comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatis qͥb hȩx administrant᷑ q̃ sustentande mortali uitȩ ac cõmodat e s̃ obtẽꝑare ñ dubitat. Ut qm̃ cõmunis
ẽ ipsa mortalitas seruet᷑ inreb ad eã ꝑtinentib int̃ ciuitatẽ utrãq c̃corilias Uerũ q t̾rena ciuitas habuit
qsdã suos sapientes qͦ diuina ÷̃ ꝓbat disciplinas qͥ ł suspicati ł decepti adȩmonib: credent mnultos đos c̃ciliandoᷤ
eẽ reb humanis ad quoꝵ diũsa qͦđ ãmͦdo officia diũsa subdita ꝑtinerent. ad aliũd corpꝰ ad aliũ animũ sinq
ipso corpore ad aliũ capt̃ ad aliũ ceruicẽ & cet̾a singula ad singulossim ilit̃ inanimo. ad aliũ ingeniũ
adaliũ doctrina ad aliñ prã sadaliũ ẽ cupiscentia sinq ipsis reb uitȩ ad iarentib: ad aliũ pecꝰ ad aliũ trit¬

Expanded text:
ciuitatis, quibus haec administrantur, quciuitatis, quibus haec administrantur, quest ipsa mortalitas. seruetur in rebus ad eam pertinentibus inter ciuitatem utramque concordia. Verum quia terrena ciuitas habuit quosdam suos sapientes, quos diuina inprobat disciplina, qui uel suspicati uel decepti a daemonibus crederent mulesse rebus humanis, ad quorum diversa quodammodo officia diversa subdita pertinerent, ad alium corpus, ad alium animus, inque ipso corpore ad alium caput, ad alium cervix, et caetera singula ad singulos; similiter in animo ad alium ingenium, ad alium doctrina, ad alium ira, ad alium concupiscentia; inque ipsis rebus vitae adjacentibus, ad alium pecus, ad alium trit
Abbreviated transcription (Latin):
concordia ciuiũ itafitut exlege ciuitatis p̃cepta sumncre patrẽ familias oporteat qͥb domũ suã ita regat ut sit paci
capiat᷑ & aũtat᷑ qͦ tendit unđ̃m s qͥb sustentet᷑ ad facilius toleranda minimeq augenda onera corporis corrup¬
tibilis q ad gͥuat anuna sud curto rerũ uitȩ huic mortali necessariũ sutrisq hõib & utriq domii c̃munis est
usss finis utendi ciiq suusꝓprius multũq diũ ssitaiã t̾rena ciuitas q̃ ñ uiũ eifide t̾renã pacẽ appetit in eoq
defigit ĩ ꝑandi obȩdiendiq c̃cordiã ciuiũ sut sit eis dereb ad mortalẽ uitã ꝑtinentib humanaꝵ qͣdã c̃positio
uoluntatũ: Ciuitas aũ cȩlestis ł potiꝰ pars eiꝰ q̃ in hac mortalitate ꝑegrinat᷑ &uiũ exfides &ĩa ista pace ne
cesse ẽ utat᷑ doner ipsa auftalis par neressaria ẽ mortalitas tͣnseat. ac ꝑ hoc dũ apđ t̾renã ciuitatẽ uelut

Expanded text:
ratur. Ita fit ut ex lege civitatis precepta sumere patremfamilias oporteat, quibus domum suam sic regat, ut sit paci capiatur et auertatur quo tendit in Deum, sed quibus sustentetur ad facilius toleranda minimeque augenda onera corporis COITUPtibilis, quod adgrauat animam. Idcirco rerum uitae huic mortali necessariarum utrisque hominibus et utrique domui communis est usus; sed finis utendi cuique suus proprius multumque diuersus. Ita etiam terrena ciuitas, quae non uiuit ex fide, terrenam pacem adpetit in eoque defigit imperandi oboediendique concordiam ciuium, ut sit eis de rebus ad mortalem uitam pertinentibus humanarum quaedam conpositio uoluntatum. Ciuitas autem caelestis uel potius pars eius, quae in hac mortalitate peregrinatur et uiuit ex fide, etiam isutatur, donec ipsa, cui talis pax necessaria est, mortalitas transeat; ac per hoc, dum aput terrenam ciuitatem uelut
Abbreviated transcription (Latin):
tuosredde uota tua q iã ñ adici& ultͣ ut tͣnseant ut ᷑ uetustatẽ c̃ sũmatu ẽ ablatũ ẽascendit qͥm sufflat

Expanded text:
tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consummatum est, consumttuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consummatum est, consumt
Abbreviated transcription (Latin):
Porro siidum eã mͦdo locutiõis qđ intelligit᷑ apte totũ accipimꝰ positã eẽ ꝓgentib possumꝰ de ap̃o agnoscere
qđ att uit cet̾as uimonte aũ syon ertt salꝰ exertt scm & paulopꝰ infine ipsius ꝓphetiȩ. &ascendent inquit
resaluan ei monte syon ut desfendant montẽ esau aertt dno regnũ. Appar& qͥppe ideẽ c̃pletũ cũ re¬
montẽ esau. Qmͦ descendent nisi ꝑ euangłi p̃dicationẽ saluos faciendo eus qͥ credider. ut eruerent᷑ depo¬
testate tenebraꝵ & tnfferrent᷑ in regnũ di : qđ c̃seq̃nt̃ exp̃ssit ad dendos &erit dño regnũ. mons enĩ syon
eceła gentiũ quã defender̃ sic̃ exposui resaluati exmonte syon ẽẽt dño regnũ. hoc obscurũ erat ante quã
sepulturã tuã qr ueloces eece suꝑ montes pedes eu angeli tantis. & adnuntiantis pacẽ. celebra uida dies festos

Expanded text:
Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intellegitur a parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intellegitur a parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, quod ait inter cetera: In monte autem Sion erit salus et erit sanctum; et paulo post in fine ipsius prophetiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte Sion, ut defendant montem E sau, et erit Domino regnum. Apparet quippe id esse conpletum, cum remontem Esau. Quo modo defenderent, nisi per euangelii praedicationem saluos testate tenebrarum, et transferrentur in regnum Dei? Quod consequenter expressit addendo, Et erit Domino regnum. Mons enim Sion ecclesia gentium, quam defenderunt, sicut exposui, resaluati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam sepulturam tuam; quia ueloces ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos
Abbreviated transcription (Latin):
uenit ñ p̃tmittã Et erat inqͥt pꝰ hȩc & effundã de spũ meo suꝑ omẽm carnẽ &ꝓphetabt̃ filii ur̃i & filiȩ
ur̃e & seniores ur̃i sõna sõmabt̃. & iuuenes ur̃i uisa uidebt̃: Et qͥdẽ inseruos &rancillas meas inillis dieb
eusebii & hieronuimi quando ꝓpbauer̃ inuenit᷑: Abdias enĩ positꝰ ẽ qͥdẽ ab eis cũmichea s ñ eo loco ubi notant᷑
tpr̃a quanđ midhea ꝓphecasse ereiꝰ lit̾is c̃stat. qđ errore neglegent̃ describentiũ s Labores alienos enstimo
c̃tigisse: Duos uͦ alios c̃memoratos in codicib: dronicoꝵ qͦs babuimꝰ ñ potumꝰ inuenire : Tam̃ qr in canone
c̃tinent᷑ nec ipsi oport& p̃teant᷑ a nob̵: Abdias quantũ ad scripturã eiꝰ attin& om̃iũ breuissimꝰ ꝓpħaꝵ adũs
idumeã loqͥt᷑ gentẽ sci lic& esau exduob geninis siliis isaachepotib illius abrahȩi maioris illius reꝓbati:

Expanded text:
er omnem carnem; et prophetabunt filii uestri et filiae uestrae, et seniores uestri somnia somniabunt, et iuuenes uestri uisa uidebunt; et quidem in seruos et ancillas meas in illis diebus Eusebii et Hieronymi, quando prophetaverint, invenitur. Abdias enim positus est quidem ab eis cum Michtempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos existimo contigisse; duos uero alios commemoratos in codicibus chronicorum, quos habuimus, non potuimus inuenire. Tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam eius adtinet, omnium breuissimusIdumaeam loquitur, gentem scilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, maioris illius reprobati.
Abbreviated transcription (Latin):
iuuare dignatꝰ ẽ. satis fecimꝰ refutando contradictiones ĩ pioꝵ qͥ c̃ditoris sc̃ȩ ciuitatis de qua disputare
institiumꝰ dos suos p̃fer̃ Quoꝵ decẽ libroꝵ qͥnq suꝑiores adũs eos c̃scriptis̃ : qͥ ppt̃ bona uitȩ huiꝰ dos¬

Expanded text:
iuuare dignatus est, satisfecimus refutando contradictiones inpiorum, qui conditori sanctae ciuitatis, de qua disputare iuuare dignatus est, satisfecimus refutando contradictiones inpiorum, qui conditori sanctae ciuitatis, de qua disputare instituimus, deos suos praeferunt. Quorum decem librorum quinque superiores aduersus eos conscripti sunt, qui propter bona u
Abbreviated transcription (Latin):
uerã diuinitatẽ multitudo credentiũ culture simulacroꝵ demonũq subũsio &atẽptatiõib exercitatio
ꝓficientiũ p̃gatio & lib̾atio ab om̃i malo iuditii dies. resurrectio mortuoꝵ societatis ĩ pioꝵ ȩt̾na dãp¬
natio regnũq et̃nũ gloriosissimȩ ciuitatis di c̃spectu eiꝰ ĩ mortalit̃ ꝑfruentis in huiꝰ uiȩ scripturi p̃dicta
atq p̃missa s̃. Quoꝵ tã multa ĩ pleta c̃spicimꝰ ut recte pietate futuraꝵͣ cet̾a c̃fidamꝰ huiꝰ uiȩ rectitu¬
dinẽ usq ad đm uidendũ eiq in et̾nũ coherendũ inscãꝵ scripturaꝵ qua p̃dicat᷑ atq ad serit᷑ ueritate
qͥ ũ q ñ credt̃ & ob hoc nec itellegt̃ obpugnare poss̃ s expugnare ñ poss. Qua ꝓp̃t indecẽ istis libris
& siminꝰ quã ñ nulloꝵ de nob expectabat intentio. tam̃ quorundã studio quantũ uerꝰ ds̃ & dñs ad¬

Expanded text:
rum daemonumque subuersio et a tentationibus exercitatio, proficientium purgatio et liberatio ab omni malo, iudicii dies, resurrectio mortuorum, societatis inpiorum aeterna damnatio regnumque aeternum gloriosissimae ciuitatis Dei conspectu eius inmortaliter perfruentis in huius uiae scripturis praedicta adque promissa sunt; quorum tam multa inpleta conspicimus, ut recta pietate futura esse cetera confidamus. Huius uiae rectitudinem usque ad Deum uidendum eique in aeternum cohaerendum in ssed expugnare non possunt. Quapropter in decem istis libris, etsi minus quam nonnullorum de nobis expectabat intentio, tamen quorundam studio, quantum uerus Deus et Dominus ad
Abbreviated transcription (Latin):
successoris ei numȩ põpilui Erecdias qͥppe rer iudẽe usq regnaũ ac ꝑhoc ꝑea tpra isti ueliit fontes¬
ꝓphetie partt̃ eruper̃ quanđ regnũ defec̃ assyriũ cep̃q romanũ : Vt scilic& quẽ ad mͦdũ regni assyrior
occidentalis babylonis exordio qua fuerat xp̃s ĩ ꝑante uenturꝰ in qͦ ĩ plerent᷑ illa ꝓmissa ora ꝓphetax ñ¬

Expanded text:
successoris eius Numae Pompilii Ezechias quippe rex Iuda eo usque regnauit; ac per hoc per ea tesuccessoris eius Numae Pompilii Ezechias quippe rex Iuda eo usque regnauit; ac per hoc per ea te Romanum, ut scilicet quemadmodum regni Assyriorum Occidentalis Babylonis exordio, quo fuerat Christus imperante venturus, in quo implerentur illa promissa per
Abbreviated transcription (Latin):
positurũ eẽ ꝓmisi in hoe libro cũ lauderẽ suꝑiorẽ qđ iã uideo ẽẽ faciendũ. T pr̃a gͥ eor ut possimꝰ adũ¬
hierobcã regẽ ist ł qͥpeosdẽ dies fuit. Necñ esaias filius amossiuie sup̃diti ꝓp̃ȩ. suie qđ magis ꝑhibet᷑ al¬
terius qͥ ñ ꝓpsia eodẽ noĩe uocabat᷑ eosdẽ reges quatuor qͦs posuit oseȩ in capite libri sui ponit quoꝵ dieb
hisad iungit᷑ ionas eodẽ oria rege regnante s &uiohel cũ iã regnar& ioathã qͥ successit orie S istoꝵ¬
ꝙ pħaꝵ duoꝵ tpr̃a in cronicis ñ in eoꝵ libris potuimꝰ inuenire qm̃ suis dieb tacent : tendunt᷑ aũ hidies
arege. latinoꝵ ꝓca siue suꝑiore auentino usq ad regẽ romulũ ia romanũ. Uł &ĩa us ad regni pͥmordia

Expanded text:
positurum esse promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod jam video esse faciendum. CAPUT XXVIpositurum esse promisi in hoc libro, cum clauderem superiorem, quod jam video esse faciendum. CAPUT XXVIHieroboam regem Israel, qui per eosdem dies fuit. Nec non Esaias, filius Amos, siue supradicti prophetae siue, quod magis perhibetur, alterius qui non propheta eodem nomine uocabatur, eosdem His adjungitur Jonas eodem Ozia rege regnante, et Joel cum jam regnarat Joathan, qui successit Oziae. Sed istopora in chronicis, non in eorum libris potuimus inuenire, quoniam de suis diebus tacent. Tenduntur autem hi dies a rege Latinorum Proca siue superiore Auentino usque ad regem Romulum iam Romanum, uel etiam usque ad regni primordia
Abbreviated transcription (Latin):
instaurandũ tẽplũ regredi fec̃ aqͥb tantũ pͥma cepta fundam ina & altare c̃structũ ẽ: Incursantib aũ hostib
ne quaquã ꝓgredi edificando ualuer̃: Dilatũq opꝰ ẽ usq ad dariũ: Pidẽ tẽpꝰ &xiã illa s̃ gesta q̃ ẽscripta s̃ in
libro udith quẽ sane in canonẽ scripturaꝵ uidei ñ recepisse añr Subdario gͦ rege ꝓsaꝵ ĩpletis septua¬
ginta annis qͦs hieremias ꝓpħa pͣdirerat : reddita ẽ iuideis soluta captiuitatȩ libtas regnante romanoꝵ
septimo rege tarqͥnio qꝰ capulso &iã ipsi aregũ suoꝵ dñatiõe liberi ẽẽ ceper̃. Us ad hoc tẽpꝰ ꝓpħas
habuit ppłsis ł qͥ cũ multa fuerint paucoꝵ & a pđ iudeos & apđ nos ca nonica scripta retinent᷑ de qͥb me aliqua

Expanded text:
instaurandum templum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina et altare constructum est. Incursantibus autem hostibus instaurandum templum regredi fecit. A quibus tantum prima coepta fundamina et altare constructum est. Incursantibus autem hostibus nequaquam progredi aedificando ualuerunt, dilatumque opus est usque ad Darium. Per idem tempus etiam illa sunt gesta, quae conscripta sunt in libro Iudithginta annis, quos Jeremias propheta praedixerat, reddita est Judaeis soluta captivitate libertas, regnante Romanorum septimo rege Tarquinio. Quo expulso etiam ipsi a regum suorum dominatione liberi esse coeperunt. Usque ad hoc tempus Prophetas habuit
Abbreviated transcription (Latin):
scribit eusebius qͦ captiuuscti ppłs inbabylonia tenebat᷑ his̃ aũ solon athenienses chulon laredemonius. ꝑiandrul
corrinthius. cleobolꝰ. lidias. bios. perieneus. om̃s hixii. appellati sapientes pꝰ poetas theologus daruenꝰ qr
gnr̃e uite qͥdã laudabili p̃stabant hõib cet̃is & morũ ñ nulla p̃cepta sententiaoꝵ breuitate c̃pleris: Nibi
aũ monum̃toꝵ qeł ad lit̾as attin& posteris reliq̃r᷑ nisi qđ solon quasdã leges atheniensib edidisse ꝑ hibet᷑: Ea¬
iesũ phisicꝰ fuit & suoꝵ dognatũ libros reliqͥt eo captiuitatis iuid aicȩ tp̃re & anarim ander & an arimenes
& xenophanes phisici claruet᷑ tc̃ & pytagoras eroꝰ cepet̃ appellari pulosepli. ꝑidẽ tepꝰ cyrꝰrer ꝑsaꝵ qui¬
&riã chaldeis & assyrius ĩꝑ abat relarata aliquanta captiuitate iudeoꝵ qͥnquaginta milia hõiũ exeis ad

Expanded text:
scribit Eusebius, quo captivus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem, Solon Atheniensis, Chilo Lacedaemonius, Periander scribit Eusebius, quo captivus Dei populus in Babylonia tenebatur. Hi sunt autem, Solon Atheniensis, Chilo Lacedaemonius, Periander Corinthius, Cleobulus Lindius, Bias Prienaeus. Omnes hi septem appellati Sapientes post poetas theologos claruerunt, quia genere vitae quodam laudabili praestabant hominibus caeteris, et morum nonautem monumentorum, quod ad litteras adtinet, posteris reliquerant, nisi quod Solon quasdam leges Atheniensibus dedisse perhibetur; Thales uero physicus fuit et suorum dogmatum libros reliquit. Eo captiuitatis Iudaicae tempore et Anaximander et Anaximenes et Xenophanes physici claruerunt. Tunc et Pythagoras, ex quo coeperunt appellari philosophi. CAPUT XXVI. Quetiam Chaldaeis et Assyriis imperabat, relaxata aliquanta captiuitate Iudaeorum, quinquaginta milia hominum ex eis ad
Abbreviated transcription (Latin):
pientib: ut fabulosa &ĩã crimina doꝵ q̃ iã ubanibre scło ñ fingebant᷑ ꝑludos tam̃ in eorũdẽ falsoꝵ numi¬
nũ obseqͥũ t᷑pit̃ agerent᷑: Regnaũ deinđ numa pꝰ romulũ qͥ cũ illã cuutatẽ putauerit đoꝵ ꝓfecto falsoꝵ
numerositate muniendã in eandẽ t᷑bã ferti mortuus ipse ñ meruit tanꝗ ita putatꝰ sit cȩlũ multitud ine
numinũ c̃tipase ut locũ ibi repꝑire ñ posse. hoc regnante rome & apđ hebreos intiũ regni mana sse
aq impio rege ꝓpħa isaias ꝑhibet᷑ occis sami ã fuisse sibillã fer̃. Regnante uͦ apđ hebreos sedeehia. & a pud¬
romanos taruͥnio prisco qͥ successerat ancomartio duct ẽ captiuus in babyloniã ppłs indeoꝵ eũ sa bierusalẽ
marime hieremias qͥ &uiã num erũ finũ annoꝵ: Eo tp̃r pitacꝰ mitilen eus alius ex septẽ sapientib fuisse ꝑhi¬
bet᷑ ci qͥnq cetus qͥ & septẽ numerent᷑ thaleti quẽ supͣ c̃memorauimꝰ : & huie pitaco addunt᷑ : Eo tp̃r fuise

Expanded text:
minum obsequium turpiter agerentur. Regnavit deinde Numa post Romulum, qui cum illam civitatem putaverit deorum profecto falsorum numerositate muniendam, in eamdam turbam referri mortuus ipse non meruit, tanquam ita putatus sit coelum multitudine numinum constipasse, ut locum ibi reperire non posset. Hoc regnante Romae, et apud Hebraeos initio regni Manasse, a quo impio rege propheta Isaias perhibetur occisus, Samiam fuisse Sibyllam ferunt. CAPUT Romanos Tarquinio Prisco, qui successerat Anco Marcio, ductus est captiuus in Babyloniam populus Iudaeorum euersa Hierusalem maxime Hieremias, qui etiam numerum definiuit annorum. Eo tempore Pittacus Mitylenaeus, alius e septem sapientibus, fuisse perhib
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħa qͥ ꝓpt̃ea dñr minores. qr sermones eo s̃ breues in eora c̃paratioe qͥ maiores iđo uocant᷑
qr ꝓlita uolumina c̃dider̃ ex qͥb ẽ hic esaias quẽ ꝓpt̃ eadẽ ꝓphetiȩ tpra subiungo supͣdictis dieb
quã ꝓpħa potiꝰ diceret᷑ .s. ꝓpt̃ rationẽ oꝑis t̃minandi unũ demultis hoc loco ponã. ex ꝑsona qͥppe dei
patris loq̃ns: Ecce in qͥt intelleg& puer meus & exaltabit᷑ & głificabit᷑ ualde quẽ ad mͦdũ stupescent
suꝑ te multi ita gła priuabit᷑ ab hõib &speries tua &rgła tua ab hõib ita mirabunt᷑ gentes multe
qͥs credidit auditui nr̃o & brachiũ dñ cui reuelatũ ẽ : adnuntiaiumꝰ corã illo ut infans ut radir

Expanded text:
a dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, a dicuntur minores, quia sermones eorum sunt 10 breues in eorum conparatione, qui maiores ideo uocantur, quia prolixa uolumina condiderunt; ex quibus est hic Esaias, quem propter eadem prophetiae tempora subiungo supradictis duobuquam propheta potius diceretur. Sed propter rationem operis terminandi unum de multis hoc loco ponam. Ex persona quippe Dei Patris loquens: Ecce, inquit, intelleget puer meus et exaltabitur et glorificabitur ualde. Quem ad modum stupescent super te multi, ita gloria priuabitur ab hominibus species tua et gloria tua ab hominibus; ita mirabuntur gentes multaquis credidit auditui nostro, et brachium Domini cui reuelatum est? Adnuntiauimus coram illo, ut infans
Abbreviated transcription (Latin):
dñm dm̃ suũ & d đ regẽ suũ &stupescent indno & in bonis ipsiꝰ innouissimis dieb: Nih ẽ ista ꝓ¬
phetia manifestius cũ dđ regis noĩe significatꝰ intelligit᷑ ap̃s Quia fatꝰ ẽ sic̃ dĩc apłs ex semine¬
tudine p̃nuntiari oportebat. iebi ait sanabio nos pꝰbiduũ indie t̾cio resurgemꝰ. sciđm hoc enĩ nob
dic̃ apłs. Si resurretistis cũ xp̃o q̃ sursũ s̃ qͣrite Amos qͦq dereb: talib sic ꝓphetat Pƿara inquit
te ut in uores dm̃ tuũ isrł qr eece ego firmans tonitrũ & creans sp̃m & ad nuntians in hõib ap̃m
suũ. Et alio loco in illadie inqͥt resuscitabo tabnaculũ dđ qđ cecidit & reedificabo q̃ cecid et̃ eiꝰ
& destructa eiꝰ suscitaho. & reedificabo ea sic̃ dies scdi. ita ut erqͥrant meresidui hõiũ & om̃s gen¬
tes inqͥb inuocatũ ẽ nom̃ meu̾ suꝑ eos dic dñs faciens liȩc. Esaias ꝓpħa ñ ẽ in libro duodecim¬

Expanded text:
num Deum suum, et David regem suum: et stupescent in Domino, et in bonis ipsius, in novissimis diebus . Nihil est ista prophetia manifestius, cum David regis nomine significatus intelligatur Christus, qui factus est, sicut dicit Apostolus, etudine praenuntiari oportebat, ubi ait: Sanabit nos post biduum, in die tertio resurgemus . Secundum hoc enim nobis  Si resurre-xistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite. Amos quoque de rebus talibus sic prophetat: Praepara, inquit, te, ut inuoces Deum tuum Israel; quia ecce ego firmans tonitrum et creans spiritum et adnuntians in hominibus Christum suum; et alio loco: In illa die, inquit, resuscitabo tabernaculum Dauid, quod cecidit, et reaedificabo, quae ceci. derunt eius, et destructa eiustes in quibus invocatum est nomen meum super eos, dicit Dominus faciens haec . CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsepultura eiꝰ. & diuitesꝙ morte eiꝰ. qm̃ iniqͥtatẽ ñ fec̃ nec doł more suo. & dñs uult pugͥnare eare
de plaga sidederitis ꝓpeccato animã uram uidebitis sem̃ longeuũ & dñs uult auferte adolore anima

Expanded text:
ltura ejus, et divites pro morte ejus. Quoniam iniquitatem non fecit, nec dolum in ore suo: et Dominus vult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam vestram, videbitis semen longaevum: et Dominus vult auferre a dolore anima
Abbreviated transcription (Latin):
meologos poetas in qͥs orphreus marime om̃iũ nobilitatꝰ ẽ sopli appellatis qđ ẽ latine sapientes. Fidẽ tempꝰ
decẽ trib q̃ indiuisione ppłi uocats s isr t debellatȩ achaldeis & in eas tras captiuȩ ducte p̃remanentibus¬
in uidea t̾ra aduab alis tribub q̃ noĩe iudȩ uocabant᷑ sedẽq regni habeb ant hierusalẽ: Mortuũ romulum
cũ & ipse ñ c̃paru issa indos qdđ & uulgo notissimũ ẽ retulere roman is qđ usq ado fieri desierat nec p̾ca nisi
adulando ñ errando factũ ẽ tprib cesarũ ut acero magnis romuli laudib tribuer& qđ ñ rudib & indocti
tpr̃ib quanđ facile hoĩes fallebant᷑ s: iã ei politis & eruditis merueritt hos honores. quãuis ñdũ efferuerat
ac pullulauerat phylosophoꝵ subtilis & acuta loquacitas : S &iã si posteriora tpra dos hoĩes

Expanded text:
eologos poetas, in quibus Orpheus maxime omnium nobilitatus est, Σοφοί appellati sunt, quod est latine Sapientes. Per idem tempus decem tribus, quae in divisione populi vocatae sunt Israel, debellatae a Chaldaeis, et in eas tin Iudaea terra duabus illis tribubus, quae nomine Iudae uocabantur sedemque regni habebant Hierusalem. Mortuum Romulum, cum et ipse non conparuisset, in deos, quod et uulgo notissimum est, rettulere Romani; quod usque adeo fieri iam desierat nec postea nisi adulando, non errando, factum est temporibus Caesarum, ut Cicero magnis Romuli laudibus tribuat, quod non rudibus et indoctis temporibus, quando facile homines fallebantur, sed iam expolitis et eruditis meruerit hos honores, quamuis nondum efiferbuerat ac pullulauerat philosophorum subtilis et acuta loquacitas. Sed etiamsi posteriora tempora deos homines
Abbreviated transcription (Latin):
habere ñ posse c̃firmat : nisi in de forment᷑: ubi forma intellagibilis. & in c̾mutabilis. simul habens om̃a ꝑsenerat.
hoc dñs ds̃ ibi ostendit : ubi ait. c̃sidate lilia agri. ñ laborant: neq nent. Dico aũ uob. qr nec salomonon intanta
gła sua. sic amictꝰ ẽ sic̃ unũ eteis. Qđ si fenũ agri qđ hodie ẽ & cras inclibanũ mattit᷑. as̃ sic uestit. quantomagis
uos modicȩ fidei : Optime gͥ anima humana. ad huc t̾renis desiderus infirma. ea ipsa q̃ tpr̃alit̾ exoptat.
bona infina. atq t̃rena. uitȩ hucc transitori ȩ necessaria. & p̃illius uttȩ sẽpit̾nis beneficiis c̃tẽn enda

Expanded text:
habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens omnia perseuerat. habere non posse confirmat, nisi inde formentur, ubi forma intellegibilis et incommutabilis simul habens omnia perseuerat. Hoc Dominus Iesus ibi ostendit, ubi ait: Considerate lilia agri, non laborant neque nent. Dico autem uobis, quia nec Salomon in tota gloria sua sic amictus est, sicut unum ex eis. Quod si faenum agri, quod hodie est et cras in clibanum mittitur, Deus sic uestit: quanto magis uos, modicae fidei? Optime igitur anima humana adhuc terrenis desideriis infirma ea ipsa, quae temporaliter exoptat bona infima adque terrena uitae huic transitoriae necessaria et prae illius uitae sempiternis beneficiis conte
Abbreviated transcription (Latin):
unius hõis ita humani gnris. qđ ad di ppłm ꝑtin& recta eruditio ꝑqͦsdã articulos tẽpoꝵ. tanq etatũ ꝓfecit
accessib ut at prãlib ad et̾na capienda : & auisibilib ad inusibilia. surgeret᷑: Ita sane. ut & iã illo tp̃re. quo
uisibilia ꝓmittebant᷑ diuinitꝰ p̃mia: unꝰ tam̃ colendꝰ c̃m̃ daret᷑ ds̃. ne mens humana ł ꝓipsis t̾renis uitȩ transi-¬
toriȩ beneficiciuquã nisi uero creatori anime : & dño. subderet᷑. Om̃a qͥ ppe: q̃ p̃stare hõib ł angłi ł hoĩes poss̃
in unius eẽ om̃ĩpotentis potestate. qͥs qͥs diffitet᷑. insanit. Deꝓuidentia certe. plutinꝰ platonis. disputat. eãq
Asũmo dõ. cuiꝰ ẽ intellȩgibilis atq ineffabilis pulcbritudo. usq ad hȩc t̾rena & ima ꝑtingere. flosculoꝵ atq
folioꝵ pulchritudine. c̃ꝓbat : ꝗ̃ om̃a quasi abiecta. & uelocissime ꝑ euntia detentissimos formaꝵ suat numeros

Expanded text:
unius hominis, ita humani generis, quod ad Dei populum pertinet, recta eruditio per quosdam articulos temporum tamquam aetatum profecit accessibus, ut a temporalibus ad aeterna capienda et a uisibilibus ad inuisibilia surgeretur; ita sane ut etiam illo tempore, quo uisibilia promittebantur diuinitus praemia, unus tamen colendus commendaretur Deus, ne mens humana uel pro ipsis terrenis uitae transitoriae beneficiis cuiquam nisi uero animae creatori et domino subderin unius esse Omnipotentis potestate quisquis diffitetur, insanit. De prouidentia certe Plotinus Platonicus disputat eamque a summo Deo, cuius est intellegibilis adque ineffabilis pulchritudo, usque ad haec terrena et ima pertingere flosculorum adque foliorum pulchritudine conprobat; quae omnia quasi abiecta et uelocissime pereuntia decentissimos formarum suarum numeros
Abbreviated transcription (Latin):
rent pauci: Unius tam̃ di cultꝰ aꝑtissima illio & uocũ & rerũ om̃iũ c̃testatiõe p̃cipit᷑ ñ unuis de turba
s qͥ fec̃ cȩlũ & t̾rã & omẽm animã & omẽm spiritũ qͣ ñ ẽ qđ ipse. ille enĩ fecit. hec facta s̃. atq ut
sint &bene sehab eant eiꝰ indigent aqͦ facta s̃ QQuib gͥ angłis debeata & sẽpitna uita credendũ eẽ¬
censemꝰ utrũ eis qͥ se religionis ritib coli uolt̃ sibi sagra &s acrificia flagitantes amortalib: ea hib̵i.
an eis qͥhc̃ om̃em cultũ uni đo createri om̃iũ delibari᷑ dict̃ eiq reddendũ uera pietate p̃cipiunt

Expanded text:
ecipitur, non unius de turba, sed qui fecit caelum et terram et omnem animam et omnem spiritum, qui non est quod ipse. Ille enim fecit, haec facta sunt, adque ut sint et bene se habeant, eius indigent, a quo facta sunt. CAPUT XVI. An de pcensemus? Utrum eis, qui se religionis ritibus coli uolunt sibi sacra et sacrificia flagitantes a mortalibus exhiberi, an eis, qui hunc omnem cultum uni Deo creatori omnium deberi dicunt eique reddendum uera p
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ẽ c̃seq̃ns ut fortuitu potiꝰ quã ratione diuina ds ñ alio s isto inqͦ ẽ loco mundũ c̃stituerit cũ parit̃ infinitis ubiq
patentib nullo excellentiore merito poss& hic eligi. Iuãuis eandẽ diuinã rationẽ qua id factũ ẽ nulla possit

Expanded text:
t fortuito potius quam ratione diuina deus non alio, sed, isto iii quo est loco mundum. constituerit cum pariter infinitis ubique t fortuito potius quam ratione diuina deus non alio, sed, isto iii quo est loco mundum. constituerit cum pariter infinitis ubique patentibus nullo excellentiore merito posset hic eligi, quamuis eandem diuinam rationem qua id factum est nulla possit
Abbreviated transcription (Latin):
Isti philosophos cẽtos nobilitate atq auctoritate uicer̃. ñ obaliud nisi qͥa longo qͥdẽ int̃uallo. uerũ tam̃ re¬
liqͥsꝓpinquiores s̃ ueritati anforte substantiã đi quã nec includt̃ nec det̾minant nec distendt̃ loeo s ẽa sic
de dõ sentire dignũ ẽ fatent᷑ incorporea p̃sentia ubiq totã atantis locoꝵ extra mundũ spaciis absentẽ eẽ
dicturi s̃. et uno tantũ atq in c̃paratiõe illius in firmitatis tã exiguo loco inqͦ mund ẽ occupatã : ñ opinor
eos in hȩc uanilogͥa ꝓgressuros. Cũ gͥ unũ mundũ ingenti qͥdẽ mole corporea finitũ tam̃ & loco suo det̾minatũ
& oꝑante dõ factũ eẽ dicant : qđ respondent de infuitis extra mundũ locis cur i eis ab oꝑe ds̃ cessauerit. Et sic̃¬

Expanded text:
isti philosophos ceteros nobilitate adque auctoritate uicerunt, non ob aliud, nisi quia longo quidem interuallo, uerum tamen reliquis propinquiores sunt ueritati. An forte substantiam Dei, quam nec includunt nec determinant nec distendunt loco, sed eam, sicut de Deo sentire dignum est, fatentur incorporea praesentia ubique totam, a tantis locorum extra mundum spatiis absentem esse dicturi sunt, et uno tantum adque in conparationem illius infinitatis tam exiguo loco, in quo mundus est, occupatam? Non opinor eos in haec uaniloquia progressuros. Cum igitur unum mundum ingenti quidem mole corporea, finitum tamen et loco suo determinatum et operante Deo factum esse dicant: quod respondent de infinitis extra mundum locis, quur in eis ab opere Deus cesset, hoclosophos ceteros nobilitate adque auctoritate uicerunt, non ob aliud, nisi quia longo quidem interuallo, uerum tamen re
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ falsũ. qr t᷑pe: qr indignũ ẽ: Naturale aũ. aciuili uelle discernere. ꝗdẽ aliud. quã &iã psũ cuule
fateri eẽ m̃dosũ : Si enĩ illud naturale ẽ. ꝗđ hab& rep̃hensiõis ut exdudat᷑¬
naturale ñ ẽ. ꝗd hab& ineriti ut ad inettat᷑ : Hȩc nẽpe illa causa ẽ: quare priꝰ scripserit dereb huma¬
nis. posteri de diuinis. qm̃ indiuinis reb ñ naturã: s hõiũ instituta secutꝰ ẽ: Intueam᷑ sane & auilẽ
logia. matiinȩ ac cõmodata ẽ ad cheatrũ : scđa ad mundũ t̃cia adurbẽ: Iuis ñ uideat cuu palmã dederit :

Expanded text:
quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile quia falsum, quia turpe, quia indignum est. Naturale autem a ciuili uelle discernere quid est aliud quam etiam ipsum ciuile fateri esse mendosum? Si enim illud naturale est, quid habet repnaturale non est, quid habet meriti, ut admittatur? Haec nempe illa causa est, quare prius scripserit de rebus humanis, posterius de divinis; quoniam in divinis rebus non naturam, sed hominum instituta secutus est. Intueamur sane et civilem logia maxime acc
Abbreviated transcription (Latin):
parietes in scholas quã eat᷑ inforo ferre poss auresnihil in hoc genere culpaũ. qđ physiconuocant & ad
phy losophos ꝑtin&estantũ qđ eoꝵ int̃se controu̾sias c̃inemoraũ ꝑ qͦs facta ẽ dissidentiũ multitudo sect aꝵ
remoũ tam̃ hoc genꝰ aforo. idẽ appłis. scholis uͦ & parietib clausit illud aũ pͥmũ m̃dacissimũ atq fpis¬
sinũ aciuitatib ñ remoũ. Oreligiosas aures ꝓpłares atq uihis &iã ronianas qt dedus ĩ mortalib phy¬
neq id tantũ . s dis qͦq ipsis. hȩc placere & ꝑ hȩc eos placandos eẽ : decernt᷑: Diterit aliqͥs hȩc cluo
gnr̃a. in ythi con. & fysicon idẽ fabulosũ atq: naturale. discernamꝰ ab hoc ciuli deqͦ nẽ agit᷑. Unde
Vnde
illa & ipsediscreũ: Iãq ipsũ ciuile uideamꝰ qualit̾ eiplic&: Uideo quidẽ cur debeat discerni fabulosũ:

Expanded text:
parietes in schola quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad parietes in schola quam extra in foro ferre possunt aures. Nihil in hoc genere culpauit, quod physicon uocant et ad philosophos pertinet, tantum quod eorum inter se controuersias commemorauit, per quos facta est dissidentium multitudo sectarum. Remouit tamen hoc genus a foro, id est a populis; scholis uero et parietibus clausit. Illud autem primum mendacissimum adque turpissimum a ciuitatibus non remouit.s o religiosas aures populares adque in his etiam Romanas! Quod de dis inmortalibus phicandos esse decernunt. Dixerit aliquis: Haec duo genera mythicon et physicon, id est fabulosum adque naturale, discernamus ab hoc ciuili, de quo nunc agitur, unde illa et ipse discreuit, iamque ipsum ciuile uideamus qualiter explicet. Video quidem, quur debeat discerni fabulosum:
Abbreviated transcription (Latin):
ciuile: qͦ ppłi: Pmũ inqͥt qđ ditie: in eo smulta
contra dignitatẽ. & naturã ĩ mortaliũ ficta : In hoc eñi ẽ ut ds̃ alius excapite : alius exfemore sit: alius ergut¬
tis s̃anguinis natꝰ: In hoc. ut dii furati sint : ut adulteraruit. ut seruierint hõi : Deniq: in hoc om̃adus attri¬
buunt᷑. q̃ ñ mͦ in hoiem : s &iã q in c̃tẽptissimũ hõiũ cađe poss: hic certe ubi potuit. ubi ausꝰẽ. ubi ĩ pu¬
nitũ putaũ quanta mdacissimis fabulis. naturȩ đoꝵ fier& in uria : sine caligine ullius ãbiguitatis ex¬
p̃ssit Loquebat᷑ enĩ ñ de naturali theologia. ñ de ciuili: sed de fabulosa qu
reliquer̃: Inqͥb ẽ. dii qͥ sint : ubi: qđ genꝰ quale ẽ &x qͦ qͥd̾ tpr̃e : an as ẽpit̃ no fuerint dii. enigni sint ut¬
credit heraclitꝰ: an er numeris. ut phẏtagoras an exatomis. ut at epicurꝰ : Sic alia. quȩ facilius int᷑

Expanded text:
ile, quo populi. Primum, inquit, quod dixi, in eo sunt contra dignitatem et naturam inmortalium ficta. In hoc enim est, ut deus alius ei capite, alius ex femore sit, alius ex guttis sanguinis natus: in hoc, ut di furati sint, ut adulterarint, ut seruierint homini; denique in hoc omnia dis adtribuuntur, quae non modo in hominem, sed etiam quae in contemtissimum hominem canitum putavit, quanta mendacissimis fabulis naturae deorum fieret injuria, sine caligine ullius ambiguitatis expressit. Loquebatur enim, non de naturali theologia, non de civili, sed de fabulosa, qureliquerunt: in quibus est, dii qui sint, ubi, quod genus, quale; a quodam tempore, an a sempiterno fuerint dii; ecredit Heraclitus, an ex numeris, ut Pythagoras, an ex atomis, ut ait Epicurus. Sic alia, quae facilius intra
Abbreviated transcription (Latin):
ana remissio seq̃ret᷑ uident serẽ dicere absurdã atq ridiculã: Sic enĩ cogerent᷑ fateri fieri posse uto¬
lentissimꝰ hõ decẽ nũmulis diurnis in elemosinas ĩpensis. homicidia⁊ adulteria ⁊ nefaria q̃q facta redi¬
mer& : Qđ si ab surdissimũ atq insanissimũ ẽ dicere. ꝓfecto siq̃rat᷑ q̃ dignȩ sint ꝓƿeccatis elemosinȩ
qͥuitã suã usq ad mortẽ cotidianoꝵ criminũ ꝓpetͣtiõe eustoliunt: Imũ qr in auferendis reb alienis

Expanded text:
ana remissio sequeretur, viderent rem se dicere absurdam atque ridiculam. Sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in eleemosynas impensis, homicidia, et adulteria, et nefaria quaeque facta redimeret. Quod si absurdissimum et insanissimum est dicere: profecto si quaeratur, quae dignae sint pro peccatis elequi vitam suam usque ad mortem quotidianorum criminum perpetratione confodiunt. Primum, quia in auferendis rebus alienis
Abbreviated transcription (Latin):
ppłi isił fuit .s ex gente idumea genꝰ ducens ibi ortꝰ ibidẽ mortuus ẽ qͥ diuino sic laudat᷑ eloqͥo. ut qͥ ad
iusticiã pietatẽq attin& nullei hõ suoꝵ tẽpoꝵ coeist᷑ : Qtpr̃a eiꝰ quãuis ñ inueniamꝰ inchronicis colli
gimꝰ tam̃ ex libro eiꝰ quẽ ꝓ sui merito israhelitȩ in auctoritatẽ canonicã receper̃. t̃cia gñatiõe posteri¬
orẽ fuisse quã isi ł idiunitꝰ aũ ꝓuisũ fuisse ñ dubito. ut exhoc uno sciremꝰ &ĩã ꝑ alias gentes ẽẽ potuisse.

Expanded text:
populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei gimus tamen ex libro ejus, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ nec ab illo ppło incanonẽ sacraꝵ litaꝵ receptꝰ legit᷑ aliꝗd ꝓphetasse de xp̃o: Si in nr̃am noticiã
uenit aut uenerit ad cumulũ anab̾ c̃memorari potẽ. ñ qͦ necessarius sit &ia sidesit .s: qr ñ in c̃grue credit᷑
fuisse. & in aluis gentib hoĩes qͥb hoc mysteriũ reuelatũ ẽ : Et qͥhec̃ ouĩa p̃dicere ĩpulsi s̃ siue participes
isse c̃fessosnec ipsos uid eos existimo aude c̃tende neminẽ ꝑtinuisse ad đm̃ p̃t israhelitas exq᷑ ꝓpago isrł eẽ
cep̃. repbato eiꝰ frẽ maiore: Ppł̃s enĩ reuera qͥ ꝓ priedĩ ppłs diccret᷑ null alius fuit: hoĩes aũ qͦsdã ñ t̾rena
s celesti societate aduerosi srahelitas suꝑnȩ ciues patriȩ ꝑtinentes &iã in aliis gentib fuisse negare
ñ poss. q sinegant facillime c̃uincunt᷑ desc̃õ & mirabili uiro iob qͥ nec indigena ner ꝓselitꝰ id est aduena

Expanded text:
ogenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participes isse confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena
Abbreviated transcription (Latin):
ad eũ p̃dicandũ satis ẽẽ uisũ ẽ scriptura euangłica c̃tin& Quoꝵ pͥmũ ẽ qđ tã mirabilit̾ natꝰ est:
ultimũ aũ qđ cũ suo resuscitato amortuis corpore ascendit incelũ. Iudei aũ qͥ eũ oecider̃ & ĩ eũ
crede noluer̃. qr oportebat eũ niori &resurgere. uastati infelicius aromanis funditq: a suo regno
testimonio nob s̃ ꝓ phetias nos ñ fuisse de ap̃o quas plurimi eorꝵ c̃sid antes & ante passionẽ & manme
pꝰ eiꝰ resurrectionẽ credider̃ in eũ de qͥb p̃dictũ ẽ: Si fuerit numerꝰ filioꝵ isrł sic̃ harena marisre¬

Expanded text:
ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continet. Quorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis funditusque a suo regno, testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum e
Abbreviated transcription (Latin):
tiũ : dũ adppinquant anni nosceris in aduentu tpr̃is ostenđis. nec exponendũ ẽs in eo cͣt̾bata fuerit anima

Expanded text:
tium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima tium? Dum adpropinquant anni, nosceris; in aduentu temporis ostenderis, nec exponendum est. In eo cum turbata fuerit anima
Abbreviated transcription (Latin):
in faciẽ tuã eripienste ex tribulatiõe. Qascenđit ab inferis & in suflauerit in faciẽ iudȩ hoc ẽ uideoꝵ
innouant᷑ ut inuetustatẽ tͣnsire ñ possint. Porro ꝑeuangłm ext̃minata sculptilia & c̃flatila id est idola
doꝵ falsoꝵ & obliuioni tanꝗ sepulturȩ tͣdita iã uidemꝰ. & hanc &uã in hacre ꝓphetiã c̃pletã et̃ cognoscimꝰ¬
s abbacue de qͦ alio quã deap̃i aduentu qͥ futurꝰ fuerat intelligit᷑ dicere: Et respondit dñs adme &dit̃.
scribe uisũ aꝑte inburo ut adsequat᷑ qͥlegit ea. q adhuc uisio ad tẽpꝰ &oriet᷑ infinẽ & ñ iuacuũ. si tar¬
Dñe audiui auditionẽ tuã & timini. dne c̃sidaui oꝑa tua & ex paui : ꝗd enĩ hocẽ nisi p̃cognite noue ac
repentinȩ salutis hõiũ in esfabilis admiratio inmedio duorꝵ anim aliũ cognosceris ꝗdđ ẽ nisi aut inmedio
duoꝵ testam̃toꝵ. aut in medio duoꝵ latronũ aut in medio moysi & heliȩ.cũ illo in monte sermocinan¬

Expanded text:
in faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faciem Iudae, hoc est Iudaeinnouantur, ut in uetustatem transire non possint. Porro per euangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et obliuioni tamquam sepulturae tradita iam uidemus et hanc etiam in hac re prophetiam conpletam esse cognoscimus. Ambacum de quo alio quam de Christi aduentu, qui futurus fuerat, intellegitur dicere: Et respondit Dominus ad me et dixit: Scribe uisum aperte in buxo, ut adsequatur qui legit ea; quia adhuc uisio ad tempus, et orietur in fine et non in uacuum; si tarone Arepentinae salutis hominum ineffabilis admiratio? In medio duorum anima lium cognosceris quid est nisi aut in medio duorum testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Heliae cum illo in monte sermocinan
Abbreviated transcription (Latin):
citiꝰ pagenda : supiorib tprib multũ in om̃i uirtute laudatis. b ellũ samniticũ annis tetũ ẽ ferme

Expanded text:
citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme citius peragenda, superioribus temporibus multum in omni uirtute laudatis bellum Samniticum annis tractum est ferme
Abbreviated transcription (Latin):
& duob: c̃sulib: uictis. italiaq: horribilit̃ c̃trita atq uastata : t̃tio tam̃ anno pꝰmulta c̃sũpta: con¬
sũptũ ẽ. Picentes marsi & peligni. gentes ñ eaterȩ. s italicȩ : pꝰ diut᷑nã & denotissimã subroma no
iugo seruitutẽ in lib̾tatẽ capt̾ erigere tẽptauer̃: tã multis nationib romano ĩꝑio subiugatis. dele¬
taq cartagine. in qͦ bello italico. romanis sepissime uictis. ubi & duo c̃sules pier̃. & alii nobilis simi
senatores. ñ diut᷑ no tam̃ tpre tͣctũ ẽ hoc malũ : nã quintꝰ ei annꝰ finẽ dedit: S bellũ punricũ seđm cũ¬
duob p̃lu̾si ferme septuaginta romanoꝵ milia cetider̃ : Bellũ punicũ pͥmũ ꝓaxii. annos ꝑactũ ẽ.¬
Bellũ metridaticũ q̃ d raginta: Ac neqͥsquã arbitret᷑: rudim̃ta romanoꝵ fuisse fortiora ad bella

Expanded text:
et duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta conet duobus consulibus uictis Italiaque horribiliter contrita adque uastata, tertio tamen anno post multa consumta consumtum est. Picentes, Marsi et Peligni, gentes non exterae, sed Italicae, post diuturnam et deuotissimam sub Romano iugo seruitutem in libertatem caput erigere tentauerunt, iam multis nationibus Romano imperio subiugatis deletaque Carthagine; in quo bello Italico Romanis saepissime uictis ubi et duo consules perierunt et alii nobilissimi senatores, non diuturno tamen tempore tractum est hoc malum; nam quintus annus ei finem dedit. Sed bellum Punicuduobus proeliis ferme septuaginta Romanorum milia ceciderunt. Bellum Punicum primum per uiginti ebellum Mithridaticum quadraginta. Ac ne quisquam arbitretur rudimenta Romanorum fuisse fortiora ad bella
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb uictꝰ necessarius portabat᷑ incenđ : Deinđ feruide instans. inmodicis ausib & mor merito temeritatis oc¬
cis. inlocis hastilib egenũ reliqͥt ex ereitũ: ut alit̾ inđ̃ ñ poss& euadi nisi cont᷑ illud auspiciũ di t̃ miniide quo
suꝑiore libro ditimꝰ romani ĩpu t̃mini mouerent᷑: Cessit enĩ t̾minꝰ as necessitati: qͥ ñ cesserat ioui.
hȩc plane. ds̃ uerꝰ & unꝰ regit & gubnat. ut plac& & si occultis causis. nunꝗd iniustis. Sic &iã tpr̃¬
ipsa belloꝵ : sic̃ in eiꝰ arbitrio ẽ iustoq iuditio. & miscđia ł atterere: ł c̃solari.genꝰ humanũ. ut
alia citiꝰ: alia taruiꝰ finiant᷑: hellũ pyrataꝵ. apõpeio: bellũ punicũ t̾ciũ. ascipione. in credibili
celeritate. tpris breuitate. c̃fecta s̃: Bellũ qͦq fugitiuoꝵ gladiatoix quãius multis romanis ducib

Expanded text:
quibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis ocquibus uictus necessarius portabatur, incendit; deinde feruide instans inmodicis ausibus et mox mento temeritatis occisus in locis hostilibus egenum reliquit exercitum, ut aliter inde non posset euadi, nisi contra illud auspicium dei Termini, de quo superiore libro diximus, Romani imperii termini mouerentur. Cessit enim Terminus deus necessitati, qui non cesserat Ioui. Haec plane Deus unus et uerus regit et gubernat, ut placet; et si occultis causis, numquid iniustis? CAPsa bellorum, sicut in eius arbitrio est iustoque iudicio et misericordia uel adterere uel consolari genus humanum, ut alia citius, alia tardius finiantur. Bellum piratarum a Pompeio, bellum Punicum tertium ab Scipione incredibili celeritate et temporis breuitate confecta sunt. Bellum quoque fugitiuorum gladiatorum, quamuis multis Romanis ducibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsis a qͥb solas duos dos eoli unũ bonũ altũ malũ c̃tinent literȩ istoꝵ Ut ticeã de ppło hebreo: de qͥ iã
dui qͣntũ satis uisũ ẽ. qͥ p̃tͣ unũ đm ñ coluit & qͣnđ regnaũ: Si gͦ psis dedit segetessine cultu dee segeriȩ
qͥ alia dona t̾raꝵ sine cultu totdoꝵ qͦ sisti reb: singulis singulos ł &ia reb singulis plures p̃posuer̃. ipse aiam
regnũ dedit sine cultu eoꝵ ꝑ quoꝵ cultũ. se isti regnasse credider̃: Si c &iã hõib qͥ mario: ipse gaio cesari.
qͥ augusto: ipse &neroni. qͥ uespassiano ł patri ł filio sua uissunis ĩꝑatorib: d p̃se & domiciano erud elissimo:
bt neꝑ singulos ire necesse sit qͥ c̃stantino apiano: ipse a postatȩ iuliano: Cuiꝰ egregiã indolẽ : decep̃ ã more
anandi sacrilega &detestanda curiositas Iuanis deditꝰ oraculis erat. qͥnđ fretꝰ securitate uictorie. naues.

Expanded text:
pulo Hebraeo, de quo iam dixi quantum satis uisum est, qui praeter unum Deum non coluit et quando regnauit. Qui ergo Persis dedit segetes sine cultu deae Segetiae, qui alia dona terrarum sine cultu tot deorum, quos isti rebus singulis singulos, uel etiam rebus singulis plures praeposuerunt: ipse etiam regnum dedit sine cultu eorum, per quorum cultum se isti regnasse crediderunt. Sic etiam hominibus: qui Mario, ipse Gaio Caesari; qui Augusto, ipse et Neroni; qui Vespasianis, uel patri uel filio, suauissimis imperatoribus, ipse et Domitiano crudelissimo; et ne per singulos ire necesse sit, qui Constantino Christiano, ipse apostatae Iuliano, cuius egregiam indolem decepit amore dominandi sacrilega et detestanda curiositas, cuius uanis deditus oraculis erat, quando fretus securitate uictoriae naues,
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ sine ulla dubitatiõe ub remansit ñ ibi fuit illa pena q̃ facta ẽ mutatiõe linguaee. ꝗd aliud
oceurrit. nisi qđ in huiꝰ gente remanserit a cui noie nom aec ep̃: Et hoc iusticiȩ gentis huius
ñ paruũ apparuisse uestigiũ qđ cũ alie gentes plecterent᷑ mutatiõe linguo. ad istã ñ ꝑuenit
tale suppliciũ.S adhuc illud mou& qͦ mͦ potuer̃ singulas gentes facere heber i& filius eiꝰ phalech
gentes. si heber & phalech singulas ñ feter̃ : Nimirũ illud ẽ ꝓbabilius qđ gigans ille neb roth fecerit
&iã ipse gentẽ suã .s ꝓrt̃ excellentiã dñatiõ is & corporis seorsũ eminentius noiatꝰ ẽ. ut maneat
numer septuaginta duaꝵ gentiũ atq: linguaꝵ Phalech aũ ꝓpt ea c̃memoratꝰ ẽ ñ qđ gentẽ fcce

Expanded text:
quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud quae sine ulla dubitatione ubi remansit, non ibi fuit illa poena, quae facta est mutatione linguarum, quid aliud occurrit, nisi quod in huius gente remanserit, a cuius nomine nomen accepit, et hoc iustitiae gentis huius non paruum apparuisse uestigium, quod, cum aliae gentes plecterentur mutatione linguarum, ad istam non peruenit tale supplicium ? Sed adhuc illud mouet, quo modo potuerunt singulas gentes facere Heber et filius eius Phalech, gentes, si Heber et Phalech singulas non fecerunt? Nimirum illud est probabilius, quod gigans ille Nebroth fecerit etiam ipse gentem suam, sed propter excellentiam dominationis et corporis seorsum eminentius nominatus est, ut maneat numerus septuaginta duarum gentium adque linguarum. Phalech autem propterea commemoratus est, non quod gentem fece
Abbreviated transcription (Latin):
eminentius indi ppłm caleseentes: di testam̃ta & stirpẽ xp̃i hab̃e potuer̃. Nec heber ipse eandẽ lin¬
guã inuniu̾̃ sã ꝓgeni ẽ suã refudits in eã tantũ cuiꝰ gn̾atioes ꝑducunt᷑ ad abrahã. qua ꝓpt̃ &ĩa si
ñ euident᷑ eaxp̃ssũ ẽ fuisse aliqđ piũ genꝰ hõiã quando abĩpiis babylonia cdebat᷑. N ad hoc ualitt hȩc
obscuritas ut q̃rentis fraudaret᷑ s potiꝰ ut exereꝰet᷑ intentio : Cũ enĩ legit᷑ unã fuisse linguã pͥmitꝰ
om̃iũ. & ante om̃s filiossem c̃m̃dat᷑ heber. quãuis ex illo qͥntꝰ oriat᷑ & hebrea uocat᷑ lingua. quam
patriarchaꝵ & ꝓphetaꝵ ñ solũ insermonib: suis. uerũ &ĩa in litis sacris custodiũ auctoritas: Pro¬
fecto cũ querit᷑ indiuisione linguaꝵ ubi lingua illa remanere potuerit. q̃ fuit ante c̃munis.

Expanded text:
eminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem lineminentius in Dei populum coalescentes Dei testamenta et stirpem Christi habere potuerunt. Nec Heber ipse eandem linguam in uniuersam progeniem suam refudit, sed in eam tantum, cuius generationes perducuntur ad Abraham. Quapropter etiamsi non euidenter expressum est fuisse aliquod pium genus hominum, quando ab inpiis Babylonia condebatur, non ad hoc ualuit haec obscuritas, ut quaerentis fraudaretur, sed potius ut exerceretur intentio. Cum enim legitur unam fuisse linguam primitus omnium et ante omnes filios Sem commendatur Heber, quamuis ex illo quintus oriatur, et Hebraea uocatur lingua, quam patriarcharum et prophetarum non solum in sermonibus suis, uerum etiam in litteris sacris custodiuit auctoritas: profecto, cum quaeritur in diuisione linguarum, ubi lingua illa remanere potuerit, quae fuit ante communis