comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
instantis uictorie spes fluctuabat
itaq conuocati mediçi actentissimo
consilio salutis remedia circunspi¬
ciebant. Qui cum ad unam potionem
sentenciam dixessissent et eam phi¬
lippus medicus suis manibis temd¬
ne misse lictere superuenunt admo¬
nente. ut rex insidias philippi per¬
inde ac corrupti pecuma adario.
caueret. Quas cum legisset. sine ul¬
la cunctatione medicamentum hau¬
dit. pro quo tam constanti erga.
amicum iudicio. dignissimam adus
immortalibus mercedem recepit.
qui incolumitatis eius pred presidiũ
Falso interpellari iudicio noluerunt:
LIBER. AUARTUS

Expanded text:
instantis uictoriae spes fluctuabat. itaque conuocati medici adtentissimo consilio salutis remedia circumspiciebant. quorum cum ad unam potionem se sententiae direxissent, atque eam Philippus medicus suis manibus temne missae litterae superueniunt admonentes ut rex insidias Philippi perinde ac pecunia corrupti a Dareo caueret. quas cum legisset, sine ulla cunctatione medicamentum haudit. pro quo tam constanti erga amicum iudicio dignissimam a dis inmortalibus mercedem recepit, qui incolumitatis eius praesidium falso interpellari indicio noluerunt. LIBER QVARTVS
Abbreviated transcription (Latin):
narum precipuum firma¬
mentum pudicicia nuocem.
⁊u enim prista religione
consecratos ueste focos nico¬
lis. tu capitoline iunonis puliuna
incubas. tu palacu columen augustos
penates. sanctissimumqz iulie gen
genialem thorum assidua station
bras. tuo presidio puerilis etatis insig¬
nia munita sunt. tui numinis re
sincerus iuuentutis flos perm

Expanded text:
narum praecipuum firmamentum, Pudicitia, inuocem? tu enim prisca religione consecratos Vestae focos incolis, tu Capitolinae Iunonis puluinaribus incubas, tu Palatii columen augustos penates sanctissimumque Iuliae genialem torum adsidua statione celebras, tuo praesidio puerilis aetatis insignia munita sunt, tui numinis respectu sincerus iuuentae flos perm
Abbreviated transcription (Latin):
gitime cuiusdam intemperancie sig¬
numcesse credentes.
Aspudium inter uxorem et iuirum a
condita urbe usq ad centesimium et
quin quagesimum annum huilluñt
intercessit: Primus autem spurius¬
unt cunabula quedem
et elementa uirtutis.
ammorumq procedente
dtempore ad summi
glorie cumulum peruenturorũ.
progressus in aciem hostem inter
memorabilis operis index es
in capitolio statua bullata et
postmodum dicende sentencre loco. rẽ¬
missurinon erant. sinceritati eus
concedendum eristimarunt. nen¬
LIBER TEREIUt guant

Expanded text:
gitimae cuiusdam intemperantiae siggitimae cuiusdam intemperantiae signum esse credentes. Repudium inter uxorem et uirum a condita urbe usque ad centesimum et quinquagesimum annum nullum intercessit. primus autem Spasi cunabula quaedam et elementa uirtutis, animique procedente tempore ad summum gloriae cumulum peruenturi progressus in aciem hostem interememorabilis operis index est in Capitolio statua bullata etpostmodum dicendae sententiae loco remissuri non erant, sinceritati eius concedendum existimarunt. LIBER TERTIVS Adt
Abbreviated transcription (Latin):
stre urbis ꝙͣ ceterarun
gentum priscis ac me
fuerint elementa. ut eorum quoqre¬
spectus aliquid presentibus moribus
prosit:
cciam priuatim nichil terebatur. iiss
auspicio prius sumpto. quo ex more
nuptus eciam nunc auspices interpde¬
nuntur. Qui ꝙͣuiẜ añspicia petere de¬
sierut ipso tamen nomine uetertie
consuctudinis nostigia usurpanbuu
temine cum iuris cubantibus sedens¬
tes cemtabant. Que consuetudo er ho¬
minum coniuctu ad diuina penetrauit.
Nam ioius epulo ipsem lectulum. iuno
et minerua in cellas ad cenam muta¬
bantur. Auod gemis seueritatis etas
nostra diligentuus in capitolio ꝙͣ in
suis domibus conseruat.Uidelicet
quia adrem magis pertinet dearum
ꝙͣ mulierum disciplina contineri. Que
uno contente matrimonio fuerant.
corona pudicicie honorabantur. Existi¬
mabantuemm eum precipue. matrone
sincera fide incorruptum esse animum.
qui deposito uirginitatis cubilt̃ in pu¬
blicum egredi nestiret. Multorum ma¬
trimomorum experienciam quã si les¬

Expanded text:
strae urbis qua exterarum gentium priscis ac memfuerint elementa, ut eorum quoque respectus aliquid praesentibus moribus prosit. etiam priuatim nihil gerebatur nisi auspicio prius sumpto. quo ex more nuptiis etiam nunc auspices interponuntur, qui, quamuis auspicia petere desierint, ipso tamen nomine ueteris consuetudinis uestigia usurpantur. Feminae cum uiris cubantibus sedentes cenitabant. quae consuetudo ex hominum conuictu ad diuina penetrauit: nam Iouis epulo ipse in lectulum, Iuno et Minerua in sellas ad cenam inuitabantur. quod genus seueritatis aetas nostra diligentius in Capitolio quam in suis domibus conseruat, uidelicet quia magis ad rem pertinet dearum quam mulierum disciplinam contineri. Quae uno contentae matrimonio fuerant corona pudicitiae honorabantur: existimabant enim eum praecipue matronae sincera fide incorruptum esse animum, qui depositae uirginitatis cubile in publicum egredi nesciret, multorum matrimoniorum experientiam quasi le
Abbreviated transcription (Latin):
ausi audatia. uenerunt nuncii adig̃nã. qui ⁊ necẽ ducis. ⁊ obsidionis euentũ
indicarent. s cum regem inspe consulis iuxta eam residere inspexissent: eru¬
bescentes admirabant᷑ ipsum quẽ in obsidione int̾fectum deseruerant. itant
Adtales ergo rumores arridebat rex. atq cum his u̾bis comitissã amplexabat᷑.
nem. sociorumq meorum cedẽ. Unde nobis timendum ÷ ne suꝑueniat rex
ipso. ne nobis det̾ius contingat. Eg̾ssus itaq petiuit ex̾citum suũ. ⁊ exuta sp̃e
gorlois. inutherpendragon rediuit. Cumq omnẽ erientum didicisset. ob¬
serunt de indeparit̃ in nimio amore ligati. ꝓgenuerunt q filium & filiã.

Expanded text:
us peractis uenerunt nuncii ad Igernam, necem ducis et obsidionis euentum indicantes. Sed cum regem in speciem Gorlois inspexissent, erubescentes admirabantur ipsum, quem in obsidione interfectum deseruerant, ita inAd tales ergo rumores arridebat rex et cum his uerbis comitissam amplexabatur nem et sociorum interitum. Vnde nobis timendum est, ne superueniat rex edusque conponam, ne nobis deterius contingat.” Egressus itaque petiuit exercitum et exuta specie Gorlois in Vterpendragon rediit. 27. Nec mirum magicis serunt deinde pariter non modico amore adinu
Abbreviated transcription (Latin):
uocabit uenerẽ galea martis. Galea martis umbram conficiet. transibit
t̾minos furor m̃curiĩ. Nudabit ensem orion ferreus. uexabit nubes phe¬
neas. Saturni sidis liuido corruet. et falce recurua mortales ꝑimet. Bis¬
senus numerꝰ domorum siderum. deflorebit hospites ita transcurrere.
Obmittent gemini complexiis solitos. et urnam infontes ꝓuocabunt.
Pensa libre obliq pendebunt. donec aries recurua cornua sua supponat.
Cauda scorpionis ꝑcreabit fulgara. et cancer cum sole litigabit. Ascen¬
det unrgo doisum sagitaruĩ. et flores uirgineos obfuscabit. Currꝰ lune
tͣbabit ⁊ odiacum. et infletum ꝓrumpent pliades. Officio tani nulla
redibunt. s clausa ianua increpidinibus adrianne del

Expanded text:
Vocabit Venerem galea Martis. Galea Martis umbram conficiet. Transibit terminos furor Mercurii. Nudabit ensem Orion ferreus, uexabit nubes Feneas. Saturni syderis liuido corruet et falce recurua mortales perimet. Bissenus numerus domorum siderum deflebit hospites ita transcurrere. Obmittent Gemini complexus solitos et urnam in fontes prouocabunt. Pensa Librȩ obliquȩ pendebunt, donec Aries recurua cornua sua supponat. Cauda Scorpionis procreabit fulgura et Cancer cum Sole litigabit. Ascendet Virgo dorsum Sagitarii et flores uirgineos obfuscabit. Currus Lunȩ turbabit zodiacum et in fletum prorumpent Pleiades. Officia Iani nulla redibunt, sed clausa ianua in crepidinibus Adriannȩ deli
Abbreviated transcription (Latin):
det alium. et dexteram caude leuamq iniciet. Su perabit eum nudus. cũ nich̃
indutus ꝑficẽt. Cetõs tormentabit adorso. et in rotunditatẽ regni compellet.
Suꝑueniet leo rugiens inmani feritate timendus: lerquinq portiones in
unum reducet. &. solus possidebit populum. Splendebit gigas colore niuieo.¬
in beluas mutabunt᷑. Oriet᷑ uillis leo. humano cruore tͣgidus. Supponet᷑
eiim segete falcifer. qui dum laborabit mente oppͥmet᷑ abillo. Sedabit illoᷤᷤ
eb oracensis auriga. expulsoq dño. incurrum quẽ ducit ascendet. abstrac¬

Expanded text:
nudus, cum nichil indutus proficeret. Cȩteros tormentabit a dorso et in rotunditatem regni compellet. P 60 Superueniet leo rugiens immani feritate timendus. Ter quinque portiones in unum reducet et solus possidebit populum. P 61 Splendebit gygas candorin beluas conmutabuntur. Orietur in illis leo humano cruore turgidus. Supponetur ei in segete falcifer, qui dum laborabit mente opprimetur ab illo. P 63 Sedabit illos Eboracensis auriga expulsoque domino in currum quem ducet ducet
Abbreviated transcription (Latin):
lentes diu̾sis tegumentis eam occultare nitent᷑. Quecumq gͦ moles super-¬
posita fuerit formam att̾ius corpis recipiet. Terra namq in iapides. lapideᷤ
in limpham. lignum incineres. cinis inaquã sisuꝑiecta fueruit utentur.
Adhec ex urbe canuti nemoris eliminabit᷑ puella. ut medele curã adhibe¬
at. Que ut om̃s artes inierit solo anhelitu suo fontes noscuios siccabit.

Expanded text:
egumentis eam occultare nitentur. Quecumque ergo moles superposita fuerit, formam alterius corporis recipiet. Terra namque in lapides, lapides in ligna, ligna in cinerem, cinis in aquam, si superiecta fuerint, uertentur. Ad hec ex urbe Canuti nemoris eliminabitur puella, ut medelȩ curam adhibeat. Quȩ ut omnes artes inierit, solo
Abbreviated transcription (Latin):
ebt.s finis ipsius ad suꝑos conuolabit.
Renorabit namq: beatorum sedei ꝑpatas. ox pastores in congriuis locis iocabit.
Duas urbes duobꝰ palliis induet. & uirginea munera uirginibꝰ donabit. Pro¬
merebit᷑ inde fauorem tonantis. & int̾ beatos couocabie. Egrediet u er
lix penetrans omĩa que ruine ꝓpͥe gentis immminebit. Pilam enim utiãa.
insuilam amittet neustria et pristina digna spoliabis̃. Dende ru¬

Expanded text:
ed finis ipsius ad superos conuolabit. Renouabit nanque beatorum sedes per patrias et pastores in congruis locis locabit. Duas urbes duobmerebitur inde favorem Tonantis, et inter beatos coronabitur. Egredietur ex eo lues penetrans omnia, qua ruina propriae gentis imminebit. Per illam enim utramque insulam amittet Neustria, et pristina dignitate spoliabitur. Deinde re
Abbreviated transcription (Latin):
ramiscontenta. suꝑficiem totius insule latitudine folioꝵ obumbrabit.
huic adũsaruis boreas supueniet. atq iniquo flatu suo t̾cumillum ramũ
eri pietn no uerd residui locum exstirpati occupabunt. donec alt̃ alterum
foliorum muttetudine ad nichilabit. Deinde u̾ locum duoriũ optinebit ipse.¬
et uolucres exterarum regionum sustentabit. Pat̾is uolatilibꝰ nociuus habe¬
bit̃. uani cimore unibre ei liberos uolatꝰ amittent. Succedet asiiꝰ nequitie.

Expanded text:
nta superficiem tocius insule latitudine foliorum obumbrabit. Huic aduersarius Boreas superueniet atque iniquo flatu suo tercium illi ramum eripiet. P 28 Duo uero residui locum exstirpati occupabunt, donec alter alterum foliorum multet uolucres exterarum regionum sustentabit. Patriis uolatilibus nociuus habebitur, nam timore umbrȩ eius lib
Abbreviated transcription (Latin):
Ad ħ ineditolmuroꝵ statuunt᷑ rustici segnes ad pugnam in habiles ad fugã trem̃tib
p̃cordiis inepti. qui diebꝰ ac noctibꝰ stupido sedili marcebant. Int̾ea ñ cessant uncinata
hostium tela. quibꝰ miserrimum uulgꝰ de muris thebat᷑. ⁊ solo allidebat᷑. Hoc scilicet
eis ꝓficiebat inmaturȩ mortis supplicium. qui tali funere rapiebuant᷑. qͦ fr̃m pignerq
suoꝵ miserandas ĩminentesq penas cito exitu deuitarent. Odiuinã ob p̃terita sce¬

Expanded text:
aec in edito arcis acies ad pugnam, inhabilis ad fugam, trementibus praecordiis inepta, quae diebus ac noctibus stupido sedili marcebat. Interea non cessant uncinata nodorum tela quibus miserrimi cives de muris tracti solo allidebantur. Hoc scilicet eis immaturae mortis supplicium, qui tali funere rapiebantur; fratrum quo pignorum suorum miserandas imminentes poenas cito exitu devitabant. Quid plura
Abbreviated transcription (Latin):
suorum. astantes in admirationem commouit. Uortegirnus
uͦ precet̾is admirans. et sensum iuuenis. et uaticinia cõllaudat.
Neminem enim p̾sens etasꝓduxerat. qui ora sua in hunc modum corã
iam uela ꝑ equora pandunt. petent britanniã insulam. inuadent saxo
inclusum comburent. Malo tuo patrem eorum ꝑdidisti. et saxones
infra insulam inuitasti. Inuitasti ipsos tͥ inp̾sidium. s suꝑuenerunt¬
in tuum supplicium. Linminent tͥ duo funera. nec : ꝓmptũ qd̃ priuᷤᷤ
nitent᷑. Quere tibidiffugium si pot̾is. cras totonesium litꝰ cenebunt. Rubebunt
sanguine saxonum facies.⁊ int̾fecto hengisto. aureluis ambrosius coronabit᷑.¬

Expanded text:
suorum astantes in ammirationem conmouit, Wortegirnus uero pre ceteris admirans et sensum iuuenis uaticiniaque collaudans. Neminem enim presens etas produxerat, qui ora sua in hunc modum modum ulum, PV; Petent Britanniam Insulam, inuadent Saxoninclusum comburent. Malo tuo patrem eorum prodidisti et Saxones in insulam inuitasti. Inuitasti tibi in presidium, sed superuenient tibi in exicium. Imminent tibi duo funera nec est promptum quod prius bunt. Quere tibi diffugium, si potes. Cras Totonesium litus tenebunt. Replebunt sanguine Saxonum facies et interfecto Hengisto cor
Abbreviated transcription (Latin):
formabunt᷑. & aquila euis suꝑmontẽ araitium idificabit uenedotio rube¬
bit mat̾no sanguine.⁊ domus cormei sex fr̃s int̃siciet. Nocturnis lac̾mis
posti crans uolare suꝑna. s fauor nouorum sublimabit᷑. Nocebit possidenti
eximpiis pietas. donec sese genitore induerit. Aprigͦ dentibꝰ accinctus. cacu¬
mina montium &x umbram galeati transcendet. Indignabit᷑ albarua. et con¬
uocatis collatalibꝰ sanguinẽ effundere uocabit. Dabitur ingxulis ei frenum.
quod in armorico sinu fabricabit᷑. De aurabit illud aquila rurt federis. drcia
nidificatione gaudebit. Ẽiuguabunt regentis catuli. et post positis nemoribꝰ
infra menia cuitatum uenabunt᷑ stiagem ñ mininã ex obstantib facient.
et uinguas caurorum abscindent. Coua rugientium oneiabintt cathenis it
auita tempora ienobunt᷑. Exinde pͥmo inqͣitum. deqͣro int̾ciũ. de tercio

Expanded text:
formabuntur, et aquila ejus super montes Araunium nidificabit. Venedocia rubeformabuntur, et aquila ejus super montes Araunium nidificabit. Venedocia rubebit materno sanguine, et domus Corrinnei VI fratres interficiet. Nocturnis lacrymis posteri transvolare superna, sed favor novorum sublimabitur. Nocebit possidenti ex impiis pietas, donec sese genitorem induerit. Apri igitur dentibus accinctus, acumina montium et umbram galeati transcendet. Indignabitur Albania, et convocatis translateralibus sanguinem effundere vacabit. Dabitur maxillis ejus frenum, quod in Armorico sinu fabricabitur. Deaurabit illud aquila rupti foederis, et tertia nidificatione gaudebit. Evigilabunt regentis catuli, et postpositis nemoribus infra moenia civitatum venabuntur. Stragem non minimam ex obstantibus facient, et linguas taurorum abscident. Colla rugientium onerabunt catenis, et avita tempora renovabunt. Exinde de primo in quartum, de quarto in tertium, de tertio
Abbreviated transcription (Latin):
nocebit. Popłsnamq in ligno et feireis tunicis suꝑueniet.qui uindictam de
nequicia ipsius sumet. Restaurabit pͥstims in colis mansiones. et ruina alien¬
genarum patebit. Geimen albi drachonis exortulis nr̃i abradet᷑. et reliquie
⁊mnerationis eiꝰ decimabinit. luguin ppetue seruituitis fernt. matremq
suam ligonibꝰ & aratͥs uulnerabunt. Succedent duo drachones. quoꝵ alt̃ inui¬
die spiculo suffocabit᷑. alt̾ uͦ subumbra nõis redibit. Succedet leo uisticie. ad cuiꝰ
rugitum gallicane turres & insulani drachones tremebunt. In diebꝰ eiꝰ aur̃
exlilio et urtica excoquebit᷑. & argentum ex ungulis mugientium manabit.
Calamistrati uaria uellera uestibunt. ce ext̾ior habitꝰ int̾iora signabit. Pedẽ
latrantium truncabunt᷑. pacem habebunt fere. humanitas supplicium
dolebit. Findet᷑ forma commercii. dimidium rotundum erit. Peribit miluoꝵ.
rapacitas. et dentes luporum hebetabunt᷑. Catuli leonis in equoreos pisces ranꝰ¬

Expanded text:
« Populus in ligno et ferreis tunicis superveniet, qui vindictam de nequitia ipsius sumet. Restaurabit pristinis incolis mansiones, et ruina alienigenarum patebit. Germen ipsius ex hortulis nostris abradetur, et reliquiae generationis ejus decimabuntur. Jugum perpetuae servitutis ferent, matremque suam ligonibus et aratris vulnerabunt. Succedent duo dracones, quorum alter invidiae spiculo suffocabitur, alter vero sub umbra nominis redibit. Succedet leo justitiae, ad cujus rugitum Gallicanae turres et insulani dracones tremebunt. In diebus ejus aurum ex lilio et urtica extorquebitur, et argentum ex ungulis mugientum manabit. Calamistrati varia vellera vestibunt, et exterior habitus interiora signabit. Pedes latrantium truncabuntur. Pacem habebunt ferae, humanitas supplicium dolebit. Findetur forma commercii, dimidium rotundum erit. Peribit milvorum rapacitas, et dentes luporum hebetabuntur. Catuli leonis in aequoreos pisces trans
Abbreviated transcription (French):
om et audroit de la courõ
du royaume de france a
mage souuerainete ⁊ demei
u duchie de normandie du
ne de Thouraine des ꝯtez
mete et hõmage du duchie
noncerons et ferons
Et auons promis a faire les Re
semens dessusdiz quant et si
tost que nr̃e dit frere aura bail¬
lie a nous ou a nor gens especi¬
alment depar nous de putez la
cite et le chastel depoitiers aet tou

Expanded text:
om et au droit de la couronne et du royaume de France , à hommaige , souveraineté et demaine du duchié de Normandie , du duchié de Touraine , des contez ineté et homage du duchié noncerons , et ferons et avons promis à faire les ren et delaissemens dessus diz , quant et si tost que nostre dit frere aura baillié à nous ou à noz gens , especialment de par nous deputez , la cité et le chastel de Poitiers , et tou
Abbreviated transcription (French):
conceut son p̾mier enfant et cõmẽt le Roy
desconfist les alemans
le sroy fut conuertis ala foy ꝑ la uictoire q̃
il ot foubdamement
bataille que le sfoy fist contre le Roy ala

Expanded text:
conçut son premier enfant, et coment li rois desconfist les Alemanz.li rois fu convertiz à la foi par la victoire que il out soudainement. bataille que le rois fist contre le roi Ala
Abbreviated transcription (French):
ses fils en grece qour rauir la royne helame
fẽme ausfon meuelaux poun soy uengier
duue honte que les grienx ly auoiee faite
les gregois qui moult furent courrouciez
Ide ceste chose sesmeurent et uidrent asre¬
gien boies Aid ce siege qui dix ans dura¬
conceut son pmier oifant et cõmẽt le Roy
desconfist les alemans
le sroy fut conuiectis a la foy ꝑ la uictoire q̃
il ot soubdamement
bataille que lesfoy fist contre le Roy ala

Expanded text:
ses fiuz, en Grece pour ravir la roine Heleine, la fame au roi Menelau, pour soi vengier d'une honte que li Grec li ourent ja fete. Li Grejois, qui moult furent correcié de ceste chose, s'emurent et vindrent asegier Troie. A ce siege, qui X anz duraconçut son premier enfant, et coment li rois desconfist les Alemanz. li rois fu convertiz à la foi par la victoire que il out soudainement. bataille que le rois fist contre le roi Ala
Abbreviated transcription (French):
regna sunles francois char¬
les le bel son frere au cõmen¬
cemẽe de son Royanme Il est̾pst
au pape cõme pour cause de
cognacoñ esꝑituelle la q̃lle
stoit entre ly et blanche sa feme fille de ma¬
hault conteste dartois la q̃lle contesse mere

Expanded text:
regna sus les François Charles le Bel son frere. Au commencement de son royaume, il escript au pape comme pour cause de cognacion espirituelle, laquelle estoit entre li et Blanche sa femme, fille de Mahaut contesse d'Artois, laquelle contesse, mere
Abbreviated transcription (French):
Il enuoia paris lun de
ses fils en grece oursrauir la Royne helaine
fẽme auRoy menelaux pour soy ueugier
dune honte, que les grienx lyꝰ auoiẽt faite
les gregois qui moult furent courrouciez
de ceste chose sesmeurent et undient asfe¬
gier boies Ad ce siege qui dix anõ dura

Expanded text:
l envoia Paris, l'ainzné de ses fiuz, en Grece pour ravir la roine Heleine, la fame au roi Menelau, pour soi vengier d'une honte que li Grec li ourent ja fete. Li Grejois, qui moult furent correcié de ceste chose, s'emurent et vindrent asegier Troie. A ce siege, qui X anz dura,
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ intellectꝰ adlucẽ ꝓcederet euangłici qͦq luminis gła
uirtꝰ ac maiestas. tociꝰ mundidensissimas effugaret te¬
nebras. ꝑ bonũ et enĩ sincerissimã industria. apłici actꝰ
exponunt᷑ et com̃dant᷑ fidelib ꝑ horũ deuotissimũ

Expanded text:
liter intellectus ad lucem procederet: Euangelici quoque luminis gloria, liter intellectus ad lucem procederet: Euangelici quoque luminis gloria, virtus ac maiestas totius mundi densissimas effugaret tenebras. Per horū etenim sincerissimam industriam, Apostolici actus exponuntur & commendantur fidelibus. Per horum d
Abbreviated transcription (Latin):
ERATRIALMANNO
residerem preterito tp̃re paschali in claustro romanimo¬
nasterii: pridie quã patris nr̃i maioli suꝑueniret sollep̃¬
urt̾p̃tac ior̃e dm̃i gr̃e ditatꝰ ẽ muner̾e ĩcepit inqͥrere in qͣ
uolumine ea dẽ nocte lectiones deberet anotare. Ad que
ego. Consequens. ẽ ut in huiꝰ patris memoria heatissimi
ST.APOSTOLO¬
GELISTARUN
SACROSANC¬
TA.DIUINA ET
salutaria documenta.
ac uictoriosissima et inuictissima beatorũ mar¬
tyrũ głesa certamin&: tercio ut ĩta dicãloco. p̃sti¬
tit dĩuina dignatio aeđȩ suȩ noua solatia: lumina¬
ia uidelioet amore ardencia sermone lucen
płicos dico sacerdotes. et inlustrissimos uiros: huma¬
na scienciamñ lianȩ sed salubrit᷑ p̃ditos diuina sapien¬
ria refertos. ꝑ quorũ spiritalẽ intelligenciã. et in ai¬
uinis litteris ꝑspicacissimã indagationẽ: legism ui¬
bra lucesceret. sermoꝓpheticus sui ꝓfund. tate
altĩssimꝰ. suiq altitudine ꝓfundissimꝰ ipirita¬

Expanded text:
fratri ALMANNO,residerem praeterito tempore paschali, in claustro Romani monasterii, pridie quam patris nostri Maioli superveniret soleminterpretationem, Domini gratiæ ditatus est munere, incœpit inquirere in quo volumine eadem nocte lectiones deberet annotare. Ad quem ego. Consequens est vt in huius Patris memoria beatissimiST Apostologelistarum sacrosancta, diuina, & salutaria documēta; ac victoriosissima & inuictissima beatorum Martyrum gloriosa certamina, tertio vt ita dicam loco; præstitit diuina dignatio Ecclesiæ suæ noua solatia, luminaria videlicet amore ardentia, sermone lucentia, Apostolicos dico sacerdotes & illustrissimos viros, humana scientia non vane, sed salubriter præditos, diuina sapientia refertos: per quorum spiritalem intelligentiam, & in diuinis literis perspicacissimam indagationem, legis vmbra lucesceret, sermo propheticus, sui profunditate altissimus, suique altitudine profundissimus, spirita
Abbreviated transcription (Latin):
ei nc̃ mea curuo genua. siue c̃fiteor culpã: patriluminũ. pos¬
sessori om̃iũ spuũ. imꝑanti ta t̾renis quã cęlestib tibiq
inimice humani generis int̃dico qͥcircuis quȩrens quẽ deuo¬
res. aueste ame machinas tuas et occultas insidias . qͥa mecũ
ẽ crux dñi quẽ sẽꝑ adoro. cruxmͥ refugiũ. crux mͥ uia et uir¬
tus crux in expugnabile signũ. crux in uincibile genꝰ armo¬
rũ. crux repellit om̃eᷤ malũ. crux effugat tenebras. ꝑ hanc cru
diuinũ aggrediar iter. cruxmͥ uita est . mors in i
dẽpcio uera. resurrectio illius sit mͥ de resurrectione iustoꝵ
firma fides et spescerta: et illiꝰ ad caelos głosa ascensio. sitmͥ
ad cael este desideriũ cotidiana ꝓuectio. et scĩ sp̃s in cordib

Expanded text:
ei nunc mea curuo genua, siue confiteor culpam, patri luminum, possessori omnium spirituum, imperanti tam terrenis, quam cœlestibus: tibique inimice humani generis interdico, qui circuis quærens quem deuores, auerte a me machinas tuas, & occultas insidias: quia mecum est Crux Domini, quem semper adoro. Crux mihi refugium, crux mihi via & virtus, crux inexpugnabile signum, crux inuincibile genus armorum. Crux repellit omne malum. Crux effugat tenebras. Per hanc Crucem diuinum aggrediar iter. Crux mihi vita est: mors inimicdemptio vera. Resurrectio illius sit mihi de Resurrectione iustorum firma fides & spes certa, & illius ad cœlos gloriosa Ascensio, sit mihi ad cœleste desiderium quotidiana prouectio, & sancti Spiritus in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
e adaleida extitit imꝑatrix. Quã cũ memoria
succedentiũ scriptis com̃dare satagimꝰ. timeone
digne rep̾hendamur. ideo quia tante nobilitatis
atq uirtutis materiẽ : minus idonei . pauꝑe stilo
explicare conamͣ Qͥ squis nos rep̃henderit.
ut pote rep̃hensionis dignos. siue ꝓpt̾ incultũ
sermonẽ. seu ꝓpt̾ rẽnoutt̾ inceptã: et ꝓpt̾ naturalis eloqͥi
simplicitatẽ. sciat ꝓculdubiosciat: quia ñ inuitauit nos
adhoc humana laudisappẽtitꝰ. sed uere et sincerissimȩ cari¬
tatis affectus Si abhorrere uis qͥppe ut merito debeslector
nr̃i in genioli rusticitatẽ. ad tenipsius quã cõm̃dare cepiniꝰ¬

Expanded text:
riae Adalheida extitit imperatrix. Quam cum memoriae riae Adalheida extitit imperatrix. Quam cum memoriae succedentium scriptis commendare satagimus, timeo ne digne reprehendamur, ideo quia tantae nobilitatis atque virtutis materiem minus idonei paupere stilo explicare conamur. Quisquis nos reprehenderit, utpote reprehensionis dignos, sive propter incultum sermonem, seu propter rem noviter inceptam, et proter naturalis eloquii simplicitatem, sciat procul dubio, sciat quia non invitavit nos ad hoc humanae laudis appetitus, sed verae et sincerissimae caritatis affectus. Si abhorrere vis, ut quippe merito debes, lector, nostri ingenioli rusticitatem, attende ipsius, quam commendare coepi
Abbreviated transcription (Latin):
exequestri quidẽ ordine genus duxit. sed
terrene ꝓsapiȩlineam celestis uite no¬
bilitate transcendit Hic dũ ad huc
puerili teneret᷑ infantia tanto repen¬
te est om̃iũ fere m̃brorũ langore cori¬
ad laudẽ tante uirtutis atq: nobilitatis. oratio nr̃a suffici¬
at. sed ut aliquis inde uir ad eo eruditꝰ occasionẽ scribendi
suscipiat : quatinus reseminens. eminentiorib enucleata
sermonib: imꝑatricũ ac reginarũ sonet inaurib. ut dũ
magna de magnis audierint: et eã de qua loqͥm᷑ gressibus
honestatis sequi studuerint saltim ꝑ eascura domestica ui¬
geat. sicut ꝑ eam respublica longe lateq ualebat:
SEAPLIC PREPNATIO. INCI
ta disponens: totiusq honoris et honestatis largi¬
Otor dñs: primo Ottone insceptris felicit̾ agente
romane rei publice infemineo sexu p̾stitit uenera¬
bile decus Multorũ eteni bonorũ tunc accidentiũ
atq uirtutũ post dm̃ au tix. diuae celebrisq memo¬

Expanded text:
ex equestri quidem ordine genus duxit, sed terrenae prosapiae lineam coelestis vitae nobilitate transcendit. Hic dum adhuc puerili teneretur infantia, tanto repente est omnium fere membrorum languore coad laudem tantae virtutis atque nobilitatis oratio nostra sufficiat, sed ut aliquis inde vir adeo eruditus occasionem scribendi suscipiat, quatinus res eminens, eminentioribus enucleata sermonibus, imperatricum ac reginarum sonet in auribus, ut dum magna de magnis audierint, et eam de qua loquimur gressibus honestatis sequi studuerint, saltem per eas cura domestica vigeat, sicut per eam res publica longe lateque valebat. EXPLICIT PRAEFATIO. INCIP temporibus cuncta disponens totiusque honoris et honestatis largitor Dominus, primo Ottone in sceptris feliciter agente, Romanae rei publicae in femineo sexu praestitit venerabile decus. Multorum etenim bonorum tunc accidentium atque virtutum, post Deum, auctrix divae celebrisque memo
Abbreviated transcription (Latin):
partib constitutȩ salutẽ quȩ est in xp̃oihũ:
ugo cluniacensis monas teru rector. et spiritalis
milicie duxac p̾cipuus informator. hoc mihi laba¬
ris iniunxit. ut uita heati Odilonis decesPom suide¬
licet sui ꝓpͥostilo succincte ꝑstringerẽ eteib dt
in anteriorib paginis lacius reperiebantur ẽseora
liora queq magisq necessaria breui cõpendiodeflocãsi
ius ego cõpulsus imperio. ñ luculentisuenur ateauc upa

Expanded text:
partibus constitutæ, salutem quæ est in Christo Iesu. Hugo Cluniacensis Monasterij Rector, & spiritalis militiæ dux ac præcipuus informator, hoc mihi laboris iniunxit, vt vitam B. Odilonis, decessoris videlicet sui, proprio stilo succincte perstringerem, & ex his quæ in anterioribus paginis latius reperiebantur esse diffusa, meliora quæque magisque necessaria breui compendio deflorarem. Cuius ego compulsus imperio, non luculenti venustate occupa
Abbreviated transcription (Latin):
ERATRI ALMANNO
residerem preterito tp̃re paschali in claustro romanimo¬
nasterii: pridie quã patris nr̃i maioli suꝑueniret sollep̃¬
uolumine ea dẽ nocte lectiones deberet anmotare. Adque
ego. Consequens. ẽ. ut in huiꝰ paeris memoria. beatissimi

Expanded text:
fratri ALMANNO,alutem. Cum residerem praeterito tempore paschali, in claustro Romani monasterii, pridie quam patris nostri Maioli superveniret solemvolumine eadem nocte lectiones deberet annotare. Ad quem ego. Consequens est vt in huius Patris memoria beatissimi
Abbreviated transcription (Latin):
N cuiꝰ nom̃ om̃e genꝰ flectit᷑. caelestrũ t̃restriũ. et infernorũ.
ei nc̃ mea curuo genua. siue c̃fiteor culpã: patrilum inũ. pos¬
sessori om̃iũ spuũ. imꝑanti tã t̾renis quã cęlestib tibiq
in imice humani generis int̃dico qͥ circuis quȩrens quẽ deuo¬
res. aueste ame machinastuas et occultas insidias . qͥa mecũ
ẽ crux dñi quẽ sẽꝑ̃adoro. cruxmͥ refugiũ. crux mͥ uia et uir¬
tus. crux in expugnabile signũ. crux in uincibile genꝰ armo¬
rũ. crux repellit om̃eᷤ malũ. crux effugat tenebras. ꝓ hanc cru
diuinũ aggrediar iter. cruxmͥ uita est . mors in i
dẽpcio uera. resurrectio illius sitmͥ de resurrectione iustoꝵ
firma fides et spes certa et illiꝰ ad caelos głosa ascensio. sitmͥ
ad caeleste desideriũ cotid iana ꝓuectio. et scĩ sp̃s in cordib

Expanded text:
N cuius nomen omne genu flectitur, cœlestium, terrestrium, & infernorum, ei nunc mea curuo genua, siue confiteor culpam, patri luminum, possessori omnium spirituum, imperanti tam terrenis, quam cœlestibus: tibique inimice humani generis interdico, qui circuis quærens quem deuores, auerte a me machinas tuas, & occultas insidias: quia mecum est Crux Domini, quem semper adoro. Crux mihi refugium, crux mihi via & virtus, crux inexpugnabile signum, crux inuincibile genus armorum. Crux repellit omne malum. Crux effugat tenebras. Per hanc Crucem diuinum aggrediar iter. Crux mihi vita est: mors inimicdemptio vera. Resurrectio illius sit mihi de Resurrectione iustorum firma fides & spes certa, & illius ad cœlos gloriosa Ascensio, sit mihi ad cœleste desiderium quotidiana prouectio, & sancti Spiritus in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
martinus iacuerat: factã ẽẽ uistutẽ Resit
turicũ atq turonorũ: Eccła ibi ẽ ce¬
lebris feligione scõrũ: nec minꝰ głosa s¬
crarũ uirginũ multitudo: Pteriens ergo
martinus: insecretario aecłe habuit mans¬
onẽ: Post discessũ illius. cunctȩ insecraͤtari
llud uirgines irruer̃: Allãbunt singulalo
iubi aut sederat uir beatꝰ aut steterat: Stra¬
tũ etiã in qͦ quieuerat parciunt᷑. Una earĩ
post dies paucos partẽ stram inis quã sibi ꝓbȩ
nedictione collegerat: inergumino que sps.¬

Expanded text:
Martinus iacuerat, factam esse uirtutem. res itturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum nec minus gloriosa sacrarum uirginum multitudine. praeteriens ergo Martinus in secretario ecclesiae habuit mansionem. post discessum illius cunctae in secretarium illud uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem sp
Abbreviated transcription (Latin):
omisim: quiã sufficere credimꝰ. si tan
excellentia notarentur Simul et leg¬
tib c̃sulendũ futt ne qͦdis pareret copͦ
ongesta fastidiũ Obsecro aũt eos quilec¬
⁊ sunt : ut fidẽ dictis adhibeant Neq
quicquã nisi cõꝑtũ et ꝓbatũ: scripsisse an¬
rentur: Alioquin: tacere quam falsad¬
re maluissem Explicit prefatio l

Expanded text:
omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem. Igitur Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
hominem cõferebat .Xliii.¬
stabatur arborius ex prefecto uidisse se marti
nanũ sacrificiũ offerentis uestitã quocłã modo¬
ilissimis gemmis. lucẽ micare purpureã : et adi
um dextere con lisarũ in ter se fragorẽ audisse
notã semꝑ occultauit : sed nos celare non potui
i quo illud ÷ miraculi: qđ facie ad faciem cũto ÷ a
elus conlocutus. Maximus imꝑator aliassane bi¬

Expanded text:
hominem conferebat. Testatur Arborius ex praefecto, vidisse se Martini manum sacrificium offerentis, vestitam quodammodilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dextrae collisarum inter se fragorem audisse porum semper occultavit; sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus collocutus. Maximus imperator, alias sane b
Abbreviated transcription (Latin):
ferente cognoui: sed ñ p̃t̾mittendũ uide
uitiani comitis uxoremmisisse mar Il¬
Itino oleũ: qͦd ad diusas morborũ cau
necessariũ sic̃ est consuetudo benedices
mpullulã uitreã istius modi fuisse : ut ro¬
la inuentre cree eret ore ꝓducto: sed õris
tantis concauum non repletũ quia id m̃oris sit
ula cõplere: ut pars umbonibꝰ obstruendis. li¬
a relinquat᷑: testabatur prbt: et uidisse se
ub martini benedictione creuisse qͦad exuno¬
te copia suꝑne de fluerꝙ: eandẽq dũ ad matre̾¬

Expanded text:
ferente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matre
Abbreviated transcription (Latin):
quidem frat̃ unanimis. Li¬
bellum quem de uita scĩ martini scripse¬
rã sceda sua ꝓmere. et intra domesticos
parietes cohibere decreuerã. Quia ut
sũ natura infirmus iudicia humana ui¬
taba: ne qd fore arbitror sermo inculeior
legentib displiceret. Om̃iumq sep̾hen¬
sione dignissimꝰ iudicarer. qui materiam
di sertismerito scriptorib reseruandam.
unpudensoccupassem Sed petenti tibi
sȩpius. negare non potui Ql denĩ esset.
qđ ñ amorituo uel cũ de trim̃to mei pu
quia id spopondisti: Sed uereor uetu
quianua sis futuris. &emissus sem eb ũ¬
quet sendcari Quod si acciderit et ab
aliquib eũ legi uideris. bon auenia id ꝙ¬

Expanded text:
quidem, frater unanimis, libellum quem de uita sancti Martini scripseram, scheda sua premere et intra domesticos parietes cohibere decreueram, quia, ut sum natura infirmissimus, iudicia humana uitabam, ne, quod fore arbitror, sermo incultior legentibus displiceret omniumque reprehensionis dignissimus iudicarer, qui materiem disertis merito scriptoribus reseruandam inpudens occupassem: sed petenti tibi saepius negare non potui. quid enim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudquia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel reuocari non queat. quod si acciderit et ab aliquibus eum legi uideris, bona uenia id
Abbreviated transcription (Latin):
ei necesitas adire comitatũ : Ualenti¬
nianus tũ maior. sesũ pociebat᷑: Is
cum martinũ ea petere cognouisset : qua
are nolebat : ussit eũ palatii forib arces
enĩ ad animũ illiꝰ ĩmitẽ ac suꝑbũ uxor

Expanded text:
ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum major rerum potiebatur. Is cum Martinum ea petere cognovisset quae praestare nolebat, jussit eum palatii foribus arceri. Etenim ad animum illius immitem ac superbum uxor
Abbreviated transcription (Latin):
t illud animadũti decet. inͥqua illũ cũ h¬
emitis uł etiã anachoritis ẽditione co¬
ferri: Illi enĩ ah om̃ impedimto liber
elo tantũ atq angłis testib plane ad mi¬
ilia docent᷑ oꝑari: Iste inmedio coetu e
c̃ũ satione poptũ oriuint clericos dissidentes.¬

Expanded text:
 illud animaduerti decet, iniqua illum cum e illud animaduerti decet, iniqua illum cum eremitis uel etiam anachoretis condicione conferri. illi enim ab omni inpedimento liberi, caelo tantum adque angelis testibus, plane admirabilia docentur operari: iste in medio coetu et conuersatione populorum, inter clericos dissidentes
Abbreviated transcription (Latin):
ART INUSIGITUR
GE A ii x e PRES CIUII
dixitq fratribus dissolu¬
tionem sui corporis inmine¬
re In terea causa extitit.
quã condatensẽ diocesim uisitaret:
Nam clericis in ter se a ecclesiae illius
lis cordantibus pacem cupiens re for¬
mare : lic& finem dierum suorum non
ignoraret. profi cisci tamen ob istius mo¬
di causam non recusauit. Bonam hanc
uirtutum suarum con sum mationem exis¬
imans. si pacem ȩcclesiae redditam reli¬
quisset. Ita profectus cum suo illo
it semper frequentissimo discipulo¬
rum sanctissimoq comitatu: mergos
in flumine con sƿicatur piscium pre¬
dam sequi : et rapacem in gluuiem
assiduis urgere capturis Forma in¬
quit haec: de monum est In si diantur
n cautis. capiunt nescientes. captos de
ex saturariq non queunt de
Im perat de in de potenti
uerborum : ut eum cui in nã¬
sent : ꝑunũ istũ facile cõpleta: Nã cũ ex
retulesis qͦd mihi dixisse liceat pace sco
ihilã te penitꝰ audiui: in quo martinut

Expanded text:
artinus igitur ge ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesiae illius discordantibus pacem cupiens reformare, licet finem dierum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innasent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace sanctorum, nihil a te penitus audiui, in quo Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
Oñi ir̃i itł xp̃i passionẽ. et adorandã
Deius ab inferis resurrectionẽ. seu incȩlos glo¬
riosã ascensionẽ qua se. manifestauit diui¬
con fessores. quos catholica post modũ gaudet mat̾¬
eccła ꝓ meruisse martyres et fidei bellatores : quȩ
letabat᷑ in apłis tantos se habere duces atq recto¬
res. Qui si quidẽ eũ imminere suas cernerent pas¬

Expanded text:
i passionem, et adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit diviconfessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres et fidei bellatores, quae laetabatur in apostolis tantos se habere duces et rectores. Qui si quidem cum imminere suas cernerent pas
Abbreviated transcription (Latin):
nysius romã adiret. scõs dĩ apłos alterũ ꝑcrucis
hpeũ. alterũ autẽ gladio animad uersũ. felici e
ꝑ fusos. et martyrii gła dignos transmisit adsupe
q uiuendi faciens finẽ obitu nefando ut fuer
Set uita. in breui destinauit ad inferos.
Dionysius cũ arcis romane moȩnus sui
auspice xp̃o pͣ sentiã intulit̃. qm̃ sicdei ne¬
cessitas et ad suscipiendũ dĩ uerbũ ȩaidentis i

Expanded text:
Romam adiret, sanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum autem gladio animadversum, felici cruore perfusos et martyrii gloria dignos transmisit ad superos, seque, vivendi faciens finem obitu nefando, ut fuerat et vita, in brevi destinavit ad inferos. Dionysius, cum arcis Romanae moenibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum Dei verbum, evidentis i
Abbreviated transcription (Latin):
martino caepit offerre : poscens ut linguam
ligatã meritis suis sc̃s ab solueret Ille ce¬
dens epĩs qͥ tũ forte latus illiꝰ ãbiebant. ua¬
lentiniano atq uictricio: imp̃ar̾e se cẽ tan¬
tę moli. fed illis quasi sanctiorib nih illim¬
possibile fatebat᷑: Ad illi pias p̃ces una cum
patre suppliciuoce iungentes õrare mart¬
nũ: ut sperata p̾staret N ec cunctatꝰ ulti
utrũq p̾clarũ et ostendendo humilitatẽ¬

Expanded text:
Martino coepit offerre, poscens ut linguam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitate
Abbreviated transcription (Latin):
post dies paucos partẽ straminis quã sibi ꝓbẽ
nedictione collegerat: inergumino que sp̃s
errori agitabat: de ceruice suspendit. Nec mo¬
ra dicto citius eiecto dȩmone ꝑsona purgata ẽ
Der idẽ fere tẽpꝰ martino atreue Nuii¬
ris reũtenti. fit obuiã uacca quã demon
agitabat Quȩ relicto grege suo in hom¬
nes ferebat᷑: et iã multos noxie petula c̃fode¬
rat Uerũ ubi nobis coepit eẽ c̃tigua. hi qͥ eam
eminꝰ sequebant᷑ . p̃ dicere magna uoce cȩꝑ unt
it caueremꝰ. Sed postquã ad nos toruis furi
bunda luminib accessit ꝓpiꝰ martinꝰ el eua¬
ta obuiã manu. pecudẽ c̃siftere iubet Qua
mox ad ũbũ illiꝰ: stare coepit ĩmobilis Cũ
int̃ea uidet martinꝰ dorso illiꝰ dȩmonẽ suꝑ¬
refrigerius in aurẽ sugerit explicare iI¬
es in carnotena gestã ẽ siuitate Pat̾¬
familias duodece nne abutero muta puellã

Expanded text:
post dies paucos partem straminis, quam sibi pro post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, quem spiritus erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis bunda luminibus propius accessit, Martinus elevata obviam manu pecudem consistere jubet: quae mox ad verbum illius stare coepit immobilis. Cum interea videt Martinus dorso illius daemonem suRefrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam
Abbreviated transcription (Latin):
aximus imꝑator: sẽ publicã gub̾nabat
Tis om̃i uitae mertto p̾dicandus. si ei
uł dradema ñ legitime tumultuante
ulite impositũ repudiare. uł armisciu¬
ib abstinere licuisset Sed magnũ imꝑi
ec sine periculore. nui. nec sine armis p¬
tit teneri. Hic martinũ sepius euocatur
eceptũq intrapalatiũ. uenerabilit᷑ hono¬
abat : Totus illi cũ eo sermo dep̾sentib d¬
subuenit in menioriã etiã destramine in quo
martinus iacuerat: factã ẽẽ uirtutẽ: Resita gestaẽ:
¶laudio magus uicꝰ ẽ in c̃finioba uiii.¬
turicũ atq turonorũ: Eccła ibi ẽ ce¬
lebris religione scõrũ. nec minꝰ głofa sa
crarũ uirginũ multitudo: Pteriens ergo
martinus: insecretario aecłe habuit mansi¬
onẽ: Post discessũ illius. cunctȩ in secracͤtariũ
illud uirgines irruer̃ Allãbunt singula lo¬
ca ubi aut sederat uir beatꝰ aut steterat Stra¬
m̃tũ etiã in qͦ qui euerat parciunt᷑. Una earũ

Expanded text:
aximus imperator rempublicam gubernabat, vir omni vitae merito praedicandus, si ei vel diadema non legitime tumultuante milite impositum repudiare, vel armis civilibus abstinere licuisset. Sed magnum imperium nec sine periculo renui, nec sine armis potuit teneri. Hic Martinum saepius evocatum receptumque intra palatium venerabiliter honorabat. Totus illi cum eo sermo, de praesentibsubuenit in memoriam etiam de stramine, m quo Martinus iacuerat, factam esse uirtutem. res ita gesta est. Claudiomagus uicus est in confinio Biturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum nec minus gloriosa sacrarum uirginum multitudine. praeteriens ergo Martinus in secretario ecclesiae habuit mansionem. post discessum illius cunctae in secretarium illud uirgines inruerunt: adlambunt singula loca, ubi aut sederat uir beatus aut steterat, stramentum etiam, in quo iacuerat, partiuntur. una earum
Abbreviated transcription (Latin):
SITUR Post excessũ beati martini turonice ciuitat
apud nos uolumina retinent᷑: sc̃s briccius adepiscopa
succedit. At uero hic briccius cũ esset primeuȩ etatis

Expanded text:
gitur post excessum beati Martini Turonicae civitatapud nos volumina retinentur, Brictius ad episcopatum succedit. At vero hic Brictius, cum esset primaevae aetatis
Abbreviated transcription (Latin):
p̾ciũ ÷ etiã illud inserͤre lectioni: qua¬
liter scm eius corpusculũ. in loco ubi nunc
adoratur : fuẽrit angelo annuente translatũ
nno sexagesimo quarto post transitũ gloriosi domn
martini: beatus ꝑ petuus turonicȩ sedis cathedrãs¬
itus ÷ dignitatis. Adeptusq hunc apicem. cũ magno
iotoꝵ con sensu fundam̃ta templi ãpliora quã fuera
uꝑ beata menbra locare disposuit. Qđ sagaci insister
tudio : mirifice mancipauit effectui. De qua fabrica

Expanded text:
enim etiam illud inserere lectioni, qualiter sanctum eius corpusculum in loco ubi nunc adoratur fuerit, angelo annuente, translatum. Anno sexagesimo quarto post transitum gloriosi domni Martini beatus Perpetuus Turonicae sedis cathedram sortitus est dignitatis. Adeptusque hunc apicem, cum magno votorum consensu fundamenta templi ampliora quam fuerant supra beata membra locare disposuit. Quod sagaci insistens studio, mirifice mancipavit effectui. De qua fabrica
Abbreviated transcription (Latin):
estiri Deinde sec retariũ ingressus. cũ
solus ut erat illi c̃suetudoresi Ederet.
hanc eni sibi etiã in aecła solttudinẽ
scolis beato me uiro
iunxi . paucos postdies euntẽ
ad aecłam sequebam᷑ . Interĩ
ei semi nudus hibernism̃sib
orans sibi ue

Expanded text:
estiri, deinde secretarium ingressus, cum solus, ut erat illi consuetudo, resideret hanc enim sibi etiam in ecclesia solitudinem scholis beato me uiro iunxi, paucos post dies euntem ad ecclesiam sequebamur. interim ei seminudus hibernis mensiborans sibi ue
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ qͦd fecerat Sed quando inscĩs uiris la¬
tent ista querentib uelint nolint̃ cuncta
ꝓduntur¬
um hae igit᷑ oblaturꝰ sacrificiũ dõ.
ueste ꝓcedit Qͦ quidẽ die mira dic¬
turus su cũ iã altariũ sicut ẽ sollẽne
benediceret. globũ ignis de capite illiꝰ uidi¬
mꝰ emicare: ita ut insublime c̃tendens: longũ
ad modum crinẽ flãma ꝓduceret. Hoc li¬
cet celebrimofactũ die in magna popłi mi¬
titudine uiderimꝰ : una tantũ de uirginib
et unus de prbis. tres tantũ uidere de mo¬
nachis: Ceteri cũ ñuiderint: non po test
er idem fere tẽpus cũ euanthius
auunculiis meus uirlicet scłi nego¬
ciis occupatus. tam̃ ad modũ xp̃i anꝰ
grauissima egritudine extremomortis
periculo cepisset usgerĩ martinũ euocau
Teccunctatus ille ꝓperauit Prius tam̃ quã
merdiũ uiae spatium uirbeatꝰ euoluere
uistutẽ aduenientis sensit egrotus: Re¬
ceptaq c̃tinuo sanitate: uenientib nob

Expanded text:
e quod fecerat. sed quando in sanctis uiris latent ista quaerentibus? uelint nolint cuncta produnturum hac igitur oblaturus sacrificium Deo ueste procedit. quo quidem die — mira dicturus sum — cum iam altarium, sicut est sollemne, benediceret, globum ignis de capite illius uidimus emicare, ita ut in sublime contendens longum admodum crinem flamma produceret. et licet celeberrimo factum die in magna populi multitudine uiderimus, una tantum de uirginibus et unus de presbyteris, tres tantum uidere de monachis: ceteri cur non uiderint, non potest Per idem fere tempus cum Euanthius auunculus meus, uir licet saeculi negotiis occupatus admodum Christianus, grauissima aegritudine extremo mortis periculo coepisset urgueri, Martinum euocauit. nec cunctatus ille properauit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis