comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tilium turbis & quiescenti¬
bus. dum ꝓfanam edem
usq ad fundamenta dirue¬
ret: aras oinnes atq simu¬
lachra redegit in puluerẽ.
Quo uiso rustici cum se
intelligerent diuino nutu
obstupefactos atq ꝑterri¬
tos. ne ep̃o repugnarent.
ce confitentes dm̃ martini
colendum. idola negli gen
referam. Ubi dum tempłm
itidem euerteret: furens gen¬
tilium rusticorum in eum
irruit multitudo. Cumq
unus audacior ceteris stricto
eum gladio peteret: reiecto
pallio nudam ceruicem
percussuro prebuit. Nec
cunctatur ferire gentilis
sed cum dexteram altius
extulisset: resupinus ruit.
Consternatusq diuino nu¬
tu: ueniam precabatur.
ec dissimile huic fuit
illud. cum eum ido¬
Li destruentem cul¬
tro quidam ferire uoluis¬
set: in ipso ictu ferrum ei
de manib excussum non
comparuit. Plerumq au¬
tem contra dicentib sibi
rusticis ne eorum fana des¬
trueret. ita predicatione
scã gentilium animos mi¬
tigabat: ut luce eis ueri¬

Expanded text:
tilium turbis et quiescentitilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras omnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, et confitentes, Deum Martini colendum, idola autem neclreferam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueri
Abbreviated transcription (Latin):
inferens. Lum uero mirũ
inmodum cerneres contͣ
ium uenti ignem retor¬
queri. ut conpugnantium
inter se elementorum qui¬
dam conflictus uideretur.
Ita uirtute martini ibi
tantum ignis est oꝑatus.
N uico autem cui lebrosũ
nomen est. cum idem tem¬
plum opulentissimum
suꝑsticione religionis uo¬
luisset euertere. restiͣt et
multitudo gentilium adeo
ut non ał̾sq in iuria
sit repulsus. Itaq secessit
ad proxima loca. ibiq per
triduum cilicio tectus &
cinere: iciunans semper
atq orans precabatur ad
dnm. ut quia tempłm il¬
lud euertere humana
manu non potuisset: uir¬
tus illito diuina dirueret.
Tum subito ei duo angłi
hastati atq scutati instar
milicie celestis se obtule¬
runt. dicentes missos se a
dño: ut rusticam multi¬
tudinem fugarent. presidi¬
umq martino ferrent:
ne quis dum tempłm dirue¬
retur obsisteret. Rediret gͦ.
&. opus ceptum deuotus
impleret. Ita regressus ad
uicum. inspectantib gen¬

Expanded text:
inferens. tum uero mirum inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, n uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gen
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. Tum uero in celũ
clamore sublato. gentiles
stupere miraculo. mona¬
chi flere pre gaudio: xp̃i
nomen incommune ab
omĩb predicari. Satisq
constitit. eo die salutem
uu uenisse regioni. Nam
nemo fere eximmani illa
rata. dñm iħm relicto impie¬
tatis errore crediderit. Et ue-¬
re ante martinum pauci
ad modum. immno pene nui¬
li in illis regionib xp̃i no-¬
men receꝑant. Quod adeo
uirtutib illius exemplo¬
q conualuit. ut iam ibi
nullus locus sit: qui non
aut eccłiis frequentissimis.
aut monasteriis sit repletꝰ.
Nam ubi fana destruxerat
statim ibi aut eccłias aut
monasteria construebat.
ec minorem sub eodem
fere tempore eodem in
opere uirtutem edidit. Nã
cum inuico quodam. fa¬
no antiquissimo & cele¬
berrimo ignem immisissi:
in proximam immo ad¬
herentem domum. agen¬
te uento flammarum
globi ferebantur. Quod
ubi martinus aduertit:
rapido cursu tectum do¬
mus seandit. obuium se
aduenientib flammis

Expanded text:
uerit. tum uero in caelum uerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa rata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis
Abbreviated transcription (Latin):
turba consentit. facilemq
arboris suȩ habuere iacturã:
si inimicum sacrorum suoꝵ
ca su illius obruissent. Ita¬
q cum unam inpartem
pinus illa eẽt adcliuis. ut
ñ cẽt dubium quam in
partem succisa corrueret:
eo loco iunctus statuitur
pro arbitrio rusticorum.
quo arborem ẽẽ casuram
nemo dubitarat. Suctide¬
re igitur ipsi suam pinũ
cum ingenti gaudio ieticia¬
q ceperunt. Erat eminus
turba mirantium. Iamq
paulatim nutare pinus.
& ruinam suam casura
minitari. Pallebant emi¬
nus monachi. & periculo
lam propiore conterriti:
spem omnem fidemq ꝑ¬
diderant. solam martini
mortem expectantes. At
ille confisus in dño intre¬
pidus opperiens. cum iam
fragorem sui pinus conci¬
dens edidisset: iam caden¬
ti. iam super se ruenti. ele¬
uat obuiam manum. sig¬
num salutis obponit.
Tum uero turbinis modo
retro actam putares. diuer¬
sam in partem ruit: ad eo
ut rusticos qui tuto in
loco steterant. pene prostra¬

Expanded text:
turba consensit, facilemque turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostra
Abbreviated transcription (Latin):
ta rursum manu. dat eis
abeundi. & tollendi corpꝰ
potestatem. Ita eos & cum
uoluit stare compulit: &¬
cum libuit abire ꝑmisit.
Tem dum in uico quodam
tempłm antiquissimum
diruisset: & arborem pi¬
num que fano erat proxi¬
ma eẽt adgressus excidere:
tum uero antistes loci illiꝰ
ceteraq gentilium turba-
cepit obsistere. Et cum idẽ
illi dum tempłm euertit᷑
impante dño quieuissent:
succidi arborem non pacie¬
bantur. Ile eos sedulo cõ¬
monere. nichil ẽẽ religionis
instipite. dm̃ pocius cui ser¬
iuret ipse sequerentur: ar¬
borem illam excidi oportere.
quia eẽt demoni dedicata:
Tum unus ex his qui erat
audatior ceteris. si habes in¬
quit aliquam de deo tuo
quem dicis te colere fiduti¬
am: nosmet ipsi succidimꝰ
hanc arborem. tu ruentem
excipe. Et si tecum est tuus
ut dicis dñs. euades. Lum
ille intrepide confisus in dño.
facturum se pollicetur. Hic
uero ad istiufmodi condicio¬
nem. omnis illa gentilium

Expanded text:
ta rursum manu dat eis ta rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium
Abbreviated transcription (Latin):
uenientium turbam. quid¬
nam io eẽt ignarus: pau¬
lulum stecit. Nam fere
quingentorum passuum
interuallum erat. ut diffici¬
le fuerit agnoscere quid iũ¬
deret. tamen quia rusticam
manum cerneret. & agente
uento linteamina corpori
super secta uolitarent: pro.¬
fanos sacrificiorum ritus
agi credidit. quia cẽt hec
galiorum rusticis consue¬
tudo. simulachra demonũ
candido tecta uelamine mi¬
sera ꝑ agros suos circum¬
ferre dementia. Eleuato
ergo in aduerso signo cru¬
cis. imperat turbe non
moueri loco: onusq depo¬
nere. Hic uero mirum in
modum uideres miseros
primum uelut saxa rigu¬
isse. Deinde cum primo¬
mouere se sũmo conamine
niterentur. ultra accedere
non ualentes. ridiculam in
uertiginem rotabantur:
donec uicti corporis onus
deponunt. Attoniti. & se-¬
met inuicem aspectantes:
quidnam sibi accidisset ta¬
citi cogitabant. Sed cum
beatus uir comꝑisset ex se¬
quarum eẽ illam frequen¬
tiam non sacrorum: eleua¬

Expanded text:
uenientium turbam, quiduenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleua
Abbreviated transcription (Latin):
toritatem suam uulgo accõ¬
modans. ne suꝑstitio conua¬
lesceret: quodam die paucis
secum adhibitis fr̃ib adlo¬
cum pergit. De insuper
sepulchrum ipsum adstans.
orauit ad dñm: ut quis eẽt.
uel cuius meriti sepultus
ostenderet. Lum conuersus
ad leuam. uidit prope ad-¬
sistere umbram sordidam.
trucem. Imperat nomen
meritumq ut loqueret᷑.
Nomen edicit. de crimine
conficetur: latronem se
fusse obscelera ꝑcussum.
uulgi errore celebratum:
sibi nichil cum mart: rib
eẽ commune. cum illos
gła. se pena retineret. Mi¬
rum inmodum. uocem
loquentis qui aderant
audiebant. ꝑsonam tam̃
non uidebant. Tum mar¬
tinus quro uidisset ex¬
posuit: iussitq ex eo lo¬
co altare quod ibi fur¬
rat sub moueri. atq ita
populum supsticionis illius
absoluit errore.
ccioit autem in sequen¬
ti temꝑe dum iter age¬
ret. ut gentilis cuiusoam
corpus quod aosepulchrum
cum super sticioso funere
deferebatur: obuium habe¬
ret. Conspicatusq eminus

Expanded text:
toritatem suam uulgo adcomtoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuius meriti esset sepultus ostenderet. tum conuersus ad laeuam uidet prope adsistere umbram sordidam, trucem: imperat nomen meritumque loqueretur. nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, uulgi errore celebratum: sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. mirum in modum uocem loquentis qui aderant audiebant, personam tamen non uidebant. tum Martinus quid uidisset exposuit iussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoueri, adque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus
Abbreviated transcription (Latin):
ne erat. Quod eo magis sit
mirum necesse est: quod
multi inter eos nobiles ha¬
bebantur. qui longe aliter
educati: ad hanc se humili¬
tatem & pacientiam coege¬
rant. Piuresq ex his: postea
episcopos uidimus. Que
enim eẽt ciuitas aut eccłia.
que non de martini mona¬
sterio cuperet sacerdotes:¬
ed ut reliquas uirtu¬
tes eius. quas inepisco¬
patu gessit ad grediar: erat
haud longe ab oppido prori¬
mus monasterii locus. quẽ
falsa hominum opinio ue¬
lut consepultis ibi marty¬
rib sacrauerat. Nam ce al¬
tare ibi asuꝑiorib ep̃is con¬
stitutum habebatur. Sed
martinus non temere ad¬
hibens incertis fidem. ab
his qui maiores natu erãt
prb̃is uel clericis. flagĩta¬
bat nomen sibi martiris.
tempora passionis ostendi:
grandi se scrupulo ꝑ moue¬
ri. quod nichil certi constãs
sibi maiorum memoria tra¬
didisser. Cum aliquam diu
ergo aloco illo se abstinuis¬
set. nec derogans religioni
quia incertus erat. nec auc¬

Expanded text:
ne erat. quod eo magis sit ne erat. quod eo magis sit mirum necesse est, quod multi inter eos nobiles habebantur, qui longe aliter educati ad hanc se humilitatem et patientiam coegerant: pluresque ex eis postea episcopos uidimus. quae enim esset ciuitas aut ecclesia, quae non sibi de Martini monasterio cuperet sacerdotem? Sed ut reliquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auc
Abbreviated transcription (Latin):
uno enim latere precisa
montis excelsa rupe ambie¬
batur. Beliquam planici¬
em liger fluuius reaucto
paululum sinu clauserat.
Ina tantum eademq ad
modum arta uia adiri po¬
terat. Ipse ex lignis contex¬
tani cellulam habebat. Mul¬
ti quidem efrĩb in eundem
modum: pleriq saxo super¬
iecti montis cauato recepta¬
cula sibi fecerant. Discipłi
uero octoginta erant. qui
ad exemplum beati magis¬
tri instituebantur. Nemo
ibi quicquam proprium
habebat: Omnia in medio
conferebantur. Non uendere
aut emere. ut plerisq mo¬
nachis moris est. quicquã
licebat. Ars ibi exceptis scriꝑ¬
toribus nulla habebatur:
eui tamen operi mior
etas deputabatur. Maio¬
ris orationi uaeabant. Ra¬
rus cuiquam extra cellu¬
lam suam egressus: nisi
cum ad locum orationis
conueniebant. Cibum una
omnes post horam ierunii
accipiebant. Uinum nemo
nouerat. nisi quem infir¬
mitas coegisset. Pieriq ca¬
melorum setis uestiebant᷑.
Mollior ibi habitus. ꝓcrimi¬

Expanded text:
uno enim latere praecisa uno enim latere praecisa montis excelsi rupe ambiebatur, reliquam planitiem Liger fluuius reducto paululum sinu clauserat: una tantum eademque arta admodum uia adiri poterat. ipse ex lignis contextam cellulam habebat, multique ex fratribus in eundem modum: plerique saxo superiecti montis cauato receptacula sibi fecerant. discipuli fere octoginta erant, qui ad exemplum beati magistri instituebantur. nemo ibi quicquam proprium habebat, omnia in medium conferebantur. non emere aut uendere, ut plerisque monachis moris est, quicquam licebat, ars ibi exceptis scriptoribus nulla habebatur, cui tamen operi minor aetas deputabatur: maiores orationi uacabant. rarus cuiquam extra cellulam suam egressus, nisi cum ad locum orationis conueniebant. cibum una omnes post horam ieiunii accipiebant. uinum nemo nouerat, nisi quem infirmitas coegisset. plerique camelorum saetis uestiebantur: mollior ibi habitus pro crimi
Abbreviated transcription (Latin):
perfecisti laudem ꝓpter
inimicos tuos: ut destru¬
as immicum ce defensorẽ.
Quo lecto: clamor popli
tollitur. pars diuersa cõ¬
funditur: atq ita habitũ
est diuino nutu psalmũ
hunt lectum fuisse. ut
testimonium oꝑis sui
defensor auoiret: quia
ex ore infantium atq las¬
tentium in martino dñi lau¬
de ꝑfecta. & ostensus parit̾
ce destructus est in imicus.
am uero sumpto episcopa¬
tu qualem se quantũq
prestiterit. non est nr̃e facui¬
tatis euoluere. Idem enim
humilitas. eadem in uestitu
eius uilitas erat. Atq ple¬
nus auctoritatis & gre. im¬
plebat ep̃i dignitatem: ut
non tamen propositum
monachi uirtutemq de¬
sereret. Ali quan¬
diu uero ad herenti ad ec¬
cłiam cellula usuf est. Dem-¬
de cum inquietudinem
frequentantium ferre nõ
posset: duob fere extra ci¬
uitatem milib monaste¬
rium sibi statuit. Qui lo¬
cus tam secretus ce remo¬
tus erat. ut heremi solitu¬
dinem non desideraret. Ex

Expanded text:
perfecisti laudem propter perfecisti laudem propter inimicos tuos, ut destruas inimicum et defensorem. quo lecto clamor populi tollitur, pars diuersa confunditur. adque ita habitum est, diuino nutu psalmum hunc lectum fuisse, ut testimonium operis sui Defensor audiret, qui ex ore infantium adque latantium, in Martino Domini laude perfecta, et ostensus pariter et destructus esset inimicus. Iam uero sumpto episcopatu qualem se quantumque praestiterit, non est nostrae facultatis euoluere. idem enim humilitas, eadem in uestitu eius uilitas erat: adque ita, plenus auctoritatis et gratiae, inplebat episcopi dignitatem, ut non tamen propositum monachi uirtutemque desereret. aliquandiu ergo adhaerenti ad ecclesiam cellula usus est: dein cum inquietudinem se frequentantium ferre non posset, duobus fere extra ciuitatem milibus monasterium sibi statuit. qui locus tam secretus et remotus erat, ut eremi solitudinem non desideraret. ex
Abbreviated transcription (Latin):
felicem fore tali eccł̃iam sa¬
cerdote. Pauci tamen. & nõ¬
nulli ex ep̃is qui ad consti¬
tuendum antistitem fuerãt
euocati: impie repugna-¬
bant. dicentes. scilicet con¬
temptibilem ẽẽ ꝑsonam:¬
num ẽẽ episcopatu homi¬
nem uultu despicabilem.
ueste sordidum. crine de-¬
formem. Ita apopulo sen¬
tentie sanioris hec illor
irrisa dementia est: qui
illustrem uirum dum
uituꝑare cupiunt. predi¬
cabant. Nec utro aliud his
facere licuit. quam quod po¬
pulus dño uolente cogebat.
Inter ep̃os tamen qui ad¬
fuerant. precipue defensor
quidam nomine dicitur
restitisse. Unde animaduer¬
sum est. grauiter illum
lectione prophetita tunc
notatum. Nam cum for¬
tuitu lector cui legendi
eo die officium erat. inter¬
clusus a popło defuisset.
turbatis ministris. dum
ex pectatur qui non aderat.
unus e circum stantibus
xo psalterio.
quem primum uersum
inuenit arripuit. Psalmꝰ
autem hic erat. Ex ore
infancium &e lactentiũ

Expanded text:
felicem fore tali ecclesiam safelicem fore tali ecclesiam sacerdote. pauci tamen et nonnulli ex episcopis, qui ad constituendum antistitem fuerant euocati, impie repugnabant, dicentes scilicet, contemptibilem esse personnum esse episcopatu hominem uultu despicabilem, ueste sordidum, crine deformem. ita a populo sententiae sanioris haec illorum inrisa dementia est, qui inlustrem uirum dum uituperare cupiunt praedicabant. nec uero aliud his facere licuit, quam quod populus Domino uolente cogitabat. inter episcopos tamen qui adfuerant praecipue Defensor quidam dicitur restitisse: unde animaduersum est grauiter illum lectione prophetica tum notatum. nam cum fortuito lector, cui legendi eo die officium erat, interclusus a populo defuisset, turbatis ministris, dum expectatur qui non aderat, unus e circumstantibus sumpto psalterio, quem primum uersum inuenit, arripuit. psalmus autem hic erat: ex ore infantium et lactantium
Abbreviated transcription (Latin):
se. Quo cognito: cellulam
in qua corpus iacebat in¬
greditur. Exclusisq omĩb
turbis. suꝑstratus corpori
aliquantif ꝑ orauit. Mox
uruiscente uultu. marces¬
centib oculis. in ora illius
defunctus erigitur. lentoq¬
conamine enisus adsurge¬
re: ap prehensa beati uiri
dextera in pedes constitit.
atq ita cum eo usq ad
uestibulum domus tur¬
ba omi in spectante proces¬
sit.
ub eodem fere tempore.
ad episcopatum turoni¬
ce eccłie petebatur. Sed cũ
erui monasterio suo faci¬
le non posset: ruricius
quidam unus e ciuibus.
uxoris languore simulato
ad genia illius prouolutꝰ:
ut egrederetur obtinuit.
Ita dispositis iam initinere
ciuium turbis. sub qua-¬
dam custodia ad ciuitatem
usq deducitur. Mirum in
modum. incredibilis mul¬
titudo non solũ ex illo op¬
pido. sed & iam ex uicinis
urbib suffragia ferenda
conuenerat. Una omnium
uoluntas. eadem uota. ea-¬
demq sententia: martinũ
episcopatu esse dignissimũ.

Expanded text:
se. quo cognito cellulam, se. quo cognito cellulam, in qua corpus iacebat, ingreditur, exclusisque omnibus turbis superstratus corpori aliquantisper orauit. mox uiuescente uultu, marcescentibus oculis in ora illius defunctus erigitur: lentoqconamine enisus assurgere, apprehensa beati viri dextera, in pedes constitit; atque ita cum eo usque ad vestibulum domus, turba omni inspectante, processit. Sub idem fere tempus ad episcopatum Turonicae Ecclesiae petebatur; sed cum erui a monasterio suo non facile posset, Ruricius quidam, unus e civibus, uxoris languore simulato, ad genua illius prouolutus ut egrederetur obtinuit. ita dispositis iam in itinere ciuium turbis, sub quadam custodia ad ciuitatem usque deducitur. mirum in modum incredibilis multitudo non solum ex illo oppido, sed etiam ex uicinis urbibus ad suffragia ferenda conuenerat. una omnium uoluntas, eadem uota eademque sententia, Martinum episcopatus esse dignissimum:
Abbreviated transcription (Latin):
rum spectaculum. quod
urdebant uiuere: quem mor¬
tuum reliquerant. Ita red¬
ditus uitȩ: statim baptis¬
ma consecutus. plures pos¬
tea uixit annos: pͥmusq
apud nos: martini uir¬
tutum uel materia uel
testimonium fuit. Idem
tamen referre erat solitus.
se corpore exiitum. adtri¬
binal iudicis ductum. de¬
putatumq obscuris locis
& uulgarib turbis: tristem
excepisse sententiam. Lum
ꝑ duos angłos iudici fuisse
suggestum. hunc cẽ pro qͦ
martinus oraret. Ita per
eosclem angłos se iussum
rediici. & martino redditũ.
uiteq pristine restituitum.
Ab hoc pͥmo tempore beati
uiri nomen enituit. ut
sc̃s lam ab omnib habe¬
batur: potens oe iam ꝙ ue¬
re apostolicus haberetur.
ec multo post. dum
agrum lupicini cuiusdã
honorati scd̃m scłm iuri p̃¬
teriret: clamore ce luctu
turbe plangentis excipitur.
Ad quam cum sollicitus
adstitisset. & quis eẽt hic
fletus inquireret: indicat᷑
unum e familia seruulũ.
laqueo sibi uitam extorsis¬

Expanded text:
rum spectaculum, quod rum spectaculum, quod uidebant uiuere, quem mortuum reliquissent. ita redditus uitae, statim baptismum consecutus plures postea uixit annos, primusque apud nos Martini uirtutum uel materia uel testimonium fuit. idem tamen referre erat solitus, se corpore exutum ad tribunal iudicis ductum deputandumque obscuris locis et uulgaribus turbis tristem excepisse sententiam: tum per duos angelos iudici fuisse suggestum, hunc esse pro quo Martinus oraret: ita per eosdem angelos se iussum reduci, et Martino redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apostolicus haberetur. Nec multo post, dum agrum Lupicini cuiusdam honorati secundum saeculum uiri praeteriret, clamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquireret, indicatur unum ex familia seruulum laqueo sibi uitam extorsis
Abbreviated transcription (Latin):
tis dieb languore correp¬
tus: ui febrium laborabat.
Actum martinus forte
discesserat. Et cum ꝑ tri¬
duum defuisset: regressus.
ex anime corpꝰ inuenit.
Ita subita mors fierat. ut
absq baptismate humanis
rebus excederet. Corpus in
medio positum tristi me¬
rentium fratrum frequen¬
tabatur officio. cum mar¬
tinus flens & eiulans
accurrit. Tum uero tota
egredi cellula inqua cor-¬
pus iacebat ceteros iubet.
Ac forib obseratis: super
exanimata defuncti frĩs
menbra prosternitur. Et
cum aliquandiu orationi
erectus paululum. &e in
defuncti ora defixus: ora¬
tionis sue at miscđ̃ie dñi
intrepidus expestabat
cuentum. Hixq duarum
fere horarum spacium in¬
tercesserat. uidet defiinc¬
tum paulatim menbris
omĩb commoueri: & laxa¬
tis in usum uidendi pal¬
pitare luminibus. Cum
uero magna ad dñm uoce¬
conuersus. grãs agens cels lã
cͥamore compleuerat. Quo
audito. qui proforib sta¬
bant: statim irruunt. Mi¬

Expanded text:
tis diebus languore correptis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquamdiu orationi erectus paululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intrepidus expectabat euentum: uixque duarum fere horarum spatium intercesserat, uidet defunctum paulatim membris omnibus commoueri et laxatis in usum uidendi palpitare luminibus. tum uero magna ad Dominum uoceconuersus gratias agens cellulam clamore conpleuerat: quo audito qui pro foribus adstiterant statim inruunt. mi
Abbreviated transcription (Latin):
princeps arrianorum gra¬
uissime in sectatus est.
multisq a ffectum iniuriis
deciuitate exturbauit.
Cedendum itaq tempori
arbitratus. ad insulam gal¬
li nariam nomine secessit:
comite quodam prb̃o. mag¬
narum uirtutum uiro.¬
hic aliquandiu radicibus
uixit herbarum. Quo tẽm¬
pore elleborum uenenatũ
ut ferunt gramen incibũ
sumpsit. S cum uim ue¬
neni in se crassantis uici¬
na iam morte sensisset: im¬
minens periculum oratio¬
ne reppulit. Statimq oĩs
dolor fugatus est. Nec mul¬
to post. cum scõ hylario cõ¬
perisset regis penitentia
potestatem indultam fu¬
isse redeiindi: rome ei temp¬
tauit occiirrere. Profectꝰ¬
q est ad urbem.
UM iam hylarius
preterisset: ita cum
est uestigiis prosecutus. Cũ¬
q ab eo gratissime fuisset
susceptus. haud longe sibi
ab oppido monascerium
collocauit. Quo tempore
se ei quidam catscuminus
iũxit. cupiens scĩssimi ui¬
ri institui disciplinis.
Paucis quippe interposi¬

Expanded text:
princeps Arrianorum, graprinceps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro.hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei temptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interposi
Abbreviated transcription (Latin):
cum mediolanum preter¬
isset. diabolus in itinere hu¬
mana specie assumpta se
ei obuium obtulit: quo
tenderet querens. Cum̃q
I a martino responsum ac¬
cepisset. se quo dñs uocaret
tendere: ait adeim. Quo¬
cumq ieris uel quecumq
temꝑ taueris. diabolus Eis
aduersabitur. Lunc ei ꝓ¬
phetica uoce respondit.
euanuit. Itaq ut animo
ac mente conceperat. matrẽ
gentilitatis absoluit errore.
patre in malis ꝑseuerante.
Plures tamen suo saluauit
exemplo. Deinde cum here¬
sis arriana ꝑ totum orbem
& maxime intra illiricum
pullulasset. cum aduersus
ꝑfidiam sacerdotum solus
pent acerrime pugnaret.
multisq supplitiis eẽt affec¬
tus: nam & publice uirgis
cesus est. & ad extremum de
ciuitate exire compulsus.
italiam repetens: cͥum intͣ
gallias quoq discessu scĩ
hylariĩ quem adexilium
hereticorum uis coegerat
turbatam ȩccłiam comper¬
isset: mediolani sibi mona¬
sterium statuit. Ibi quo ꝑ
eum auxentius auctor &.

Expanded text:
cum Mediolanum praetercum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens,euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus perfidiam sacerdotum solus paene acerrime repugnaret multisque suppliciis esset adfectus—nam et publice uirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et
Abbreviated transcription (Latin):
rum. quod postea probauit
euentus. Ac pͥmum inter
alpes deuia secutus: inci¬
dit in latrones. Cumq unꝰ
securi eleuata in caput eiꝰ
librasset: ictum ferientis
Dextere sustinuit alter.
Ninctis tamen post tergũ
manib. uni seruandus
& custodiendus traditur.
Qui cum eum ad remocio¬
ra duxisset: ꝑ cunctari
abeo cepit quisnam eẽt.
Respondit xp̃ianum se ẽẽ
Querebat &e iam ab eo.an
timeret. Tunc uero constan¬
tissime profitetur. num¬
quam se tamfuisse secu¬
rum: quia sciret miscłiam
domini maxime intemꝑ¬
tationib adfuturam. Se
magis illi dolere: qui xpil¬
miscł̃ia ut pote latrocinia
exercens esset indignus. In¬
gressusq euuangelicam dis¬
putationem: uerbum dei
latroni predicabat. Quid
longius morer: latro credi¬
dit. prosetutusq martinũ
uiȩ reddidit: orans ut pro
se dñm precaretur. Idemq
postea religiosam agens
uiam uisus est:ut hec quȩ
supra retiilimus ab ipso
audita dicantur. Igitur
martinus inde progressus.

Expanded text:
rum: quod postea probauit rum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Chrimisericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum precaretur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus
Abbreviated transcription (Latin):
cia: scm̃ hylarium pie¬
taue ep̃m ciuitatis. cuius
tunc indei rebus spectata
& cognita fides habebat᷑
expetiuit: & aliquandiu
apud eum cõmoratus est
Temptauit autem idem
hylarius imposito diaco¬
ni officio sibi eum arcuis
implicare. & ministerio
uincire diuino. Sed cum
sepissime restitisset. in dig¬
num se eẽ uociferans: in¬
tellexit uir dĩ altioris in¬
genii. hoc eum modo pos¬
se constringi. si id ei officiũ
imponeret: inquo quidam
locus iniurie uideretur.
Itaq eum exorcistam eẽ
precepit. Quam ille oroina¬
tionem ne despexisse tam¬
quam humiliorem uide¬
retur: non repurdiauit.
Nec multum post. ad moni¬
tus ꝑsoporem. ut patriam
parentesꝙ quos ad huc
gentilitas detinebat religio¬
sa sollicitudine uisitaret:
ex uoluntate scĩ hilarii ꝓ¬
fectus est. Multisq abeo
obstrictus precib &e lacrimis
ut rediret: Mestus ut ferent
pereg nationem illam ad¬
gressus est. contestatus fr̃s
multa se abuersa passu¬

Expanded text:
tia sanctum Hilarium Pictia sanctum Hilarium Pictauae episcopum ciuitatis, cuius tunc in Dei rebus spectata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed cum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus precibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passu
Abbreviated transcription (Latin):
rannus infremuit. dicens
eum metu pugne que pos¬
tero die erat futura. non
religionis grã detrectare mi¬
liciam. At martinus intre¬
pidus. immo illato sibi ter¬
rore constantior: si hoc inquit
ignauie adscribitur non fi¬
dei. crastina die ante aciem
inermis adstabo: & in nomi¬
ne dñi ih̃u signo crucis non
clipeo protectus aut galea.
hostium cuneos penetrabo
securus. Retrudi ergo incus¬
todiam iubetur: facturus
fidem dictis. ut mnermis
barbaris obiceretur. Postero
die hostes legatos de pace
miserunt: sua omnia seqz
Dedentes. Unde quis dubi¬
tet hanc uere beati uiri fu¬
isse uictoriam. eui prestitũ
sit. ne inermis ad prelium
mitteretur: E quamus
pius dñs seruare militem
suum litet inter hostium
gladios & tela potiusset:
tamen ne uel aliorum
morte sc̃i uiolarentur ob¬
tutus. exemit pugne neces¬
sitatem. Neq enim aliam
pro milite suo xp̃c dibuit
prestare uictoriam: quam
ut subactis sine sanguine
hostibus. nemo moreretur:
inde relicta mili¬

Expanded text:
rannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domini Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta mili
Abbreviated transcription (Latin):
uirgines: &e tamen intra
beatitudinis ianuam non
om̃s sunt recepte. quia ea¬
rum quedam dum de uirgi¬
nitate sua głam foris expe¬
tunt: inuasis suis oleum
habere noluerunt. Sed pͥus
querendum nobis est: quid
sit celorum regnum. aut
cur decem uirginib com¬
paretur: que etlam pruden-¬
tes uirgines q fatue dicãn¬
tur. Dum enim celorum
regnum constat quia reꝑ¬
borum nullus ingreditur.
etiam fatuis uirginib cur
simile eẽ phibetur. Sed sci¬
endum est. quod sepe insa¬
cro eloquio regnum celoꝵ
presentis temꝑis eccl̃ia dicit᷑
De quo alio in loco dñs dĩc.
Mittet filius hominis an¬
gelos suos. & colligent de
regno eus on scandala.
Neq enim in illo regno bea¬
titudinis in quo pax sũma
est. inueniri scandala pote¬
runt que colligantur. E
unde rursum dicitur. Qui
enim soluerit unum de
mandatis istis minimis.
&e docuerit sic homines:

Expanded text:
virgines, et tamen intra virgines, et tamen intra beatitudinis januam non omnes sunt receptae, quia earum quaedam, dum de virginitate sua gloriam foris expetunt, in vasis suis oleum habere noluerunt. Sed prius quaerendum nobis est quid sit regnum coelorum, aut cur decem virginibus comparetur, quae etiam virgines prudentes et fatuae dicantur. Dum enim coelorum regnum constat quia reproborum nullus ingreditur, etiam fatuis virginibus cur simile esse perhibetur? Sed sciendum nobis est quod saepe in sacro eloquio regnum coelorum praesentis temporis Ecclesia dicitur. De quo alio in loco Dominus dicit: Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala . Neque enim in illo regno beatitudinis, in quo pax summa est, inveniri scandala poterunt quae colligantur. Et unde rursum dicitur: Qui ergo solverit unum de mandatis istis minimis, et doc
Abbreviated transcription (Latin):
tenemus. Aliquando nos
mundus retraxit a deo.
nunc tantis plagis plenꝰ
est : ut ipse lam nos mun¬
dus mittat ad dm̃. Pensate
ergo quãnulla sunt:que
temporaliter currunt. finis
eñi tempalium ostendit.
quia nicħ sit quod transi¬
re potest. Casus rerum in¬
dicat. quia res transiens.
& tunc prope nichil fuit:
cum stare uideretur. Hec
sedula cogitatione uersate.
Et si ad huc hic tenemur
ininfirmitate corꝑis. tam̃
ad eos de quib loquimur
toto corde tendamus: ut
cum ipsis postmodum in
eterna secula gaudere me¬
reamur: ꝑ eu qui uiuit
moneo praua oꝑa fu¬
gere. mundi huiis inqui¬
namenta deuitare. Sed ho¬
dierna scĩ euuangłii lectio¬
ne compellor dicere. ut ce
bona que agitis cum mag¬
na cautela timeatis: ne per
hoc quod a uob̾ rectum ge¬
ritur. fauor aut gr̃ã huma¬
na requiratur: ne appetitꝰ
laudis subieꝑ at. & quod
foris ostenditur: intus a
mercede uacuetur. Ecce enĩ
redemptoris uoce decem
uirgines. & om̃es dicunt᷑

Expanded text:
tenemus. Aliquando nos tenemus. Aliquando nos mundus retraxit a Deo, nunc tantis plagis plenus est, ut ipse jam nos mundus mittat ad Dominum. Pensate ergo quia nulla sunt quae temporaliter currunt, finis enim temporalium ostendit quia nihil sit quod transire potest. Casus rerum indicat quia res transiens et tunc prope nihil fuit, cum stare videretur. Haecsedula cogitatione versate; etsi adhuc hic tenemur in infirmitate corporis, tamen ad eos de quibus loquimur toto corde tendamus, ut cum ipsis postmodum in aeterno saeculo gaudere mereamur, per eum qui vivit moneo prava opera fugere, mundi hujus inquinamenta devitare; sed hodierna sancti Evangelii lectione compellor dicere ut et bona quae agitis cum magna cautela timeatis, ne per hoc quod a vobis rectum geritur favor aut gratia humana requiratur, ne appetitus laudis subrepat, et quod foris ostenditur intus a mercede vacuetur. Ecce enim Redemptoris voce decem virgines, et omnes dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tantorum patrocina in¬
tercessorum de quibus
locuti sumus tota mentis
intentione queramus:
ut ꝑtemporalia festa que
gerimus. eorum meritis
intercedentib eterna pue¬
nire ualemus. Lranseunt
cuncta que tem poraliter
festiua celebrantur. Curate
qui his sollempnitatibus
interestis. ab efna sollẽp¬
nitate separemini. Quro
prodest interesse festis ho¬
minum. si de ẽẽ contingat
rate quid estis. Ecce mun¬
dus qui diligitur fugit.
Scĩ isti quorum hodie m̃¬
tionem facimus. florentẽ
mundum mentis despec¬
tu calcauerunt. Tunc eñi
erat uita longa. salus con¬
tinua: opulentia in rebus.
fecunditas inꝑpagine. tran¬
quillitas indiuturna pa¬
ce. Et tamen cum inscip¬
so floreret: iam in eorum
cordibus mundus arue¬
rat. Ecce iam in se ipso mũ¬
dus aruit. & ad huc in
nr̃is cordib florescit. Ulbiq¬
Undiq ꝑcutimur undiq
amaritudinib replemur.¬
piscentie ipsas eius amaritudines a
fugientem sequimur: la¬
benti inheremus: cum ipso
labimur. quem cadentem

Expanded text:
tantorum patrocinia intercessorum, de quibus locuti sumus, tota mentis intentione quaeramus, ut per temporalia festa quae gerimus, eorum meritis intercedentibus, ad aeterna pervenire valeamus. Transeunt cuncta quae tempofestiva celebrantur. Curate, qui his solemnitatibus interestis, ne ab aeterna solemnitate separemini. Quid prodest interesse esse festis hominum, si deesse contingat rate quid estis. Ecce mundus, qui diligitur, fugit. Sancti isti, quorum hodie mentionem facimus, florentem mundum mentis despectu calcaverunt. Tunc enim erat vita longa, salus continua, opulentia in rebus, fecunditas in propagine, tranquillitas in diuturna pace; et tamen cum in seipso floreret, jam in eorum cordibus mundus aruerat. Ecce jam in seipso mundus aruit, et adhuc in nostris cordibus florescit. Ubiqundique percutimur, undique amaritudinibus replemurpiscentias, ipsas ejus amaritudines amamus. Fugientem sequimur, labenti inhaeremus; cum ipso labimur, quem cadentem
Abbreviated transcription (Latin):
enim integrum sibi fore ar¬
bitrabatur. si donatiuum
non militaturus acciperet:
hactenus inquit ad cesarẽ.
militaui tibi. patere ut nc̃
militem deo. Donatiuum
tuum pugnaturꝰ accipiat.
xp̃i ego miles sum. pugna¬
re michi ñ licet. Tum uero
aduersus hanc uocem ty

Expanded text:
enim integrum sibi fore arenim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem ty
Abbreviated transcription (Latin):
pere professus est fuisse ues¬
titum: & ad confirmandum
tam boni oꝑis testimonium.
in eodem se habitu quem
pauꝑ acceꝑat: est dignatꝰ
ostendere. Quo uiso uir bea¬
tissimus non ingłam ela
tus est humanam. sed bo¬
nitatem dei insuo oꝑe cog¬
noscens: cum eẽt annorũ
duo deuiginti. ad baptis¬
ma conuolauit. Nec sta¬
tim milicie renuntiauit
tribuni sui precib euictus:
cui contubernium familia¬
re prestabat. Et enun transac¬
to tribunatus sui temꝑe. re¬
nuntiaturum se scło polli¬
cebatur. Qua martinus ex¬
pectatione suspensus. ꝑ bi¬
ennium fere postea quam
est baptisma consecutus. so¬
lo scilicet nomine militauit.
Nterea irruentib intra
gallias barbaris. iulianus
cesar coacto inunum exerci¬
tu. apud uangionum ci¬
uitatem donatiuum cepit
rogare militib. Ut est cõ¬
suetudinis. singuli citaban¬
tur: donec ad martinum
uentum est. Lum uero opor¬
tunum tempus existimans
quo peteret missionẽ. neq

Expanded text:
pere professus est fuisse uespere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus expectatione suspensus per biennium fere posteaquam est baptismum consecutus, solo licet nomine, militauit. Interea inruentibus intra Gallias barbaris Iulianus Caesar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque
Abbreviated transcription (Latin):
ageret: Nichil preter cla¬
midem qua indutus erat
habebat: Iam enim reliqua
in opus simile consumpse¬
rat. Arrepto itaq ferro quo
accinctus erat. mediam di¬
uroit: partemq eius pau¬
peritribuit. reliqua rurs᷑
induitur. Interea de circũ¬
stantib ridere non nulli.
quia de formis eẽ. & trun¬
catus habitu uideretur.
Multi quidem quib erat
mens sanior. altius geme¬
re. quod nichil si mile
fecissent: cum utiq plus
habentes. uestire paupẽ¬
sine sua nuditate potuis¬
sent. Nocte igitur insecuta.
cum se sopori dedisset:
uidit xp̃m clamĩdis suȩ
qua pauꝑem texerat parte
uestitum. Intueri diligentis¬
sime dñm. uestemq quam
detlerat iubetur agnoscere
Mox ad angłorum circum¬
stantium multitudinem.
audit iħm clara uoce di¬
centem. Martinus ad huc
catituminus. hac me ueste
contexit. Uere memor dñsuii
dictorum suorum. qui
ante predixerat: Quam dai
fecistis hec uni exminimis
istis michi fecistis. se in pau¬

Expanded text:
ageret? nihil praeter chlaageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, mediam diuidit partemque eius pauperi tribuit, reliqua rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique plus habentes uestire paupesine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad angelorum circumstantium multitudinem audit Iesum clara uoce dicentem: Martinus adhuc catechumenus hac me ueste contexit. uere memor Dominus dictorum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in pau
Abbreviated transcription (Latin):
manum modum. Nam
frugalitatem in eo lauda¬
ri non est necesse: Qua ĩta
usus est. ut iam illo tempe
non miles sed monachus.
putaretur. Quib rebus
ita sibi omnes comilito¬
nes suos deiunxerat. ut
eum miro affectu uene¬
rarentur. Nec dum tam̃
regeneratus in xp̃o: age¬
bat quendam bonis oꝑib
baptismatis candidatum.
ad sistere scilicet laboran¬
tib. opem ferre miseris.
alere egentes. uestire nudos.
Nichil sibĩ exmilitie stĩpen¬
diis. preter cotidianum
uictum reseruabat. Iam
tunc euangłii non surdus
auditor. de crastino non
cogitabat.
uodam
itaq tempore cum iam
nichil preter arma &¬
simplicem milicie uestem
haberet: media hyeme que
solito asperior in horruerat.
ad eo ut plerosq us algoris
extingueret: obuium habt
in porta ambianensium
ciuitatis paupem nudum.
Qui cum pretereuntes ut
sui misererentur oraret.
omnesq miserum prete¬
rirent: inteliexit uir deo
plenus. sibi illum aliis
miscł̃iam non prestantib
reseruari. Quio tamen

Expanded text:
manum modum. Nam manum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma esimplicem militihaberet, media hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen