comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rum animalia de creatore meruerint:
ut sola benedicerentur sicut homines
Nam & ipsa benedixit d̾s dicens. cre¬
scite & multiplicamini. & implete aqͦs
maris: ꝙ. uolatilia multiplicentur
suꝑ terram. An in uno creaturȩ gene¬
re dicendum fuit: ut in cȩteris con¬
sequenter intelligeret᷑. quȩ generati¬
onib crescunt: Prius gͦ diceretur
in eo quod primũ tale creatum est:
in herba scilicet atq ligno. An forte
quȩ nullum haberent ꝓpagandȩ
prolis affectum. ac sine ullo sensu ge¬
nerarent: indigna iudicauit illis
benedictionis uerbis. crescite ꝙ. mul¬
tiplicamini. Ubi autẽ talis in ẽet
affectus. ibi primũ hoc dixit: ut in
terrenis animalib. etiã non dictum.¬
hoc intelligeretur. Necessarium au¬
tem fuit hoc in homine repetere: ne
quisqũa diceret in officio gignendi
filios ullum ẽẽ peccatum: sicut est in li¬
bidine siue fornicandi. siue ipso coniu¬
gio immoderatius abutendi. Non¬

Expanded text:
rum animalia de creatore meruerint, rum animalia de creatore meruerint, ut sola benedicerentur sicut homines. nam et ipsa benedixit deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas maris, et uolatilia multiplicentur super terram. an in uno genere creaturae dicendum fuit, ut in ceteris consequenter intellegeretur, quae generationibus crescunt? prius ergo diceretur in eo, quod primum tale creatum est, in herba scilicet atque ligno. an forte quae nullum haberent propagandae prolis adfectum ac sine ullo sensu generarent indigna iudicauit illis benedictionis uerbis: crescite et multiplicamini, ubi autem talis inesset adfectus, ibi primum hoc dixit, ut in terrenis animalibus etiam non dictum intellegeretur ? necessarium autem fuit hoc in homine repetere, ne quisquam diceret in officio gignendi filios ullum esse peccatum, sicut est in libidine siue fornicandi sine ipso coniugio inmoderatius abutendi. Non
Abbreviated transcription (Latin):
paratus est pecorib insensatis .&. si¬
milis factus est illis: ut iam filii huiꝰ
scłi generent & generent᷑: quo possit
mortalium genus seruata successione
subsistere. Quid sibi ergo uult post
hominem factum illa benedictio. cre¬
scite ꝙ multiplicamini & replete ter¬
ram: quod utiq generando fieri pos¬
set: An nichil hinc temere dicendũ.
donec ad eum scripturȩ locum ꝑuenia¬
mus: ubi diligentius ista requirenda
atq tractanda sunt: Potest enĩ nunc
fortasse sufficere. ꝓpterea de homine
non dictũ esse scđm genus: quia unꝰ
fiebat. de quo etiã femina femina fa¬
cta est. Non enim multa genera homi¬
num sicut herbarum. lignoꝵ. pisciũ.
uolatilium. serpentiũ. pecorum. bestia¬
rum: ut sic dictum accipiamꝰ scđm ge¬
nus. acsi diceretur generatim: ut int̾
se similia atq ad unam originem se¬
minis ꝑtinentia. distinguerentur a
cȩteris. Item quęritur. quid tantũ aqua¬

Expanded text:
paratus est pecoribus insensatis et siparatus est pecoribus insensatis et similis factus est eis, ut iam filii saeculi huius generent et generentur, quo , possit mortalium genus seruata successione subsistere. quid sibi ergo uult post hominem factum illa benedictio: crescite et multiplicamini et inplete terram, quod utique generando fieri posset? an nihil hinc temere dicendum, donec ad eum scripturae locum perueniamus, ubi diligentius ista requirenda atque tractanda sunt? potest enim nunc fortasse sufficere propterea de homine non dictum esse: secundum genus, quia unus fiebat, de quo etiam femina facta est. non enim multa genera hominum, sicut herbarum, lignorum, piscium, uolatilium, serpentium, pecorum, bestiarum, ut sic dictum accipiamus: secundum genus, ac si diceretur generatim, ut inter se similia atque ad unam originem seminis pertinentia distinguerentur a ceteris. Item quaeritur, quid tantum aqua
Abbreviated transcription (Latin):
& animalia siue aquarum siue ter¬
rarũ scdm̃ similitudinẽ suã generent:
An quia genus sequit᷑ similitudo: no¬
luit eam ubiq repetere: Nam et
semen non ubiq repetiuit: cum tam
herbis & lignis insit quȩ animã non¬
om̃ib. Obseruatum ẽ enim quȩdã
ita nasci ex aquis uel terra. ut sexus
eis nullus sit: & ideo semen eoꝵ ñ
sit in eis. sed in elementis ex quibus
oriuntur. Hoc ẽ ergo scđm genus.
ubi ꝙ seminũ uis. & similitudo in¬
telligit᷑ succedentium decedentib:
quia nichil eoꝵ ita creatum ẽ. ut se.¬
mel existeret uł ꝑmansurum. uel
nullo succedente decessurum. Cur
ergo & de homine non ita dictum
est. faciamꝰ hominem ad imaginẽ
ꝙ. similitudinẽ nr̃am scđm genus. cũ
ꝙ hominis propago manifesta sit .
An quia ds non ita fecerat hominẽ
ut moreret᷑. si preceptũ seruare uoluis¬
set: & ideo non erat necessarius deces¬
sori successor: Sed post peccatũ com¬

Expanded text:
et animalia siue aquarum siue teret animalia siue aquarum siue terrarum secundum similitudinem suam generent? an, quia genus sequitur similitudo, noluit eam ubique repetere ? nam et semen non ubique repetiuit, cum tam herbis et lignis insit quam animaomnibus. obseruatum est enim quaedam ita nasci ex aquis uel terra, ut sexus eis nullus sit, et ideo semen eorum non sit in eis, sed in elementis, ex quibus oriuntur. hoc est ergo secundum genus, ubi et seminum uis et similitudo intellegitur succedentium decedentibus, quia nihil eorum ita creatum est, ut semel existeret, uel permansurum uel nullo succedente decessurum. Cur ergo et de homine non ita dictum est: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram secundum genus, cum et hominis propago manifesta sit? an quia non ita deus fecerat hominem, ut moreretur, si praeceptum seruare uoluisset, et ideo non erat necessarius decessori successor? sed post peccatum con
Abbreviated transcription (Latin):
us. Sed si ita esset: hoc de luce ac celo.
hoc de aquis & terris. hoc de cęli
luminarib diceret᷑. Quid eni eoꝵ
est: cuius non ȩterna & in commu¬
tabilis ratio in ipsa di sapientia ui¬
geat: quȩ attingit a fine usq ad fi¬
nem fortiter. & disponit om̃ia suaui¬
ter: Incipit autẽ dici hoc de herbis &
lignis: usq ad terrena animantia.
Nam & in eis quȩ exaquis creata
sunt. qũauis in prima cõmemorati¬
one dictum non sit: in illa tamen ite¬
ratione dictum ẽ .&. fecit d̾s cȩtos
magnos. & omnẽ animã animali¬
um reptilium. quȩ ꝓduxerunt aquȩ
scđm genꝰ eoꝵs: & omne uolatile penua¬
tum scđm genus. An quia hȩc ita ex¬
orta sunt. ut ex eis alia nascerentur.
& originis formam successione serua¬
rent: ideo dicuntur scđm genus. ꝓpter
propagationem prolis qua ꝑmansu¬
ra creabantur: Sed cur de lignis et
herbis non solum dicitur scđm genꝰ
uerũ ꝙͣ & scd̾m similitudinem: cum

Expanded text:
us? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, us? sed si ita esset, hoc de luce, hoc de caelo, hoc de aquis et terris, hoc de caeli luminaribus diceretur. quid enim eorum est, cuius non aeterna et incommutabilis ratio in ipsa dei sapientia uigeat, quae adtingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter? incipit autem hoc dici de herbis et lignis usque ad haec terrena animantia. nam et in eis, quae ex aquis creata sunt, quamuis in prima commemoratione dictum non sit, in illa tamen iteratione dictum est: et fecit deus cetos magnos et omnem animam animalium reptilium, quae eduxerunt aquae secundum genus eorum, et omne uolatile pennatum secundum genus. An quia haec ita exorta sunt, ut ex eis alia nascerentur et originis formam successione seruarent, ideo dicuntur secundum genus propter propagationem prolis, qua permansura creabantur? sed cur de lignis et herbis non solum dicitur: secundum genus, uerum etiam secundum similitudinem, cum
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcquid ore aut etiã unguib seuit.
exceptis serpentib. pecora uero de qui¬
b tertio ait. scđm genus: quȩ neu¬
tra ui lacerant. sed aut cornib aut
ne hoc quidem: Prȩdixi enĩ & qua¬
drupedum nomen qũa late pateat
ipso pedum numero facile agnosci:
& nomine pecorum uł bestiarum.
omne irrationale animal aliquan¬
do comprehendi. Sed etiã ferarũ
uocabulum: solet in latina lingua
tantundẽ ualere. Non ideo tamen
negligenda fuit consideratio: quo¬
modo possint hȩc nomina quȩ non
frustra in hoc scripturarũ loco posita
sunt. etiã speciali distinctione discerni:
quod in usu loquendi cotidiano. fa¬
cile animaduerti potest. Non frustra
etiã lectorem mouet. utrumne pas-¬
sim & quasi fortuitu. an aliqua ra¬
tione dicatur scđm genus: tanqu̾a
fuerint & antea. cum primo creata
narrentur. angenus eoꝵ insuꝑiori¬
b rationib intelligendũ est. utiq
spiritalib scđm quas creantur inferi¬

Expanded text:
quidquid ore aut etiam unguibus saevit, quidquid ore aut etiam unguibus saevit, exceptis serpentibus. Pecora vero de quibus tertio ait, secundum genus, quae neutra vi lacerant, sed aut cornibus, aut ne hoc quidem. Praedixi enim et quadrupedum nomen quam late pateat, ipso pedum numero facile agnosci, et nomine pecorum vel bestiarum omne irrationale animal aliquando comprehendi. Sed etiam ferarum vocabulum solet in latina lingua tantumdem valere: non ideo tamen negligenda fuit consideratio, quomodo possint haec nomina, quae non frustra in hoc scripturarum loco posita sunt, etiam speciali distinctione discerni, quod in usu loquendi cotidiano facile animaduerti potest. Non frustra etiam lectorem mouet, utrumne passim et quasi fortuito an aliqua ratione dicatur: secundum genus, tamquam fuerint et antea, cum primo creata narrentur. an genus eorum in superioribus rationibus intellegendum est, utique spiritalibus, secundum quas creantur inferi
Abbreviated transcription (Latin):
tibus. neq tamen sub cura humana
sunt. proprie quadrupedia nuncu¬
pata sunt: quasi reliqua ẽẽnt hȩc
animalia. quib ista appellatio ge¬
neralis quidem cũ multis ꝓpter
numerum pedum: sed tamen specia¬
li significatione tribueret᷑: An quia
ter dixit scđm genus. tria quȩdam
genera nos inuitat attendere: pͥmo
scđm genus quadrupedia & repti¬
lia. Ubi arbitror significatũ quȩ
quadrupedia dixerit: scilicet quȩ in
genere sunt reptilium. sicut sunt
lacertȩ. steliones.ꝙ. siquid eiusmodi
est. ideoq in repetitione quad rupe¬
dum nomen non iterauit. quia re¬
ptilium uocabulo fortasse complexus
est. Unde ibi non simpliciter ait re¬
ptilia: sed addidit om̃ia reptilia ter¬
rȩ. ideo terrȩ: quia sunt & aquarum.
Et ideo omĩa: ut illic intelligantur
quȩ quatuor etiã pedib nituntur:
quȩ suꝑius quadrupedũ nomine
proprie significata sunt. bestias au¬
tem de quib item ait scdm genus:

Expanded text:
ribus, neque tamen sub humana cura ribus, neque tamen sub humana cura sunt proprie quadrupedia nuncupata sunt; quasi reliqua essent haec animalia, quibus ista appellatio generalis quidem cum multis propter numerum pedum, sed tamen speciali significatione tribueretur? An quia ter dixit, secundum genus, tria quaedam genera nos invitat attendere? Primo, secundum genus quadrupedia et reptilia; ubi arbitror significatum quae quadrupedia dixerit, scilicet quae in genere sunt reptilium, sicut sunt lacerti, stelliones, et si quid hujusmodi est. Ideoque in repetitione quadrupedum nomen non iteravit, quia reptilium vocabulo fortasse complexus est: unde ibi non simpliciter ait, reptilia; sed addit, omnia reptilia terrae. Ideo terrae, quia sunt et aquarum; et ideo omnia, ut illic intelligantur quae quatuor etiam pedibus nituntur, quae superius quadrupedum nomine proprie significata sunt. Bestias autem, de quibus item ait, secundum genus,
Abbreviated transcription (Latin):
Sed quia sȩpe nomine pecorum. ul
nomine bestiarũ. animalia om̃ia rat¬
onis expertia solent intelligi men¬
to quęxitur quas nunc ꝓprie bestias¬
& quȩ nunc pecora dicat. Ꝙ repen¬
tia quidem siue reptilia terrena. ñ
est dubitandũ quod om̃s serpentes
intelligi uoluit: quanqu̾a & bestiȩ
dici possint. Pecoꝵ autẽ nomen. ñ
usitate serpentib conuenit. Rur
cabulum bestiarũ. Pecorum autĩ
nomen his animalib accõmodat
aptari solet. quȩ sunt in usu hom¬
num: siue in adiuuandis labons
ut boues & equi . &. siqua talia: siue
adlanitium. siue aduescendũ. ut
oues & sues. Quid ergo sunt qua¬
drupedia: Quanqu̾a enim hȩc oĩa
prȩter quȩdam serpentia quatuor
pedib gradiuntur: nisi tamen hoc
nomine ꝓprie quȩdã uellet intelli¬
gi: non utiq hic etiam quadrupe¬
dia nominaret: quamius de his in
repetitione tacuerit. An cerui & ona
illis bestiis ubileones sunt coniungi
possunt. similes enim sunt illis peco¬

Expanded text:
Sed quia saepe nomine pecorum vel Sed quia saepe nomine pecorum vel nomine bestiarum, animalia omnia rationis expertia solent intelligi, merito quaeritur quas nunc proprie bestias, et quae pecora dicat. Et repentia quidem sive reptilia terrena, non est dubitandum quod omnes serpentes intelligi voluit; quanquam et bestiae dici possint: pecorum autem nomen non usitate serpentibus convenit. Rurscabulum bestiarum. Pecorum autem nomen his animalibus accommodatius aptari solet, quae sunt in usu hominum: sive adjuvandis laboribus, ut hoves et equi, et si qua talia; sive ad lanificium, vel ad vescendum, ut oves et sues. 17. Quid ergo sunt quadrupedia? Quanquam enim haec omnia, praeter quaedam serpentia, quatuor pedibus gradiantur, nisi tamen hoc nomine proprie quaedam vellet intelligi, non utique hic etiam quadrupedia nominaret, quamvis de his in repetitione tacuerit. An cervi, et daillis bestiis ubi leones sunt, conjungi possunt; similes enim sunt illis peco
Abbreviated transcription (Latin):
cta sunt ex aquis. ꝓpter aquarum
tenues halitus. qui scilicet eide aeri
iuxta undas & terras circum fuso.¬
atq obhoc infimȩ &. terrenȩ partide¬
putato. uaporaliter inseruntur. et
auras intexunt: quȩ nocturnis rigo.¬
rib aggrauatȩ: sereno etiã rore di¬
stillant. Si autẽ uehementius frigus
est. etiam gelu candidius in albe¬
scunt. Et dixit ds̃. Educar terra an¬
mam uiuam scđm genus: quadru¬
pedia & reptilia & bestias terrȩ se¬
cundum genꝰ. & pecora scđm genꝰ
Et factum sic. Et fecit d̾s bestias terri
scđm genus. & pecora scđm genus.
& om̃ia reptilia terrȩ scđm genus
& uidit ds quia bona sunt. Iam nc̃
consequens erat. ut ds alteram par¬
tem quȩ ꝓprie terra dicitur. infimi
huius loci. quem totũ cum om̃ib
abyssis. & nebuloso aere. uniuersalĩ
uocabulo terrȩ alibi scriptura com¬
plectitur: ornaret animalib siuis.
Et manifesta quide sunt animaliũ
genera: quȩ in uerbo di terra ꝓdipa

Expanded text:
ctae sunt ex aquis, propter aquarum ctae sunt ex aquis, propter aquarum tenues halitus: qui scilicet eidem aeri iuxta undas et terras circumfusoatque ob hoc infimae et terrenae parti deputato uaporaliter inseruntur et auras intexunt, quae nocturnis rigoribus adgrauatae sereno etiam rore destillant, si autem uehementius frigus est, etiam gelu candidius inalbescunt. Et dixit deus: educat terra animam uiuam secundum genus: quadrupedia et reptilia et bestias terrae secundum gs bestias terrae secundum genus et pecora secundum genus et omnia reptilia terrae secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. iam nunc consequens erat, ut alteram partem, quae proprie terra dicitur, infimi huius loci. quem totum cum omnibus abyssis et nebuloso aere uniuersaliter uocabulo terrae alibi scriptura conplectitur, ornaret animalibus suis. et manigenera, quae in verbo Dei terra produxit.
Abbreviated transcription (Latin):
in illo psalmo cum cõmemorata eẽnt
ignis. grando. nix. glaties. sp̃s tem¬
pestatis. ne talia sine diuina ꝓuiden¬
tia fieri moueriq putarentur. con¬
tinuo subiecit: quȩ faciunt uerbũ
eius. Si autẽ transgressores illi. anteꝗͣ
trans grederentur. cȩlestia corpora
gerebant: neq hoc mirum ẽ. siꝰ con¬
uersi sunt ex pęna in aeriã qualita¬
tem: ut iam possint ab igni id est ab
elemento naturȩ suꝑioris aliquid
pati. Nec aeris saltẽ spatia suꝑiora
atq puriora sed ista caliginosa de¬
nere ꝑmissa sunt: qui eis pro suo
genere quidam quasi carcer est usq
ad tempus iudicii. Et siqͥd de his
transgressoribus angłis diligentius
requirendũ est: alius erit accõmo¬
datior scripturȩ locus. Proinde nẽ
quod satis est. si hȩc spatia turbi¬
da &. ꝓcellosa. propter aeris natu¬
ram usq ad undas terrasq porre¬
ctam. possunt aeria corpora susti¬
nere: possunt &̃. auium quȩ ꝓdu¬

Expanded text:
in illo psalmo, cum commemorata essent: in illo psalmo, cum commemorata essent: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis, ne talia sine diuina prouidentia fieri mouerique putarentur, continuo subiecit: quae faciunt uerbum eius. Si autem transgressores illi, antequam transgrederentur, caelestia corpora gerebant, neque hoc mirum est, si conuersa sunt ex poena in aeriam qualitatem, ut iam possint ab igne, id est ab elemento naturae superioris aliquid pati; nec aeris saltem spatia superiora atque puriora, sed ista caliginosa tenere permissa sunt, qui eis pro suo genere quidam quasi carcer est usque ad tempus iudicii. et si quid de his transgressoribus angelis diligentius requirendum est, alius erit adcommodatior scripturae locus. proinde nunc quod satis est: si haec spatia turbida et procellosa propter aeris naturam usque ad undas terrasque porrectam possunt aeria corpora sustinere, possunt et auium, quae produ
Abbreviated transcription (Latin):
fuscant: sed usq ad eum finem unde
incipit iam terra nominari: scđm
illum psalmũ ubi dicit᷑ laudate do¬
minũ de terra. Suꝑior uͦ pars aeris
propter puram tͣnquillitatẽ. cȩlo
cui collimitatur cõmuni pace con¬
iungitur. & eius uocabulo nuncupa¬
tur. In qua fortasse parte si fuerunt
ante transgressionẽ suam transgres¬
cipe suo. nunc diabolo tunc archan¬
gelo. nam nonnulli nr̃i non eos
putant cęlestes uł suꝑ cȩlestes ange¬
los fuisse: non mirũ si post peccatũ
in istam sunt detrusi caliginẽ ubi
tamen & aer sit. & humore tenui
contexatur: qui cõmotus. uentos .&.
uehementius concitatus etiã ignes
ac tonitrua. & contractus nubila &
conspissatus pluuiam. ꝙ congelanti
b nebulis ni Quem. & turbulenti¬
us congelan tib densioribus
nebulis gͣn  dinem. ꝙ distentꝰ
serenum facit. occultis imperiis &
opere dĩ. a sũmis ad infima. uniuersa
quȩ creauit administrantis. Unde

Expanded text:
fuscant, sed usque ad eum finem, unde fuscant, sed usque ad eum finem, unde incipit iam terra nominari secundum illum psalmum, ubi dicitur: laudate dominum de terra. superior uero pars aeris propter puram tranquillitatem caelo, cui conlimitatur, communi pace coniungitur et eius uocabulo connuncupatur. in qua fortassis parte si fuerunt ante transgressionem suam transgrescipe suo, nunc diabolo, tunc archangelo — nam nonnulli nostri non eos putant caelestes uel supercaelestes angelos fuisse —, non mirum, si post peccatum in istam sunt detrusi caliginem, ubi tamen et aer sit et humore tenui contexatur, qui commotus uentos et uehemeet tonitrua; contractus, nubila; cbus nubilis niuem et turbulentius congelantibus densioribus nubilis grandinem et distentus serenum facit occultis imperiis et opere dei a summis ad infima uniuersa, quae creauit, administrantis. unde
Abbreviated transcription (Latin):
non facile noti sint. litterȩ tamen non
tantum nr̃ȩ. sed etiam gentiliũ. nequa¬
qu̾a de istoꝵ animantiũ genere ta¬
cuerunt. Quappter & si dȩmones sunt¬
aeria animalia. qm̃ corporum aerioꝵ
natura uigent. & propterea morte
non dissoluuntur. quia prȩualet
in eis elementũ. ⁊ anu quod ad faci¬
endum est. qũa li. Sed ad patiendũ
aptius. duobus subterpositis.
aqua scilicet &̃. terra. uno autẽ super¬
posito. id est igne sydereo. distribuun¬
tur enim elementa ad patiendum
duo. humor & humus. ad faciendũ
sunt. non impedit ista distinctio no¬
stram scripturã. quȩ non ex aere sed
ex aquis ꝓducta indicat uolatilia.
quia subtilioris quidẽ ꝙ in auras
exhalati atq distenti. sed tamen hu¬
moris locus uolatilib datus est: aer
autẽ a confinio luminosi cęli. usq
ad aquarum fluida et nuda ter¬
rarum ꝑuenit: non tam̃ totum spa¬
tium eius ex halationes humidȩ in¬

Expanded text:
non facile noti sint, litterae tamen non non facile noti sint, litterae tamen non tantum nostrae, sed etiam gentilium nequaquam de istorum animantium genere tacuerunt. Quapropter, etsi daemones aeria sunt animalia, quoniam corporum aeriorum natura uigent, et propterea morte non dissoluuntur, quia praeualet in eis elementum, quod ad faciendum est quam ad patiendum aptius, duobus subterpositis. aqua scilicet et terra, uno autem superposito, id est igne sidereo — distribuuntur enim elementa ad patiendum duo: humor et humus, ad faciendum sunt, non inpedit ista distinctio nostram scripturam, quae non ex aere, sed ex aquis producta indicat uolatilia, quia subtilioris quidem et in auras exhalati atque distenti, sed tamen humoris locus uolatilibus datus est. aer autem a confinio luminosi caeli usque ad aquarum fluuida et nuda terrarum peruenit. non tamen totum spatium eius exhalationes humidae in
Abbreviated transcription (Latin):
quod & ipse interra requiescant. uo¬
lando fatigatȩ: aeria uero anima¬
lia dȩmones ẽẽ. cęlestia deos: quorũ
quidẽ nos partem luminaria: par¬
tem angłos dicimus. Idem tam̃ aquis
pisces & sui generis beluas attribu
unt: ut nullum elementũ suis ani¬
malib uacet: quasi uero terra sub
aquis non sit: aut ꝓbare possint pi¬
sces non in ea requiescere. ac repara¬
re natandi iuires. sicut uolandi aues.
& si forte pisces raruis id faciunt qͦd
ad gestanda corpora sit unda qua
aura ualidior: ita ut terrena quoq
animalia natantia ferat. siue usu
docta ut homines. seu natura ut qua¬
drupedia. uł serpentes. Aut si ꝓpterea
non putant. quia non insunt pisci
colubri codeȩq terrarum. Nlam et
illȩ pedes habent: et hȩc genera sine
ullis pedib non dico requiescunt in
tirra: sed ab ea uix aut nunqu̾a rece¬
dunt. Dracones autẽ sine pedibus
& in speluncis requiescere: & in aerem
sustolli phibentur. Qui quanquam

Expanded text:
quod et ipsae in terra requiescant uoquod et ipsae in terra requiescant uolando fatigatae,. aeria uero animalia daemones esse, caelestia deos: quorum quidem nos partim luminaria, partim angelos dicimus. idem tamen aquis pisces et sunt, ut nullum elementum suis animalibus vacet; quasi vero sub aquis terra non sit, aut probare possint pisces non in ea requiescere ac reparare natandi etsi forte rarius pisces id faciunt, quod ad gestanda corpora sit unda quam aura ualidior, ita ut terrena quoque animalia natantia ferat, siue usu docta, ut homines, siue natura, ut quadrupedia uel serpentes. aut si propterea non putant, quia non insunt piscibcolubri cocleaeque terrarum; nam et illae pedes habent et haec genera sine ullis pedibus, non dico, requiescunt in terra, sed ab ea uix aut numquam recedunt. dracones autem sine pedibus et in speluncis requiescere et in aerem sustolli perhibentur: qui quamquam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ possunt. Nam fons quidã magnꝰ
bullensiũ regionum. fere plenus ẽ
piscium. Solent autẽ homines desuꝑ
intuentes eis aliquid iacere: quod
sibi uł preripiant confluentes: uł
interse diripiant concertantes. Q
pastu assuefacti: deambulantibus
suꝑ oram fontis hominib ip̃si
quoq cũ eis gregatim natando
eunt & redeunt: expectantes unde
aliquid iactent. quoꝵ p̾sentiam
sentiunt. Non itaq frustra muid
uidetur aquarum animalia sic appella¬
ta reptilia: quead modum aues uolati¬
lia. Nam si uel nulla memoria uel
sensus tardior animȩ uiuȩ nomen
reppulisset a piscib. uolatilib cer¬
te adhiberetur. quorum uita in ocu¬
lis nr̃is est.&. memor & garrula: ꝙ.
in nidis construendis educandisq fe¬
tib sollertissima. Nec ignoro ita qͦs¬
dam philosophos. sua cuiusq elemen¬
ti distribuisse animalia. ut terrena ẽẽ
dicerent non tantum quȩ in terra.
repunt atq gradiunt᷑: sed aues etiã.

Expanded text:
et uolunt. nam fons quidam magnus et uolunt. nam fons quidam magnus Bullensium regionum fere plenus est piscium. solent autem homines desuper intuentes eis aliquid iacere, quod sibi uel praeripiant confluentes uel inter se diripiant concertantes. quo pastu adsuefacti deambulantibus super oram fontis hominibus ipsi quoque cum eis gregatim natando eunt et redeunt, expectantes, unde aliquid iactent, quorum praesentiam sentiunt. non itaque frustra mihi uidetur aquarum animalia sic appellata reptilia, quemadmodum aues uolatilia; nam si uel nulla memoria uel sensus tardior animae uiuae nomen repulisset a piscibus, uolatilibus certe adhiberetur, quorum uita in oculis nostris est et memor et garrula et in nidis construendis educandisque fetibus sollertissima. Nec ignoro ita quosdam philosophos sua cuiusque elementi distribuisse animalia, ut terrena esse dicerent non tantum. quae in terra repunt atque gradiuntur, sed aues etiam,
Abbreviated transcription (Latin):
& ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa
reptilia. ut subaudiat᷑ animarũ ui¬
uarum: fatendum est ut arbitror ita
dictum. ac si diceretur. quȩ sunt in
animab uiuis reptilia uł uolatilia.
sicut dici posset ignobilia hominũ:
ut intelligeremꝰ quicunq sunt in
hominib ignobiles. Quanquã enĩ
sint & animalia terrestria quȩ repunt
suꝑ terram: tamen ex multo maiore
numero pedib mouent᷑. Et tam pau¬
ca fortasse in terris repunt: qũa pau¬
ca in aquis gradiuntur. Non nulli
autẽ putauerunt. ꝓpterea non ani¬
mam uiuam. sed reptilia anima¬
rum uiuarum pisces esse appellatos.
quod eis memoria nulla sit. nec ali¬
qua uita uelut rationi uicinior. Sed
fallit eos exꝑientia minor. Nlam qui¬
dam scripserunt quȩ anima duerteri
potuerunt. in uiuariis piscium: mul¬
ta miranda. Sed etiam si forte falsa
scripserunt. memoriam tam̃ pisces
habere certissimum est: quod ipse
sum exꝑtus: & exꝑiunt᷑ qui uolunt

Expanded text:
et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa et ipsa uolatilia dicta sunt. sicut illa reptilia, ut subaudiatur animarum uiuarum, fatendum est, ut ardictum, ac si diceretur, Quae sunt in animabus vivis reptilia vel volatilia: sicut dici posset, Ignobilia hominum, ut intelligeremus, quicumque sunt in hominibus ignobiles. Quanquam enim sint et animalia terrestria, quae repunt super terram, tamen ex multo maiore numero pedibus mouentur, et tam pauca fortasse in terris repunt, quam pauca in aquis \'gradiuntur. Nonnulli autem putauerunt propterea non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum pisces esse appellatos, quod eis memoria nulla sit nec aliqua uita uelut rationi uicinior; sed fallit eos experientia minor. nam quidam scripserunt, quae animaduertere potuerunt in uiuariis piscium, multa miranda. sed etiamsi forte falsa scripserunt, memoriam tamen pisces habere certissimum est. quod ipse sum expertus, et experiantur, qui possunt
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ& uolatilia inquit suꝑ terras: ad¬
didit sane dicens. scđm firmamen¬
tum cęli. In quo potest aliquanto
manifestius apparere illud: quod
antea uidebatur obscurum. Non
enim ait. infirmamento cęli sicut
de luminarib. sed uolatilia inquit
suꝑ terras. scd̾m firmamentũ cęli.
id est iuxta firmam̃tum cęli: quia
uidelicet hoc caliginosum & humi¬
dum spatiũ in quo aues uolant:
illi spatio contiguum ẽ ubi uolare
non possunt. Quod ia merito tran¬
quillitatis &. quietis. ꝑtinet ad fir¬
mamentũ cęli. In cęlo ergo uolant
aues: sed isto quod ille psalmus eti¬
am terrȩ nomine includit. Propter
quod cęlum uocant᷑ multis locis
uolatilia cęli: non tamen in firma¬
mento. sed scdm firmamentũ. Non¬
nulli putant ꝓpter sensus tarditatẽ
non anima uiuam: sed reptilia ani¬
marũ uiuarum appellata. Sed si¬
propterea sic appellarent᷑: auib dare¬
tur nomen animȩ uiuȩ. Cum uero

Expanded text:
et uolatilia, inquit, super terras, adet uolatilia, inquit, super terras, addidit sane dicens: secundum firmamentum caeli, in quo potest aliquanto manifestius adparere illud, quod ante uidebatur obscurum. non enim ait ; in firmamento caeli, sicut de luminaribus, sed, uolatilia, inquit, super terras secundum firmamentum caeli. id est iuxta firmamentum caeli, quia uidelicet hoc caliginosum et humidum spatium, in quo aues uolant, illi spatio contiguum est ubi uolare non possunt, quod iam merito tranquillitatis et quietis pertinet ad firmamentum caeli. in caelo ergo uolant aues, sed in isto, quod ille psalmus etiam terrae nomine includit: propter quod caelum uocantur multis locis uolatilia caeli, non tamen in firmamento, sed secundum firmamentum. Nonnulli putant propter sensus tarditatem non animam uiuam, sed reptilia animarum uiuarum appellata. sed spropterea sic appellarentur, daretur auibus nomen animae uiuae. cum uero
Abbreviated transcription (Latin):
dñm de cęlis: om̃iaq inferiora ab
alio principio. laudate dñm de terra.
tangentẽ. quia de terrenis ꝙ humi¬
dis motib ita existit. ut sub inde
uertatur in aliud elementũ: s qũa¬
us naturȩ suȩ sursum nitendo in¬
dicet appetitum. in cȩlestem tamen
suꝑiorem tranquillitatẽ non possit
euadere. quia multo aere suꝑatus
& in eum conuersus extinguitur: ac
ꝑhoc in ista rerum parte corrupti¬
biliore atq pigriore turbulentis mo¬
tib agitatur ad temperandum eius
rigorem. & ad usus terroresq morta¬
lium. Quia ergo etiam tactu qui ad
terram ꝓprie ꝑtinet. sentiri possunt¬
& fluctus undarum. & flatus aura¬
rum: ꝓpterea ipsa quoq aquatilium
animalium corpora & terrenis ue¬
scuntur: & maxime aues in terra eti¬
am requiescunt. fȩtusq propagant.
Pars enim humoris quȩ uaporaliter
exhalatur: etiam suꝑ terras extendit᷑.
Ideoq cum dixisset scriptura educañ
aquȩ reptilia animarũ uiuarum.

Expanded text:
dominum de caelis. omniaque inferiora ab dominum de caelis. omniaque inferiora ab alio principio: laudate dominum de terra: tangentem, quia de terrenis et humidis motibus ita existit, ut subinde uertatur in aliud elementum. et quamuis naturae suae sursum nitendo indicet adpetitum, in caelestem tamen superiorem tranquillitatem non possit euadere, quia multo aere superatus et in eum conuersus extinguitur . ac per hoc in ista rerum parte corruptibiliore atque pigriore turbulentis motibus agitatur ad temperandum eius rigorem et ad usus terroresque mortalium. Quia ergo etiam tactu, qui ad terram proprie pertinet, sentiri possunt et fluctus undarum et flatus aurarum, propterea ipsa quoque aquatilium animalium corpora et terrenis uescuntur et, maxime aues, in terra etiam requiescunt fetusque propagant; pars enim humoris, quae uaporaliter exhalatur, etiam super terras extenditur. ideoque, cum dixisset scriptura: educant aquae reptilia animarum uiuarum
Abbreviated transcription (Latin):
Quod enim eius humidum ẽ. hoc
portat alitum corpora: quȩ ita ni¬
tuntur pennis uolantes. qũeadmodũ
pisces quibusdã suis alis natantes.
Proinde scienter tanqu̾a sp̃s d̃i qui
scribenti aderat. ex aquis dicit pro¬
ducta uolatilia: quoꝵ natura bi¬
pertitum locum sortita est. inferiorẽ
scilicet in unda labili. suꝑiorem ueto
in aura flabili: illum deputatum na¬
tantib. istum uolantib. sicut huic
elemento congruos duos etiam sen¬
sus animalib datos uidemus. ol¬
factum explorandis uaporibusgu¬
stum explorandis liquorib. Quod
enim & tactu aquas uentosq senti¬
mus: hoc est quod terrȩ solidum
om̃ib admiscetur elementis. Sed in
his crassiorib sentitur amplius: ita
ut etiã tangendo contrectari uale-¬
ant. Ideoq &. ista in duab mundi
maximis partib generalit̃ terrȩ
nomine complectuntur: sicut ille
psalmus ostendit. om̃ia suꝑiora ab
illo principio enumerans. laudate

Expanded text:
quod enim eius humidum est, hoc quod enim eius humidum est, hoc portat alitum corpora, quae ita nituntur pennis uolantes, quemadmodum pisces quibusdam suis alis natantes. Proinde scienter tamquam spiritus dei, qui scribenti aderat, ex aquis dicit producta uolatilia. quarum natura bipertitum locum sortita est: inferiorem scilicet in unda labili, superiorem uero in aura flabili, illum deputatum natantibus, istum uolantibus. sicut huic elemento congruos duos etiam sensus animalibus datos uidemus: olfactum explorandis uaporibus, gustatum explorandis liquoribus. quod enim et tactu aquas uentosque sentimus, hoc est, quod terrae solidum omnibus admiscetur elementis; sed in his crassioribus sentitur amplius, ita ut etiam tangendo contrectari ualeant. ideoque et ista in duabus maximis mundi partibus generali terrae nomine conplectuntur, sicut ille psalmus ostendit, omnia superiora ab illo principio enumerans: laudate
Abbreviated transcription (Latin):
aquarum animantia. terrarũ autẽ
postrema narrauit. non quod aerem
prȩtermiserit. sed qͦd purissimi & quie¬
tissimi aeris. ubi uolare aues ñ posse
dicuntur. siqua sunt spatia. cęlo suꝑi¬
ori conuinguntur: & cęli nuncupa¬
tione in scripturis ad suꝑiorem mun-¬
di partem ꝑtinere intelliguntur: ut¬
ut terrȩ nomine uniuersalit̾ hoc totũ
significetur. ex quo incipit deorsum
uersus. ignis. grando .nix. glaties. sp̃s
tempestatis. & om̃s abyssi: donec ꝑ¬
ueniatur ad aridam. quȩ proprio
nomine terra dicitur. der itaq ille
suꝑior. siue quod ad cęlestem ꝑtinet
partem mundi. siue quod nullũ ha¬
bet uisibilem habitatorẽ. de qualib
nunc sermo narrantis est. neq p̃ter¬
missus est cęlo nominato: neq an¬
numeratus increandis animalib.
Iste uero inferior qui excipit exhala¬
tiones humidas maris ac terrȩ. &.
ad sustinendas aues quodamͦ crassat᷑:
non nisi exaquis accipit animalia.

Expanded text:
aquarum animantia. terrarum autem aquarum animantia. terrarum autem postrema narrauit, non quod aerem praetermiserit, sed quod purissimi et quietissimi aeris, ubi uolare aues non posse dicuntur, si qua sunt spatia caelo superiori coniunguntur et caeli nuncupatione in scripturis ad superiorem mundi partem pertinere intelleguntur, ut terrae nomine uniuersaliter hoc totum significetur, ex quo incipit deorsum uersus: ignis, grando. nix, glacies, spiritus tempestatis et omnes abyssi, donec perueniatur ad aridam, quae proprio nomine terra dicitur. aer itaque superior ille, siue quod ad caelestem mundi pertinet partem, siue quod nullum habet uisibilem habitatorem. de qualibus nunc sermo narrantis est, neque praetermissus est caelo nominato neque adnumeratus in creandis animalibus; iste uero inferior, qui excipit exhalationes humidas. maris ac terrae et ad sustinendas aues quodammodo crassatur, nonnisi ex aquis accipit animalia.
Abbreviated transcription (Latin):
sed animȩ ꝑ corpus. licet acute disse¬
ratur scdm diuersitatẽ corporeoꝵ
elementoꝵ sensus esse corporis distri¬
butos: anima tamen cui sentiendi
uis inest.cum corporea non sit. ꝑ
subtilius corpus agitat uigorem
sentiendi. Inchoat itaq motum in¬
om̃ib sensibus a subtilitate ignis: sed
non in om̃ibus ad idem ꝑuenit. In ui¬
su enĩ ꝑuenit represso calore usq ad
eius lucem: in auditu usq ad liqui¬
diorem aerem calore ignis penetrat.
in olfactu autẽ transit aerem purũ.
&. ꝑuenit adhumidam exhalationẽ:
unde crassior hȩc aura subsistit: in
gustu & hanc transit. & ꝑuenit usq
ad humorem corpulentiorem: quo
ctiã penetrato atq traiecto cũ ad ter¬
renam grauitatem ꝑuenit: tangen¬
di ultimũ sensum agit. Non igit᷑
ignorabat naturas elementoꝵ eoxq
ordinem. qui cum uisibilium quȩ in¬
tra mundum in elementis natura
mouentur conditionem introduce¬
ret. prius cęlestia luminaria. deinde

Expanded text:
sed animae per corpus, licet acute dissesed animae per corpus, licet acute disseratur secundum diuersitatem corporeorum elementorum sensus esse corporis distributos, anima tamen, cui sentiendi uis inest, cum corporea non sit, per subtilius corpus agitat uigorem sentiendi. inchoat itaque motum inomnibus sensibus a subtilitate ignis, sed non in omnibus ad idem peruenit. in uisu enim peruenit represso calore usque ad eius lucem, in auditu usque ad liquidiorem aerem calore ignis penetrat; in olfactu autem transit aerem purum et peruenit ad humidam exhalationem: unde crassior haec aura subsistit. in gustatu et hanc transit et peruenit usque ad humorem corpulentiorem: quo etiam penetrato atque traiecto, cum ad terrenam grauitatem peruenit, tangendi ulti-. mum sensum agit. Non igitur ignorabat naturas elementorum eorumque ordinem, qui cum uisibilium, quae intra mundum in elementis natura mouentur, conditionem introduceret prius caelestia luminaria, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
guitur ut ignis non sit. qũa frigi¬
dus maneat: aut sit alicuius frigi¬
di contactu tepidior. Tactus autem
qui est quintus in sensib: terreno
elemento magis congruit. Proinde
ꝑtotum corpus animantis quod ma¬
xime ex terra est: quȩq tacta senti¬
untur. Dicunt etiã nec uideri sine
igne posse aliquid. nec tangi sine
terra: ac ꝑ hoc elementa om̃ia in
om̃ib esse. sed unum quodq eoꝵ
ex eo quod amplius habet accepis¬
se uocabulum. Ideo autẽ caloris
priuatione cum corpus nimie frige¬
scit. obtundi sensum: quia motus
pigrescit qui ex calore in est corpo¬
ri: dum ignis aer̃ẽ & aer humi¬
da & humor terrena quȩq afficit
subtiliorib scilicet crassiora penet᷑n¬
tib. Quanto autẽ quidq subtilius
est in natura corporali. tanto est
uicinius naturȩ sp̃uali qũauis lon¬
ge distante genere: quando quidẽ
illud corpus est. illud non est. Ac
ꝑ hoc qm̃ sentire non est corporis.

Expanded text:
guitur, ut ignis non sit, quam frigiguitur, ut ignis non sit, quam frigidus manet aut fit alicuius frigidi contactu tepidior. tactus autem, qui est quintus in sensibus, terreno elemento magis congruit; proinde per totum corpus animantis, quod maxime ex terra est, quaeque tacta sentiuntur. dicunt etiam nec uideri sine igne posse aliquid nec tangi sine terra, ac per hoc elementa omnia in omnibus inesse, sed unumquodque eorum ex eo, quod amplius habet, accepisse uocabulum; ideo autem caloris priuatione, cum corpus nimie frigescit, obtundi sensum, quia motus pigrescit, qui ex calore inest corpori, dum ignis aerem et aer humida et humor terrena quaeque adficit, subtilioribus scilicet crassiora penetrantibus. Quanto autem quidque subtilius est in natura corporali, tanto est uicinius naturae spiritali quamuis longe distante genere, quandoquidem illud corpus est, illud non est. Ac per hoc, quoniam sentire non est corporis,
Abbreviated transcription (Latin):
tum atq suspensum: ut illud repti¬
libus animarũ uiuarum. hoc uo¬
latilib appareat distributũ. utrũq
tamen humidȩ naturȩ deputatur.
Ideoq sunt etiam qui subtilissima
consideratione. quinq istos mani-¬
festissimos corporis sensus. scđm qua¬
tuor usitata elementa ita distingũat:
ut oculos ad ignem. aures ad aerem
dicant ꝑtinere: olfaciendi aut̃e gu¬
standiq sensum naturę humidȩ
attribuant: & olfactum quidem
istis exhalationib humidis quib
crassatur hoc spatium in quo aues
uolitant: gustum uero istis fuxibili¬
b ꝙ corpulentis humorib. Nam
quȩcunq in ore sapiunt. ipsius
oris humori cõmiscentur ut sapiant.
etiamsi arida cum acciperentur
fuisse uideantur. Ignis tam̃ om̃ia
penetrat: ut motum in eis faciat.
Nam & humor priuatione calo¬
ris congelascit: & cum possint ferue¬
scere cȩtera elementa. ignis frigesce¬
re non potest. facilius quippe extin¬

Expanded text:
tum atque suspensum, ut illud reptitum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen humidae naturae deputetur. Ideoque sunt etiam, qui subtilissima consideratione quinque istos manifestissimos corporis sensus secundum quattuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem. aures ad aerem dicant pertinere. olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem istis exhalationibus humidis, quibus crassatur hoc spatium, in quo aues uolitant, gustatum uero istis fluxibilibus et corpulentis humoribus. nam quaecumque in ore sapiunt, ipsius oris humori commiscentur, ut sapiant, etiamsi arida cum acciperentur fuisse uideantur. ignis tamen omnia penetrat, ut motum in eis faciat. nam et humor priuatione caloris congelascit et, cum possint feruescere elementa cetera, ignis frigescere non potest; facilius quippe extin
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem rerũ. quo prius oportuit
aquarum animalia. qũa terrarum
creata narrari. Nec ullo modo arbi¬
trandũ ẽ pret̾missũ esse in hac scͥptura
ullũ huius mundi elementum. cum
quatuor notissimis eum constare
ꝑsuasum sit: quia uidetur hic cęlũ
& aquam & terram cõmemorare. de
aere autẽ tacere. Consuetudo qͥppe
nr̃arum scripturarum est: aut cęli&.
terrȩ nomine mundũ appellare:
aut interdum addere & mare. Aer
itaq uł ad cȩlum ꝑtinere intelligit᷑.
siqua sunt in eius suꝑiob partibus
tranquillissima &. pacatissima spatia:
uel ad terram propter hunc turbu¬
lentum & caliginosum locum. qui
humida exhalatione pinguescit:
qũauis & ipse sȩpius cęli nomine
nuncupetur. Ac ꝑ hoc non scriptũ
est. ꝓducant aquȩ reptilia anima¬
rum uiuarum. & producat aer
animantiũ genus ex aquis ꝓductũ
eẽ narratur. Quicquid ergo aqua¬
rum siue labiliter undosum &
fluidum ẽ. siue uaporaliter tenua¬

Expanded text:
ordinem rerum, quo prius oportuit ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad caelum pertinere intellegitur, si qua sunt in eius superioribus partibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenua
Abbreviated transcription (Latin):
betur uento. neq sustentare alites pos¬
sit: nec ipsos forte qui ascenderint homi¬
nes crassioris aurȩ sp̃u alere. sicut in
isto aere consuerunt: tamen & ipse
aer est. Unde aquis uicina qualita¬
te diffunditur. ꝙ propterea ipse quoq
in humidam naturam conuersus
diluuii tempore credit᷑. Neq enim
arbitrandum est aliquid de spatiis
siderei cęli usurpasse: cum om̃s etiã
altissimos montes aqua transcende¬
rat. Quanqũa de conuersione ele¬
mentoꝵ etiam interipsos qui hec
otiosa cura subtilissime ꝑscrutati st̃:
non parua questio ẽ.Alii enĩ dic̃t
om̃ia in om̃ia posse mutari atq
conuerti: alii uero ẽẽ aliquid om̃ino
proprium singulis ꝑhibent elem̃¬
tis. quod in alterius elementi qua¬
litatẽ nullomͦ uertat᷑. Unde suo
loco fortasse. si dñs uoluerit:dili¬
gentius disputabimus. Nunc au¬
tem quod ad p̃sentem sermonem
attinet. Hȩc cõmemoranda existima¬
ui: ut intelligamus seruatum esse

Expanded text:
betur vento, neque sustentare alites posbetur vento, neque sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa cura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse
Abbreviated transcription (Latin):
nisi in aquarum naturã pinguioris
huius aeris qualitate conuersa. Alio¬
quin non ꝑierunt tunc isti cęli. sed
sublimius erecti sunt: cũ locum eoꝵ
aqua occupauerat. Itaq facilius eos
credimus. g alios sicut ibi scribitur.¬
tentis uidelicet exhalationib: qua sic
erectos. ut eis suꝑioris celi natura suo
loco cederet. Oportebat itaq ut in erean¬
dis habitatorib inferioris huius mun¬
di partis. quȩ sepe terix nomine tota
cõmemorat᷑. prius ꝓducerent᷑ ex aquis
animalia: postea uero de terra. quod
ita sir aeri aqua similis. ut eius ex¬
halationib pinguescere probetur:
ut & sp̃m ꝓcellȩ faciat. id est uentũ:
ꝙͣ nubila contrahat. ut possit uolatꝰ
auium sustinere. Qua ꝓpter etiam si
uerũ dixit quidam secularium poe¬
tarum. nubes excedit olimpus s. pa¬
cem magna denent. quia ꝑhibetur
in olimpi uertice aer tam tenuis eẽ
ut neq nebulis obumbretur. neq tur¬

Expanded text:
nisi in aquarum naturam pinguioris nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti csublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occupaverat. Itaque facilius eos credimus, et alios, sicut ibi scribitutenuatis videlicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris coeli natura loco suo cederet. 3. Oportebat itaque ut in creandis habitatoribus inferioris hujus mundi partis, quae saepe terrae nomine tota commemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea vero de terra: quod ita sit aeri aqua similis, ut ejus exhalationibus pinguescere probetur, ut et spiritum procellae faciat, id est ventum, et nubila contrahat, et possit volatus avium sustinere. Quapropter etiamsi verum dixit quidam saecularium poetarum, Nubes excedit Olympus, et, Pacem summa tenent ; quia perhibetur in Olympi vertice aer esse tam tennis, ut neque nubibus obumbretur, neque tur
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: in illo tamen psalmo. ꝙͦ aquȩ
inquit quȩ supra cęlos sunt laudem
nomen dñi. Et cȩlos cȩloꝵ si bene in¬
telligimus sydereos aerioꝵ tanquam
suꝑiores inferiorum. & hos in eodẽ
psalmo accipimus. ubi dictum est:
laudate eum cęli cęloꝵ. satis apparet
hunc aerem non solum cęlum. sed etiã
cȩlos dici: sicut dicuntur & terrȩ: nec
aliud significat᷑ quã illa quȩ singula¬
rit̾ terradicit᷑. quando dicunus orbẽ
terrarum & orbem terrȩ. Hos etiam
aerios cȩlos quonda periisse diluuio:
in quadam earum quȩ canonicȩ
appellantur epłȩ legimus. Neq enĩ
humida illa natura quȩ ita concre¬
uerat. ut cubitis quindecim altissi¬
moꝵ montium transcenderet uer¬
tices. potuit ad sydera ꝑuenire: sed
quia huius aeris humidioris in quo
aues uolitant. uł tota uł prope tota
spatia compleuerat: perisse qui fuerañ
cȩlos in illa epła scribitur. Quod ne¬
scio queadmodum possit intelligi:

Expanded text:
sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, sunt, in illo tamen psalmo, et aquae, inquit, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimus sidereos aeriorum, tamquam superiores inferiorum, et hos in eodem psalmo accipimus, ubi dictum est: laudate eum, caeli oaelorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in quadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi
Abbreviated transcription (Latin):
secundus. Incipit tertius.
t dixit dds
Educant
aquȩ repti¬
lia animarũ
uiuarum: &.
uolatilia suꝑ
terram scdm
firmam̃tum
cęli. Et factum est sic. Et fecit ds cętos
magnos & omne animal reptilium
quȩ produxerunt aquȩ scdm genus
eoꝵ: S om̃e uolatile pennatũ scdm
genus. Et uidit ds quia bona sunt:
ꝙ benedixit ea ds dicens. Crescite et
multiplicamini . &. replete aquas in
mari: & uolatilia multiplicent᷑ suꝑ¬
terram. Et facta est uespera. & factũ
est mane. dies quintus. Nunc in in¬
feriore parte mundi: ea quȩ spu iuitȩ
mouentur. funt: & primũ aquarũ
quod acris qualitati ꝓximũ elementũ
est: quia huic cȩlo in quo sunt lumi¬
naria ita uicinus est aer. ut .ꝙ. ipse
cȩli nomen acceperit: sed nescio utrũ
etiam firmam̃tum possit uocari. Di¬
cuntur autẽ cęli pluraliter in una ea¬
demq re. quȩ dicitur unum cȩlum.
Nam cum in hoc libro singulari nu¬
mero dicatur cęlũ. quod diuidit in¬
ter aquas quȩ supra. & eas quȩ infra

Expanded text:
seamus. LIBER TERTIUS. Et dixit deus: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia super terram secundum firmamentum caeli. et factum est sic. et fecit deus cetos magnos et omne animal reptilium, quae eduxerunt dum genus eorum. et omne uolatile pennatum secundum genus. et uidit deus, quia bona sunt. et benedixit ea deus dicens: crescite et multiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli pluraliter in una eademque re, quae dicitur unum caelum. nam cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra