comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
apposuit: Qabsoluto: c̃seqͣnt̃ exilla qͥnq ꝑtita distributio ẽ. tres pcedentes. qͥ ad hoĩes ꝑtinent. ita subdiuisit :
ut pͥmꝰ sit de pontificib scđs de augurib t̾cius de qͥndecĩ uiris sacroꝵ: Scđos tres ad loca ꝑtinentes: ita. ut in
unc eoꝵ de sacellis : alt̾o. de sacris edib dicer&: t̃cio. de locis religiosis. Tres porro. qͥ istos sequunt᷑. & ad tp̃ra ꝑti¬
nent. idẽ ad dies festes. ut unũ eoꝵ facer& de ferus. altũ de ludis circensib de scenis t̃ciũ Iquartoꝵ trũ. ad sagra
ꝑtinentiũ : uni dedit c̃secratiões. alt̾i. sacra pͥuata : ultimo. publica: Hanc uelut po̾pã obseqͥoꝵ: intrib qͥ restant. dĩ
uib iste uniũs cultꝰ ĩpens ẽ: In pͥmo: diicerti. in scđo. incerti. Int̾cio cunctoꝵ nouissimo.
queri. &spari ĩ pudentissime. ł optari. exhis q̃ iã ditimꝰ & q̃ deinc eps dicenda s̃. qiuͦ. hõiũ qͥ corde obstinato sibi non

Expanded text:
adposuit. Quo absoluto consequenter ex illa quinquepertita distributione tres praecedentes, qui ad homines pertinent, ita subdiuisit, ut primus sit de pontificibus, secundus de auguribus, tertius de quindecimuiris sacrorum; secundos tres ad loca pertinentes, ita ut in uno eorum de sacellis, altero de sacris aedibus diceret, tertio de locis religiosis; tres porro, qui istos sequuntur et ad tempora pertinent, id est ad dies festos, ita ut unum eorum faceret de feriis, alterum de ludis circensibus, de scaenicis tertium; quartorum trium ad sacra pertinentium uni dedit consecrationes, alteri sacrauibus iste universus cultus impensus est: in primo dii certi, in secundo incerti, in tertio cunctorum novissimo quaeri et sperari inpudentissime uel optari, ex his, quae iam diximus et quae deinceps dicenda sunt, cuiuis hominum, qui corde obstinato sibi non
Abbreviated transcription (Latin):
dans S qr oportebat dicere. &matune id exspectabat᷑. qͥb exhubeant : de ipsis qͦq diis. tres c̃sripsit ea tremos:

Expanded text:
dans. Sed quia oportebat dicere, et maxime id exspectabatur, quibus exhibeant, dans. Sed quia oportebat dicere, et maxime id exspectabatur, quibus exhibeant,
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ ut rerũ hunanaꝵ libros senos. q̃uatuor partib dar&. Intendit enĩqͥ agant. ubi agant. qͣndđ agant : qd agant:
Inseritaq pͥmis : de hõib scripsit in scđis sci : delocis ser t̃cios de tẽ porib: senquartos eosdẽq postremos. de reb ab solu ti
Quat̃ aũ seni: uigunti & quatuor fiunt: s unũ singularẽ qͥ c̃munit᷑ priꝰ de om̃ib loqͣret᷑ incapite posut : Induunis ideno¬
tidẽ reb eadẽ abillo diiusiõis forma seruata ẽ qͣntũ attin& ad ea q̃ diis exhibenda s̃: Exhibent᷑ etũ. ab hõib iplocis &¬
tp̃rib sacra hec quatuor q̃ dini. libris c̃plenus ẽ t̾nis : Nã tres priores de hõ ib: scripsit seqͣntes de locis tertios de tẽporib
quartos de sacris: Etiã hic qͥ ex hibeant : ubi exhibeant. qͣndo exhibeant : ꝗd ethibeant. subtilissima distinctiõe c̃men¬

Expanded text:
rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. rationem, ut rerum humanarum libros senos quattuor partibus daret. Intendit enim qui agant, ubi agant, quando agant, quid agant. In sex itaque primis de hominibus scripsit, in secundis sex de locis, sex tertios de temporibus, sex quartos eosdemque postremos de rebus absoluit. Quater autem seni uiginti et quattuor fiunt. Sed unum singularem, qui communiter prius de omnibus loqueretur, in capite posuit. In diuinis identidem rebtemporibus sacra. Haec quatuor, quae dixi, libris complexus est ternis: nam tres priores de hominibus scripsit, sequentes de locis, tertios de temporibus, quartos de sacris; etiam hic qui exhibeant, ubi exhibeant, quando exhibeant, quid exhibeant, subtilissima distinctione commen
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb serdit. obpugnator eẽtiatq destructor easq ad religionẽ s ad suꝑstitionẽ dicer& ꝑtinere : nescio itrũ tã multa in eis
ridenda. c̃tẽn enda detestanda c̃serib&: Cũ uͦ dos eosdẽ ita coluerit. colendosq censuerit. ut in eo ipsoope litau suoꝵ dicat
se timere ne peant : ñ incursu hostili s ciuiũ neglegentia : de qua illos uelut runa. lib̾ari ase dic̃. & in memoria bonoꝵ
peim᷑di sibros rerc̃di. atꝙ seruari utiliore cura quã metell deincendie sacra uestalia & eneas de trorano excidio penates
legib & tam̃ ea qͥb mouebat. subspecie cm̃dandȩ religiõis tacere nolusse Qua draginta & unũ libros scripsit antiqͥtatũ
hos inres humanas duunasq diuisit: Reb humanis: uiginti qͥnq diunis. sedecĩ tribuit: Istã secutꝰ in ea particione

Expanded text:
quibus scribit, obpugnator esset adque destructor easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis quibus scribit, obpugnator esset adque destructor easque non ad religionem, sed ad superstitionem diceret pertinere, nescio utrum tam multa in eis ridenda contemnenda detestanda conscriberet. Cum uero deos eosdem ita coluerit colendosque censuerit, ut in eo ipso opere litterarum suarum dicat se timere ne pereant, non incursu hostili, sed ciuium neglegentia, de qua illos uelut ruina liberari a se dicit et in memoria bonorum per eius modi libros recondi adque seruari utiliore cura, quam qua Metellus de incendio sacra Vestalia et Aeneas de Troiano excidio penates legibus, et tamen ea quibus mouebatur sub specie commendandae religionis tacere noluisse. CAPUT III. Quae sit parhos in res humanas diuinasque diuisit, rebus humanis uiginti quinque, diuinis sedecim tribuit, istam secutus in ea partitione
Abbreviated transcription (Latin):
micis ubi cuncta dubitanda ẽẽ c̃tendit : ad didit sine ulla dubrtatiõe doctisimo. ꝓfecto de hac re sic erat certꝰ: ut aufer¬
ret dubitatioem̃ quã sol& in om̃ib ad hibe : Tanq dehoc uno &ia pacadenicoꝵ cubitatiõe disputaturꝰ sea cademcũ fuisse
tui libri quasi domũ reduter̃: ut possemꝰ aliquanđ qͥ e ubi essenꝰ agnoscere: Tu ȩtatẽ patiȩ tudescriptioẽs tẽroꝵ tu sacroꝵ
uira: tusaceriotũ tudom esticã. tu pubbcã disciplinã tu sedũ regionũ. locoꝵ tuom̃iũ diunaꝵ humanoꝵ rerũ. nõia. gña.
officia causas spusti. Ite gͥ uit : tã in signis excellentisq pitiȩ & qđ de illo &iã terentianꝰ. el egantis imo ũ siciũo
breutẽ ait. Nit doctissimꝰ undetũq uarro qͥ tã multa legit ut aligd ei scribe uacauisse mirem̃. tã multa scripsit quã
multa uix quẽquã legere potuisse credamꝰ: Iste in quã uir tantꝰ ingenio. tantꝰq doctrina sirerũ ueluit diunarũ de

Expanded text:
micis, ubi cuncta dubitanda esse contendit, addidit \'sine ulla dubitatione doctissimo\'. Profecto de hac re sic erat certus, ut auferret dubitationem, quam solet in omnibus adhibere, tamquam de hoc uno etiam pro Academicorum dubitatione disputaturus se Acadtui libri quasi domum deduxerunt, ut possemus aliquando qui et ubi essemus agnoscere. 5 Tu etatem patrie, tu descriptiones temporum, tu sacrorum iura, tu sacerdotem, tu domesticam, tu bellicam disciplinam, tu sedem regionuomina genera, officia causas aperuisti.\' Iste igitur uir tam insignis excellentisque peritiae et, quod de illo etiam Terentianus elegantissimo uel\'siculo breuiter ait: Vir doctissimus undecumque Varro, qui tam multa legit, ut aliquid ei scribere uacuisse miremur; tam multa scripsit, quam multa uix quemquam legere potuisse credamus: iste, inquam, uir tantus ingenio tantusque doctrina, si rerum uelut diuinarum, de
Abbreviated transcription (Latin):
auctores eos dicere & scrib̾e m inime dubitar̃ Iuã ꝑditionẽ diissuis ñ ĩpittant. qͥ mala tͣnsitoria
mis p̃cepta cont᷑ ꝑditos mores. Sii uͦ ipsoꝵ nullis talib p̃ceptis egerint aliꝗd cũ suo cultore ppło pilla re
publica neꝑire. Immo eosdẽ mores uelut suis exẽplis actoritate nora corrũ pendo eger̃ potiꝰ ut ꝑiret:
Quã ñ ido tc̃ ꝑisse qͥsquã ut arbitror iã dicere audebit: qr discessere om̃s aditis arisq relictis dii uelut
amici uirtutib cũruitis hõiũ offenderent᷑. q tot signis extorꝓaugurioꝵ. uatiinior.quib se tanquã
p̃scios futuroꝵ ad iutoresq p̃loꝵ iactare & cm̃dare gesti ebant : c̃uincunt᷑ fusse p̃sentes: Ssiuere absces¬
sissent: mitius romani in bella ciuilia suis cupiditatib quã illoꝵ instigatiõib exarsissent. ¶ cũ ita sint.

Expanded text:
auctores eorum dicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, auctores eorum dicere et scribere minime dubitarunt. Quam perditionem dis suis non inputant, qui mala transitoria, mis praecepta contra perditos mores; di uero ipsorum nullis talibus praeceptis egerint aliquid cum suo cultore populo pro illa re publica, ne periret; immo eosdem mores uelut suis exemplis auctoritate noxia corrumpendo egerunt potius, ut periret. Quam non ideo tunc perisse quisquam, ut arbitror, iam dicere audebit, quia \'discessere omnes adytis arisque relictis di\', uelut amici uirtutibus, cum uitiis hominum offenderentur; quia tot signis extorum auguriorum uaticiniorum, quibus se tamquam praescios futurorum adiutoresque proeliorum iactare et commendare gestiebant, conuincuntur fuisse praesentes; qui si uere abscessissent, mitius Romani in bella ciuilia suis cupiditatibus quam illorum instigationibus exarsissent. CAPUT XXVI.
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑ exẽplo: hac astutia maligni sp̃s &ĩã ludos unde multa iã dixi scenicos sibi dicari saerariq
uisser̃ uli tanta do flagitia theatricis canticis atq fabulaꝵ actionib celebrata p̃ utqͥs qͥs eus
fecisse cred &. & qͥs qͥs ñ cred&. s tam̃ illos libentissune sibi talia et hibi cerner&: securꝰ imitaret᷑
Neqͥs itaq existimar& indoꝰ c̃uitia potiꝰ quã eis dignũ aliꝗd scriptitas se: ubi cũq illos it se pug¬
nasse poetȩ c̾memarant: ipsi ad decipiendos hoĩes poetr carmina firmauer̃. Pugnas uidelic& suas ñ solũ ꝑsce¬
nicos intheatro. uerũ &iã ꝑse ipsos in cãpo humanis ocuilis exhibentes. hec dicere c̃pulsi sumꝰ qm̃ pesimis
morib ciuũ romanã rẽ publicã iã antea ꝑditã faisse nullãq remansisse ante aduentũ dñiñi ihũ Ñ

Expanded text:
retur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrariqueretur exemplo. Hac astutia maligni spiritus etiam ludos, unde multa jam dixi, scenicos sibi dicari sacrarique jusserunt: ubi deorum tanta flagitia theatricis canticis atque fabularum actionibus celebrata, et quisquis eoshiberi cerneret, securus imitaretur. Ne quis itaque existimaret in deos conuicia potius quam eis dignum aliquid scriptitasse, ubicumque illos inter se pugnasse poetae commemorarunt, ipsi ad decipiendos homines poetarum carmina firmauerunt, pugnas uidelicet suas non solum per scaenicos in theatro, uerum etiam per se ipsos in campo humanis oculis exhibentes. Haec dicere conpulsi sumus, quoniam pessimis moribus ciuium Romanam rem publicam iam antea perditam fuisse nulla
Abbreviated transcription (Latin):
iam bella eiuilia extusant᷑ humana: Consideret᷑ tam̃ q̃sit taliũ doꝵ ł malitia ł miseria Si aut̃
sepugnasse finter̃ ꝗd aliud eget᷑. nisi ut sibi romani bellando ciuilit̾ tanꝗ doꝵ exẽplo nullũ
nesas ad mittere uiderent᷑ Iã enĩ ceperant bella auilia & aliqͦt nefandoꝵ p̃lioꝵ strages exse¬
cranda ꝓcesserat. Iã multos mouerat Iqđ miles quidã dũ occiso spolia det̾her& : fratrẽ nudato
cadauere agnouit. ac de testatꝰ bella ciuilia se ipsũ ibi perunens frat̾no corpori adiunrit Ut
gͦ huiꝰ tanti mali minime teder&.s armoꝵ scelestoꝵ magis magisq ardor in crescer&:. neni
idemones qͦs illi dos putantes colendos & uenerandos arbitrabant᷑. int̾se pugnantes hõib apparere
uoluer̃ : Ne imitari tales pugnas eiuioa trepidar& affectio. s fotius humanũ sceł duino ercusa¬

Expanded text:
iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem iam bella ciuilia excusantur humana; consideretur tamen quae sit talium deorum uel malitia uel miseria: si autem se pugnasse finxerunt, quid aliud egerunt, nisi ut sibi Romani bellando ciuiliter tamquam deorum exemplo nullum nefas admittere uiderentur? Iam enim coeperant bella ciuilia, et aliquot nefandorum proeliorum strages exsecranda praecesserat. Iam multos mouerat, quod miles quidam, dum occiso spolia detraheret, fratrem nudato cadauere agnouit ac detestatus bella ciuilia se ipsum ibi perimens fraterno corpori adiunxit. Ut ergo huius tanti mali minime taederet, sed armorum scelestorum magis magisque ardor incresceret, noxii daemones, quos illi deos pvoluerunt; ne imitari tales pugnas civica trepidaret affectio, sed potius humanum scelus divino excusa
Abbreviated transcription (Latin):
iuctus at captiuus nefandis uitus. & ꝑ hȩc ipsis &ĩa demonib multo obstrictius subderet᷑. Ollinc
nͦͣ quif ñ intellegar. quis ñ uideat. nisi qͥtales dos imitari magis eligit quã diuina grã ab eoꝵ so¬
cietate separari. quantũ moliant᷑ maligni isti sp̃s exẽplo suo. uelut diuinã auct oritatẽ p̃bere sce¬
lerib ꝗ ł oeiã in quadã cãpaniȩ lata planitie ubi ñ m̃ulto pꝰciuilesacies nefario p̃lio c̃fliter᷑. ipsi in¬
⁊ se prius pugnare iusi s̃. Nãq ibi auditi s̃ pͥmũ ingentes fragures morq: multise uidisse nuntiar᷑¬
ꝑaliquot dies duas acies pliari. Iuȩ pugna ubi destitit. uestigia quoq uelut hoiũm & equorũ
q̃ũ intã se illa c̃flictatiõe ex primi poterant inuener̃. Si gͦ ueracit̾ int̾se numina pugnauer᷑

Expanded text:
uictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetur. Cuictus adque captiuus nefandis uitiis et per haec ipsis etiam daemonibus multo obstrictius subderetur. Cvero quis non intelligat, quis non videat, nisi qui tales deos imitari magis elegit, quam divina gratia ab eorum societate separari, quantum moliantur maligni isti spiritus exemplo suo velut divinam auctoritatem praebere sceleribus, quod etiam in quadam Campaniae lata planitie, ubi non multo post civiles acies nefario praelio conflixerunt, ipsi inter se prius pugnare visi sunt? Namque ibi auditi sunt primum ingentes fragores: moxque multi se vidisse nuntiaraliquot dies duas acies proeliari. Quae pugna ubi destitit, uestigia quoque uelut hominum et equorum, quanta de illa conflictatione exprimi poterant, inuenerunt. Si ergo ueraciter inter se numina pugnauerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
unde longe aberat ꝑ quẽ ille sp̃s loq̃bat᷑. ñ tam̃ clamauit scelert paree sylla quȩ illicuictor tã horrenda
cõmisit: cui corona aurea ipsius uictoriȩ in lustrissimũ signũ inuctulino iecore apparuit. qualia signa se dii iusti
dare solerent ac nͣ demones impi ꝓfecto illis eitis nefaria potiꝰ atq: illi syllȩ grauit̃ noria mala futura mon¬
strarent neq enĩ ei dignitati tantũ ꝓfuit illa uictoria. quantũ nocuit cupiditati. qua factũ ẽ. ut ĩmode¬
ratis laluans. & sciłis reb elatꝰ ae p̃cipitat᷑ magis ipse ꝑir& inmorib quã inimicos incorporib: ꝑder&
Fee illidi uere tristia uereq iugenda ñ extis ñ auguriis ł cuiꝰquã somnio ł uaticinio p̾nuntiabãt.
Magis. eñi tinebant ne corrigeret᷑. quã ne uinceret᷑. Immo satis agebant ut uictur ciuiũ głosus.

Expanded text:
unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda unde longe aberat per quem ille spiritus loquebatur; non tamen clamauit: \'ab sceleribus parce, Sylla\', quae illic uictor tam horrenda commisit, cui corona aurea ipsius uictoriae inlustrissimum signum in uitulino iecore apparuit, qualia signa si di iusti dare solerent ac non daemones inpii, profecto illis extis nefaria potius adque ipsi Syllae grauiter noxia mala futura monstrarent. Neque enim eius dignitati tantum profuit illa uictoria, quantum nocuit cupiditati; qua factum est, ut inmoderatis inhians et secundis rebus elatus ac praecipitatus magis ipse periret in moribus, quam inimicos in corporibus perderet. Haec illi di uere tristia uereque lugenda non extis, non auguriis, non cuiusquam somnio uel uaticinio praenuntiabant. Magis enim timebant ne corrigeretur quam ne uinceretur. Immo satis agebant, ut uictor ciuium gloriosus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ueninec tarentũ sylla atq idi sacrificaiss& uidit in capite uitulini iecoris similctudinẽ corone aureȩ
tõ postumiuis. arispex ille tespondit p̃darã ei significate uictoriã. Iussitq ut eitis illis solis uesceret᷑
Postea paruo ⁊ nt̃ uallo seruus cuidã lucipontu uaticinando clamaũ. A bellona nuntius uenio. uictoria
tua ẽ sylla: deinde adiec̃ arsurũ eẽ capitoliũ. hoc cũ dixiss&. c̃tinuo egress ecastris postero die c̃cita¬
tior reũs ẽ & capitoliũ arsisse clamauit. Arserat aũ reuera capitoliũ qđ quidẽ demoni & p̃uide facile
fuit & relerriine nuntiare. Illud sane itende qđ ad causa inaime ꝑtin& sub qualib: diis eẽ cupiant
qͥblasphemant saluatorẽ uoluntates fideliũ ad nãtu demonũ lib̵ antẽ. Elamaũ homo uaticinando uicto¬
ria tua ẽ sylla. atq ut id diuino spũ clamasse cređet᷑. siuntiaũ eiã aliꝗd &x ꝓpe futurũ & mot factũ.

Expanded text:
oronae aureae. Tunc Postumius haruspex ille respondit praeclaram significare uictoriam iussitque ut extis illis solus uesceretur. Postea paruo interuallo seruus cuiusdam Lucii Pontii uaticinando clamauit: <a Bellona nuntius uenio, uictoria tua est, Sylla. Deinde adiecit arsurum esse Capitolium. Hoc cum dixisset, continuo egressus e castris postero die concitatior reuersus est et Capitolium arsisse clamauit. Arserat autem re uera Capitolium. Quod quidem daemoni et praeuidere facile fuit et celerrime nuntiare. Illud sane intende, quod ad causam maxime pertinet, sub qualibus dis esse cupiant, qui blasphemant Saluatorem uoluntates fidelium a dominatu daemonum liberantem. Clamauit homo uaticinando: uictoria tua est, Sylla\', adque ut id diuino spiritu clamare crederetur, nuntiauit etiam aliquid et prope futurum et mox factum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: iđo sanũ : S utrũ pͥmꝰ hõ ł pͥmi hoĩes duoꝵ erat qͥppe c̃iugiũ: habeant istos affectꝰ incorpore
rito querit᷑ Si enĩ habeant qͦmͦ erant beati in illo memorabili beatitudinis loco id est para dyso

Expanded text:
ens: Sed utrum primus homo vel primi homines, duorum erat quippe conjugium, habebant istos affectus, concupisrito quaeritur. Si enim habebant, quomodo erant beati in illo memorabili beatitudinis loco, id est, paradiso
Abbreviated transcription (Latin):
sũmo regit ⁊ ꝑio ac potestate đ ẽdidit: stella p̃niiis: magitudinẽ figura ⁊ ꝗ ẽ mirabil iusssui
curs ordinẽ legẽq mutaũ: Turbaũ ꝓfecto tõsi ulli iã fuer̃ canones astrologoꝵ iqͦs ueliit iner¬
rabili c̃putatiõe dep̃titis ac futuris astroꝵ motib: c̃scriptos habent qͦscanones seq̃ndo ausi sunt
diceres hoc q de luci fero ẽtigit nec antea necpꝰ ea c̃tigisse. Nosaũ indiuinis libris legimꝰ &iã
sołẽ ipsũ stetisse cũ hoc adno

Expanded text:
summo regit imperio ac potestate quod condidit. stella prae ceteris magnitudine ac splendore notissicursus ordinem legemque mutauit. Turbauit profecto tunc, si ulli iam fuerunt, canones astrologorum, quos uelut inerrabili conputatione de praeteritis ac futuris astrorum motibus conscriptos habent, quos canones sequendo ausi sunt dicere. hoc, quod de Lucifero contigit, nec antea nec postea contigisse. Nos autem in diuinis libris legimus etiam solem ipsum et stetisse, cum hoc a Do
Abbreviated transcription (Latin):
tis retib ĩ plicare. &iã uera p̃dicãt siue multa dicẽo aliquando in aliq ueritatis in currant. Nob tam̃
ista q̃ uelut cont᷑ nat᷑am fiuint ⁊ ct᷑ nat᷑am fieri dñrs qͦ more hõiũ loritꝰ e. Et apłs dicẽdo et᷑ nat̾᷑am i nolea¬

Expanded text:
tis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen tis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ digiosa fuligine horori ẽ ⁊ poma eiꝰ intiorẽ fauillã m̃daci suꝑficie maturitatis includt: Eoce ñerat
talis. ⁊ talis ẽ. ecceat̃ ditore nat᷑oꝵ nata eiꝰ in hane fȩudissimã diũ sitatẽ mirabilimurta tiõe cũsa ẽ ⁊ q p̾t
hanc ł tã longũ accedit tẽ pꝰ:tã longo tprẽ ꝑseuerat: Sic̃ gͦ ñ fuit ĩ possibile do qͦs uoluit instituere : sic ei
monstra ostenta portenta ꝓdigia nuncupant᷑ q̃ rerote ⁊ c̃memorare siuelĩ huiꝰ oꝑis qͥs erit finis. mon¬
stra sane dicta ꝑhibent amonstrando q aliꝗ significancdo demonstrent. E ostenta ab ostendendo. ⁊ por¬
tenta a portendendo id est p̃ostendendo ⁊ ꝓdigia q porro dicat idẽ fut᷑a p̃eluant: S uiđint eoꝵ c̃iec
tores qͥmͦ ereis siue fallant᷑ siue instinctu sp̃uũ qͥb cura q̃ tali pena dignos animos hõiusnoaiȩ curiosita¬

Expanded text:
prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat prodigiosa fuligine horrori est et poma eius interiorem fauillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a conditore naturarum natura eius in hanc foedissimam ditam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei nmonstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a tores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiosita
Abbreviated transcription (Latin):
doctissimꝰ fortasse uere factũ eẽ ñ credt̃. aut q ñ dui mansit alius eiꝰ dẽ sidis eursꝰis reditũ ẽ ad solitã
misꝰ isto mouent᷑ eat̃plo. habent gͦ aliud ꝗͥ aĩa nc̃ possit ostendi eisq pittio debe susficere qͦ cõmoneant᷑ cũ
aliꝗ adinterint in aliq̃ insftitutiõe nat᷑ȩ eãq sibi notissimã fecerunt ñ se uđ do deb̾e p̃seribe. quasi eã
ñ possit in longe aluid quã eis cognita ẽ ũ tere atq mutare: tra sodomoꝵ ñ fuit utiq ut ne ẽ siace¬
bat simili cetis facie eadẽq ł &iã ubiore fecunditate pollebat: Nã di parad yso idiuinis eloquiis ẽpa¬
rata ẽ. hec p̾ea quiã tacta decelo ẽ sic̃ illoꝵ qͦq attestat᷑ historial iñc ab eis qͥueniunt ad loca illa c̃spieit

Expanded text:
doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adtestatur historia et nunc ab eis qui ueniunt ad loca illa conspicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
mnagicis artib tribuunt uñ illud ẽ qͥ supius c̃memora : dirisse uirgiliũ sistere aquã fiuia i a netue n¬
sida tens o Na fluuiũ stetisse suipius inferiusq fliurisseicũ ppłs di ductore sup̃ memorato aħa naue fuaen¬
marimũ syđ regnante et echia mͦ c̃memorauimꝰ : Qł uͦ delucifero uarro scripsit. ñẽ illic dictũ alicio pe¬
tenti hõi id fuisse ccessũ : ñ gͦ denoticia nat᷑aꝵ caliginẽ sibi faciant infideles. Ssi ñ possit mnaliq̃ re diui¬
nõe n inideat in hõiũ in numerabili numerositate ⁊ tanta nat᷑ȩ similitudine ualde mirabilit̃ sic hab̃e
sinigłos in singlas facies utiisi urtsẽ disimiles ẽnt ñ discernerent singuli ab heib cetis: Es gͦ sumibes efi¬
peoscere n at a cinunis : E t tõm qm q̃ ẽrara ipsas mira imulto apłiꝰ adimiram̃ quando duos ita similes reguniꝰ¬
ut in eis discernendis aut sẽꝑ aut sreqͥnt̃ erremꝰ: S s diri seriptũ a narrone lic&e eu sit hisforicͥ idemq

Expanded text:
 superius commemoraui dixisse Vergilium: Sistere aquam fluuiis et uertsidera retro. Nam et fluuium stetisse superius inferiusque fluxisse, cum populus Dei ductore supra memorato Iesu Naue umaximum sidus regnante Ezechia modo commemorauimus. Quod uero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui petenti homini id fuisse concessum. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re diuiione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretexposcere natut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ⁊ ignis ñ ertinguit᷑: Nenĩ piguit uno loco eadẽ uba t̃ diceres quẽ ñ t̾reat istarepeticio ⁊ illus penȩ
c̃m̃datio tã uehem̃s orediuino Utrũq aũ hoꝵ ignẽ scilic& ati ũmẽ qͥ uolt ad anuni penas ñ adeorꝑis
ꝑtinere : dict̾ ouiã uri dolore anime atq infructuose penitentess eosqͥfuerinit a regno di separati &
iđo ignẽ ꝓusto dolore urente ñ in ẽgrue pom potuisse c̃tendt̃ : Uñ illud apłi ẽ. qͥs scandali⁊ at᷑ ⁊ ego
ñ uror. Eundẽ &iã ũmnẽ putant intellegendũ ẽẽ. Nã scriptũ ẽ inqͥunt. Sic̃ tinea uestim̃tũ : ũmis
lignũ sic meror ettruciat coruiri. Q uͦ pȩnas ⁊ animi ⁊ corporis inillo supplicio fut᷑as eẽ ñ dubitant
iegne ur⁊ corpꝰ. an iinã aũ rodi qdã mͦ ũme meroris affirinant. Iđ nsi credibilius dr̃ qr utiq ab surdũ
ẽ ibi dolorẽ aut corporis. aut animi defuturũ: ego tam̃ facilius e nt ad corpꝰdicã utrũq ꝑtinere quã

Expanded text:
et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis pertinere, dicunt etiam uri dolore animi sero adque infructuose paenitentes eos, qui fuerint a regno Dei separati, et ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt; unde illud apostoli est: Quis scandalizatur, et non ego uror? Eundem etialignum, sic moeror excruciat cor viri . Qui vero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodammodo verme moeroris affirmant. Quod etsi credibilius dicitur; quia utique absurdum est, ibi dolorem aut corporis, aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi societatis humanȩ : Uñ apłs dic̃ : Qs qͥs aũ suis & marime domesticis ñ ꝓuid& : fidẽ dene¬
gat & ẽ infideli det̃ior: hinc itaq &ĩ apardom estica orit᷑ id est ordinata ĩꝑandi obȩdiendiq: c̃cor¬
dia cohabitantiũ. Ipant eñ qͥ c̃sult̃ sic̃ uir urori parentes filiis dñi seruis: Obȩdiunt aũ qͥb c̃sulit᷑¬

Expanded text:
s autem suis et maxime domesticis non providet, fidem denegat et est infideli deterior. Huic itaque etiam pax domestica oritur, id est ordinata imperandi obediendique concordia cohabitantium. Imperant enim qui consulunt, sicut vir uxori, parentes filiis, domini servis. Obediunt autem quibus consulitu
Abbreviated transcription (Latin):
putauer̃ ne qͥsquã in honesta uelit sibi fieri ab hõib ut de t̃piorib: taceã : certe iuturiosa c̃uiuia in quib:
sesi & ipse illis faciat. hoc p̃ceptũ exstim& ĩ pleturũ: S ing̃co eiiuangłio uñ inlatinũ tͣnslatũ ẽ ñ legit᷑¬
bona. s q̃cũq uultis ut faciant uob̾ hoĩes hȩc &uos facite illis: crede ꝓpt̾ea q in eo qđ̃ dir̃ uultis. iã uoliit¬
iã noluit intellegi bona ñ eñi ait cupitis. ñ tam̃ sẽꝑ his ꝓprietatib: locitio nr̃ a frenanda ẽ : s int̃dũ his
utendũ ẽ Etcũ legimꝰ eos quoꝵ auctoritatẽ sult are fas ñẽ. ĩbi s̃ intellegendi ubi ret sensꝰ aliũ critũ ñ¬

Expanded text:
putauerunt, ne quisquam inhonesta uelit sibi fieri ab hominibus, ut de turpioribus taceam, certe luxuriosa conuiuia, in quibus se, si et ipse illis faciat, hoc praeceptum existimet iupleturum. Sed in Graeco euangelio, unde in Latinum translatum est, non legitbona\', sed: Quaecumque uultis ut faciant uobis homines, haec et uos facite illis; credo propterea, quia in eo quod dixit uultis, iam uoluit intellegi \'bona. Non enim ait \'cupitis. Non tamen semper his proprietatibus locutio nostra frenanda est, sed interdum his utendum est; et cum legimus eos, quorum auctoritati resultare fas non est, ibi sunt intellegendae, ubi rectus sensus alium exitum n
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpias crultare leticia. & tam̃ ñ ẽ gauđẽ ĩpis dic̃ dñs. uñ : nisi q gauđe aliud ẽ : quando ꝓyrie signatus:
hoc ũbũ panit᷑. Itẽ qͥs negauerit ñrecte p̃cipi hõib ut q̃cũq ab alussibi fieri cupiunt. hȩx eis & ipsi faci¬
ant. n e se inuitent t̃pitudine in licitȩ uoluptatis oblectent: & tam̃ saluberrimũ uerissiũq p̃ceptũ

Expanded text:
uando proprie signateque hoc uerbum ponitur? Item quis negauerit non recte praecipi hominibus, ut quaecumque ab aliis sibi fieri cupiunt, haec eis et ipsi faciant; ne se inuicem turpitudine inlicitae uoluptatis oblectent? et tamen saluberl\'imum uerissimumque praeceptu
Abbreviated transcription (Latin):
amorẽ aliud dilectioem ł caritatẽ in sinuandũ fuit Nã & amorẽ inhono diciiã ostendimꝰ .s neqͥs exis¬
tim& amorẽ qͥdẽ & in malo & inborio dilectioem aũ ñ nisi inbono eẽ dicendã: illud attendat qđ

Expanded text:
amorem, aliud dilectionem uel caritatem, insinuandum fuit. Nam et amorem in bono dici iam ostendimus. Sed ne quis exisamorem, aliud dilectionem uel caritatem, insinuandum fuit. Nam et amorem in bono dici iam ostendimus. Sed ne quis existimet amorem
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ int̃rogatiõe. & ipse iħs ñ ait diligis me s amas me: Ubi secutꝰ ut euuangłista c̃tristatꝰ ẽ petrus
qr dit̃ ei t̃tio amasme : Cũ dñs ñ t̃tio s semel diterit amas me : Bis aũ dũt̃ diligis me: vñ & intellegim
qđ &iã cũ dicebat adñs diligis me : nihil aliud dicebat quã amos me Petrus aũ ñ mitaũ huiꝰ unius
rei ũbũ s &iã t̃tio dñe inqͥt tu om̃a scis tu scis qr amote: hoc ꝓptͣ ea ẽiemorandũ puteaui : qr ñ nulli¬
arbitrant᷑ aliud eẽ dilectiõem siue caritatẽ : aliud amorẽ: Dict̃ enĩ dilectioem accipiendã ẽẽ ĩ bono
amorẽ in inalo Sic aũ nec ipsos auctores scłariũ lit̾arũ locitos eẽ certissimũ ẽ s uiđint philosopłi ittrũ¬
ł qua ratiõe ista discernant. amorẽ tam̃ eos inbonis reb et erga ipsũ đm i agnipenđe libri eoꝵ satis
ioquunt᷑ S. scripturas religiõis nr̃e quaꝵ auctoritatẽ cet̃is om̃ib: lit̃is ante ponimꝰ s̃ altud dicere

Expanded text:
 interrogatione et ipse Dominus non ait, Diligis me, sed, Amas me? ubi secutus ait Evangelista, Contristatus est Petrus, quia dixit ei tertio, Amas me? cum Dominus non tertio, sed semel dixerit, Amas me? bis autem dixerit, Diligis me? Unde intelligimus, quod etiam cum dicebat Dominus, Diligis me? nihil aliud dicebat, quam, Amas me? Petrus autem non mutavit hujus unius rei verbum, sed etiam tertio, Domine, inquit, tu omnia scis, tu scis quia amo te . arbitrantur aliud esse dilectionem siue caritatem, aliud amorem; dicunt enim dilectionem accipiendam esse in bono, amorem in malo. sic autem nec ipsos auctores saecularium litterarum locutos esse certissimum est. Recta itaquuel qua ratione ista discernant; amorem tamen eos in bonis rebus et erga ipsum Deum magni pendere, libri eorum satis loquuntur. Sed scripturas religionis nostrae, quarum auctoritatem ceteris omnibus litteris anteponimus, non aliud dicere
Abbreviated transcription (Latin):
cauere negent nisi sapientẽ: Stultũ : ñ nisi cupereslȩtari. metuere. c̃tristari Et illas tres eẽ c̃stantias.
has aũ quatuor ꝑtͣbatio es scd̾m ciceronẽ : scd̾maũ plurimos : passiões Grere aũ illȩ tressic̃ diti appellant᷑
euphatiȩ. iste aũ quatuor pathe: hȩc locitio utrũ scripturis sc̃ĩs c̃gruat cũ q̃rerẽ quantũ potui diligeñ
illud inueni qđ ait ꝓpheta. Nẽ gauđe ĩpiis dic̃ dñs: Tanꝗ ĩpii lȩtari possint potiꝰ quã gande de malis qr
gaudiũ ꝓprie bonoꝵ & pioꝵ ẽ. Itẽ illud in euuangłio. q̃ cũq uultis ut faciant uob̾ hoi es. hȩc ei uos faccte

Expanded text:
cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari, metuere contristari; et illas tres esse constantias, cauere negent nisi sapientem; stultum autem non nisi cupere laetari, metuere contristari; et illas tres esse constantias, has autem quattuor perturbationes secundum Ciceronem, secundum autem plurimos passiones. Graece autem illae tres, sicut dixi, appellantur eorcatetai; istae autem quattuor πάθη. Haec locutio utrum scripturis sanctis congruat, cum quaererem quantum potui diligenter, illud inueni quod ait propheta: Non est gaudere inpiis, dicit Dominus; tamquam inpii laetari possint potius quam gaudere de malis, quia gaudium proprie bonorum et piorum est. Item illud in euangelio: Quaecumque uultis ut
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tes corrũpant᷑ ac astitate q̃ ẽ i tp̃o. de tristicia uͦ quã cicero magis egͥtudinẽ appellat : dolorẽ aũ uirgilus
ubi ait. dolent gaudentq s iđo maliii tristiciã dicere : q egritudo ł dolor usitatius in corporib dr̃: frupulosir
soicitres eẽ uoluer̃ ꝓtrib ꝑt̃batiõib in animo sapientis ꝙ cupiditate uoluntatẽ ꝓleticia gaudiũ. ꝓmetu cau¬
tioẽm: Pegͥtudine uͦ ł dolore quã nos uitandȩ ãbigutatis gr̃ã tristiciã maliumꝰ dicere : negauer̾ eẽ posse aliqd̾
in animo sapientis : uoluntas qͥppe inqͥunt appetit bonũ qł fac̃ sapiens gaudiũ debono adepto qđ ubiq adi
piscit᷑: Cautio deuitatꝰ qͣđ̃ d eb & sapiens deuitare : Tristicia porro qr demalo ẽ qđ ĩa accidit : nullũ aũ malũ
existimant posse accidẽ sapienti: nihil in eiꝰ aminto ꝓilla posse eẽ dixer̃: Sic gͦ illi loquunt᷑ ut uelle gauđe.

Expanded text:
te, quae est in Christo. De tristitia uero, quam Cicero magis aegritudinem appellat, dolorem autem Vergilius, ubi ait: dolent gaudentque\', sed ideo malui tristitiam dicere, quia aegritudo uel dolor usitatius in corporibus dicitur scrupulosior ibus perturbationibus in animo sapientis, pro cupiditate uoluntatem, pro laetitia gaudium, pro metu cautionem; pro aegritudine uero uel dolore, quam nos uitandae ambiguitatis gratia tristitiam maluimus dicere, negauerunt esse posse aliquid in animo sapientis. Voluntas quippe, inquiunt, adpetit bonum, quod facit sapiens: gaudium de bono adepto est, quod ubique adipiscitur sapiens; cautio deuitat malum, quod debet sapiens deuitare; tristitia porro quia de malo est, quod iam accidit, nullum autem malum existimant posse accidere sapienti, nihil in eius animo pro illa esse posse dixerunt. Sic ergo illi loquuntur, ut uelle gaudere
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ mirabile fit in hoc mundo ꝓfectominꝰ ẽ. quã totꝰ hic mundꝰ id est cȩlũ & t̾ra & onia q̃ in eis s̃. quȩ
certe ds fet̃: sic̃ aũ ipse qͥfecit. ita modꝰ qͦfecit. occultꝰ ẽ & in c̃p̃hensibilis hõi  quã ius itaq: miracula
ui sibiliũ naturaꝵ uidendi assiduitate uiluerint: tam̃ cũ ea sapient̃ intuem. inusitatissimis rarisq
maiora s̃. Nã & om̃i miraculo qđ fit ꝑ hoiẽm. mauis miraculũ ẽ hõ quaꝓpt̃ ds̃. qͥ fet̃ uisibilia cȩlũ¬
mã: ad huc uisibilib declitã: ubiuͦ & quando. faciat. inc̃mutabile c̾siliũ penes ipsũ ẽ in ciuiꝰ dispositiõe

Expanded text:
quam totus hic mundus, id est caelum et terra et omnia quae in eis sunt, quae certe Deus fecit. Sicut autem ipse qui fecit, ita modus quo fecit occultus est et inconprehensibilis homini. Quamuis itaque miracula uisibilium naturarum uidendi adsiduitate uiluerint, tamen, cum ea sapienter intuemur, inusitatissimis rarissimisque maiora sunt. Nam et omni miraculo. quod fit per hominem, maius miraculum est homo. Quapropter Deusmam adhuc uisibilibus deditam; ubi uero et quando faciat, incommutabile consilium penes ipsum est, in cuius dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
guine supplicant: Si cui intueri uars
q̃ faciunt q̃q patiunt᷑: in ueni& tã ind̾ecora honestis. tã
in dagna liberis tã dissimilia sanis
& nemo fuerit dubitetutꝰ furere eos. sicũ pauciorib fore¬
h ents N c̃ santatis patrocinũ ẽ.¬

Expanded text:
guine supplicant. Si cui intueri uacet, quae faciunt quaeque patiuntur, inueniet tam indecora honestis, tam indigna liberis, tam dissimilia sanis, ut nemo fuerit dubitaturus furere eos, si cum paucioribus furerent; nunc sanitatis patrocinium es
Abbreviated transcription (Latin):
ac deinde cessar& scriptor libri c̃memorare cetas q̃ usq ad diluuiũ eẽ potuer ¶Porẽ & illa eẽ causa
cur ñ ordo gnrationũ ꝑ pͥmogenitos dnceret᷑ ut necesse ñ sit in illis hõib tã serã ered̾e̾ pub̾tar ẽ
qđ scilic& eadẽ ciuitas quã cam in noĩe enoch filii sui ẽdidit longe lateꝯ. regnare potuerit Et
reges hab̾e ñ simul plures s suis ȩtatib singulos qͦs genussent sibi successores qͥcũq: regnassent: hoꝵ

Expanded text:
ac deinde cessaret scriptor libri commemorare caeteras, quae usque ad diluvium esse potuerunt. Potest et illa esse causa, ac deinde cessaret scriptor libri commemorare caeteras, quae usque ad diluvium esse potuerunt. Potest et illa esse causa, cur non ordo generationum per primogenitos duceretur, ut necesse non sit in illis hominibus tam seram credere pubertatem, quod scilicet eadem civitas, quam Cain in nomine Enoch filii sui condidit, longe lateque regnare potuerit, et reges habere non simul plures, sed suis aetatibus singulos, quos genuissent sibi successuros quicumque regnassent. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
annos agignendis filiis cessare potuisse. duob mͦdis istã solutã eẽ q̃stionẽ. Aut desera pubtate
ꝓportione tã longe uitȩ aut defiliis qͥ c̃memorant᷑ ingñatiõib qđ ñ fuerint pͥmogeniti. s hi ꝑ
qͣs adeũ quẽ intendebat auctor libri pot̾at ꝑueniri. sic̃ ad noe ingnratiõib: seth: pinde ingnr̃ati
onb: cam sin occurrit qͥ deb& intendi ad quẽ pt̃missis pͥmogenitis ꝓ eos qͥ c̃memorati s̃ ꝑueniri opor¬
tebats sera pubtas intellegenda restahit ut aliquan to post centũ annos puberes habilesq ad gig¬
nendũ facti fuerint. ut ordo gnr̃ationũ ꝑpͥmogenitos currer& & usq diluuiũ ad numerũ an¬
noꝵ tante quantitatis occurrere. quãuis fieri possit ut ꝓpt̃ aliquã secretiorẽ causa q̃ me later
usq ad lamech & eiꝰ filios gnrationũ ꝑneniente c̃tertu ẽm̃daret᷑ hec ciuitas quã dicimꝰ eẽ t̾rena

Expanded text:
annos a gignendis filiis cessare potuisse, duobus modis istam solutam esse quaestionem: aut de sera pubertate, proportione tam longae uitae, aut de filiis qui commemorantur in generationibus, quod non fuerint primogeniti, sed hi, per quos ad eum, quem intendebat auctoet intendi, ad quem praetermissis primogenitis per eos, qui commemorati sunt, perueniri oportebat, sera pubertas intellegenda restabit, ut aliquanto post centum annos puberes habilesque ad gignendum facti fuerint, ut ordo generationum per primogenitos curreret et usque diluuium ad numerum annorum tantae quantitatis occurreret. Quamuis fieri possit, ut propter aliquam secretiorem causam, quae me latet, usque ad Lamech et eius fi
Abbreviated transcription (Latin):
obitũ mansit ia oris .s ꝓpt̃ ea mͥ indet᷑ illa quã secuiti sumꝰ huꝰ q̃stiõis solutio p̃ferenda. ꝗ centenani¬
us qͥdã sener s tpr̃is nr̃i de nulla potẽ femina gignere ñ tt̃ quando ad huc tãdii uiuebant ut cen¬
tũ anni ñdũ facerent hoiem decrepite senectutis. Stẽ ds̃ ayparuit abrahȩ ad quertũ mãbrȩ uitrib¬
uiris qͦs dubitandũ ñ ẽ angł̃ os fuisse quãnis qͥdã existiment unũ in eis fuisse adñm a p̃m. asserentes & a
eũ ante in duntũ fuisse uisibilẽ. Est qͥdem diuinȩ potestatis &x inuisibilis incorporalis ĩmutabilis q

Expanded text:
detur illa, quam secuti sumus hujus quaestionis solutio praeferenda: quia centenarius quidem senex, sed temporis nostri de nulla potest femina gignere, non tunc quando adhuc tamdiu vivebant, ut centum anni nondum facerent hominem decrepitae senectutis. Sequitur: Dixitque Abraham ad Dominum, Uuiris, quos dubitandum non est angelos fuisse; quamuis quidam existiment unum in eis fuisse Dominum Christum, adserentes eum etiam ante indumentum carnis fuisse uisibilem. Est quidem diuinae potestatis et inuisibilis, incorporalis inmu: tabilisq
Abbreviated transcription (Latin):
passe testam̃tũ ꝙ lic& ñ ab illo tam in illo ẽ dissipatũ: Uerũ sic oꝰq anim adũtendũ ẽ mullaa
inse neglegentia sua miuste urtire in circũcisi anima paruuli : nisi origi nalis obligatiõe

Expanded text:
passe testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animaduertendum est nulla passe testamentum, quia licet non ab illo, tamen in illo est dissipatum. Verum sic quoque animaduertendum est nulla in se neglegentia sua iniuste interire incircumcisi animam paruuli nisi originalis obligatione
Abbreviated transcription (Latin):
ut ueruĩ sit utrũq qđ scriptũ ẽ. Euaricatores estimaui om̃s peccatores t̾re. & ubi lex ñ ẽ nec
p̃uaricatio Ac ꝑhoc qr circũcisio signũ regnãtiõis fuit & ñ ĩmerito paruulũ ꝓpt̃ originale pec¬
catũ qͦ pͥmũ di dissipatũ ẽ testam̃tũ gnrãtio disꝑd&. nisi regñatio lib̾&.: sic intellegenda sunt
ũba diuina tanꝗ dictũ sit qͥ ñ fuerit regnatꝰ int̾ibit anima illa de gn̾e eiꝰ. qr testam̃tũ dĩ disi¬
pauit. quando madã cũ om̃ib oiã ipse peceaũ Si eñ dirissor qr hoc testam̃tũ meũ dissipauit.
uerit libũ ẽ intelligere de illo testam̃to dictũ. cuiꝰ dissipatio ꝑtinere posser ad parunlum
Siaũ hoc qͥsquã ñ nisi deista circũcisiõe dictũ eẽ ẽtendit. qđ in ea testam̃tũ di qm ñ ẽ carcũ
asꝰ dissi pauerit paruulꝰ. querat locutiõs aliquẽ mͦdũ qͦ ñ absurde possit intellegi idodissi¬

Expanded text:
uod scriptum est, et: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, et: Ubi lex non est, nec praeuaricatio. Ac per hoc, quia circumcisio signum regenerationis fuit et non inmerito paruulum propter originale peccatum, quo primum Dei dissipatum est testamentum, generatio disperdet, nisi regeneratio libamquam dictum sit: \'Qui non fuerit regeneratus, interibit anima illa de genere eius\', quia testamentum Dei dissipauit, quando in Adam cum omnibus etiam ipse peccauit. Si enim dixisset: Quia hoc testamentum meum dissipauit\', uerit, liberum est intellegere de illo testamento dictum, cuius dissipatio pertinere posset ad paruulum. Si autem hoc quisquam non nisi de ista circumcisione dictum esse contendit, quod in ea testamentum Dei, quoniam non est circumcisus, dissipauerit paruulus: quaerat locutionis aliquem modum, quo non absurde possit intellegi, ideo dissi
Abbreviated transcription (Latin):
parete ñ possee &iã sisteruis ñ fuisser: Porro si femina ita sit ꝓuectioris etatis ut ei solita mulierũ a¬
huc fluart d e iuiuene parete potẽ. deseniore ñ potẽ quãuis adliuc possit ille senior s de adilescen¬
tula gignere sic̃ abrabã pꝰmortẽ sarrȩ decetura potuit. qi uiuidã eiꝰ inuenit ȩtatẽ: hocgͦ ẽ qł¬
aliqđ pariendi tẽpꝰ extremũ gnãre ipse in illa etare adhuc poss&. ad aliqł ent emortuũ corpus
intelligere debͥemꝰ ñ ad om̃a nã si ad om̃a ñ iã senectꝰ uiui s cadauer ẽ mortui. Quã ius eo  sic¬

Expanded text:
parere non posset, etiamsi sterilis non fuisset. Porro si femina ita sit provectioris aetatis, ut ei solita mulierum adhuc fluant, de juvene parere potest, de seniore non potest: quamvis adhuc possit ille senior, sed de adolescentula gignere: sicut Abraham post mortem Sarrae de Cethura potuit, quia vividam ejus invenit aetatem. Hoc ealiquod pariendi tempus extremum, generare ipse in illa aetate adhuc posset. Ad aliquid enim emortuum corpus intelligere debemus, non ad omnia. Nam si ad omn
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ta d exceptis illis dnob magnis uetere & nouo qđ lic& cuiq legendo cognoseere: Testa¬
m̃ tũ aũ pͥmã qđ factũ ẽ ad hoiem pͥmũ ꝓfecto illud ẽ qua die ederiis morte moriemimi: Uñ
scriptũ c̃ inlibro qͥ eccłastic̃ appellat᷑: Om̃is caro sic̃ uestis ueteresco. testam̃tũ eñi asclo morte
Qͥ pacto in psalmo qđ legit᷑ uerũ ẽ. łuaticãtes estimaui om̃s peecatores trei hisi qi om̃ s legis
ei qͥ aliqͥ peccato tenent᷑ obstricti. quã obrẽ sierĩa paruuli qđ uera fides
habe nascunit᷑ ñ ꝓpric s originalit̃ peccatores un illis grãm remissiõis peccatoꝵ necessariã¬

Expanded text:
 licet cuique legendo cognoscere. Testamentum autem primum, quod factum est ad hominem primum, profecto illud est: Qua die ederitis, morte moriemini. Unde scriptum est in libro, qui ecclesiasticus appellatur: Omnis caro sicut uestis ueterescit. Testamentum enim a saeculo: Morte  praeuaricatio, quo pacto in psalmo quod legitur uerum est: Praeuaricatores aestimaui omnes peccatores terrae, nisi quia omnes legisei, qui aliquo peccato tenentur obstricti? Quam ob rem . si etiam paruuli, quod uera fides habet, nascuntur non proprie, sed originaliter peccatores, unde illis gratiam remissionis peccatorum necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
ei dabo tͥ exsarga filiũ or benedicã illũ &erit innatiões & reges gentiũ ereo er̃: quã ꝓmissionẽ nunc
ina p̃o certuim reddi exillo deinceps illi c̃iuges ñ uocant᷑ in scripturis sic̃ ante a uocabant᷑ abrã &.
surrdas sic̃ eosnos ab initio uocauimꝰ qm̃ sic iã uocant᷑ ab om̃ib abra &r sarra: Cur. aũ mutatũ sit nom̃
abralie recdidita ẽ ratio ꝙ patrẽ in qͥt multaꝵ gentiũ posurte hoc gͦ significare inteliegendũ ent
abrã uͦ quł antea uocabat᷑ intp̃tat᷑ excels pat : De nõie aũ mutato sarre ñ ẽ reddita ratio s si cat
Sara aũ uirtꝰ uñ scriptũ ẽ in epła ad hebreosfide & ipsa sarra uirtutẽ ar¬

Expanded text:
et benedicam illum, et erit in nationes, et reges gentium ex eo erunt quam promissionem nunc in Christo cernimus reddi, ex illo deinceps illi coniuges non uocantur in scripturis, sicut antea uocabantur, Abram et Sara, sed sicut eos nos ab initio uocauimus, quoniam sic iam uocantur ab omnibus, Abraham et Sarra. Quur autem mutatum sit nomen Abrahae, reddita est ratioabatur, interpretatur pater excelsus. De nomine autem mutato Sanae non est reddita ratio; sed, sicut Sarra autem uirtus. Unde scriptum est in epistula ad Hebraeos: Fide et ipsa Sarra uirtutem a
Abbreviated transcription (Latin):
ponendũ fuit ¶ꝵ gͦ c̃tẽptꝰ ẽ ds iubens qͥ creauerat qͥ ad suã imaginẽ fecerat qͥ cet̾is animalib p̃posue¬
rat qͥ in paradyso c̃stituerat. qͥ rerũ om̃iũ copiã salutisq p̃stiterat. qͥ p̃ceptis nec plurib nec gͣndib nec
ilib onerauerat . s uno breuissimo atq Ieuissimo ad obedientiȩ sali¬

Expanded text:
animalibus praeposueanimalibus praeposuerat, qui in paradiso constituerat, qui rerum omnium copiam salutisque praestiterat, qui praeceptis nec pluribus nec grandibus nec difficilibus oneraverat, sed uno brevissimo atque levissimo ad obedientiae sal
Abbreviated transcription (Latin):
quando fleũ quã sibi placuit quand p̃sũpsit. hoc dic̃ &sacer psalm Imple facies eoo ignominia & q̃rent
nom̃ tuũ dñe. id est ut tueis placeas q̃rentib nom̃ tuũ: qͥ sibi placuer̃ q̃rendo suũ SS ẽ peror dãpnabili¬
orq suꝑbia qua eriã in peccatis manifestis suffugiũ extusatiõis inqͥrit᷑: Sic̃ illi pͥmi hoĩes. quoꝵ & illa dũ
hic sonat peticio ueniȩ. nusꝗ ĩ ploratio medicine: Nã lic& isti ñ sic̃ cain qđ c̃miser negent : ad huc tam̃
suꝑbia in aliud q̃rit referre. qđ ꝑperã fac̃: Suꝑbia mulieris inserpentẽ suꝑbia uiri in mulierẽ .s ac cu¬
satio poti quã eitusatio uera ẽ : ubi mandati diuini ẽ aꝑta tͥnsg̃ssio. neq enĩ hoc ꝓpt̃ea ñ fecer̃ qr id
mulier serpente suadente uir muliere ĩꝑtiente c̃misit: Quasi qͥcquã đo cui ł credet᷑ ł ced̾et᷑ ante

Expanded text:
quando flevit, quam sibi placuit quando praesumpsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Imple facies eorum ignominia, et quaerent quando flevit, quam sibi placuit quando praesumpsit. Hoc dicit et sacer psalmus: Imple facies eorum ignominia, et quaerent nomen tuum, Domine; id est, ut tu eis placeas quaerentibus nomen tuum qui sibi placuerant quaerendo suum. Sed est pejor damnabiliorque superbia, qua etiam in peccatis manifestis suffugium excusationis inquiritur; sicut illi primi homines, quorum et illa dixit: hic sonat petitio ueniae, nusquam inploratio medicinae. Nam licet isti non sicut Cain quod commiserunt negent, adhuc tamen superbia in aliud quaerit referre quod perperam fecit: superbia mulieris in serpentem, superbia uiri in mulierem. Sed accusatio potius quam excusatio uera est, ubi mandati diuini est aperta transgressio. Neque enim hoc propterea non fecerunt, quia id mulier serpente suadente, uir muliere inpertiente commisit, quasi quidquam Deo, cui uel crederetur ue