comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ creduntur. hȩc aũ in animo credentis ẽ
ei tm̃ conspicua ẽ cuiꝰ ẽ qͣmuis sit. ⁊ in aliis.
ñ ipsaꝰ similis. Una ẽ gͥ fides. ñ num̾o sed
genere. qͥa similis mom̃ib. quẽ admodum
duoꝵ idem uolentiũ. dr uoluntas una.
⁊ duoꝵ simillimoꝵ facies una. S equit᷑. Et
unũ baptisma. scił. ȩqͣle. a qͦcumq detur:
nec potest iterari. ⁊ uobis ÷ unus d̾s .i. cre¬
unitatẽ seruamꝰ. E nota ñ singłariter¬
de aliqua ꝑsona. s cõmunit̾ de omnib.
.l. de tͥnitate hȩc accipi. iuxta illã q̃ pre¬
ita: ut fiat distinctio ꝑsonarũ. Qui. &¬

Expanded text:
esse creduntur. Haec autem in animo credentis ei tantum conspicua cujus est, quamvis sit et in aliis, non ipsa, sed similis. Una est ergo fides, non numero, sed genere, quia similis in omnibus: quemadmodum duorum idem volentium dicitur voluntas una, et duorum simillimorum facies una. Et unum baptisma, id vobis est unus Deus creunitatem servamus. Et sic non singde aliqua persona, sed communiter de omnibus, id est de Trinitate haec accipi, juxta illam quae praeita ut fiat distinctio personarum. Qui,
Abbreviated transcription (Latin):
iterũ captiuos fecit xp̃e: dũ ad celũ redu¬
cunt᷑. Ipsos itaq hoĩes appellauit captiui¬
tatẽ. qͥa captiui tenebantur sub diabolo.
sicut militia cũ dr. intelligunt᷑ qͥ militas.
Eandẽ captiuitatẽ a xp̃o captuatã dicit.
ut sit captiuitas felix. Possẽ enĩ homineᷤ
ad bonũ capi: uñ petͦ dictum ẽ. Ex hociã
eris hoĩes capiens. Captiuati gͦ dñr: qͥa
capti. ⁊ capti. qͥa subiuigati. sub lene iugũ
missi. liberati a pecc̃o. serui facti iusticie. et

Expanded text:
s fecit Christus, dum ad coelum reducuntur. Ipsos itaque homines appellavit captivitatem, quia captivi tenebantur sub diabolo, sicut militia cum dicitur, intelliguntur qui militant. Eamdem captivitatem a Christo captivam dicit, ut sit captivitas felix. Possunt enim homines ad bonum capi. Unde Petro dictum est: Ex hoc jam eris homines capiens . Captivati ergo dicuntur quia capti, quia subjugati, sub leve jugum missi, liberati a peccato, servi facti justitiae. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ñ donũ. s cũ ꝓpħia diãcit. accepisti cdona¬
in hõib. paulꝰ apłica auctoritate maluit
dicere dedit hominib. ut eoc utͦq uerbo
ni sermonis auctoritas sensus plenissimꝰ
redderet᷑. trũq enĩ uerũ ẽ. ⁊ qͥa dedit
hoĩb ⁊ qͥa accepit in hõib. Dedit hõĩb¬

Expanded text:
non donum. Sed cum Propheta dixerit, accepisti in hominibus, Paulus apostolica auctoritate maluit dicere, dedit hominibus, ut ex utroque verbo, ni sermonis auctoritas, sensus plenissimus redderetur. Utrumque enim verum est, et quia dedit hominibus, et quia accepit in hominibus: dedit homi
Abbreviated transcription (Latin):
hanc societatẽ. illi in qͥs p̾mitus uenit.
linguis om̃ium gentiũ st̃ locuti qͥa ꝑlis
⁊ sic ꝑ linguas gentiũ. figurabat᷑ ista soci¬
etas m̃broꝵ axp̃i fut᷑a etiã in om̃ib gentib
ut quẽ admodũ tc̃ ille apparebat accepis¬
se sp̃m. scił. qͥ loq̃batur linguis om̃iũ gen¬
tiũ. tta ne ille se agnoscat accepisse sp̃m.
scił. qͥ in unitate eccłiȩ consistit. q̃ loquit᷑

Expanded text:
hanc societatem, illi in quos primitus venit linguis omnium gentium sunt locuti, quia et sic per linguas gentium figurabatur ista societas membrorum Christi futura in omnibus gentibus, ut quemadmodum tunc ille apparebat accepisse Spiritum sanctum qui loquebatur linguis omnium gentium, ita nunc ille se cognoscat accepisse Spiritum sanctum qui in unitate Ecclesiae consistit, quae linguis
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. qͥa uobis ÷ unus dñs ñ tres. ꝓ quoꝵ
diũsis uoluntatib. uos oporteat discor¬
dare. & una fides de deo. Recole qͥa fides
ħ accipit᷑ ꝓ eo qͦd creditur: hic ẽ sensus Una
ẽ fides .i. idem iubemini credere. ⁊ eodem mͦ
oꝑari: qͥa unũ. & idem ẽ qͦd credit᷑ a cunctiꝰ
fidelib. uñ fides catholica dr .i. uniu̾saliꝰ.¬

Expanded text:
tatem, quia nobis est unus Dominus, non tres pro quorum diversis voluntatibus vos oporteat discordare. hic accipitur pro eo quod creditur, hic est sensus: Una est fides, id est idem jubemini credere, et eodem modo operari, quia unum et idem est quod creditur a cunctis fidelibus. Unde fides catholica d
Abbreviated transcription (Latin):
infirmatꝰ ẽ in fide. Infirmat᷑ ille qͥ he¬
sitat. & si causã qͣ posset infirmari ha¬
b̾et. scił. suã senectutẽ. & sare senectu¬
tẽ & sterilitatẽ. Uñ ait. nec consid̾a¬
uit corpꝰ suũ ẽẽ mortuũ ab oꝑe gene¬
randi filios cũ fere eẽt centũ annoꝵ¬

Expanded text:
in fide. Haimo. Infirmatur ille qui haesitat, etsi causam, qua posset infirmari, haberet, scilicet suam senectutem, et Sarae sterilitatem et senectutem. Unde ait: Nec consideravit corpus suum esse emortuum, ab opere generandi filios, cum fere centum esset anno
Abbreviated transcription (Latin):
Uł. ita. firma ẽ ꝓmissio om̃i semim.
oꝑib legis p̃sumit. qͥa ħ talis a gr̃adĩ
excidit s ei solũmͦ qui ẽ ex fide abrahȩ
.i. qͥ unitat᷑ fidem abrahe. E iõ causa
fidei a lege recedendũ ẽ: ut sit firma
ꝓmissio. Lex enĩ sine gr̃a ꝓmissionis.
ñ solum ñ aufert. uerũ etiã auget pee

Expanded text:
 omni semini operibus legis praesumit, quia hic talis a gratia Dei excidit; sed ei solummodo qui est ex fide Abrahae, id est qui imitatur fidem Abrahae. Et ideo causa fidei a lege recedendum est, ut firma promissio. Lex enim sine gratia promissionis non solum non aufert, verum etiam auget p
Abbreviated transcription (Latin):
cessa ẽ. Foccepta gͦ illa gr̃a. de qua mͦ
ñ agit᷑. qua condita ẽ humana nat᷑a.
scił. qua hoĩes sumꝰ. quȩ xp̃ianis pa¬
ganisq cõmunis ẽ. hȩc ẽ maior gr̃a.
& solis electis concessa. ñ qͦd ꝑ uerbũ
hoĩes creati sumꝰ: s qͦd ꝑ uerbum car¬
nẽ factũ. fideles beatiq facti sumus.
Uł uocat .i. agnoscit ea quȩ ñ st̃ in ac̃¬
tu: tanqͣ ea quȩ sunt. Sequit᷑. Qui con¬
tra spẽ & cet̾a. Cõmendato illo cui cre¬
didit abrahã: incipit cõmendare fi
abrahã contͣ spem pͥorem que erat de

Expanded text:
cepta ergo illa gratia, de qua modo non agitur qua condita est humana natura, scilicet qua homines sumus, quae Christianis paganisque communis est; haec est major gratia, et solis electis concessa, non quod per Verbum homines creati sumus, sed quod per Verbum carnem factum fideles beatique facti sumus. Vel vocat, id est agnoscit, ea quae non sunt, in actu, tanquam ea quae sunt. Qui contra spem, etc. Commendato illo cui credidit Abraham, incipit commendare fid contra spem, priorem, quae erat de
Abbreviated transcription (Latin):
destinationẽ. in quo sola apparet grã.
Non enĩ hõ qͥ ñ erat ꝓmeruit ut eẽt.
uł ut bonꝰ eẽt .ł. beatus. Si enĩ ꝓmeru¬
It iã erat. s ñdum erat. gͦ ñ meruit.
s electiõis gr̃a habuit. ut totum corpꝰ
exp̃i dicat. grã c̾ sum: id qͦd sum. Cõ¬

Expanded text:
destinationem: in quo sola apparet gratia. Aug. Non enim homo qui non erat, promeruit ut esset, vel ut bonus esset, vel beatus. Si enim promeruit, jam erat, sed nondum erat, ergo non promeruit; sed electionis gratiam habuit, ut totum corpus Christi dicat: Gratia Dei sum, id quod sum . Com
Abbreviated transcription (Latin):
Ita scđm aliã litterã. qͥuocat ea q̃ ñ sus¬
tãꝗͣ ea quȩ sint. Non ait ut sint. s tãꝙͣ
sint. quia p̃destinata st̃. & disposita. sice¬
nĩ ea q̃ futura st̃: iã ap̃dm sunt. Apud
dm qͥppe iam factum ẽt qͦd eiꝰ dispositiõe
mundi constitutionẽ. Quis sufficit ħ
explicare: Eligunt᷑ qͥ ñ st̾. nec errat qͥ e¬
ligit. nec uane eligit. Elegit tñ. & haba
electos qͦs creaturꝰ ẽ eligendos. qͦs hab&
ap̃ semetipsũ. ñ innat᷑a sua s in p̃sen¬

Expanded text:
ita, secundum aliam litteram: qui vocat ea quae non sunt tanquam sint: non ait, ut sint, sed tanquam sint, quia praedestinata sunt, et disposita. Sic enim ea quae futura sunt, jam apud Deum sunt; apud Deum quippe jam factum est, quod ejus dispositione, mundi constitutionem. Quis sufficit hoc explicare? Eliguntur qui non sunt; nec erat qui elegit, nec vane elegit. Elegit tamen, et habet electos quos creaturus est eligendos, quos habuit apud semetipsum non in natura sua, sed in prae
Abbreviated transcription (Latin):
iõ dico ex lege eẽ iram. & p̃uaricationẽ:
quia sine ea ñ ẽ. Ubi enim ñ ẽ lex: nec p̃¬
uaricatio. Hõc dicit. quia sublatis de le¬
ge. data uenia. & iustificatis: nulla ẽ
qͦd ñ ait. ubi ñ ẽ lex. ñ ẽ iniquitas. s ait.
ñ ẽ p̃uaricatio. Om̃is enim legẽ p̃ceries

Expanded text:
eo dico ex lege esse iram et praevaricationem, quia sine ea non est. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio. Hoc ideo dicit, quia sublatis de lege data est venia; justificatis, nulla estquod non ait ubi non est lex, non est iniquitas; sed ait, non est praevaricatio. Omnis eni
Abbreviated transcription (Latin):
fieri heredes abrahȩ. Qiͣ. diceret. & quia
hec inconuenientia seq̃rent᷑. si ex lege
eẽnt heredes. iõ ex toto patet. qͦd sunt
tib firma ẽ ꝓmissio. scił. qͦd filii dĩ sris.
firma sit dico scd̃m gr̃am fidei. ñ scđm
merita legaliũ oꝑum. seu quoꝵlibet
fidẽ p̃cedentiũ. firma enĩ ꝓmissio eẽ
ñ potest om̃i semini nͥ ex fide. qͥa origo
ꝓmissioĩs ex fide ẽ. ꝑ quã purificandi
st̃: ut digni fiant dici filii dei. Seqͥt᷑.

Expanded text:
ieri haeredes Abrahae: Quasi dicat: Et quia haec inconvenientia sequerentur, si ex lege essent haeredes, ideo, ex toto patet quod sunt tibus firma est promissio, scilicet quod filii sunt Dei. Firma sit dico secundum gratiam fidei, non secundum merita legalium operum, seu quorumlibet fidem praecedentium. Firma enim promissio esse non potest omni semini, nisi ex fide, quia origo promissionis ex fide est, per quam purgandi sunt ut digni sint dici filii Dei. Non ei,
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ tñ nolumꝰ expoliari .i. nollemꝰ nob̾ per
ri stola ĩmortalitatis. ita ut qͦd mortale ẽ
absorbeat᷑ a uita .i. ut uita ĩmortalitatis
destruat mortalitatẽ. ñ ut suꝑ eam ueniat.
&ẽ sensus. Sic uellemꝰ fieri ĩ mortales si fie¬
ri posset. ut iã ueniret ipsa ĩmortalitas. &
mͦ sic̃ sumꝰ mutaret nos. qͥa & ad bona ama¬

Expanded text:
corpus tamen nolumus exspoliari, id est nollemus nobis per ri stola immortalitatis, ita ut quod mortale est absorbeatur vita, id est ut vita immortalitatis destruat mortalitatem, non ut super eam veniat, etc. Sensus est: Sic vellemus fieri immortales, si fieri posset, ut jam veniret ipsa immortalitas, et modo sicut sumus mutaret nos, quia etsi a ma
Abbreviated transcription (Latin):
bilis aĩam peccat̾cẽ fecit s peccatͥx aĩa car¬
nẽ corruptibilẽ fecit. Qͥ gͦ om̃ia mala aĩe ex
corꝑe putant accidisse: inerrore st̃. Atten¬
de qͦd ingemiscere se dixcit. & gͣuari sub sar¬
cina corruptibilis corꝑis. ⁊ tñ ait nolumꝰex¬
poliari. Ecce uox nat᷑e. confessio penȩ. gͣue
ẽ corpꝰ & onerosũ. atq corruptibile. gemit᷑
sub illo. ⁊ tñ ñ libent̃ deserit᷑ Puis enĩm̃tis
rõne cupit dissolui. & ẽẽ cũ xp̃o. sensu autẽ
carnis refurgit. & recusat. Hoc h̃t humanꝰ
affectꝰ. ħ ipsa anima. nescio qͦmͦ habet ĩ uo¬
luntate. qm̃ dilig̃ndo uitã odit mortẽ. &
qm̃ carnẽ suã ñ odit nͨ ips carni uult acci¬
de qͦd odit. ⁊ si fieri possit ñ uult expoliari.
s suꝑ uestiri. sicut ait apłs nolumꝰ expoli¬
ari s suꝑ uestiri. Qiͣ dicet. sub t̾rena tumi¬
cagemo. ad celestẽ festino. illã uolo acciꝑe.
istã nolo poñe. qͥd apłe dicis: Fiet iniuria.

Expanded text:
s animam peccatricem fecit, sed peccatrix anima carnem corruptibilem fecit. Qui ergo omnia mala animae ex corpore putant accidisse, in errore sunt. Attende quod ingemiscere se dicit, et gravari sub sarcina corruptibilis carnis, et tamen ait: nolumus exspoliari. Ecce vox nec confessio poenae. Grave est corpus et onerosum atque corruptibile, gemitur sub illo, et tamen non libenter deseritur. Prius enim mentis ratione cupit dissolvi, et esse cum Christo; sensu autem carnis refugit et recusat. Hoc habet humanus affectus, hoc ipsa anima nescio quomodo habet in voluntate, quoniam diligendo vitam, odit mortem, et quoniam carnem suam non odit, nec ipsi vult accidere quod odit; et si fieri possit non vult exspoliari, sed supervestiri, sicut ait Apostolus, nolumus exspoliari, sed supervestiri. Quasi dicat: Sub terrena tunica gemo, ad coelestem festino; illam volo accipere, istam volo ponere. Quid, Apostole, dicis? fiet injuria
Abbreviated transcription (Latin):
Aliꝰ aũ alio magis mmꝰ ue baptizatꝰ. siue ali
inferiore. siue a maiore baptizet᷑ diciñ
potest Ad ħaũ qͦd dixit augustinꝰ ap̃m
potestatẽ baptismi seruis posse dedisse.
opponit᷑ sic a qͥb dam. potestas siue po¬
tentia dĩ eẽntia diuina÷. qͥa ñ ẽ aliud dõ
eẽ. aliud posse. Si gͦ ñ potuit eis dare. ut
eẽnt qͦd ipse÷. nec potuit eis dare posse
ẽ. potuit eis dare ut eẽnt. qͦd ipse:. Ad qͦd

Expanded text:
alius autem alio magis minusve baptizatus, sive ab inferiore sive a majore baptizetur, dici non potest. Ad hoc autem quod dicit Augustinus Christum potestatem baptismi servis posse dedisse, opponitur sic a quibusdam. Potestas sive potentia Dei essentia divina est, quia non est aliud Deo esse, aliud posse. Si ergo non potuit eis dare, ut essent quod ipse, nec potuit dare posse est, potuit eis dare ut ipsi essent quod ipse est. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
.i. potestatẽ qͣ possent remitt̾e pecc̃a. qͦd
ipse solus potest. Hȩc enĩ÷ qͣm dicit potes¬
tatẽ baptismi. scił. potestas remittendi
pecc̃a. Potuit gͦ eis dare auctoritatẽ bap¬
tisii quib contulit minist̾iũ. ita tñ: ue
ipse pͥncipalis auctor existet. potestatẽ
uͦ q̃ ipse ẽ siue posse suũ. qͦd ẽ suũ eẽ. eis¬

Expanded text:
 potestatem qua possent remittere peccata, quod ipse solus potest. Haec est enim quam dicit potestatem baptismi, scilicet potestas remittendi peccata. Potuit ergo eis dare auctoritatem baptismi quibus contulit ministerium, ita tamen ut ipse principalis auctor existeret. Potestatem vero qua ipse est, sive posse suum quod e
Abbreviated transcription (Latin):
fixus ẽ ꝓ uob̾ .i. ut sit uob̾ auctor salutis:
cat illos ad unũ nom̃ qͥ multa noĩa si¬
bi facere uolebant. ⁊ repellit eos ab amo
sitis. s mecũ sitis. mecũ estote. om̃s illiꝰ
sumꝰ qͥ ꝓ nobis crucifixus÷. Dimitũt᷑
enĩ nobis pecc̃a ꝑ nom̃ eiꝰ. ñ ꝑ nom̃ ali

Expanded text:
is, id est ut sit vobis auctor salutis? cat illos ad unum nomen qui multa nomina sibi facere volebant, repellit eos ab amorsitis, sed mecum sitis, mecum estote, omnes illius sumus qui pro nobis crucifixus est. Dimittuntur enim nobis pecca
Abbreviated transcription (Latin):
boniministͥ dei st̃ xp̃c in illis ẽ aliqͥd. ñ ipsi ꝑ
se. Nam si ipsi eẽnt aliqͥd ꝑ se: sẽꝑ fuissent ali
qͣd. Quales aũ aliq̃n fi̾unt. q̃a ipsi peccatores.
⁊ ydiote fuer̃t. nichil mea int̾est referre .i. nich
sunt. nͥ obsunt Innuit tñ se p̃ualuisse dicen¬
do enĩ qͣles aliq̃n fuer̾t indicat se inlegalib p̃¬

Expanded text:
boni ministri Dei sunt, Christus in illis est aliquid, non ipsi per se. Nam si ipsi essent aliquid per se, semper fuissent aliquid. Quales autem aliquando fuerunt, quia ipsi et peccatores, et idiotae fuerunt, nihil mea interest referre, id est nsunt nec obsunt. Innuit tamen se praevaluisse. Dicendo enim, quales aliquando fuerunt, indicat se in legalibus pr
Abbreviated transcription (Latin):
Litt̃a ħ indicat. qͥa cessit: & hystoria factũ eẽ¬
exclamat. Qmͦ enĩ adhorã negaret se cessisse.
cũ ꝓbet᷑ ꝓpt̃ iudeos tymotheũ cͥcuncidisse. Ille
enĩ poss& dicere. se nͨ ad horã cessisse. qͥ nuĩꝗͣ in¬
ueniret᷑ cessisse. Nẽc ad horã enĩ cessit. qͥ nũꝗͣ
cessit. Qͦoͦ si aliq̃n cessit. qͦmͦ nec ad horã: Cur eti¬
am dicit secessisse. ꝓpt̾ falsos fr̃s. si ꝑ se facturꝰ
erat: Aut enĩ cessurꝰ ꝓpt̾ falsos fr̃s ñ cessit aut
ñ cessurꝰ ꝓpt̾ falsos fr̃s cessit. Unũ enĩ ex his
duob restat intelligi. Cessit gͦ iuitꝰ ñ spori¬
te ꝓpt̃ illos faciens qͦd ꝑse ñ faceret. humili¬
ans se legi cͥcunciso tymotheo. ut dolus ⁊ scari¬
dalũ uideoꝵ cessaret qͥ ꝑati erant cõmouere
tumultũ. ⁊ seditionẽ. si illũ filiũ uideȩ incir¬
cidi. S iudei credentes cͥcuncidebant filios
qͥd significau̾at. Uñ nec tytꝰ cõpulsus ẽ ccu¬

Expanded text:
Littera hic indicat quia cessit, et historia factum exclamat. Quomodo enim ad horam negaret se cessisse, cum probetur propter Judaeos Timotheum circumcidisse? Ille enim posset defendere se nec ad horam cessisse, qui nunquam inveniretur cessisse. Nec ad horam enim cessit qui nunquam cessit: quod si aliquando cessit, quomodo nec ad horam? Cur etiam dicit se cessisse propter falsos fratres, si per se facturus erat? aut enim cessurus propter falsos fratres non cessit, aut non cessurus propter falsos fratres cessit. Unum enim ex his duobus restat intelligi. Cessit ergo invitus, non sponte, propter illos faciens quod per se non faceret, humilians se legi circumciso Tdalum Judaeorum cessaret, qui parati erant commovere tumultum et seditionem, si illum filium Judaeae incirmcidi. Sed Judaei credentes circumcidebant filios quid significaverat. Unde nec Titus est compulsus circum
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ habuer̃t. sublati st̃ de mortis imꝑio.
Ante uͦ dũ sine lege timor di in terris ñerat.
mors in similes ade p̾u̾aluit. & si ibi reg¬
nauit mors. multomagis accipientes
habundantiã gr̃ȩ. & donatioĩs & iusti¬

Expanded text:
ejus habuerunt, sublati sunt de mortis imperio. ejus habuerunt, sublati sunt de mortis imperio. Ante vero dum sine lege timor Dei in terris non erat, mors in similes Adae praevaluit; et si ibi regnavit mors, multo magis homines accipientes abundantiam gratiae et donationis, et justi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ p̃uaricatiõis adȩ habundauit. nͥã ĩ mul¬
tos qͥ neglecto d̾o seruierant creat᷑e. ne ab
hac uita decedentes. a scd̃a morte exciꝑei
t᷑. & in cultores uniꝰ dĩ. qui pat̾no peccato
ex d̃i sententia ap̃ inferos tenebant᷑ gr̃a
habundauit. in descensu saluatoris. oĩb
dans indulgentiã cũ tͥumpho sublatis
eis in celũ. Sequit᷑ & ñ sicut ꝑ unũ pecca¬
tũ fit: ita fit & ꝑ donũ. Nã iuditiũ cħ ꝓce¬
dit ex uno in condẽpnatiõẽ gr̃a aũ ex mul¬
tis delictis ĩ iustificationẽ. Alanifeste gͦ di¬
uersũ ẽ. qͥa in uno pecc̃o adȩ. similes ei dãp¬
nati st̾ gr̃a uͦ ñ ex uno s ex multis delictis
iustificauit hoies & etiã in uitã ꝑduxit.
licto ꝑ unũ regnauit mors .i. diabolꝰ uł
pecẽm. Et attende qͦdait. mors regnauit
ñ regnat. concordans suꝑiori sensui. uibi
dixit mortẽ regnasse ab adã usq ad mo¬
ysen: qͥa qͥ ꝑ legẽ noto dĩ iuditio timorẽ

Expanded text:
ae abundavit. Nam et in multos qui neglecto Deo servierunt creaturae, ne ab hac vita decedentes a secunda morte exciperentur, et in cultores unius Dei qui paterno peccato ex Dei sententia apud inferos tenebantur, gratia abundavit in descensu Salvatoris, omnibus dans indulgentiam cum triumpho, sublatis eis in coelum. Et non sicut per unum peccatum fit, ita fit et per donum. Nam judicium Dei procedit ex uno in condemnationem, gratia autem ex multis, in justificationem vitae. Manifeste ergo diversum est, quia in uno peccato Adae similes ei, damnati sunt; gratia vero non ex uno, sed ex multis peccatis justificavit homines, et etiam in vitam perduxit, licto, per unum regnavit mors, scilicet diabolus vel peccatum. Et attende quod ait mors regnavit, non regnat, concordans superiori sensui, ubi dixit mortem regnasse usque ad Mosen, quia qui per legem noto Dei judicio timorem
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis dicit hos regnare. qͥa multomaior res
ẽ hic: quã sit in regno mortis. Clel multomag̃
regnabunt in uita ꝗͣ ĩ eis regnauit mors: qͥa
in uita regnabc̃ et̾nalit̾ mors aũ regnauit in
eis tẽporalit̾. & cum fine. Seqͥt᷑ Igit᷑ sicut ꝑ uniꝰ
delictũ. Ex p̃dictis infert disputationẽ suam
in eodẽ qͦd ꝓposuerat concludens. qñqͥdem est

Expanded text:
to magis, dicit hos regnare, quia multo major res est hic, quam sit in regno mortis. Vel multo magis regnabunt in vita, quam in eis regnavit mors, quia in vita regnabunt aeternaliter, mors autem regnavit in eidelictum, etc. Ex praedictis infert disputationem suam in eodem quod proposuerat concludens: Quandoquidem Adam
Abbreviated transcription (Latin):
ti.i. om̃s sui. Et̃ nota qͦd ñ ait ꝑuniꝰ dĩ uł
uerbi fidẽ s ꝑ unius hõis obedientiã iͦti¬
ficari. ne putes antiqͦs iustos solo uerbo
di .i. soliꝰ uerbi fide sine fide in carnatio¬
is libari. sine qͣ nec antiqͥ nec modern

Expanded text:
ti, id est omnes sui. Et nota quod non ait per unius Dei vel Verbi, sed per unius hominis obedientiam justificari; ne putes antiquos justos solo verbo Dei, id est solius verbi fide sine fide incarnationis liberari, sine qua, nec antiqui, nec modern
Abbreviated transcription (Latin):
ab homine uł ꝓcessit sententia di in iustifi¬
cationẽ. quȩ ÷ causa uite. Attende qͦd apłs ui
dens ñ sola imitatione ade fieri pecc̃ores s ꝓ¬
pagatiõe nec sola imitatiõe xp̃i iustificati
s regen̾atiõe sp̃uali dixit om̃s. & om̃s. ñ qͣd
om̃s geniti ꝑ adam regenant᷑ ꝑ xp̃m. s qͥa¬
ñ diceret om̃s. & om̃s. Sicut aũ nullus ẽ hõ
pret̾ illã gen̾ationẽ. sic nullus÷ iustꝰ preter
istã. Nemo enĩ nascit᷑. nͥ in concupiscentia
carnali. q̃ tracta ẽ ex pͥmo homine. & nemo
renascit᷑ nͥ ex gr̃a sp̃ituali. quȩ data ẽ a scd̾o
homine. F osdem pꝰ dicit multos. Alit̾ ab il¬
lo loco. S ñ sicut delictũ. Dix̾at. qͦd adam est
forma futuri. forma utiq in ħ:. qͦd unꝰ em̃¬
dat. qͦd unꝰ peccauit. S tñ causa ade ñ÷ ta
lis. qualis causa xp̃i. qͥa unũ ẽ delictũ adȩ
non similit̾ p̃uaricantes. & attende qͦd agit
hic de actuali pecẽo adȩ. in qͦ dicit mortuos

Expanded text:
ab homine, vel processit sententia Dei in justificationem quae est causa vitae. Attende quod Apostolus videns non sola imitatione Adae fieri peccatores, sed propagatione, nec sola imitatione Christi justificari, sed regeneratione spirituali, dixit omnes et omnes, non quod omnes geniti per Adam regenerentur per non diceret omnes et omnes. Sicut autem nullus homo praeter illam generationem, sic nullus justus praeter istam. Eocarnali, quae tracta est ex primo homine; et nemo renascitur nisi gratia spirituali, quae data est a secundo homine; eosdem post dicit multos, sed aliter, ab illo loco, sed non sicut delictum, etc., dixerat quod Adam est forma futuri. Forma utique in hoc est quod unus emendat, quod unus peccavit; sed tamen causa Adae, non est talis qualis causa Christi, quia unum est delictum Adae, non similiter praevaricantes. Et attende quod agit hic de actuali peccato Adae in quo dicit mortuos
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ om̃s hoĩes similit̾ peocantes itũ ẽ in cõ¬
dẽpnationẽ. sic & ꝑ uniꝰ iusticiã tͣnseuntẽ
in om̃s homines credentes. itũ ẽ in iusticiã
uitȩ. Non eͥnĩ ẽ gen̾alis dãpnatio. tił istifi¬
catio in om̃ib. Unde postea addidit. mul¬
t̃minat illiꝰ delictũ. ut sicut ille m̃ito pecc̃s

Expanded text:
homines, similiter peccatum est in condemnationem, sic et per unius justitiam, transeuntem in omnes homines credentes, itum est in justificationem vitae. Non enim est generalis damnatio, vel justificatio in omnibus. Unde postea ait: Multerminat deli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ħ in die redẽptioĩs .i. baptismi.
Om̃is etiã amaritudo ĩ dictis uł
ĩ factis mordacibꝰ. ⁊ ira. scił. subit᷑
furor ⁊ indignatio. q̃÷ siminor
sublimat᷑. Hẽc de ira uenit ⁊ clamor.
.i. contentio. q̃ uenit de indignati¬
one ⁊ ẽ uox ai. in sani. ⁊ blasphemi¬
⁊t. a q̃ fie in d̾m. uł in sc̃os. Blas phe

Expanded text:
Et hoc in die redemptionis, id est baptismi. Omnis etiam amaritudo, in dictis vel in factis mordacibus, et ira, id est subitus furor, et indignatio, quae est si minor sublimatur: haec de ira venit, et clamor, id est contentio, quae venit de indignatione, et est vox quasi insani: et blasphemia, quae fit in Deum vel in sanctos: blasphe
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ñ potest contͥstari. cũ ipsa sit et̾̃na.
⁊ incõmutabilis beatitudo. s qͦdã
accidunt deo. tamꝗͣ illi accidant
loqͥm᷑. significantes eũ facere. ut
nob̾ accidant. Non gͦ tenendũ est
aliqͥd tale accid̾e sp̃iu sc̃o. q̃ in se ĩ¬
mutabilis ẽ s in scĩs habitat. ut
eos impleat caritate. qͣ facit eos
lapsib uł peccatis eoꝵ. de quoꝵ fi¬
de ⁊ pietate gaudebant. Que tͥstici¬
a. laudabilis ẽ. qͥa uenit ex carita¬
tã boni sc̃ ut eos mestificent ma¬
li. ⁊ hii maxime qͦs bonos fuisse.
uł nouer̃t. uł credidunt. Hoc lo
re facit. ⁊ reqͥescere ab oꝑib. quȩ
ualde bona fecerat. qͥa nos facit
reqͥescere cũ bona fẽcerimꝰ. Uł ita.
tilitatib nr̃is. Gaudet gͦ .i. habi¬
tator manet in nob̾. si de eo ꝓficimꝰ.
alit̃ tͥstat᷑ .i. deserit nos. N enĩ sic
t̾stat᷑ ut patiat᷑ cũ impassibilis
sit: s t̾stari dr. qͥa a nob̾ recẽdit.
Sicut contͥstat᷑ homo cũ de ꝓpͥa

Expanded text:
est, non potest contristari cum ipsa sit aeterna et incommutabilis beatitudo; sed quodaaccidunt Deo tanquam illi accidant, loquimur, figurantes eum facere ut nobis accidant. Non ergo tenendum est aliquid tale accidere Spiritui sancto, qui in se immutabilis est, sed in sanctis habitat, ut eos impleat charitate, qua facit eos lapsibus vel peccatis eorum, de quorum fide et pietate gaudebant: quae tristitia laudabilis, quia venit ex charitatam boni sunt ut eos moestificent mali, et hi maxime quos bonos fuisse vel noverunt, vel crediderunt. Hoc locre facit, et quiescere ab operibus, quae valde fecerat bona, quia nos facit requiescere cum bona fecerimus. Vel ita, tilitatibus nostris. Gaudet ergo, id est habitator manet in nobis, si de eo proficimus. Aliter tristatur, id est deserit nos. Non enim sic tristatur ut patiatur, cum impassibilis sit, sed tristari dicitur, quia a nobis recedit. Sicut cont
Abbreviated transcription (Latin):
qͣtur. ⁊ contẽpnatur ꝓmissio dei. qͣ pro¬
misit fideles intͣre in requiẽ celestẽ. uł
qͣm in baptismo do fecimꝰ. quȩ seruata
facit nos intͣre in reqͥem. E enĩ. Qiͣ. di
co timeamꝰ. ⁊ mito. qͥa ñ possumꝰ nos ex¬
cusari. aĩ. de ñ dicta re: & enĩ nob̾ & cet̾a

Expanded text:
quatur et contemnatur promissio Dei qua promisit intrare in requiem coelestem, vel quam in baptismo Deo facimus: quae servata facit nos intrare in requiem. Etenim quasi dicat: Dico timeamus et merito, quia non possumus nos excusare, quasi de non dicta r
Abbreviated transcription (Latin):
die si nocẽ eiꝰ audieritis nolite ob¬
durare corda ur̃a. qͤmadmodũ
sua. scił. obdurauer̃t patres in
illa exacerbatione. ħ scił. de pa¬
trib addidit ut ꝑ patres eoꝵ
det̾reat eos. Qͥdam enĩ. Qiͣ. noli¬
te obdurare ut pat᷑s in exacer¬
batione. ⁊ bñ ħ dico qͥa qͥdam illoꝵ
audientes uocẽ di in deserto. de
reqͥe in terra palestina fut᷑a exa¬
cerbauer̃t dm .i. increduli. ⁊ du¬
ri fuer̃t. & iõ ꝑierunt. ħ iõ dicit.

Expanded text:
die si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, quemadmodum sua, scilicet obduraverunt patres, in illa exacerbatione, hoc scilicet de patribus addidit, ut per patres eorum deterreat eos. Quidam enim. Quasi dicat: Nolite obdurare ut patres in exacerbatione. Et bene hoc dico quia quidam illorum audientes vocem Dei in deserto de requie in terra Palaestina futura, exacerbaverunt Deum, id est increduli et duri fuerunt. Et ideo perierunt. Hoc ideo dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
admodũ ꝑ famulũ ñtiatũ ẽ de terre¬
na. ⁊ de celesti. ꝑ figurã terre ꝓmissio¬
nis. & ing̾diem᷑ credendo. sicut illi per
sermoꝓmissus de reqͥe. auditꝰ tm̃. qͥa ñ
fuit admixtꝰ fidei .i. qͥa ñ fuit credit᷑ ut
sermo & fides simul uing̾ent᷑. ñ fuit cre¬
exploratorib qͥ mala retuler̃t: ñ credide¬
r̃t. Egressi enĩ de egypto cũ multã uiã
ꝑambulassent. ⁊ multa indicia uͥtutis
dei accepissent in egypto. in mari ru
bro. inheremo. consiliũ fecer̾t man¬
dare speculatores qͥ deberent inspice¬
re naturã terre. illi uͦ cũ ꝑrexissent. re¬
um & uiroꝵ iexpugnabiliũ & fortiũ ꝓ¬
creatͥcẽ ẽẽ dicentes. quib auditis obstu

Expanded text:
amulum nuntiatum est de terra et coelesti per figuram terrae promissionis, et ingrediemur credendo, sicut illi perdsermo promissus de requie. Auditus tantum quia, non fuit admistus fidei, id est quia non fuit creditus ut sermo et fides simul jungerentur. Non fuit creexploratoribus, qui mala retulerunt non crediderunt. Egressi enim de Aegypto cum multam viam perambulassent, et multa judicia virtutis Dei accepissent in Aegypto, in mari 240 Rubro. In eremo consilium fecerunt mandare speculatores qui deberent inspicere naturam terrae. Illi vero cum perrexissent reum et virorum inexpugnabilium et fortium procreatricem esse dice
Abbreviated transcription (Latin):
entes desidiis animi & uolupta¬
tib carnis.
uariis a¬
gentes ui¬
tam nr̃am.
.i. in mala
nocendi uo¬
luntate. ⁊
cessib.⁊ si nocere ñ licuit. odibi¬
les de. uł aliis hominibꝰ. ⁊ in¬
uicẽ odientes alios. Cũ aũ be¬
nignitas. & humanitas sal¬

Expanded text:
entes desideriis animi, et voluptatibus carnis ariis agentes vitam nostram est in mala nocendi voluntate, et ccessibus, et si nocere non licuit, odibiles Deo, vel aliis hominibus, et invicem odientes alios. Cum autem benignitas et humanitas Sal
Abbreviated transcription (Latin):
nulla bona feceramꝰ. s sodm
suã magnã miscdiam. ita for¬
sitan ⁊ illis faciet qͥ aohuc in¬
creduli sc̃ saluos fecit dico ꝑ
lauachrũ regenationis .i. ꝑ
baptismũ. in qͦ deposito uet̾i
homine. generat᷑ nouus. & re¬

Expanded text:
nulla bona feceramus, sed secundum suam magnam misericordiam, ita forsitan et illis faciet qui adhuc increduli sunt. Salvos fecit, dico, per lavacrum regenerationis, id est per baptismum in quo deposito veteri homine generatur novus, et re
Abbreviated transcription (Latin):
ħ ut iustificati gr̃a ipsiꝰ. he¬
redes simꝰ interĩ in p̃sentiui¬
ñdum scđm rem. & iste sermo
des fecit. ẽ fidelis .i. uerax. &
de his p̃dictis uolo te confir¬
mare alios ut ourent in oꝑi¬
b bonis preeẽ. aliis multis
qͥ credunt do. Uł ita uolo te
confirmare. scił. eos qui cre¬
dunt deo. ut curent inoꝑi¬
b bonis p̃esse aliis multis.
uł sͥipsis. Ioeo uolo te de pre¬
dictis confirmare alios. qͥa
hec p̃dicta sunt bona. in se:
& utilia aliis hominibus.
ma. stultas aũ q̃stiones ubi
nec salus: nec utilis sc̃ia ẽ ⁊¬
genealogias .i. originũ enu¬
m̾ationes. ⁊ contentiones.¬

Expanded text:
a ipsius haeredes simus, interim in praesenti vinondum secundum rem. Et iste sermo,des fecit, est fidelis, id est verax. Et de his praedictis volo te confirmare alios ut curent in operibus bonis praeesse aliis multis qui credunt Deo. Vel ita: volo te confirmare, scilicet eos qui credunt Deo ut curent in operibus bonis praeesse, aliis multis vel sibi ipsis. Ideo volo te de praedictis confirmare alios, quia haec praedicta sunt bona in se, et utilia aliis hominibus. ma. Stultas autem quaestiones, ubi nec salus, nec utilis scientia, et genealogias, id est originum enumerationes, et contentiones
Abbreviated transcription (Latin):
rebit. ñc enĩ qͦsiam fallit. & uniuscuiꝰq opꝰ qua¬
le sit ignis ꝓbabis qͥã si in aliqͦ ñ inuenit. qͦdex¬
urat. manifestat illũ bonũ fuisse doctorem.
Alala uͦ doctͥna: ignis esca ẽ. Si cuiꝰ opꝰ manserit:
qͦd suꝑ edificauit mexcedẽ accipiet Cũm enĩ
m illo nichil sordis inuentũ fuerit. pͣuȩ doct᷑¬
nȩ: sicut ignis ñ consumit aurũ argentũ. la¬
pides p̃ciosos. ita &̃ bonꝰ magist̾ incorrupti¬
bilis ꝑmanebit. & erit ei merces uita ȩt̾na. Si
cuiꝰ õpus arserit: detͥmentũ patiet᷑. Opus qͦd
ardere dicit᷑ mala doctͥna ẽ. quȩ int̾ibit De¬
tͥmentũ patiẽ: penas ꝑpeti. Qͥs enĩ inpenapo¬
sit᷑. iacturã ñ sentit: Ipse aũ saluus erit qͥa ñ
int̾ibit substantia. qua constat .i. bona doc̃¬
tͥna in qua fundatus ẽ sicut doctͥna mala
ꝑibit q̃ accidens ẽ. Saluus erit dico. sic t̾ñarͣ
ꝑ ignẽ. qͥa ñ sine pena erit saluus. Per hoc

Expanded text:
t, nunc enim quosdam fallit. Et uniuscujusque opus quale fuerit ignis probabit, quia si in aliquo non invenerit quod exurat, manifestat illum fuisse bonum doctorem; mala vero doctrina ignis esca est. Si cujus opus manserit quod superaedificavit, mercedem accipiet. Cum enim nihil in eo sordis inventum fuerit pravae doctrinae, sicut ignis non consumit aurum, argentum, lapides pretiosos, ita et bonus magister incorruptibilis permanebit, et erit ei merces vita aeterna. Si cujus opus arserit, detrimentum patietur. Opus quod ardere dicitur mala doctrina est, quae interibit: detrimentum pati, est poenam perpeti. Quis enim in poena positus jacturam non sentit? Ipse autem salvus erit, quia non interibit substantia qua constat, id est bona doctrina in qua fundatus est, sicut doctrina mala peribit, quae accidens est. Salvus erit, dico, sic tamen quasi per ignem, quia non sine poena erit salvus. Per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sunt regis: mͦ eciã ñ considec pat̾ & filio.
qͥ repleuit filiũ. qͥ etiã menbra filii suã pos¬
sidet aͥ omũ: Deinde cũ de patre ꝓcedat qͦ¬
mͦ cũ patre ñ sedet. cũ ipsa sessio ñ sit utiq
cogitancia carnalit̾ ⁊ cũ etiã de menbris
eꝰ dicat apłs suscitauit. & consedere fecit
in celestib: Qm gͥ sp̃itui sc̃o subtrahit᷑ a
uob̾. qͥsqͥs ille ẽ consessus tamꝗͣ sedere cũ
patre. & filio sit indignꝰ. qui nos eadẽ se
bitat scił. in sc̃is. qui sc̃ templũ cħ. mͦ scđ̃o

Expanded text:
sunt regis? Quomodo etiam non considet Patri et Filio qui replevit Filium, qui etiam membra Filii suam possidet domum? Deinde cum de Patre procedat, quomodo cum Patre non sedet? Cum ipsa sessio non sit utique cogitanda carnaliter, et cum etiam de membris ejus dicat Apostolus: Suscitavit et consedere feciitui sancto subtrahitur a nobis, quisquis ille est confessus, tanquam sedere cum Patre et Filio sit indignus, qui nos eadem sedbitat, scilicet in sanctis qui sunt templum Dei, mo
Abbreviated transcription (Latin):
fundam̃tu hoc aurũ. argentũ. lapides p̃cio¬
sos. ligna. fenũ. stipulã. imiꝰ cuiꝰq opis mani¬
festii erit. In auro. argento lapidib p̃ciosis. pre¬
clarã doct̾nam significat. in trib aliis fruiola
& uana doct᷑na significat᷑. quȩ ⁊ si mͦ fallit ĩ ig¬
ne tñ apparebit qͥa ardebit. bona ꝑmanente. ⁊

Expanded text:
amentum hoc, aurum, argentum, lapides pretiosos, lignum, fenum, stipulam; uniuscujusque opus manifestum erit. In auro, argento, lapidibus pretiosis, praeclaram doctrinam significat. In tribus aliis frivola et vana doctrina significatur, quae etsi modo fallit. in igne tamen apparebit, quia ardebi
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ angłi. S dicit aliqͥs. añꝗͣ faceret ds ce¬
lũ & terrã. añꝗͣ faceret sc̃os. uͥ habitabat.
In se habitabat ds. ap̃ te habitat ⁊ ap̃ se
est. Non gͣ sic st̃ scĩ domus dei. ut ipsa
subtracta cadat łs. ĩmo sic habitat ds̃
in sc̃ĩs. ut si ipse discesserit. cadant. Pie¬
terea sorendũ qͦd ñ dici nͥ stultissime po
pore. qͥd totũ nr̃a anima impleu̾it. stul¬
tꝰ etiã dr angtiis alicubi impediri
cubi simul ẽẽ ñ possint. Uerũ illd̾ ẽ
multo mirabilius. qͦd cũ ds ubiꝙ sit
bitare pat̾ aut filiꝰ in qͦ ñ habitet

Expanded text:
stinus Sed dicit aliquis: Antequam faceret Deus coelum et terram, antequam faceret sanctos, ubi habitabat? In se habitat Deus apud te, et apud se est. Non ergo sic sunt sancti domus Dei, ut ipsa subtracta cadat Deus. Imo sic habitat Deus in sanctis, ut si ipse discesserit, cadant. Praeterea sciendum quod non dici nisi stultissime potpore, quod totum nostra anima impleverit; stultius etiam dicitur angustiis alicubi impediri cubi simul esse non possint. Verum illud est multo mirabilius, quod cum Deus ubique sit bitare Pater, aut Filius, in quo non habitat
Abbreviated transcription (Latin):
uł societatẽ ⁊ ħ totũ facit ĩ ca¬
ritate .i. ex dilectiõe qͦ ꝑacto:
erit m̃sura ecatis. Hoc gͥ. Hic
dedit. ad custodiã unitatis.⁊
qͥa crescere potestis. ⁊ ei occurre¬
pio sub testimonio dm̃. ħ scił.¬
ut iam. scił. a tẽpore fidei. ñ ã¬
huletis .i. uriatis. sicut gentẽ
ambulant. q̃ scił. ambulant
ĩ uanitate sensus sui. qͥa tͣnsi¬
toria amant. q̃ sensualitas
sugg̾it. hñtes intellectũ na¬
turalẽ obscuratũ tenebris.ii
ñ parũ obscurũ ⁊ iõ minus mi¬
rum ẽ si in uanitate ãbulant.
qͣm de uob̃ qͥ estis illuminati.
⁊ spem uitȩ habetis. Om̃is qͥ m¬
ce int̾iore illustͣtur. Est gͦ q̃dã
lux int̾ qͣm ñ haberre: qͥ ñ in¬
telligunt. Gentiles dico. alie
eos. Duȩ qͥppe sunt uitȩ una cor¬
rat morit᷑ corpꝰ. sic anima mo¬
rit᷑ si deserat deus. Anima re¬
cedens a luce iusticiȩ. quanto
mag̃ querit qͥd inueniat con¬
tra iusticiã. tanto plꝰ repellit᷑
a lumine u̾itatis ⁊ in tenebͦ

Expanded text:
cietatem, et hoc totum facit in charitate, id est ex dilectione. Quo peracto erit mensura aetatis. Hoc. Hic dedit ad custodiam unitatis, et quia crescere potestis et ei occurrepio sub testimonio Domi a tempore fidei, non ambuletis, id est vivatis, sicut gentes ambulant, quae scilicet ambulant in vanitate sensus sui, quia transitoria amant: quae sensualitas suggerit. Habentes intellectum naturalem obscuratum a tenebris, id est non parum obscurum. Et ideo minus mirum est si in vanitate ambulant, quam de vobis qui estis illuminati, et spiritum vitae habetis. Omnis qce interiore, illustratur. Est ergo quaedam lux intus, quam non habent qui non intelligunt. Gentiles, dico, alieneos. Duae quippe sunt vitae, una corrat, moritur corpus; sic anima moritur si deserat Deus. Anima recedens a luce justitiae quanto magis quaerit quid inveniat contra justitiam, tanto plus repellitur a
Abbreviated transcription (Latin):
astutia .i. ꝑ homines malicio¬
sos in se ⁊ ad simpliciũ deceptio¬
nẽ astutos. quoꝵ doct̾na fit ad
cyiuentionẽ erroris. ut sub
p̃textu u̾itatis magis decipiat.

Expanded text:
astutia, id est per homines malignos in se, et ad supplicum deceptionem astutos, quorum doctrina fit ad circumventionem erroris, ut sub praetextu veritatis magis decipiat
Abbreviated transcription (Latin):
ponite etiã desidia q̃ sunt erroris. uł ab
errore uenuint. uł ad errorẽ ducunt. N¬
nulli putant. qͦd uetꝰ homo corpus sit.
⁊ nouus amma. s corpꝰ ext̾ior homo ẽ: a¬
nima int̾ior. ⁊ in int̾iori agit᷑ hec nouitã.

Expanded text:
ponite etiam desideria quae sunt erroris, id est ab errore veniunt, vel ad errorem ducunt. Nonnulli putant quod vetus homo corpus sit, et novus anima. Sed corpus, exterior homo est: anima, interior, et interiori ag
Abbreviated transcription (Latin):
uł duritiã cordis eoꝵ .i. q̃a p̃dicationi
ocłos cordis clauser̃t. qͥ etiã ꝓ sua tͦpitu¬
dine desꝑantes de fut᷑a uita. uł indolo¬
rii. alia littera. quȩ ex greco tͣhit᷑ .i. de pec¬
catis ñ dolentes. semecipsos tͣdidunt ꝑ
uoluntatẽ ad malitiã lib̾am ĩpudicitiȩ.
.i. fornicatiõi. ⁊ dem̃ tͣdid̾unt se moꝑatio

Expanded text:
duritiam cordis ipsorum, quia praedicationi oculos cordis clauserunt, qui etiam pro sua turpitudine desperantes de futura vita. Vel, indolorii, alia littera quae ex Graeco trahitur, id est ex peccato non dolentes semetipsos tradiderunt per voluntatem, ad malitiam liberam, impudicitiae, id est fornicationi. Et deinde tradiderunt s
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmundũ sit piet̾miserint. ⁊ ħ in auari
tas t̾mino caret. ut etiã ult᷑ concessos inip¬
tiarũ fines t᷑pitudinẽ oꝑent᷑. ł sicut a¬
lii dicunt. ⁊ auaritie. uł in auaritia. ⁊ ac¬
cipit᷑ ꝑ se de alio uitio. ut sit sensus. tͣdi¬
der̃t semetipsos in oꝑa om̃is ĩmunditiȩ.
⁊ tͣdid̾unt se auaritiȩ. Uł ita. ipsi dico.

Expanded text:
aritoluptas termino caret, ut etiam ultra concessos nuptiarum fines turpitudinem operentur. Vel, sicut alii dicunt, et avaritiae, vel, in avaritia, et accipitur per se de alio vitio, ut sit sensus: Tradiderunt semetipsos in operationem omnis immunditiae, 172 et tradiderunt se avaritiae. Vel ita: Ipsi dico
Abbreviated transcription (Latin):
cõmendauit. qͦd ẽ gͣnde ludibriũ impiis.
gͣnde myst̾ium piis. Hoc gͦ obꝓbriũ. ⁊ de¬
formitatẽ xcp̃i ñ erubescamꝰ: s uenerem᷑.
Deformitas enĩ xp̃i te reformat. nͥ defor¬
mis ille eẽ uoluissec: tu formã qͣm perdi¬
disti. ñ recepisses. Pendebat gͦ in cruce de¬
formis. s deformitas illiꝰ pulc̾tudo nr̃a
erat. l hac gͦ deformitate głem᷑. cuiꝰ sig¬
nũ in fronte portamꝰ. de hac deformita
sapientia. & in potestate. in maiestate:
& uerũ diceret. S ñ ẽ magnũ in sapien¬
tia dei. uł. maiestate. uł potestate dei
głari. s in cruce. uñ impius insultat ir¬
ridetq phylosophꝰ. & oiͣ. quis diceret. cͦ
xum. mͥ mundꝰ crucifixus ẽ. ut me ñ te¬
neat. ⁊ ego mundo. ut eũ ñ teneã. qͥaͣ nec
ego in mundo aliqͥd cupio nec ipse suũ.¬
in me aliqͥd cognoscit. sicut dñs ait. Ue¬
nt enĩ pͥnceps mundi huiꝰ. & in me ñ ha

Expanded text:
 impiis, grande mysterium piis. Hic ergo opprobrium et deformitatem Christi non erubescamus, sed veneremur. Deformitas enim Christi te format; nisi deformis ille esse voluisset, tu formam quam perdidisti non recepisses. Pendebat enim in cruce deformis, sed deformitas illius pulchritudo nostra erat. In hac ergo deformitate gloriemur, cujus signum in fronte portamus. De hac deformitatsapientia, in potestate, in majestate: et verum diceret. Sed est magnum in sapientia Dei vel majestate vel potestate Dei gloriari, sed majus in cruce. Unde impius insultat, irridetque philosophus. Et quasi quis diceret: Cur xum, mihi mundus crucifixus est, ut me non teneat, et ego mundo, ut eum non teneam. Quia nec ego in mundo aliquid cupio, nec ipse aliquid suum in me cognoscit, sicut Dominus ait: Venit princeps mundi hujus et i
Abbreviated transcription (Latin):
tis. Stiginata gͦ appellauit ꝙi. notas
penarũ:  de ꝑsecutionib qͣs paciebat᷑
aliquo ferro facta. Et ẽ sensꝰ.
Ideo ñ debet fieri mͥ molestia:
qu̾ia ego habeo alios conflictꝰ.
& certamina. quȩ in ꝑsecutioni¬
b quas patior mecũ dimicant. Gratia.
predicta teneatis. gratia. ñ dissensio.¬
ñ legis seruitus. ñ ricca. ñ iurgium. s
gratia domini nr̃i iħu xp̃i. o fratres sit
Per hõc uerbum hebreum: uera esse
quȩ locutus est ostendit.

Expanded text:
go appellavit quasi notas poenarum de persecutionibus quas patiebatur. aliquo ferro facta. Et est sensus: ideo non debet fieri mihi molestia, quia ego habeo alios conflictus, et certamina quae in persecutionibus quas patior mecum dimicant. Gratia. praedicta teneatis, gratia, non dissensio, non legis servitus, non rixa, non jurgium, sed gratia Domini Jesu Christi, o fratres, sitPer hoc verbum Hebraeum vera esse quae locutus est ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
Niͣ. eqͣlia sunt p̃putiũ & cͥcuncisio. s noua
creat᷑a .i. regen̾atio. & nõua uita. Nouam
enĩ creaturã. dicit uitã nouam. ꝑ fidem
xp̃i. Qiͣ. ego in cruce głior. & qͥcũꝙ fuerra
secuti hanc głam .i. rectitudinẽ głandi.
pax .i. tͣnquillitas mentis. ⁊ miscđia de

Expanded text:
nova creatura, id est regeneratio et nova vita. Novam enim creaturam dicit novam vitam per fidem Christi. Ego in cruce glorior; et quicunque fuerint secuti hanc regulam, id est rectitudinem gloriandi, pax, id est tranquillitas mentis, et misericordia, de
Abbreviated transcription (Latin):
do. uł de cet̾o ita ut sint duȩ dictiones.
.i. de alio prec̃ fidem. scił. de legalibꝰ. ne¬
mo sit mͥ molestꝰ u̾t iterũ cogar᷑ cribere
tiones tediũ sͥ fieri de re qͣntũ satis erat
exposita. Uel sicut in greco legitur de
cetero nemo laborẽ mͥ exhibeat. uł pres¬
tet scilicet ut rursũ in uobis necessita¬
tẽ habeam laborandi. Laborem enm
prestat magist᷑: qui aliter sentit qͣm
docuit. Dico ut nemo sit molestus mͥ.
cui utiq ñ ẽ facienda molestia: ego e¬
nim porto in corꝑe meo ꝓ fidelib stig¬

Expanded text:
duae dictiones, id est de alio praeter fidem, scilicet de legalibus, nemo sit molestus, ut iterum cogar scribere tiones taedium sibi fieri de re quae tum satis erat exposita. Vel sicut in Graeco legitur: De caetero nemo laborem mihi exhibeat, vel praestet, scilicet ut rursus in vobis necessitatem habeam laborandi. Laborem enim 162 praestat magistro qui aliter sentit quam docuit. Dico ut nemo sit molestus mihi, cui utique non est facienda molestia. Ego enim porto in corpore meo, pro fidelibus stig
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. scił. &s mundũ crucifi¬
tingit ut hõ mundũ m̃te ñ te¬
neat. s tñ mundꝰ eũ in suis occupa¬
tionib astringit. ⁊ mortuus ẽ h̾o mun¬
alio intentũ in suis actib raꝑe conten¬
dit. S nec paulꝰ mundũ cupit. nͨ muii¬
dus eum. ut in duob mortuus neuter
nentrũ uideret. Qͥa gͦ nec paulꝰ mira¬
di głam q̃rebat. nec amundi gła ip¬
se q̃rebat᷑. iõ & se mundo. & mundũ

Expanded text:
mundus crucifiumque, ut homo mundum mente non teneat, sed tamen mundus eum in suis occupationibus astringit et mortuus est homo munalio intentum in suis actibus rapere contendit; sed nec Paulus mundum cupit, nec mundus eum: ut in duobus mortui neuter neutrum videt. Quia igitur nec Paulus mundi gloriam quaerebat, nec a mundi gloria ipse quaerebatur, ideo et se mundo et mundum
Abbreviated transcription (Latin):
.i. mitigate. & qͣntũ ad culpã delete. s ñ
qͣntũ ad penã. & quoꝵ pecc̃a actualia¬
tecta sunt in baptismo. Pecc̃a dicit quȩ
st̃ in actu. quȩ ita inbaptismo tecta st̾¬

Expanded text:
 mitigatae et quantum ad culpam deletae, sed non quantum ad poenam, et Quorum peccata, actualitecta sunt in baptismo. Peccata dicit quae sunt in actu, quae ita in baptismo tecta su
Abbreviated transcription (Latin):
facta ꝓmissio. qͥa in eo implenda erat.
Que ꝓmissio: Hec scił. ut eẽt heres mundi.
ñdũ enim lex data erat. qñ hec ꝓmissio
facta ẽ. Abrahã dr heres mundi .i. pos¬
abrahe. & ipse in xp̃o qui ex eo natus est¬
possidet om̃ia. Abrahã gͥ heres mundi
di scd̾m potestatẽ ꝑ quẽ fit benedictio¬
filiis abrahe. cui dedit pat̾ gentes & ter¬
minos terrȩ. sicut ait dauid. dabotͥ gen¬
tes. & cet̾a. Itãꝙ millo impleta ẽ ꝓmissio.¬
qua dictum ẽ abrahe: patrẽ multarũ
gentĩ posui te. Et itẽ. In semine tuobñ
dicent᷑ om̃s gentes: & alia huiͦmͦi. Hlec
ꝓmissio ut dictũ ẽ ñ ẽ facta ꝑlegẽ. s ꝑ¬
iusticiã fidei. ꝑ quã bñdicunt᷑ homines.
Dixit ꝑ iusticiã fidei ꝓmissionẽ heredita¬
tis factam abrahe: non ꝑ legẽ. ñc dicit ꝑ
eandẽ iusticiã fidei. fieri heredes ab he
brahe Non

Expanded text:
facta promissio, quia in eo implenda erat. Quae promissio? haec scilicet ut esset haeres mundi. Nondum enim lex data erat, quando haec promissio facta est. Abraham dicitur haeres mundi, id est posAbrahae, et ipse in Christo qui ex eo natus epossidet omnia. Abraham ergo mundi di, secundum potestatem, per quem benedictiofiliis Abrahae fit, cui dedit Pater gentes, et terminos terrae, sicut ait David: Dabo ei gentes, etc. . Itaque in illo est impleta promissioqua dictum est Abrahae: Patrem multarum gentium posui te . Et item: In semine tuo, dicentur omnes gentes , et alia hujusmodi. Haec promissio, ut dictum est, non est facta per lejustitiam fidei, per quam benedicuntur homines, Dixit per justitiam fidei promissionem haereditatis factam Abrahae, non per legem: nunc dicit, eamdem justitiam fidei fieri haeredes Abrahae, Abraham non
Abbreviated transcription (Latin):
p̃hensio uera. ñ dispensatoria. Ait enĩ ihe¬
ronimꝰ. Exͣ ħloco impiꝰ porphiriꝰ petruma
paulo rep̾hensũ. nob̾ obicit. uolens illi &¬
maculã erroris. & huic ꝓcacitatis incute¬
re. & in cõmune ficti dogmatis accusare
m̃datiũ. dũ int̾ se eccłiarũ pͥncipes dissi¬
d̾ent. qͦd utiq facit. ñ intelligens qͦ sensu
pecrꝰ rep̃hensibilis fuisse uł ei paulus is¬

Expanded text:
prehensio vera non dispensatoria. Ait enim Hieron.. Ex hoc loco impius Porphyrius Petrum a Paulo reprehensum nobis objicit, volens et illi maculam erroris, et huic procacitatis incutere, et in commune ficti dogmatis accusare mendacium, dum inter se Ecclesiarum principes dissiderent. Quod utique facit non intelligens quo sensu Petrus reprehensibilis fuisse, vel ei apos
Abbreviated transcription (Latin):
subtͣctionẽ iste rep̃hensionẽ. ut & iudeis su¬
ꝑbia & gentilib desꝑatio tolleret᷑ Non
gͥ uł paulo. uł eis cũ qͥb añedens. se ab
eis postea seꝑabat. petrꝰ uͦ uere rep̃bensib¬
lis erat. nec ei paulus ꝓcacit̾ resistebat. Pau¬
lus enĩ in petͦ rep̃hendere ħ ñ potuit qͦd
ipse fecit nec arguere simulationẽ. cuiꝰ &
ipse reus erat. s fuit hec rep̃hensio ñ uera.
nem lintei. u̾ erant diu̾si generis aĩmalia.
ad corneliũ intͣuit ⁊ cũ gentib comedit.
qͥ etiã q̃stionẽ de hac re soluit. Cũ enĩ pau¬
lus & barnabas. iã conu̾sis multis gñtib
uenissent antiochiã. qͥdam de iudea des¬
cendentes dicebant sñ lege moysi nemo
potest saluari. Cunc utͥq scił. paulꝰ ⁊ bal¬
nabas. ⁊ illi iudei. qͥ hȩc di cebant: a scende

Expanded text:
hensionem, ut et Judaeis superbia, et gentibus desperatio tolleretur. Non igitur vel Paulo vel eis cum quibus ante edens se ab eis postea separabat, Petrus vere reprehensibilis erat, nec eis Paulus procaciter resistebat. Paulus enim in Petro hoc reprehendere non potuit, quod ipse fecit, nec arguere simulationem, cujus et ipse reus erat; sed fuit haec reprehensio non vera, nem lintei, ubi erant diversi generis animalia, ad Cornelium intravit, et cum gentibus comedit: qui etiam quaestionem de hac re solvit. Cum enim Paulus et Barnabas jam conversis multis gentibus venissent Antiochiam, quidam de Judaea descendentes dicebant: Sine lege Moysi nemo potest salvari. Tunc utrique scilicet Paulus et Barnabas et illi Judaei qui hoc dicebant, ascende