comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eret: accepta aqua lauit manꝰ corã po.¬
pło dicens.In nocens ego sũ asanguine
huiꝰ iusti. uos uiditis. Pilatus accep¬
ta aqua uixta illud ꝓpħicũ lauabo in.¬
ter in nocentes manus meas ut in la.¬
uachro manuũ eiꝰ gentiliũ oꝑa pur.¬
garent᷑. & ab impietate iudeoꝵ qui cla¬
mauert̃ crucifige eũ nos alienos face¬
ret: quodã mͦ hoc contestans & dicens.
Ego quidẽ in nocentẽ uolui liberare:
tra cesarẽ crim̾ impingit᷑ in nocens
ego sũ a sanguine iusti huiꝰ. Iudex qui
cogit᷑ contra dñim ferre sententiã non
dampnat oblatũ s arguit offerentes:
iustum ẽẽ. ꝓ ñtians qui crucifigendus
est. uos inquit uiditis: ego minister sũ
legũ. ur̃a uox sanguinẽ fundit. Et res¬
pondens uniu̾sus popłs ait. Sanguis
eius suꝑ nos. & suꝑ filios nr̃os. Perse.¬
uerat usq inp̃sentem diẽ hȩc imp̃ca¬
tio suꝑ iudeos: &e sanguis dnĩ non an.¬
fertur ab eis. Unde ꝑ isaiam loquit᷑. Si

Expanded text:
eret, accepta 230 aqua, lavit manus coram populo, dicens: Innocens ego sum a sanguine hujus justi: vos videritis. Pilatus accepit aquam, juxta illud propheticum: Lavabo inter innocentes manus meas ; ut in lavacro manuum ejus Gentilium opera purgarentur, et ab impietate Judaeorum, qui clamaverunt, crucifige eum, nos alienos faceret, quodammodo hoc contestans, et dicens: Ego quidem innocentem volui liberare; tra Caesarem crimen impingitur: Innocens ego sum a sanguine justi hujus. Judex qui cogitur contra Christum sententiam ferre, non damnat oblatum; sed arguit offerentes, justum esse pronuntians qui crucifigendus est. Vos, inquit, videritis. Ego minister sum legum: vestra vox sanguinem fundit. Et respondens universus populus, dixit: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. Perseverat usque in praesentem diem haec imprecatio super Judaeos, et sanguis Domini non aufertur ab eis. Unde per Isaiam loquitur: Si
Abbreviated transcription (Latin):
lingua iusticiȩ: leuans in eã oculos mansue¬
tudinis int̾rogauit eã. Nemo te condẽpnauit:
Respondit illa. Onẽ nemo. Et ille. Nec ego te
condempnabo: a quo te forte dãpnari timu¬
isti. quia in me peccatũ ñ inuenisti. Nec ego
te dãpnabo. Quidẽ. dñẽ : faues gͦ peccatis: nõ
plane. Ita attende qđ sequit᷑. uade: de inceps
iã noli peccare. g &e dñs dãpnauit. sed peccatũ
nõ hominẽ. Nã si peccatoꝵ fautor eẽt: diceret.

Expanded text:
lingua justitiae, levans in eam oculos mansuelingua justitiae, levans in eam oculos mansuetudinis, interrogavit eam: Nemo te condemnavit? Respondit illa: Domine, nemo. Et ille: Nec ego te condemnabo; a quo te forte damnari timuisti, quia in me peccatum non invenisti. Nec ego te damnabo. Quid est, Domine? Faves ergo peccatis? Non plane ita. Attende quod sequitur: Vade, deinceps jam noli peccare. Ergo et Dominus damnavit, sed peccatum, non hominem. Na
Abbreviated transcription (Latin):
impleatur lex. sed ñ a p̃uaricatorib legis. hȩc
uex omĩno iusticiȩ est. Qua iusticia illi tãꝗͣ
trabali telo ꝑcussi: se inspicientes &e reos inue-¬
nientes unus post unũ om̃s recesserunt. Reli-¬
cti sunt duo: misera et miscdia. dñs aut̃ cũ
eos illo telo iusticiȩ ꝑcussisset. nec dignatus ẽ
cedentes attendere: s auerso ab eis obtutu. rur-¬
sus digito scribebat interra. Relicta aut̃ illa
sola muliere om̃ibq abeuntib: leuauit ocłos
suos ad mulierẽ. Audiuimus uocẽ iusticiȩ: au¬
diamus & mansuetudinis. Plus enĩ credo t̾ri-¬
ta illa erat mulier: cũ audisset a dño dictũ
qui sine peccato urmͣ prior in illã lapidem
mittat. Illi gͦ attendentes se & ipso abfessu
confessi de se: reliquert̃ mulierẽ cũ grandi
to ẽ prior in illã lapidẽ mittat: ab illo se pu-
niendã sꝑabat in qͦ peccatũ inueniri ñ pote¬
rat. Ille aut̃ qui aduersarios eiꝰ reppulerat

Expanded text:
impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec impleatur Lex, sed non a praevaricatoribus Legis. Haec vox omnino justitiae est: qua justitia illi tanquam trabali telo percussi, sese inspicientes et reos invenientes, unus post unum omnes recesserunt. Relicti sunt duo, misera et misericordia. Dominus autem cum eos illo telo justitiae percussisset, nec dignatus est cadentes attendere, sed averso ab eis obtutu, rursum digito scribebat in terra. 6. Relicta autem sola illa muliere, omnibusque abeuntibus, levavit oculos suos ad mulierem. Audivimus vocem justitiae, audiamus et mansuetudinis. Plus enim, credo, territa erat illa mulier cum audisset a Domino dictum, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Illi ergo attendentes se, et abscessu ipso confessi de se, reliquerant mulierem cum grandi to est, prior in illam lapidem mittat; ab illo se sperabat puniendam, in quo peccatum inveniri non poterat. Ille autem qui adversarios ejus repulerat
Abbreviated transcription (Latin):
Digito  dĩ enĩ lex scripta ẽ: sed ꝓpt̾ duros in la¬
pide scripta est. Nc̃ iã dñs in t̾ra scribebat: qr
fructũ querebat. Audistis gͦ: impleat᷑ lex.la .f.¬
pidet᷑ adultera. Sed nũqͥd in illa punienda lex
implenda ẽ apuniendis : Consideret se unꝰqͥsq
urm̃: intret inse ipsũ. ascendat tribunal m̃tis
suȩ. consticuat se ante conscientiã suã. cogat se
confiteri. Scit enĩ qui sit: quia neno sete homi¬
nũ quȩ st̃ hominis. nͥ sp̃c̃ hominis qui in ipso ẽ:
Vnusqͥsq in se intendens: peccatorẽ se inuenit.
Ita plane. Ergo aut istã dimittite: aut simul
cũ eaͣ penã legis excipite. Si diceret ñ lapidet᷑
adultera. in iustus conuinceret᷑: si diceret la¬
pidetur. mansuetꝰ ñ uideret᷑. Dicat: qđ dicere
debet &x mansuetus & iustus. Iui si ne peccato
ẽ ur̃m: prior in illã lapidẽ mittat. hec uox.
iusticiȩ est. Puniat᷑ peccatrix sed ñ a peccatoribus:

Expanded text:
Digito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in laDigito enim Dei Lex scripta est; sed propter duros in lapide scripta est . Nunc jam Dominus in terra scribebat, quia fructum quaerebat. Audistis ergo, Impleatur Lex, lapidetur adultera: sed numquid in illa punienda, Lex implenda est a puniendis? Consideret se unusquisque vestrum, intret in semetipsum, ascendat tribunal mentis suae, constituat se ante conscientiam suam, cogat se confiteri. Scit enim qui sit: quia nemo scit hominum quae sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est . Unusquisque in se intendens, peccatorem se invenit. Ita plane. Ergo aut istam dimittite, aut simul cum illa poenam Legis excipite. Si diceret, Non lapidetur adultera; injustus convinceretur: si diceret, Lapidetur; mansuetus non videretur: dicet mansuetus et justus, Qui sine peccato est vestrum, prior in illam lapidem mittat. Haec vox justitiae est: Puniatur peccatrix, sed non a peccatoribus;
Abbreviated transcription (Latin):
queis eruere ñ credebant. Quid gͦ respondit
dñs iħc. quid respondit ueritas. quid respõ¬
dit sapientia: quid respondit ipsa cui calũp¬
nia ꝑabat᷑ iusticia: Nondixit ñ lapidetur.
ne contͣ legẽ dicere uideretur: absit aut̃ ut
diceret lapidet᷑. Uenit enĩ ñ ꝑdere qđ inuene¬
rat. s querere qđ ꝑierat. Quid gͦ respondit:
Uidete ꝗͣ plenũ sit iusticia: plenũ mansuetu
pͥor in illã lapidẽ mittat. Oresponsio sapien¬
tiȩ. Quomͦ eos intromisit in semet ipsos. foris
enĩ calũpniabant᷑: se ipsos intrinsecus non ꝑ¬
scrutabant᷑. Adulterã uidebant: se ñ ꝑspicie¬
bant. Preuaricatores legis legẽ implere cupie¬
bant: et hoc calũpniando ñ uere tamꝗͣ adulte¬
ria castitate dãpnando. audistis iudei. audi¬
stis pharisei. audistis legis doc tores. legis custo¬
dẽ: s ñdũ intellexistis legis latorẽ. Quid uo¬
bis aliud significat: cũ digito scribit in t̾ra:

Expanded text:
queis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit queis eruere, non credebant. 5. Quid ergo respondit Dominus Jesus? quid respondit veritas? quid respondit sapientia? quid respondit ipsa cui calumnia parabatur justitia? Non dixit, Non lapidetur; ne contra Legem dicere videretur. Absit autem ut diceret, Lapidetur: venit enim non perdere quod invenerat, sed quaerere quod perierat . Quid ergo respondit? Videte quam plenprior in illam lapidem mittat. O responsio sapientiae! Quomodo eos intromisit in se? Foris enim calumniabantur, seipsos intrinsecus non perscrutabantur: adulteram videbant, se non perspiciebant. Praevaricatores Legis Legem impleri cupiebant, et hoc calumniando; non vere, tanquam adulteria castitate damnando. Audistis, Judaei; audistis, Pharisaei; audistis, Legis doctores, Legis custodem, sed nondum intellexistis Legislatorem. Quid vobis aliud significat, cum digito scribit in terra?
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ñ habebit: si eã dimitti censuerit. iusticiã
ñ tenebit. Ut aut̃ mansuetudinẽ inquiunt ñ .iii.¬
ꝑdat. in qua iã popłis amabilis factus est: sine
dubio eã duntiti debere dicturus est. hinc nos
inueniemꝰ accusandi occasionẽ: et reu̾ eũ faci¬
emꝰ tamꝗͣ legis p̃uaricatorẽ. dicentes ei. hostis
es legis: contra moisen respondes. ĩmo contͣ eũ
qui ꝑ moisen legẽ dedit. Reus es mortis: cũ il¬
la ce tu ipse lapidandus es. Posset his u̾bis atq
sententiis inflãmari inuidia: feruere accusa¬
tio. flagitari dãpnatio. Sed cui hoc: Puersitas
rectitudini. falsitas ueritati. corruptũ cor
cordi recto. stulticia sapientiȩ. Iuando illi
laqueos p̃pararent: in quos ñ prius ipsi caput
inicerent: Ecce dñs in respondendo & iusticiã
seruaturus est: & a mansuetudine ñ recessurꝰ.
Non est captus cui tendebat᷑. s potius capti st̃
qui tendebant: quia in eũ qui eosposset de la¬

Expanded text:
nem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam nem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem mansuetudinem, inquiunt, non perdat, in qua jam populis amabilis factus est, sine dubio eam dimitti debere dicturus est. Hinc nos invenimus accusandi occasionem, et reum facimus tanquam Legis praevaricatorem: dicentes ei, Hostis es Legis, contra Moysen respondes, imo contra eum qui per Moysen Legem dedit; reus es mortis, cum illa et tu ipse lapidandus. Posset his verbis atque his sententiis inflammari invidia, fervere accusatio, flagitari damnatio. Sed cui hoc? Perversitas rectitudini, falsitas veritati, corruptum cor cordi recto, stultitia sapientiae. Quando illi laqueos praepararent, in quos non prius ipsi caput injicerent? Ecce Dominus in respondendo et justitiam servaturus est, et a mansuetudine non recessurus. Non est captus cui tendebatur, sed potius capti sunt qui tendebant; quia in eum qui eos posset de la
Abbreviated transcription (Latin):
tantes eũ ut possent accusare eũ: Intelligimus .ii.¬
fr̃s ammirabilẽ mansuetudinẽ in dño p̾mi-¬
nuisse. Animaduerterunt eũ nimiũ esse mit¬
tẽ: nimiũ. ẽẽ. mansuetũ. De illo qͥppe fuerat
ante p̃dictũ. accingere gladio tuo circafȩmur
lit ueritatẽ ut doctor: mansuetudinẽ ut libe¬
rator. iusticiã ut cognitor. Propt̃ hȩc eũ eẽ re
moueret᷑. mansuetudo laudabat᷑. Cũ gͦ de du¬
ob istis. idẽ. de ueritate & mansuetudine eiꝰ
inimici liuore & inuidia torquerent᷑: inter¬
cio. id÷ iusticia scandalũ posuerunt. Iuare:
Quia lex iusserat ad ulteros lapidari: & utiq
lex qd inuistũ erat iubere ñ poterat. Siquid
aliud diceret quã lex iusserat: iniustus dep̃¬
henderet᷑. Dixert̃ gͦ apud se ipsos. berax puta¬
tur. mansuetꝰ uidet᷑: de iusticia illi querẽ¬
da est calũpnia. Offeramꝰ ei mulierẽ in adul¬
terio dep̃hensã: dicamꝰ qͥd de illa in lege pre¬
ceptũ sit. Si eã iusserit lapidari. mansuetudi¬

Expanded text:
tantes eum, ut possent accusare eum? Intelligimus, fratres, admirabilem mansuetudinem in Domino praeeminuisse. Animadverterunt eum nimium esse mitem, nimium esse mansuetum: de illo quippe fuerat ante praedictum, Accingere gladio tuo circa femur lit veritatem ut doctor, mansuetudinem ut liberator, justitiam ut cognitor. Propter haec eum esse rmoveretur, mansuetudo laudabatur. Cum ergo de duobus istis, id est de veritate et mansuetudine ejus, inimici livore et invidia torquerentur; in tertio, id est justitia, scandalum posuerunt. Quare? Quia Lex jusserat adulteros lapidari; et utique Lex quod injustum erat jubere non poterat: si quis aliud diceret quam Lex jusserat, injustus deprehenderetur. Dixerunt ergo apud semetipsos: Verax putatur, mansuetus videtur; de justitia illi quaerenda calumnia est. Offeramus ei mulierem in adulterio deprehensam, dicamus quid de illa in Lege praeceptum sit: si eam jusserit lapidari, mansuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
cebat docere.xp̃m. nͥ in monte oliueti : xpisti
enĩ nom̃ a crismate dictũ ẽ. Crisma aut̃ gre¬
ce: latine unctio nũcupat᷑. Idõ aut̃ nos unxit.
quia luctatores contͣ diabolũ fecit. Et dilucło
iterũ uenit in templũ: & omĩs popłs uenit
ad eũ & sedens docebat eos. Et ñ tenebat᷑ quia
ñdũ pati dignabat᷑. Nc̃ iã attendite: ubi
ab inimicis tẽptata sit dnĩ mansuetudo. Ad¬
ducunt aut̃ illi scribȩ & pharisei muliere᷑
in adult̾io dep̾hensã: & statuerunt eã in me¬
dio & dixert̃ ei. Magist̃: hec mulier mͦ depre¬

Expanded text:
t docere Christum, nisi in monte Oliveti? Christi enim nomen a chrismate dictum est: χρίσμα autem graece, latine unctio nuncupatur. Ideo autem nos unxit, quia luctatores contra diabolum fecit. Et diluculo iterum venit in templum, et omnis populus venit ad eum, et sedens docebat eos. Et non tenebatur, quia nondum pati dignabatur. 4. Nunc jam attendite, ubi ab inimicis tentata sit Domini mansuetudo. « Adducunt autem illi Scribae et Pharisaei mulierem in adulterio deprehensam, et statuerunt eam in medio; et dixer
Abbreviated transcription (Latin):
apłum petrus e is copatꝰ cathedram susce
cepit dicente dño. Tu es petrus: & sup hanc
petram edificabo eccł̃iam meã. Petrinu itaq
funcdam̃tum eccłiȩ dñs nominauit. E id̾o
digne hoc fundam̃tum excłie colit᷑: supra
qd̃ excłiastici edificii altitudo consurgit. Un¬
de conuenient̃ psalmus qui lectus . ẽ. dicit.
Exaltent eum in ęccłia plebis: & in cathedra
senioꝵ laudent eũ. Bene eum dñs in eccłia
exaltare p̃cepit: qr dignum. ẽ. ut funda-¬
mentum hoc in eccłia honoretur. ꝑ qd̾ ad cȩ¬
lum ascendit᷑. Qd gͦ natalis cathedrȩ hodie
colitur. sacerdotale honoratur officium:
dotale officium plus honoris.

Expanded text:
um Petrus hodie episcopatus cathedram suscepcepit, dicente Domino: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Super hanc fundamentum Ecclesiae Dominus nominavit: et ideo digne fundamentum hoc Ecclesia colit, supra quod ecclesiastici aedificii altitudo consurgit. Unde convenienter Psalmus qui lectus est, dicit, Exaltent eum in Ecclesia plebis, et in cathedra seniorum laudent eum . Bene autem eum Deus in Ecclesia exaltari praecepit; quia dignum est ut fundamentum hoc in Ecclesia honoretur, per quod ad coelum conscenditur. Quod natalis ergo cathedrae hodie colitur, sacerdotale honoratur officium. dotale officium plus honoris.
Abbreviated transcription (Latin):
rem potius in eẽ. patiendi. Ubi & si nul¬
la eẽt. alia causa euaginandi gladiĩ:
suffecerat illa ut amputata seruo auri¬
cula tactu dñi sanaret᷑. & benefica uirtꝰ
saluatoris ȩtiam ꝑcussores suos ne iram
ꝑcussi sustinere. s fidẽ resurgentis sus¬
ciꝑe mallent ad moneret.

Expanded text:
rem potius inesse patiendi. Ubi et si nulrem potius inesse patiendi. Ubi et si nulla esset alia causa evaginandi gladii, suffecerat illa, ut amputata servo auricula, tactu Domini sanaretur, et beneficia virtus Salvatoris, etiam percussores suos, ne iram percussi sustinere, sed fidem resurgentis suscipere mallent, admoneret.
Abbreviated transcription (Latin):
cis incurrit. Magister itaq dñsq uir¬
tutũ. ut modũ discretionis insinuet. mis¬
sis ad p̃dicandũ discipłis nequid tolle¬
rent in uia p̃cepit: uidelicet ordinans.
ut qui eugliũ anñtiant de engłio ii.¬
uant. Mortis uͦ instante ꝑiculo. & tota
simul gente pastorem parit̾ gregẽq ꝑse.¬
quente. congruã temꝑi regulã discer.¬
nit: pecuniã scilicet uictui necessariã.
donec sopita ꝑsecutoꝵ insania tempus
eugłizandi redeat tollere ꝑmittendo.
Ubi nob̃ quoq dat exemplũ ista ñ nũꝗͣ
causa instante quȩdã de nr̃i ꝓpositi ri.¬
gore posse sine culpa int̾miti: ũbi gr̃a
cũ ꝑ in hospitales porro regiones it̃ agi¬
mus. plura uiatici causa quã domi ha¬
bebamꝰ licere portari. Gladiũ quoq uel
habitũ sumere uel ñ habitũ iubet eme¬
re : ut sciant legentes ñ facultatẽ resis¬
tendi deesse disciplis. s magistro amo.¬

Expanded text:
cis incurret. Magister itaque Dominusque vircis incurret. Magister itaque Dominusque virtutum ut modum discretionis insinuet, missis ad praedicandum discipulis, ne quid tollerent in via praecipit, videlicet, ordinans ut qui Evangelium annuntiant, de Evangelio vivant. Mortis vero instante periculo, et tota simul gente, pastorem pariter gregemque persequente, congruam tempori regulam decernit, pecuniam, scilicet victui necessariam, donec, sopita persecutorum insania, tempus evangelizandi redeat, tollere permittendo. Ubi nobis quoque dat exemplum justa nonnunquam causa instante, quaedam de nostri propositi rigore posse sine culpa intermitti. Verbi gratia, cum per inhospitales porro regiones iter agimus, plura viatici causa, quam domi habebamus, licere portare. Gladium quoque vel habitum sumere, vel non habitum jubet emere, ut sciant legentes non facultatem resistendi deesse discipulis, sed magistro amo
Abbreviated transcription (Latin):
nunc qui habet sacculũ tollat: similit̃
& peram. Et qui ñ habet: uendat tu.¬
nicam suã et emat gladiũ. Quã iuste dis.¬
cretionẽ matrẽ cunct̾arũ nutricẽq uir.¬
tutũ patrũ sententia definiat. ex hoc dñi
sermone ꝓbatͦ : qui ñ eadẽ uiuendi re.¬
gula ꝑsecutionis qua pacis temꝑe disci.¬
pulos informat. Sunt namq uirtutes
quȩ semꝑ obuixeq tenende: sunt quȩ
ꝓ temꝑe locoq prouida sunt discretio¬
ne mutande. Quis enĩ nesciat. uiscerã
miscdie. benignitatẽ. humilitatẽ. pacien.¬
tiam. modestiã. castitatẽ. fidẽ. spem. carita¬
tem. & his similia: sine ulla tempors int̃¬
capedine fidelib esse seruandas At uero
famẽ. sitim. uigilias. nuditatẽ. lectionem.
psalmodiã. orationẽ. laborem oꝑandi.
doctrinã. silentiũ. & cetera huiꝰ modi. si
quis semꝑ exequenda putauerit: ñ mͦ se
horũ fructu priuabit. s & notã indis.¬
crecȩ obstinationis inmo stulticiȩ ꝑuica¬

Expanded text:
et sacculum, tollat similiter et peram, et qui non habet, vendat tunicam et emat gladium. Quam juste discretionem matrem cunctarum nutricemque virtutum Patrum sententia definiat, et ex hoc Domini sermone probatur, qui non eadem vivendi regula persecutionis qua pacis tempore discipulos informat. Sunt namque virtutes quae semper obnixeque tenendae, sunt quae pro tempore locoque provida sunt discretione mutandae. Quis etenim nesciat viscera ericordiae, benignitatem, humilitatem, patientiam, modestiam, castitatem, fidem, spem, charitatem, et his similia, sine ulla temporum intercapedine fidelibus esse servanda? At vero famem, sitim, vigilias, nuditatem, lectionem, psalmodiam, orationem, laborem operandi, doctrinam, silentium, et caetera hujusmodi, si qui semper exsequenda putaverit, non modo se horum fructu privabit, sed et notam indiscretae obstinationis, imo stultitiae pervica
Abbreviated transcription (Latin):
Iurauit dñs in dext̾a sua & in brachio for¬
titudinis suş: si dedero triticum tuũ ultra
cibum ininicis tuis. & si bib̾int filii alie¬
ni uinum tuũ in quo laborasti. Quia qui
congregabunt illud comecdent. & laudabt̃
dñm: & qui comportant illud bibent in
atriis scĩs meis. Hec dicit d. Sermo beati¬

Expanded text:
uravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suae: Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis, et si biberint filii alieni vinum tuum in quo laborasti. Quia, qui congregant illud comedent, et laudabunt Dominum, et qui comportant illud, bibent in atriis sanctis meis.
Abbreviated transcription (Latin):
tere. & alioꝵ facinus p̃ocupare conaris:
Mors xp̃i: ñ est temꝑis tui. Ante conden¬
dum. ẽ. euangłm. ante p̃dicandum.ẽ. di
regnum: ante saintates donande. ante fa
cienda sunt miracula. Cur qđ alieni fu¬
turum .ẽ. oꝑis tui uis. eẽ. criminis. & nõ
habiturus effectum sceleris in solum te re¬
atiun p̃cipitas uoluntatis: Niehil bae
molitione ꝓficis. nichil ꝑagis: qui uolun¬
tate natus.ẽ. arbitrii sui potestatȩ mori¬
Consũmant gͦ magi desicłium suum: & ad
puerum dnm iłim xp̃m eadẽ stella p̃eunte

Expanded text:
tere, et aliorum facinus praeoccupare conaris? tere, et aliorum facinus praeoccupare conaris? Mors Christi non est temporis tui. Ante condendum est Evangelium, ante praedicandum est Dei regnum, ante sanitates donandae, ante sunt facienda miracula. Cur, quod alieni futurum est operis, tui vis esse criminis? et non habiturus effectum sceleris, in solum te reatum praecipitas voluntatis? Nihil hac molitione proficis, nihil peragis. Qui voluntate natus est, sui arbitrii potestate moriConsummant ergo magi desiderium suum, et ad puer
Abbreviated transcription (Latin):
b uitellectum qui p̃stitit signum: & qđ fe¬
cit intelligi fecit inuiri. & se inueniendũ
suꝑni luminis ductum: & p̃uri fulgoris
indicium intenta contemplatione comi¬
tantes: ad agnitionem ueritatis gr̾e splen-¬
dore ꝑducunt᷑: qui humano sensu signifi¬
catum sibi regis ortum. estimauert̃ in ciui-¬
tate regia. eẽ. quȩrendũ. S qui serui sus¬
ceꝑat forniam. & ñ iudicare uenerat s
iudicari: bethlehem p̃elegit natiuitati. ie¬
rosolimã passioni. Herodes uͦ audiens u¬
deoꝵ pͥncipem natum. successorẽ suspica¬
tus expauit : & molitus necem salitis au-¬
ctori. falsum spondet obsequiũ. Quã felix
foret si magoꝵ imitaret᷑ fidem: & conu̾te¬
ret ad religionem qđ disponebat ad frau-¬
dem. O ceca stultȩ emulationis impietas:
que ꝑturbandum putas diuinũ tuo fu-¬
rore consilium. Dñs muncli temꝑale ñ quȩ¬
rit regnum: qui prtat et̾num. Qͥl incom¬
mutabilem dispositarũ rerũ ordinẽ uer¬

Expanded text:
bus intellectum, qui praestitit signum, et quod fecit intelligi, fecit inquiri: et se inveniendum superni luminis ductum, et praevii fulgoris indicium intenta contemplatione comitantes, ad agnitionem veritatis, gratiae splendore ducuntur, qui humano sensu significatum sibi regis ortum aestimaverunt in civitate regia esse quaerendum. Sed qui servi susceperat formam, et non judicare venerat, sed judicari, Bethleem praeelegit nativitati, Jerosolymam passioni. Herodes vero audiens Judaeorum principem natum, successorem suspicatus expavit; et molitus necem salutis auctori, falsum spopondit obsequium. Quam felix foret, si magorum imitaretur fidem, et 113 converteret ad religionem quod disponebat ad fraudem! O caeca stultae aemulationis impietas, quae perturbandum putas divinum tuo furore consilium! Dominus mundi temporale non quaerit regnum, qui praestat aeternum. Quid incommutabilem dispositarum rerum ordinem ver
Abbreviated transcription (Latin):
moctalium conformauit infantiȩ. Secta¬
mini humilitatem: quã dĩ filius discipłes
suos docere dignatus est. Induite uos urtu¬
tem patientiȩ in qua animas ur̃as possitis
adquirere. qm̃ qui cunctoꝵ .ẽ. redemptio
ipse est omĩum fortitudo. Quȩ sursum st̃
sapite ñ quȩ suꝑ t̾ram: ꝑ uã ueritatis &
uitȩ constant̃ incedite: nec uos impediant

Expanded text:
mortalium se conformavit infantiae. Sectamortalium se conformavit infantiae. Sectamini humilitatem, quam Dei Filius discipulos suos docere dignatus est . Induite vos virtutem patientiae, in qua animas vestras possitis acquirere: quoniam qui cunctorum est redemptio, ipse est omnium fortitudo. Quae sursum sunt sapite, non quae super terram . Per viam veritatis et vitae constanter inced
Abbreviated transcription (Latin):
in hominis ueritate dñm maiestatis. Utq sa
cram̃tum fidei suȩ intelligentiȩq manifestẽt:
qd cordib credunt munerib ꝓtestant᷑. Ihũ
deo. mirrã homini. aurum offerunt regi:
scienter humanã diuinamq naturã in uni¬
tate uenerantes: q qđ erat in substantiis ꝓpͥ
clescit frustrata in meditationib suis hero¬
dis insania. necari om̃s bethlehem paruu¬
los iubet. & qm̃ quẽ metuat nescit infan¬
tem: generalem seuiciã in suspectam sibi ten¬
dit etatem.S quos rex impuis exunit mun¬
do xp̃c inserit cęlo: & quib ñdum sanguinis
animos ad choruscantem gr̃am luminuis
sempit̾ni. & impensa humane saluti sacra¬
menta uenerantes. studium ur̃m his quȩ
ꝓ uob̾ gesta sunt subdite. Diligite castimno¬
iuȩ puritatem: qi xp̃c uirginitatis. ẽ. filiꝰ.
Abstinete uos a carnalib desicłiis que mi¬
litant adu̾sus animã: quẽadinodum nos
p̃sens beatus apłs suis ut legimus uerb̾hor¬
tatur. Malicia pariuili estote: qi dñs gle se

Expanded text:
inis veritate Dominum majestatis; atque ut sacramentum fidei suae intelligentiaeque manifestent, quod cordibus credunt, muneribus protestantur. Thus Deo, myrrham homini, aurum offerunt regi, scienter divinam humanamque naturam in unitate venerantes: quia quod erat in substantiis propdescit frustra in meditationibus suis Herodis insania. Necari omnes in Bethleem parvulos jubet, et quoniam quem metuat nescit infantem, generalem sententiam in suspectam sibi tendit aetatem. Sed quod rex impius eximit mundo, Christus inserit coelo; et quibus nondum sanguinis animos 114 ad coruscantem gratiam luminis sempiterni, et impensa humanae salutis sacramenta venerantes, studium vestrum iis quae pro vobis gesta sunt subdite. Diligite castimoniae puritatem, quia Christus virginitatis est filius. Abstinete vos a carnalibus desideriis, quae militant adversus animam , quemadmodum nos praesens B. apostolus suis, ut legimus, verbis hortatur. Malitia parvuli estote , quia Dominus gloriae
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitas dat ꝑseuerantiã gaudioꝵ: tit in¬
ter cognatarũ sollempnitatũ uicina sacra¬
menta. exultationis uigor & feruor fidei
ñ tepescat. Ad omiũ enim hominũ spe-¬
ctat salutem. qđ infantia mediatoris dei
& hominum iam uniu̾so declarabat᷑ mun-¬
do : cum adhuc exiguo detineret᷑ oppidu¬
lo. Quãius enim isrłiticã gentem & ipslus
gentis unã familiã delegisset. de qua na-¬
turam uiuu̾se humanitatis assumeret:
noluit tam̃ intra mat̾nȩ habitationis ai¬
gustias oitus sui latere pͥmordra. s mex
ab om̃ĩb uoluit agnosci: qui dignatus .ẽ.
onũb nasci. Trib gͥ magis in regione orien¬
tis stella nouȩ claritatis apparuit: que il

Expanded text:
festivitas dat perseverantiam gaudiorum, ut inter cognatarum solemnitatum vicina sacramenta, exsultationis vigor et fervor fidei non tepescat. Ad omnium enim hominum spectat salutem, quod infantia Mediatoris Dei et hominum jam universo declarabatur mundo, cum adhuc exiguo detineretur oppidulo. Quamvis enim Israeliticam gentem, et ipsius gentis unam familiam delegisset, de qua naturam universae humanitatis assumeret, noluit tamen intra maternae habitationis angustias ortus sui latere primordia; sed mox ab omnibus voluit agnosci, qui dignatus est pro omnibus nasci. Tribus igitur magis in regione Orientis stella novae claritatis apparuit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ xp̃o his om̃ib testimoni is p̃ponit
testimoniũ oꝑũ suoꝵs: quia ꝑ illos nõ nisi
ds̃ ꝑhibuit testimoniũ filio suo. Sed ꝑhi¬
bet alio mͦ ds̃ testimoniũ filio suo. Pipsũ
filiũ suũ indicat ds̃ filiũ: indicat se per
filiũ. Ad hunc si potuerit homo ꝑuenire.
nec lucernis indigebit: & uere fodiendo al¬
tius ȩdificiũ ꝑducit ad petraoi fix¬

Expanded text:
niis praeponit testimonium operum suorum. Quia et per illos nonnisi Deus perhibuit testimonium Filio suo. Sed perhibet alio modo Deus testimonium Filio suo: per ipsum Filium suum indicat Deus Filium, indicat se per Filium. Ad hunc si potuerit homo pervenire, nec lucernis indigebit, et vere fodiendo altius, aedificium perducet ad petram.
Abbreviated transcription (Latin):
putent. ꝑ manserunt enĩ serui dĩ lucernȩ
bonȩ exoleo miscđiȩ ipsius : nõ ex uirib
suis. Gr̃a qͥppe dĩ gratuita: illarũ oleum
lucernarũ ẽ. Nus enĩ illis om̃ib labora¬
ui ait quȩdã lucerna. Et ne uiribus
suis ardere uideret᷑: adiunxit. Nõ autẽ¬
ego: sed gr̃a dei mecũ. Om̃is gͦ ꝓpħia an¬
te dñi aduentũ lucerna ẽ: de qua dicit

Expanded text:
putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae putent. Permanserunt enim servi Dei lucernae bonae ex oleo misericordiae illius, non ex viribus suis. Gratia quippe Dei gratuita, illa oleum lucernarum est. Plus enim illis omnibus laboravi, ait quaedam lucerna; et ne viribus suis ardere videretur, adjunxit, Non ego autem, sed gratia Dei mecum . Omnis ergo prophetia ante Domini adventum, lucerna
Abbreviated transcription (Latin):
ut qͥd mitteret᷑ si nõ eͥ ͭ opus: sed in lucer¬
na remaneat homo. et lum̃ lucernȩ sibi
sufficere arbitret᷑. idõ dñs nec lucernã
illã suꝑfluã dicit fuisse. nec tam̃ te dic̃
in lucerna debere remanere. Dicit aliud
testimoniũ: scripturã dĩ. Ibi utiq ds̃ ꝑ-¬
hibuit testimoniũ filio suo. Et in illa
scriptura iudei sp̃e posuerant: in lege
scilicet dĩ. ministrata sibi ꝑ moysen fa¬
mulũ dĩ. Scrutamini inquit scripturã.
in qua uos putatis uitã ȩternã habere
lpsa testimoniũ ꝑhibet de me: & nõ uul-¬
tis uenire ad me ut uitã habeatis. Quid
uos putatis habere inscriptura: Uitam
ȩt̃nã. Ipsã interrogate cui ꝑbibet cestimo¬
niũ: & intelligite quȩ sit uita ęt̾na. Et qr
moysi: rursus eosdẽ ipse conuincit tãꝗͣ
de alia lucerna. Om̃s enĩ homines lucer-¬
nȩ: qr &e accendi possunt & extingui. Et
lucernȩ qͥdẽ cũ sapiunt. lucent & sp̃u fer¬
uent. Nã ce si ardebant & extincte st̃: &̃

Expanded text:
ut quid mitteretur, si non erat opus? Sed ne in lucerna remaneat homo, et lumen lucernae sibi sufficere arbitretur; ideo Dominus nec lucernam illam superfluam dicit fuisse, nec tamen dicit in lucerna debere 516 remanere. Dicit aliud testimonium Scriptura Dei, ubi utique Deus perhibuit testimonium Filio suo; et in illa Scriptura Judaei spem posuerant, in lege scilicet Dei, ministrata sibi per Moysen famulum Dei. Scrutamini, inquit, Scripturam , in qua vos putatis vitam aeternam habere. ipsa testimonium perhibet de me: et non vultis venire ad me, ut vitam habeatis. Quid vos putatis habere in Scriptura vitam aeternam? Ipsam interrogate, cui perhibet testimonium; et intelligite quae sit vita aeterna. Et quia eptisque Moysi; rursus eosdem ipse convincit tanquam de alia lucerna. 3. Omnes enim homines lucernae, quia et accendi possunt et exstingui. Et lucernae quidem cum sapiunt, lucent, et spiritu fervent: nam et si ardebant et exstinctae sunt, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
qui in domo st̃ luceat. Sed quid si apłos nõ
dixit lucernã. sed accensores lucernȩ quã
ponerent suꝑ candelabrũ: Audi quia ip¬
sos dixit lucernã. Sic luceat inquit lum̃
ur̃m corã hominib: ut uidentes bona

Expanded text:
qui in domo sunt. Sed quid, si Apostolos non dixit lucernam, sed accensores lucernae quam ponerent super candelabrum? Audi quia ipsos dixit lucernam. Sic luceat, inquit, lumen vestrum coram hominibus, ut videntes bona
Abbreviated transcription (Latin):
qđ illuminat omẽm hominẽ uenientẽ
in hunc mundũ. Tc̃ aut̃ hoc de dño dictũ
ẽ: cũ a ioħe distingueret᷑. De ioħe qͥppe bap¬
tista dictũ erat. Nõ erat ille lum̃: sed ut
testimoniũ ꝑhiberet de lumine. Et ne di¬
ceres. quomͦ lum̃ nõ erat de qͦ xp̃c dicit
comꝑatione alteriꝰ luminis ñerat lumen.
Erat enĩ lum̃ uerũ: qđ illuminat omnẽ
hominẽ uenientẽ in hc̃ mundũ. Ergo cũ
&e discipłis diceret. uos estis lum̃ mundi.
ne sibi aliqͥd tributũ putarent qđ de solo
xp̃o intelligendũ esset. & ita lucernȩ uẽ¬
to suꝑbie extingueret᷑. cũ dixisset uos
estis lum̃ mundi cõtinuo subiunxit. Nõ
potest ciuitas abscondi suꝑ montẽ cõsti

Expanded text:
minem venientem in hunc mundum. Tunc autem hoc de Domino dictum est, cum a Joanne distingueretur. De Joanne quippe Baptista dictum erat, Non erat ille lumen, sed ut testimonium perhiberet de lumine . Et ne diceres, Quomodo lumen non erat, de quo Christus dicit, comparatione alterius lumini illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Ergo cum et discipulis diceret, Vos estis lumen mundi, ne sibi aliquid tributum putarent, quod de solo Christo intelligendum esset, et ita lucernae vento superbiae exstinguerentur; cum dixisset, Vos estis lumen mundi, continuo subjunxit, Non potest
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħȩ: & om̃is ꝓpħia una magna lucerna
Quid apłi. nõ lucernȩ etiã ipsi: Nlane
lucernȩ. Solus enĩ ille nõ lucerna. Non
enĩ accendit᷑ & extinguit᷑. quia sicut
pat̾ habet uitã insemet ipso. sic dedit¬
ce filio uitã habere in semet ipso. Lucer
se sunt lumine ueritatis. & feruent spiri-¬
tu karitatis: & suppetit illis oleũ gr̃e dĩ:
Si nõ e̾e̾nt lucernȩ: nõ diceret eis dñs. uos
estis lum̃ mundi. Nã post ea ꝗͣ dixit uos

Expanded text:
et omnis prophetia una magna lucerna. Quid Apostoli? non lucernae etiam ipsi? Plane lucernae. Solus enim ille non lucerna. Non enim accenditur et exstinguitur: quia sicut Pater habet vitam in semetipso, sic dedit Filio habere vitam in semetipso. Lucernsi sunt lumine Veritatis, et fervent Spiritu charitatis, et suppetit illis oleum gratiae Dei. Si non essent lucernae, non diceret illis Dominus, Vos estis lumen mundi. Nam posteaquam dix
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ factus est cum diues eẽt. ut illius pauꝑ¬
tate dicaremur : Cum enĩmortalitatem¬
nr̃am assumeret mortemq consumeret.
in pauꝑtate se ostendit: s diuitias dilatas
ꝓmisit. ñ ablatas amisit. Quã magna mul
ueniat qđ ꝑfectum est. Cui capiendo ut
idonei p̃staremur. ille ęqualis patri in for¬
ma d̾i. in forma serui factꝰ est similis nob̾:
reformans nos ad similitudinẽ d̾i. Et fac¬
tus filius hominis unicus filius d̾i: mul¬
tos filios hominũ fecit filios dĩ. & nutͥtos
seruos ꝑ uisibilem formã serui: fecit li

Expanded text:
per factus est, cum dives esset, ut illius paupertate ditaremur . Cum enim mortalitatem assumeret, mortemque consumeret, in paupertate se ostendit: sed divitias dilatas promisit, non ablatas amisit. Quam multa multveniat quod perfectum est. Cui capiendo ut idonei praestaremur, ille aequalis Patri in forma Dei, in forma servi factus similis nobis, reformat nos ad similitudinem Dei: et factus filius hominis unicus Filius Dei, multos filios hominum facit filios Dei; et nutritos servos per visibilem formam servi, pe
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibili sagina eos uiuificans. qi uer¬
bum di est cuius uita uiuunt. cuius et̃¬
nitate semꝑ uiuunt. cuiꝰ bonitate semꝑ
beate uiuunt. Illi enĩ condigne laudant
dm apud dm. & dant głam in excelsis d̾o:
nos autem plebs euis & oues manuũ cius.
ꝓ modulo infirmitatis nr̃e pacem ꝑ bonã
uoluntatem reconciliati meream᷑. Ipsoꝵ
enim angłorũ uere hodierna uox est : quã
nob̃̾ nato saluatore exultando fuderunt.
Gła in excelsis d̾o: & in t̾rapax hominibꝰ bo¬
nȩ uoluntatis. Laudant gͦ illi competen¬
ter: laudamus & nos obedient̃. St̃ illi
nuncii eius: simus & nos pecora eius.
Impleuit incelo mensã ipsorũ: impleuit in
terra p̃sepe nr̃m. Plenitudo enim m̃se ipsoꝵ
est. in pͥncipio erat u̾bum. & u̾bum erat
apud dm. & ds erat u̾bum: plenitudo p̾se¬
pii nri est. qr u̾bum caro factum. ẽ. ꝙ ha¬
brcauit in nob̾. Ut enĩ panem angłoꝵ man¬
ducaret honio: creator angłoꝵ factus est ho¬
mo. Illi laudant uidendo. nos credendo:. illi

Expanded text:
 sagina vivificans; quia Verbum Dei est, cujus vita vivunt, cujus aeternitate semper vivunt, cujus bonitate semper beate vivunt. Illi eum condigne laudant, Deum apud Deum, et dant gloriam in excelsis Deo. Nos autem plebs ejus et oves manuum ejus , pro modulo infirmitatis nostrae pacem per bonam voluntatem reconciliati mereamur. Ipsorum enim Angelorum vere hodierna vox est, quam nato nobis Salvatore exsultando fuderunt: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis . Laudant ergo illi competenter, laudemus et nos obedienter. Sunt illi nuntii ejus, sumus et nos pecora ejus. Implevit in coelo mensam ipsorum, implevit in terra praesepe nostrum. Plenitudo enim mensae ipsorum est, quia in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Plenitudo praesepii nostri est, quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Ut enim panem Angelorum manducaret homo, creator Angelorum factus est homo. Illi laudant vivendo, nos credendo: illi
Abbreviated transcription (Latin):
mea custodit: & qui diligit me diliget᷑ ã pa¬
tre meo. & ego diligã eum & manifestabo¬
ei me ipsum. Uidebant utiq eum oculis
quib hoc dicebat: & sonum uocis eius au¬
rib audiebant. & humano corde hominẽ
cogitabant. S qd̾ ocłs ñ uidit nec auris au¬
diuit nec ini cor hominis ascendit: eundem
nec eum fontem uitȩ potemus & saciem᷑.
interĩambulances ꝑ fidem ꝑegrinantes
ab eo. dum esurimus & sitimus iusticiam.
formȩ d̾i pulchritudinẽ ineffabi ardore
desidemus: formȩ serui natalem deuoto
obsequio celebremus. Nidum contemplari
possumus qd̾ genitus. ẽ. ante luciferum
a patre: pensemus qd̾ nocturius horis est
ex iuirgine natus. Nondũ capunus qd̃ ante
solem ꝑmanet nom̃ eus: agnoscamus in so-¬
le posuit tab̃nacłm eius. sidum contuem᷑
unicum ꝑmanentẽ cum patre suo: recorde
mur ꝓcedentem de thalamo suo. Nondũ
idonei sumus conuuuo patͥs nr̃i: agnoscamꝰ

Expanded text:
ea custodit: et qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et ostendam me ipsum illi . Videbant utique eum oculis illi quibus hoc dicebat, et sonum vocis ejus auribus audiebant, et humano corde hominem cogitabant: sed quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, eumdem nec eum fontem vitae potemus et satiemur; interim dum ambulantes per fidem peregrinamur ab eo, dum esurimus et sitimus justitiam, et formae Dei pulchritudinem ineffabili ardore desideramus, formae servi Natalem devoto obsequio celebremus. Nondum contemplari possumus quod genitus est ante luciferum a Patre, frequentemus quod nocturnis horis est natus ex virgine. Nondum capimus, quod ante solem permanet nomen ejus , agnoscamus in sole positum tabernaculum ejus. Nondum contuemur Unicum permanentem in Patre suo, recordemur sponsum procedentem de thalamo suo . Nondum idonei sumus convivio Patris nostri, agnoscamus
Abbreviated transcription (Latin):
sumus & nͣdum apparuit qd̃ erimus:
& scimꝰ qm̃ cum apparuerit similes ei eri¬
multitudo dulcedinis: nͥ qr saciat nos:
Ostende gͦ uob̃ patrem: & sufficit nob̾. Et
in quodã psalmo quidã ex nob̾ uł ꝓ nob̾
tua. Ipse autem & pat̃ unum st̃: & qͥ ip¬
sum uidet uidet & patrem. Ergo: dñs
iurtutum ipse est rex głȩ. Conu̾tat nos. osten¬
dat nob̾ faciem suã & salui erimus: & sacia

Expanded text:
sumus, et nondum apparuit quid erimus. Et scimus quoniam cum apparuerit, similes ei erimultitudo dulcedinis, nisi quia satiat nos? Ostende ergo nobis Patrem, et sufficit nobis . Et in quodam psalmo quidam ex nobis, vel in ntua . Ipse autem et Pater unum sunt : et qui ipsum videt, videt et Patrem . Ergo Dominus virtutum, ipse est rex gloriae . Convertens nos, ostendet nobis faciem suam; et salvi erimus , et satia
Abbreviated transcription (Latin):
re possit lauclatio. Audite qd̃
nostis: recolite qd audistis. Ama-¬
te qđ creditis: p̃dicate qđ amatis. Sicut annui¬
u̾sarium celebratis hc̃ diem: sic huic diei de-¬
bitum expectate sermonem. Natus est xp̃c
temꝑe de matre sine crimine. De patre pͥn¬
cipium uite: de matre finis mortis. De pa-¬
tre ordinans omuẽ diem: de matre conse-¬
crans istum diem. P̃misit enim homuiẽ io¬
hannem qui tc̃ nasceretur cũ dies inciperoe.
minui. & natꝰ est ipse cum dies inciꝑet cre¬
scere: ut p᷑boc p̃figuraret᷑ qđ ait idem io¬
hannes. Illum oportet crescere: me autẽ
munui. Debet enim uita humana in se cle¬
ficere. in xp̃o ꝓficere: ut qui uiuit iam ñ
sibi uiuat s ei qui ꝓ omĩb mortuus est

Expanded text:
re laudatio . Audite quod nostis, recolite quod audistis, amate quod creditis, praedicate quod amatis. Sicut anniversarium celebramus hunc diem, sic huic diei debitum exspectate sermonem. Natus est Christus, tempore, de matre sine semine. De Patre principium vitae, de matre finis mortis. De Patre ordinans omnem diem, de matre consecrans istum diem . CAPUT II. Praemisit enim hominem Joannem, qui tunc nasceretur, cum dies inciperent minui: et natus est ipse, cum dies inciperent crescere, ut ex hoc praefiguraretur quod ait idem Joannes, Illum oportet crescere, me autem minui . Debet enim vita humana in se deficere, in Christo proficere; ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro omnibus mortuus est
Abbreviated transcription (Latin):
mus omĩa. Et qm̃ ñ sufficit tantum re¬
linquere: iungit qd̃ ꝑfectum est. & sequu¬
tisumus te. fecimus qd̾ uissisti. Quid gͥ da¬
bis nob̃ p̃mii: lħc autem dixit illis. Am̃
dico uob̃: qd̃ uos qui sequuti estis me. in re-¬

Expanded text:
serit. Sed quia non sufficit tantum relinquere, jungit quod perfectum est, et secuti sumus te, fecimus quod jussisti, quid igitur dabis praemii? Jesus autem dixit illis: Amen dico vobis, quod vos, qui secu
Abbreviated transcription (Latin):
fidem. xp̃i & p̃dicationem euangłis om̃s affe¬
ctus contempserint atq duitias & scłi uo-¬
luptates: isti centuplum recipient & uitã
et̃nam possidebunt. Ex occasione huius sen¬
tentiȩ quidã introducunt mille annõ post
resurrectionem. dicentes nob te centuplum
omĩum rerũ quas dimisimus & uitã et̃nam
ẽẽ reddendam: ñ intelligentes qd̾ si in cec̃is
digna sit reꝑmissio. inuxorib appareat t᷑¬
pitudo: ut qui unam ꝑ dño dimiserit. cen¬
tum recipiat in futuro. Sensus gͥ iste est.
Qui carnalia ꝓ saluatore dimiserit. spũa¬
lia recipiet: quȩ comꝑatione & merito sui
ita erunt. quasi paruo numero centenariuᷤ
numeriis comparet᷑. Unde dicit & apłs. qͥ
unam tantũ domũ & unius ꝓuincie par

Expanded text:
et praedicationem Evangelii, omnes affectus contempserint, atque divitias et saeculi voluptates: isti centuplum recipient, et vitam aeternam possidebunt. Ex occasione hujus sententiae, quidam introducunt mille annos post resurrectionem, dicentes tunc nobis centuplum omnium rerum quas dimisimus, et vitam aeternam esse reddendam: non intelligentes quod si in caeteris digna sit repromissio, in uxoribus appareat turpitudo; ut qui unam pro Domino dimiserit, et centum recipiat in futuro. Sensus ergo iste est: Qui carnalia pro Salvatore dimiserit, spiritualia recipiet: quae comparatione et merito sui ita erunt, quasi si parvo numero centenarius numerus comparetur. Unde dicit et Apostolus, qui unam tantum domum, et unius
Abbreviated transcription (Latin):
Inregeneratione cum sederit filius homi¬
nis in sede maiestatis suȩ : qͣndo mortui
de corruptione surgent incorrupti. sele¬
bitis & uos in soliis iudicantium condemp¬
nantes duodecim trib isrł. quia uob̃ creden¬
tib illi credere noluerunt. Et omĩs qui re¬
liquerit domum uł fr̃s aut sorores aut
patremn aut matrẽ aut urorem aut filios
aut agros ꝓpt̾ nom̃ meum: centuplum re

Expanded text:
us hominis in sede majestatis suae, quando ex mortuis de corruptione resurgent incorrupti, sedebitis et vos in soliis judicantium, condemnantes duodecim tribus Israel: quia vobis credentibus, illi credere noluerunt. Et omnis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut a
Abbreviated transcription (Latin):
sicut amici uł fr̃s. Id̾o ait & do¬
minus ad eos: uos estis sal t̾re:
& uos estis lux mundi. Nẽ uͦ descendente.
eo de monte. turbȩ sequute sunt cum: quȩ
in montẽ ascendere ñ potuerunt ut pi-¬
gri popłi: ut negligentes ut imꝑfecti.
Ita & filii istł primitus in montem ascen
& impietatem: s solus moy ses ascendit. &¬
pauci cum eo senioꝵ isrł. Ita & cum dño di-¬
scipuli soli in montem ascenderunt: & tar¬
diores deorsum steterunt. Sic & mͦ uigilan¬
tes & alacies & fideles animȩ dm timentes
& dnm diligentes: regna eelestia desiderantes..

Expanded text:
res. Ideo ait et Dominus ad eos: Vos estis sal terrae, et, vos estis lux mundi . Nunc vero descendente eo de monte, turbae secutae sunt eum, quae in montem ascendere non potuerunt, ut pigri populi, ut negligentes, ut imperfecti. Ita et filii Israel primitus in montem ascendet impietatem, sed solus Moyses ascendit, et pauci cum eo seniorum Israel: ita et cum Domino discipuli soli in montem ascenderunt, et tardiores deorsum steterunt. Sic et modo vigilantes et alacres et fideles animae, Deum timentes et Dominum diligentes, regna coelestia de
Abbreviated transcription (Latin):
pit᷑ aggrauat animã. & deprinit t̃rena
in habitatio sensũ multa cogitantẽ. Depo¬
siturus sũ & ego codicẽ istũ: discessuri estĩ
& uos quisq ad sua. Bene nob̾ fuit in
luce cõmuni: bene gaiusi sumꝰ bene exul.¬
tauimus. S cũ ab inuicẽ recedimꝰ: ab illo

Expanded text:
am; et deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitantem . Depositurus sum et ego codicem istum, discessuri estis et vos quisque ad sua. Bene nobis fuit in luce communi, bene gavisi sumus, bene exsultavimus: sed cum ab invicem recedimus, ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
mus. suꝑnȩ patriȩ suspiremus: ꝑegri.¬
nos nos hic esse sentiamꝰ. Quid tunc uide¬
bimus: Dicat nunc ȩugłium. In principio
erat uerbũ. & uerbũ erat apud dm̃. & ds
erat uerbũ. Unde tibi ros insꝑsus ẽ: ad fon.¬
tem uenies. Unde radiꝰ ꝑ obliqua ce ꝑ anfra¬
cꝰtuosa. tibi ad cor tenebrosũ missus ẽ. nudã
ipsam lucẽ uidebis: cui uidendȩ ferendeq
mundaris. Dilectissimi qđ hesterno oe com¬
memoraui. ioħs ipse dicit filii dĩ sumͦ: et
ñdũ apparuit qͥd erimꝰ. Scimus quia cũ¬

Expanded text:
remus, supernae patriae suspiremus, peregriremus, supernae patriae suspiremus, peregrinos nos esse hic sentiamus. Quid tunc videbimus? Dicat nunc Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Unde tibi ros inspersus est, ad fontem venies: unde radius per obliqua et per anfractuosa tibi ad cor tenebrosum missus est, nudam ipsam lucem videbis, cui videndae ferendaeque mundaris. Dilectissimi, quod et hesterno commemoravi, Joannes ipse dicit, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erim
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit. & sicut dicit etiam apłs Paulus il.¬
luminauerit occulta tenebrarũ & manifes.¬
tauerit cogitationes cordis ut laus sit uni.¬
cuiq a dõ: tunc presente tali die. lucernȩ ñ
erunt necessariȩ. Non legetur nob ꝓpħa: ñ
apietur codex apłi. ñ requiremꝰ testimoniũ
ioħis: ñ ipso in digebimus eugł̃io. Ergo om̃s
scripturȩ tollent᷑ de medio: quȩ nob in
huiꝰ scli nocte tanquã lucernȩ accendeban-¬
tur. ne in tenebris remaneremꝰ. Istis om̃ib
sublatis ne quasi nobis luceant indigen¬
tib. & ipsis hominib dĩ ꝑ quos hȩc mi.¬
nistrata sunt nob̃q lum̃ illud uerũ clarũ.¬
q uidentib: remotis gͦ his ad umĩtis qͥd
uidebimus. Unde pascet᷑ mens nr̃a: unde
obtutus ille letabitur. unde erit illudgau¬
dium qđ nec oculus uidit. nec auris audi¬
uit. nec in cor hominis ascendit: Quid ui.¬
debimus : Obsecro uos amate mecũ: cur.¬
rite credendo mecũ. Patriã suꝑnã deside¬

Expanded text:
enerit, et, sicut dicit etiam apostolus Paulus, illuminaverit occulta tenebrarum, et manifestaverit cogitationes cordis, ut laus sit unicuique a Deo ; tunc praesente tali die lucernae non erunt necessariae: non legetur nobis Propheta, non aperietur codex Apostoli, non requiremus testimonium Joannis, non ipso indigebimus Evangelio. Ergo omnes Scripturae tollentur de medio, quae nobis in hujus saeculi nocte tanquam lucernae accendebantur, ne in tenebris remaneremus: istis omnibus sublatis, ne quasi nobis luceant indigentibus, et ipsis hominibus Dei, per quos haec ministrata sunt, nobiscum lumen illud verum clarumque videntibus, remotis ergo his adjumentis quid videbimus? unde pascetur mens nostra? unde obtutus ille laetabitur? unde erit illud gaudium quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ? quid videbimus? Obsecro vos, amate mecum, currite credendo mecum: patriam supernam deside
Abbreviated transcription (Latin):
micos. Codex isayȩ ꝓferatur a uideis: uide.¬
amus si ñ ibi lego. sicut ouis ad occisionẽ
ductus ẽ. & sicut agnus corã tondente fuit
sine uoce sic ñ aꝑuit os suũ. in humilitate
iudiciũ eius sublatũ est: liuore eiꝰ sanati su.¬
mus: om̃s ut oues errauimus. & ipse tra.¬
ditus ẽ. ꝓpeccatis nr̃is. Ecce una lucerna:
alia ꝓferatur: psalmus aꝑiat᷑. etiã inde pre.¬
dicta passio. xp̃i recitet᷑. E õderunt manꝰ meas
& pedes meos. dinumerauert᷑ omĩa ossa
mea: ipsi uͦ considerauert̃ &e conspexert̃

Expanded text:
micis Codex Isaiae proferatur a Judaeis, videmicis Codex Isaiae proferatur a Judaeis, videamus si non ibi lego, « Sicut ovis ad immolandum ductus est, et sicut agnus coram tondente fuit sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est; livore ejus sanati sumus; omnes ut oves erravimus, et ipse traditus est pro peccatis nostris » . Ecce lucerna una. Alia proferatur, Psalmus aperiatur, etiam inde praedicta passio Christi recitetur. « Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea: ipsi vero consi