comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
inmutatum uocabulum est. Scio quendam
gog & magug tam de praesenti loco quam de
ezechiel ad gothorum nuper interrum nostram
proelii ipsius fine monstrabitur : &certe gothos
omnes retro eruditi. magis getas quamgog &
magog appellare consuerunt. Haee itaque
septem gentes quas deia fech uenire stope memo¬
raui ad aquilonis partem habitant
Ascanez greci reginos uocant pifan paclagonas
Cothorma srigas. Filii iauan elisa & tharss
cetthim & dodanim abhis diuisae sunt u
nationum interris suis uirsecundum lingua¬
quam illi. ItEΜΤΗΝΑΙΑ ΛΕΚTOΝ uocant
Tarsis iosephus cilicas arbitratur Gas. Apidao¬
nis lit terã uitiosae a posteris in .ł taufuisse diceis
corruptam. Vnde & metro polis eorũ ciuitas ddic¬
sus appellatur paulo a postolo gloriosa cetthiin
ciii. a quibus hodieque urbs cipritium nominiar
Dodinim hrodii itaenim hexta interpretes
transtulerunt. Legamus uarronis de antiquta¬

Expanded text:
immutatum vocabulum est. Scio quemdam immutatum vocabulum est. Scio quemdam Gog et Magog, tam de praesenti loco quam de Ezechiel, ad Gothorum nuper in terra nostra bpraelii ipsius fine monstrabitur. Et certe Gothos omnes retro eruditi magis Getas quam Gog et Magog appellare consueverunt. Hae itaque septem gentes quas de Japhet venire stirpe memoratus sum, ad Aquilonis partem habitant. Assenez Graeci Reginos vocant: Riphath Paflagones: Thogorma Phryges. Filii autem Javan, Elisa et Tharsis, et Cethim et Dodanim. Ab his divisae sunt insulae nationum in terris suis, unusquisque secunquam illi πέμπτην διάλεκτον vocant. Tharsis Josephus Cilicas arbitratur: θ aspirationis litteram, vitiose a posteris in τ dicens fuisse corruptam. Unde et metropolis eorum civitas Tarsus appellatur. Paulo apostolo gloriosa. Cethim sunt Cithi, a quibus hodie quoque urbs Cypro citium nominatur. Dodanim, Rhodii, ita enim Septuaginta interpretes transtulerunt. Legamus Varronis de Antiquita
Abbreviated transcription (Latin):
E autem tempore quando linguarum facta est uari¬
etas in sola modo haeber quae antea fuit lingua
semansit. Nunc quoque in sola ec clesia quae est
domus xp̃i unitam esse confensionis & fidei pacẽ
diuisis omnibus reprobis restat
NUNC degoxtium diesioxidus
Sco herouimum adeamus
ilii iafeth. gomer & magog & madat &iauan¬
& thubal & mosoch & thiras
Iafech filio noe natisunt septem filii qui posse¬
derunt terroem inasia ab amano & tauro frriȩ
caelis & ciliciae montibus usque ad fluuiũ tana
Ineuropa uero usque adga dira nomina locis digor¬
tibus relinquentes equibus postea in mutata
sunt pluruna. cetera permanent ut fueruNT
Sunt autem gomer galatae: magog scithae
madai moedi. Iauan sones qui &greci unde
& mareionium Thubal hyberi qui & his pani
aquibus celtiberi lic& quidam italos suspicentio¬
usque hodie mazeca dicitur. Porro ahxe dici¬
tur inter pretibus capthorim cappoa dacas ar¬
bi trantur: Thires thraces quorum non satis

Expanded text:
Eo autem tempore quando linguarum facta est variEo autem tempore quando linguarum facta est varietas, in sola domo Heber, quae antea fuit lingua remansit; nunc quoque in sola Ecclesia, quae est domus Christi, unitatem esse confessionis et fidei pacem divisis omnibus reprobis restat. Nunc de gentium divisionibus secundum Hieronymum videamusilii Iafeth Gomer Magog Madai et Iavan Thubal Mosoch ThirasJaphet filio Noe, nati sunt septem filii, qui possederunt terram in Asia ab Amano et Tauro, Syriae Coeles et Ciliciae montibus, usque ad fluvium Tanain. In Europa vero usque ad Gadira, nomina locis et gentibus relinquentes: e quibus postea immutata sunt plurima, caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer, Galatae: Magog, Scythae: Madai, Medi: Javan, Iones, qui et Graeci: unde et mare Ionium. Thubal Iberi, qui et Hispani, a quibus Celtiberi, licusque hodie Mazecha dicitur. Porro Septuaginta interpretes Caphthorim Cappadoces arbitrantur, Thiras Thraces, quorum non satis
Abbreviated transcription (Latin):
& capiens homines ad mostem : Turris eius
suꝑbia huius mundi ẽ uel impia dogmata
hereticorũ qui post quam orti sunt aboriente
idest a uero lumine recesserunt: Et uenerunT
in campũ sennaar quiint̃ pretatꝰ excussio detitiũ
statim aduersus dm̃ impi&atis suae edificant
tusem ac dogmatũ suꝑbiam ne fari auni configuat
uolentes curiositate Ñ licitał cueli alta penetrire
Setdsicut illi ꝑ superbiã ab una lingua inmmultis diui¬
si sunt. Ita & heretici abunitate fidei c̃fessione
segregati int̃se diuersitate erroris quasi ꝑ dissonan¬
tum linguae inuicem secernuntur . & quos
armat aduersus dm̃ elate conspirationis ꝑnitiosa
c̃sensio rursus int̃cedente dogmatũ discordia di¬
uidit aborta repetente confusio quos quidem ipra
trinitas damnat inquam offendunt ipsa eos
dispergit. dum dicit : mtrgr¬
Vente & confundamus ibi lingiam eorum
inuarieate utique erroris siue scismatum

Expanded text:
et capiens homines ad mortem. Turris ejus et capiens homines ad mortem. Turris ejus superbia hujus mundi est, vel impia dogmata haereticorum, qui, postquam moti sunt ab Oriente, id est, a vero lumine recesserunt, et venerunt in campum Sennaar, qui interpretatur excussio dentium, statim adversus Deum impietatis suae aedificant turrim, ac dogmatum superbiam nefario ausu confringunt, volentes curiositate non licita ipsius coeli alta penetrare; sed sicut illi per superbiam ab una lingua in multis divisi sunt, ita et haeretici ab unitate fidei confessione segregati inter se diversitate erroris, quasi per dissonantiam linguae invicem secernuntur, et quos armat adversus Deum elatae conspirationis perniciosa consensio. Rursum intercedente dogmatum discordia dividit, oborta repente confusio, quos quidem ipsa Trinitas damnat, in quam offendunt, ipsa eos dispergit dum dicit: Venite et confundamus ibi linguam eorum , in varietate utique erroris sive schismatum.
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt enim. sanguis huius supernos & supe
filios nostros O
Penedictis igitur duobus filiis noe atque uno iN
medio eorũ maledicto de inceps generationes
septem desem
caedificatione turris & cetera usque addi¬
sionem linguarum. Primus aut̃ post diliuuũ
int̃ homines nebroth filiuschus noua impe¬
rii cupiditate trrannidem arripuit. Regna¬
uitq in babylonia quae abeo qđ ibi confusȩ sunT
linguae babylappellata ẽ qđ inter p̃tatꝰ confu¬
sio cuius a edificandae turris idem nebroth
exteat auctor. quiq proeo qd̃ ultra naturum
suã caeli alta penetrare c̃tendit : Non in congrue
diabulo comparatꝰ. qui cogitatione cordis siu
intumescens suꝑsi dera exaltare seuoluit
idest suꝑ omnem potestatẽ angelorũ dose coae¬
quare disponens dumdicit. Ascendam super
altitudinem nubium &ero similis altissimo
Iuodaũ dicitur uenator quid significatar hoc
nomine Nisi animarũ terriginarũ deceptor

Expanded text:
Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos, et super Dixerunt enim: Sanguis ejus super nos, et super filios nostros . Benedictis igitur duobus filiis Noe, atque uno in medio eorum maledicto, deinceps generationes septem de Sem. De aedificatione Turris, etc., usque ad divisionem linguarum. - Primus autem post diluvium inter homines Nemrod, filius Chus nova imperii cupiditate tyrannidem arripuit. Regnavitque in Babylonia, quae ab eo quod ibi confusae sunt linguae Babel appellata est, quod interpretatur confusio, cujus aedificandae turris idem Nemrod exstitit auctor; quique pro eo quod ultra naturam suam coeli alta penetrare contendit, non incongrue diabolo comparatur, qui cogitatione cordis sui intumescens, super sidera exaltare se voluit, id est, super omnem potestatem angelorum Deo se coaequare disponens, dum dicit: Ascendam super altitudinem nubium, et ero similis Altissimo . Quod autem dicitur venator, quid significatur hoc nomine, nisi animarum terrigenarum deceptor,
Abbreviated transcription (Latin):
ham porro quiinter p̃tatur calidus medius filius
tanquã ab utroq discr&us. Nec in primitis isra¬
helitarũ nec in plenitudine gentiũ ꝑmanens. signi¬
ficat non solũ iudaeorũ sed etiam her&icorũ genus
calidum Nĩspũ sapientiae sed inpatientiae quo sole T
uiuunt ipsius figuram gestare uidentur
Passionem quippe xp̃i quae illius hominis nudi¬
tate significata ẽ & ad nuntiant bene profitendo
& male agendo exhonoran. De talibus ergo dictũ
est exfructibus eorum cognoscetis eos
Ideo &cham infilio suo maledictus ẽ tam quã in
fructusuo id ÷ in opere suo unde conuenienter
& ipse filius eius chanaan qui interp̃tat᷑ motus corũ
quod aliud quid est quam opus eorum
tem qđ champeccante posteritas eius damnatur
significat qd̃ reprobi hic quidem delinquunt sed
in posterũ idest in futurum sententiã damnationis
accipiunt. Sed & plebs iuduca quaedñm crucifix̃
etiã infilios poenã damnationis suae truns misit

Expanded text:
Cham porro qui interpretatur callidus, medius filius Cham porro qui interpretatur callidus, medius filius tanquam ab utroque discretus, nec in primitiis Israelitarum, nec in plenitudine gentium permanens, significat non solum Judaeorum, sed haereticorum genus callidum, non spiritu sapientiae, sed impatientiae, quo solentvivunt, ipsius figuram gestare videntur. Passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant bene profitendo, et male agendo exhonorant. De talibus ergo dictum est: Ex fructibus eorum cognoscetis eos . Ideo et Cham in filio suo maledictus est, tanquam in fructu suo, id est, in opere suo. Unde convenienter et ipse filius ejus Chanaan interpretatur motus eorum. Quod quid est aliud, quam opus eorum? Item quod Cham peccante posteritas ejus damnatur, significat qin posterum, id est, in futurum sententiam damnationis accipiunt. Sed et plebs Judaica, quae Dominum crucifixit, etiam in filios poenam damnationis suae transmisit.
Abbreviated transcription (Latin):
Benedictus dñs ds̃ sem. sit chanaan seruus eius
Dilatet ds̃ iaseth & habitet in tabernaculis sem
Quomodo hoc intellegendum est Ineronim̃
quiaigitur lata ẽ multitudo cyedentiũ: alititudine
qui in eruditione & scientia scriꝓturarũ eiecto israbe b¬
le uersamur. Ex plaxatio sprita lis
Post haecitaq benedicuntur duo il quinuditatẽ
patris honorauer. Benedictus namq dñs dssem
sit charaan paer illius. Dilatet ufeth & habraet
tiber naculis sem. Hic sem maior natu ex quo pa¬
mros & ꝓphetae &apostolinati sunt atque generat
um ingentienĩ multitudine dilitatus est populus ex
gentib quicum ꝓph&is & a postolis enit habituris
si quidem &iuidimus iuxta noe profeccã patris be¬
nedictionẽ intabernaculũ sem tsbonsisse habitationẽ
ufeth hoc est indomum legis & ꝓphetarũ ecclesiam
potius iustificari minorũ quidem tomporũ eius sed
gratia lege maiorem.

Expanded text:
benedictus Dominus Deus Sem sit Chanaan servus eius benedictus Dominus Deus Sem sit Chanaan servus eius dilatet Deus Iafeth et habitet in tabernaculis Sem. Quomodo hoc intelligendum est? Hieronymus. - Quia igitur lata est multitudo credentium, a latitudine qui in eruditione et scientia Scripturarum ejecto Israele versamur. Explanatio spiritalis. - Post haec itaque benedicuntur duo illi, qui nuditatem patris honoraverunt. Benedictus namque Dominus Deus Sem, sit Chanaan puer illius. Dilatet Japhet, et habitet in tabernaculis Sem. Hic Sem major natu, ex quo patres, et prophetae, et apostoli, nati sunt, atque generati. Cum ingenti enim multitudine dilatatus est populus ex gentibus, qui cum prophetis et apostolis erat habitaturus. Siquidem et videmus juxta Noe propheticam Patris benedictionem in tabernaculo Sem, transisse habitationem Japheth, hoc est, in domum legis et prophetarum Ecclesiam potius justificari, minorem quidem temporum, sed gratia lege majorem.
Abbreviated transcription (Latin):
uelamento tegimus id est sac ram̃ tohonortimus
eiusqi mysterurationẽ reddentes iudaeorum derae¬
tionẽ operimus. Vestim̃tũ enim significat sacra¬
mentũ. Dorsa memoria p̃teritorũ. quia passionẽ
tibons actã xp̃i. celebrat ecclesa Ñadhuc ꝓspecat fu¬
ideo medius quia nec primatũ apostulorũ tenuit
necultimus ingentib: credidit. Uidit nudititẽ
patris quia consensit in nece dñi saluatoris
Dost haec nuntiauit foras fratrib: ꝑ eum quippe
manifestatũ ẽ qđ erat in ꝓph&a secretũ : Ideoqi sit
seruus fratrũ suorũ. Quidest enim aliud hodieq
gens ipsa nisi quaedam scrinana xp̃i anorũ baiolis
legem & ꝓphetas ad testimoniũ ad sertionis ecclesiȩ
ut nos honoremus persa cramentum quod nuntaqũ
illiperlittertm
Expergeitaq factus noe cum dedicirr& quod fat¬
nit eifilius suus minor ait. maledictus chanaan
sseruus seruorũ erit fri tribussuis dixit que

Expanded text:
velamento tegimus, id est, sacramento honoramus, velamento tegimus, id est, sacramento honoramus, ejusque mysterii rationem reddentes, Judaeorum detractionem operimus. Vestimentum enim significat sacramentum, dorsa memoriam praeteritorum, quia passionem transactam Christi celebrat Ecclesia, non adhuc prospectat fuudaeorum; ideo medius, quia nec primatum Apostolorum tenuit, nec ultimus in gentibus credidit. Vidit nuditatem patris , quia consensit in nece Domini Salvatoris. Post haec nuntiavit foras fratribus . Per eum quippe manifestatum est quod erat in propheta secretum, ideoque fit servus fratrum suorum. Quid est enim aliud hodieque gens ipsa nisi quaedam scrinaria Christianorum, bajulans legem et prophetas ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum, quod nuntiant illi per litteram. Expergefactus itaque Noe, cum didicisset quod fecerat ei filius suus minor ait maledictus Chanaan servus servorum erit fratribus suis dixitque
Abbreviated transcription (Latin):
Dlantauit autẽ noe uineam bibens que in ebri¬
Latus est & cetera usque faciesque eorũ a uersȩ
erunt & patris uirilia non uiderunt ie tucuri
Iamuero illud qđ post diluuũ deuineaquã plan¬
tauit noe in ebriatus ẽ & nudatus est indomosua
cuinon appareat xp̃iesse figune : qui in ebriatas
est dum passus ẽ nudatus est dum crucifixus ẽ
indomosua idest ingente sua. & indo mesticis
siusanguinis utiq iudaeis. Tunc enĩ nuda ta est
mortalitas carnis eius quã nudi tatẽ idest passi¬
onem xp̃i uidens cham derisit. & iudȩi xp̃imor¬
tem uidentes subsannauerunt. Sem uero
& ia seth tamquã duo populi ex oircumcisione
& preputio credentes cognita nuditate pers
significabatꝰ passio saluatoris sumentes uestantũ
posuerunt suꝑ dorsa sua & in trantes auensi opa¬
ruerun nuditatẽ patris nec uiderunt quod uotido
texerunt. Quodam enim modo passionem xp̃i

Expanded text:
Plantavit autem Noe vineam, bibensque vinum inebriPlantavit autem Noe vineam, bibensque vinum inebriatus est, et caetera, usque Faciesque eorum aversae erant, et patris virilia non viderunt . Jam vero illud quod post diluvium de vinea, quam plantavit Noe, inebriatus est, et nudatus est in domo sua, cui non appareat Christi esse figura, qui inebriatus est dum passus est? Nudatus est, dum crucifixus est in domo sua, id est, in gente sua, et in domesticis sanguinis sui utique Judaeis. Tunc enim nudata est mortalitas carnis ejus, quam nuditatem, id est, passionem Christi videns Cham derisit, et Judaei Christi mortem videntes subsannaverunt. Sem vero et Japhet tanquam duo populi ex circumcisione et praeputio credentes, cognita nuditate patris, qua significabatur passio Salvatoris, sumentes vestimentum posuerunt super dorsa sua, et intrantes aversi operuerunt nuditatem patris, nec viderunt quod verenda texerunt . Quodam enim modo passionem Christi
Abbreviated transcription (Latin):
& manaseas &multi alii. Nicolaus quoq: damas¬
cenus in nonagensimo sexto libro refert
Est marmenia suꝑminyadem mons nomine
bueris ad quem multos in diluuio confugis se auttu¬
mant ibi que esse saluatos Alios uero in artac alueo suꝑ¬
natantes ad eius uerticem ꝑuenisse &usque ad
multas a&ates ligna arcae monstrari solita quos
quidem ego puto non esse alios nisi eos quos
morses legifer haebntorum in suis uolumi¬
nibus ededit.
Dearca quoque ipsa po&a ceciit ita
Nuntia diluuii iam discrescentis ad artam
ore columba refert samũ uiridantis oliuae
Coruus enim ingluuie perfido cadauere captus
heserat illa dat aere uehit nouagaudia pacis¬
lit terem quae duplicem aspirationem hab&
grecam litterã ad dideruNT ut nos docerent inisti¬
us modi uocabulis aspisuse debere unde & in
p̃senti loco cham trns tuleruNT proeo quod est
ham. quo & egyptus usque hodie egrptiorũ
lingua ham dicitur:

Expanded text:
et Mnaseas et multi alii. Nicolaus quoque Damaset Mnaseas et multi alii. Nicolaus quoque Damascenus in nonagesimo sexto libro refert: « Est in Armenia super Myniadem mons nomine Bearis, ad quem multos in diluvio confugisse autumant, ibique salvatos esse. Alios vero in arcae alveo supernatantes ad ejus verticem pervenisse, et usque ad multas aetates ligna arcae demonstrari solita; » quos quidem ego puto non esse alios, nisi eos quos Moyses legifer Hebraeorum in suis voluminibus edidit. De arca quoque ipse poeta cecinit ita: Nuntia diluvii jam decrescentis ad arcam Ore columba refert ramum viridantis olivae. Corvus enim ingluvie per foeda cadavera captus, Haeserat; illa datae revehit nova gaudia pacis  litteram, quae duplicem aspirationem sonataecam litteram addiderunt: ut nos docerent in istiusmodi vocabulis aspirare debere: unde et in praesenti loco, Cham transtulerunt, pro eo quod est HAM, a quo et Aegyptus usque hodie Aegyptiorum lingua Ham dicitur.
Abbreviated transcription (Latin):
Iosephus quoq: in primo antiquitatũ iudai carũ
libro saecularium litterarũ historicus proferens
Anim aduestens inquit noe tertom diluiuo libe¬
ratã septem alios dies abire ꝑmisit. & un iuersa
animalia bestiasq patentib: claustris emittens
ipsecum sua prole egressus ẽ immolans do hostias
gaudensq cũ liberis. Huno locum
armenui exitũ uel egres sũ uocant
Siquidem ibi cultores illarũ ragionũ arcã primũ
sedisse testantꝰ. & lignorũ quaedam suꝑesse mo¬
numenta arcae huius & diluuii om̃s qui barbaras
scripsere historias recordantur: Quorum est unus
berosus chaldeus qui sc ꝑ diluuio referens. haec locu¬
tus ẽ. Dicitur huius nauis in armenia propter
montẽ carduenorũ pars aliqua ꝑmanere & quos¬
dam bitumen ex ea auellentes circum fene
quo utuntur uel maxime hi qui lustrantur
&se expianT sed & hieronimus aegyptius qui
antiquitates phoenicũ pulchro sermone conscripsit

Expanded text:
Josephus quoque in primo Antiquitatum Judaicarum Josephus quoque in primo Antiquitatum Judaicarum libro, saecularium litterarum historias proferens: « Animadvertens, inquit, Noe terram diluvio liberatam, septem alios dies abire permisit, et universa animalia bestiasque patentibus claustris emittens ipse cum sua prole egressus est, immolans Deo hostias, gaudensque cum liberis. » Hunc locum Armenii exitum vel egressus vocant, siquidem ibi cultores illarum regionum arcam primum sedisse testantur, et lignorum quaedam superesse monumenta. Arcae hujus et diluvii omnes qui barbaras scripsere historias recordantur: quorum est unus Berosus Chaldaeus, qui super diluvio referens, haec locutus est: « Dicitur hujus navis in Armenia propter montem Carduenorum pars aliqua permanere, et quosdam bitumen ex ea avellentes circumferre, quo utuntur vel maxime hi qui lustrantur et expiant. » Sed et Hieronymus Aegyptius, qui antiquitates Phoenicum pulchro sermone conscripsit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiintraueraNT. Post modũ aut̃ exeunt noe &uxor
eius filii eius & ux ores filiorũ eius. hoc est coniuncti
masculi & feminae quia infinẽ saecul & in resurreo¬
tione iustorũ omnimoda & ꝑfecta pace spũi corpis
adhesebit Mulla mortalitats in digentia uel concu¬
piconu erstente. Quod lantur eis inesam canda
animalia. sicut millo disco petrodicitur macta
& manduca. Quod eiecto sanguine iubent᷑ manducare
Neuita pristina quasisuffocatti in c̃scientia teneatꝰ
sed habeant tam quã effusiorem perconfessionem
Quod uero testam̃tũ posuit ds̃ int̃se & homines atq
omnem animã uiuam ne ꝑdat eam diliuuo arcum
scilic& quia ppar& in nubib: quinum quã nisi desole
resplendet. Illi enim non pereunt diluuio qui in
prophetis & in omnibus diuinis scripturis tam¬
arca post diluuiũ sedisse ꝑhibetꝰ & dicunT ibidẽ
usq hodie eius manere uestigico: Meminit horũ
montiũ & hieremias inuisione contra babylonẽ

Expanded text:
intraverant; postmodum autem exeunt Noe et uxor ejus, filii ejus, et uxores filiorum ejus. Hoc est, conjuncti masculi et feminae, quia in fine saeculi, et in resurrectione justorum omnimoda et perfecta pace spiritui corpus adhaerebit in illa mortalitatis indigentia vel concupiscentia resistente. Quod dantur eis in escam cuncta animalia, sicut in illo disco Petro dicitur: Macta et manduca ; quod ejecto sanguine jubentur manducare, ne vita pristina quasi suffocato in conscientia teneatur; sed habeant tanquam effusionem per confessionem. Quod vero testamentum posuit Deus inter se et homines atque omnem animam vivam ne perdat eam diluvio, arcum scilicet qui apparet in nubibus, qui nunquam nisi de sole resplendet: illi enim non pereunt diluvio, qui in prophetis et in omnibus divinis Scripturis, tanarca post diluvium sedisse perhibetur, et dicuntur ibidem usque hodie ejus manere vestigia. Meminit horum montium et Jeremias in visione contra Babylonem.
Abbreviated transcription (Latin):
transeamus &uiuendi nobis spatiũ unde
crescere creditꝰ inde decrescat: quia dũ nsan¬
tia ad pueritiã. pueritia adaduliscentiã aduls¬
centia adiuuentutẽ : iuuentus ad senec tutens
senectus transit ad mortẽ : Incursuuitae
p̃sentis ipsi s augm̃tis ad detrũ ta inpellitur
& inde semꝑ defec̃ unde se ꝓficere in spatiũ uit
credit: fixũ & enĩ statũ hchabere Ñpossums
ubitransituri uenimus atq hoc ipsũ nostruim
uiuere cottidieauita transire : quẽ uidelic&
lapsũ primus homo ante culpã habere non potut
quia tẽpora costante transiebant : Sed postqũ
deliquit in quodã sestatus su protinus inue¬
nit defectũ Her onctis
s. Et uocauit adam nomenuxoris suae eua eoqđ
mater sit omnium uiuentium . Eua quippe
uita interpraetatur siue calamitas : dequa
poeta itãrecinitbnomuuo
Euua columba fuit: tunccandida nigradebie
pacta peranguinũ male suada fraude ueneũ
Tinxit & in nocuũ maculis sordentibus adm

Expanded text:
transeamus, et vivendi nobis spatium unde transeamus, et vivendi nobis spatium unde crescere creditur, inde decrescat; quia dum infantia ad pueritiam, pueritia ad adolescentiam, adolescentia ad juventutem, juventus ad senectutem, senectus transit ad mortem, in cursu vitae praesentis ipsis augmentis ad detrimenta impellitur, et inde semper deficit unde se proficere in spatium vitae credit. Fixum etenim statum hic habere non possumus, ubi transituri venimus, atque hoc ipsum nostrum quotidie a vita transire, quem videlicet lapsum primus homo ante culpam habere non potuit: quia tempora eo stante transiebant, sed postquam deliqit, in quodam se status sui protinus invenit defectu. Hieronymus. - Et vocavit Adam nomen uxoris suae Eva, eo quod mater sit omnium viventium. Eva quippe vita interpretatur, sive calamitas. De qua poeta ita cecinit: Eva columba fuit tunc candida, nigra deinde Facta per anguinum malesuada fraude venenum, Tinxit et innocuum maculis sordentibus Adam,
Abbreviated transcription (Latin):
operare t t̃rã : idest ut in corpore isto laboret
& collocet sibi meritũ redeundi aduitã beatã
quae paradisi nomine significat᷑: possitque
aliquando manũ porrigere a darborẽ uit ae
& iuiuere inaet̃nũ. Manus aũ porrectio bene¬
significat erucẽ uel cruciatũ penitentiae ꝑquã
uita recuperatꝰ a&erna. Sẽq GREGONtS
Terraes & interramibis. Primus nam que
homo itac̃ditus fuit ut manente illo decide¬
rent tẽpora necũ tẽporib ipse transir&
stanti ardentius in berebat : Atubiui duon
ctigit mox offenso opeatore aoepit ire &eur
delic& in mortalitatis amisso : cut sus eũ mora¬
litatis absorbuit : &dũ aiuuentute seniũ a seno
traheretur ad mortẽ : Tran seundo didicit
quidstando fuit. Cuius nos quia deꝓpagne
nascimur radicis a maritudine quasi inungi¬
toretinemus : lam quia ex illo originẽ duchus
eis cursũ nascendo sortimur ut eo ipso cotada¬
nomomento quo uiuimus incessanter auta

Expanded text:
operatur terram, id est, ut in cooperatur terram, id est, ut in co collocet sibi meritum redeundi ad vitam beatam, quae paradisi nomine significatur, possitque aliquando manum porrigere ad arborem vitae, et vivere in aeternum. Manus ausignificat crucem vel cruciatum poenitentiae, per quam vita recuperatur aeterna. Gregorius. - Terra es, et in terram ibis. Primus namque homo ita conditus fuit, ut manente illo deciderent tempora, ne cum temporibus ipse transiret. stanti ardentius inhaerebat. At ubi vetitum contigit, mox offenso Creatore coepit ire cum tvidelicet immortalitatis amisso. Cursus eum mortalitatis absorbuit, et dum a juventute ad senium, a senio traheretur ad mortem, transeundo didicit quid stando fuit: cujus nos quia de propagine nascimur, radicis amaritudinem quasi in virgulto retinemus. Jam quia ex illo originem ducimus, ejus cursum nascendo sortimur, ut eo ipso quotidiano momento quo vivimus, incessanter a vita
Abbreviated transcription (Latin):
sibi pecunias symonẽ sententiã maledictio¬
nis intorsit dicens pecuniatua tecũ sit in ꝑdi¬
tionẽ. Quienĩ ñ ait est sed sit. Non indicatiuo
sed optatiuo modo sehaec dixisse signauit:
hinchelias duob: quinquã genariis ad seueni
taueritatis ratione conualuit t̃minus causte
monstrauit. Nam & symon aeterna ꝑditi¬
one: unteriit & duos quinquagenarios
desuꝑueniens flãma c̃sũpsit : uirtus enuim
subsequens testificatur quiam̃tẽ maledict¬
onis innocentia ꝑman& : & tam̃ eum quĩ
maledicitꝰ usq ad interitũ maledictio absor¬
ab uno & intimo iudice inreũ sententia sũpta
iaculatur: Isidorus tgude stipra
amuero ꝑsententiã quae inuirũ infertur ratio
nr̃a arguitur quae & supra peccatic̃cupiscentia
seducta a para disobeatituoinis remotalhab&
maledictionis terrenaeo perationes : habet &
dolores tẽporaliũ curarũ quasi spinas & tribulos
sic tam̃ demittitur a paradisobeatitudinis ut

Expanded text:
sibi pecuniam Simonem sententiam maledictiosibi pecuniam Simonem sententiam maledictionis intorsit, dicens: Pecunia tua tecum sit in perditionem. Qui enim non ait est, sed sit, non indicativo sed optativo modo se haec dixisse signavit. Hinc Elias duobus quinquagenariis ad se veniseveritatis ratione convaluit terminus causae monstravit. Nam et Simon aeterna perditione interiit, et duos quinquagenarios desuper veniens flamma consumpsit. Virtus ergo subsequens testificatur qua mente maledictntis innocentia permanet, cum eum qui maledicitur usque ad interitum maledictio absorab uno et intimo judice in reum sumpta sententia jaculatur. Isidorus unde supra. - Jam vero per sententiam quae in virum infertur ratio nostra arguitur, quae et supra peccati concupiscentia seducta a paradiso beatitudinis remota habet maledictionis terrenae operationes: habet et dolores temporalium curarum quasi spinas et tribulos. Sic tamen dimittitur a paradiso beatitudinis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
liuore iundiotae : maledictũ quippe iudicio
iustitiae ipso primo homini peccanti ꝓlatũ est
cũ audiuit: maledicta terra in operetuo:
maledictũ : iustitiae iudicio p̃fertur cum ad
abrahã dicit maledicã maledicentibus tibi
Rursũ: quia maledictũ Noniudicio iustitide
sed liuore iundictae promitur uoce pauli pre¬
dicantis ammonemur. quiait. Benedicite
& nolitemaledicere : & rursum. Neq male¬
dici regnũ di possedebunt. Cosergomaledicere
dicitur & tam̃ maledicere prombetunt
Qiuia qđ homoagit malitia uindictae : ds̃non
sac̃ nisi examine & iurtute iustitiae : Nam
& sc̃iuri cũmaledictionis sententiam proferꝰ:
Ñ ad hanc exutoultionis sed exiustitie exa¬
mine erumpiint : Intusenim subtile d̃ĩ iudiciũ¬
aspiciunt & malaforas exsurgentia quia ma¬
ledicto debeant fifri se cognoscunt : & eo inma¬
ledicto rĩpeccant quo a binter no iudicio non
discordant Hincest qđ p&rus in offerentẽ

Expanded text:
livore vindictae. Maledictum quippe judicio livore vindictae. Maledictum quippe judicio justitiae, ipso prcum audivit: Maledicta terra in opere tuo. Maledictum justitiae judicio profertur, cum ad Abraham dicitur: Maledicam maledicentibus tibi . Rursum, quia maledictum non judicio justitiae, sed livore vindictae promitur, voce Pauli praedicantis admonetur, qui ait: Benedicite, et nolite maledicere , et rursum: Neque maledici regnum Dei possidebunt . Deus ergo maledicere dicitur, et tamen maledicere homo prohibetur: quia quod homo agit malitia vindictae, Deus non facit nisi examine et virtute justitiae. Nam et sancti viri cum maledictionis sententiam proferunt, non ad hanc ex voto ultionis, sed ex justitiae examine erumpaspiciunt, et mala foris exsurgentia, quia maledicto debeant ferire, cognoscunt, et eo in maledicto non peccant, quo ab interno judicio non discordant. Hinc est quod Petrus in offerentem
Abbreviated transcription (Latin):
mortuorũ significantur:
Adamuero dixit. quia audistiuocem
uxoristuae plusquãme & reliqua
& deinde maledicta t̃rainoperetuo in labo¬
rib comedes eã cunctis diebuiti &uae spinas
& tribulos germinabit tibi & comedas herbas
t̃ne &rcłiqusq: tertaes & interram ibis.
Maledicta terra in operib tus. Operahic tã
ruris colendiutpleriq putaNt sed peccata signi¬
ficat: In hebraeo habet & aquila pĩdis cordeit
dicens maledicta humus p̃pte & theodotion
maledicta adama intrans gressione tua
Maledicta terra in o per&uo : Cũ ma ledictio¬
nis iacula diuna uox graue struat ultione
plectendũ: Itaut regni quoq caelestis aditũ
daudat: Quid est qđ nunc peocanti homini
interrae maledictione diuina uoce hoc quod
homo facere prohibitur infertur:
Mciendũ est qđ scriptura sacra duobi modis
maledictũ memorat : Aliud uidelic&
qđ ad ꝓbatila liud qđ damnat : Aliter enim
maledictũ ꝓfertur iudicio iustitiae : Aliter

Expanded text:
mortuorum significantur. mortuorum significantur. Adae vero dixit: Quia audisti vocem uxoris tuae plus quam me, et reliqua. Et deinde: Maledicta terra in opere tuo: in laboribus comedes eam cunctis diebus vitae tuae: spinas et tribulos germinabit ti usque, Terra es, et in terram ibis. - Maledicta terra in operibus tuis. Opera hic non ruris colendi, ut plerique putant, sed peccata significant. In Hebraeo habetur, et Aquila non discordat dicens: Maledicta humus propter te. Et Theodotio: Maledicta Adama in transgressione tua. - Maledicta terra in opere tuo, cum maledictionis jaculum divina vox grave struat ultione plectendum, ita ut regni quoque coelestis aditum claudat, quid est quod nunc peccanti homini in terrae maledictione, divina voce hoc, quod homo facere prohibetur, infertur? Sed sciendum est quod Scriptura sacra duobus modis maledictum memorat, aliud videlicet quod approbat, aliud quod damnat. Aliter enim maledictum profertur judicio justitiae, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
Nultiplicans multiplicabo tristitiastuas
&gemitostuos & adurũ conuersio tua
protristitia & gemitu in hebra eodolores
conceptus habet: & adiurũ c̃uersatio tua
pro conuersatione aquila societatẽ. symia¬
chus aꝓpetitũ uel impetũ transtulerunt.
NABI ISIDORUS
Nepoena aut̃ mulieris quid signific& qđ eidi¬
ctur indolore paries filios : Nisi quia uolup¬
tas carnalis cũ aliquã malã consuetudinem
uult uincere : patit in ex ordio dolores atqita
ꝑmeliorẽ c̃suetudinẽ paritbonũ opus quasi
filios: qõ uero a diecit & c̃uersatio tua adiurũ
tuum & ipse tuidominabitur: Hoc significat
qđ illa uoluptas carnalisquã cũ dolore relueta¬
uerat ut saceret c̃su&uoinẽ bonã : ramipsis eru¬
ditado lorib cautior fit & ne corruat obtent¬
perat rationẽ elibent̃ seruit quasi uro ubenti
uocaturq dehine mat᷑ uiuorũ idest recte fac¬
torũ quibi c̃traria sunt peccata quae nomine

Expanded text:
- Multiplicans multiplicabo tristitias tuas, - Multiplicans multiplicabo tristitias tuas, et gemitus tuos, et ad virum conversio tua. Pro tristitia et gemitu: in Hebraeo, dolores conceptus, habetur, et, ad virum conversatio tua. Pro conversione Aquila societatem, Symmachus appetitum, vel impetum transtulerunt. Alibi Isidorus. - De poena autem mulieris quid significet quod ei dicitur, In dolore paries filios, nisi quia voluptas carnalis cum aliquam malam consuetudinem vult vincere, patitur in exordio dolores, atque ita per meliorem consuetudinem parit bonum opus quasi filios. Quod vero adjecit: Et conversio tua ad virum tuum, et ipse tui dominabitur, hoc significat quod illa voluntas carnalis, quae cum dolore reluctaverat, ut faceret consuetudinem bonam, jam ipsis erudita doloribus cautior fit ne corruat, et obtemperat rationi, et libenter servit quasi viro jubenti; vocaturque dehinc mater vivorum, id est, recte factorum, quibus contraria sunt peccata, quae nomine
Abbreviated transcription (Latin):
id est omni tempore quoagis hanc potestatẽ
Ante illã ultimã poenã iudicii : In imicitias
ponã int̃te &x mulierẽ & sem̃ tuũ & sem̃ illus
Semendiabuli ꝑuersa suggestio ẽ sem̃ mulie¬
ris fructus ẽ bonioperis quo ꝑuersae suggest¬
oni resiftitꝰ . Ipsa caput illius c̃ter& sieũ mens
in ipsoinitio male sug gestionis excludit:
Illaȩ insidiatꝰ calcaneo eius : qui am̃ tẽ quã prima
suggestione Nĩ decepit. Decipere bi finẽ tendit.
utoam aut̃ hoc qđ dictũ est inimicitias ponã
int̃te & mulierẽ : De uirgine dequadñs na¬
tusẽ intellexer eo qđ illo tempore ex eadñs
nasciturus adinimicũ deuincendũ & ad mo
tẽ cuius ille auctor erat destruendã ꝓmitte¬
batur. Nã illud qđ subiunctũ ẽ ipsa c̃ter&
patrisadfiliũ suꝑaspidem exbasiliscũ anidur¬
bibis & canculcabis leonẽ & draconẽ : Aspidẽ
dixit mortem basi liscũ peccatũ : leonẽ anti
Sxp̃m draconem diabolum ÷ unereul¬

Expanded text:
id est, omni tempore quo agis hanc potestatem id est, omni tempore quo agis hanc potestatem ante illam ultimam poenam judicii. Inimicitias ponam inter te et mulierem, et semen tuum et semen illius. Semen diaboli est perversa suggestio. Semen autem mulieris fructus est boni operis, quo perversae suggestioni resistitur. 6. Ipsa caput illius conteret, si eum mens in ipso initio malae suggestionis excludit. Ille insidiatur calcaneo ejus, quia mentem, quam prima suggestione non decipit, decipere in finem tendit. Quidam autem, quod dictum est, Inimicitias ponam inter te et mulierem, de Virgine de qua Dominus natus est, intellexerunt, eo quod illo tempore ex ea Dominus nartem, cujus ille auctor erat, destruendam, promittebatur; nam illud quod subjunctum est: Ipse conteret Patris ad Filium: Super aspidem et basiliscum ambulabis, et conculcabis leonem et draconem . 8. Aspidem dichristum, draconem diabolum. Hier
Abbreviated transcription (Latin):
scomedes cunctis dieb: uita &uxe. Inimicitias
sponã int̃te & mulierẽ & sem̃tuũ & sem̃ illius
Sipsa conter& caput tuum : & tuinsidiaberis
eius aperiret : qđ om̃sgressus ipsuis neqtne
esset & sraudis. Sed & qđ sequitur tenuo¬
d acirmanducabis. Proterra afar scriptumet:
qđ nos fauillã possumus & puluerẽ dicete:
Ipsa c̃teret caputtuũ &tu in sidiaberis eus a
caneo quia & nr̃igressus p̃pediuntꝰ a colobro
& dñs conteret satanan subpedibus uostro
uelociter. Iteor recaprttilatio
Iicitur postea serpenti: maledictus ers it̃
om̃a animantia suꝑ pectus tuũ & uentẽ
gradieris : Nomine & enĩ pectoris significatꝰ
suꝑ biam̃tis Nomine aũ uentris ut lrxtran¬
tulere significantur desideria carnis
Hisenim duab reb serpit diabulus eos quosuit
decipere Idest aut t̃renacupiditate & lixo¬
ria aut suꝑbia in sanaruma : & terrã mandu¬
cabis idest ad teꝑtenebuñ÷ quos terrena cup¬
ditate deciperis: Omnib: dieb uitae tuae

Expanded text:
as ponam inter te et mulierem, et semen tuum, et semen illius, ipsa conteret caput tuum, et tu insidiaberis ejus aperiret, quod omnes gressus ipsius nequitiae esset et fraudis. Sed et quod sequitur: Terram manducabis, pro terra Aphar scriptum est, quod nos favillam possumus et pulverem dicere. Ipsa conteret caput tuum, et tu lcaneo, quia et nostri gressus praepediuntur a colubro, et Dominus conteret Satan sub pedibus nostris velociter. ITEM RECAPITULATIO. Dicitur postea serpenti: Maledictus eris inter omnia animantia, super pectus tuum et ventrem gradieris. Nomine etenim pectoris significatur superbia mentis, nomine autem ventris, ut LXX transtulere, signifihis enim duabus rebus serpit diabolus adversus eos quos vult decipere, id est, aut terrena cupiditate, et luxuria aut superbiae insana ruina. 5. Et terram manducabis, id est, ad te pertinebunt, quos terrena cupiditate deceperis. Omnibus diebus vitae tuae,
Abbreviated transcription (Latin):
Intellegit᷑ &alit̃ requie sdi : idest cũ nos postbona
operare quiescere fac̃ secundũ illũ modũ quem
cłs dic̃adabra hã : Nunc cognoui qł timeas dm̃
Idest cognoscere tefeci. Ita & hic intellegitur
requiescere dstũ scis suis requiem praestat.
Itemalit̃ : Requie scere ds̃ dicit᷑ a condendis
Nouis creaturis. Quia posteditionẽ sex dierũ
operũ nullã de incepsc̃didit creaturã : Nam
qđ at. Pat̃meususq modo operatꝰ & ego o peror :

Expanded text:
Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona Intelligitur et aliter requies Dei, id est, cum nos post bona opera requiescere facit, secundum illum modum quem Deus dicit ad Abraham: Nunc cognovi quod timeas Deum , id est cognoscere te feci. Ita et hic intelligitur requiescere Deus, cum sanctis suis requiem praestat. Item aliter. Requiescere dicitur Deus a condendis novis creaturis, quia post editionem sex dierum operum, nullam deinceps condidit creaturam. Nam quod ait: Pater meus usque modo operatur et ego
Abbreviated transcription (Latin):
cere dicitur au& ipse opere fatigatus est utre¬
quiescere dicer&ur¬
A Non maliqua creatura tã quã eius bono indigens
requieuit ds̃ sed in se ipso: Deniq non in aliquodi¬
erum sed postsextidiei opera requie scerelegitur:
undeliquido a p̃par& nullã creaturã dłmꝑindi¬
gentiã sed solabona uoluntate fecis se : Quod si
maliqua creaturo: requescer&: aliquã creaturã
indigens feciss& Ergo quia nullã creaturam
indigens fec̃ innulla requieuit creatura :
Namqđ dic̃sriptura requieuis se dm̃ in die
septima a b omnib: operibus suis quas fecit :
Hoc intellegipossearbitror qđ ñi psabona indi¬
gens qđ sit beatiorrequieuerit : sedipsũ diem sep¬
timũ idest angelicã naturã ad duxisse adre¬
quiẽ suã ut uiderent scilic& indõ sicut omnem
formandã creaturã : Ita &illud uiderentqsđ nul¬
lam creaturã ꝑindigentiã fecisset : sed solaboni
tate hocenĩ arbitror posse intellegirequiẽ di.

Expanded text:
cere dicitur? an et ipse opere fatigatus est ut recere dicitur? an et ipse opere fatigatus est ut requiescere diceretur? Non in aliqua creatura tanquam ejus bona indigens requievit Deus, sed in seipso. Denique non in aliquo dierum, sed post sexti diei opera requiescere legitur. Unde liquido apparet nullam creaturam Deum per indigentiam, sed sola bona voluntate fecisse. Quod si in aliqua creatura requiesceret, aliquam creaturam indigens fecisset. Ergo quia nullam creaturam indigens fecit, in nulla requievit creatura. Nam quod dicit Scriptura, requievisse Deum in die septima ab omnibus operibus suis, quae fecit, hoc intelligi posse arbitror, quod non ipsa bona indigens, quod sit beatior, requieverit, sed ipsum diem septimum, id est, angelicam naturam adduxisse ad requiem suam, ut viderent scilicet in Deo, sicut omnem formandam creaturam, ita et illud videretur, quod nullam creaturam per indigentiam fetate. Hoc enim arbitror posse intelligi requiem Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
naturã seduitũ qđ est bonae naturce dẽp̃hendi¬
mus sequrruꝵ¬
s. Factumq est uespere &mane diessextus
Igiur ꝑfecti sunt caeli & terra &omis orna¬
tuseorum:
INCIPIT DIDIESIPTIMA HERONIMUS
s Et compleuit ds̃ die sexta operasua quae fecit:
Prodiesexta in hȩbrẽo diẽ septimã hab&:¬
Aftauimus igit᷑ iuda eos quideotios abbatiglor¬
antur qđiã tunc in principio sabbatũ dissolatum
sitidũ dsoperatꝰ insabbato complens operasua
septimo & scĩficauit illũ : Qquurbenedixit
diem septimũ in quonihilcreauit :
M Ne forte indigens apparere iuderetur
sc homo postlaborẽ fessus dic̃ dõ gratias quia ꝑfeci
opusmeũ Nonerimita dñs fecit sed benedixit diei
in quom hlotaũ ut demonstrar& qđe mulla fuit
labor cuneta creare : quia tantũ chx̃ cl̃ fiat& facta
sunt &i deoindie septimo requieuit ut nos inpso
facer& requiescere : AquStINUS
Cunrequie sũ sit nisi post laborẽ curdi requies¬

Expanded text:
naturam, sed vitium quod est bonae naturae reprehendinaturam, sed vitium quod est bonae naturae reprehendimus. Sequitur: Factumque vespere et mane dies sextus. Igitur perfecti sunt coeli et terra et omnes ornatus eorum . Incipit de die septima. Hieronymus. - Et complexit Deus die sexta oPro die sexto, in Hebraeo habet diem septimum. Arctabimus igitur Judaeos, qui de otio sabbati gloriantur, quod jam tunc in principio sabbatum dissolutum sit, dum Deus operatur in sabbato, complens opera sua septimo et sanctificavit illum . Cur benedixit diem septimum, in quo nihil creavit? M. Ne forte indigens apparere videretur, sicut homo post laborem fessus dicit: Deo gratias, perfeci opus meum. Non enim Deus ita fecit, sed benedixit diei in quo nihil creavit, ut demonstraret quod ei nullus fuit labor cuncta creare, quia tantum dixit Deus fiat et facta ideo ipse in die septimo requievit, ut nos in ipso faceret requiescere. Augustinus. - Cum requies non sit nisi post laborem, cur Deus requies
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓpt̃ sexũ masculini & feminini : autqrua arles
sensũ ñ habent sentiendiuel intellegendi animis
sentiunt & ñ intelleguN. Homo quidem sentit
& intellegit. Ideo arborib non dixit. Crescite¬
& multiplicamim
Dixitque eis ds̃ ecce dediuobis omnem herbam
Safferentẽ semen super terram usque & factũ
estita : Viditqdscuncta quae fec̃ &era Nua ldebora
N Cumd somnia bona creauerit nihilq sit qđ non
ab illo sitc̃ditũ undemalũ : acuistintis.
M Malũ natura ñ est sed priuatio boni hoc nomen¬
eo accepit : Deniq bonũ potest eẽ sine malo: malũ
ͦñ potestesse sinebono. Nec potest eẽ sine malum
ubiñ fuerit bonũ : acꝑ hoc dicimus & angelũbonũ
& angelũ malũ : & hominẽ bonũ & hominẽ malũ
sed bonũ qđ angelus malũ qđ uitiũ. bonũ qđ homo
malũ qđ uitiosus Ideoq quando dicimus bonim
naturã laudamus quando dicimus malũ pon

Expanded text:
aut propter sexum masculini et feminini, aut quia arbores aut propter sexum masculini et feminini, aut quia arbores sensum non habent sentiendi vel intelligendi. Animalia sentiunt et non intelligunt, homo quidem sentit et intelligit, ideo arboribet multiplicamini . Dixitque eis Deus: Ecce dedi vobis omnem herbam afferentem semen super terram, usque, Et factum est ita. Viditque Deus cuncta quae fecit, et erant valde bona . Cum Deus omnia bona creaverit, nihilque sit quod non ab illo sit conditum, unde malum? Augustinus. - Malum natura non est, sed privatio boni hoc nomen accepit. Denique bonum potest esse sine malo, malum n potest esse sine bono. Non potest esse malum ubi non fuerit bonum; ac per hoc dicimus et angelum bonum, et angelum malum, et hominem bonum, et hominem malum. Sed bonum quod angelus, malum quod vitiosus. Bonum quod homo, malum quod vitiosus. Ideoque quando dicimus bonum, naturam laudamus; quando dicimus malum, non
Abbreviated transcription (Latin):
ruptibile indu&ur incorruptionẽ & mortale
hoc induerit inmortalitatẽ : ut sit sp̃itale corpus
in qđ nondũ mutatus ẽ adã sed mutanduserat:
quia in corpore portamus imaginẽ terreni homi¬
nis inmente aut̃ imaginẽ caelestis : Vnde iterũ
ait a postolus : Si est corpus animale est& spĩ¬
tale sicut scriptum est factus ẽ primus adam
in animã uiuentẽ : Nouis simus adã in spm̃uiui fi¬
cantẽ sed ñ primũ qđ spĩtale est sed qđ animale :
deinde qđ spĩtale. Primus homode terra t̾re¬
nus secundus homo decaelo caelestis. Qualis ter¬
renus tales & terreni : Induamus & imaginem
eius quidecaeloẽ : Imaginem autẽ hominis ab ipso¬
ex ordo humani generis induimus imaginẽ uero
cadestis hominis nunc exfute te postamus quã
habere inresurrectione credimus : &amimalia¬
A Quare ñ benedixit arbores & herbas sed hominẽ
MIdeonamq ista benedixit : propt̃ ꝓpagandipros̃

Expanded text:
ruptibiruptibihoc induerit immortalitatem, ut sit spiritale corpus, in quod nondum mutatus est Adam, sed mutandus erat, quia in corpore portamus imaginem terreni hominis, in mente autem imaginem coelestis. Unde iterum ait Apostolus: Si est corpus animale, est et spiritale, sicut scriptum est: Factus est primus homo Adam in animam viventem, novissimus Adam in spiritum vivificantem; sed non primum quod spiritale est, sed quod animale, deinde quod spiritale. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis. Qualis terrenus tales et terreni . Induamus et imaginem ejus qui de coelo est. Imaginem autem terreni hominis ab exordio humani generis induimus, imaginem vero coelestis hominis nunc ex fide portamus, quam habere in resurrectione credimus. D. Quare non benedixit arbores et herbas, sed hominem Ideo namque ista benedixit propter propagandam prolem,
Abbreviated transcription (Latin):
quodei p̃stabatur alignouitae: a quo lignocum
peccass& ꝓiectusẽ ut potuisset morĩ :
ipsã mmortalitatẽ non accepimus quam adam
habuit ante peccatum
M Non eñi hocaccepimus qđ madã ante ꝑdidimus
idest corpusamimale sedtaNo melius accepimus
quaNospĩtalis corporali p̃ponit. Vnde ait apł̃s
Seminatur corpusanimale surgit corpusspĩtale :
Nonenim fecepimus inmortalitatẽ corporis sp̃ĩta¬
lis sed recepimus iustitiã dequa ꝑ peccatũ lapsus
estadam : Dequa etiã dic̃apostolus Renouami¬
nuigitur spũmentis uestrae . & induete nouum
hominẽ qui secundũ dm̃creatus ẽ iniustitia &
scĩtate ueritatis. Renouabimur igit᷑ a uetusta¬
te peccati Ñim pristinũ corpus animale in quo
fuit adam : seo in melius idest incorpus sp̃itali
tione : Renouabimur &iam spũmentis nostrae
secundũ imaginẽ enis quicreaũ nos quã peccando
ꝑdeditadã : Renouaminietiã carne cũ hoc cor¬

Expanded text:
quod ei praestabatur a ligno vitae, a quo ligno cum quod ei praestabatur a ligno vitae, a quo ligno cum peccasset, projectus est ut potuisset mori D. ipsam immortalitatem non accepimus, quam Adam habuit ante peccatum? M. Non enim hoc accepimus quod in Adam perdidimus, id est corpus animale; sed tanto melius accepimus, quanto spiritalis corporali praeponitur. Unde ait Apostolus: Seminatur corpus animale, surgit corpus spiritale ; non enim recepimus immortalitatem corporis spiritalis, sed recepimus justitiam, de qua per peccatum lapsus est Adam, de qua etiam dicit Apostolus: Renoramini igitur spiritu mentis vestrae, et induite novum hominem, qui secundum Deum oreatus est in justitia et sanctitate veritatis . Renovabimur igitur a vetustate peccati, non in pristinum corpus animale, in quo fuit Adam, sed in melius, id est in corpus spiritaltione. Renovabimur etiam spiritu mentis nostrae secundum imaginem ejus qui creavit nos, quam peccando perdidit Adam. Renovabimur etiam carne cum hoc cor
Abbreviated transcription (Latin):
sustenta batꝰ qđ in para disouitae nom̃ acceperat :
Qua propt̃ siđip̃ceptũ seruasser oboedientiae
merito inillud corpus spĩtale quale sc̃ĩs inre¬
surrectione ꝓmittit post modũ commutandũ
Aꝑ hoc poterat non morisidipiae oboedientiae
cohesss& Non e ni sic factus fuerat ut ñ possit
mori sic̃ & ceterae naturae qua e omninomori
ñ possuN sed itaut oboedientia inmortalem
inoboedientia mortalẽ facer& Itec
ASiadã inmostalis aut mostalis fuit & simor¬
talis quomodo in mortals & si animalis quo¬
modo sp̃italis aut quare cũ ceteris anima lib:
in commune cibũ sumpsit:
M Mostaliserat & in mortalis : mortalis erat
quia potuitmori : In mortalis quia potuit
nonmori : Quia siñ peccass& : moriomnino
ñ potuiss& postquã aut̃ peccaũ mortalis
factusẽ : Iterũ mortalis erat & in mortalis
Mortaliserat sua c̃ditione : in mortalis di beneficio

Expanded text:
sustentabatur, quod in paradiso vitae nomen acceperat; sustentabatur, quod in paradiso vitae nomen acceperat; quapropter si Dei praeceptum servasset, obedientiae merito in illud corpus spiritale, quale sanctis in resurrectione promittitur, postmodum commutandum. Ac per hoc poterat non mori, si Dei piae obedientiae cohaesisset. Non enim factus fuerat, ut non possit mori, sicut et caeterae naturae, quae omnino mori non possunt, sed ita ut obedientia immortalem, inobedientia mortalem faceret. Item. D. Si Adam immortalis aut mortalis fuit; et si mortalis quomodo immortalis? et si animalis quomodo spiritalis? aut quare cum caeteris animalibus in commune cibum sumpsit? M. Mortalis erat et immortalis. Mortalis erat quia potuit mori; immortalis quia potuit non mori: quia si non peccasset, mori omnino non potuisset, postquam autem peccavit, mortalis factus est. Iterum. Mortalis erat et immortalis. Mortalis erat sua conditione, immortalis Dei beneficio