comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
talia uomuisset. Nesciuit enimiser quia non manicheo preftitum est
apocalrpsis euangelii. sedihũ xp̃i quã dedit illids̃ palam facere. Non
philosophis. neq humanȩ sapientiae deditis. Non iudeis in legeglorian¬
tibus. Nonuariis doctrinañ occupatis erroribus. Nequehis quidegente
tenebrarũ fucre. sed seruissuis. seddiuinaegratiae subiectis Ipsi senim reue¬
latio caelestis euangelii manifestius aperitur. Niminũ utuidentes nonui¬
deant. Et intellegentes non intelligant. Et quierant humiles detenebris
eruantur. Haecitadũ taxat adhocsuffici antdicta. quod ueregenealo¬
gia xp̃i initium sit euangelii. EXPLICIT PRIFACIO EONTRAIOS¬

Expanded text:
talia vomuisset? Nescivit enim miser, quia non Manichaeo praestita est talia vomuisset? Nescivit enim miser, quia non Manichaeo praestita est Apocalypsis Evangelii, sed Jesu Christo, quam dedit illi Deus palam facere, non philosophis, neque humanae sapientiae deditis, non Judaeis in lege gloriantibus, non variis doctrinarum occupatis erroribus, neque his qui de gente tenebrarum fuerunt; sed servis suis, sed divinae gratiae subjectis. Ipsis enim revelatio coelestis Evangelii manifestius aperitur. Nimirum ut videntes non videant, et intelligentes non intelligant; et qui erant humiles de tenebris eruantur. Haec ita duntaxat ad hoc sufficiant dicta, quod vere Genealogia Christi initium sit Evangelii. LIBER PRIMUS. CA
Abbreviated transcription (Latin):
quibus gratis eofauentep f. cimus. sed aliasista explicare debemus
Nunc dexpõ quod sum mũ bonũ nascendo intulerit. et reliquaperfiqtn¬
do consũmauerit copiosius gratulemur. Hincnamq scãdĩ aecclesiahunc
sibi ad salutem sufficerecredit. hoc summũ cẽcuangelium patenter cunetis
praedicat. Nam et omniũ xp̃ianorum spes in hispendet muncribus. &
caritasdilatatur et crescit. si quom odo diligamuseũ qui prior dilexte
nos. Quaesi profecto faustus manicheus scire quiuisset. Nequaque
genealogiam xp̃i genesidiũ appellasset. Neq natũ xpm̃ omninonegasset.
Hinc dñs in euangelio ad patremait. Confiteor tibipater dñecaeli act̃rȩ
qui abscondistica a sapientibus et prudentibus. et reuel astiea paruulis.
Hincrursus apostolis ait: Vobis datum est nossemysteriũ. Ceteris autẽ
inparabolis. Quod si profectohuic nossedatũ cẽt. Num quã sic ebrius

Expanded text:
quibus gratis eo favente proficimus. Sed alias ista explicare debemus. quibus gratis eo favente proficimus. Sed alias ista explicare debemus. Nunc de Christo, quod summum bonum nascendo intulerit, et reliqua perficiendo consummaverit, copiosius gratulemur. Hinc namque sancta Dei Ecclesia hunc sibi ad salutem sufficere credit, hoc summum esse Evangelium patenter cunctis praedicat. Nam et omnium Christianorum spes in his pendet muneribus, et charitas dilatatur et crescit, si quo modo diligamus eum qui prior dilexit nos. Quae si profecto Faustus Manichaeus scire quivisset, nequaquam Genealogiam Christi Genesidium appellasset, neque natum Christum omnino negasset. Hinc Dominus, in Evangelio, ad Patrem ait: Confiteor tibi, Pater, Domine coeli ac terrae, quia abscondisti ea a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis . Hinc rursus apostolis ait: Vobis datum est nosse mysterium, caeteris autem in parabolis . Quod si profecto huic nosse datum esset, nunquam sic ebrius
Abbreviated transcription (Latin):
riatur. et reliqua omniaquaed expõ ineffabilia narrantur. Hincest quod
a poscolus in conprehensibiles xp̃i diuitias gentibus prȩdicare sedicit
Ex quoliqͥet quia non solũ nemoangelorũ uel hominũ libium aperire
potuit. uerum etiam necrespicere sicut indĩ filio compleca sunt omnia:
Quia etsi reuelandam a longexp̃i dispensationem praeuidere poterant
Nontamen ad liquidum. ut postea sunt impleta eorum quisꝗilam pgtuit
intueri. Sed quia in xp̃ofuissehaec impleta commemor ũmus. suꝑquẽ
etatis acspm̃timoris requieuis se cognoscimus. profecto et inicodeslã qlia¬
si inuno corpore uidelicet insponso et sponsa inuiro atq nupas requicilisse
minime dubitamus. Sed excellentius in capite quam in mẽbris claruisse
Nouimus. Suntenim pereum hacc in nobisdona: sednumquid tam am¬
plissimaut in dñõ patuerunt.. constatnimini quia exeo percepimuf

Expanded text:
riatur? Et reliqua omnia quae de Christo ineffabilia narrantur? Hinc est quod riatur? Et reliqua omnia quae de Christo ineffabilia narrantur? Hinc est quod apostolus incomprehensibiles divitias Christi gentibus praedicare se dicit . Ex quo liquet quia non solum nemo angelorum vel hominum librum aperire potuit, verum etiam nec respicere, sicut in Dei Filio completa sunt omnia. Quia etsi revelandam a longe Christi dispensationem praevidere poterant; non tamen ad liquidum, ut postea sunt impleta, eorum quispiam potuit intueri. Sed, quia in Christo fuisse haec impleta commemoravimus, super quiritum scientiae et pietatis, ac spiritum timoris requievisse cognovimus: profecto et in Ecclesia, quasi in uno corpore, videlicet in sponso et sponsa, in viro atque nupta, requievisse minime dubitemus. Sed excellentius in capite, quam in membris claruisse novimus. Sunt enim per eum haec 16 in nobis dona. Sed nunquid tam amplissima ut in Domino patuerunt? Constat nimirum quia ex eo percepimus,
Abbreviated transcription (Latin):
tus. sed ipsedñs saluos facieteos. Nemo interra. quia nequehomouiue
incorpore. Eoquodhomoredimendus solius dĩ creatoris egeb tauxilio.
Neque subtus terrã quõ necanima exuta corpore. Si enim homouiuens
incorpore quiutiq potesc tãquãuictima mori hoc implerenon poterat
quantominus anima quaesine corporemori essentialiter iam non po¬
deft: sedet quidest quoddicit. quianemopoterat respicere illum
Num quid non ipse conspexerat qui paulo antefassusest qui auidi librum
indextera sedentis inthrono scriptum intus & foris: ubi quaesoerat: AN
foste neque incaelo. nequeinterra. nequesubtus terrãerat quando eũuidit
unde ꝓfecto mihiuid&ur. respicerehocloco ꝓconprehenderedixisse
Qui senim capiat quomodo incarnatussit sine semineds̃ : quomodo clau¬
so exierit utero. quomodo dñs gloriaecrucifigatur cumsolus homo mo¬

Expanded text:
tus, sed ipse Dominus salvos faciet eos. Nemo in terra; quia neque homo vivens tus, sed ipse Dominus salvos faciet eos. Nemo in terra; quia neque homo vivens in corpore, eo quod homo redimendus solius Dei creatoris egebat auxilio. Neque subtus terram; quoniam nec anima exuta corpore. Si enim homo vivens in corpore, qui utique potest tanquam victima mori, hoc implere non poterat; quanto minus anima, quae sine corpore mori essentialiter jam non potest? Sed quid est quod dicit: Quia nemo poterat respicere illum? Nunquid non ipse conspexerat qui paulo ante fassus est, Quia vidi librum in dextera sedentis in throno, scriptum intus et foris? Ubi quaeso erat? An forte neque in coelo, neque in terra, neque subtus terram erat, quando eum vidit? Unde profecto mihi videtur respicere hoc loco pro comprehendere dixisse. Quis enim capiat; quomodo incarnatus sit sine semine Deus, quomodo clauso exierit utero, quomodo Dominus gloriae crucifigatur, cum solus homo mo
Abbreviated transcription (Latin):
tibus siudefunctis uentura redemptoris dispensatiolatuit. ut eam saltim alon¬
gespitalibus oculis respicere non possent. Quis hocdixerit. cũesaias tamquam
inpresenti positodicat. quarerubrũest indumentũtuũ. Acsidicer&. Quid ẽ
quod incanemoNuoluisti cũnullũ decarnepeccatũ traxisti: Cuiille respon¬
dit. Torcular ealcaui solus. et degentibus nonest uir mecũ. Solusitaq torcular
calcauit. quiasolus mortẽquam pertulit superauit. Vn deeciohannes angelum
seui disse destaur fortem praedicantẽ uocemagna. Quis est dignus aperirelibsũ
ec solugeseptem signaculacius. Vbi continuo subinfertur. Et nemopote¬
rat. Neque in caelo neque interra nequesubtus terrã aperirelibrum Neq
respicereillum. Id est nemo incado. quianeque angelus humanaesalutis
dispensationem perficere poterat. Hinc esaias ait: Nonangelus non lega¬

Expanded text:
tibus sive defunctis, ventura Redemptoris dispensatio latuit, ut eam saltem a lontibus sive defunctis, ventura Redemptoris dispensatio latuit, ut eam saltem a longe spiritalibus oculis respicere non possent? Quis hoc dixerit? cum Isaias tanquam in praesenti posito, dicat: Quare rubrum est indumentum tuum? Ac si diceret, quid est quod in carne mori voluisti? cum nullum de carne peccatum traxisti? 15 cui ille respondit: Torcular calcavi solus, et de gentibus non est vir mecum. Solus utique torcular calcavit, quia solus mortem, quam pettulit, superavit. Unde et Joannes angelum se vidisse testatur fortem, praedicantem voce magna: Quis est dignus aperire librum, et solvere septem signacula ejus? Ubi continuo subinfertur: Et nemo poterat neque in coelo neque in terra, neque subtus terram, aperire librum, neque respicere illum . Id est, nemo in coelo; quia neque angelus humanae salutis dispensationem perficere poterat. Hinc Isaias ait, non angelus, non lega
Abbreviated transcription (Latin):
petri uocem cũtimore actremore nram̃ deniq salutem operamur. Isti sc̃
igitur sp̃s inseptẽ filiis iob mestice praesignatieius scilicet qui pronobis
clementer passus doluit. Singuliergo isti indomibussuis secundũ diciũ
transcursum conuiuia caelebrantes mittunt et uocant tressorores suas. Quia
nimiiũ fidesspes accaritas innullo alio reccepulantur conuiuio. Nisi ubi haec
fides nr̃a. et uacua speextollimur. sinescio ex quo altero uel fortequasi ex nobis
in anitergloriamur. Quia descquisq duminflatur nescio quidsibi aliudre¬
promittens alienus aregni consostio uelut paleauentilatur. Sed quiadũ ista
explicareuolumus nr̃is inuoluimur uerbis. quomodo celatũ sit sacculis ac ge¬
neratiosabus mysteriũ quod nobis nunc intẽpore reuelatur. Num quidigitur
aut supernac patriac angelicisspiritibus aut scis hominibus siue in carneui uen¬

Expanded text:
Petri vocem, cum timore ac tremore nostram denique salutem operamur. Isti sunt Petri vocem, cum timore ac tremore nostram denique salutem operamur. Isti sunt igitur spiritus in septem filiis Job mystice praesignati, ejus scilicet qui, pro nobis clementer passus, doluit. Singuli ergo isti, in domibus suis secundum dierum transcursum convivia celebrantes, mittunt et vocant tres sorores suas. Quia nimirum fides, spes ac charitas in nullo alio recte epulantur convivio, nisi ubi haec uin vacua est fides nostra, et vacua spe extollimur, si nescio ex quo altero, vel forte quasi ex nobis inaniter gloriamur: quia de se quisque dum inflatur, nescio quid sibi aliud repromittens, alienus a regni consortio velut palea ventilatur. Sed quia, dum ista explicare volumus, nostris involvimur verbis, quomodo celatum sit saeculis ac generationibus mysterium, quod nobis nunc in tempore revelatur. Nunquid igitur aut supernae patriae angelicis spiritibus, aut sanctis hominibus, sive in carne viven
Abbreviated transcription (Latin):
Porrotali intellectu si quidest quod percipimus omnino intelegimus. ut
quit filius meus dilactus. in quomihibene conplacui. ipsũ auarte huids madi
inquãuox nusquã auditaest. nisi superunigenitũ filiũ dĩ: iddixo mahdatis
eius obtemperemus : Si quomodo possimus dicerecum propheta a manda¬
tistuis intellexi. propterea odiui omneuiam iniquitatis. Consiliũ autẽ
nrm̃ saluta re acunicũ est. ut xp̃o commoriamur. quia si conparimeir ec
conregnabimus. Ceteruĩ fortitudo nra quacesse poterit. Nisi eius uictos¬
ria manifestecũ aploclamet. quod neque uolentis neque currentis. sedmi¬
screntis sitdĩ. Hincet prophetadicit. Dñs fortitudo plebissuae. Deinde
magnũ estpietatis ex senium. quodiam caelos uniti inxpõcorpore pene¬
trare speramus. Ultimũ uero timoris spm̃ tunc recte percepimus. siuxta

Expanded text:
Porro tali intellectu si quid est quod percipimus, omnino intelligimus ut Porro tali intellectu si quid est quod percipimus, omnino intelligimus ut quit, Filius meus dilectus in quo mihi bene complacui; ipsum audite . Hujuscemodi, inquam, vox nusquam audita est, nisi super unigenitum Filium Dei. Idcirco mandatis ejus obtemperemus, si quo modo possimus dicere cum Propheta: A mandatis tuis intellexi, propterea odivi omnem viam iniquitatis . Consilium autem nostrum salutare ac unicum est, ut Christo commoriamur; quia si compatimur, et conregnabimus. Caeterum fortitudo nostra quae esse poterit, nisi ejus victoria? manifeste cum Apostolus clamet: Quod neque volentis, neque currentis, sed miserentis sit Dei . Hinc et Propheta dicit: Dominus fortitudo plebis suae . Deinde magnum est pietatis xenium, quod jam coelos uniti in Christi corpore penetrare speramus. Ultimum vero timoris spiritum tunc recte percipimus, si, juxta
Abbreviated transcription (Latin):
odilim a lu omin ate sigis eturtutibus inlustraitur. Eisdem sane
columnis domus quã sibi sapientiã acdificasselegimus fulcitur atq firmatur
Quaedomusscãdĩ aecdesi a foreprobatur. quam sibi xp̃s dĩ uirtus acdĩ sapientia
patris. istoseptenario uirtutũ operededicauit. Ista sunt autem septem lucen¬
tia candelabra coramdnõ. quianimirũ inxpõ ad inlum inationẽ et redemp¬
tionem nram fuerunt haec impleta. Et modocũ uniuerso suo opere iugiter
coram dõ patre idem interpellat pronobis. Vndeethis septem sp̃s coram
dominatore dicuntur adsistere. quõ quicquidest illud quod nossumus
hoctotũ in illius operatione consistit. qui pronobis immolatus cotidie
corã oculis diuinae maiestatis offertur. Inhacigitur sapientiadĩ p̾atris
mundũ cum suadiscimus calcare sapientia. quõ stulta mundi elȩgit ds̃.
ut fortia quaequecalcantes. agamus qualiter coramdõ sapientȩs inueniam᷑:

Expanded text:
oculis illuminata, signis et virtutibus illustratur. Eisdem sane columnis domus, quam sibi Sapientiam aedificasse legimus, fulcitur ac firmatur. Quae domus sancta Dei Ecclesia fore probatur, quam sibi Christus, Dei virtus, ac Dei sapientia Patris, isto septenario virtutum opere dedicavit. Ista sunt autem septem lucentia candelabra coram Domino; quia nimirum in Christo, ad illuminationem et redemptionem nostram, fuerunt haec impleta: et modo cum universo suo opere jugiter coram Deo Patre idem interpellat pro nobis. Unde et hi septem spiritus coram Dominatore dicuntur assistere: quoniam quidquid est illud quod nos sumus, hoc totum in illius operatione consistit, qui, pro nobis immolatus, quotidie coram oculis divinae majestatis offertur. In hac igitur sapientia Dei Patris mundum cum sua discimus calcare sapientia; quoniam 14 stulta mundi elegit Deus, ut, fortia quaeque calcantes, agamus qualiter coram Deo sapientes inveniamur.
Abbreviated transcription (Latin):
unus sps aepereũ reeuieuissedictur. cũ inseptespiricibeir comitinuo sub¬
anntingutuor ei puniutosten deret gratiam quaesimide mreran nemmia
adimplendonobis perinterualla distribuisse landesit. sauemetornu
aporulonismont pducit agnum stantem tã quãoeciin iboeme connua
itpotem in qlubiis mortedeurit . et oculon seotiquiunt septemondi

Expanded text:
unus Spiritus super eum requievisse dicitur, cum in septem spiritibus continuo subdistinguitur? nisi ut ostenderet gratiam, quae simul ei inerat, omnia adimplendo, nobis per intervalla distribuisse? Unde et Joannes in Apocalypsi sua introducit Agnum stantem tanquam occisum, habentem cornua septem, in quibus mortem devicit, et oculos septem, qui sunt septem Spi
Abbreviated transcription (Latin):
sent inquit apostolus Nũquã dnm̃ gloriaccrucifixissent N ndeet per esaiam
de pgniconsili angelus puncupatur: Quoprofectoliquet in acterno suo
coniilio hocmisteri sacramentũ semper fuisstabsconditũ. quod nouissimis
tẽpoubus omnibus est dedaratũ Ceteru consli nri summaexhoccolli situr
ut mortui saeculo commoriamurxp̃o. si quomodoci conuiuerepossimus qui
qnmortius pesarreuit:Nuucro quod sepultus ad inferna descendit quidaliuo
quatuortus forttudinis fut De quopsal mista quas expreaomiocelestium
res et introibis pexgloriae. Quibus rigondentes aduersar ae potesta as dix
tens. anspotens in proelio: Vcru quo dnisi primũ alligas set fortem etar mna
pscis an ser soo: Nũquã spoliacius suoiure distribuens aec desiac potentr
dicen uodl prortoc in serii adueriustimtionpreualcant : E td esus mlit

Expanded text:
sent, inquit Apostolus, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Unde et per Isaiam, sent, inquit Apostolus, nunquam Dominum gloriae crucifixissent . Unde et per Isaiam, idem magni consilii angelus nuncupatur. Quo profecto liquet, in aeterno suo consilio hoc mysterii sacramentum semper fuisse absconditum, quod novissimis temporibus omnibus est declaratum. Caeterum consilii nostri summa ex hoc colligitur, ut mortui saeculo commoriamur Christo, si quo modo ei convivere possimus qui ex mortuis resurrexit. At vero quod sepultus ad infernos descendit, quid aliud quam virtus fortitudinis fuit? De quo Psalmista quasi ex praeconio coelestium ae aeternales, et introibit Rex gloriae . Quibus respondentes adversariae potestates, dixtens, Dominus potens in praelio. Verum, quod nisi primum alligasset fortem, et arma ipsius auferret, nunquam spolia ejus suo jure distribuens Ecclesiae potenter diceret, quod portae
Abbreviated transcription (Latin):
primũ sigillũ soluit: acperinde quoddudũ mundus pesciuit. donu sapien¬
tiae credendopercepit: Cũ autẽ peruentũ est adbaptisma. quasi secundũ
salutis nrae sigillũ soluit: Inquonobis spm̃ intelligentiac caelos eseran¬
dodignanter pateferit Quia altissimũ est intelligere quod fuimus etmodo
gratia redemptorir factisumus. Nec non et illud quoduox patris manifes¬
tando filium desuper intonuit. quia hicest filius meus dilectus in quomihi
conplacui. ipsũ audite. Sed et sp̃ssc̃s inspeciecolũbae inibi quodnondum
aperte praedicatũ fuerat. quod ds̃ trinitas cet̃ luceclarius designauit. Ex quo
profecto intellogimus mrsterium quod sacculis et generationibus. Necdũ fucrat
declaratũ. Sequitur interea passiosaluat oris perquã patefactũ est consilium
quo dnec angelis erat ereditum ecinterris penitus demonstratũ: Quosi cognouis¬

Expanded text:
primum sigillum solvit? Ac perinde quod dudum mundus nescivit, donum sapienprimum sigillum solvit? Ac perinde quod dudum mundus nescivit, donum sapientiae credendo percepit. Cum autem perventum est ad baptisma, quasi secundum salutis nostrae sigillum solvit; in quo nobis spiritum intelligentiae, coelos reserando, dignanter patefecit. Quia altissimum est intelligere quod fuimus, et modo gratia Redemptoris quod facti sumus. Necnon et illud, quod vox Patris manifestando Filium desuper intonuit: Quia hic est Filius meus dilectus, in quo mihi 12 complacui: ipsum audite . Sed et Spiritus sanctus in specie columbae, inibi quod nondum aperte praedicatum fuerat, quod Deus Trinitas esset, luce clarius designavit; ex quo profecto intelligimus mysterium quod saeculis et generationibus necdum fuerat declaratum. Sequitur interea passio Salvatoris, per quam patefactum est consilium quod nec angelis erat creditum, nec in terris penitus demonstratum. Quod si cognovis
Abbreviated transcription (Latin):
tabatur autẽ nonaliud quã euangelium. id est scipsũ que exponebat: Quod
quidemiam olim ds̃ promiserat inscripturisscis defiliosuo. qui factus est
exsemined auid secundũ carnem. Nemoigitur rectepotest ambigere inxp̃o
septem illa sigilla esse soluta. quo diuinitus responsumest. Ecceui cit leodetri¬
buiuda. radix dauid aperirelibrũ. et soluere septem signacula eius. Quac
signaculamani feste tunc soluta fuisse probantur. cũ omnia hacemisteria
in xposunt adimplcta: Quippeet in eisdem sigillis septẽdona scuĩsp̃s omnibus
sunt itudata. Namineo quod nasci secundũ carnem uoluit. quid aliud
qua sapientia dipatris tunc primũ intẽrisscin notuit.: Aptea uerosem per
ab sconditus fuit. dequo prophetadicit. tuesds̃ ab sconditus et nesciebamus
te Vpdecum senascendo manifestius mundo infulsit. quid aliud quatuns

Expanded text:
tabatur autem non aliud quam Evangelium, id est, seipsum quem exponebat; quod tabatur autem non aliud quam Evangelium, id est, seipsum quem exponebat; quod quidem jam olim Deus promiserat in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem. Nemo igitur recte potest ambigere, in Christo septem illa sigilla esse soluta, quoniam divinitus responsum est: Ecce leo de tribu Juda, radix David aperire librum, et solvere septem signacula ejus . Quae signacula manifeste tunc soluta fuisse probantur, cum omnia haec mysteria in Christo sunt adimpleta. Quippe et in eisdem sigillis septem dona sancti Spiritus omnibus sunt revelata. Nam in eo quod nasci secundum carnem voluit, quid aliud quam sapientia Dei Patris tunc primum in terris se innotuit? Antea vero semper absconditus fuit, de quo propheta dicit: Tu es Deus absconditus, et nesciebamus te . Unde, cum se nascendo manifestius mundo infulsit, quid aliud quam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
infernũ adiensiura confregit inimict: Porro quintũ nobis bonum pre¬
dicat. quod terti adic abinferis uictorascendit. acdeindead confirmandã
quod quadragesi modiecoram discipulis. secundũ carnem caelos petiit: etquin
Septimũ uero nobis bonum adhucdenuntiat et promittit. illud scilicetquan¬
douentuius adiudiciũ redditurus est unicuiq prout gessit. Dicturus est enĩ
sc̃ĩs uenitebenedicti patrismei percipite regnũ quod uobis paratum est
aboriginemundi. Ex hisergo conicimur quodhaec sunt. septemilla sigilla
quibus in a pocalr psin liber signatus monstratur. Ini quo profecto libro quae¬
cumque sunt impleta in xpõ mrsticescripta fuisse probamus undeduobus
inuia descloquentibus exprobratdicens. Otardi corde ad credendum in om¬
nibus quad ocute sunt scripturae. Et incipiens amorse et prophetis inter p̃¬
tabatur illi s omnia in omnibus scripturis. quaescriptaerant deeo Inter prȩ¬

Expanded text:
infernum adiens jura confregerit inimici. Porro quintum nobis bonum praeinfernum adiens jura confregerit inimici. Porro quintum nobis bonum praedicat, quod tertia die ab 11 inferis victor ascendit; ac deinde, ad confirmandaquod quadragesimo die coram discipulis secundum carnem coelos petiit, et quinSeptimum vero nobis bonum adhuc denuntiat et promittit, illud scilicet, quando venturus ad Judicium redditurus est unicuique prout gessit. Dicturus est enim sanctis: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est ab origine mundi . Ex his ergo conjicimus quod haec sunt septem illa sigilla, quibus in Apocalypsi liber signatus monstratur ; in quo profecto libro quaecunque sunt impleta in Christo, mystice scripta fuisse probamus. Unde duobus in via de se loquentibus exprobrat dicens: O tardi corde ad credendum in omnibus quae locutae sunt Scripturae! Et incipiens a Moyse et prophetis, interpretabatur illis omnia in omnibus Scripturis quae scripta erant de eo . Interpre
Abbreviated transcription (Latin):
euangelirat quid est. Nisiquia secundũ proprietatem linguaclat inebonũ nobis
nuntiũ. uidelicet xpm̃natũ ad nuntiat. Quoderit inquit gaudiũ omnipopulo
Vndeliquido constat qui a angelus dicitbonũ adnuntio uobis nuntiũ. quoderit
gaudiũ omnipopulo. Eoquod natussit uobis hodiesaluator inciuitatedauid.
decuius olim stirpenobis fuerat repromissus: Quia faustus manicheus profecto
mentitur. quod matheusgenerationem uel natiuitatẽ xp̃i euangelium Nonsit
ausus nominare : sed gencsidiũ potius debuerit appellari. Ignorat enĩ mani feste
quibus modis cuangeliũ rectedicatur. Cuangeliũ quipꝑe septem principaliter
modis dicitur: quia dexpõnobis primũbonum incarnationem nuntiat.
Secundũ autem. quod ipsũ ut nrm̃ scĩ ficaretbaptisma baptiz atũ monstrat
Fertiũ uero cum pronobis passum manifesce declarat. quastũ quod scpultusic

Expanded text:
evangelizat, quid est, nisi quia secundum proprietatem linguae Latinae bonum nobis evangelizat, quid est, nisi quia secundum proprietatem linguae Latinae bonum nobis nuntium, videlicet Christum natum, annuntiat? Quod erit, inquit, gaudium omni populo. Unde liquido constat quia angelus dicit: Bonum annuntio vobis nuntium, quod erit gaudium omni populo, eo quod natus sit vobis hodie Salvator in civitate David, de cujus olim stirpe nobis fuerat repromissus. Quia Faustus Manichaeus profecto mentitur, quod Matthaeus generationem vel nativitatem Christi Evangelium non sit ausus nominare, sed Genesidium potius debuerit appellari. Ignorat enim manifeste, quibus modis Evangelium recte dicatur. Evangelium quippe septem principaliter modis dicitur, quia de Christo nobis primum bonum incarnationem nuntiat. Secundum autem, quod ipsum, ut nostrum sanctificaret baptisma, baptizatum monstrat. Tertium vero, eum pro nobis passum manifeste declarat. Quartum, quod sepultus sit,
Abbreviated transcription (Latin):
se in euangeliũ dĩ. quod ante promiserat inscripturisscĩs defiliosuoqui fac¬
tusest ex seminedauid secundum carnem. Quod uerbũ euangelii si faustus
intellegeret. Numquã xpm̃ perhancgencalogiã secundũ carnem ex semine
dauid uenisse omninonegaret. Cuangeliũ quippegrecedicitur. quod in lati¬
nũ bonum nuntiũ. uelbona adnuntiatio ex integro praedicatur. Quod qui¬
demcũ aliquidbonũ ad nuntiatur. Et sisemperomnino dicipotest. propri e
tamen profecto hoc uocabulum teneredebuit illa ad nuntiat iosaluatoris in carne
qua enobis omnebonũ contulit. licet matheus qui secundũ patrios usus exprin¬
cipio libri magis nomen indidit. liber generationis dixerit. Nametinortus alua¬
toris angelũ adpastores cecinisselegimus. Ecceinquit euangelizo uobis gaudium
magnũ quoderitomni populo. qui anatus est uobis hodies aluator. Quod autẽ

Expanded text:
se in Evangelium Dei, quod ante promiserat in Scripturis sanctis de Filio suo, qui facse in Evangelium Dei, quod ante promiserat in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ex semine David secundum carnem? Quod verbum Evangelii si Faustus intelligeret, nunquam Christum per hanc genealogiam secundum carnem ex semine David venisse omnino negaret. Evangelium quippe Graece dicitur, quod Latine bonum nuntium, vel bona annuntiatio ex integro praedicatur. Quod quidem, cum aliquid bonum annuntiatur, etsi semper omnino dici potest, proprie tamen profecto hoc vocabulum tenere debuit illa annuntiatio Salvatoris in carne, quae nobis omne bonum contulit: licet Matthaeus, qui, secundum patrios usus, ex principio libri magis nomen indidit, Liber generationis dixerit. Nam et in ortu Salvatoris angelum ad pastores cecinisse legimus: Ecce, inquit, evangelizo vobis gaudium magnum, quod erit omni populo, quia natus est vobis hodie Salvator . Quod autem
Abbreviated transcription (Latin):
uisiquia im probum. putauit genealogia uocarceuangeliũ. Ounsanu caput
Num quid nonmani festc collegimus quia hic e ueset degenterene¬
braũ qua om nes manichei predicant. lumen ueritatis a principiofrreo
non posse Eridco cum taliauomuisse. presertim quia totu huclocuscon¬
tracosdem facit quineruetus recipiunt testamentũ. pice xpm̃ uerũ fuisse
homine ucque nasci demaria uirgine asseuerant potuusien adhedenos
catholicam tenentes fidem profeito ad serimus eu secum dũ mariarin
gencalogia decdaratum. ecuixta quoduerbũ carofaste et or solar ldstis¬
ginenadua ee nonetuei hominẽ uerũq dm̃ exutinse. ponsolu abistus
euangelistis. senetia etabangelo preddicatũ agnorumus. Quider gogiũ¬
quidliber euangeliidicinon potint merito uel non debuit. sicut hic
faustus conatur asserere. maxi mecũ paulus apostolus clamet segregatum

Expanded text:
nisi quia improbum putavit genealogiam vocare Evangelium. O insanum caput! nisi quia improbum putavit genealogiam vocare Evangelium. O insanum caput! Nunquid non manifeste colligimus, hunc, cum esset de gente tenebrarum, quam omnes Manichaei praedicant, lumen veritatis a principio ferre non potuisse, et ideo talia vomuisse? Praesertim quia totus hic locus contra eosdem facit, qui nec Vetus recipiunt Testamentum, nec Christum verum fuisse hominem, neque nasci de Maria Virgine asseverant potuisse. Unde nos, catholicam tenentes fidem, profecto asserimus eum secundum Matthaeum 10 genealogia declaratum, et juxta quod Verbum caro factum est de Maria Virgine natum: necnon et verum hominem verumque Deum exstitisse, non solum ab istis evangelistis, sed etiam et ab angelo praedicatum agnovimus. Quid ergo? Nunquid liber Evangelii dici non potuit merito vel non debuit, sicut hic Faustus conatur asserere; maxime cum Paulus apostolus clamet segregatum
Abbreviated transcription (Latin):
proindeait. Eenatũ accipexpm̃. Nonitaestinquit.: Hequeenim conse¬
quensest. ut sicuangeliũ accipio. id circo et natũ xpm̃ accipiam. Quia
euangelium quidem a praedicationexp̃ĩ. Et esse coepit. et nominari. In
quo tameneuangelio. Nusquã senatũ ex hominibus essedicit. Acuero
gencalogia adeononest euangeliũ ut ipsceius scriptor. Nec ausussit eum
euangeliũ nominare. Quidenim scripsit: liber generationis ihũxp̃i filii
dauid : Nonergoinquit euangelii. sedlibergenerationis. Quippe ubi et
stellasnducitur quac confirmat genesim. ut recte genesidiũ nuncupari pos¬
sit quacuan gelium. Nam post in clusũiohannem in caraere. primulegtan
ihim̃ci angeliu regni pracdicarecoepisse. Ergo quie quidante hoenarratũ
esgenealoguam eẽconstat noneuangelium: Alioquiꝵ quidim pedibnt
etmathcuincuan geliũ ihurxp̃i filium di ponere si cut et martũ ferisecernim̃

Expanded text:
Proinde ait, et natum accipe Christum. --Non ita est, inquit. Neque enim conseProinde ait, et natum accipe Christum. --Non ita est, inquit. Neque enim consequens est, ut si Evangelium accipio, idcirco et natum Christum accipiam: quia Evangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit, et nominari. In quo tamen Evangelio nusquam se natum ex hominibus esse dixit. At vero genealogia adeo non est Evangelium, ut ipse ejus scriptor nec ausus sit eam Evangelium nominare. Quid enim scripsit? Liber generationis Jesu Christi filii David.--Non ergo, inquit, Evangelii, sed liber generationis. Quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte Genesidium nuncupari possit, quam Evangelium. Nam post inclusum Joannem in carcere, primum legitur Jesum Evangelium regni praedicare coepisse. Ergo quidquid ante hoc narratum est, genealogiam esse constat, non Evangelium. Alioquin quid impediebat et Matthaeum, Evangelium Jesu Christi Filii Dei ponere, sicut et Marcum fecisse cernimus?
Abbreviated transcription (Latin):
ferre impuris uellet: Quȩdum scribere qui euisset. moxmentẽ dicitur re¬
cepisse. Referebutetiam eedetheotecto tragoediarum pocta: quodni¬
sus eiset in aliquo dramaticorum genere quaeindiuinis habentur inter¬
serer. Ioco obscuratis oculis cȩctatem subito incurrine. Quo faccoitaq
discimus faustum mani cheuim mentis dicidor suibito perdidit se
Quicum ad exponendũ uangeliũ temerepotius qua dcuote perconta¬
rium sibulenid in faustus accessisnet: mox utprincipium bee um tdit
attigit. uelut glestilumie reperculsins rotare quasi preuertigine coc¬
pit. Etinfrasuas setenebras pro fundiuis redinauit Quib pimirum
senonualens explicare tenebris. maiorem profecto impegit caliginem:
Aitenim sibi ipsenescio subquo dialogo qua si inpersona cuiusdam xp̃iani
sein terrogans. Accipis neeuangelium. maximeinquit. tumq ille.

Expanded text:
ferre impuris vellet. Quae dum scribere quievisset, mox mentem dicitur referre impuris vellet. Quae dum scribere quievisset, mox mentem dicitur recepisse. Referebat etiam et de Theodecte tragoediarum poeta, quod nisus esset in aliquo dramaticorum genere quae in divinis habentur interserere; ideoque obscuratis oculis caecitatem subito incurrisse. Quo facto itaque discimus Faustum Manichaeum mentis oculos subito perdidisse. Qui cum ad exponendum Evangelium temere potius quam devote, per contrarium sibi denique infaustus accessisset, mox ut principium beati Matthaei attigit, velut coelesti lumine reperculsus, rotare quasi prae vertigine coepit, et infra suas se tenebras profundius reclinavit. Quibus nimirum se non valens explicare tenebris, majorem profecto impegit caliginem. Ait enim sibi ipse, nescio sub quo dialogo, quasi in persona cujusdam Christiani se interrogans: Accipisne Evangelium?--Maxime, inquit. Tumque ille:
Abbreviated transcription (Latin):
Non permitat: sed in frasuas tenebras suo erroris uitiocircum septos inter¬
dum uacuos derelinquat. Quia et silux intenebris lucet. tamentencbrȩcã
Non conprehenderunt: quia si tenebrȩ eam conprchenderent. proseito
tenebrae nequaquam remanerent: Niquando enim magis possit ficri
ut non solum quosq uacuosexhibeat. uerũ ctiam quia in his diuina
uis latec: siquicam impure tracta redisponant damnet undenimi p̃
demetrius antrochoregiuim diuin elegis cum exponeret. aiebat teste
io sepho quendam theopompũ extitisse nominc qui uolensexdiuinis
litteris in sua hystoria quippiam contrectare. ili comente turbatum
fuisse plusme triginta dicbus. donecueniam uix precibus impetrare
Aedeinde. quod fuerit eiperui sum caelitus declaratum. hocillii deo acci¬
disse. quo inreligiose diuina scrutatis eẽc. atquehominibus eam pro¬

Expanded text:
non permittat, sed infra suas tenebras suo erroris vitio circumseptos, internon permittat, sed infra suas tenebras suo erroris vitio circumseptos, interdum vacuos derelinquat. Quia, etsi lux in tenebris lucet, tamen tenebrae eam non comprehenderunt; quia, si eam tenebrae comprehenderent, profecto tenebrae nequaquam remanerent. Aliquando enim magis possit fieri, ut non solum quosque vacuos exhibeat; verum etiam, quia in his divina vis latet, si qui eam impure tractare disponant, damnet. Unde nimirum Demetrius Antiocho regi vim divinae legis cum exponeret, aiebat, teste Josepho, quemdam Theopompum exstitisse nomine, qui, volens ex divinis litteris in sua historia quippiam contrectare, illico mente turbatus fuit plus ferme triginta diebus, donec veniam vix precibus impetraret; ac deinde quod fuerit ei per visum 9 coelitus declaratum, hoc illi ideo accidisse, quoniam irreligiose divina scrutatus esset, atque hominibus ea pro
Abbreviated transcription (Latin):
si ueillud : In principioerat uerbum: Quia in his quaed ã uicinitassensuũ
deprehenditur. tamenneceadem peromnia eẽpossunt. Dicunt etiam qd
quȩdam uicinitas simulsensu etsuperficie colligatur. ut est haec genealogia
in hocloco. et illa inluca. Licec in multis differantur. quia in utrisq una
generatio texitur ex eadem familia saluatoris. Haec ideo dixerim. Netan¬
torũ uirorum proficuus labor non intellectus deperiret. Immo obsecro
hisita premissis. prudens lector omnia illa sedulus requirat quaead in¬
tellectum scĩ euangelii exterius traduntur. ut ad ea que intrin secussunt
ad eo est obscuratamesteruis. ut ea simpliciores non ualeant in¬
telligere. Nequetam apertaut adpurum dumhic uiuitur.
eam possit aliquis penetrare. Uerum magis tanta preminet dig¬
nitate. ut ad senisi cũpietate acdeuotionis affectu. uolentes accederecõminꝰ

Expanded text:
Sive illud: In principio erat Verbum . Quia in his quaedam vicinitas sensuum Sive illud: In principio erat Verbum . Quia in his quaedam vicinitas sensuum deprehenditur; tamen nec eadem per omnia esse possunt. Dicunt etiam quod quaedam vicinitas simul sensu et superficie colligatur, ut est haec genealogia in hoc loco, et illa in Luca; licet in multis differant, quia in utriusque una generatio texitur ex eadem familia Salvatoris. Haec ideo dixerim, ne tantorum virorum proficuus labor non intellectus deperiret. Imo, obsecro, his ita praemissis, prudens lector omnia illa sedulus requirat, quae ad intellectum sancti Evangelii exterius traduntur, ut ad ea quae intrinsecus sunt adeo est obscurata mysteriis ut eam simpliciores non valeant intelligere, neque tam aperta ut ad purum, dum hic vivitur, eam possit aliquis penetrare. Verum magis tanta praeeminet dignitate, ut ad se nisi cum pietate ac devotionis affectu volentes accedere cominus
Abbreviated transcription (Latin):
atenl hausinlẽ qui iacebat expaitans aquae motũ sed non superficie sociari
uidentur. Porro uicina similiter. duobus dicuntur modis. Cũaut sensu
et non superficie iunguntur. aut superficie Neccamensensu copulantur. sicut
est illud inlucaubiait. Atilliobtuleruntei. partẽpiscisassi et fauũ mellis.
Et cũ manducasset corameis. sumens reliquias dediteis. Ceterũ in iohanne
uenitihs. Et accepit panẽ etdediteis et piscem similiter. Haec superficie
uerborũ tantũ similia sunt. sensu autẽ dissimilia. Qui anecademhiftoria
est. Neceodem tempore gesta. licet quȩdam uicinitas cissit. Nectamen magna
diuersitas. Similiter sensu et non superficie. ut est illud ex hoc eu angelio
lber generationis ihũ xp̃i. usqueaduirũ mariae dequanatus est xp̃s.
Et hoc quodait iohannes. Erat luxuera quȩ in luminat omnehominem.

Expanded text:
atque homine qui jacebat exspectans aquae motum: sed non superficie sociari atque homine qui jacebat exspectans aquae motum: sed non superficie sociari videntur. Porro vicina similiter duobus dicuntur modis: cum aut sensu et non superficie junguntur, aut superficie nec tamen sensu copulantur, sicut est illud in Luca, ubi ait: At illi obtulerunt ei partem piscis assi et favum mellis. Et cum manducassset coram eis, sumens reliquias dedit eis . Caeterum in Joanne: Venit Jesus, et accepit panem, et dedit eis, et piscem similiter . 8 Haec superficie verborum tantum similia sunt, sensu autem dissimilia. Quia nec eadem historia est, nec eodem tempore gesta; licet quaedam vicinitas eis sit, nec tamen magna diversitas. Similiter sensu et non superficie, velut est illud ex hoc Evangelio: Liber generationis Jesu Christi, usque ad, virum Mariae de qua natus est Christus . Et hoc quod ait Joannes: Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem.
Abbreviated transcription (Latin):
ubi deparalr ticonarratur. metacente pertinere cunctis legentib liquet
quod &cinquã plurib: locis lector probarepoteris. Sed hocest quodidem
ex inde sensero. quia auteadem simuldixerunt. aut uicina aut certe singu¬
li quȩ sua sunt. Cadem uero duob: dicunt modis. cũ simulsensu et supficie
eadem sentiunt. autcũ sensutantũ. aut sola superficietantũ eadem accipi¬
untur. Sensuquidem et super ficie. ut est illud. Nonest propheta sinchono¬
renisi inpatria sua. Quaesi respexeris insingulis euangelistis. uerbis &
sensueadem sunt: Ceterũ sensu nec superficie quidem eadem. sicut habes
illud inluca. quod dñs petrodixerit. Et tualiquando conuersus confir¬
ma fratrestuos. Deinde iohannes. quod dñs dixeritpetro si diligis me
pasce ouesmeas. Quaepro fectosensu eadem sunt. sicut et illa deparalrtico.

Expanded text:
ubi de paralytico narratur, me tacente, pertinere cunctis legentibus liquet. ubi de paralytico narratur, me tacente, pertinere cunctis legentibus liquet. Quod et in quampluribus locis, lector, probare poteris. Sed hoc est, quod iidem exinde sensere, quia aut eadem simul dixerunt, aut vicina, aut certe singuli quae sua sunt. Eadem vero duobus dicunt modis; cum simul sensu et superficie eadem scribunt, aut cum sensu tantum; aut sola superficie tantum eadem accipiuntur. Sensu quidem et superficie, ut est illud: Non est propheta sine honore, nisi in patria sua ; quae si respexeris, in singulis evangelistis verbis et sensu eadem sunt. Caeterum sensu nec superficie quidem eadem; sicut habes illud in Luca, quod Dominus Petro dixerit: Et tu aliquando conversus confirma fratres tuos . Deinde Joannes, quod Dominus dixerit Petro: Si diligis me, pasce oves meas . Quae profecto sensu eadem sunt, sicut et illa de paralytico,
Abbreviated transcription (Latin):
Prȩcermissis speciebus quae sȩpcadoctoribus exterius antequã scĩ euangelii
uerbatradantur regulariter exponuntur. hoc solũ commemorari ex eisdem
canonibus uolui quosammonius alexandrinus obconcordiam euangelistailĩ.
deinde sepedictus hieronimus insingulis locis ut consonantias singuloiĩ persin¬
gulas sententias ad prehenderent curarunt ad figere. quibus modis corũ con¬
cordia rete intelligatur. Namuidemus inquã plurimis locis. ubi percosdem
numeros concordaredicuntur. Quod nihil pertineat adsensũ alterius. quod
alter eodem sensu dicereprȩsignatur: Vt putacũ deparalrtico qui aquattuor
portabatur. matheus et marcus lucasq ut illi prefigunt consentiant. Iohan¬
nesuero ex eoloco illis concordari signatur. quod chomine qui iamtriginta
ct octohabensannos in infirmitatesua. iuxtapiscinam quȩ semei in anno
ab angelomouebatur iacuisse perhibetur. Quiniminũ locus nonadeundẽ

Expanded text:
Praetermissis itaque speciebus, quae saepe a doctoribus exterius, antequam sancti Evangelii verba tradantur, regulariter exponuntur; hoc solum commemorari ex eisdem canonibus volui, quos Ammonius Alexandrinus ob concordiam Evangelistarum, deinde saepedictus Hieronymus, in singulis locis, ut consonantias singulorum per singulas sententias apprehenderent, curarunt affigere, quibus modis eorum concordia recte intelligatur. Nam videmus in quamplurimis locis ubi per eosdem numeros concordare dicuntur, quod nihil pertineat ad sensum alterius, quod alter eodem sensu dicere praesignatur; ut puta cum de paralytico, qui a quatuor portabatur, Matthaeus, et Marcus, Lucasque, ut illi praefigunt consentiant; Joannes vero ex eo loco illis concordari signatur, quo de homine, qui jam triginta et octo habens annos in infirmitate sua juxta piscinam, quae semel in anno ab angelo movebatur, jacuisse perhibetur. Qui nimirum locus non ad eumdem,
Abbreviated transcription (Latin):
conprehenditur: undeetihũ xp̃i subduobus nominibus aptetitulus in¬
scribitur. ut perregiam et sacerdotalẽ personam dĩethominis natura.
quasi infronte ilico designetur. Ihũautẽ subfigura nominis in alio iam
precessit. sed quod ille trpice uocatusest. hictandem substanti aliter de¬
signatur. Cetenĩ xp̃s. nomen officuest Nonnaturae. Eoquodunctussit
preconsortibussuis insacerdotiũ ad expiandũ pronobis. Inueteri quo¬
que testamento quia in una haec eadem persona expleri non poterant.
uenit mediatordĩ ethominũ homo xp̃s ihs̃ factusq nobis et regnum
et sacerdotium. ut ad terrã multũ diuq patrib repromissam filios iN¬
troducereẽ. Vnde sccundũ proprietatẽ nominis ihũ. uelutds̃ potensest¬

Expanded text:
comprehenditur. Unde et Jesu Christi sub duobus nominibus apte titulus incomprehenditur. Unde et Jesu Christi sub duobus nominibus apte titulus inscribitur, ut per regiam et sacerdotalem personam, Dei et hominis natura quasi in fronte illico designetur. Jesus autem sub figura nominis in alio jam praecessit. Sed quod ille typice vocatus est, hic tandem substantialiter designatur. Caeterum Christus nomen officii est, non naturae; eo quod unctus sit prae consortibus suis in sacerdotium, ad expiandum pro nobis. In Veteri quoque Testamento, quia in una haec eadem persona expleri non poterant, venit mediator Dei et hominum homo Christus Jesu, factusque nobis regnum et sacerdotium, ut ad terram multum diuque patribus repromissam filios introduceret. Unde secundum proprietatem nominis
Abbreviated transcription (Latin):
scrit. ut quod dudũ iam exlegeperceperant manifestius recognoscerent:
Et probarent quoduere euangeliũ xp̃i testimoniũ a legehabeat et
phecis. sicut consequenter inmultis declarabitur locis. Necdubiũ quiN¬
hoc innuere uoluisse. perquem creata et redempta sunt omnia. unũ eundemq
dm̃ utraq pagina designari. Alioquin quãuis consuetudosit hebreorum
exinitiolibris nomen in ponere. uidecur nimiũ consonũ eẽ. ututriusq
testamenti principium uno uocetur nomine. Et notandũ quod sicut illud
secundũ litteram carnali israheli preponitur. ita istud inxpõspitali copiosi¬
us destinatur Namecuterq eorũ liber apud grecos biblos geneseos ttulo
praenotatur. quãuis ethicnon inmerito cadi acterrae generatio inferri
possit. quia uidelicet inxp̃o cum sit ds̃ ethomo utraq Natura uerissi me

Expanded text:
serit: ut quod dudum jam ex lege perceperant, manifestius recognoscerent, serit: ut quod dudum jam ex lege perceperant, manifestius recognoscerent, et probarent quod vere Evangelium Christi testimonium a lege habeat et prophetis, sicut consequenter in multis declarabitur locis. Nec dubium hoc innuere voluisse, per quem creata et redempta sunt omnia unum eumdemque Deum, utraque pagina designari. Alioquin, quamvis consuetudo sit Hebraeorum ex initio libris nomen imponere; videtur nimium consonum esse, ut utriusque Testamenti principium uno vocetur nomine. Et notandum quod, sicut illud secundum litteram carnali Israeli proponitur, ita istud in Christo spiritali copiosius destinatur. Nam et uterque eorum liber apud Graecos Biblos Geneseos  βίβλος γενέσεως titulo praenotatur. Quamvis et hic non immerito coeli ac terrae generatio inferri possit; quia videlicet in Christo cum sit Deus et homo, utraque natura verissime
Abbreviated transcription (Latin):
IBER IN QUIT MATHEUS GENERATIONIS
ihũ xpĩ filii dauid filii abraham. Curautem tali ex orsussit
proemio. Non abrefactũ credimus. Futurum enĩ forsitan hunc faustum
I.Nierat quitestamentũ uetus non reciperet. Et ideo tali usus est prin¬
cipio ut ex cohunc continuo repercutiat accondemnet: Nam liberpris¬
cipii ueteris testamenti geneseos deniq ex initio uoluminis appellat᷑:
quia in eo secundũ nram̃ interprȩcationem scriptũ legimus. Hicest li¬
Gergenerationis adae. Etillud: Istȩ generationes caeli acterraequan¬
doereataesunt Ex quo constat quocũ que tamen modo excoquod
in primordio ibidem generatio cadi acterrae in scribitur. quia in degenesis
appellatur. Et ideo dignum profecto fuit nouitestamentiipitium. quan¬
tũ possibileerat similimodo presignari. ut eius dem nouiacucteris testam̃ti
unũ dm̃ auctorem taliter promulgando cuangelistamonstraret Prȩsercm
cum idemmatheus hebrcosermoneeisdem qui ex hebreis crediderant scrip¬

Expanded text:
Liber, inquit Matthaeus, generationis Jesu Christi filii David, filii Abraham. Cur autem tali exorsus sit prooemio, non abs re factum credimus. Futurum enim forsitan hunc Faustum noverat, qui Testamentum Vetus non reciperet: et ideo tali usus est principio, ut ex eo hunc continuo 17 repercutiat ac condemnet. Nam liber principii Veteris Testamenti Geneseos denique ex initio voluminis appellatur; quia in eo, secundum nostram interpretationem, scriptum legimus: Hic est liber generationis Adae . Et illud, Istae generationes coeli ac terrae, quando creatae sunt . Ex quo constat, quocunque tamen modo, ex eo quod in primordio ibidem generatio coeli ac terrae inscribitur, quia inde Genesis appellatur. Et ideo dignum profecto fuit Novi Testamenti initium, quantum possibile erat, simili modo praesignari; ut ejusdem Novi ac Veteris Testamenti unum Deum auctorem taliter promulgando Evangelista monstraret. Praesertim cum idem Matthaeus, Hebraeo sermone, eisdem qui ex Hebraeis crediderant scrip
Abbreviated transcription (Latin):
nis inqua xp̃i in nobis caritas confirmatur. Vndeidema postolus scirenosde¬
Nderat super eminentẽ caritatem xp̃i. Ergo etcũsextũ sigillũ uidelicet ascen¬
sionem suã pobis in carneexhibuit. liquido iuxtapietatis suae mrsterium. tunc
uam nobis caelestem patefecit. Et magnumsacramentũ reconciliationis os¬
tendit: Vt qui digni in fraterrenũ paradr sũ non fuimus diutius permanere.
unti in corporcius ad celestiam melius reformat itransferamur eordm
muuero spr timorismani festatur. quando adiudicium uentun esiepromit¬
tture et id co inter interdum uiuimus submetuactremoreuer senob
upac salomon in finclibrisiuatidicens Dm̃tumne et inanlati e anopsensue
nocest in qui comnis lcomo : e i. ecdauidant: Timordmn ses permanensinsae

Expanded text:
nis, in qua Christi in nobis charitas confirmatur. Unde idem Apostolus scire nos desiderat supereminentem charitatem Christi . Ergo et cum sextum sigillum, videlicet ascensionem suam, nobis in carne exhibuit, liquido juxta pietatis suae mysterium, tunc viam nobis coelestem patefecit, et magnum sacramentum reconciliationis ostendit: ut, qui digni infra terrenum paradisum 13 non fuimus diutius permanere, uniti in corpore ejus ad coelestia in melius reformati transferamur. Ad ultimum vero Spiritus timoris manifestatur, quando ad judicium venturus repromittitur. Et ideo interea, dum vivimus, sub metu ac tremore versemur. Unde Salomon in fine libri sui ait, dicens: Deum time, et mandata ejus observa; hoc est, inquit, omnis homo . Hinc David ait: