comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
esset bonum illud ꝙ opinaba¬
tur socrates uidelz ut ciues õs
pueros crederent esse ꝓprios fili¬
os. ¶Certia uia sic pz nam
suppoĩa communitate uxoꝵ nõ
eẽt tantus amor in ciuitate.
ut opinabatur socrates¶nam
modica coniunctio. plus inclu¬
cit de amore si sit certa ⁊ nota
qͣm multa si sit ignota ⁊ du¬
bia litz enim maior sit coniũc¬
tio patris ad filium qm pat̾
ad nepotem plus tñ patruus
diligeret nepotem si firmiter
crederet ip̃m esse talem qͣm p̃r
filium si rõnabiliter dubitar
se eum genuissesniam plus ẽ
modo de diltõne in ciuttate. ut
diligit alium tanqͣm filium
alius tanqͣm frẽm alius tã¬
qͣm nepotemalius tanquaz
fratruelemł appellat aute pħs
fratrueles qui sunt ex duobus
fr̃ib nati alius auterri diligi
ip̃m tanqͣmi contribuelem .i. tã¬
quam natumi ex eadem tribu
uł scd̃m aliquam aliam con¬
sanguinitatem. quã fu̾it dile¬
ctio qm ponebat socrates. Mo¬
dica enim consangumitas si
sit nota ⁊ certa maiorẽ diltõ¬

Expanded text:
esset bonum illud quod opinabatur Socrates. videlicet, ut cives omnes pueros crederent esse proprios filios. Tertia via sic patet. nam supposita communitate uxorum non esset tantus amor in civitate ut opinabatur Socrates: nam modica coniunctio plus inducit de amore, si sit certa et nota, quam multa, si sit ignota et dubia. licet enim maior sit coniunctio patris ad filium, quam patrui ad nepotem: plus tamen patruus diligeret nepotem, si firmiter crederet ipsum esse talem; quam pater filium, si rationabiliter dubitaret se eum genuisse. Nam plus est modo de dilectione in civitate, ut diligit alium tanquam filium, alius tanquam fratrem, alius tanquam nepotem, alius tanquam fratruelem appellat autem Philosophus fratueles qui sunt ex duobus fratribus nati alius vero diligit ipsum tanquam contribuelem idest tanquam natum ex eadem tribu, vel secundum aliquam aliam consanguinaitatem, quam fuerit dilectio quam ponebat Socrates. Modica enim consanguineitas si sit nota et certa, maiorem dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor que quilz maxime amare ⁊
desiderare d primo enĩ lucrabitur
maximabona. secundo lucrabitur
ꝯsequetur ut hẽat ip̃m dm̃ ⁊ felicita¬
tem et̾nam. ¶ Distingunt᷑ quid̃.
uno modo ip̃abona qr q̃dam sunt bo¬
ua nĩma / q̃dam media/ quedam ma¬
xima.¶ Mimina sunt bona ext̾iora.
media sunt bona int̾iora que possũt
ẽe comnunia bonis. ⁊ malis. hiꝰ sũt
industria mentis ingenium na
ip̃i mali participant bona uero ma¬
xima. sunt bona int̾iora que mali
participare nõ possunt cuiusmõist̃

Expanded text:
quatuor, quae quilibet maxime amare, et quatuor, quae quilibet maxime amare, et desiderare debet. Primo enim lucrabitur maxima bona. Secundo lucrabitur consequetur, ut habeat ipsum Deum, et felicitatem aeternam. Distinguuntur quidem uno modo ipsa bona: quia quaedam sunt bona minima, quaedam media, quaedam maxima. Minima, sunt bona exteriora. Media, sunt bona interiora, quae possunt esse communia bonis, et malis: huiusmodi sunt industria mentis, ingenium natonis etiam ipsi mali participant. Bona vero maxima, sunt bona interiora, quae mali participare non possunt: cuiusmodi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nos esse faciłr tractaturos ⁊ inscdo
reddimus eamdocilẽ narrando ordinẽ
mus eam attẽtam declarando quãta
sit utilitas indicendis. Nam qr cõit̾
hoĩes odiunt sermonẽ perscrutatũ.¬
ut plurimũ auditores sunt beniuoli
proferentib smones faciles. ⁊ superfi¬
ciles ꝙ si inalus sc̃us hoc ͤ corrupͦ ap¬
petitus In morali tñ negotio uͥmo¬
dus rei requirit traditõnẽ figura¬
lẽ ⁊ grossam nõ est corruptio appe¬
titus s magis est ordo rectus ⁊ de
dendi redditur auditor beniuolus:
s ex ordie dicẽdoꝵ. reddit᷑ docil. nã
quis maxĩe efficit᷑ docił .i. habił ad¬
capiẽdam doctrinam. si ei dd̾a qua¬
dam serie ⁊ ordine proponãtur. Ex
ntilitate ã. dicendoꝵ redditur audi¬
tor actentus snam quil attente
audit si sperat se ucłia auditurum¬
¶ Ex dicendis a. si recte cognoscant᷑
⁊ debite obseruent᷑ conseque᷑ ma¬
iestas tegia qͣ ad presens spedat

Expanded text:
nos esse faciliter tractaturos: et in secundo nos esse faciliter tractaturos: et in secundo reddidimus eam docilem, narrando ordinem mus eam attentam, declarando quanta sit utilitas in dicendis. Nam quia communiter homines odiunt sermonem perscrutatuut plurimum auditores sunt benivoli proferentibus sermones faciles, et superficiales. Quod si in aliis scientiis hoc est corruptio appetitus, in morali tamen negocio, ubi modus rei requirit traditionem figuralem et grossam, non est corruptio appetitus, sed magis est ordo rectus et debdendi redditur auditor benivolus: sed ex ordine dicendorum redditur docilis; nam quis maxime efficitur docilis icapiendum doctrinam, si ei dicenda quadam serie, et ordine proponantur. ex utilitate autem dicendorum redditur auditor attentus, nam quilibet attente audit, si sperat se utilia auditurum. Ex dicendis autem, si recte cognoscantur, et debite observentur, consequitur maiestas regia quantum ad praesens spectat
Abbreviated transcription (Latin):
is morib hñt eẽ alie ⁊ alie passioneᷤ
ex aliis ⁊ alus passionib consurgũt
diu̾si sunt mores uiuenum. ⁊ senum:
sic alie affc̃ioes ⁊ passiones sunt inli¬
tituimus nobis alios ⁊ alios fines
nam ut dr tertio etħ̃. qualis unusqͥs¬
q esttalis finis sibi urͣ ut ĩ ĩtempe¬
rato ui᷑ ꝙ totus finis ⁊ magna feli¬
lios hĩtus: inclinant᷑ ut finem sibĩ
prestituant conformẽ suo hĩtui.
¶In prmo ergo libro de om̃ib hiis qͣ¬
tuor tractabimus uidel de fine sĩ
defelicitate principum. De eoꝵ uirtu¬
tib ⁊ de ip̃oꝵ passionib ⁊ morib p̃rimo
tũ dicemus de ip̃o fine siue de ip̃a feli¬
citate qr finis respectu agẽdoꝵ est prĩ
istd̃ suscepimus gr̃a . qͣnta
eruditionis principum  Cum nũ Nt¬
quam quis plene erudiatur nisi uti¬
sit beniuolus docilis. ⁊ attentus. Iitas¬
Postquam inprimo capitulo red.⁊ d¬
didimus regiam maiestatem beni¬
uolam ostendendo que dicẽda sunt.

Expanded text:
 habent esse aliae, et aliae passiones: ex aliis, et aliis passionibus, consurgunt diversi sunt mores iuvenum et senum, sic aliae affectiones, et passiones sunt in utituimus nobis alios et alios fines. Nam ut dicitur 3. Ethic. qualis unusquisque est, talis finis sibi videtur: ut in intemperato videtur quod totus finis, et magna felilios habitus inclinantur, ut finem sibi praestituant conformem suo habitui. In primo ergo libro de omnibus his quatuor tractabimus, videlicet, de fine, sive de felicitate principum, de eorum virtutibus, et de ipsorum passionibus, et moribus. Primo tamen dicemus de ipso fine sive de ipsa felicitistud suscepimus gratia eruditionis principum: cum nunquam quis plene erudiatur, nisi sit benivolus, docilis, et attentus: postquam in primo capitulo redidimus regiam maiestatem benivolam, ostendendo, quae dicenda sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
scd̾m ꝙ quis sͥ alium ⁊ aliũ finẽ pres¬
tituit alia ⁊ alia operatir Ad sciend̾:
gͥ que operari debemus maxĩe proficu¬
¶signum gn̾ati ħ̾itus est delc̃atõm et
tristiciam fĩ iopere. secundum quod
alios ⁊ alios hĩtus hẽmus: in alus et
aliis actib delectamur. ¶ Terco di
quod q timor ⁊ desperatõ nõ sunt eadera
passio cum spe timentes ⁊ desperantes de
nictoria tutpit̾ agunt: ut dimiitunt aci¬
em et fugrint de bello. spetantes autem
se ũcẽ. inuadunt bellantes ⁊ aggrediũt᷑
hostes. Ꝙ gͦ dcm̃ est de sꝑe ⁊ timore. in¬
cellig̾edum est de aluis passionib singłe
enim affectiones ⁊ passioneẜ aliꝙͣ idia¬
tõm in nobis efficiunt ut alia ⁊ alia o¬
pera faciamus. ¶Quarto ⁊̃ ip̃i moreᷤ.
opera diu̾sificare bñr. Nam hñtes mo¬
res semĩ alr operant᷑ quam hũtes moreᷤ
uiueniun: senes enim ut suo loco oñ¬
detur sunt n᷑alr̾ increduli ⁊ auri. Inue

Expanded text:
d quis sibi alium et alium finem praestituit, alia et alia operatur. Ad sciendum ergo quae operari debemus, maxime proficusignum generati habitus, est delectationem, et tristitiam fieri in opere, secundum quod alios et alios habitus habemus, in aliis, et aliis actibus delectamur. Tertio divequod quia timor, et disperatio non sunt eadem passio cum spe, timentes, et desperantes de victoria, turpiter agunt, et dimittunt aciem, et fugiunt de bello: sperantes autem se vincere, invadunt bellantes, et aggrediuntur hostes. Quod ergo dictum est de spe, et timore, intelligendum est de aliis passionibus: singulae enim affectiones et passiones aliquam inclinationem in nobis efficiunt, ut alia, et alia opera faciamus. Quarto etiam ipsi mores opera diversificare videntur. Nam habentes mores senum, aliter operantur, quam habentes mores iuvenum. Senes enim ut suo loco ostendetur sunt naturaliter incredu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ felicitatẽ et̾nam est eñ deus ip̃e essen᷑.¬
ẽtͣm unitatis ⁊ bonitatatis qr ẽ ma¬
xime uinus ⁊ maxime bonus quãto
gͦ quis apropinquat plus ad bnitatẽ ⁊ bo¬
minime sunt uniti totum enu regimẽ
eoꝵ est dispersum regimen enĩ cuiusb. ho¬
minis est ex eo quod poͨ aĩe reguntur
b ammam peru̾sam tunc homo nõ est
unitus s in se ip̃o dissentõm h̃t propt̃ ꝙ
difformis est aprimo prins s pollentes uͥ¬
tutib ⁊ hũdantes in bonis honestis quia.
serunt᷑ regulam rõnis ⁊ secũtut bona si¬
tatem ⁊ bonitatem pp̃ ꝙ conformãtur
primo principio ⁊ in se ip̃is ip̃m deum
hẽre dñr. ¶Ganta gͦ est utilitas in dicẽ¬
dis quod eis obseruatis lucrabimui
maxima bona nos ip̃os ⁊ etiam alios ⁊
lebimus ip̃m deuni ⁊ per conseꝙ̃s felici¬
tatem et̾nam bm qr ea quoꝵ trademꝰ
noticiam absq diuina gr̃a obsuari nõ
giam maiestatẽ implorare d̾inam gͣ¬
ciamInai quanto maiestas regia in

Expanded text:
 felicitatem aeternam. Est enim Deus ipse, essentia unitatis et bonitatis, quia est maxime unus, et maxime bonus quanto ergo quis appropinquat plus ad unitatem et bominime sunt uniti: totum enim regnum eorum est dispersum. Regnum enim cuiuslibet hominis, est ex eo quod potentiae animae reguntur bus animam perversam, tunc homo non est unitus, sed in seipso dissensionem habet, propter quod difformis est a primo principio. Sed pollentes virtutibus, et abundantes in bonis honestis, quia consequuntur regulam rationis, et constatem, et bonitatem: propter quod conformantur primo principio, et in seipsis ipsum Deum habere dicuntur. Tanta igitur est utilitas in dicendis, quod, eis observatis, lucrabimur maxima bona, nos ipsos, et etiam alios: et habebimus ipsum Deum, et per consequens felicitatem aeternam. Verum quia ea, quorum trademus notitiam, absque divina gratia observari non giam maiestatem implorare divinam gratiam. Nam quanto maiestas regia in
Abbreviated transcription (Latin):
regendum se ip̃m ꝙͣta reqͥrit᷑ ingub̾.¬
uatione familie nec requitaͣ tãta pru¬
dencia in regĩe familie quanta ingu¬
b̾natõne ciuitatis ⁊ regni ordĩe n᷑ali
decet regiam maiestatẽ pͦscire se ip̃am
reg̾e. scdo scire suã familiam gub̾nare.¬
⁊ tertio reg̾e regnũ ⁊ ciuitatẽ. ¶ In pͥmo
aũt libro in quo aget᷑ de regĩe sui sũt
quatuor declaranda. nã primo ostẽdet᷑
iniquo regia maiestas debeat suum fi¬
nẽ ⁊ suam felicitatẽ ponete. Secundo
quas uirtutes debeat herest̾rio quas
passõnos debeat sequis quarto quos
mores debeat imitari./ nã cum bene uiu̾e
i beue reg̾e se ip̃m. ẽẽ nõ possit nͥ quis se
det bõis actib ⁊ bõis opetib regulatis
ordine rõis uolens tractare de regĩe sui
o ip̃m notitiam trad̾e de om̃ib hiis q̃¬
negocio scrutari ea que sũt cirta opera¬
tõnes qũo faciendũ sit eas. ¶ Opera¬

Expanded text:
egendum seipsum, quanta requiritur in gubernatione familiae: nec requiratur tanta prudentia in regimine familiae, quanta in gubernatione civitatis et regni: ordine naturali decet regiam maiestatem primo scire se ipsum regere, secundo scire suam familiam gubernare, tertio scire regere regnum, et civitatem. In primo autem libro in quo agetur de regimine sui, sunt quatuor declaranda. Nam Primo ostendetur in quo regia maiestas debeat suum finem, et suam felicitatem ponere. Secundo quas virtutes debeat habere, tertio quas passiones debeat sequi. Quarto quos mores debeat imitari. Nam cum bene vivere, et bene regere seipsum, esse non possit nisi quis se det bonis actibus, et bonis operibus regulatis ordine rationis: volens tractare de regimine suie de omnibus his qnegocio, scrutari ea quae sunt circa operationes, quomodo faciendum sit eas. Opera
Abbreviated transcription (Latin):
rõ nõ dñatur in hiis que sũt in hõie
lomo nõ dñat᷑ sͥ ip̃i nec regit se ip̃m:
nec proprie se ip̃m ht. Inmo linum ult̾
simalus homo nõ ht̃ se ip̃m s bonus ꝑ
hoc negociuin ꝙ est ut bõi fianus. hõ
se ip̃m lucrat᷑. ¶Tertio lutrat᷑ alios
nam ex loc ꝙ aͥs recte regit se ip̃mdi¬
gnus est ut efficiat᷑ rector. ⁊ dñs alioꝵ.
Uam uigens prudẽtia ⁊ aliis dartuti¬
b moralib de quib in hoc libro tracta¬
bit᷑ dignus est principarisꝙ si hac ca
mag̃ tñ est dignus sb̃iti quam prin¬
cipari ⁊ mag̾ ẽ naturałr seruus quã
dominus. ¶Quarto obsuatis hiis
quoꝵ in loc libro trademus noticiã:

Expanded text:
on dominatur iis quae sunt in homine, homo non dominatur sibi ipsi, nec regit seipsum, nec proprie seipsum habet: imo unum vult si malus homo non habet seipsum, sed bonus, per hoc negocium, quod est ut boni fiamus, homo seipsum lucratur. Tertio lucratur alios: nam ex hoc quod aliquis recte regit seipsum, dignus est, ut efficiatur rector, et dominus aliorum. Nam vigens prudentia, et aliis virtutibus moralibus, de quibus in hoc libro tractabitur, dignus est principari, quod si hac carmagis tamen est dignus subiici quam principari, et magis est naturaliter servus quam dominus. Quarto observatis his, quorum in hoc libro trademus no
Abbreviated transcription (Latin):
st̃. bnse ht iarrare ordinem dicẽ
intellectus dicendoꝵ facilius capietur.
¶Sciendum est gͥ ꝙ hunc totalem li¬
brum intendimus intres ꝑciales li¬
bros diuidere. In quoꝵ pͦ ostendetur

Expanded text:
se habet narrare ordinem dicendione praehabita, intellectus dicendorum facilius capietur. Sciendum ergo, quod hunc totalem librum intendimus in tres partiales libros dividere. In quorum primo ostendetur
Abbreviated transcription (Latin):
bus tẏpo ⁊ figuralit̾ pertrausire quia
gesta moralia completẽ sb̾ nãratõe
nõ cadunt. Possumus autẽ triplici
uia uenerari ꝙ modum protedendi
Prima uia sũit᷑ ex parte nat̾ie circa
quam u̾satur hĩ ars. Scda ex parte
finis qui intendit᷑ inhit arte. Ocia

Expanded text:
bus typo et figuraliter pertransire, quia gesta moralia complete sub narratione non cadunt. Possumus autem triplici via venari, quod modum procedendi Prima via sumitur ex parte materiae, circa quam versatur huiusmodi ars. Secunda ex parte finis. qui intenditur in hac ar
Abbreviated transcription (Latin):
lc̃abłia quedam utilia q̃dam honesta.
bona aũt honesta sunt bona per excel¬
enim si honesta sint. hñt inse mag¬
nam delc̃at̃onẽ. ⁊ indudunt bõitatẽ
utilium bonoꝵ. Cum gͥ in loc libro
intẽdatitr quõ maiestas regia fiat
uirtuosa ⁊ quõ eos quos ht̃ rege̾.
inducat ad honestatẽ. ⁊ uirtutẽ. ma¬
xima est utilitas indicendis quia
eis obseruatis. hẽbunt᷑ bõa maxĩa
⁊ honesta. ¶ Secundo est maxima
litilitas indicendis quia ex eis nõ
solum quis lucrabitur maxĩa bõa
s ⁊̃ lucrabit᷑ se ip̃ms Es̃t enĩ moralẽ
negociumut płies tactum est ut bonifi¬
amus. bonus aũt uir se ip̃m ht malꝰ mͣ
aũt se ip̃o caret sic enĩ ymagĩari debe¬
mus quod sicut inciuitate et inregno
ad intellectum qui est rõnalis ꝑ eeͣm.
uł regni nõ obediant regi uł duci
Sic homo aliquis singularis. dr ñ hr̃e
se ip̃m si appetitus dissentiat rõn ⁊
si rõnale per participatõnẽ nõ obedi¬
at tõnali per eeͣm homo em̃ ẜ pħm.¬

Expanded text:
lectabilia, quaedam utilia, quaedam honesta. Bona autem honesta, sunt bona per excelenim, si honesta sint, habent in se magnam delectactionem, et includunt bonitatem utilium bonorum. Cum ergo in hoc libro intendatur, quomodo maiestas regia fiat virtuosa, et quomodo eos, quos habet regere, inducat ad honestatem et virtutem: maxima est utilitas in dicendis, quia, eis observatis, habebuntur bona maxima, et honesta. Secundo est maxima utilitas in dicendis, quia ex eis non solum quis lucrabitur maxima bona, sed etiam lucrabitur seipsum. Est enim morale negocium ut plures tactum est ut boni fiamus: bonus autem vir seipsum habet, malus autem seipso caret. Sic enim imaginari debemus, quia sicut in civitate, et in regnoad intellectum qui est rationalis per esnon obediant regi, vel duci: sic homo aliquis singularis dicitur non habere seipsum, si appetitus dissentiat rationi, et si rationale per participationem non obediat rationali per essentiam: homo enim
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ad alt̾m sumũt originẽ ex huis q̃
amicabilia que sunt ad amicos uñr
uenisse exhus que sunt ad se ip̃m. Il¬
le em̃ amicꝰ ẽẽ urͣ qui sit se ht̃ ad aliũ
cui. amicat᷑ ut ad se ip̃ms quod ergo
uult ut alios regat d industris ẽẽ ut
se ip̃m gub̾net q̃r rõnabile est ut pꝰ de¬
ex inperfecto ad perfectum procedit u
prius est quis naturałr imperfectus ⁊
puer quam perfectus ⁊ nir. In ip̃is ⁊
spedãbilib ordine naturali sꝑex in ꝑ¬
culatõi continue inscĩa perficitur do
dinem dcm est despeclabłib u̾itatem
hit de ip̃is opetabsib spã sicut ĩspecu¬
labilib cognitio mperfc̃a u᷑ałr p̾cedit per

Expanded text:
sunt ad alterum, sumunt originem ex iis quae amicabilia quae sunt ad amicos, videntur venisse ex iis, quae sunt ad seipsum. Ille enim amicus esse videtur, qui sic se habet ad amicum cui amicatur, ut ad seipsum. Quod ergo vult ut alios regat, debet industris esse ut seipsum gubernet: quare rationabile est, ut prius deex imperfecto ad perfectum procedit; ut prius est quis naturaliter imperfectus et puer, quam perfectus et vir. In ipsis etiam speculabilibus ordine naturali semper ex impeculationi, continue in scientiam perficitur, dodinem dictum est de speculabilibus, veritatem habet de ipsis operabilibus. Nam sicut in speculabilibus cognitio imperfecta
Abbreviated transcription (Latin):
eo ꝙ infecta sit sana esse nõ p̃t .
hec ergo quinq atcendenda st̃
ĩ salubritate aquaꝵ. ꝟm qr cõ¬
tingit aliqñ nos in hiis signis
decipi Idõ adducit palladius sex

Expanded text:
od infecta sit, sana esse non potest. Haec ergo quinque attendenda sunt in salubritate aquarum. Verum quia contingit aliquando nos in his signis decidi, ideo adducit Palladius sex
Abbreviated transcription (Latin):
situm ut possint tales sb̃ire la¬
bores ut per eos respublica pos¬
assuescendi in proseq̃ndo pate¬
bit. Sufficiat autem ad pre

Expanded text:
situm, ut possint tales subire labores, ut per eos respublica poses, in prosequendo patebit. Sufficiat autem ad pr
Abbreviated transcription (Latin):
eẽt ut fierẽt opeta secundum inuen¬
ta ⁊ udicata ¶ In intellectu ergo nr̃o.¬
eẽ debent tres iurtutes. una per quã
am .i. bñ consiliatiuami aliauero
perquam bene iudicemus de inuen¬
tis quam ph̃s appellat synesin .i. be¬
ne tudicatiuam. Tertia ueto perꝙͣ
precipiamus ut fiant opera scd̾m

Expanded text:
esset ut fierent opera secundum invenesset ut fierent opera secundum inventa et iudicata. In intellectu ergo nostro debent esse tres virtutes. una per quam am, idest bene consiliativa. Alia vero bene iudicamus de inventis, quam Philosophus appellat synesin, idest bene iudicativam. Tertia, per quam praecipiamus ut fiant opera s
Abbreviated transcription (Latin):
finem quod fit per prudentiam: per
uutures ergo morales prestituimꝰ
nobis debitos fines. sed per pruden
aũt prudencia fines a uirtutibus
moralibus: ⁊ pet en que sunt adfinẽ
recte dirigit infines illos. q̃t pruden¬
cia ut comparatur ad muitutes mo¬
dales sic diffimiri põtis q̃uod est perfec¬
tõ intellectus siue quod est bona qͣ¬
licas mentis directiua infinem uir¬
tutum moralium. ¶ Secundo põt
comparari prudencia ad uirtutes in¬
cellectuales respectu quorum est pre¬
ceptiua prout enim ad presens spes¬
tat. si cuta agibilia bene negociari
uolumus tria hr̃e debemus. Primo
uentis. Tertio debemus p̾cipete ut fiãt
opera secundum inuenta ⁊ iudicata:
ut siuellemus secundum opera belli¬
ca castrum aliquod capere. Primo in¬
uemende eẽnt nie ⁊ extogitandi essẽt
modi pet quos caftrum capi posset:
Secundo iudicandum esset deluis
inuentis utrum bone eent ad ꝓpõitũ
consequendum. ¶ Teccio p̾cipiendũ

Expanded text:
finem, quod sit per prudentia. Per finem, quod sit per prudentia. Per virtutes ergo morales praestituimus nobis debitos fines: sed per prudentautem prudentia fines illos a virtutibus moralibus: et per ea quae sunt ad finem, recte dirigit in fines illos. Quare prudentia, ut comparatur ad virtutes morales, sic diffiniri potest, quod est perfectio intellectus, sive quod est bona qualitas mentis, directiva in finem virtutum moralium. Secundo potest comparari Prudentia ad virtutes intellectuales, respectu quorum est praeceptiva: prout enim ad praesens spectat, si circa agibilia bene negociari volumus, tria habere debemus. Primo ertio debemus praecipere ut fiant opera secundum inventa et iudicata: ut si vellemus secundum opera bellica castrum aliquod capere. Primo inveniendae essent viae, et cogitandi essent modi, per quos castrum istud capi posset. Secundo iudicandum esset de viis inventis, utrum bonae essent ad propositum prosequendum. Tertio praecipiendum
Abbreviated transcription (Latin):
reges ⁊principes ẽẽ fortes ⁊ tempera¬
tos. Consequenter uero tractabim
te et aluis uirtutibus manifestãtes
quomodo decet reges ⁊ principes ta¬
lib lututibus esse perfectos. Ca¬
de notiͫ potest quid est prudencia.
Rudencia uero de qua primotͣc¬
tate uitendimus ad diuersa cõ¬
patari ht. ⁊ prout ad diuersa comparat᷑
aliam ⁊ aliam notificatõnem suscipͭ.
Quantum enim ad presẽs spectat pͥ¬
uł possumus. uudelicet ad uittutes mo¬
dales quarum est directina ad uirtu¬
tes intellectuales tespectu quarumẽ
preceptina ad materiã cirta quam u̾¬
satur ad scientiam ⁊ ad aitem aquib
distinguit.¶ Est enim prudentia u¬
tucum moralium directiua / nam łͥi¬
tutes morales de se nilinant ad finẽ
sibi conuenientem ut temperancia ĩ¬
dinat insobrietatem ⁊ indetestatõnẽ
uen̾eoꝵ sed nõ sufficit indinari infi¬
nem debitum temperancie. uł infinẽ
aliaꝵ uiitutum moralium nͥ sciamꝰ
quomodo possumus consequitalẽ

Expanded text:
e fortes et temperatos. Consequenter vero tractabimus a, et aliis virtutibus, manifestantes, quomodo decet reges et principes talibus virtutibus esse perfectos. de notificari potest, quid est prudentia. Prudentia autem, de qua primo tractare intendimus, ad diversa comparari habet, et prout ad diversa comparatur, aliam et aliam notificationem suscipit. Quantum enim ad praesens spectat, pr possumus; videlicet, ad virtutes morales, quarum est directiva: ad virtutes intellectuales, respectu quarum est praeceptiva: ad materiam, circa quam versatur: ad scientiam, et ad artem, a quibus distinguitur. Est enim prudentia virtutum moralium directiva: nam virtutes morales de se inclinant in finem sibi convenientem, ut Temperantia inclinat in sobrietatem, et in detestationem venereorum: sed non sufficit inclinari in finem debitum temperantiae, vel in finem auomodo possumus consequi talem
Abbreviated transcription (Latin):
tellectus ułiori modo respicit suum ob̃m
quam sensus appetit᷑ intellectiuus qui se¬
quitur intellectum ułiori modo fertur ĩ
bonum qͣuam appetitus scd̃m sensum. ⁊
qr quanto aliquid sb̃ uliorimodo accipit:
tanto unͣ ⁊ idem exñs ad plura se extendit.
ħ appetitus sensitiuus sit alius scd̾m ꝙ̃¬

Expanded text:
tellectus universaliori modo respiciat suum obiectum tellectus universaliori modo respiciat suum obiectum quam sensus, appetitus intellectivus, qui sequitur intellectum universaliori modo, fertur in bonum, quam appetitus secundum sensum: et quia quanto aliquid sub universaliori modo accipitur, tanto unum et idem existens ad plura se extendit, licet appetitus sensitivus sit alius,
Abbreviated transcription (Latin):
num secundum se dicat quid perseꝙ̃¬
dum malum u̾o quid fugiendum. ꝯ¬
cupiscibilis q̃ secundum setendit inqͥ¬
etem ⁊ in bona delc̃abilia ⁊ fugit ma¬
la tristia pro obo̾ ht̃ bona ⁊ mala sen
mus prohibentib ⁊ notiuis tendit ĩ
bona ⁊ mala sensibilia: nõ scd̾m sẽꝯ
siderata s ut hũt rõnem ardui ⁊ difficilis:
nam arduitas ⁊ difficilitas potissime sũt
repugnancia ⁊ prohibentia. ne possimus
consequi bonum. ⁊ uitare malum. Imper¬
nisi dedissz eis irastibilem per quam agg̾¬
derent᷑ impediencia delc̃atõnem illamsot
gͥ animalia secundum modum sibi cõ¬
uenientem plene possint delcãri. per con¬
cupͥͤ data est eis ẽẽ irascibilis per quam re¬
sistant ⁊ aggrediantur impediencia de¬
lc̃atõnem illam. ¶ Duplex est appetit᷑
sensitiuus Irastibilis ⁊ concupiscibilis.¬
¶ appetitus autem intellectiuus qui dicitur
uoluntas remanet indiuisꝰ. nam cum ĩ¬

Expanded text:
num secundum se dicat prosequennum secundum se dicat prosequendum, malum vero quid fugiendum: concupiscibilis, quae secundum se tendit in quietem et in bona delectabilia, et fugit mala tristia, pro obiecto habet mala, et ivis, tendit in bona, et mala sensibilia, non secundum se siderata, sed ut habent rationem ardui, et difficilis: nam arduitas, et difficultas potissime sunt repugnantia, et prohibentia, ne possimus consequi bonum, et vitare malum. Impernisi dedisset eis irascibilem, per quam aggrederentur impedientia delectationem illam: ut igitur animalia, secundum modum sibi convenientem, prout bene possint delectari per concupiscibilem, data est eis irascibilis, per quam resistant, et aggrediantur impedientia delectationem illam. Duplex est ergo appetitus sensitivus, irascibilis, et concupiscibilis. Appetitus autem intellectivus, qui dicitur voluntas, remanet indivisus. Nam cum in
Abbreviated transcription (Latin):
plicem pocẽciam. unam per quã adipiss¬
tur propriam quietem ⁊ aliam per quam
agunt inprohibentia ⁊ contraria multo
magis h de dit animalibus tribuit ergo
eis duplicem appetitum sensituum. Unũ
per quem consecuntur propriam quietem
⁊ propriam delc̃õnem lit concupisci ͤ ⁊ aliũ
perque i resistunt ⁊ aggrediuntur prohi¬
bitĩa ⁊ contraria. ut irascibilem ita quod
caliditas ⁊ frigiditas iueis. Nam sicut
grauia per grauitatẽ recedunt aloco sͣ¬
sum tanquam añ conueniente ⁊ tẽdũt
inlocum deorsum tanquam ad locum qͥ¬
entem ⁊ conformem: per frigiditatem a̾
resistunt contrariis. ne corrumpantur
apropria natura ⁊ deserant propria loca
delc̃abilia. per irasciͤ uõ aggrediuntur ꝯtͣ¬
cibum tanquam quid delc̃abile. per iraᷤ¬
ciblem uero aggreditur alia uolencia
ip̃m prohibe̾ incibo adeptoᷤ propter qd̾
bene dc̃m est ꝙ concupisci . respitit boñ¬
⁊ malum per se. uł secundum se. Itasci

Expanded text:
plicem potentiam, unam per quam adipisplicem potentiam, unam per quam adipistur propriam quietem, et aliam per quam agunt in prohibentia et contraria: multo magis hoc dedit animalibus. Tribuit ergo eis duplicem appetitum sensitivum, unum per quem prosequuntur propriam quietem, et propriam delectationem, ut concupiscibilem: et alium per quem resistunt, et aggrediuntur prohibitiva, ut contraria, ut irascibilem. Ita quodcaliditas, vel frigiditas in eis. Nam sicut gravia per gravitatem recedunt a loco sursum tanquam a non conveniente, et tendunt in locum deorsum tanquam ad locum convenientem, et conformem: per frigiditatem vero resistunt contrariis, ne corrumpantur a propria natura, et deserant propria loca,delectabila. Per irascibilem vero aggrediuntur contrcibum tanquam quid delectabile: per irascibilem vero aggreditur animalia illa volentia ipsum prohibere in cibo adepto. Propter quod bene dictum est, quod concupiscibilis respicit bonum, et malum secundum se: irascibilis
Abbreviated transcription (Latin):
innobis duplex appetitus. uidelic sẽsitu:
qui sequitur formain apphensam per sen¬
sum ⁊ intellectiuꝰ qui sequitur form am
app̾hensam per intellectums appetitus ã
sensitiuus duplex est. Nam cum aul¬
malia sint supra in animata. si natura
elis ⁊ reb in animatis dedit duplicem po¬
tentiam. Unamuadi ip̃is per quam ten¬
dunt in propriam quietem ⁊ aliam per
quam resistunt ⁊ agunt in prohibencia
⁊ uicontraria: multomagis hanc dupli¬
cem potentiam nacura dedit ip̃is anma¬
libus que sunc perfc̃ora illis. uidenus
enim quod ignis naturalit calidus et
leuis.per leuicatem aũt tendit in locũ
proprium ⁊ in quietem sibi conueniẽtẽ.
per caliditatem uero agit incontraria.
ne gͦ ignis per quecmq agencia con¬
traria impediretur ne per leuitatẽ in
proprio locoquiesc̾et.dedit ei natura
potentiam caleft̾iuam ut per eam re¬
sist̾et ⁊ ag̾et incͣcria corruptiua sigͥ ig¬
ni ⁊ reb inanimatis natura dedit du¬

Expanded text:
in nobis duplex appetitus videlicet, sensitivus, qui sequitur formam apprehensam per sensum: et intellectivus, qui sequitur formam apprehensam per intellectum. Appetitus autem sensitivus duplex est. Nam cum animalia sint supra inanimata, si natura elementis et rebus inanimatis dedit duplicem potentiam, unam per quam tendunt in propriam quietem, et aliam per quam resistunt, et agunt in prohibentia, et in contraria: multo magis hanc duplicem potentiam natura dedit ipsis animalibus, quae sunt perfectiora illis. Videmus enim quod ignis naturaliter est calidus, et levis per levitatem autem tendit in locum proprium, et in quietem sibi convenientem: per caliditatem vero agit in contraria. ne ergo ignis per quaecunque contraria agentia impediretur, ne per levitatem in proprio loco quiesceret, dedit ei natura potentiam calefactivam, ut per eam resisteret, et ageret in contraria corruptiva. Si ergo igni, et rebus inanimatis natura dedit du
Abbreviated transcription (Latin):
est quedam uirtus que communi no¬
mine dici põt honoris amatiua siũ
honoris amor. Si aũt honor ille sit
magnos honores. Est autem hono¬
tis amatiua inconcupil . magna¬
mmitas uero in irascibłis ex quo pat
quod quia bona delectabilia nõ sic
possunt hr̃e rõnem ardui. sicut utili¬
a ⁊ honesta l tam exbonis utilibus
quam ex honestis sumantur due uir¬
tutes quarum uina est in concuͣ alia
que oruntur ex bonis ut commiu¬
nicamus cum aliis sic ut dicitur se¬
cundo eth̃. sum̃tur tres uirtutes nã
cum aliis communicamus inu̾bis
⁊ operib. opera autẽ ⁊ uerba ut cõ¬
inunicamus cum aliis deseruiũt
nobis ad deitatem uitam ⁊ ludum
Erit gͦ tͣ uirtus. indelicet u̾itas
affabilitas᷑. eutͣpelia que põt dicibo

Expanded text:
est quaedam virtus, quae communi noest quaedam virtus, quae communi nomine dici potest Honoris amativa, sive honoca honores. Erit autem honoris amativa in concupiscibili, Magnanimitas vero in irascibili. Ex quo patet, quod quia bona delectabilia non sic possunt habere rationem ardui sicut utilia, et honesta, licet tam ex bonis utilibus quam ex honestis sumantur duae virtutes, quarum una est in concupiscibili, alia quae oriuntur ex bonis, ut communicamus cum aliis, sic ut dicitur secundo Ethicorum sumuntur tres virtutes. Nam cum aliis communicamus in verbis, et operibus: opera autem, et verba, ut communicamus cum aliis deserviunt nobis ad veritatem, vitam, et ludum. Erit ergo triplex virtus; videlicet, Veritas, Affabilitas, et Eutrapelia, q
Abbreviated transcription (Latin):
oriuntur ex malo ut fortitudo est cͣ
passiones ortas ex malo futuro/ mã¬
suetudo autem cirta ortas ex malo p̾¬
senti¶si añt sumant᷑ uirtutes cuta
passiones que oriuntur ex bono: tũc
distinguendum est de bono quia q̃d̃¬
dam est bomun hominis in se quod¬
dam u̾o est bonum eius ut h̾t ordi¬
nem ad alios bonuni hominis in se:
criplex est qr quodam est delectablẽ
honestum enini ab ip̃o honore sũit ori¬
ginem. Est enim honestura .ꝙ. ho:¬
noris status cirta passiones ortas ex
bono delectabili. nõ sũitur nͥ ucitͥtꝰ¬
dit temꝑanͣ. que est in concupibilis cuta
passiones ortas ex bono litili sum̃tur
due uirtutes: nam huius bonum nel
est mediocre ⁊ commune ⁊ sic sumitur
liberalitas que est cirta mediocres sũp¬
tus. ułest illud bonum arduum ⁊ sic
magnificentia que est circa magnos
cupͣ liberalitas. magnificentia nerorõ¬
ne arduitatis erit nurascibili¶ si uero
illud bonum sit honestum siue honor.
tunc honor ille uł est mediocris ⁊ tñc

Expanded text:
tur ex malo. ut fortitudo est circa passiones ortas ex malo futuro: mansuetudo circa passiones ortas ex malo praesenti. Si autem sumantur virtutes circa passiones, quae oriuntur ex bono, tunc distinguendum est de bono; quia quoddam est bonum hominis in se, quoddam vero est bonum eius, ut habet ordinem ad alios. Bonum hominis in se duplex est, quia quoddam est delectabile, honestum enim ab ipso honore sumit originem, est enim honestum quasi honoris status. Circa passiones ortas ex bono delectabili, non sumitur, niut Temperantia, quae est in concupiscibili. Circa passiones vero ortas ex utili sumuntur duae virtutes. Nam huiusmodi bonum, vel est mediocre, et commune, et sic sumitur Liberalitas, quae est circa mediocres sumptus. Vel est illud bonum arduum, et sic est Magnificentia, quae est circacupiscibili, magnificentia vero ratione arduitatis erit in irascibili. Si vero illud bonum sit honestum, sive honor: tunc honor ille vel est mediocris, et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
continẽs est complete uirtuosus qr
propt̾ passõnes fortes lz bene agat ñ
tn est ei delectabile bene agereᷤ conti¬
nentia ergo ⁊ perseuerantia sic accep¬
ta quamuis sit quedam bona disp̃õ:
nõ tamen est uirtus s dispõ ad uir¬
tutem. ¶Sunt etiam quedam bo¬

Expanded text:
continens est plene virtuosus, qia continens est plene virtuosus, qia propter passiones fortes licet bene agat, non tamen est ei delectabile bene agere. Continentia ergo, et Perseverantia sic accepta, quamvis sint quaedam bona dispositio, non tamen est virtus, sed dispositio ad virtutem. Sunt etiam qu
Abbreviated transcription (Latin):
rauimus. Ne ergo aliquis credẽt
dere quod loquendo de bonis dispõ¬
quia de aliis ad presens nõ intendimus¬
ad presens tractatum constituere.
Quedam sunt uirtutes. quedam an¬
cillantes nirtuti. quedam ꝑp̾atõnes
ad urtutem. quedam supra uirtutẽ.
large enum accipiendo uirtutem õs
hu̾ius bone dispõnes. uirtutes appel¬
lari possunt nnchilominus tñ que¬
dam bone dispõnes ancillantur uir¬
ti. lit bñ consilian ⁊ bñ iudicare de
consiliatis ancillatur prudencie qͥ
gͦ bene dispõitus est ad ħ: aptus est
ut sit prudens quedam uero bone
dispõnes nõ sunt completa uirtus.
S sunt dispõnes ad uirtutem: ut
persenerantia ⁊ contmnencia que tit
de eis ph̃s loquitur nõ sunt comple¬
ta uutus s sunt dispõ ad uurtutem
nam ille perseuerare dr̃ qui nõ cadit
etiam si nõ temptetur. hoc aut alñ ⁊
ruunt.¶ Continens aũt dr̃ qui passõ¬
natur ⁊ h̃t passõnes fortes. tñ concinz
se/ ⁊ nõ credit passioni s rõm nõ ergo

Expanded text:
ravimus. Ne ergo aliquis crederet dere, quod quia de aliis ad praesens non intendimus tractatum constituere quaedam sunt virtutes, quaedam ancillantes virtuti, quaedam praeparationes ad virtutem, quedam supra virtutem. Large enim accipiendo virtutem, omnes huiusmodi bonae dispositiones, virtutes appellati possunt. Nihilominus tamen quaedam bonae dispositiones ancillantur virtuti, ut bene consiliari, et bene iudicare de consiliatis, ancillantur Prudentiae: qui ergo bene dispositus est ad hoc, aptus est ut sit prudens. Quaedam vero bonae dispositiones non sunt completa virtus, seu sunt dispositiones ad virtutem, ut Perseverantia, et continentia: quae ut de eis Philosophus loquitur non sunt completa virtus, sed dispositio ad virtutem. Nam ille perseverare dicitur, qui non cadit, etiamsi non tentetur: hoc autem etiamruunt. Continens autem dicitur, qui passionatur et habet passiones fortes, tamen continet se, et non cedit passioni, sed rationi, non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
.uii. ech̃. nam sicut aliqui homines
sunt quasi bestie ⁊ sunt maliultra
modum hominum: sic aliqui sunt
ita d̾iui ⁊ sunt boni supͣ moduni¬
humanuiri propt̾ quod tles super uirtu¬
osi dicipossunt. huiu̾s autem uartũtẽ
diuinam que est quodam modo suꝑ
uutus maxime hr̃e debent reges et
principes qui ut dictum est semidii de
rent esse. ¶Quarto quedam bone dis¬
põnes sunt ip̃e uirtutes cuius  sunt
prudencia ⁊ iusticia ⁊ alia de quibus
in precedenti capitulo fecimus mẽtio

Expanded text:
sicut aliqui homines sunt sicut besta, et sunt mali ultra modum hominum: sic aliqui sunt quasi divini, et sunt boni supra modum propter quod tales, supervirtuosi dici possunt. Huiusmodi autem virtutem divinam, quae est quodammodo super virtus, maxime habere debent reges et principes, qui ut dictum est semidii esse debent. Quarto quaedam bonae dispositiones sunt ipsae virtutes, cuiusmodi sunt Prudentia, iustitia, et alia, de quibus in praecedenti capitulo fecimus ment
Abbreviated transcription (Latin):
sumitur ex parte conditõnum q̃
ad quamilib uirtutem requirũt᷑.
¶nam omnis actus siuiituosus ẽẽ
debet soportet quod fiat prudenter.
iuste. fortiter. ⁊ temperate. Ideolee
quatuor urtutes principales ⁊ car¬
ẽẽ aliqua printipalitas. sicut in¬
agnammitas quandam priciͭ ͤ ha
bent supra uirtutes alias. quia
omnium aliarum uirtutum sic¬
et etiam ⁊ magnisicentia quãdã
principilitatem ht̃ propter maguitu¬
dinem sũptuum cirta quam uersat᷑.

Expanded text:
sumitur ex parte conditionum, quae sumitur ex parte conditionum, quae ad quamlibet virtutem requiruntur. nam omnis actus, si virtuosus esse debet,oportet quod fiat prudenter, iuste, fortiter, et temperate: ideo hae quatuor virtutes, principaliter et caresse aliqua principalitas, sicut magnanimitas quandam principalitatem habet super virtutes alias, quia omnium aliarum virtutum. Sic etiam et Magnificentia quandam principalitatem habet propter magnitudinem su
Abbreviated transcription (Latin):
dificat passiones ne nos impellãt
adid quod ratio uetat. uł modificat
eas. ne nos retrahant ab eoꝙ ratio
dictat¶Et quia prudencia printipa¬
liter rectificat ratõnes iusticia pͥn¬
tipaliter equat operatõnes. Tem¬
perancia principaliter modificat
passiones ne nos impellant ad id
quod rat̃o lietat fortitudo pͥncipalr
mo dificat eas ne nos retrahant ab eo
quod ratõ dictat. Ideo ratone materie
curta quam u̾santur huius uittutes
uales quia sunt circa materiam il¬
lam circa quam principaliter u̾satur
huniaua uita.¶S ecunda uia ad
inuestigandum has ẽẽ uirtutes car¬
dinales ⁊ principales siũ possunt ex
÷ cupiscibili ¶ Cum gͥ in intellectu pra¬
ctico principalior uirtus sit prudentia
in noluntate loquendo de uirtutib
acquisitis principalior sit iusticia.
In irascibili principalior sit fortitudo
perancia. Ideo hee quatuor uirtutes
uidelicet prudencia. iusticia. fortitu
do temperancia. principales ⁊ cardi¬
nales eẽ dicuntur. ¶Tercia uia

Expanded text:
ficat passiones, ne nos impellant ad id quod ratio vetat: vel modificat eas, ne nos retrahant ab eo quod ratio dictat. Et quia Prudentia principaliter rectificat rationes, Iustitia principaliter aequat operationes, Temperantia principaliter modificat passiones ne nos impellant ad id quod ratio vetat, Fortitudo principaliter modificat eas ne nos retrahant ab eo quod ratio dictat: ideo ratione materiae circa quam versantur huiusmodi virtutes, pales; quia sunt circa materiam illam, circa quam principaliter versatur humana vita. Secunda via ad investigandum has esse virtutes cardinales et principales, sumi potest ex ncupiscibili: cum ergo in intellectu practico principalior virtus sit prudentia, in voluntate loquendo de virtutibus acquisitis principalior sit Iustitia, in irascibili vero principalior sit Fortitudo, perantia: ideo haec quatuor virtutes, scilicet Prudentia, Ius principales et cardinales esse dicuntur. Tertia via
Abbreviated transcription (Latin):
uł concupͥ  accipiendo gͥ uirtutem motalẽ
large pront ip̃aprudencia dicitur quedã
nirtus moralis. dĩe possumius ꝙ scd̃m has
quatuor potentias anime inquib h̃t esse
uirtus sumpte sunt quatuor uirtutes car.¬
dinales. uidelicet prudentia. iustĩa. fortitu¬
do ⁊ temperantia. Nam prudencia est ĩm
tellectu. insticia inuoluntate. fortitudo in
irascibili. temperantia in contupͣ. Capit̾.¬
xui. quot sunt uirtutes morales ⁊ quo¬
mo do earum isus est sumendus.¬

Expanded text:
cibili. Accipiendo ergo virtutem moralem large prout ipsa prudentia dicitur quaedam virtus moralis, dicere possumus quod secundum has quatuor potentias animae in quibus habet esse virtus, sumptae sunt quatuor Virtutes Cardinales; videlicet, Prudentia, Iustitia, Fortitudo, et Temperantia. Nam Prudentia est in intellectu, Iustitia in voluntate, Fortitudo in irascibili, Temperantia in concupiscibili. Quot sunt virtutes morales, et quomodo earum nume
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Sertio niitalib nõ est moralis uͥ¬
tus qr sicut potentie naturales sufficient̾
det̾minantur ad actõnes suas per suam
natura m sic ⁊sfꝰ. uamsitut ignis tantũ
calefacit quantum põt calefacẽ pp̃ quod
qr det̾minatus mactione sua nec lauda¬
tur net intuperatur. nec est in eo uirtus
moralis. sic qr poͣ digestĩa tantum dige¬
ralis ẽẽ nõ põt nam per birtutem mo¬
ralem determinatur põ ad agendum
h̾aũt sufficient̾ dec̾minant᷑ ad actõnes
proprias per naturam. nõ gͥ indigent
uirtute morali sigͦ nec inpotencus na¬
turalib net in sensib est uurtus mora¬
lis / cum pͥ potencias naturales ⁊ sensus
nõ sit insi incellectus. ⁊ appetitus intel¬
lectiuus ⁊ sensitinus oz intalibus eẽ

Expanded text:
rtio in talibus non est moralis virtus, quia sicut potentiae naturales sufficienter determinantur ad actiones suas per suam naturam: sic et sensus. Nam sicut ignis tantum calefacit, quantum potest calefacere, propter quod, quia determinatus est in actione sua, nec laudatur, nec vituperatur, nec est in eo virtus moralis: sic quia potentia digestiva tantum digeralis esse non potest. Nam per virtutem moralem determinatur potentia ad agendum: haec autem sufficienter determinantur ad actiones proprias per naturam: non ergo indigent virtute morali. Si ergo nec in potentiis naturalibus, nec in sensibus est virtus moralis, cum praeter potentias naturales, et sensus non sit nisi intellectus, et appetitus intellectivus, et sensitivu
Abbreviated transcription (Latin):
nam omnis uirtus. uł est cirta rõnes¬
. uł circa passõnes uł cirta operatõnes.
Cum emĩ contingat ratõtinari recte
et nõ recte o dare uirtutem aliquã
que sit recta rõ per quam de ip̃is agi¬
bilib rectas ratõnes fatiamus Rur¬
sum cum cõtingat operari recte ⁊ nõ
recte. sicut oz dare aliquã uirtutem
per quamdirigimur in ratõcinando
de agibilibus sic est dare lurtutem ꝑ
quam dinigimut in operando ip̃a a¬
gibilia. Amp̃. qr contingit nos paffi¬
omnari recte ⁊ nõ recte oportet mirtutes
aliquas per quas modificemur in
ip̃is passionib. Cum ergo passionẽ
quedam inpellant nos ad malum.
ut passõnes concupicibilis qr proni
sumus ad agendum illa quedam ber¬
o retrahunt nos a bono. ut passiones
irascibilis circapassõnes oz dare uir¬
tutem aliquam ne passõnes nos im¬
pellant ad id quod ratõ uetat. et oz
dare uirtutem aliam ne passiones¬
nos retrahant ab eo quod ratio dit

Expanded text:
nis virtus, vel est circa rationes, vel circa passiones, vel circa operationes. Cum enim contingat ratiocinari recte et non recte, oportet virtutem aliquam, quae sit recta ratio, per quam de ipsis agibilibus rectas rationes faciamus. Rursus cum contingat operari recte et non recte, sic ut est dare virtutem, per quam dirigimur in ratiocinando de agibilibus: sic est dare virtutem, per quam dirigimur in operanda ipsa agibilia. Amplius quia contingit nos passionari recte et non recte, oportet dare virtutes aliquas, per quas modificentur in ipsis passionibus. Cum ergo passiones quaedam impellant nos ad malum, ut passiones concupiscibiles, quia proni sumus ad agendum illa: quaedam vero retrahunt nos a bono, ut passiones irascibiles: circa passiones oportet dare virtutem aliquam, ne passiones nos impellant ad id quod ratio vetat: et oportet dare virtutem aliam, ne passiones retrahant
Abbreviated transcription (Latin):
mansuetudinem u̾itatẽ. affabłitatem
⁊ entͣpeliam quam bene u̾tibłitatem uł so¬
cietatem applłare possumus gͥ computa¬
ta iusticia ⁊ prudencia .xii. sunt uirtutes
morales de quib ominib quid sunt et
quomodo decet eas reges hr̃e ⁊ quas par¬
tes hñt uł uirtutes annexas. singłr est
cum sbm uirtutis sit uł intellectus uł.
uoluntas uł apetitus sensitiuus: oĩs
uirtus moralisuł est mintellectu ut pͣ¬
dentialuł in uoluntate ut iusticiauelĩ
appetitu sensitiuo. ut ille. decẽ. uirtutes
morales quas enumerauimus. quas
tutes sunt medietates quedam ⁊ non
hñt fieri insi circa ea que sunt inpotes¬
tate nr̃a. inquib decet nos pon̾e medi¬
etatem. uł equalitalitatẽ. sine rectitu¬
pissõnes. ⁊ opetatõnes ext̾iores per luitu¬
tutes enim debemus hr̃e racõnes rectas
passiones moderatas. ⁊ operatõnes ext̾i¬
ores equatas ⁊ mensuratas ¶Secũ¬
dum gͥ quod lẽmus racõnes rectas:
sũitur prudencia. prout uero hẽmͣ ext̾i¬

Expanded text:
inem, Veritatem, Affabilitatem, et Eutrapeliam, quam bene vertibilitatem, vel societatem appellare possumus. Igitur computata Iustitia, et Prudentia duodecim sunt virtutes morales; de quibus omnibus quid sunt, et quomodo decet eas reges habere, et quas partes habent, vel virtutes annexas, singularitecum subiectum virtutis sit, vel intellectus, vel voluntas, vel appetitus sensitivus: omnis virtus moralis, vel in intellectu, ut Prudentia: vel in voluntate, ut Iustitia, vel in appetitu sensitivo, ut ille decem virtutes morales, quas enumeravimus, quas tutes sunt medietates quaedam, et non habent fieri, nisi circa ea quae sunt in potestate nostra, in quibus decet nos ponere medietatem, vel aequalitatem, sive rectitupassiones, et operationes exteriores: per virtutes enim debemus habere rationes rectas, passiones moderatas, et operationes exteriores aequatas, et mensuratas. Secundum ergo, quod habemus rationes rectas sumitur Prudentia, prout vero habemus exteri
Abbreviated transcription (Latin):
suetudo circa passiones ortas ex
malis pñtibus/ S magnifitẽtia
u̾o ⁊ magnammitas sunt tirca bo¬
na ardua aliter ⁊ aliters quia mͣg¬
nificencia est circa magna bona
utilia ut cirta magnos sumptus.
Magnãitas uero circa magna
bona honesta ut cuta magnos ho¬
nores. In concupͭ autem sunt .ui. uir¬
tutes indelicet temperantia. liberali¬
tas honoris amatiua. ueritas affa¬
bilitas ⁊ entͣpelias que sic accipiuntur.
qr tres hiarum. ut temperantia libera¬
litas ⁊ hondris amatiua sumuntur
secundun bona hominis in se alie
uero tres secundum boua hominis:
in ordine ad aliumi secundum ergo
utraq bona sunt tres uirtutes nã
bona hominis in se tria sunt nam
quedam sunt delectabilia. circa que
est temperantia . quedam utilia cirra
que est liberalitas quedam honesta.
circa que est honoris amatina sic
⁊̃ bona in ordine ad alium tͥ possũt
considerari. uł ut deseruiunt nobis
ad manifõm. ⁊ sic est u̾itas. bł ad

Expanded text:
suetudo circa passiones ortas ex suetudo circa passiones ortas ex malis praesentibus. Magnificentia vero, et Magnanimitas sunt circa bona ardua, aliter et aliter: quia Magnificentia est circa magna bona utilia, ut circa magnos sumptus: Magnanimitas vero circa magna bona honesta, ut circa magnos honores. In concupiscibili autem sunt sex virtutes; videlicet, Temperantia, Liberalitas, Honoris amativa, Veritas, Affabilitas, et Eutrapelia: quae sic accipiuntur, quia tres harum, ut Temperantia, Liberalitas, et Honoris amativa, sumuntur secundum bonum hominis in se. aliae vero tres, secundum bonum hominis in ordine alium. secundum ergo utraque bona, sunt tres virtutes. Nam bona hominis in se tria sunt: nam quaedam sunt delectabilis, circa quae est Temperantia: quaedam utilia, circa quae est Liberalitas: quaedam honesta, circa quae est honoris amativa. Sic etiam in ordine ad alium tripliciter possunt considerari: vel ut deserviunt nobis ad manifestationem, et sic est veritas: vel ad