comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
que in pͥma distinctione huiꝰ tractatiõis
posumiꝰ quinto & sexto loco post quatuor
ista deqͥbꝰ hactenꝰ tractatũ est ꝓsequẽda. Nuoꝵ
unũ ẽ si scđm mutticionẽ tp̃rũ ab inicio fides cre¬
denciũ mutata sit. siue unͣ eademq sid̾i formã: ͣln ᷤᷤ
tat. Alt̾ũ uͦ qͥd sit quo ab micio icħ minꝰ unquã recta
fides ħłe potuit. idẽ qͥd sit illud cui incħ unquã demi
potuit ut fideꝰ recta constaroe. ⁊̃ adici aliquid potuit
ut crescero. Hec duo rõne coherent. & ob ħ indiuise
ꝑ titicitm exposcunt. Nec leui cõsidacione in huim᷑i
opꝰ eẽ putemꝰ ubi ttm multe s̃ estunationes hõnũ.¬
& tam diu̾sa fide de iectti fide disputtt᷑. nec paruum.
hoc ẽẽ ꝑiculũ puttĩdũ est. Quomͦ enã d lnis que cre-¬
denda sunt fide bene sentire possumꝰ. siđd ipla fide ma.¬
le sentimꝰ. Propt̾ea cõsid̾anda sunt diligent̃ singła q̃
dñt᷑ ut et dicamꝰ. & senciamꝰ in qͥbꝰ dũ fidẽ rectam astry¬

Expanded text:
quae in prima distinctione hujus tractationis proposuimus quinto et sexto loco post quatuor ista de quibus hactenus tractatum est prosequenda. Quorum unum est an secundum mutationem temporum ab initio fides credtat. Alterum vero quid sit quod ab initio nihil minus unquam fides recta habere potuit, id est quid sit illud cui nihil unquam demi potuit, ut fides recta constaret, etiam si aliquid adjici potuit ut cresceret. Haec duo ratione cohaerent, et ideo indivise pertractari exposcunt. Nec levi consideratione in hujusmodi opus esse putemus, ubi tam multae sunt existimationes de recta fide disputatur, nec parvum hoc esse periculum putandum est. Quomodo enim de iis quae credenda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus in quibus dum fide
Abbreviated transcription (Latin):
tissimũ redditorẽ in hac fide ce expectacione soluti
sunt. licae qño &e qualit̃. & quo ordine salꝰ ꝓmis.¬
sa fieret ignorarc̃e. Nã ce ipsis cipłis quos iustoᷤ
fuisse nemo est qui ambigat. p̃sente saluatore
& regnũ celoꝵ manifesfe iã luce p̃dicante mi ᷤ¬
terium passionis in itintũ ad huc ignotũ fuisse.¬

Expanded text:
imum redditorem, in hac fide et exspectatione salvati sunt; licet quando et qualiter et quo ordine salus repromissa fieret, ignorarent. Nam et ipsis apostolis quos justos fuisse nemo est qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium passionis in tantum ad
Abbreviated transcription (Latin):
qui quasi quadã pietate impii in dm̃ efficiũt. & dum
ultia id qd̃ inuerittite ẽ sencĩt: mͥpsam ueritatẽ
offendũt. Hecaut̃ ignorĩcia multos parit enores
tã debonitate quã de uerittite. Dicũt alii boniti¬
ti duune nõ eẽ cõueniens ut in oꝑa suci crudelis eẽ
dicat᷑. & ut aliquid ex his que fecit ꝑne ꝑmitat

Expanded text:
 efficiuntur, et dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate quam de veritate. Dicunt alii bonitati divinae non esse conveniens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut aliquid ex his quae fecit perire permittat
Abbreviated transcription (Latin):
pociꝰ uxiti sentẽciã hãc fuerit appellandũ in quo
tot & tainte di ppło duitie sp̃s affluebãt. ut illud
ꝓrsꝰ in creduli felicitate cerñet᷑ impletũ.q moy¬
ses obitibat cũ dic̃et. Quis dabit ut om̃s ꝓpħẽt :
Queso quid simile atulit. eugłm. Frustia głatͥ
paulꝰ de pͥmiciis sp̃s quas puttit se cũ sociis Suis¬
co apłis accepisse cũ nil tale indiebꝰ sius potuerit

Expanded text:
fuerit appellandum; in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant, ut illud prorsus incredibile felicitate cerneretur impletum, quod Moyses optabat cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus de primitiis spiritus quas putat cum suis coapostolis accepiss
Abbreviated transcription (Latin):
nouĩt. Istt cuit̃ omnia que in sacram̃to nr̃e
redẽptionis cõpleta s eos & credidisse. & agnouiᷤᷤ¬
se nõ solũ hac rõne ꝓbure se putãt. qd quẽ ad¬
modũ nos mͦ ad illã redempcionẽ nõ ꝑtiñemꝰ.
rasi he omĩc & facta agnoscẽmꝰ. & agnita
credemꝰ sicquidẽ illi ꝑ hec saluati nõ fuissoe.
uisi hec om̃ĩa & faciẽdã agiouissã. & agni.¬
ta credidissẽ. Ueꝵ &̃ quia aliquocies scriptͥe
testant᷑ nullũ ab micio sine fide api eẽ saluatũ¬

Expanded text:
e in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod quemadmodum nos modo ad illam redemptionem non pertineremus nisi haec omnia jam et facta agnosceremus, et agnita crederemus; sic quidem illi per haec salvati non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine fide Christi esse salvatum
Abbreviated transcription (Latin):
dũt.ꝰ iaiori stulticia estimãt hoc eẽ debere om̃s
quo se p̃cet̃is uident ampliꝰ aliquid accepisse
Affirmat̃ fidelẽ nulla rõnẽ eẽ dicẽdũ. qͥ nõ mͣg¬
na quedã. & multo sublimia fid̾i sacͣm̃ta agno.¬
ũit. & d maiestate cretitoris. & de humilitate
sciluatoris. quarũdã dispucionũ ꝓfunditatẽ.¬

Expanded text:
dunt, majori stultitia existimant hoc omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majestate creatoris, et de humilitate Salvatoris quorumdam disputation
Abbreviated transcription (Latin):
tues qͥ uenturꝰ es annaliũ expectamꝰ. & nos milibꝰ ho¬
minũ certitudinẽ de omnibꝰ nr̃o m̃dacio cõfirmamꝰ.
Nec ipsos de seiti uet̾es sensisse paucis ad ũtere possimꝰ.
moyses scribit dm̃ ad se loquẽtẽ dixisse sic. E gosũ
adonay nõ iudicaui eis. subaudit sic̃ tͥ. Hostendit
gͦ se de dĩ noticia plus aliquid p̃cedentibꝰ patribus
accepisse. D auid quoq suꝑ doctores suos & senioreᷤ.
donũ sibi intelligẽcie audacter p̃sumit uti dicẽs
Suꝑ om̃s docẽtes me in tellexi. qx testimonia tua
meditatio meti est  rursum. Suꝑ senes .i. S

Expanded text:
enturus es, an alium exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum,
Abbreviated transcription (Latin):
lebat: idq absq p̃iudicio sue sc̃ittitis. atq ꝑfec.¬
tionis. quãtomagis simpliciores quicq iusti sine
đ trm̃ĩto salutis saluacionis tp̃s. modũ & ordinẽ
nescire potuer̃. quã tum̃ certa sꝑe. & fide. uti ꝓmi ᷤ¬
sai fuerat firmissime tenuer̃. Quanti hodieq ꝓ¬
bittĩt crediuit & sꝑant. & ardent formã tam̃¬

Expanded text:
sque praejudicio suae sanctitatis atque perfectionis, quanto magis simpliciores quique justi sine detrimento salutis, salvationis tempus modum et ordinem nescire potuerunt, quam tamen certa spe et fide uti promissa fuerat firmissime tenuerunt. Quanti hodieqbitanter credunt et sperant, et ardenter
Abbreviated transcription (Latin):
aut nimiũ immerosa ꝑfectio quoꝵ quidẽ qdͥ libre
saꝑe discrecionis t̃minos ex ced̾e est. Quod si
pociꝰ ⁊ dittisse scta illa multitudine ꝑfectoꝵ
quã saluãdoꝵ tãtti fuisse pcucitate cõtemptũ.
quatiue salui nõ pauci tuẽ fierent. & om̃s ni

Expanded text:
aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod si potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contentum, qua
Abbreviated transcription (Latin):
in do potest. qui a ipsa non potest. sed ds̃
potest. & quantũ ipse potest. dici ñ potest
Crgo ipse melior ẽẽ nõ potest. sed quad
fecit᷑ om̃e meliꝰ. eẽ p̃otest : si tum̃ ipse uo¬
luerit qui potest. Et ipse quod fecit me¬
liꝰ sac̃e potest:nõ tam̃ coirigens malestic¬
tum. sed beneftictũ ꝓmouens in meliꝰ. ñ
ut ipsẽ quantũ ad se meliꝰ. fticiat: sedut
quod fecit ipso identi em oꝑante & in
eodem ꝑseuerante meliꝰ.fiat᷑. C igo sũme
est potens qui pot̃ om̃e quod possibile est
nec id̾o minus potest. quia in possibilia nõ
potest. quia in possibilia posse.nõ eẽt posse
quia impotens ẽẽ non potest. Cum sint¬
ergo tria in d̾o. sapiencia. potencia.
uoluntas. primordiales cause auolun.¬
tate quidem diuina quasi ꝓficiseuntur
ꝑ sapienciã dirigunt᷑. ꝑ potestatẽ ꝓducunt᷑

Expanded text:
in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus in Deo potest, quia ipsa non potest, sed Deus potest, et quantum ipse potest dici non potest: ergo ipse melior esse non potest, sed omne quod fecit melius esse potest, si tamen ipse voluerit, qui potest. Et ipse quod fecit melius esse potest, non tamen corrigens malefactum, sed benefactum promovens in melius, non ut ipse quantum ad se melius faciat, sed ut quod fecit ipso identidem operante, et in eodem perseverante melius fiat. Ergo summe potens est, qui potest omne, quod possibile est; nec ideo minus potest, quia impossibilia non potest, quia impossibilia posse non esset posse, qui potens est, ergo tria in Deo: sapientia, potentia, voluntas; primordiales causae a voluntate quidem divina quasi proficiscuntur, per sapientiam diriguntur, per potentiam produc
Abbreviated transcription (Latin):
scruttitores qui defecer̃ seruttintes scru.¬
tationes. nouũ aliquid & uere nouũ nec
ttm uerũ quã nouũ afferre se dicunt
Et dicunt singulas quidẽ crecituras ꝑse
consid̾attis aꝑfecto minꝰ. hab̾e. iũsitttẽ
exp̃ssam: ut nõ possit eẽ melior quam est.
U bi michi.pͥmũ responderi ex postulo.
bona est. ita ut nulla om̃mo boni ꝑfectio
ei desit : S ue ideo nõ potest ẽẽ melior
ed si ita sume bona dr̃. ut nulla ei
bom ꝑfectio desit: iam opus suum plane cię¬
atori equat᷑. & uł extiti mettĩ extendit᷑
quod in fra est. uł intra immensitatẽ co ar¬
tatur quod sũmum est. quod utrũq pari
in cõuemencia in possibile est. Si uero ido
nõ pot̃ melior ẽẽ. qr bonũ ampliꝰ qd̾ ei de¬
est caꝑe ipsa non potest. iam hoc ipsum nõ
posse de feccionis est nõ cõsũationis. & pot̃
melior eẽ si fiat capax maioris boni. qr
⁊ hoc ipse qui fec̃ põt. C rg̃o inse nõ potest.

Expanded text:
scrutatores, qui defecerunt scrutantes scruscrutatores, qui defecerunt scrutantes scrutationes novum aliquid, et vere novum, nec tam verum, quam novum afferre se dicunt. Et debent singulas quidem creaturas per se consideratas a perfecto minus habere: universitatem expressam, ut non possit esse melior quam est. Ubi mihi primum responderi expostulo cbona est, ita ut nulla omnino boni perfectio ei desit: sive ideo non potest esse melior, non potest. Sed si ita summe bona est, ut nulla ei bona perfectio desit, jam opus suo plane Creatori aequatur, et vel extra metam extenditur, quod infra est: vel intra immensitatem coarctatur, quod summum est: quod utrumque pari inconvenientia impossibile est. Si vero ideo non potest melior esse, quia bonum amplius, quod ei deest, capere ipsa non potest, jam hoc ipsum non posse defectionis est, non consummationis, et potest melior esse si fiat capax majoris boni, quia et hoc ipse, qui fecit, potest. Ergo in se non potest,
Abbreviated transcription (Latin):
mutatio hic.dut casscicio ꝓuidencie ap¬
paret . quia sic̃ p̃uisum est &̾ fiet. sic si
piusum est. Bene. P reuisum est. quia
futurũ est Et dicunt. Sed ꝓuidencia nec
mutari potest nec cassari. euentus aut̃ im¬
pediri. potest ut non fiat quod futurum
est.  i aut̃ impediretur euentus rei qd̾
fieri potest mutaret᷑ uel cassaret᷑ ꝓuidenc̾a
quod fieri om̃ino potest. Sed nos ad hec
respondemꝰ. qr si mutaret᷑ euentus qͥ fieri
potest: nec muttiret᷑ nec cassaret᷑ ꝓuiden.¬
num quã fuisset p̃usũ qd̾ nũquã fuerat
futuꝵ. & constaret ꝓuidencia in eo ut ñ
fieret. sic̃ modo in eo constitit. ut fieret
Nõ muttitti ut post aliã alia eẽt. Nuit
nuquã alici ẽẽt: Crgo ds̃ aliud potest
fucere quã fac̾.sic tamͣ ut ipse aliud fa¬
ciendo alius nõ sit. sed siue idẽ siue illud
faciat: ipse ttm̃ semꝑ idem sit. Nũc illud
restat. ut discuciamus utrũ ne meliue
aliquid faic̃e possit quã ftiẽ ds̃. Hic illi ñr

Expanded text:
mutatio hic, aut cassatio providentiae apparet: quia sicut praevisum est, et fiet: sic, sipraevisum est. Bene praevisum est, quia futurum est; et dicunt: Sed providentia nec mutari potest, nec cassari: eventus autem impediri potest, ut non fiat quod futurum est: si autem impediretur eventus rei quod fieri potest, mutaretur vel cassaretur providentia, quod fieri omnino non potest. Sed nos ad haec respondemus, quia si mutaretur eventus quod fieri potest, nec mutaretur, nec cassaretur providennunquam fuisset praevisum, quod nunquam fuerat futurum, et constaret providentia in eo, ut non fieret, sicut modo in eo consistit ut fieret, non mutata, ut post aliam alia esset, sed ut nunquam alia esset. Ergo Deus aliud potest facere quam fecit: sic tamen ut ipse aliud faciendo alius non sit; sed sive idem, sive aliud faciat, ipse tamen semper idem sit. Nunc illud restat, ut discutiamus utrumne melius aliquid facere possit quam facit Deus. Hic illi nostri
Abbreviated transcription (Latin):
nĩ oꝑe suo ds̃ & uolũttitẽ. & potestat
exercoe : nec diuidunt᷑ in oꝑe. que dui.¬
di ñ possunt in oꝑante. Sic ergo potes¬
tas di ⁊ uolunati. & affectu mꝰ ipso. &
effectu ꝑ ipsum: in diisa ꝑ seuerãt Respec¬
tu uero: extra ipsum dissimilit̾ se de mõᷤ¬
trãt. Qu enĩ dẽ uenti eit̾ ñ oẽ quod potet᷑
uelle dr̃. qr multa fac̃e potest que fac̃e

Expanded text:
e suo Deus et voluntatem et potestatem exercet, nec se dividunt in opere quae dividi non possunt in operante. Sic ergo potestas Dei et voluntas et affectu in ipso, et effectu per ipsum indivisa perseverant respectu extra ipsum dissimiliter se demonstrant. Quia enim Deus veraciter non omne quod potest velle dicitur, quia multa facere potest q
Abbreviated transcription (Latin):
ad que respic̃ uolũttis euis : respicit potes¬
ttis euis. Sic igit᷑ diuina potestas respecto
aliqño ad aliam̾ se habet quã uoluntts.:
s in se aliud nõ habet quã uolũttis. qr cõ¬
titi uoluntatẽ nichil habet. Sed dicunt.
Si ds̃ aliquid fac̾e potest q ñ uult. aliqͥd
fcic̃e potest contin uolũtatẽ sucĩ Si aut̃ c̃¬
tra uolũtatẽ suã aliquid fac̃e potestñ¬

Expanded text:
t potestas ejus. Sic igitur potestas divina respectu aliquando ad alia se habet quam voluntas, sed in se aliud non habet quam voluntas, quia contra voluntatem nihil habet. Sed dicunt: Si Deus aliquid facere potest quod non vult, aliquid facere potest contra voluntatem suam. Si autem contra
Abbreviated transcription (Latin):
illud sticẽ uellet qd̾ facẽt. sic̃ modo. qr fa¬
cẽ ñ uult ñ facit. qd̾ tam̃ ftic̾ẽ possetsi
uellet. Sic p̾sciẽcia ⁊ p̃destinatio in
deo si scđm respͥectum con sidertintur: disi¬
nulit̾ se habent: cum tam̃ in deo unũ
sint p̾sciecia enĩ. & ad mala & ad bona
se habet. ꝑ redestinatio ad bona tantũ.
Oĩa quippe fut᷑a p̃scunt. electos aut̃ tãtr̃
p̃destinauit. Similit̾ & p̃destinatio
qño ꝓdispositione accipit᷑: in respectu ttim
p̃sciẽcie pairificari nõ pot̃. qr̾ p̃sciẽcia di
et ad ea que facturꝰ. est ꝑtinet. & que ꝑ

Expanded text:
et; sicut modo, quia facere non vult non facit quod tamen facere posset, si vellet. Sic praescientia et praedestinatio in Deo, si secundum respectum considerantur, dissimiliter se habent, cum tamen in Deo unum sint. Praescientia enim et ad mala et ad bona se habet. Praedestinatio ad bona tantum. Omnia quippe futura praescivit, electos autem tantum praedestinavit. Similiter et praedestinatio, quando pro dispositione accipitur, in respectu tamen praescientiae parificari non potest, quia praescientia Dei et ad ea quae facturus est pertinet, et
Abbreviated transcription (Latin):
Qi gͦ ⁊ potestas impso seꝑ uolũttiria est.
⁊ uolũttis potestatiua: q̃m qd potest õe
posse uult. qͥ uult om̃e ex potestat̃ uult
id curo in ipso nec potestas siñ uolũtate ẽ:
nec uoluitis sm̃ potestate. Smulit̾ in ast¬
ectii. nec uolũtas apotestate: nec potes¬
ttis auoluntute ullatenꝰ seꝑari potest.
Qcqͥd enĩ d̾s̃ uoluntate facit. & potesta

Expanded text:
ia est, et voluntas potestativa quoniam quod potest, omne posse vult; et quod vult, omne ex potestate vult; idcirco in ipso nec potestas sine voluntate est, nec voluntas sine potestate est. Similiter in effectu nec voluntas a potestate, nec potestas a voluntate ullatenus separari potest. Quidquid enim Deus voluntate facit, facit
Abbreviated transcription (Latin):
sticit quicquã nec aliud fticere possit nec
melius. Ac ꝑ hoc plane in finitam ili
atq in mensam᷑ diinittitis potentiã
qui usq ad aliquid quod uere sinem
ipsum habet etim extendũt: & ultra
negãt ꝓced̾e:. Certũ enĩ qr om̃e qd̾ fac¬
tum est:in numero. & ponde. & mñsum. le-¬
gitimũ t̃minũ & sinẽ suum habet. &
id circo si ad oꝑis mensur̃ creatoris. po¬
tencia modũq componitur : ipsa ꝓculdu¬
bio &e sine & m̃suri t̾minari de clant᷑
Qua ꝓpt̃ ne uel hisq̃ uident᷑ iationes sine
causa assensum. negare uidetim᷑. uel om̃ino
crudeliꝰ consideratione᷑ sine falsum ꝓuero
reciꝑe : oportet ꝓcompendio p̃sentiꝰ breui-¬

Expanded text:
facit, nec aliud quidquam facere possit nec facit, nec aliud quidquam facere possit nec melius. Ac per hoc plane infinitam illam atque immensam Divinitatis potentiam qui usque ad aliquid, quod vere finem ipsum habet, eam extendunt, et ultra negant procedere. Certum est enim quod omne quod factum est in numero, et pondere et mensura, legitimum terminum et finem suum habet: et idcirco si ad operis mensuram Creatoris potentia, modumque componitur, ipsa procul dubio, et fine et mensura terminari declaratur. Quapropter, ne vel his, quae videntur rationes, sine causa assensum negare videamur, vel hominum creduli sine consideratione falsum pro vero recipere, oportet pro compendio prae
Abbreviated transcription (Latin):
nõ p̃uidit. Si ergo nõ potest ꝓuidencia
eius aut muttiri. ut aluid fiat quam
ꝓuisum est. aut cassari. ut hoc non siat
quicquid ꝓuisum est sieri dubiũ non est.
Q uod si p̃t̾ ꝓuidenciã fieri aliquid impoᷤᷤ¬
sibile est. omne aut̃ quod ꝓuisum est esse
fieri necesse est. ali ud̾ sieri quam fit
nulla iatione possibile est. Ampliꝰ. Qui¬
quid facit ds̃ si meliꝰ. potest facere quã
facit. in hoc ipso nõ bene faicit quod obti.¬
me quidẽ nõ facit quod fticit. M elius
enim faceret si quod facit meluis face¬
ret ÷ facere quippe & nolle meluis face¬
re:etiã bonũ faicientis male est facere
⁊ edꝰpia mens in dm̃ dici non sustinet
E Tob hoc ꝓximũ uidet᷑ &̃̾ consequene.
qr meluis fac̃e non potest quã facit
qd̃ facit sic : ut non faciat male in eo
quod sic facit. E iusmodi causis atq
intionibꝰ. quidam in ducuntur ut dicãt
deum suoꝵ oꝑũ mensurti ac lege ita
ad strictum atq alligatũ: ut p̃t̃ quam

Expanded text:
non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quiquid provisum est, fieri dubium non est. Quod si praeter providentiam fieri aliquid impossibile est omne autem quod provisum est esse, fieri necesse est aliud fieri quam fit nulla ratione possibile est. Amplius quidquid facit Deus, si melius potest facere quam facit, in hoc ipso non bene facit, quod optime quidem non facit quod facit. Melius enim faceret si quod facit melius faceret. Facere quippe et nolle melius facere, etiam bonum facientis male est facere. Sec hoc pia mens in Deum dici non sustinet; et ob hoc proximum videtur et consequens, quod melius facere non potest quam facit qui sic facit ut non faciat male in eo quod sic facit. Ejusmrationibus quidam inducuntur, ut dicant Deum suorum operum mensura, ac lege ita astrictum, atque alligatum, ut praeter quam
Abbreviated transcription (Latin):
cere possit quã facit. ex necessittite opa¬
tur om̃ia & aligat᷑. atq constringitũr
lege oꝑũ suoꝵ: ut dñet ei condici
oyissui. Sed hoc nefas est confit̾i
Q uomodo ergo in quiunt idẽ est deo
uelle & posse. si maior est potestas quã
uolũtas. Sidete quid dicunt. M aior
dm̃ plus posse qucĩ uelle. Intendite
quã uoluntas eius qua multa facere
potecs̃t. que facere non uult. ergo &
uolunttis maior ẽȩ dicatur quam po¬
testtis: qu̾ multa que facere potest nõ
sticit. quia facere nõ uult. Si enum
potestas maior dicit᷑. qua uolunttitem.
trancendit. & uoluntas maior dicatur
qr potestatẽ constringit. Sed sicut

Expanded text:
cere possit quam facit ex necessitate, operacere possit quam facit ex necessitate, operatur omnia, et alligatur atque constringitur lege operum suorum, ut dominetur ei conditio operis sui. Sed hoc nefas est confiteri. Quomodo ergo, inquiunt, idem est Deo velle et posse, si major est potestas ejus quam voluntas? Videte quid dicunt. Major,Deum plus posse quam velle. Intendite. quam voluntas ejus, quia multa facere potest, quae facere non vult: ergo et voluntas major esse dicatur quam potestas, quoniam multa quae facere potest non facit, quia facere non vult; si enim potestas major dicitur, quia voluntatem transcendit, et voluntas major dicatur, quia potestatem constringit. Sed sicut
Abbreviated transcription (Latin):
potestate dei. si maior ẽ uolittiteeius
Si enim plus potest ds̃ quã uult. iu¬
detur ptestts eius maior quã uolun¬
tas eius. Si aut̃ potestas gius maior
equale aliquid. & nõ totꝰ. sibi cõueni¬
re dẽ. Quomodo ergo unũ est totũ. qd̾
est si maius &̾ minusꝰ ibi est. Si uero
idem illi est or posse : &e uelle: etidem est
potestas eiꝰ: & uoluntas eus. Si aut̃
idem illi est : & posse. & uelle. quicquid uu
potest. & quicquid potest uult. Uult
aut̃ omne quod facit. quia contra uo¬
luntatem nichil facit: qui uolunta.
riẽ quicqͥd facit. Rursum om̃e quad
uult facit. qr ad om̃ia posse adest. cum
uelle nõ de est: Si ergo amplius nõ pot̃
dẽ sticere quã uult. neq ampliꝰ. faic̾e
uilt quã facit : constat ꝓculdubio quici
ampliꝰ fac̃e nõ potest quã facit. Ampluis
luntate nõ habet. & est potestas euis cõ¬
tiaᷠ uoluntati eius. Unde consequens eẽ
uidet᷑. quia omie quod potest &e uult
cipit᷑ quod d̾s aliud uel alit̾ nichil fa-¬

Expanded text:
potestate Dei, si major est voluntate ejus. Si enim plus potest Deus quam vult, videtur potestas ejus major quam voluntas ejus. Si autem potestas ejus major equale aliquid, et non totus sibi convenire Deus. Quomodo ergo unum est totum quod est, si majus et minus ibi est? Si vero idem illi est et posse et velle, eadem est potestas ejus et voluntas ejus. Si autem idem illi est et posse et velle, quidquid vult potest, et quidquid potest vult. Vult autem omne quod facit, quia contra voluntatem nihil facit, qui voluntarie facit quidquid facit. Rursum omne quod vult facit, quia ad omnia posse adest, cum velle non deest. Si ergo amplius non potest Deus facere quam vult, neque amplius facere vult quam facit, constat procul dubio quod aluntate non habet, et est potestas ejus contraria voluntati ejus. Unde consequens esse videtur, quia sicut omne quod potest et vult, cipitur quod Deus alio modo, vel aliter nihil fa
Abbreviated transcription (Latin):
que messaibilia. & in comp̃hensihilia sunt
omi creat᷑e. Sicut enim ęt̃nitatẽ dđi nõ
tempꝰ equat: nec i mensitatẽ locus: sic
nec scipienciã eius sensus nec bonitatem
uirtꝰ nec potenciã opꝰ: đ uoluntate dei
& ꝓuidencia. multti querenda restant
dencia di đd qͦ iã multa diciti sunt: postea
a uoluntate dei. d qͣ quedã dicẽda sunt

Expanded text:
 incomprehensibilia sunt omni creaturae. Sicut enim aeternitatem Dei non aequat tempus nec immensitatem locus; sic nec sapientiam ejus sensus, nec bonitatem virtus, nec potentiam opus. De voluntate Dei et providentia multa quaerenda restant. videntia Dei. De quo jam multa dicta sunt. Postea de voluntate Dei
Abbreviated transcription (Latin):
fierxe. qd̾ fut̾urũ fuit. Duo ittiq hec
in crecitore parit̾ enĩt bonitas. & sa¬
piẽcici. & hec et̾na erant. E t adeit
simul potestas co et̾na. & bonitate
uoluit . sapiẽcia disposuit. potestate
fecit. Et uidet᷑ quasi quedã esse di¬
tinctio & successio tp̃ralis. & demons¬
tiisse cõsiderationi prima bonitas. q

Expanded text:
ieret quod futurum fuit. Duo itaque haec in Creatore pariter erant bonitas et sapientia, et haec aeterna erant; et aderat simul potestas coaeterna, et bonitate voluit, sapientia disposuit, potestate fecit. Et videtur quasi quaedam esse distinctio et successio temporalis; et demonstrat se conside
Abbreviated transcription (Latin):
intio qr semꝑ in hõibꝰ p̃cedit uoluntas.
cõ siliũ. & consiliũ opꝰ. sub seq̃r. S ed
quid sticimꝰ  Nunquid audebimꝰ. in dy.¬
cere tp̃ra in et̾ntate.ł Nam si hec in
do sunt que ad dm̃i in hominibꝰ. aliqͥd
in eo prius fuit. aliquid posteriꝰ. &e ñ

Expanded text:
tio, quia semper in hominibus praecedit voluntas consilium, et consilium opus subsequitur. Sed quid facimus? Nunquid audebimus inducere tempora in aeternitatem? Nam si haec in Deo sunt quemadmodum in hominibus, aliquid in eo prius fuit, aliquid posterius; et non
Abbreviated transcription (Latin):
prudent̃ discernit. E qualis enm stulticie¬
est prefumere in his que non possunt scir &¬
defficere in his que non delĩe. ignorari. P rop¬
tereti quantum sane fidei satis est.: queramnus
signoscere. & ea que curiositas sola serutar
suadoꝵ. de sisltimꝰ. in uestigare. Crectuit d s
aminiã pͥmi hominis de uichilo. & in spirauit
eam corpori de tra ꝑ mat̾iã sumpto &. forma¬
to. Dans ei sensum & discrecionem boni &
mali. ut corpꝰ ipsum sibi sociatũ ꝑ sensũ

Expanded text:
prudenter discernit. Aequalis enim est stultitiaprudenter discernit. Aequalis enim est stultitiae praesumere in iis quae non possunt scirdeficere in iis quae non debent ignorari. Propterea quantum sanae fidei satis est, quaeramus agnoscere, et ea quae curiositas sola scrutari suadet, desistamus investigare. Creavit Deus animam primi hominis de nihilo, et inspiravit eam corpori de terra per materiam sumpto et formato, dans ei sensum et discretionem boni et mali; ut corpus ipsum sibi sociatum per sensum
Abbreviated transcription (Latin):
plurima de origne anine. quãdo
creata fuit. & unde crecita fuit.
qualis fuit cretitti. Nos uero in presenti abreuia.¬
cione tam multiplices opimones ꝑsequi. suꝑ ua.¬
cuum & in fruetuosum estimamꝰ. & hoc solũ
nob̾ sufficere putamꝰ. si eti tantũ que sencienda
& asserenda sunt. ꝓponimꝰ. In his ergo fices
leatolica hoc pociꝰ. elegit. & uerittiti magis
consentaneum iudicauit. ut credamꝰ. am̃ã pͥnu̾
hõis quando facta est. non depreiacenti aliqua
mat̾ia farettm. sed de mchilo crecitã. neq factũ
aprincipio. quando angłi facti sunt sed post¬
eti cũ corpꝰ. ipsum. cui infundenda fuerat
formatũ est. ab ipso cretitore simul & factã.
& corpori sociattim. S trũ uero in corpore
uel extra corpꝰ. crecta sit : quanto difficilius
est scire. tanto minꝰ. ꝑiculosum est ignorare.
N eq: uero in hac in geniu hominis aprolun¬
dium estimet᷑. si his que difficilia sunt. ꝑtinas¬
citer in sistit. sed pocuis sieti que srienda sunt.

Expanded text:
plurima de origine animae, quando creata fuit, et unde creata fuit, et qualis creata fuit, nos vero in praesenti abbreviatione tam multiplices opiniones prosequi supervacuum et infructuosum existimamus; et hoc solum nobis sufficere putamus si ea tantum quae sentienda et asserenda sunt proponimus. In his ergo fides catholica hoc potius elegit et veritati magis consentaneum judicavit, ut credamus animam primi hominis quando facta est non de praejacenti aliqua materia factam; sed de nihilo creatam, neque factam a principio quando angeli facti sunt, sed postea cum corpus ipsum cui infundenda fuerat formatum est ab ipso creatore simul et factam et corpori sociatam. Utrum vero in corpore an extra corpus creata sit, quanto difficilius est scire, tanto minus est periculosum ignorare. Neque vero in hoc ingenium hominis approbandum existimetur, si in iis quae difficilia sunt pertinaciter insistit; sed potius si ea quae scienda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
docet s̾ discrecione nominum in trmittite.¬
⁊ posuit nomina fides: quibus si¬
gnificaret᷑ qd credit᷑. Et dictus
est pat̾ in trinittite. quia ab ipso
filiꝰ. erat: qui de sua substancia
erat. Qui enĩ gignit. de sua substancia gig.¬
nit.: & id qd ipse est gignt. E t ꝓptea aquo
erat. qui cum ipso ercit. id̾t quod ipse erat
pat̃ dictꝰ. est. quia ab ipso eitit filius.
ui aut̃ abutroq ercit utriꝰq filiꝰ. ñ errt.
ne duo ẽẽnt patres uniꝰ. filis. & pat̃ qui
filiꝰ. diceret᷑. & confunderetur trinita¬
tis discrecio: sed sp̃s sẽs patris et filii
ꝓcedens apatre & filio. E t ꝓfessa est fideᷤᷤ
atolica patrẽ. & filiũ et spm sc̃m. Et
Sp̃s sc̃s qui est apatre et filio. Et est qͥ.¬

Expanded text:
De discretione nominum in Trinitate Posuitque nomina fides quibus significaretur quod creditur; et dictus est Pater in Trinitate, quia ab ipso Filius erat, qui de ipsius substantia erat. Qui enim gignit et de sua substantia gignit; id quod ipse est, gignit. Et propterea a quo erat qui cum ipso erat idem quod ipse erat, Pater dictus est; quia ab ipso erat Filius Qui autem ab utroque erat, utriusque Filius non erat, ne duo essent patres unius Filii; et Pater qui Filius diceretur, et confunderetur Trinitatis discretio; sed Spiritus sanctus Patris et Filii, procedens a Patre et Filio. Et professa est fides catholica Patrem et Filium et Spiritum sancSpiritus sanctus qui a Patre est et Filio. Et est qui
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ ꝓ parte.Q¬
uedã uero exp̾ssa iagi.
ne. & ꝑfecta emulatioẽ consignatti. ela¬
itĩ de monstratiõẽ efficiunt. In his ergo ci :¬
cuis qͥ in uisibile dei est agnoscitur: in
quibꝰ. euidenci us manifesta de clarcitio¬
ne de monstratur. Ea nãq ꝑfecciu
auctorẽ suum manifestant. que illius simͥ.¬
litudim uicinius apropinquãt. Eoc auit̃¬

Expanded text:
 parte. Quaedam vero expressa imagine, et perfecta aemulatione consignata, claram demonstrationem efficiunt. In his ergo citius quod invisibile Dei est agnoscitur in quibus evidentius manifesta declaratione demonstratur. Ea namque perfectius auctorem suum manifestant: quae illius similitudini vicinius appropinquant. Hoc aut
Abbreviated transcription (Latin):
diue subetancia
e RyR U consid̾at. quia
nõ potest in deo ẽẽ aliquid
diuersum ab ipso: & quia unr̃
est totũ quod est : & ꝓpt̃ea ue.¬
re est trinittis. & unitus manet. Ni
enĩ ibi est qui anullo est & est ibi qui ab
illo est & parit cũ utroq qui ab utroq ẽ
uel ille qui anullo est. uel qui ab illo tti.¬
men est esse potest. Lttiq trinittis ueni
nichil ẽẽ potest qd̾ d̾s̃ nõ est. Naturti siqͥ.

Expanded text:
ive substantia una. Rursum considerat quod non potest in Deo esse aliquid diversum ab ipso, et quod unum est totum quod est; et propterea vere est Trinitas, et unitas manet. Quia enim ibi est qui a nullo est, et est ibi qui ab illo est, et pariter cum utroque qui ab utroque est, vel ille qui a nullo est, vel qui ab illo tantum est, esse potest. Itaque Trinitas est nihil e
Abbreviated transcription (Latin):
tunc riciis crecitorẽ suũ. quẽ nõ uidoe
agnoscit. cũ se ipsam tid illius imaginẽ
faicttĩ in telligit : In hoc ergo primum.
trinittitis uestigiũ in uẽtũ est. cũ agnoᷤ.¬
cere cepit ipsa quod eint inse. & ex eo ꝯ¬
sid̾ciũ qd erat supra se uidit enim qm̃ ex
ipsa nascitur sapiẽcia. que est inipza.⁊
diligit ipsa sapienciã suã: & ꝓcedit amor
genitam de se : & in se manentẽ non
diuidit ase. Et apparent tria quedam
m uno: mens. sapiencia amor. Et est mẽ.
& sapiẽcia de mente . & de mente & sapiẽ.¬
cia amor Et surgit trinitis quedam.
& unitis nõ recedit: Et sunt simul tͥ.¬
nittis. et unittis. scđm potestatem. ⁊ im.¬
agins uirtutẽ. Et concendit mens abis.¬
tis. ꝑ hec enĩ illuminatti. & consid̾at creci.¬
torem suũ sapiẽtẽ ẽẽ. & sapiẽciã habere.

Expanded text:
c citius creatorem suum quem non videt agnoscit, cum seipsam ad illius imaginem factam intelligit. In hoc ergo primum Trinitatis vestigium inventum est cum agnoscere coepit ipsa quod erat in se, et ex eo consideravit quod erat supra se. Vidit enim quod ex ipsa nascitur sapientia quae est in ipsa; et diligit ipsa sapientiam suam; et procedit amor uo amat eam genitam de se, et in se manentem non dividit a se. Et apparent tria quaedam in uno: mens, sapientia et amor: et est mens et sapientia de mente; et de mente et sapientia amor; et surgit Trinitas quaedam, et unitas non recedit, et sunt simul Trinitas et unitas secundum potestatem et imaginis virtutem. Et conscendit mens ab istis per haec illuminata, et considerat creatorem suum sapientem esse et sapientiam habere,
Abbreviated transcription (Latin):
bͦ In pͥm̃a parte cid fide̾̃ ꝑtinẽt cõfiti unũ crecitorẽ¬
&e ab eo fuctai eẽ oĩã quȩ sĩt cẽ. In scda parte ad fidẽ ꝑ
ꝑditt qͥbꝰ datũ c̃ uł dandũ beatũ eẽ. In prima par¬
te recdt fides int̾ creatorẽ & creat᷑ã itt discernẽ deh&e.¬
ut & unicuiq hoꝵ qd suũ ẽ tribuat. & uicissim altiꝰ
ꝓpͥctutẽ in alt̾ũ nõ trasfũdat id̾t ut nec creature
atribuat creatoris maiestatẽ. nec creatori ascrilut
creat᷑e in firmititẽ. net dm̃ cõcludat tpr nec cre¬
cutĩ tendat et̾nttite. Itti fides si unicuiq qđ suum
est tͥbuit recte offert. si int̾ utrũq bene discernit.
recte diuidit. & nõ peccat. Si uͦ in quoliboe. hoꝵ
delinqͥt᷑ : fides sana necesse est d̾trim̃tũ paciat᷑.
Nã illi qͥ creat᷑ã ꝓ deo colẽtes gemino enore decepti.
fecisse dicẽdi s̃ quã excellẽciã factoris oꝑi .&. in¬

Expanded text:
a parte ad fidem pertinet confiteri unum creatoreet ab eo facta esse omnia quae habent esse. In secunda parte ad fidem peperdita, quibus datum est vel dandum beatum esse. In prima parte recta fides inter creatorem et creatut et unicuique horum quod suum est tribuat, et vicissim alterius proprietatem in alterum non transfundat, id est ut nec creaturae attribuat Creatoris majestatem, nec Creatori ascribat creaturae infirmitatem; nec Deum concludat tempore, nec creaturam extendat aeternitate. Ita fides, si unicuique quod suum est tribuit, recte offert; si inter utrumque bene discernit, recte dividit, et non peccat. Si vero in quolibet horum delinquitur, fides sana necesse est detrimentum patiatur. Nam illi qui, creaturam pro Deo colentes gemino errore decepti,fecisse dicendi sunt quam excellentiam Factoris operi, et in
Abbreviated transcription (Latin):
fatiendũ fuit dispositũ ẽ prius¬
quã fuit. P otest aut̃ p̃destinato
genertilit̾ aliquãdo in telligi ipsa
fatiẽdoꝵ disposicio. ut dicatur
dẽ quicquid facturꝰ fuit cibet̃no
p̃lestmasse. Quod aut̃ facturꝰ non
suit sed ꝑmissurꝰꝰ non p̃destinasse. sed
p̃scisse solum¬

Expanded text:
faciendum fuit, dispositum est priusquam fuit. Potest autem praedestinatio generaliter aliquando intelligi ipsa faciendorum dispositio; ut dicatur Deus quidquid sic facturus fuit ab aeterno praedestinasse. Quod autem facturus non fuit sed permissurus non praedestinasse, sed praescisse solum
Abbreviated transcription (Latin):
merunt. & ad sanitatẽ quãtũ ipsiꝰ datũ erat. &
ꝑ ipsm dandũ erat. restituẽdã ualuer̃. Et ista
ad etĩdẽ sanittitẽ ꝑ ficiendã successer̃. Et rursũ
post illa alia quas nouissime ad uincta sunt.
quibꝰ alia succede nõ dbuer̃. uł ut medicam̃ta
ꝑ fecta. que morbũ ipsũ consũerẽt. & ꝑ fectã
scmnititẽ plene resttiumiaẽ. Et hec omĩa factt sunt.
scđni iudiciũ & dispensacionẽ medici. qui mor̃¬
brĩ ipsum iudit. & qualia ei remedia sigłis tpribꝰ
adibenda eent : agnouit. ꝑ orro uinĩ sacram̃tũ
&ĩ aute peẽm hoĩs institutũ inuenitur. Con.¬
uigiũ nãq priꝰ & quã homo peccar&e: sanccitũ
legit᷑. ubi teste scͥpt᷑a mulier fticta uiro in aduito
riũ sociata memoret᷑. Cuiꝰ tcim̃ institucionis causa.
tuc̃ ad remediũ nõfuit. s ad officiũ. qr morbꝰ mn
hoĩe nõ fuit. qui sanaret᷑. s uirtꝰ que exerceret
Propt̃ qd extbꝰ causis instituciõis sacͣmtoꝵ. duas

Expanded text:
quantum ipsis datum erat, et per ipsa dandum erat restituendum valuerunt. Et ista ad eamdem sanitatem perficiendam successerunt. Et rursum post illa alia quasi novissime adjuncta sunt, quibus alia succedere non debuerunt. Vel ut medicamenta perfecta quae morbum ipssanitatem plene restaurarent. Et haec omnia facta sunt secundum judicium et dispensationem medici, qui morbum ipsum vidit, et qualia ei remedia singulis temporibus adhibenda essent agnovit. Porro unum sacramentum etiam ante peccatum hominis institutum invenitur. Conjugium namque prius etiam quam homo peccaret sancitum legitur ubi teste Scriptura: Mulier facta in adjutorium viro ei sociata memoratur . Cujus tamen institutionis causa tunc ad remedium non fuit, sed ad officium; quia morbus in homine non fuit qui sanaretur, sed virtus quae exercetur. Propter quod ex tribus causis institutionis sacramentorum duas
Abbreviated transcription (Latin):
ut honũ qd faciedũ ẽ agnoscant. & flamant at
diligãt. & comobonit᷑: ut ꝑficiãt. &e ut idẽ mami¬
festiori discrecionẽ signam: honimes natł leges
sunt aꝑte mali. homimnes scripte legis fiete bon.
hoĩes gr̃e: uereloni. Ficte boni sunt decłi. apiti
mali sunt de tecti. qui ꝑ gog & magat signiti¬
cati sunt. qd int̾ p̃tuttu̾ir tectꝰ & de tect: .& m
ꝑ secucionẽ ppłi di uẽti p̃dicat᷑ qr bec duo gen̾a ho¬
Ista tria gen̾a hominũ : ab mieio nũquã ullo
tpr defuerũt iam̃ tp̃s natͥtilis legis. ad aꝑte uisi¬
los ꝑtinet. qr illi tẽ inum̾o plines. & statũ eecellẽ¬
ciores fuerũt Tempꝰ scripit legis. ad ficte bonoᷤ.¬
qr tuc̃ hoĩes in timore s uiẽtes. opꝰ mũdabũt. nõ
aĩũ. Tempꝰ gr̃e: ad uere bonos ꝑtuiet. qͥ mode ałe¬
sinumero plures nõ sint. tam̃ statu sunt excellẽ¬
ciores. & dignã publice ante fert᷑. ⁊̃ ab his qui
moribꝰ cõtradicunt ei Scias gͦ quocua tp̃res

Expanded text:
ut bonum quod faciendum est agnoscant, et inflammantur ut diligunt, et corroborantur ut perficiant. Et ut idem manifestiori distinctione signemus: homines naturalis legis sunt aperte mali, homines scriptae legis ficte boni, homines gratiae vere boni. Ficte boni, sunt tecti; aperte mali, sunt detecti; qui per Gog et Magog significati sunt; quod interpretatur tectus et delectus. Et in persecutionem populi, Dei Ista tria genera hominum ab initio nunquam ullo tempore defuerunt. Tempus tamen naturalis legis ad aperte malos pertinet, quia illi tunc et numero plures et statu excellentiores fuerunt. Tempus scripthomines in timore servientes opus mundabant non animum. Tempus gratiae ad vere bonos pertinet, qui modo etsi numero plures non sint, tamen statu sunt excellentiores, et Dei gratia publice ante feruntur, etiam ab iis qui eis moribus contradicunt. Scias ergo quocunque tempore
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃toꝵ ab eo cepisse credit᷑: qͦ primꝰ par̾e
merito in obediẽcie agaudiis paradisi expul¬
sus in huiꝰ uite mortał exiliũ. cũ tota posteritate
usq infinẽ pͥme conupcioni obnorius tenet᷑. E̾x
qͦ eñ hõ csstitu pͥme in coruperonis lapsꝰ in corpe

Expanded text:
rum ab eo incoepisse creditur, quo primus parens merito inobedientiae a gaudiis paradisi expulsus, in hujus vitae mortalis exsilium cum tota posteritate usque in finem primae corruptioni obnoxius tenetur. Ex quo enim homo a statu primae incorruptionis lapsus in cor
Abbreviated transcription (Latin):
tes siue subsequenteᷤ. uniꝰ regis scicram̃ta portã.¬
tes uni regi militãtes. & unũ tiniũ suꝑantes.
illi uenturũ p̃cedentes. isti p̃cedẽtẽ subsequẽtes
Unde pitet qr ab nucio & si nõ nñe. re tam̃
apicni fuer̃. Tria enĩ sunt tpr̃a. ꝑ que p̃sentis

Expanded text:
tes sive subsequentes, unius regis sacramenta portantes, uni regi militantes, et unum tyrannum superantes; illi venturum praecedentes, isti praecedentem subsequentes. Unde patet quod ab initio et si non nomine, re tamen Christiani fuerunt. Tria enim sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Et̃ inspmiri apatre ⁊ filio hoc
est łiemẽtẽ ẽẽ apatre & filio.
qd̾ et̾̃nũ illi est. ne nom̃ sit
ꝑ funccionis qui datur ex
tp̃re & ciccipit᷑. quia tpĩtile non est illi eẽ
appatre & filio. sed et̃nũ ꝓ quo dari dicitur
cum uenit qpatre & filio. quia est apatre
& filio qd̾ et̃nũ est & nõ tpĩtile illi. Sicut
sp̃s sc̃s donũ dei est qr donũ est patris
& filii. & cũ datur ex tp̃re datur. & da-¬
tur apatre ⁊ filio: & dari aꝑatre & filio
nõ aliud illi est quã cũ dat᷑ ẽẽ apatre ⁊f
lio: ex eo qd̃ et̾nũ illi est cpatre⁊ filio
& filio. & quia natͥci unci est. & una sub¬
stancia. unci trimiitis est in una naturti.

Expanded text:
ed inspirari a Patre et Filio: hoc est illi venientem esse a Patre et Filio. Quod aeternum illi est ne nomen sit perfunctionis qui datur ex tempore et accipitur; quia temporale non est illi esse a Patre et Filio, sed aeternum. Pro quo dari dicitur: cum venit a Patre et Filio; quia est a Patre et Filio quod aeternum est, et non temporale illi. Sicut Spiritus sanctus donum Dei est, quia donum est Patris et Filii. Et cum datur ex tempore datur et datur a Patre et Filio; et dari a Patre et Filio, non aliud illi est quam cum datur esse a Patre et Filio; ex eo quod aeternum illi est a Patre et Filio. et Filio. Et quia una natura est et una substantia; una trinitas est in una natu
Abbreviated transcription (Latin):
sciencie boni & mali ibi. i fuisse narrat᷑.
qͥ non simili ib i ter quidẽ ex
natͥti suc sciẽ u. u cia boni et
mali. homini dare potuit quẽ ad mo¬
dum lignum uite. uittĩ in homine corpora.¬
lem ex naturti sua ⁊ urtute sibi in duti
ado potuit con seruare. sed ic circo tumen
lignum sciencie boni & mali dr̃ quia ad ꝓbã¬
dum obediencicĩ hommis siue in obedienciã
ex periendam parabat᷑. E rant enim quedã
bonci que nec dum homo ꝑ exꝑienciã cogno.¬
uertit. et eit̃ similit̾ quedam mala que
ꝑ exꝑiencicm ad huc nescienat. Et positũ
est quasi inmedio lignũ sciencie boni & ma¬
li. ut ꝑ illud homo uł obediendo ad bona
gustanda& cognoscenda transure. uł nõ obe.¬
diendo ad mala sencienda ce ꝑcipienda ꝑtin-¬
geret. Sic igit᷑ in loco isto siue boni siue ma.¬
liꝰ cognoscendi occasionẽ acciꝑe debuit. non ta.¬
men ex nat᷑ti. ligni que hoc homini ex seda¬
re non potuit. sed quia in eo uł obediendo honi

Expanded text:
scientiae boni et mali ibi fuisse narratur, quod non similiter quidem ex natura sua scientiam boni et mali homini dare potuit, quemadmodum lignum vitae vitam in homine corporalem ex natura sua et virtute sibi indita a Deo potuit conservare, sed idcirco tantum lignum scientiae boni et mali dicitur; quia ad probandum obedientiam hominis, sive inobedientiam experiendam parabatur. Erant enim quaedam bona quae necdum homo per experientiam cognoverat; et erant similiter quaedam mala quae per experientiam adhuc nescierat. Et positum est quasi in medio lignum scientiae boni et mali, ut per illud homo vel obediendo ad bona gustanda et cognoscenda transiret, vel non obediendo ad mala sentienda et percipienda pertingeret. Sic igitur in loco isto sive boni sive mali cognoscendi occasionem accipere debuit; non tamen ex natura ligni quae hoc homini ex se dare non potuit, sed quia in eo vel obediendo boni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ exꝑienciã cagnoseere cepit. atq ꝑ exꝑien¬
ciã ipsuis maliꝰ. bonũ quai quã stricte fue¬
itit tenendum agnouit. Sic igit᷑ lignum
istud ꝑuirtutẽ obediencie. uł ꝑ in obediencie
culpam. ꝓdẽẽ aut nocere homini potut.
tum aut̃ spectabat ad naturã ipsius tale
fuisse credit᷑ ut siue ederet. siue non ederet
homo fructu eius non lederet᷑. Conuenie̾t
cuit̃ lignũ uite ex suci natum uirbutẽ tribrit
ignũ sciencie boni & mali. uirtutis

Expanded text:
pit, atque per experientiam ipsius mali bonum quoque quam stricte fuerat tenendum agnovit. Sic igitur lignum istud per virtutem obedientiae vel inobedientiae culpam, prodesse aut nocere homini potuit. Quantum autem spectabat ad naturam ipsius, tale fuisse creditur ut sive ederet sive non ederet homo fructum ejus, non laederetur. Convenienter autem lignum vitae ex sua natura virtutem tribuit; lignum vero scientiae boni
Abbreviated transcription (Latin):
IM ILi modo disposicio dii
ut sic sint qr ordinata sunt. Mala uero
ex disposicioẽ suꝑna non habent quod s
qe mala sunt : & tam̃ habent qd sic sũt
qr ordinata sunt. Ds enĩ malũ nõ facit.

Expanded text:
imili modo dispositio diviut sic sint quia ordinata sunt. Mala vero ex dispositione superna non habent quae sunt quia mala sunt; et tamen habent quod sic sunt, quia ordinata sunt. Deus enim m
Abbreviated transcription (Latin):
x ꝓuidẽcia dispositioq uł p̃destinatiꝰ ad
aliquid eẽ uidẽtur. &r aliciluis ẽẽ audẽ¬
turmis quippe sciẽcia sic̃ alitui.
nulla ẽ. Sm̃is ergo sciẽcia đ aliquo est
quia si nichil ȩȩt đ quo sciẽcia eẽt. sciẽ¬
çia nulla eẽt. Non ergo in do et̃na
sciẽcia uł p̃sciẽcia eẽt nisi suturũ ẽęt
aliquid d quo eẽt.S⁊ ergo creatum
nichil ut crecindũ fuiss&.nichil in cre¬
atore scitũ uł p̃scitũ fuissa. Ac ꝑħ
sciencia nulla uł p̃sciẽcia fuissoe. Siaũ
sciẽcia nulla i creatore fuiss& mani¬
feste consequit᷑ qm̃ nec ipse cretitor fy¬
iss&. qui utiq sine scieneici ẽẽ non
poruiss& cui idẽ eẽ est quod scire
UT ergo sciencia uł p̃sciẽcia in cretr.¬
pre eẽ potuiss&e. necesse erat aliqu
cũ sic̃ dictũ ẽ si dnichilo eẽt nulla ẽẽt
Om̃is enĩ sciẽtia alicuiꝰ est sciẽcia. & đ
aliquo est . Si ergõ ex crecituris pẽ¬
doe p̃sciençia cretitoris. causalit̃ priꝰ.

Expanded text:
 et dispositio vel praedestinatio ad aliquid esse videtur, et alicujus esse videtur. Omnis quippe scientia sicut alicujus nulla est. Omnis ergo scientia de aliquo est; quia si nihil esset de quo scientia esset, scientia nulla esset. Non ergo in Deo aeterna scientia vel praescientia esset nisi futurum esset aliquid de quo esset. Si ergo creatum nihil vel creandum fuisset, nihil in Creatore scitum vel praescitum fuisset. Ac per hoc scientia nulla vel praescientia fuisset. Si autem scientia nulla in Creatore fuisset, manifeste consequitur, quoniam nec ipse Creator fuisset; qui utique sine scientia esse non potuisset, cui idem est esse quod scire. Ut ergo scientia vel praescientia in Creatore esse potuisset, necesse erat aliquid cum sicut dictum est si de nihilo esset nulla esset. Omnis enim scientia alicujus est scientia, et de aliquo est. Si ergo ex creaturis pendet praescientia Creatoris causaliter, prius
Abbreviated transcription (Latin):
pielut. quod non entt̃ in om̃ibꝰ. sed nõ dum cons¬
tat. si equale ert . quod eqͣlit̃ in erat.E ⁊ hoc
querendum est pͥmũ de substancia. postea de forma.
ac deinde de potestate. In ꝑsonis enĩ. substãcia est.
in scipiencia forma in arbitrio potestas. & ad substan¬
ciã quidẽ. ꝑtinet natͥte subtilittis. ad formã at̃ in.¬
telligencie cdaritas. ad potesttitẽ uero motus in tł¬
ligibilis & appetitus. & uolimititis incionali sabi.¬
littis

Expanded text:
Sed nondum constat an aequale erat quod aequaliter inerat. Et hic quaerendum est primum de substantia, postea de forma, ac deinde de potestate. In personis enim substantia est, in sapientia forma, in arbitrio potestas. Ad substantiam quidem pertinet naturae subtilitas; ad formam autem intelligentiae claritas. Ad potestatem vero motus intelligibilis et appetitus et voluntatis rationalis habilitas
Abbreviated transcription (Latin):
tuor propriettitibus natu¬
re anGC Li cE.
IA UIS IGIIUR quercit. qualis
in exordio suo sticiti uł condittisit¬
spũcilis natͥci quatuor sunt ista
que ꝓposumiꝰ. & diximꝰ. angłis
in condicione suci atributa. Hoc est pͥmũ. sub.¬
stanciã simplicem & in mat̾ialem. & scđm. discre¬
cionẽ ꝑsoncilem. & terciũ : formã scipiencie. &
in telligencie formã reicionalem: Qucirlũ uero¬
siue ad bonũ siue cid malum libam inclinande uo.¬
limititis  eleccionis ꝓpͥe potestatem. Et sequit᷑
pꝰ hec ꝯsideracio magna & necessaria ad intelligẽ¬
cia ipsoꝵ. &e de libertate arbitrii. &e de cet̃is que

Expanded text:
tuor proprietatibus naturae angelicae. Si quis igitur quaerat qualis in exordio suo facta sit vel condita spiritualis natura, quatuor sunt ista quae proposuimus et diximus angelis in conditione sua attributa; hoc est primum substantiam simplicem et immaterialem; secundum, discretionem personalem; et tertium formaintelligentiae rationalem; quartum verosive ad bonum sive ad malum liberam inclinandae voluntatis et electionis propriae potestatem. Et sequitur post hoc consideratio magna necessaria ad intelligentia ipsorum, et de libertate arbitrii, e
Abbreviated transcription (Latin):
cim̾. Propt̃ qd̾ idẽ apłs dicit. Non regnet pec̃m in
ur̃o mortali corꝑe: Corpꝰ quippe nr̃m necessęitite
moritił inipsci corupcioĩs iudice. fomitẽ pcc̃i porltit
s ubi sp̃s lib̾tatis est: pecm ipsũ ad regnãdũ surgere
no potest. Sic itiq orignale pc̃em qd̾ in patribꝰ¬

Expanded text:
n regnet peccatum in vestro mortali corpore . Corpus quidem nostrum necessitate mortale in ipsa corruptionis radice fomitem peccati portat; sed ubi spiritus libertatis est, peccatum ipsum ad regnandum surgere non potest. Sic itaque originale peccatum quod in par