comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mala est. Qua propt̃ in his contrariis quae
mala etbona uocant᷑ illa dia lecticorum regula
deficit quadicunt pulle reiduosimul in ẽe con¬
traria. Nullus enim aersimulest et tenebro¬
sus etlucidus. Nullus crbus aut potus simuldul¬
cisaudamarus Nullum corpus simul ubial¬
bum ibi etuigrum Nullum simul ibi deforme
ubi formosumꝰ et hoc in multis acpoene omnib
contrariis reperitur ut in una resimul ẽẽ non
possint lum autembona etmala nullus ambi¬
gatesse contraria. Non solum simul es seposs
sed mala omnino sinbonis etnisi inbonis ẽẽ u
possunt quamuis bona sinemalis possunt. Po¬
test enim homo uł angelus. eebonum quod homo¬
bonum quod angelus malũ quod iniustus. Ithec
duo contraria lttisi mulsunt ut sibonum nones¬
set . in quo eet prorsus nec malum eẽ potuis set:
quia nommodo ubi consisterct sedunde ouet᷑
corruptio non haberet nisi esset qđ corrũ peretur

Expanded text:
mala est. Quapropter in his contrariis quae mala est. Quapropter in his contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus; nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus; nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum: nullum simul ibi deforme ubi formosum. Et hoc in multis ac pene omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contsed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si bonum non esset in quo malum esset, prorsus nec malum esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur
Abbreviated transcription (Latin):
pelliocudere etcauendum est neinudamus in il¬
qui dicunt quod bonum est malum et quod ma¬
lumest bonum qui dicunt tenebras lucem educẽ
tenebras quidicunt dulce amarum etemarum
dullȩ Ettam oi dñsait. Malus homo dethes¬
aurocdi hs sui profert mala. Quid est autem
malus homaimala natura quia homo na¬
tura est Porr l emo aliquod bonum est quia
patura est quid est małus homo nisimalum
bonum  Tamencumduo istadis cernimusa
inuenimus necideomalum quia homo est necideo
bonũ quia iniquus est. Sedbonum quia homo
Malum quia iniquus. Quis quis ergodiat malũ
est hominem esse. autbonum est iniquum ẽẽ. Ipse
incidit in proph&icam illam sententiam. Vaehis
quidicunt quod bonum est malum et quod malũ
estbonum. Opus enim dĩ culpat quod est homo
etuitium hominis laudat quod est iniquitas.
Om̃is itaiq natura et siuitiosa est inquantum
natura est bona est. In quantum uitios a est

Expanded text:
pellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in ilpellit hoc dicere. Et cavendum est, ne incidamus in ilqui dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum; qui dicunt tenebras lucem, et lucem tenebras; qui dicunt dulce amarum, et amarum dulce . Et tamen Dominus ait: Malus homo de malo thesauro cordis sui profert mala . Quid est autem malus homo, nisi mala natura; quia homo natura est? Porro si homo aliquod bonum est, quia natura est, quid est malus homo, nisi malum bonum? Tamen cum duo ista discernimus, invenimus nec ideo malum quia homo est, nec ideo bonum quia iniquus est; sed bonum quia homo, malum quia iniquus. Quisquis ergo dicit, Malum est hominem esse; aut, Bonum est iniquum esse: ipse incidit in propheticam illam sequi dicunt quod bonum est malum, et quod malum est bonum . Opus enim Dei culpat, quod est homo; et vitium hominis laudat, quod est iniquitas. Omnis itaque natura etiamsi vitiosa est, in quantum natura est, bona est; in quantum vitiosa est,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sinaturie aliquidremanebit quodiam corrũ¬
pinequeat: profecto natura in corruptibi liserit
et ad hoc tam magnum bonum corruptioñꝑ.¬
ueniet atsicorrumpi non desinet Necbonum habe¬
re utiq desinet quo eam possit priuari corruptio.
Quamsi poenitus totamq consumpserit: ideonul¬
magnũ. Sicorrumpi non potest paruum si potest
Negari tamen bonũ ẽẽ nisistulte atq imperite
prorsus non potest. quȩ sicorruptione consumitur
nec ipsa corruptio remanebit Mull& ubi eẽ pos
dicitur malum sinullum sitbonũ sed bonũ omni
malo carens in tegrum bonum est: Cuiuero in est
malum: uitiatum est uł uitiosum bonum est.
N ec malum um quam potest esse ullum ubi est bonũ
nullum Vnderesmira conficitur. Vtquia omnis
nacura inquantum patura ese bonum est. Nibil
diud dica uideatur cumutiosa natura mala cẽ
num. Quodcum diciuideatur ab surde conexio tam̃
ratio cinationis huius uelud in euittibiliter nos cõ¬

Expanded text:
hoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumhoc si naturae aliquid remanebit quod jam corrumpi nequeat, profecto natura incorruptibilis erit, et ad hoc tam magnum bonum corruptione perveniet. At si corrumpi non desinet, nec bonum habere utique desinet, quo eam possit privare corruptio. Quam si penitus totamque consumpserit, ideo nulmagnum, si corrumpi non potest; parvum, si potest: negari tamen bonum esse, nisi stulte atque imperite prorsus non potest. Quae si corruptione consumitur, nec ipsa corruptio remanebit, nulla ubi esse podicitur malum, si nullum sit bonum. Sed bonum omni malo carens, integrum bonum est; cui verum inest malum, vitiatum vel vitiosum bonum est: nec malum unquam ponullum: unde res mira conficitur, ut, quia omnis natura, in quantum natura est, bonum est, nihil aliud dici videatur, cum vitiosa natura mala esse num. Quod cum dici videatur absurde, connexio tamen ratiocinationis hujus velut inevitabiliter nos com
Abbreviated transcription (Latin):
rum quaetumq sunt uitia naturalium sunt priuatio¬
res bonorum quaccum sanantur ponaliquo trans¬
feruntur sed eti quae ibi erant pusquã erunt quax¬
do in illa sanitate nonerunt. Nature igitur om̃s
bonus est bonȩ sunt: Sed quia nonsicut ecirum
conditor sum meatq: in commutabilit̃ bonȩ sunt
Ideo in cis etminuibonum et augeri potest sedboxo
minui malum est. Quamuis quantum cũq mipi¬
atur remaneat aliquid necesseest si adhuc patura
est undenaturasit. Neq enim siqualiscumq et
quantula cumq natura est consummibonum
quod patura est nisi et ipsa consum matur potest.
Merito quippe natura incorrupta laudatur.
Porro siet incorruptibilis sit quaecorrumpi omni¬
no non possit: multo est pculdubio laudabilior
cum uero corrumpitur ideo malum cius est corrup¬
tio : quia etm qualicumq: priuatbono. Nam
sinullobono priuat : non nocet Nocet aut̃ ad¬
imit ititurbonum quam diuittq natura cor¬
rumpitur : in est cibonum quo priuetur. Hacꝑ

Expanded text:
rum quaecumque sunt vitia, naturalium sunt privationes bonorum: quae cum sanantur, non aliquo transferuntur; sed ea quae ibi erant, nusquam erunt, quando in illa sanitate non erunt. CAPUT XII. 4. bonus est, bonae sunt: sed quia non sicut earum Conditor summe atque incommutabiliter bonae sunt, ideo in eis et minui bonum et augeri potest. Sed bonum minui malum est; quamvis, quantumcumque minuatur, remaneat aliquid necesse est si adhuc natura est unde natura sit. Neque enim, si qualiscumque et quantulacumque natura est, consumi bonum quo natura est, nisi et ipsa consumatur, potest. Merito quippe natura incorrupta laudatur: porro si et incorruptibilis sit, quae corrumpi omnino non possit, multo est procul dubio laudabilior. Cum vero corrumpitur, ideo malum est ejus corruptio, quia eam qualicumque privat bono; nam si nullo bono privat, non nocet: nocet autem; adimit igitur bonum. Quamdiu itaque natura corrumpitur, inest ei bonum quo privetur: ac per
Abbreviated transcription (Latin):
dans nomenduũ: It posteaptiuitatem uetustatis cantais
canticum nouum: uerum etiam eilla quae incaelis
semꝑ ex quo condittiest cohesit dõ necullum malum suica¬
sus expta est. Haec in sc̃ĩs angelis becita ꝑsistit et suaepar¬
tiperegrinanti sicut oportet opitulatur. Quia utraq
unaerit consortio a &ernittitis et nunc una est uinculo
caritatis quȩ tota institut a est ad colendum dm̃. Vnde
nectota neculla pars eius uultse coliprodõ. Neccuiquã
eẽ ds̃: pertinenti ad templumdĩ qđ edificatur exdiis.
quos facit non factus ds̃ acperhoc sp̃s sc̃s sicreatura
non crcator eẽt ꝑfectonatura rationalis cet̃. Ipsaeẽt
enim summa crecitura etideo in regula fidei xonpo¬

Expanded text:
ni , et post captivitatem vetustatis cantans canticum novum; verum etiam ex illa quae in coelis semper, ex quo condita est, cohaesit Deo, nec ullum malum sui casus experta est. Haec in sanctis Angelis beata persistit, et suae parti peregrinanti sicut oportet opitulatur; quia utraque una erit consortio ade nec tota, nec ulla pars ejus vult se coli pro Deo, nec cuiquam esse Deus pertinenti ad templum Dei, quod aedificatur ex diis quos facit non factus Deus. Ac per hoc Spiritus sanctus si creatura, non creator, esset, profecto creatura rationalis esset; ipsa est enim summa creatura. Et ideo in Regula fidei non
Abbreviated transcription (Latin):
et quodetiam in fideles fatent᷑ rerum ci est summa
potesitis cum summe bonus sit ullomodo siner&
mala aliquidẽe in operib suis : nisiusq adeo es¬
set omĩp̃ts ebonus ut benefacer& et demalo: Quid
aut̃ est aliud quod malum dicitur nisi priuatio
boni Nam sicut corporib animalium nibilest
aliud morbis etuulperib: ad fici quam sanitate priuari
quae inerant idest morbi acuuln era recedant hinc

Expanded text:
ens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa ens, quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari qu
Abbreviated transcription (Latin):
crolam historica ex iperientia perscrutantes er indis
quese inuenis segloriant̾ plura opinantes potius
quam scientes. satis est xp̃ianorerum crectarum
ciusam siue caelestium siue terrestrium siueuisi¬
bilium siue inuisibilium ponni sibonitatem crede¬
recreatoris qui est As unus et uerus. Nullamq
eẽ naturam: quae non aut ipsesit aut abipso. cũ¬
que eẽ trinitatem. Patrem sulicet: etfilium a pa¬
tregenitum et sp̃mscm ab eodem patre ꝑrocedentẽ
seðunum eundemq: sp̃mpatris etfilii Ab hac sũ
me et aequalit̃ et immutabilit̃ bonatr. picate
crecuti sunt oma. Nec summe nec acqualiter nec
immut tibilit̃ bona sed iam enbona &iam singu¬
la Simul uero uni uersa ualdebona quia enom¬
nib: consistit uni uersittis. ad mirabilis pulchrido
Inqua etiam illud qued malum dicitur bene ordi¬
natum edoco suo positum uminentius commendat
bona : ut magis placeant ed audabiliorai sint
dum comparantur malis. Neq enim ds̃ omp̃s¬

Expanded text:
vero historica experientia perscrutantes, et in eis vero historica experientia perscrutantes, et in eis quae se invenisse gloriantur, plura opinantes potius quam scientes. Satis est christiano rerum creatarum causam, sive coelestium sive terrestrium, sive visibilium sive invisibilium, non nisi bonitatem credere Creatoris, qui est Deus unus et verus; nullamque esse naturam quae non aut ipse sit, aut ab ipso: eumque esse Trinitatem, Patrem scilicet, et Filium a Patre genitum, et Spiritum sanctum ab eodem Patre procedentem, sed unum eumdemque Spiritum Patris et Filii. CAPUT me et aequaliter et immutabiliter bona Trinitate creata sunt omnia, et nec summe, nec aequaliter, nec immutabiliter bona, sed tamen bona etiam singula: simul vero universa valde bona ; quia ex omnibus consistit universitatis admirabilis pulchriin qua etiam id quod malum dicitur, bene ordinatum et loco suo positum, eminentius commendat bona ut magidum comparantur malis. Neque enim Deus omnipot
Abbreviated transcription (Latin):
et demones redunt et contremiscunt nec tamen spe¬
rant udamant sed potius quã sperimus etamamus
credodouenturum ẽẽ. formidant Propt̃ quedeꝰ
apłs pauł fidem qu ꝑ dilactionem operatur appro¬
bat atque:ommendat queutiq sinespe nonpotest
esseproinde neramor sinespe est nec sine amor espes
nec utrumq sinefidẽ. Cumergo quericur quidire¬
uatura itarimanda est̃ que ad modum abeis quos
phrsicos greuiuocant : nec metuendum est necili¬
quid deui : etnumero dementorum demotuat que
idine et defectib siderum. Defigura uuidi degener¬
bus etnaturis animalium fruti cum lapidum fon¬
tium fluminum montium: despatuis locorum et
temporum designis imminentium tempestatum
etcilia sexcentet. Delnsrebus quas illi ul inuenerun:
uel in uenisse secexistimant xp̃ianus ignoret qui
nec ipsiom̃a reppererunt itinto excellentes in¬
genio flagrantes studio habundantes otio etquȩ¬
damhumana coniectura inuestigantes quae

Expanded text:
Et daemones credunt, et contremiscunt : nec tamen sperant vel amant; sed potius quod speramus et amamus credendo venturum esse formidant. Propter quod apostolus Paulus fidem quae per dilectionem operatur, approbat atque commendat , quae utique sine spe non potest esse. Proinde nec amor sine spe est, nec sine amore spes, nec utrumque sine fide. CAPUT IX. 3. Quid crenatura ita rimanda est, quemadmodum ab eis quos physicos Graeci vocant: nec metuendum est, ne aliquid de vi et numero elementorum, de motu atque ordine et defectibus siderum, de figura coeli, de generibus et naturis animalium, fruticum, lapidum, fontium, fluminum, montium, de spatiis locorum et temporum, de signis imminentium tempestatum, et alia sexcenta de iis rebus quas illi vel invenerunt vel invenisse se existimant, christianus ignoret; quia nec ipsi omnia repererunt tanto excellentes ingenio, flagrantes studio, abundantes otio, et quaedam humana conjectura investigantes, quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
non creditur : Porro alaquid etiam quodnon spe¬
ratur credipotest: Quis uam que fidelium poenis
uoncredit impiorum : necsperat ttimen: Pitqips¬
quis eas imminere sibicredit acfugaci mo&ia s¬
miexora : rectius timeredicit᷑ quãm sperare iuae
duo quidem distingenfait. Liceat sperare timenti
Non aut̃ ab alio poeta quamuis meliore propria
dictum est . Hunc efgosipotui tantum sperare
dolorem. Deniq: non nulli mn arte gram matica
uerbi huius utuncur exemplo ad ostendendam in

Expanded text:
non creditur? Porro aliquid etiam quod non speratur, credi potest. Quis namque fidelium poenas non credit impiorum? nec sperat tamen, et quisquis eas imminere sibi credit ac fugaci motu animi exhorret, rectius timere dicitur quam sperare. Quae duo quidam distinguens ait: Liceat sperare timenti. Non autem ab alio poeta, quamvis meliore, proprie dictum est: Hunc ego si potui tantum sperare dolorem. Denique nonnulli in arte grammatica verbi
Abbreviated transcription (Latin):
sepropriae sicestds̃ utdicatur etiam didonum
Vnrdesufficienter loqui sitamen id fierpotes ualul¬
depro lixedis putationis est ÷ Nulla ietur uolup
conceptus et ideo pullum pecccitum ougin aletit
trahens di quo quegratia uerbo patris unigenito
Non gratia filio sednacura inunitate ꝑsonȩ mo¬
doemirabili etin effabili adiunctus atqueconer&
etde xullum pecccitum ipsecom mutens iaua¬
men propt̃ similitudinem carnis pececti inquꝗ
uentrat dictus est etipsepeccatum sacrificand
aendelumnda peccuitti inueteri quip pelege peoes¬
tauo cabantur sacrificia propeccatis  Quod
ueriste fuccus est cuuis umbra crant lleon Eline¬

Expanded text:
se proprie sic est Deus, ut dicatur etiam Dei donum se proprie sic est Deus, ut dicatur etiam Dei donum . Unde sufficienter loqui si tamen id fieri potest, valde prolixae disputationis est. CAPUT XLI. conceptus, et ideo nullum peccatum originaliter trahens; Dei quoque gratia Verbo Patris unigenito, non gratia Filio, sed natura, in unitate personae modo mirabili et ineffabili adjunctus atque concretus, et ideo nullum peccatum et ipse committens; tamen propter similitudinem carnis peccati in qua venerat , dictus est et ipse peccatum, sacrificandus ad diluenda peccata. In vetere quippe lege peccata vocabantur sacrificia pro peccatis : quod vere iste factus est cujus umbrae erant illa. Hin
Abbreviated transcription (Latin):
bricum quorum uihil est flius : utergo haccomit
tun qm̃ tuntere deformit̃ comparantur certe
qui tascuntur exaqua et spũscõ nonaquae filios
uteael noneamur pon omne quod decilice uset¬
doñis quidicuntur alicuius fili consequens est
ꝓptantur Dicunt᷑ a&iam filugehienne onecila
upa selorilla prepirati sict fili tgn pr eoirat
in regnum. Cumitiq declico uascatur aliquidetiã
mon comedo ut sit filius necrursus om̃is quidicitur
filus deilo sit natus cuidiatur filius. łrofecto modus
manauirtine sicutfilius insinuat nobgratia md̃
qua homo dullis p̃cedontib meritis in ipsocgxordio
qa duraesuae quoeẽ coepit uerbodĩ copulciriii
tartrm ꝑ sone unitate utidem ipsceet filiusdĩ qui
filius hominis It filius hominis quifilius di
Ausicinnaturae humanae susceptione fiererqulo¬
dam modo ipsagratia illihomiti naturalis quat
dullum peccatum posse ad mittere. Qua egratia

Expanded text:
bricum, quorum nihil est filius: ut ergo haec omittam, bricum, quorum nihil est filius: ut ergo haec omittam, quoniam tantae rei deformiter comparantur; certe qui nascuntur ex aqua et Spiritu sancto, non aquae filios ut admoneamur non omne quod de omnes qui dicuntur alicujus filii, consequens est ut optantur. Dicuntur etiam filii gehennae  illam praeparati, sicut filii regni praeparantur in regnum. Cum itaque de aliquo nascatur aliquid etiam non eo modo ut sit filius, nec rursus omnis qui dicitur filius de illo sit natus cujus dicitur filius, profecto modus Maria virgine sicut filius, insinuat nobis gratiam Dei, qua homo nullis praecedentibus meritis ex ipso exordio naturae suae quo esse coepit, Verbo Deo copuletur in tantam personae unitatem, ut idem ipse esset filius Dei qui filius hominis, et filius hominis qui filius Dei: ac sic in naturae humanae susceptione fieret quodam modo ipsa gratia illi homini naturalis, quae nullum peccatum posset admittere. Quae gratia
Abbreviated transcription (Latin):
tumds est om̃a ꝑ ipsum fuctti sunt In quantum
aut̃ homo est etpse factus est sicaut apłs dicit
lactusest ei &x seminedauid scđm carnon sedcum
illam crecituram quam uirgo conepit etpeperit
Quamuis ad solam ꝑ sonamꝰ filii ꝑtinenton tott
trinitus fecerit Nequeenim separabilia sunt ope¬
ratrinntis curin ea facienda solus sp̃s sc̃s comi¬
natus est anetquando unustrium in alico opere
nominatur un iuersa optrata trinitais intellegst
ltuero est aexemplis doceri potest sed non est in hoc
diutius immorandum lludenim mouet quo¬
modosit sp̃s scĩ Ne queosim quiamundum istũ
fecit ds dicieum falsa est qi filium aut xatum de dõ
sed stactum uł creatum oł conditum uł institutũ
ab illo uł siquit eius modirecte posumus dicore
natus explicare difficilaest Procul dubio on
siedeillo : utdepatre siaut̃ della iad ep̃atre
nuncupaindum. Vt enimemitttum aliter dehomi¬
pre uasafilium Aliter cpillum pediculurtor¬

Expanded text:
n quantum autem homo est, et ipse factus est, sicut Apostolus dicit: Factus est ex semine David secundum carnem . Sed cum illam creaturam quam Virgo concepit et peperit, quamvis ad solam personam Filii pertinentem, tota Trinitas fecerit; neque enim separabilia sunt opera Trinitatis; cur in ea facienda solus Spiritus sanctus nominatus est? An et quando unus trium in aliquo opere nominatur, universa operari Trinitas intelligitur? Ita vero est, et exemplis doceri potest. Sed non est in hoc diutius immorandum. Illud enim movet quomodo sit Spiritus sancti. Neque enim quia mundum istum fecit Deus, dici eum fas est Dei filium, aut eum natum de Deo; sed factum, vel creatum, vel conditum, vel institutum ab illo, vel si quid hujusmodi recte possumus dicere. natus, explicare difficile est. Procul dubio quippe non sic de illo ut de patre, sic autem de illa ut de matre nuncupandum. Ut enim omittam aliter de homine nasci filium, aliter capillum, pediculum, lum
Abbreviated transcription (Latin):
uoumdetur dõ qui hominis uolunta tembonam
etoreparat adiuuandam etaidiauat p̃paratam
Precedeo enumbona uoluntes hominis mulatibora
sed non omnia: Quae autem non precedit ipsa
in eis est etipsa Namutrumq legitur in sũs doqui¬
is etmiseri cordia eius preueniet me et misericordia
eius subsequeturme Nolentem preuenit utue¬
Vt uolentem subsequitur nefruscrauelit. Curenim
ubemur orare proinimicis pr̃is utique nolentib
pieuiuere pisiut dsin illis operetur uelle Itemq
cur monemur petere ut accipiamus pisiut abillo
fiat quoduolumus a quo factum est utuelimuis
bramus ergo promimicis pr̃is ut misericordia eius
preueniat eos sicut p̃uenit etxos. Oramus autem pro
pobis. dut misericor diacius subsequatur uos  ltue¬
batusr. Ictaq iusta dampratione gexus humanum
sicut aranea medittibunt᷑. Dequa iradict &iam
iob Homo enim patus demulierȩ breuis uitae
et plenus irt : Dequa iradiat etdñs iħs uere¬

Expanded text:
tem bonam et praeparat adjuvandam, et adjuvat praeparatam. Praecedit enim bona voluntas hominis multa Dei dona, sed non omnia: quae autem non praecedit ipsa, in eis est et ipsa. Nam utrumque legitur in sanctis eloquiis; et, Misericordia ejus praeveniet me ; et, Misericordia ejus subsequetur me . Nolentem praevenit, ut velit; volentem subsequitur, ne frustra velit. Cur enim admonemur orare pro inimicis nostris , utique nolentibus pie vivere, nisi ut Deus in illis operetur et velle? Itemque cur admonemur petere ut accipiamus , nisi ut ab illo fiat quod volumus, a quo factum est ut velimus? Oramus ergo pro inimicis nostris, ut misericordia Dei praeveniat eos, sicut praevenit et nos: oramus autem pro nobis, ut misericordia ejus subsequatur nos. batur itaque justa damnatione genus humanum,sicut aranea meditabuntur . De qua ira dicit etiam Job: Homo enim natus ex muliere, brevis vitae et plenus irae . De qua ira dicit et Dominus Je
Abbreviated transcription (Latin):
pcumononait ueniet᷑ sedmanet : Cum hacquip¬
pcomis homo nascitur propt̃ quo d dicit apłs. Luimꝰ
enim et uosadatura filiurȩ: sicut ecceteri Inhac
iracum essent homines ꝑ origincile percatuto tura¬
tograuius et ꝑuiciosius quanto maioro il plura
insuꝑ addiderunt. Necessarius erat mediato
hoces reconciliaitor: quihanc iram singularis sa¬
irifici cuius erant umbreomia sacrificia legiss
orpro phacirum oblatione plcuccret. Undediet
a płs Sienim cum inimiciessemus recenaliatisu¬
musdo ꝑ morten filu eius multomags reconeesa¬
ttsunc in sanguine eius salui trimus abira pip sum
asio qͥ unis nocib trans latouocabulo uindiet
abs que nonnis iustaiest ire pome acept pimu

Expanded text:
m ea quippe omnis homo nascitur: propter quod dicit Apostolus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac quippe cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderunt, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram cujus erant umbrae omnia sacrificia legis et prophetarum oblatione placaret . Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis reconciliati nunc in sanguine ejus salvi erimus ab ira per ipsum .ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta ejus, quae non nisi justa est, ir
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ompino nulla faciendo sedbona faicere
si onposset nulla esset potentia si aut̃ posset rȩc
factret magna eẽt̃ inuidentia quia ergo estomp̃s
etbonus om̃a ualdebona fecit. Quia uero seipso
bono ꝑfec tebeatus est abonis que fecit inseipsore¬
quicut cascilicet requie aqua pumquã recessit sed
S diceretur requieuis se a faciendis nihil aliud quã
uonfecisse in tellegeretur pisi aut̃ dicer&ũr requie¬
uisse a faclis noneis egere que fecit minus comme¬
dar&ur quoitaq diehoc comm̃ dari oportuis se ni¬
siseptimo intellegit quisquis senarii numeri ꝑfec¬
tionẽ dequa supra locuti sumꝰ ꝑ fectioni creaturae
congruent adhibitam recolit sienim serarionu¬
mero ꝑficiendo fuerat crecitura si cutiꝑfecteest
ea querequiesdi nob erat comm̃danda quiade
moustrimuur uec ꝑfectis beciti ficari ereaturis
pcul dubio dicserat in accom eulatemen sai¬
paciodus qui se quitur sextum quoenigeranur

Expanded text:
uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotens et bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendamonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑. Tunc aut̃ coeperit ista homini parere aderum¬
nosum egotium. Cum pꝰ peccatũ coepit in terra labo¬
rare ñ quod aliis locis haec antea nascerent᷑. Et post
in agris quos homo ad capiendas fruges coler&
sed etprius et postea in hisdem locis prieam̃ non ho¬
mini pꝰ aut̃ homini ut hoc significetur quod additũ ẽ
tibi quia non est dictum spinas et tribulos pariet
sed pariet tibi id est ut tibi iam ista nasci incipiant
ad laiborem que ad pastum tantum modo aliis ani¬
malib: anitana scebant᷑. łtdix̃ ds̃ faciamus homi¬
nem adimaginẽ et similitudinẽ nram etdominet᷑
piscium maris et uolatilium caeli etomniũ pecorũ
etomnisterre etomniũ reptilium repentiũ supter¬

Expanded text:
cantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumcantur — tunc autem coeperit ista homini parere ad aerumnosum negotium, cum post peccatum coepit in terra laborare, non quod aliis locis haec antea nascerentur et postea in agris, quos homo ad capiendas fruges coleret, sed et prius et postea in isdem locis, prius tamen non homini, post autem homini, ut hoc significetur, quod additum est: tibi, quia non est dictum: spinas et tribulos pariet, sed: pariet tibi, id est, ut tibi iam ista nasci incipiant ad laborem, quae ad pastum tantummodo aliis animalibus antea nascebantur. Et dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram; et dominetur piscium maris et uolatilium caeli et omnium pecorum et omnis terrae et omnium reptilium repentium sup
Abbreviated transcription (Latin):
inquirant. ł tdespinis quidẽ actribulis absolutior po¬
testeẽ responsio. Quia post peca tum dictum est homi¬
ni deterra spinas et tribulos pariettibi Nec trim̃ facile
dicendum est. Tunc cocpisse istaoriri exterra. fortas¬
sisenim qm̃ in ipsis quoq: generib: seninum multae re¬
periunt᷑ utilitates poterant haberelocum suum. Sincul¬
lapoena hominis Sedut in agris inquib iam penali¬
ter laborcbat etiam ista ascerent᷑. Hoc adcumulum
poene ualere credi potest cum possent alibi nasci uł ad
auium pecorum que pastus uł adipsorum hominum ali¬
quosusus. Quamquam etille sensus non abhorret ab
his uerbis quoita intellegit᷑ dictum spinas et tribulos pa¬
riettibi. Vthaec etiam antet t̾ra pariens pontam̃ ho¬
mini pareret ad labore sed cuius cemodi animalibus
conuenientem cibum. Sunt enim quehis generibus et
molliorib: et aridiorib commode suauiter quaeues¬

Expanded text:
inquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior poinquirant. Et de spinis quidem ac tribulis absolutior potest esse responsio, quia post peccatum dictum est homini de terra: spinas et tribulos pariet tibi. nec tamen facile dicendum est tunc coepisse ista oriri ex terra. fortassis enim quoniam in ipsis quoque generibus seminum multae reperiuntur utilitates, poterant habere locum suum sine ulla poena hominis. sed ut in agris, in quibus iam poenaliter laborabat, etiam ista nascerentur, hoc ad cumulum poenae ualere credi potest, cum possent alibi nasci uel ad auium pecorumque pastus uel ad ipsorum hominum aliquos usus. quamquam et ille sensus non abhorret ab his uerbis, quo ita intellegitur dictum: spinas et tribulos pariet tibi, ut haec etiam antea terra pariens non tamen homini pareret ad laborem, sed cuiusque modi animalibus conuenientem cibum — sunt enim, quae his generibus, et mollioribus et aridioribus, commode suauiterque ues
Abbreviated transcription (Latin):
da rursu seruat᷑ quã quam et hinc fiat quaedam
prudentib: ad monitio ut se ita commendent fideli
creatoriom̃a. Maxima etminima occulto putu
administranti cũinr̃i &iam cpilli numerati sunt
Nepro pt̃ in anescuras exanimatorum corporum
suorum ulla genera mortium ꝑhorrescant sed
piefortitu dinis neruos ad om̃a preparare nondubi¬
tent. Tals etiam questio despinis et tribulis solet
ob orriri et dequibusdam lignis infructuosis uel
cur uel quando creata sint cũ ds̃ dixerit: Producat
terraherbam pabuli seminantẽ sẽmen edignum fruc¬
ferum faciens fructum. Sed quinta mouentur
onintellegunt s altem deusitatis formulis huma¬
iiuris quem ad modum applletur usus fructus
Ntilitas enim quaedam fruentiũ infructus omin
consideratur quante aut̃ sint utilittitis siuemani¬
feste siue occulta omnium queterragignens radici¬
cus alit etipsiquedam intucant᷑ tabe ꝑptisactordis

Expanded text:
da rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam da rursus eruatur. quamquam et hinc fiat quaedam prudentibus admonitio, ut se ita commendent fideli creatori omnia, maxima et minima, occulto nutu administranti, cui nostri etiam capilli numerati sunt, ne propter inanes curas exanimatorum corporum suorum ulla genera mortium perhorrescant, sed piae fortitudinis neruos ad omnia praeparare non dubitent. Talis etiam quaestio de spinis et tribulis solet oboriri et de quibusdam lignis infructuosis, uel cur uel quando creata sint, cum deus dixerit: producat terra herbam pabuli seminantem semen et lignum fructiferum faciens fructum. sed qui ita mouentur, non intellegunt saltem de usitatis formulis humani iuris, quemadmodum appelletur ususfructus.. utilitas enim quaedam fruentium in fructus nomine consideratur. quantae autem sint utilitates, siue manifestae siue occultae, omnium, quae terra gignens radicitus alit, et ipsi quaedam intueantur et ab expertis cetera
Abbreviated transcription (Latin):
natione sortiit sunt siueresistendo si uecauendo agere
quicquid ualent quod non apparent᷑ Misicum quedam
refectionẽ corporis sui exaliorum corporibi querunt alia
se uł repugnandi uirib: uel fuge presidio ullatebrarũ
munime tuent᷑. Nam etipse corporis dolor. in quo¬
libet animante magna etmirabilis anime uis est que
illam compagem in effabili ꝑmixtione uitalit̃ continet
et inquandim suimoduli redigit unitatem cum eam
non in different̃ sed ut itadicam in dignant̃ patitur
corrumpi atq dissolui: Illud &iam foritisse aliquem
moueat. Si animalia noxiauiuos homines autpena¬
literledunt aut sa lubriter exerceunt aut utiliterpro¬
bant aut ignorant̃ docent. Curines cassuas dilace¬
rant etiam corpora hominum mortuorum quasi uero
quicquam intersit adnr̃am utilitatẽ istacaroiam
ex animis innature ꝓfunda secr&a ꝑquos transitꝰ
eat. Vn demirabili omni potentia creatoris reformas¬

Expanded text:
natione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere natione sortita sunt, siue resistendo sine cauendo agere quidquid ualent: quod non adparet, nisi cum quaedam refectionem corporis sui ex aliorum corporibus quaerunt, alia se uel repugnandi uiribus uel fugae praesidio uel latebrarum munimine tuentur. nam et ipse corporis dolor in quolibet animante magna et mirabilis animae uis est, quae illam conpagem ineffabili permixtione uitaliter continet et in quandam sui moduli redigit unitatem, cum eam non indifferenter, sed, ut ita dicam, indignanter patitur corrumpi atque dissolui. Illud etiam fortasse aliquem moueat, si animalia noxia uiuos homines aut poenaliter laedunt aut salubriter exercent aut utiliter probant aut ignoranter docent, cur in escas suas dilacerant etiam corpora hominum mortuorum. quasi uero quidquam intersit ad nostram utilitatem, ista caro iam exanimis in naturae profunda secreta per quos transitus eat, unde mirabili omnipotentia creatoris reforman
Abbreviated transcription (Latin):
Dicet aliquis cu rergo inuicem bestiae nocent qui¬
b nepeccata ulla sunt ut uindicta istadicatur
Necullum recipiunt tedi exercitatione uirtutem
Ideonimirum quia sclicet aliecibi sunt aliarum
necre cepossumus dicere: Non essent alie quibus
alia e uescerentur. Habent enim omnia quãdiussisunt
mensuras numeros ordines suos quecunc tamerita con¬
siderata laudant᷑ Ncc sin eocculta prosuogenere mode¬
ratione pulchritudinis temporcilis etiam exaliom
aliud transcundo mutantur. quod etsistultos latet
sub lucet proficietib: darumq ꝑfectis est etcerte om̃iib
talib: inferioris creaturae motib: prebent᷑ homini salu¬
bres ad monitiones utuideat quantum sibi satagendũ sit
ꝓsalute spirittdi et sempiterna qua om̃ib: prationabili¬
lib animantib antecellit cumilla uideat amaximis
dephantis usque adminimos uermiculos prosalute
corporali temporali quam prosui generis inferiore ordi¬

Expanded text:
Dicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quiDicet aliquis: cur ergo inuicem bestiae nocent, quibus nec peccata ulla sunt, ut uindicta ista dicatur, nec ullam recipiunt tali exercitatione uirtutem? ideo nimirum, quia scilicet aliae cibi sunt aliarum. nec recte possumus dicere: non essent aliae, quibus aliae uescerentur. habent enim omnia, quamdiu sunt, mensuras, numeros. ordines suos: quae cuncta merito considerata laudantur nec sine occulta pro suo genere moderatione pulchritudinis temporalis etiam ex alio in aliud transeundo mutantur. quod si stultos latet, sublucet pro- proficientibus clarumque perfectis est. et certe omnibus talibus inferioris creaturae motibus praebentur homini salubres admonitiones, ut uideat, quantum sibi satagendum sit pro salute spiritali et sempiterna, qua omnibus inrationalibus animantibus antecellit, cum illa uideat a maximis elephantis usque ad minimos uermiculos pro salute corporali et temporali. quam pro sui generis inferiore ordi
Abbreviated transcription (Latin):
corporades codem rursus a postolo manifestante quia¬
it inmagnitudine reuelationum que extolleretur:
Datũ sibiee stimulũ ccirnis anglum sactine ut eum cola¬
fiiar& rogatũ quae a sed ñm tertio ut disceder& ha¬
beo respondis sesibi sufficit tibi gratiamea namuirtꝰ
in infirmitate ꝑficit̃. Tamenet sc̃s damhel intenleo¬
nes saluus atquemtre pidus uixit. quin onutiq dõme¬
tiens moratione uontantũ pecato populi sui sed
&iam sua fattretur etin ipsius apłi manumorti fea
uipera in hesit ueclesit. Eotuerunt ergo ista &iã
creata nihil nocere siccusa nonextitis set uł terre¬
dorum puniendorumq uitiorum uł probande
proficiende que uirtutis quia et exemplasunt de¬
monstranda patientiae ad profectum ca&erorũ
etipse sibi homo in teptationib certius in nocte¬
scit et iustesalus illa ꝑpetua que curpit amis¬
sa est ꝑuoluntatem fortiter recipitur ꝑdolorẽ

Expanded text:
corporales eodem rursus apostolo manifestante, qui acorporales eodem rursus apostolo manifestante, qui ait, in magnitudine reuelationum ne extolleretur, datum sibi esse stimulum carnis, angelum satanae, ut eum colaphizaret, rogatumque a se dominum tertio, ut discederet ab eo, respondisse sibi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur, tamen et sanctus Danihel inter leones saluus atque intrepidus uixit, qui non utique deo mentiens in oratione non tantum peccata populi sui, sed etiam sua fatetur, et in ipsius apostoli manu mortifera uipera inhaesit nec laesit. potuerunt ergo ista etiam creata nihil nocere, si causa non extitisset uel terrendorum puniendorumque uitiorum uel probandae perficiendaeque uirtutis, quia et exempla sunt demonstranda patientiae ad profectum ceterorum, et ipse sibi homo in temtationibus certius innotescit, et iuste salus illa perpetua, quae turpiter amissa est per uoluntatem, fortiter recipitur per dolorem.
Abbreviated transcription (Latin):
absurdis simũ est dicere cunccreata cumanimalia ip¬
sacreata sunt Nisiquia in erat iam om̃ib: animatis
corporibuis quaedam naturalis etquasi preseminata
et quodummodo liciata primordia futurorum anima¬
lium quede corruptionib: ttilium corporum prosuoquȩ
gencre acdifferentiis erant exortura ꝑ administra¬
tionem in effabilẽ om̃a mouente in commutabili crea¬
tori Degenerib: quoq animalium uenenosis etꝑnitio¬
sis queri solit. Vtrum p̾peccatũ hominis aduindie¬
tam creatasint. an potius cum iam creataessent in no¬
xia ponnisi postea peccatorib nocere coeperunt neq
hocmirum est quando quidem &iam temporibi huius
uitae laborio sẽ atq: erum aosecum sit itonemo iustus
ut ꝑ fectum scaude dicere fidelit̃ ad testantia postolo
edicente nonquia iam acceperim iam ꝑfectus sim
Cumq adhuc exercende atque in firmitate ꝑficiende
uir tuti netessariaesint temptationes et molestiae

Expanded text:
absurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipabsurdissimum est dicere tunc creata, cum animalia ipsa creata sunt: nisi quia inerat iam omnibus animatis corporibus uis quaedam naturalis et quasi praeseminata et quodammodo liciata primordia futurorum animalium, quae de corruptionibus talium corporum pro suo quaeque genere ac differentiis erant exortura per administrationem ineffabilem omnia mouente incommutabiliter creatore. De generibus quoque animalium uenenosis et perniciosis quaeri solet, utrum post peccatum hominis ad uindictam creata sint, an potius, ut iam creata essent innoxia, nonnisi postea peccatoribus nocere coeperunt. neque hoc mirum est, quandoquidem etiam temporibus huius uitae laboriosae atque aerumnosae, cum sit nemo ita iustus, ut perfectum se audeat dicere fideliter adtestante apostolo et dicente: non quia iam acceperim aut iam perfectus sim, cumque adhuc exercendae atque in infirmitate perficiendae uirtuti necessariae sint temtationes et molestiae
Abbreviated transcription (Latin):
tione stupeamꝰ agilitatẽ muscae uolantis quam mag¬
nitudinem iumenti grtidienti samplius quaemiretur
opera formicularũ quã honera camelorũ sedutrum
in primis ut dixi rerum conditionib quaeistos exdie¬
rum ordine crecita parrant᷑. Haec quoq minima
instituta credamꝰ anpostea consequentib corrup¬
tibilium corporum solutionib. H ocqueritur etpo¬
test quiden dici caminutis sima quaeuel exaquis uł
terris oriuntur. Iune crecte inquib &iam illa nor
ab surde intellegunt᷑ quaena scunt᷑ exhis quac terrager¬
minante horcrisunt etquia proces serant conditionem
con solum animalium continent sed &iam luminariũ
etquia torreconanuant᷑ ꝑ radicum conexionẽ. Vnde
illodie quo apparuit arida exhorta sunt ut potius ad
supplementum habitationis quam ad numerum habi¬
tatorum ꝑ tinere intellegerentur: Cetera uero quaedea¬
nimalium gignunt᷑ corporib et maxie mortuorum

Expanded text:
tione stupeamus agilitatem muscae volantis, quam magtione stupeamus agilitatem muscae volantis, quam magnitudinem jumenti gradientis, ampliusque miremur opera formicularum, quam onera camelorum. 23. Sed utrum in primis, ut dixi, rerum conditionibus, quae isto sex dierum ordine creatae narrantur, haec quoque minima instituta credamus, an postea consequentibus corruptibilium corporum solutionibus, hoc quaeritur. Et potest quidem dici ea minutissima, quae ex aquis vel terris oriuntur, tunc creata: in quibus etiam illa nabsurde intelleguntur, quae nascuntur ex his, quae terra germinante orta sunt, et quia praecesserant conditionem non solum animalium, sed etiam luminarium, et quia terrae continuantur per radicum conexionem, unde illo die, quo adparuit arida, exorta sunt, ut potius ad subplementum habitationis quam ad numerum habitatorum pertinere intellegerentur. cetera uero, quae de animalium gignuntur corporibus, et maxime mortuorum,
Abbreviated transcription (Latin):
iugio immoderatius abutendi Nonpulla etiam dequi¬
busdam minutissimis aimalib: questio est Utrum
in primis rerum condicionib crecta sint anex conse¬
quentib rerum mortalium corruptionib Namplera¬
q: eorum autdeuiuorum corporum uitiis uł purgamex¬
as uł exalationib uut crdauerũ tabe gignunt᷑ quedã
aiam decorruptionelignorũ etherbarum quaedam de
corruptionib fructuum quorum omniũ nonpossum
ret tedicere dm̃ uoneẽ creatorem in est enim omnibus
quoddã naturae suigeneris decus. Ita ut in hismaiorsit
admiratio bene considerantis edaus uberior om̃i poten¬
tis artificis quiom̃a in sapientia fecit. Quia fineusq
ad fine ꝑtendens et suauit̃ cunc ta disponens pec ea
ipsarerum nouissima quae prosuigeneris ordinem
dis soluunt᷑ et quarum dissolutionẽ e pena pr̃ae mor¬
talitatis horrem relinquit in formia sed crecit mini¬
ma corpore acutasensu animantia aut maiore adtex¬

Expanded text:
iugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quiiugio inmoderatius abutendi. Nonnulla etiam de quibusdam minutissimis animalibus quaestio est, utrum in primis rerum conditionibus creata sint, an ex consequentibus rerum mortalium corruptionibus. nam pleraque eorum aut de uiuorum corporum uitiis, uel purgamentis uel exhalationibus aut cadauerum tabe gignuntur, quaedam etiam de corruptione lignorum et herbarum, quaedam de corruptionibus fructuum: quorum omnium non possumus recte dicere deum non esse creatorem. inest enim omnibus quoddam naturae sui generis decus, ita ut in his maior sit admiratio bene considerantis et laus uberior omnipotentis artad finem pertendens, et suaviter cuncta disponens , nec ea ipsa rerum novissima, quae pro sui generis ordine dissolvuntur, et quarum dissolutionem ex poena nostrae mortalitatis horremus, relinquit informia: sed creat minima corpore, acuta sensu, animantia; ut majore atten
Abbreviated transcription (Latin):
tinguerent᷑ aceteris. Itemquerit᷑ quid itintũ aquarũ
animalia decrecitore meruerint ut solabenedicerent᷑
sicuthomines. Nam ctipsa benedixit ds̃dicens crescite
etmulti plicamini etimplete aquas maris etuo lacilia
multiplicent᷑ suꝑ terram. An inuno creaturae gene¬
redicendum fuit ut inceteris consequentur intelłgeret᷑
quaegenerationib: crescunt  Prius ergo dicer&ur
In eoquod primum ttile creacũ est inherbascilicet atq
ligno anforte quaeullum haberent propagande pro¬
lis affectum ac sineullo sensugenerarex In digna iudi¬
auit illis benedictionis uerb. Cresuite et multiplica¬
mini  Vbi aut̃ talis in esset affectus ibi primum hoc
dixit ut in terrenis apimalib etiam nondictũ intellege¬
r&ur neces sarium aut̃ fuit hoc in homixcrepetere:
Nequisquam dicer& in officiogignendi filios ullum eẽ
peccatũ sicut᷑ in libidine siue fornicandi si ue ipsocon¬

Expanded text:
tinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum tinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aquarum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso con
Abbreviated transcription (Latin):
Cumethominis propago manifesta sit. anquia non
ita ds̃ focerat hominẽ ut morer&ur si preceptum ser¬
uauere uoluisset. Itideo non erat necessarius deces¬
sori successor ⁊ Sed post peccatum nom paratus est
pecorib: in sensatis et similis factus est eis utiam
filii seculi huuis generent et generent᷑ quo possit mor¬
talium genus seruata successione subsistere. Quid
sibi ergo uult p̾hominẽ factum illabenedictioeres
dicendum donec ad eum scripturae locum puona¬
mꝰubi diligentius ista requirenda atque tracdan¬
da sunt Potest enim nuno fortasse sufficere
proptere dehominẽ nondictũ eẽ scđ ingenus¬
quia unus fiebat dequo etiam femina facta est. Non eñi
multu generahominum sicut herbarum lignorum pisciũ
uolatilium serpentium pecoium bestiarum ut sic dictũ
accipiamus siđm genus acsidicer&ur generatim ut int̃
sesimilia atq ad unã originem seminis ꝑtinentia dis¬

Expanded text:
cum et hominis propago manifesta sit? an quia non cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum conparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crdicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genusquia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia dis
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Ideo dicunt᷑ scđm genus propt̃ propagationem
plis quapermansura cretibant᷑. Sedcurdelignis ether¬
bis ponsolum dicit᷑ scđmgenus. Verum&iam scđm simi¬
litudinem. Cumet animalia siue aquarum siue terra¬
rum scđm similitudinẽ suam generent. Anqui agenꝰ
sequitur similitudo noluit eem ubiq repetere
Nam et semen non ubiq: repetiuit cum tam herbis
edignis in sint quã animalib et sinonomnib: obser¬
uatum est enim quaedam ittinasci exaquis uł terra
ut sexus eis nullus sit etideo semen eorom nonsit in eis
sedin elem̃tis ex quib: oriunt᷑. Hoc estergo scđm genus
ubi et sominumuis et similitudo intellegitur succeden
tium. quia nihil eorum itacreatum est ut se melexiste¬
ret uł ꝑmansurum uł non nullo succedente decessurũ.
Curergo et dehomine nonita dic tum est faciamus ho¬
minem adimaginẽ et similitudinẽ pram secđm geñ

Expanded text:
rent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem rent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum et animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animalibus etsi non omnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
ne dicatur scđm genus tam quã fuerint etantea cum
primo creata narrarent᷑. angenus eorum insuperiorib:
rationib: intellegendum est utiq spiritalib: scđm quas
crecint᷑ inferius sed suta essethoc deluce hocdeccelo
hocdeciquis et terris hoc decaeli luminarib: dicer&ur
Quidenim eorum est cuius non axerna incommutribi¬
lis ratio in ipsa dĩ sapiencia uigeat quea tangit a fine
usque ad finem fortiter et disponit om̃a suauiter. in¬
cipit autem hocdici deherbis edignis usque adhaecter¬
rena animantia nam et incis quae exaquis creata sunt
quamuis in prima cominem orationẽ dictũ nonsit
in illatam̃ i teratione dictum est. ltfecit ds̃ co&os
magnos e tomnem animã animalium reptilium que
eduxerunt aquescđm genuscorum etomne uolatile
pennatum sȩđ ingenus.  An quia hace ita exorta sunt ut
excis alianascerent᷑ etoriginis formam successione serua¬

Expanded text:
ne dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum ne dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferius? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione serua