comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dium urm. iam parata ft̃
ommaS si adhuc car¬
nales estis. fortasse epulas
carnales inquiritis. Ecce
ipse carnales epule in spiri¬
tale uobis alimentum cos¬
uerse sunt. Ad abstergen¬
dum namq mentis uestre
fastidium. in cena dei ille
uobis singularis agnus
occisus est. Sed quid agimꝰ
qui hoc quod subiungitur
Et ceperunt omnes simul
excusare. Offert deus quod
rogar̃ debuit. Non rogatus¬
dare uult q̃d uix sperari
poterat. quia dignaretur
largiri postulatus.Contẽp¬
torib uero paratas delici¬
as refectionis eterne denũ¬
dat. & tamen simui om̃s
excusant.Ponamus ante
oculos mentis minima. ut
possimus digne pensare
maiora.Si quispiam po¬
dum quemlibet pauperẽ
ille faceret. nisi de eadem
sua inuitatione gauderet:
Responsum humile red¬
deret. uestem mutaret.
Ire quantotius festinaret.
ne prior se ad potentis
conuiuium alter oceurre¬
ret. Homo gͦ diues inui¬
tat. & pauper occurrere
festinat. ad dei inuitam
conuiuium. & excusamus:

Expanded text:
dium vestrum jam parata sunt dium vestrum jam parata sunt omnia. Sed si adhuc carnales estis, fortasse epulas carnales inquiritis. Ecce ipsae carnales epulae in spiritale vobis alimentum conversae sunt. Ad abstergendum namque mentis vestrae fastidium in coena Domini ille vobis singularis agnus est occisus. 3. Sed quid agimus, qui hoc quod subjungitur Et coeperunt omnes simul excusare. Offert Deus quod rogari debuit; non rogatusdare vult quod vix sperari poterat quia dignaretur largiri postulatus, contemnitur; paratas vero delicias refectionis aeternae denuntiat, et tamen simul omnes excusant. Ponamus ante oculos mentis minima, ut possimus digne pensare majora. Si quispiam podum quemlibet pauperem ille faceret, nisi de eadem sua invitatione gauderet, responsum humile redderet, vestem mutaret, ire quantocius festinaret, ne prior se ad potentis convivium alter occurreret? Homo ergo dives invitat, et pauper occurrere festinat; ad Dei invitamur convivium, et excusamus.
Abbreviated transcription (Latin):
uis pecc̃orum nr̃orum pon¬
deribz grauamur. & nos
tamen in istis dieb sumꝰ.
Et cum de edificatione ur̃a¬
uobis aliquid loquor. hoc
summi patrifamilias. Cũ
uos ammoneo ad contẽp¬
tum seculi. inuitare uos ue¬
nio ao cenam dei. Nemo
ꝓpter me: me in loco hoc des¬
piciat. Et si ao inuitandũ
nequaquã dignus appareo.
s tamen magne sunt ueli¬
cie quas ꝓmitto. Te ii
epe fr̃s mei solet eueni¬
re quod dico. ut ꝑsona po¬
dens famulum habeat des¬
pectum. Cumq ꝑ eum sus
forte. uel extraneis alquod
responsum mandat. ñ des¬
picitur ꝑsona loquenties
serui. quia seruatur ĩ corde
reuerentia mittentis dñi.
Nec pensant qui audiunt
ꝑ quem s quid uel aquo
audiant. Ita gͦ fr̃s. ita uoˢ
agite. ut si nos forsitan dig¬
ne despicitis. in mente tam̃
ur̃a uocantis domini reue¬
rentiam seruate.Conuiue
fieri summi pectrifamilias
libenter obedite.corda ur̃a
disciitite: atq ex eis mor¬
tale fastidium pellite. Ad
repellendum namq fasti¬

Expanded text:
is peccatorum nostrorum pondere gravamur, et nos tamen in istis diebus sumus, et cum de aedificatione vestra aliquid vobis loquor, hoc summi patrisfamilias. Cum vos admoneo ad contemptum saeculi, invitare vos venio ad coenam Dei. Nemo me propter me hoc in loco despiciat. Et si ad invitandum nequaquam dignus appareo, sed tamen magnae sunt deliciae quas promitto. Saepe, fratres mei, solet evenire quod dico, ut persona potens famulum habeat despectum; cumque per eum suis forte vel extraneis aliquod responsum mandat, non despicitur persona loquentis servi, quia servatur in corde reverentia mittentis domini. Nec pensant qui audiunt per quem, sed quid vel a quo audiant. Ita ergo, fratres, ita vos agite, et si nos forsitan digne despicitis, in mente tamen vestra vocantis Domini reverentiam servate. Convivae fieri summi patrisfamilias libenter obedite. Corda vestra discutite, atque ex eis mortale fastidium pellite. Ad repellendum namque fasti
Abbreviated transcription (Latin):
et̾no eius conuiuio male¬
uiuendo contradicunt. Mi
sit autem seruum suum
hora cene dicere inuitatis
ut uenirent. Quid hora ce¬
ne. nisi finis est mundi:
In quo nimirum nos su¬
mus. sicut iam diidum
paulus testatur dicens.
Nos sumus in quos fines
seculorum deuenerunt.
cum uocamur. tanto mi
nus debemus extusare cõ¬
uiuio dei. quanto ꝓpin¬
quasse iam cernimus fi¬
nem seculi. Quo enim
pensamus quia nichil ẽ
quod restat. eo debemus
s cena nominatur: quia
post prandi um cena restat.
post cenam uero conuiui¬
um nullum restat. Et qr¬
eternum dei conuiuium
nobis in extremo p̃parabit᷑
rectum fuit. ut hoc ñ pran¬
dium s cena uocaretur.
S quis per hunc siruum
qui a patrefamilias ao in¬
uitandum mittitur. nisi p̃¬
dicatorum ordo signatur:¬

Expanded text:
us convivio malevivendo contradicunt. Sequitur: Misit autem servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent. Quid hora coenae, nisi finis est mundi? In quo nimirum nos sumus, sicut jam dudum Paulus testatur, dicens: Nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt . cum vocamur, tanto minus nos debemus excusare convivio Dei, 1620 quanto propinquasse jam cernimus finem saeculi. Quo enim pensamus quia nihil est quod restat, eo debemus sed coena vocatur, quia post prandium coena restat, post coenam vero convivium nullum restat. Et qaeternum Dei convivium nobis in extremo praeparabitur, rectum fuit ut hoc non prandium, sed coena vocaretur. Sed quis per hunc servum qui a patrefamilias ad invitandum mittitur, nisi praedicatorum ordo signatur
Abbreviated transcription (Latin):
Naturale est febricitanti-
b incipiente santate las¬
sescere & egrotationis sen¬
tire molestiam. Uerum
sanitas que domini con¬
fertur imperio simul to¬
ta redit. s ce tanto robore
comitante: ut eis conti¬
nuo qui se adiuuerant
ministrare sufficiat ut
iuxta ieges tropologye
membra que seruierãt
immundttie ad iniquita

Expanded text:
NaNaus incipiente sanitate lascessere et aegrotationis sentire molestiam, verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit, sed et tanto robore comitante, ut eis continuo qui se adjuverant ministrare sufficiat. Ut, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniqu
Abbreviated transcription (Latin):
i uirum a demonio li¬
beratum moralit̾ ani¬
mum ab immunda cogi¬
tatione purgatum. signi¬
ficare dixerimus: conseqͥn¬
ter femina febrib tenta.
s ad imꝑium domini cu¬
rata: carnem ostendet. A
concupiscentie sue feruo
re ꝑcontinentie precepta
refrenatam. Omnis enĩ
amaritudo ce ira. & in¬
dignatio. & clamor. &
blasphemia sp̃c immun¬
di furor est. Fornicationẽ
uͦ immunditiam. libidi¬
nem. concupiscentiã ma¬
lam. & auaritiam que
est symulachrorum ser¬
uitus. febrem illecebrose.¬
carnis intellige. Et rogaue¬
runt illum ꝓ ea. Et stans
suꝑ illam imperauit febri:
&e dimisit illam. Modo
saluator rogatus. modo ul¬
tro curat egrotos: osten¬
dens se contra pecc̃õꝵ qͦq
passiones & precib semꝑ
annuere fidelium & ea
que ipsi minime in se in¬
telligunt uel intelligen¬
da dare. uel etiam non in¬
tellecta dimitt̃e. iuxta qd̃
psalmista postulat. Deli¬
cta quis intelligit: ab
occultis meis munda me
domine. Et continuo sur¬
gens ministrabat illis.

Expanded text:
i virum a daemonio liberatum moraliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscentiam malam, et avaritiam, quae est simulacrorum servitus , febrem illecebroscarnis intellige. Et rogaverunt illum pro ea. Et stans super illam, imperavit febri, et dimisit illam. Modo Salvator rogatus, modo ultro curat aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere. Juxta quod Psalmista postulat: Delicta quis intelligit? ab occultis meis munda me, Domine . Et continuo surgens, ministrabat illis.
Abbreviated transcription (Latin):
negaretur. facta autẽ die.
egressus ibat in desertum
locum: &e turbe requirebais
eum. & uenerunt usq ad
ip̃m. Si occasu solis dñi
mors exprimitur. quare
ñ die redeunte resurrectio
illius indicetur: Cuiꝰ ma¬
nifestata luce a credentiũ
turbis inquiritur. & iN
gentium deserto inuentuᷤ
ne abeat detinetur. Ma¬
xime cum hec prima sab¬
becti quo resurrectio cele¬
brata est: egressio questio
&e̾ inuentio contigerit:

Expanded text:
negaretur. Facta autem die, negaretur. Facta autem die, egressus ibat in desertum locum, et turbae requirebant eum, et venerunt usque ad ipsum. Si occasu solis Domini mors exprimitur, quare non die redeunte resurrectio illius indicetur? Cujus manifestata luce a credentium turbis inquiritur, et in gentium deserto inventus, ne abeat detinetur. Maxime cum haec prima Sabbati, quo resurrectio celebrata est, egressio, quaesitio, et inventio contigerit.
Abbreviated transcription (Latin):
suasit. qr xp̃m siue dei
filium non ẽẽ putauit: s
qr se morte illius ñ preui¬
dit ẽẽ dampnandum łẽ
ere ue hoc mysterioit.
a seculis abscondito dicit
apłs. qd̃ nemo principũ
huius seculi cognouit. Si
enim cognouissent nun¬
quam gle dominum cru
cifixissent. Quare autem
demonia dominus se loqͥ
ꝓhibeat. psalmista mani¬
festat qui ait. Peccatori
autem dixit deus quare
Ne quis dum predicantẽ
audit sequat᷑ errantem.
Improb enim magist̾ est
diabolus qui falsa ueris
sepe ꝑmiscet. ut specie ue¬
ritatis testimonium frau¬
dis obtexat. Alias autẽ
non soli demonez qui in¬
uiti confitebentur. iuben¬
tur silere de xp̃o. s ce illi
qui ab eo sanati sponte
confiteri uolebant.ĩmo
ipsi apłi qui eum post
resurrectionem toto erãt
orbe p̃dicaturi. añ passi¬
onem eius precipuuntur
omnino reticere de illo:
ne diuina uidelicit mnci¬
iestate p̾̃dicata passionis
dispensatio differretur. &
dilata passione salus mun¬
di que ꝑ hanc futura erat

Expanded text:
m sive Dei Filium non esse putavit, sed quia se morte illius non praevidit esse damnandum. Vere enim de hoc mysterio aeculis abscondito dicit Apostolus: Quod nemo principum hujus saeculi cognovit; si enim cognovissent, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Quare autem daemonia Dominus de se loqui prohibeat, Psalmista manifestat, qui ait: Peccatori autem dixit Deus: Quarene quis, dum praedicantem audit, sequatur errantem. Improbus enim magister est diabolus, qui falsa veris saepe permiscet, ut specie veritatis testimonium fraudis obtexat. Alias autem non soli daemones qui inviti confitebantur jubentur silere de Christo, sed et illi qui ab eo sanati sponte confiteri volebant. Imo ipsi apostoli, qui eum post resurrectionem toto erant orbe praedicaturi, ante passionem ejus praecipiuntur omnino reticere de illo, ne, divina videlicet majestate praedicata, passionis dispensatio differretur, et, dilata passione, salus mundi quae per hanc futura erat
Abbreviated transcription (Latin):
set omnes qui habebans
infirmos uariis langori¬
b ducebant illos ad il̾m
At ille singulis manus
imponens: curabat eos.
Solis occubitus passio¬
nem mortem q signifi¬
cat illius qui dixit. Qm¬
diu in niundo sum: lux
sum mundi. Et sole õt¬
cidente.plures demonia¬
ci quam ante. plures
sanantur egroti: qr qui
temporaliter in carne ui¬
uens paucos iudeorum
docuit. calcato regno mor¬
tis. omnib ꝑ orbem gen¬
tib fidei salitisq dona
transmisit. Cuius mini¬
stris quasi uite lucis q
p̃conib psalmista canit.
Iter facite ei qui ascendit
suꝑ occasum. Suꝑ octasũ
quippe dominus ascendit:
quia unde in passione occu¬
buit. inde maiorem suam
głam resurgendo manife¬
stauit. Exibant autem de¬
monia amultis. claman¬
tia c̃ dicentia quia tu es
filius dei. Et increpans ñ
sinebat ea loqui: quia sci
monia filium dei confite¬
bantur. &e attestante euã¬
gelista sciebant ip̃m esse
xp̃m. Quia quem dierũ
quadraginta ieiunio fa¬
tigatum diabolus hoĩem

Expanded text:
es qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad Jesum. At ille, singulis manus imponens, curabat eos. » Solis occubitus passionem mortemque significat illius, qui dixit: « Quandiu in mundo sum, lux sum mundi . » Et sole occidente, plures daemoniaci quam ante, plures quoque sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris quasi viae lucisque praeconibus, Psalmista canit: « Iter facite ei qui ascendit super occasum . » Super occasum quippe Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. « Exibant autem daemonia a multis, clamantia et dicentia: quia tu es Filius Dei. Et increpans non sinebat ea loqui, quia ipsum Daemonia Filium Dei confitebantur, et attestante evagelista, sciebant ipsum esse Christum, quia quem dierum quadraginta jejunio fatigatum diabolus hominem
Abbreviated transcription (Latin):
Alleluia canendo. stantes
orando. que sunt aptissima
ppetue quietis. resurrecti¬
onis ce laudis presagia.
Septies enim septem qua¬
draginta nouem faciunt.
Et quidem ꝑ septem se¬
pe requiem dengne
ce clarius est Seꝑtem uͦ
septies ducta. eiusdem re-¬
quiei ꝑfectionem insinu¬
ant. que nullo uiquam
fine clauditur. nulla labe
maculatur: sẽd ubi dies
iudicii uniuersalis ac re¬
surrectionis aduenĩt. am¬
pliori corporum receptoꝵ
gr̃a ꝑficitur. Quod enim
ad septem septimanas
monas additur. id est ip¬
sa dies dominica pente¬
costes qua sp̃m sanctum
accepit eccłia primitiua.
& ita quinquageriꝰ nii¬
merus: ꝑfecte completur:
ipsum iudicii. & resurre¬
ctionis omnium tempꝰ
ostendit. quando scarum
requies animarum.que
nunc in illa uita gerit᷑.
etiam corporum immorta¬
lium receptione gemina¬
bitur. & ille apł̃i sermo ad¬
sum amortuis uiuificabit ce
mortalia corpora uestra: ꝑ¬
inhabitantem sp̃m eius
in uobis.

Expanded text:
Alleluia canendo, stantes Alleluia canendo, stantes orando, quae sunt aptissima perpetuae quietis, resurrectionis et laudis praesagia. Septies enim septem quadraginta novem faciunt. Et quidem per septem saepe requiem designari luce clarius est. Septem vero septies ducta ejusdem requiei perfectionem insinuant, quae nullo unquam fine clauditur, nulla labe maculatur, sed ubi dies judicii universalis ac resurrectionis advenerit, ampliori corporum receptorum gratia perficitur. Quod enim ad septem septimanas monas additur, id est, ipsa dies Dominica Pentecostes, qua Spiritum sanctum accepit Ecclesia primitiva, et ita quinquagenarius numerus perfecte completur, ipsum judicii et resurrectionis omnium tempus ostendit, quando sanctarum requies animarum, quae nunc in illa vita geritur, etiam corporum immortalium receptione geminabitur, et ille Apostoli sermo adsum a mortuis uiuificabit et mortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis.
Abbreviated transcription (Latin):
grue quat̾nario numero
figuratur. Uel qr quatuor
anni temporib tota uari¬
atur. uł qr mundus ipse
in quo uiuimus quatuor
elementis subsistit uidelicet
igne. Aere. aqua.⁊ t̾ra. fut᷑e
autem uite beatitudo dena¬
rio numero non inconue¬
nient̾ exprimitur. Hinc ẽ.
enim qd̃ dominus oparioᷤ
uinee denario remunera¬
tos esse ꝑhibet. Operarii qͥp¬
pe uinee. cultores sunt ecclie
Ienarius autem uite cele¬
stis ꝑfectionem designat.
in qua głã domini summi
uoidesicet regis speculantes.¬
in eandem imaginem tͥns¬
qd̃ regis ymaginem ht ⁊
inscriptionem uerumetiã
in eo qd̃ decem obolis qui
est ꝑfectus mimerus con¬
stat. Unde &̾ nomen acce¬
pit. Recte gͦ quadragena¬
rio hoc est quaterdenario die¬
rum numero ielunum ce
lebramus. ut per hoc speci.¬
auus ammoneamur. qr
quam diu uiuimus iN
mundo: ꝓ celestium pre¬
miõrum adeptione semꝑ
laborare debeamus. Recte
etiam quinquagenario
dierum numero statum
future nr̃e bitidinis in

Expanded text:
grue quaternario numero grue quaternario numero figuratur, vel quia quatuor annuis temporibus tota variatur, vel quia mundus ipse in quo vivimus quatuor elementis subsistit, videlicet igne, aere, aqua et terra. Futurae autem vitae beatitudo denario numero non inconvenienter exprimitur. Hinc est enim quod Dominus operarios vineae denario renumeratos esse perhibet. Operarii quippe vineae cultores sunt sanctae Denarius autem vitae coelestis perfectionem designat, in qua gloriam Dei, summi videlicet regis, speculantes,in eamdem imaginem transd regis imaginem habet et inscriptionem, verum etiam in eo quod decem obolis, qui perfectus est numerus, constat, unde et nomen accepit. Recte ergo quadragenario, hoc est quater denario dierum numero, jejunium annue celebramus, ut per hoc specialius admoneatur, quia quandiu vivimus in mundo, pro coelestium praemiorum adoptione semper laborare debeamus. Recte etiam quinquagenario dierum numero statum futurae nostrae beatitudinis in
Abbreviated transcription (Latin):
Merito gͦ sacroscĩs diebus
his: nos quoq maiorib
epulis. atq hymnis celes¬
tib uacamꝰ: ob resientiam
nmirum dominice resurre¬
c̃tionis ob reuentiam dñici
conui ctus cum discipłis
simul &e ob spem future no¬
stre quietis ac uite immor¬
talis.D &e genu in orõne
minime iuxta morem flec¬
timus. qr ꝓ certo genuum
inflexio. penitentie & luctꝰ
indicium est. Qd̃ etiam õi¬
b dominicis dieb obseruã¬
dum. ꝓpt̾ eiusdem resurre¬
ctionis uł dominice uł no¬
stre sacramenta: patres in¬
stituerunt. De sacramento
autem quinquagenarii uł
quadragenarii numeri.
multipliciter a petribus
disputatum est. S nos
qr in longum duximꝰ ser¬
monem. breuiter mͦ fra¬
nitati ur̃e dicere fas est.
quod rec̾te ieuniorum ceri¬
monie quadragenario die¬
rum numero obseruentur.
ut scilicet per hoc insinuet᷑
qõ doto huius uite temꝑe
ꝓ eterne uite ꝑceptione la¬
borare debeamus. Quater
enu deni: quadraginta
sunt. Et uita presens. cos¬

Expanded text:
Merito ergo sacrosanctis diebus his nos quoque majoribus epulis atque hymnis coelestibus vacamus, ob reverentiam nimirum Dominicae resurrectionis, ob memoriam Dominici convictus cum discipulis, s, et ob spem futurae nostrae quietis ac vitae immortalis. Sed et genu in oratione minime juxta morem flectimus, quia pro certo genuum inflexio poenitentiae et luctus indicium est. Quod etiam in omnibus Dominicis diebus observandum propter ejusdem resurrectionis, vel Dominicae vel nostra sacramenta patres instituerunt. De sacramento autem quinquagenarii vel quadragenarii numeri multipliciter a Patribus disputatum est. Sed quia nos in longum duximus sermonem, breviter modo fraternitati vestrae dicere sat est quod recte jejuniorum caeremoniae quadragenario dierum numero observantur, ut scilicet per hoc insinuetur quod toto hujus vitae tempore pro aeternae vitae perceptione laborare debeamus. Quater enim deni quadraginta sunt, et vita praesens con
Abbreviated transcription (Latin):
dis eius. & ip̃i cum scĩs
eum beneditere. głam reg¬
ni eius dicere. potentiam
uirtutis eius loqui merea¬
dcirco autem plures eccłie
magistri decantationẽ alla
tempore quadragesime int̾¬
mittendam ẽẽ sanxerunt.
quamuis in eccl̃ia numꝙͣ
a diuina laude cessetur. s
aliis que io ipsum ꝑfecte
significant. eius cotidie do¬
na canuntur: ut noua eiꝰ
repetitio maiorem gratio¬
remq paschalib sollemp¬
niis honorificentiam rẽd
signare uoluerunt: quod
in huius exilii ꝑegrinati¬
one. sicut ex parte nouimꝰ
⁊ ex parte ꝓph̃amus. ita etiã
ex parte dominum laudamꝰ.
dicentes cum ꝓpha. Quomͦ
cartabimus canticum dñi
in terra aliena: Cum uero
nr̃am patriam. t̾ram scili¬
cet uiuentium domumq
regni celestis olim nobis
a domino repmissam in¬
trare meruerimus tunt
& illum ꝑfecte intueri.
& etiam ꝑfecte ualebimꝰ
laudare. uixta illud psai¬
miste. Et in templo eius

Expanded text:
dis ejus, et ipsi cum sanctis dis ejus, et ipsi cum sanctis eum benedicere, gloriam regni ejus dicere, et potentiam virtutis ejus loqui mereadcirco autem plureecantationem Alleluia tempore Quadragesimae intermittendam esse sanxerunt, quamvis in Ecclesia nunquam a divina laude cessatur, sed aliis verbis quae id ipsum perfecte significant, ejus quotidie dona canuntur, ut nova ejus repetitio majorem gratioremque paschalibus solemniis honorificentiam reddasignare voluerunt, quod in hujus exsilii peregrinatione, sicut ex parte novimus, et ex parte prophetamus, ita etiam ex parte Dominum laudamus, dicentes cum Propheta: Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Cum vero nostram patriam, terram scilicet viventium, domumque regni coelestis nobis olim a Domino repromissam intrare meruerimus, tunc ut illum et perfecte intueri, sic etiam perfecte valebimus laudare, juxta illud Psalmistae: Et in templ
Abbreviated transcription (Latin):
uisione. multitidinis ui¬
dentium deũ erit corunũ cẽ
anima una uidelicet dili¬
gendi ac laudandi eum.
cuius se gr̃a uiderint esse
saluatos. & ibi ueraciter e¬
runt omnib omnia cõmu¬
nia. qr sicut apls ait: erit
deus omnia in omnib .ii.
Ncuius typum temporis
ac laudabunde nr̃e quietis
ultimi septem psalmi qͥ
specialit̾ in dñi laude ca¬
nuntur alleluis tytulo p̃¬
notantur. Deptima quippe
die sabbati. idest requiei ꝑ
legem uocari & haberi p̃¬
cepta est. Et apte lib̾ psal¬
morum pꝰ tanta celestiũ
p̃ceptorũ instituta tot archa¬
norum spiritalium myste¬
ria decantata. tantas sa¬
luberrime confessionis ac
dep̃cationis humillime uo¬
ces editas. septem allelius
tyͣtulis finitur qr quieqͥd
in hac uita bomi gerimus.
quicquid in obsequium re¬
demptoris nr̃i lingua ex¬
ultãte proferimus. quicqͥd
ꝓ eterne patrie uesscerio cogi¬
tamus. cuncta hec nimiꝵꝵ
ea nobis mercede recompẽ.¬
santur. ut in requie sem¬
piterna & audire uocẽ lau¬

Expanded text:
isione multitudinis videntium Deum, erit cor unum et anima una, videlicet diligendi ac laudandi eum, cujus se gratia viderint esse salvatos: et ibi veraciter erunt omnibus omnia communia, quia sicut Apostolus ait, Erit Deus omnia in omnibus . In cujus typum temporis ac laudabundae nostrae quietis, ultimi eidem psalmi, qui specialiter in Domini laudem canuntur, Alleluia titulo praenotantur. Septima quippe dies Sabbati, id est requiei, per legem vocari et haberi praecepta est. Et apte liber psalmorum post tanta coelestium praeceptorum instituta, tot arcanorum spiritualium mysteria decantata, tantas saluberrimae confessionis ac deprecationis humillimae voces editas, semper Alleluia titulis finitur: quia quidquid in hac vita boni gerimus, quidquid in obsequium Redemptoris nostri lingua exsultante proferimus, quidquid pro aeternae patriae desiderio cogitamus, cuncta haec nimirum ea nobis mercede recompensantur, ut in requie sempiterna et audire vocem lau
Abbreviated transcription (Latin):
tur tam̃ adhuc discipu¬
lorum interẽẽ conuiuio.
ut socios eos habere possit
in celo. ut precepta quib
ad regnum dei perueniant.
uiuacius ipsa familiarita¬
te commendet. Quid enĩ
fr̃s mei qͥd sͥ uuit horum
cõiunctio ũborum qua dr̃
apperens eis. ce loquens de
regno dei. & conuescens.n¬
qr patent̾ ostenditur: qd̃
ob hoc maxime conuictui
sociabatur eorum cũ de
regno dei loqueretur: ut
ternas int̾ eos sumens
eos uinculis sue caritatis
obligaret. atq illius tem¬
poris memoriam roboraret.
de quo eis ante passionem
suam ꝓmittendo p̃dixerat.
& ego dispono uobis sicut
disposuit mͥ pater meus
regnum: ut edatis ce bibu

Expanded text:
adhuc discipulorum interesse convivio, ut eos socios habere possit in coelo, ut praecepta, quibus ad regnum Dei perveniant, vivacius ipsa familiaritate commendet. Quid enim, fratres mei, quid sibi vult horum conjunctio verborum, qua dicitur, « Apparens eis et loquens de regno Dei,  patenter ostenditur quod ob hoc maxime convictui sociabatur eorum cum de regno Dei loqueretur, ut terrenas inter eos sumens eos vinculis suae charitatis obligaret, atque illius temporis memoria roboraret, de quo eis ante passionem suam promittendo praedixerat: Et ego dispono vobis, sicut disposuit mihi Pater meus regnum, ut edat
Abbreviated transcription (Latin):
Nter hec uero solertius
dominus hac quadragin
cum discipulis. ñ solum
futuri seculi gaudia que
cum illo sumus habitatu¬
ri presignauit: uerum eti¬
am ineffabilem circa noᷤ
sue pietatis ostendit af¬
fectum. qui deposita iam
infirmitate corporis. im

Expanded text:
nter haec vero solertius Dominus hac quadragintcum discipulis, non solum futuri saeculi gaudia, quae cum illo sumus habituri praesignavit, verum etiam ineffabilem circa nos suae pietatis ostendit affectum, qui, deposita jam infirmitate corporis, im
Abbreviated transcription (Latin):
ce enun de gehenne exp̃s¬
sione dicitur. Ibi erit fletꝰ
& stridor dentium. S qr
presentia gaudia secun¬
tur ꝑpetua lamenta: hic
fugite. si illic flere formi¬
datis. Nemo ceenim potest.¬
& hic gaudere cum scło.
& illic regnare cum do¬
mino. Temporalis itaq
leticie fluxa restringite:
carnis uoluptates edo¬
mate. Quicquid animo
ex presenti seculo arrtoet.
ex consideratõne igniᷤ et̃ni
marescat. Quicquid in
niente puerilit̾ hylarescit.
hoc discipline uiuenilis.
sensus coherceat. ut dũ
sponte temporala fugi¬
tis: eterna gaudia sine
labore capiatis. p̾stanti

Expanded text:
ce enim de gehennae expresce enim de gehennae expressione dicitur: Ibi erit fletus et stridor dentium. Sed quia praesentia gaudia sequuntur perpetua lamenta, hic,m laetitiam fugite, si illic flere formidatis. Nemo etenim potest et hic gaudere cum saeculo, et illic regnare cum Domino. Temporalis itaque laetitiae fluxa restringite, carnis voluptates edomate. Quidquid animo ex praesenti saeculo arridet, ex consideratione aeterni ignis amarescat. Quidquid in mente pueriliter hilarescit, hoc disciplinae juvenilis censura coerceat, ut dum sponte temporalia fugitis, aeterna gaudia sine labore capiatis, praestante
Abbreviated transcription (Latin):
moriatur. in celo collocan¬
dus. Et uetus itaq est
ut ꝓ culpa humanũ ge¬
nus in eterna pena inte¬
reat: & nouum: ut conũ¬
sus in regnum uiuat. Qd̃
gͦ in concuisione locutioĩs
sue dominus subdidit:
hoc est utiq qd̃ p̃misit.
Prius enu de regni simi¬
litudine thesaurum ĩuen¬
tum ac bonam margari¬
tam ꝓtulit. postmodum
uero inferm penas de ma¬
lorum combustione nar¬
rauit:atq in conclusioe
subiungit. Ioro doctus scri
ba in regnõ celorum. simi¬
lis est patrifamilias pra¬
serenti de thesauro suo no¬
ua & uetera. Ac si aperte
diceretur. Ille in sc̃a eccłia
doctus predicator est: qui
ce noua scit ꝓferre de sua¬
uitate regni. & uetusta di¬
cere de terrore supplicii. ut
uel pene terreant quos p̃¬
mia ñ inuitant. Audiat
de regno quod amet. au¬
diat de supplicio unꝰquĩq
quod timeat: ut torpen¬
tem ammum ce terre ue¬
bementer inherentem. si
amor ad regnum ñ tra¬
hit. uel timor minet᷑. Ec¬

Expanded text:
moriatur, in coelo collocanmoriatur, in coelo collocandus. Et vetus itaque est, ut pro culpa humanum genus in aeterna poena intereat; et novum, ut conversus in regno vivat. Quod ergo in conclusione locutionis suae Dominus subdidit, hoc est utique quod praemisit. Prius enim de regni similitudine thesaurum inventum, ac bonam margaritam protulit, postmodum vero inferni poenas de malorum combustione narravit, atque in conclusione subjungit: Ideo omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Ac si aperte diceretur: Ille in sancta Ecclesia doctus praedicator est, qui et nova scit proferre de suavitate regni, et vetusta dicere de terrore supplicii, ut vel poenae terreant, quos praemia non invitant. Audiat de regno quod amet, audiat de supplicio unusquisque quod timeat ut torpentem animum et terrae vehementer inhaerentem, si amor ad regnum non trahit, vel timor minet. Ec
Abbreviated transcription (Latin):
est homini patrifalias:
ꝓferenti de thesauro suo
noua ce uetera.Si ꝑ no¬
utrumq testamentũ acci¬
pimus. Abraham doctum
denegamus. qui noui &
ueteris testamenti.⁊ si fa¬
cta nouit. minime uerba
nuntiauit:
trifamilias comparare nõ
possumus. qui ce si testa¬
mentum uetus edocuit.
noui tamen dicta non
ꝓtulit. Dum gͦ ab hoc ĩ¬
tellectu excludimur. ad
alium uocamur.S in
eo quod ueritas dicit. oĩs
scriba doctus in regno ce¬
lorum. similis est patri
familias. intelligi ualet.
qr non de his qui fuer̃t.
si de his qui in eccłia ẽẽ
poterant loquebatur. qui
tunc noua & uetera ꝓfe¬
runt. cum utriꝰ q testam̃¬
ti p̃dicamenta uocib ce
morib loquuntur. Quod
tam̃ intelligi & alit̃ po¬
dest. Uetustum quippe¬
fuit humano generi ao
inferni claustra descendẽ.
ꝓ peccatis suis supplicia¬
eterna tolerare. Cui ꝑ me¬
diatoris aduentum no¬
uum aliquid accessit. ut
si hic recte studeat iiuere.
netrare. & homo in t̾ra
editus a corruptibili uita

Expanded text:
lias proferenti de thesauro suo nova et vetera. Si per noutrumque Testamentum accipimus, Abraham doctum fuisse denegamus, qui Novi et Veteris Testamenti etsi facta novit, minime verba nuntiavit. trifamilias comparare non possumus, 1475 qui etsi Testamentum Vetus edocuit, Novi tamen dicta non protulit. Dum ergo ab hoc intellectu excludimur, ad alium vocamur. Sed in eo quod Veritas dicit: Omnis scriba doctus in regno coelorum, similis est familias , intelligi valet quia non de his qui fuerant, sed de his qui esse in Ecclesia poterant, loquebantur. Qui tunc nova et vetera proferunt cum utriusque Testamenti praedicamenta vocibus et moribus loquuntur. Quod tamen intelligi et aliter potest. Vetustum quippe humani generis fuit ad inferni claustra descendere, pro peccatis suis supplicia aeterna tolerare. Cui per Mediatoris adventum novum aliquid accessit, ut si hic recte studeat vivere, netrare: et homo in terra editus, a corruptibili vita
Abbreviated transcription (Latin):
ogitemus igitur in cã¬
ꝑtione. ne diuidamur in
liccore. Ecce quam grata
pnitas. ita ut se non mo¬
dicum addicat: sicui ex
hoc conuentu ur̃o deesse
contingat. Quid ergo ĩ
a conspectu iudicis rapi¬
tur. ab electorum societa¬
de separatur: qui tenebͤs¬
cit alumine: cruciatur
eterna combustione. Un¬
de ce hanc eandem com¬
parationem dominus
sub breuitate aꝑit: cum
subiungit.Sic erit in
consummatione seculi.
Exibunt angeli: ce sepa¬
rabunt malos de me¬
dio iustorum. õ mittẽt
eos in caminum ignis.
Ibi erit fletus: & stridor
dentium. Hoc iam frẽs
quã exponendum. Aper¬
ta cẽenm uoce tormen¬
ta peccantium dicta st̃.
ne quis ad ignorantie
sue excusationem recur¬
reret. si quid de eterno sup¬
plicio obscure diteretur.
Unde &̃ subditur. Intel¬
lexistis hec omnia: Dic̃t
ei. Utiq domine. Atq
inconclusione subiungit᷑.

Expanded text:
ogitemus igitur in captione, ne dividamur in littore. Ecce quam grata mnitas, ita ut se non modicum addicat, si cui ex hoc conventu vestro deesse contingat. Quid ergo in a conspectu judicis rapitur, ab electorum societate separatur, qui tenebrescit a lumine, cruciatur aeterna combustione? Unde et hanc eamdem comparationem Dominus sub brevitate aperit cum subjungit: Sic erit in consummatione saeculi. Exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, et mittent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus et stridor dentium. Hoc jam, fratrquam exponendum. Aperta etenim voce tormenta peccantium dicta sunt, ne quis ad ignoratiae suae excusationem recurreret, si quid de aeterno supplicio obscure diceretur. Unde et subditur: Intellexistis haec omnia? Dicunt ei: Utique, Domine. 4. Atque in conclusione su
Abbreviated transcription (Latin):
riseos. qui uistos se putã¬
des: pecc̃orum consortia de¬
clinabant. Seipsum nãq
medicum dicit. qui mi¬
ro medicandi gen̾e uul¬
neratus est. ꝓpter iniqui¬
sanati sumus.Danos aũ
& iustos appellat eos. qui
ignorantes dei iusticiam.
& suam uolentes consti¬
tuere: iustitie dei ñ sunt
subiecti. qui ex lege p̾su¬
mentes. euangelu gr̃am
ñ querunt. Porro male
hñtes &e pectatores uocat
eos. qui sue fragilitatis
conscientia deuicti. nec ꝑ
legem iustificati posse ui

Expanded text:
risaeos, qui justos se putantes, peccatorum consortia declinabant. Seipsum namque medicum dicit, qui miro medicandi genere, vulneratus est propter iniquisanati sumus . Sanos autem et justos appelignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti ; qui ex lege praesumentes Evangelii gratiam non quaerunt. Porro male habentes et peccatores vocat eos qui suae fragilitatis conscientia devicti, nec per legem se justificari p
Abbreviated transcription (Latin):
multis fidelis est. Qui in
minimo iniquus est: ce
in multis iniquus est.
Si gͦ iniquo mammona
fideles non fuistis quod
uĩm est. quis credet uob̾:
Et si in alieno fideles non
fuistis. quod ur̃m est quis
dabit uobis: Nemo seruus
unum audiet. & atterum
contempnet. Non potestis
deo seruire & mammone.
illum. Totum huius pa
rabole dextum posui. ut
non nobis intellectum
auinde queramus: & in
parabolas certas nitam᷑
inuenire ꝑsonas.D int̾¬
pretemur eam quasi pa¬
rabolam : hoc est similitu¬
dinem. que ab eo uocatur
pemium ueritatis est. Di
gͦ dispensator iniqui mã¬
mone dominz uoce lauda¬
tur qd̃ de re iniqua sibi
iusticiam p̃pararit. & pas¬
sus dispendium dominuᷤ
laudat dispensatoris pru¬
centiam quod aduersir.

Expanded text:
multis fidelis est et, qui in multis fidelis est et, qui in minimo iniquus est, et in multis iniquus erit. si ergo in iniquo mamona fideles non fuistis, quod uerum est, quis uobis credet? et si in alieno fiquis dabit vobis? Nemo potest unum adherebit et alterum contemnet. Non potestis Deo servire et mammone. illum. totum parabolae huius textum posui, ut non nobis intellegentiam aliunde quaeramus et in parabola certas nitamur inuenire personas, sed interpretemur eam quasi parabolam, hoc est similitudinem, quae ab eo uocatur,prooemiumue ueritatis est. si ergo dispensator iniqui mamonae \' domini uoce laudatur, quod de re iniqua sibi iustitiam praepararit, et passus dispendia dominus laudat dispensatoris prudentiam, quod aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Iste gͥ dispensator accu¬
satꝰ ẽ. ad dominum suum
qd̃ dissiparet substantiã
eius. Quo uocato: dixit.
Quid hoc audio de te: Red¬
pensabis. Qui dixit in se¬
metip̃o. Quid faciam qr
dominus m̃s aufert a me
uillicationem: fodere non
ualeo mendicare erubesco.
Scio quid faciam: ut qͣndo
sublata michi fuerit dis¬
pensatio. suscipiant me in
domos suas: se iii.
tores domini sui: & dixit
primo.Quantuni debes
domino meo: Qui dixit ei.
Centum cados oiei. Are ilhi.
Accipe cautionem tuam:
oe̾ sede cito ce scribe quinqͣ¬
ginta. Deinde ad alium lo¬
cirtus est. Tu autem quan¬
tum debes: At ille respon¬
dit. Centum choros tritici.
Dixit illi. Tolle cautionem
tuam. & scribe octoginta.
Et laudauit dominꝰ uilli¬
cum iniquitatis qd̃ pru¬
denter fecerit:qr filii scłi
huius prudentiores sunt¬
filiis iucis in generatione
cite uobis amicos de mam¬
defeceritis recipiant uos in
eterna tabernacula. Qui
fidelis est in paruo. & in

Expanded text:
cat. iste igitur dispensator accucat. iste igitur dispensator accusatus est ad dominum suum, quod dissipasset substantiam eius. quo uocato dixit: quid hoc audio de t e ? redpensare. qui dixit in semet ipso: quid faciam, quia dominus meus aufert a me dispensationem? fodere non ualeo, mendicare erubesco.Scio quid faciam, ut quando sublata mihi fuerit dispensatio, suscipiant me in domos suas. Vocavit tores domini sui, et dixit primo: Quantum debes Domino meo? Qui dixit ei: Centum batos olei. Ait illi: Tolle cautionem tuam, et sedens cito, scribe quinquaginta. Deinde ad alium locutus est: Tu autem quantum debes? At ille respondit: Centum coros tritici. Dixitque ei: Tolle cautionem tuam, et scribe octoginta. Et laudavit Dominus villim iniquitatis, quod prudenter fecerit: quia filii saeculi huius prudentiores sunt-filiis lucis in generatione cite uobis amicos de ndo defecerit, recipiant uos in aeterna tabernacula. qui fidelis est in paruo, et in
Abbreviated transcription (Latin):
reuersus ad patrem suscep
& gaudere: qr frat̾ eius
mortuus fuerat &e reuixit.
perierat & inuentus est: te¬
as tres parabolas n¬¬
contra phariseos ce scribas
locutus est dominus qui
nolebant recipere peniten¬
tiam peccõrum. & publica¬
norum salutem. Dicebat
os haud duibium parabo¬
lam: sicut prius ad scribaᷤ
& phariseos. Qua parabo¬
la ad clementiam discipu¬
los hortaretur. ce aliis uer¬
mitcetur uobis. Ꝙ in oraci¬
one dominica libera fron¬
te poscatis. dimitte nobis
debita nr̃a. sicut &e nos di¬
mittimus debitorib nr̃is.
Que est gͦ parabola ad cle¬
mentiam discipulos pro¬
uocantis: Homo quidam
erat diues qui habebat uil¬
licum siue dispensatorem
significat. Uilucus autẽ
ꝓprie uille. gubernator ẽ.
Unde a uilla uillicus nom̃
tam pecunie quam fru¬
gum ce omnium que do¬
minus possidet dispensa
xenofontis pulcherrimus
liber est. qui non guberna¬
tionem uille s dispensa¬
tionem unuierse domus
tullio int̃pretante. signifi¬

Expanded text:
reversus ad patrem, suscepreversus ad patrem, suscepet gaudere, quia frater ejus mortuus fuerat, et revixit: perditus erat, et inventus est. Has tres parabolas contra Pharisaeos, et Scribas locutus est, qui nolebant recipere poenitentiam peccatorum, et Publicanorum salutem. Dicebat os , haud dubium, quin parabolam, sicut prius ad Scribas, et Pharisaeos: qua parabola ad clementiam discipulos hortaretur, et aliis dicermittetur vobis ; ut in Oratione Dominica libera fronte poscatis, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris . Quae est ergo parabola ad clementiam discipulos cohortantis? Homo quidam erat dives, qui habebat villicum sive dispensatorem, significat. Villicus autem proprie villae gubernator est, unde et a villa villicus nomen tam pecuniae, quam frugum, et omnium quae dominus possidet, dispeXenofontis pulcherrimus liber est, qui non gubernationem uillae, sed dispensationem uniuersae domus Tullio interpretante signifi
Abbreviated transcription (Latin):
scire rationem. & de quo
fonte ꝓcesserit. reuolui uo¬
lumen euangłicum: & in¬
tercetera repperi quod appro¬
pinquantib saluatori pu¬
blicanis &e peccatorib ut
audirent eum: murmura¬
bant pharisei ce scribe di¬
centes. Quare iste pecc̃õres
illis: Qui locutus est eis
parabolam centum ouiũ.
& unius ꝑdite. que inuen¬
ta pastoris humeris repor¬
tata est: & cur eẽt ꝓposita:
statim intulit. Dico uobis
qd̾ ita gaudium erit in ce¬
lo. suꝑ uno pecc̃ore peniten¬
tiam agente. quam suꝑ no¬
naginta noueni iustis: qͥ
ñ habent opus penitentia.
Auã quoq parabolam de¬
cem dragnarum unuisq¬
dragme ꝑdite atq reperte
cum ꝓposuisset:simili eam
fine compleuit. Dic dico
uobis gaudium erre corã
angelis dei suꝑ uno pecc̃o¬
re penitentiam ogente.Ter¬
ciam quoq parabolam ꝓ¬
posuit. hõminis habentis
duos filios: & diuidentis
int̾ eos substantiam. Cũq
minor facultatib ꝑditis
egere cepisset. & comedere
siliquas porcorum cibum.

Expanded text:
scire rationem et de quo fonte processerit, reuolui uolumen euangelicum et inter cetera repperi, quod adpropinquantibus saluatori publicanis et peccatoribus, ut audirent eum, murmurabant Pharisaei et scribae dicentes: quare iste peccatores eis? qui locutus est eis parabolam centum ouium et unius perditae, quae inuenta pastoris humeris reportata est, et, cur esset proposita, statim intulit: dico uobis: sic erit gaudium in caelo super uno peccatore paenitentiam agente magis quam super nonaginta nouenon habent opus poenitentia. Aliam quoque parabolam decem drachmarum uniusque perditae, et repertae cum proposuisset, simili eam fine complevit. Sic dico vobis, gaudium erit coram Angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente. Tertiam quoque parabolam proposuit hominis habentis duos filios, et dividentis inter eos substantiam. Cumque minor facultatibus perditis, egere coepisset, et comedere siliquas, porcorum cibum,
Abbreviated transcription (Latin):
uel potius uidentur orare:
ñ intuentes deum s homi¬
nib placere cupientes. Et
multi ieiunant & mirabi¬
lem abstinentiam preten¬
dunt eis quib ista diffici¬
lia uidentur: & honore dig¬
na existimantur. & huius¬
cemodi doli capiunt eos.
dum aliud ostendunt ad
decipiendum: aliud exerun
ad dep̾dandum uel int̾cipi¬
endum eos qui sub isto ue¬
stimento ouino lupos uide¬
re non possuntz¬

Expanded text:
vel potius videntur orare, vel potius videntur orare, non intuentes Deum, sed hominibus placere cupientes; et multi jejunant, et mirabilem abstinentiam praetendunt eis quibus ista difficilia videntur, et honore digna existimantur: et hujuscemodi dolis eos capiunt, dum aliud ostentant ad decipiendum, aliud exserunt ad depraedandum vel interficiendum eos qui sub isto vestitu ovino lupos videre non possunt
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ipse facit s fit de illo
audiebantur. & fiebant:
ñ erat illorum: lc iii.¬
Suꝑ cathedram inquit
moysi: sederunt. Per diui¬
nam en u ꝓuidentiam le¬
gem dei predicantes posst̃
ẽẽ audientib utiles: cum
diebant & faciebant que
ab eis dicebantur de spini¬
colligebant uuas. s per
spinas de uite legebant
uuas. tamquam si manũ
aliquis ꝑ sepem mittat.
aut certe de uite que sepi
suerat inuoluta uuam le¬
gat: non spinarum ẽ fruc¬
tus ille s uitis. Rectissi¬
me sane queritur.quos fru¬
ctus nos attendere uolu¬
erit:quib nos agnoscere ar¬
borem possimus. Multi e¬
nim quedam in fructibus
deputane que ad uestimen¬
tum ouium ꝑtinent:⁊ hoc
modo a lupis decipuintur.
sicuti sunt uel ieiuma. ł
or̃ones uel elemosine. Que
omnia nisi fieri etiam ab
ypochritis possent: ñ supe¬
rius diceret cauete iusticiã
facere coram hominib. ut
uideamini ab eis. Qua sen¬
tentia ꝓposita. tria exequrt᷑.
giuntur. Et multi orant.

Expanded text:
hoc ipse facit, sed fit de illo, hoc ipse facit, sed fit de illo, audiebantur et fiebant, non erat illorum: Super cathedram enim, inquit, Moysi sedent . Per divinam ergo providentiam legem Dei praedicantes, possent esse audientibus utiles, cum diebant et faciebant quae ab eis dicebantur, de spinis legebant uvas; sed per spinas de vite legebant uvas: tanquam si manum aliquis per sepem mittat, aut certe de vite, quae sepi fuerit involuta, uvam legat, non spinarum est fructus iste, sed vitis. 80. Rectissime sane quaeritur quos fructus nos attendere voluerit, quibus cognoscere arborem possimus. Multi enim quaedam in fructibus deputant, quae ad vestitum ovium pertinent, et hoc modo a lupis decipiuntur: sicuti sunt vel jejunia, vel orationes, vel eleemosynae; quae omnia nisi fieri etiam ab hypocritis possent, non superius diceret, Cavete justitiam vestram facere coram hominibus, ut videamini ab eis. Qua sententia praeposita, ipsa tria exsequitur, giuntur; et multi orant,
Abbreviated transcription (Latin):
nbor est quippe ip̃a ani¬
ma: roest homo. Ructus
uͦ: oꝑa hominis. Non ergo
potest malus homo bona
operari: neq bonus mala.
Ergo si uult malus bona
operari prius bonus fiat.
Sic alio loco euidentius
dicit ip̃e dominus. Aut fa¬
cite arborem bonam:aut
facite arborem malam. Qd̾
si duas naturas istorum
his duab arborib figu¬
raret: non diceret faciti
Quis enim hominum po¬
dest facere natiiram: Dem¬
de etiam cum ip̃arum du-¬
arum arborum mentio¬
nem feciss: subietit. Hypo¬
crite. quomodo potestis bo¬
na loqui cum sitis mali:
Quamdiu gͥ quisq ma¬
lus est: non potest facere
fructus bonos.Si enim fru¬
lus non erit.Sie uerissime
dici potuit. Non potest ẽẽ
nix calida. Cum calida ẽẽ
ceperit. ñ iam eam niuẽ
s aquam uocari. Potest
enim fieri. ut quod fuit
non sit. Non aũ potest
fieri. ut nix calida sit. Dic
potest fieri ut qui maiꝰ
fuit non sit malus. non
tamen fieri potest ut ma¬
lus benefaciat. Qui etiã¬
si auiquando utilis est ñ

Expanded text:
bor est quippe ipsa anima, id est, ipse homo, fructus vero opera hominis: non ergo potest malus homo bona operari, neque bonus mala. Malus ergo si vult bona operari, bonus primo fiat. Sic alio loco evidentius dicit ipse Dominus: « Aut facite arborem bonam, aut facite arborem malam. » Quod si duas naturas istorum his duabus arboribus figuraret, non diceret, Facite: quis enim hominum potest facere naturam? Deinde etiam ibi cum ipsarum duarum arborum mentionem fecisset, subjecit: « Hypocritae, quomodo potestis bona loqui, cum sitis mali » ? Quamdiu ergo quisque malus est, non potest facere fructus bonos: si enim bonlus non erit. Sic verissime dici potuit, Non potest esse nix calida: cum enim calida esse coeperit, non jam eam nivem, sed aquam vocamus. Potest ergo fieri ut quae nix fuit, non sit; non autem potest fieri ut nix calida sit. Sic potest fieri ut qui malus fuit, non sit malus; non tamen fieri potest ut malus bene faciat. Qui etiamsi aliquando utilis est, non
Abbreviated transcription (Latin):
tio posset impleri. quere¬
bat. ne huius expers rema¬
nendo: uite celestis parti¬
ceps ẽẽ nequiret. Notã¬
dum autem quia q̃uod
de carnali dixit. hoc etiã
de spiritali est generatõ.¬
ne sentiendum: nequaqͣ
uidẽlicet eam postquam
semel explẽta fuerit. pos¬
se repeti. Siue enim here¬
ticus. siue scismaticus. si¬
ue facinorosus quisq. in
confessione sc̃e trinitatis
baptizet. non ualet ille
qui ita baptizatꝰ est alo¬
nis catholicis rebaptiran
confessio uel inuocatio
nti nominis udeatur
nullari. Et quia nicho¬
mus ad primam domini
esponsionem sollicitus.
quomodo sit intelligen¬
da diligenter inquirit.
meretur iam plenius in¬
strui. & quia scda nati¬
uitas non carnalis sed
sit spiritalis audire. Res¬
pondit namq illi iħs.¬
Amen amen dico tibi: nͥ
quis renatus fuerit ex
introire in regnum dei
Cuius natiuitatis mo¬
dum subsequenter expo¬
nens.prorsusq a carna¬
li distinguens: ait. Qd̃
natum est ex carne. ca¬

Expanded text:
tio posset impleri, quaeretio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum; nequaquam videlicet eam, postqsemel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus sive schismaticus facinorosus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet iqui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus, quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meretur jam planius instrui, et quia secunda nativitas non carnalis est, sed spiritalis, audire; respondit namque illi Jesco tibi: Nisi quis renatus fuerit ex introire in regnum Dei. Cujus nativitatis modum subsequenter exponens, prorsusque a carnali distinguens, ait: Quod natum est ex carne, ca
Abbreviated transcription (Latin):
deuuo. non potest uidere
regnum dei. Que sententiã
tanto apertius cunctis
fidelib lucet. quanto cõ¬
stat quia sine huius lu¬
ce fideles ẽẽ nequeunt.
Quis ⁊enim sine laua¬
chro regenerationis remis¬
sionem peccatorum conse¬
qui. ⁊ regnum ualet in¬
trare celorum: Te .ii.¬
Sed nichodemus qui no¬
cte uenit ad dominum.:
necdum lucis mysteria
capere nouerat.Nam &
nox in qua uenit. ipsam
eius qua premebatur ig¬
norantiam designat:nec¬
dum enim eorum nume
ro sociatus erat. quibus
ait apł̃s. fuistis aliquã¬
do tenebre. nũ ic autem
lux in domino: s inter
eos potius remanebat qui¬
b loquitur ysaias Sur¬
ge illuminare iherłm
quia uenit lum̃ tuimi
or gła domini suꝑ teor
ta est. Respondit
dest in uentrem matrie
sue iterato introire. &n
tiuitatis adhuc nescius
ꝑseuerabat. de salute au¬
dem sua iam sollicitus
extiterat: necessario de u¬
la quam nouerat nati¬
uitãte an posset iterari.
uł quo ordine regenera¬

Expanded text:
denuo, non potest videre denuo, non potest videre regnum Dei. Quae sententia tanto apertius cunctis fidelibus lucet, quanto constat quia sine hujus luce fideles esse nequeunt. Quis enim sine lavacro regenerationis remissionem peccatorum consequi, et regnum valet intrare coelorum? Sed Nicodemus, qui nocte venit ad Dominum, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numro sociatus erat, quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino ; sed inter eos potius remanebat, quibus loquitur Isaias: Surge, illuminare Jerusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est . Respondit potest in ventrem matris suae iterato introire et ativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regenera