comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
filios uel in amicos uel in aliqͦs
ad se pertinentes. ¶ Dictum ẽ
enim iram ẽẽ appetitum pene:
nõ simpliciter s in ordine ad
uindictam. Nullus autem ul¬
cisci desiderat insi de forefatien
le malum secundum se ẽẽ põt
uel de pertinentibus ad se uel¬
ad alium: statim enim cum sci¬
mus aliquem ẽẽ malum ut
cum scimus aliquem ẽẽ furem
¶ Secunda dr̃a est quia ira sempet
est in singulari. Odium aut põt eẽ
incominuni odire errim põt aliqͥs
commnuniter ⁊ furem ⁊ detratorẽ
s irasci nõ põt nisi alicui insp̃ali.
nam cum homo incommun nõ
imurietur nobis s semper com¬
nuiraitatur inuiriam per aliꝙ̃
hominem sp̃alem. licet odire pos¬
cia dr̃a est quia odium est quid
insatiabile s ira saciatur. nam
si odium est appetitus mali sim¬
pliciter. ille quem odimus non
posset tm̃ hr̃e de malo quin uel¬
lemus quid ꝙ hr̃et plus. Sed
ira que est appetitus pene nõ sĩ¬
pliciter sed ut ordinatur ad ui¬

Expanded text:
filios, vel in amicos vel in alios filios, vel in amicos vel in alios ad se pertinentes. Dictum est enim iram esse appetitum poenae, non simpliciter, sed in ordine ad vindictam. Nullus autem ulcisci desiderat, nisi de forefacientle malum secundum se, esse potest vel de pertinentibus ad se. vel alium statim enim, cum scimus aliquem esse malum, ut cum scimus aliquem esse furem  Secunda differentia est, quia ira semper est in singulari: odire potest esse in communi. Odire autem potest aliquis communiter omnem furem, et detractorem: sed irasci non potest nisi alicui speciali. Nam cum homo in communi non iniurietur nobis, sed semper committatur iniuria per aliquem haminem specialem: licet odire posrtia differentia est, quia odium est quid insatiabile: sed ira satiatur nam si odium est appetitus mali simpliciter, ille quem odimus, non posset tantum habere de malo, quin vellemus quod haberet plus. Sed ira quae est appetitus poenae, non simpliciter, sed ut ordinatur ad vin
Abbreviated transcription (Latin):
maximam affĩ Cnems.¬
tatem uidetur hr̃e cum odio.
Prius quam ostendamus quo¬
modo reges ⁊ principes se hr̃e de¬
beait cirta iram ⁊ mansuetu¬
dinem. uidendum est quomo¬
do ira differat ab odio ⁊ quod
sit de testabilius anira anodiũ
mordinatã. Est autem ima pͥn¬
cipalis dr̃a inter iram ⁊ odium quia
odium est appentus mali simplicit̾
⁊ ab solute. nam odium oppoit᷑
amori amare aũt ut dicitur secũ¬
do rech. est idem quod uelle alicui
bonum secundum se.Siodire ali¬
quem est uelle alicui malum sĩ¬
pliciter: absolute. Ira autem nõ
sit. nam ira nõ est appetitus ma¬
li secundum se. sed mordine ad
uindictam. põt enim diffiniri
ira quod est appetitus mali secũ¬
autemdr̃a principali inter iram
⁊ odium sumuntur. uin. diffr̃ẽ
ex hus que sunt ad se ip̃m uel
de pertinentibus ad ip̃m. Odiũ
autem ẽẽ põt depertinentibus
ad ip̃m ⁊ ad alium. Nam iras
citur nullus alicui nisi credat
ip̃m forefetisse uel inse uelin

Expanded text:
maximam affinitatem videtur habere cum odio Prius quam ostendamus, quomodo reges, et principes se habere debeant circa iram, et mansuetudinem. Videndum est quomodo ira differat ab odio: et quod est detestabilius an odium, an ira inordinata. Est autem una principalis differentia inter iram, et odium: quia odium est appetitus mali simpliciter, et absolute. nam odium opponitur amori: amare autem  ut dicitur 2. rhetor est Idem quod velle alicui bonum secundum se sic odire aliquem est velle malum ei simpliciter, et absolute. Ira autem non sic: nam non est appetitus mali secundum se, sed in ordine ad vindictam. Potest enim diffiniri ira, quod est appetitus poeautem differentia principali inter iram et odium, sumuntur octo differentiae, s quae sunt ad seipsum, vel ex pertinentibus ad ipsum. Odium autem esse potest de pertinentibus ad ipsum, et ad alium. Nam nullus irascitur alicui, nisi credat ipsum fore fecisse vel in, se vel in
Abbreviated transcription (Latin):
mere timorem quam moderare o¬
audaciam ut dictum fiit supra ca¬
pitulo de fortitudine de facili uidi
põt quomodo se hr̃e debeant adau¬
datiam decet enim eos non hr̃e
audaciam inmoderatam s mode¬
ratam. nam si audacia sit inmo¬
derata lomo plus presinint quã
debeat quod regibus nõ expedit
quia tunc periculo exponerent to¬
tum regnum. si uero quis nullã
audatiam hẽat. omnino est in¬
detens: quia tunt nchil aggredit᷑¬
moderate ergo se hr̃e ad timorem
⁊ ad audatiam regibus ⁊ princi¬
pibus omnino congruit. Capi¬

Expanded text:
mere timorem, quam moderare mere timorem, quam moderare audaciam, ut dictum fuit supra Capitulo de fortitudine: de facili videri potest, quomodo se habere debeant ad audacias. decet enim eos non habere audaciam immoderatam, sed moderatam. Nam si audacia sit immoderata, homo plus praesumit quam debeat. quod regibus non expedit, quia tunc periculo esponerent totum regnum. Si vero quis nullam audaciam habeat, omnino est indecens: quia tunc nihil aggreditModerate ergo se habere ad timorem, et ad audaciam regibus et principibus omnino congruit.
Abbreviated transcription (Latin):
uus indecens est ip̃m timere in¬
moderato timore. ¶Tertio ĩmo¬
deratus timor reddit hominẽ
tremulentum. nam propter tĩo¬
rem calore rediente ad interio¬
ra exteriora membra frigida o¬
manent. nerui ergo fiunt frige¬
fci nõ ualences sustinere men¬
bra. quare accidit eis tremor q̃r
si inconueniens est regem ẽẽ
tremulentũ qui deb ẽẽ uirilis ⁊
constans inconueniens est ip̃m
timere mmnoderato timore.
¶Quarto inmoderatus timor
reddit hominem in inoperatiuũ
nam homo propt̾ timorem in¬
moderatum tremens ⁊ obstu¬
pestus inmobilitatur ⁊ nescit
quid faciat. Cum ergo totum regnũ
sit inrege tanquam inmouente. ⁊
expectet᷑ imꝑium eius. Si rex sit in¬
operatinus ⁊ imperare nõ ualeat
propt̾ inmoderatum timorem to-¬
ti regno preidicium gĩgnitur q̃r
si hoc est indetens nõ decet regem
timere inmoderato timore. ¶ Uiso
quomodo reges sehr̃e debeant ad
timorem quia difficilius est repei¬

Expanded text:
vus; indecens est ipsum timere imvus; indecens est ipsum timere immoderato timore. Tertio immoderatus timor reddit hominem tremulentum. Nam propter timorem calore pregrediente ad interiora, exteriora membra frigida manent. nerui ergo fiunt frigefacti, et non valentes sustinere membra quare accidit et tremor. Ergo si inconveniens est regem esse tremulentum, qui debet esse virilis, et costans, intimere immoderato timore. Quarto immoderatus timor reddit hominem inoperativum. Nam homo propter timorem immoderatum tremens et obstupefactus immobilitatur, et nescit quid faciat cum ergo totum regnum sit in rege tanquam in movente, et quod portet imperium eius, si rex sit inoperativus, et imperare non valeat propter immoderatum timorem, toti regno praeiudicium gignitur, quare si hoc est indecens, non decet regem immoderato timore timere. Viso quomodo reges se habere debeant ad timorem, quia difficilius est repri
Abbreviated transcription (Latin):
reginĩ regni. nam timor inmo¬
deratus. primo reddit hominem
inmobilem ⁊ cõtractum. Secun¬
do facit ip̃m inconsiliatũm. Ter¬
tio facit eum tremulentũ. Et¬
quarto fatit eum inoperatim.
Cum emm quis timet calor ad
interiora progreditur modum
enim quem iidemus in hom̃ĩb
aspic̾e possumus incalore corpo¬
ris naturalis. Cum enim ho¬
mines exñtes incampis timẽt¬
statim confugiunt ad castrum uel
ad artem. sic cͥumquis timet calor
existens in ext̾ioribus membris sta¬
tim confugit ad interiora. propter
cens est caput regni siue regem ẽẽ
inmobilem ⁊ contractum. indetẽs
¶ Secundo hoc est indecens quia
mmnoderatus timor facit hominẽ
inconssliatiuum: cum enim quis
inmoderate timet totus obstupe
faciat propter quod nõ recordat᷑
consiliari ⁊ si consilium ei detur
propt̾ obstupefactionem nõ ap¬
prehendit illud. quare si indetens
est ut facta regni sine consilio
gerantur ⁊ ut rex sit inconsili ati¬

Expanded text:
 regno. Nam timor immo regno. Nam timor immoderatus primo reddit hominem immobilem, et contractum. Secundo facit ipsum inconsiliativum. Tertio facit eum tremulentum. Quarto facit eum inoperativum. Cum enim quis rimet, calor ad interiora progreditur modum enim, quem videmus in hominibus, aspicere possumus in calore corporis naturalis. cum enim himines existentes in campis timentstatim confugiunt ad castrum, vel ad arcem: sic cum quis timet, calor existens in exterioribus membris, statim confugit ad interiora. propter cens est caput regni sive regem esse immobilem et contractum, indecens  Secundo hoc est indecens, quia immoderatus timor facit hominem inconciliativum cum enim quis inmmoderate timet, totus obstupesfaciat. propter quod non recordatur consiliari: et si consilium ei detur, propter obstupefactionem non apprehendit illud. quare si indecens est, ut facta regni sine consilio gerantur, et ut rex sit inconsiliati
Abbreviated transcription (Latin):
patet. nam ut dicitur secindo¬
reth̾. capitulo detimore. timor consilia¬
tiuos facit. ex eo enim qudd aliqͥs
timet consiliatur quomodo possit ef¬
fugẽ malum quod dubitat. cum gͦ
uum totum regnum absq mag¬
no consilio debite gub̃nari nõ pos¬
sit. expedit principib ⁊ regibus ut
consiliatini reddantur. hr̃e aliquẽ
moderatum timorem. ¶ Seci¬
do hoc idem inuestigare possumu
ex parte operis nam nõ sufficit sol¬
licitari cirta consilia ⁊ iudicare de
consiliatis insi consiliata ⁊ iudica¬
ta per opera debite ⁊ diligenter exe¬
quamur moderatus aucem timor
nđ̃ solum consiliatiuos facit. s ⁊̃
agit ut opera diligencius opere¬
mur nam si moderatus timor
assit diligentius agimus opera
per que fugere credimus timorẽ
illum. ¶Ostensum est ergo ꝙ
decet reges ⁊ printipes moteratũ
hr̃e timorem. attũ inmoderateti¬
mere nullo modo decet eos. Im¬
moderatus enm timor .iiͦii. hr̃e
uidetur. que omnino derogant¬

Expanded text:
patet. nam, ut dicitur 2. Rhetopatet. nam, ut dicitur 2. Rhetoric. cap. de timore, Timor consiliativos facit ex eo, quod aliquis ei timet, consiliatur, quomodo possit effugere malum, quod dubitat. Cum ergo unum totum regnum absque magno consilio debite gubernari non possit, expedit principibus, et regibus ut consiliativi reddantur, habere aliquem moderatum timorem. Secundo hoc idem investigare possumus ex parte operis fiendi. Nam non sufficit solicitari circa consilia et iudicare de consiliatis, nisi consiliata, et iudicata per opera, debite et diligenter exequamus. Moderatus autem timor non solum consiliativos facit, sed etiam agit ut opera diligentius operemur. Nam si moderatus adsit timor, dilegentius agimus opera, per quae fugere credimus timorem illum. Ostensum est ergo, quod decet reges, et principes moderatum habere timorem attamen immoderate timere nullo modo decet eos. Immoderatus enim timor quatuor habere videtur, quae omnino derogant
Abbreviated transcription (Latin):
aut circacimorem ⁊ audaciam
que respicumt futurum malum
inderentur autem forte alicui
reges ⁊ principes in nullo debere
ẽẽ tiudos. quia talia regie o
marestati derogare uñr multe¬
tiens autem sic incitantes. re¬
ges hr̃e consueuerunt persua¬
dentes eis. ut omnia audeant
nchiltimeant. Sed tales sunt
adulatores nõ neri dici. docent
enim reges nõ ẽẽ fortes nam
qui omnia audet ⁊ nichil cimet
ut dicitur primo magnorum
morum ño est fortis sed fatrauiᷤ.
o ergo uidere quomodo oporte¬
at eos ẽẽ timidos ⁊ audaces ti¬
morenim si moderatus sit ex¬
pediens est regibus ⁊ principi¬
bus/ moderate enim omes
principantes timere debent:
ne aliquid insurgat in regno
quod eius bonum statum depͣ¬
uare possit. ¶ Possumus aũt
quanitum ad p̃resens duplici
uia inuestigare quod modera¬
tus timor ncc̃ius sit regibus.¬
¶ Prmia uia sinitur ex par¬
te consilu hñdi. Secunda exꝑ
te operis fiendi. Prima uia sic

Expanded text:
ant contra timorem, et audaciam, ant contra timorem, et audaciam, quae respiciunt futurum malum. Videtur autem forte aliquibus reges, et principes in nullo debere esse timidos, quia talia regiae maiestati derogare dicuntur. multos autem sic incitantes reges habere consueverunt, persuadentes eis ut omnia audeant, nihil caveant: sed tales sunt adulatores, non veridici: docent enim reges non esse fortes. nam qui omnia audent, et nihil timent, ut dicitur I. Magnorum moralium, non est fortis, sed fatuus. Oportet ergo videre quo modo eos esse deceat timidos, et audaces. Timor autem si moderatus sit, expediens est regibus et principibus. Moderato enim timore omnes principantes timere debent, ne aliquid insurgat in regno, quod eius bonum statum depravare possit. Possumus autem  quantum ad praesens duplici via investigare, quod moderatus timor necessarius sit regibus. Prima via sumitur ex parte consilii habendi. Secunda ex parte operis fiendi. Prima via sic
Abbreviated transcription (Latin):
ech̾. circa mores singula¬
res considerationes magis profi¬
cuuit. u̾umqr sunt nob̃is nota
confusa magis/ ut dicitur pri¬
mo phi. Ideo inhoc primo demo¬
typo quia in secundo ⁊ maxime
intertio plus descendemus ad
particulares citunstãcias. ex¬
pedit tamen hec ulia pertransi¬
te quia horum cognitõ faciet
ad cognitionem sequencium
¶Intertio ergo libro magis ꝑ¬
ticulariter tractabimus facta
regni nõ tamen etiam in illo
libro expediet penitus usq ad
particularia descendere qr ex¬
ꝑti incurus ⁊ maxime reges ⁊
principes propter negotiorum
frequentiam satis particularia
desta nouerunt: quare si aliqͣ¬
imorali negotio ułia eis tra¬
dantur suffragante exꝑiencia
quam hñt de moralibus ges¬
tis sufficienter instrui pocerũt
in cognitione moralium ¶Hus
ergo p̾libatis dicamus quod sicut
cipes quomodo se hẽant circa spẽ
⁊ desperatõnem que respitiut
futurum bonim sic setundum
eandem method̃. eos instruere
possumus quomodose h̃e debe¬

Expanded text:
 circa mores, singulares considerationes magis proficiunt. verum quia sunt nobis nota confusa magis, ut dicitur I. Physicorum, ideo in hoc primo de motypo: quia in secundo, et maxime in tertio plus descendemus ad particulares circumstantias. Expedit tamen haec universalia pertransire, quia horum cognitio faciet ad cognitionem sequentium. In tertio ergo libro magis particulariter tractabimus facta regni: non tamen ella in illo libro expediet penitus usque ad particularia descendere: quia experti in curiis, et maxime reges et principes propter eorum negociorum frequentiam, satis paticularia gesta noverunt. Quare si aliqmorali negocio eis tradantur, suffragante experientia quam habent de moralibus gestis, sufficienter instrui poterunt in cognitione moralium. His ergo praelibatis dicamus quod sicut cipes, quomodo se habere debeant circa spem et desperationem quae respiciunt futurum bonum. sic secundum eandem methodum eos instruere possumus, quomodo se habere debe
Abbreviated transcription (Latin):
derare debent primo ⁊ principalit̾
bonum diuinum ⁊ cõmune. alia
aũt sunt desideranda ut ordinẽ¬
hũt ad ista. Deleui ergo pat̾e pos¬
sunt que ⁊ quomodo ab hominari
debent ⁊ quia printipalit̾ sunt ab¬
hominanda que expressius contͣ¬
dicunt bono diuino ⁊ communi
alia autẽ sunt abhominanda ex
consequentishu̾ius aũt ablomi¬
nationem ⁊ desiderium tantoma¬
gis decet reges ⁊ principes quan¬
to magis decet eos hr̃e curam de
bono regnn ⁊ communi que sũt
autem illa que regnum conser¬
uant in bono statu ⁊ quomodo
rex se debeat hr̃e ad ip̃m regnũ
intertio libro diffiusius ostendet᷑¬
ges ⁊ principes se hr̃e debeant

Expanded text:
are debent primo et principaliter bonum divinum et commune, alia autem sunt desideranda ut ordinantur ad ista: de levi patere potest quae et qualia abominari debent, quia principaliter sunt abominanda quae expressus contradicunt bono divino et communi, alia autem abominanda sunt ex consequenti. Huiusmodi autem abominationem et desiderium tanto magis decet reges et principes, quanto magis eos decet habere curam de bono regni et communi. Quae sunt autem illa quae regnum conservant in bono statu, et quomodo rex se debeat habere ad ipsum regnum, in tertio libro diffusius ostendeges et principes
Abbreviated transcription (Latin):
go uidere quomodo reges ⁊ princi¬
pes se hr̃e debeant circa spem ⁊ despe¬
rationem. S si considerentur dc̃a
prehĩta nõ est difficile scire quomͦ
reges ⁊ principes ad lec sehr̃e debe
les. Cum ergo humilitas mod̾et
spem quia humiles cognoscentes
defc̃m proprium nõ sperant utra
quam debeant. magnammitas
uero reprimit desperatõnem. qr
magnanimi propt̾ difficultatẽ
operis nõ despetant. si reges ⁊ pͥn¬
cipes fuint humiles ⁊ magnani¬
mi sperabunt speranda propter

Expanded text:
incipes se habere debeant circa spem et desperationem. Sed si considerentur dicta praehabita, non est difficile scire, quomodo reges et principes ad hoc se habere debeamos: cum ergo humilitas moderet spem, quia humiles cognoscentes defectum proprium, non sperant ultra quam debeant: magnanimitas vero reprimat desperationem, quia magnanimi propter difficultatem operis non desperant: si reges et principes fuerint humiles et magnanimi, superabunt spe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cuulem potentiam ⁊ cetera talia
bona intautum desiderare debent:
inquantum per ea possunt coh̾ce
malos punire inuista ⁊ facere alia
a quibus salus regni dependere ui¬
detur ¶ Uiso que ⁊ quomodo re¬
ges ⁊ principes desiderare bebent qr

Expanded text:
et civilem potentiam, et caetera talia et civilem potentiam, et caetera talia bona in tantum desiderare debent, inquantum per ea possunt cohercere malos, punire iniusta, et facere talia, a quibus regni salus dependere videtur. Viso, quae, et quomodo reges et principe
Abbreviated transcription (Latin):
nfinitum. ea aũt que sunt ad finẽ
appetuntur secundum mobum et
uiensam ip̃ius finis. ut medicus
incendit inducere sanitatem in ꝙͣ¬
tum põt maiorem ⁊ meliorem qr
sanitas marte medicine intendi
ut finis. potõm autem ⁊ flebotoͣ
nõ intendit quanto maiorem põt
quia tunc exterminaret infiriũ.
s intendit talia secundum modũ
⁊ mensuram sanitatis cum ergo
marte regnandi ⁊ principandi pͥn¬
cipaliter ⁊ finaliter intendatur sa¬
lus regni ⁊ principatus sicut mnar¬
te medicandi principaliter inten¬
ditur sanitas corporis naturalis
decet reges ⁊ principes intendere
are bomun ⁊ commune.quare si
desiderium debet mensuram su¬
inregno sunt bene se hẽant ad
diuina quod agant opera untuo¬
sasquod sit in eis pax ⁊ transqͥlli¬
tas quod inter eos debita seruen¬
tur iustĩa ⁊ tetera talia ex quib¬
LS
perse essentialiter dependet bonus sta¬
tus regu alia aut desiderare debet
ut hñt ordinem ad ista diuicias gͦ

Expanded text:
infinitum: ea autem quae sunt ad finem, infinitum: ea autem quae sunt ad finem, appetuntur secundum modum et mensuram ipsius finis. ut medicus intendit inducere sanitatem, quantum potest, maiorem et meliorem: quia sanitas in arte medicinae intenditur ut finis: potionem autem et phlebotomiam non intendit quanto maiorem potest, quia tunc exterminaret infirmum: sed intendit secundum modum et mensuram sanitatis. Cum ergo in arte regnandi et principandi principaliter et finaliter intendatur salus Regni et principatus, sicut in arte medicandi principaliter intenditur sanitas corporis: naturaliter decet reges et principes intendere regni et commune. Quare si desiderium debet mensuram suin regno sunt, bene se habent ad divina, quod agant opera virtuosa, quod sint in eis pax tranquillitas, quod inter eos debita servetur iustitia, et caetera talia, a quibus et essentialiter dependet bonus status regni. Alia autem desiderare debent, ut habent ordinem ad ista. divitias ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ quod dictum est debono respetu
amoris. desiderui ⁊ delc̃onis ut su-¬
pra tangebatur intelligendum
est de malo respectu odu ⁊ tristi
ut est amatum ei conformam᷑
ut est desideratum in ip̃m tendi¬
mus. ut est adeptum delc̃amur
in ip̃m. sic malum ut est odit̾. ẽ
aliquid displicens ⁊ difforme uo¬
luntati nre ut est abhominatũ
cib eo refugimus. ⁊ si contingat
ip̃m ad ipisci dolemus ⁊ trista¬
mur¶desiderium ergo l nõ sit
idem quod amor menẜam tam̃
⁊ modum debet suscipere exam¬
ore: sit ⁊ abhominatio licet nõ
sit idem quod odium tamen ex
odio debet mensam suscipere.
motus deorsum suit mensamn et
modum ex grauitate ut quanto a¬
liqua sunt gͣuiora tanto uelocius
mo᷑. ad mediiam quare siuidere
uolumus quomodo reges ⁊ printi¬
res debeant aliqua de siderare ⁊ ab¬
lominari uidendum quomodo de¬
reant amare ⁊ odire. Uidemus ã
insingulis artibus ut probatuir
primo poł. quod finis appetur in

Expanded text:
Et quod dictum est de bono respectu Et quod dictum est de bono respectu amoris, desiderii, et delectationis, ut supra tangebatur, intelligendum est de malo respectu odii, abominabonum ut est amatum, ei conformamur: ut est desiderium, in ipsum tendimus: ut est adeptum, delectamur in ipso. Sic malum ut est oditum, est aliquid displicens et difforme voluntati nostrae: ut est abominatum, ab eo refugimus: et si contingat ipsum adipisci, dolemus et tristamur. Desiderium ergo licet non sit idem quod amor, mensuram tamen et modum debet suscipere ex amore. Sic et abominatio licet non sit idem quod odium, tamen ex odio debet mensuram suscipere. motus deorsum sumit mensuram et modum ex gravitate, ut quanto aliqua sunt graviora, tanto velocius moventur ad medium. Quare si videre volumus, quomodo reges et principes debeant aliqua desiderare et abominari, videndum est quomodo debeant amare et odire. Videmus autem in singulis artibus, ut probatur primo Politicorum, quod finis appetitur in
Abbreviated transcription (Latin):
Icto de amore ⁊ odio que¬
sunt passiones prime dr̃e
restat quomodo reges ⁊princip̃
se hr̃e debeant ad desiderium et
abhominationem que sunt pas¬
siones secunde. Differt emm
desiderium ab amore. et abhoĩa¬
tõ differt ab odio snam gesta
motalia quodammodo rebus
naturalib similia sũt. nã sicut
corpora naturalia per suas for
per amorem tendit qui in boñ
sibi proportionatũ ⁊ cõiens.In
gramibus ergo ⁊ lembus est fa
considerare. Primo formain gra¬
ius uel leuis perquam conformat᷑
loco sursum uł deorsum. Secundo
est ibi considerare motum per quẽ
tendunt intalem locum. Tercio
stationem ⁊ quietem per quam qui¬
escunt indicto loco sic ingestis moꝰ
ut communit̾ ponitur. est hec tͥa
considerare Inam cum bomun aliꝙ
app̾bendimus primo per amorem
⁊ per quandam complacenciam. ei
conformamur secundo per deside¬
rium in ip̃m tendimus. Tertio
per delcanem quietamut in ip̃m.
Amor ergo nos conformat deside¬
tium nos mo ⁊ delc̃a nos quietat

Expanded text:
icto de amore, et odio, quasunt passiones primae: dicere restat, quomodo reges et principes se habere debeant ad desiderium, et abominationem, quae sunt passiones secundae. Differt autem desiderium ab amore: et abominatio differt ab odio. Nam gesta moralia quodammodo rebus naturalibus sunt similia. Nam sicut corpora naturalia per suas formper amorem tendit quis in bonum sibi proportionatum et conveniens. In gravibus ergo et levibus est tria considerare. Primo formam gravis vel levis, per quam conformatur loco sursum vel deorsum. Secundo est ibi considerare motum, per quem tendunt in talem locum. Tertio stationem et quietem, per quam quiescunt in dicto loco. Sic et in gestis moralibus, ut communiter ponitur, est tria considerare. Nam cum bonum aliquod apprehendimus, primo per amorem et per quandam complacentiam ei conformamur. Secundo per desiderium in ipsum tendimus. Tertio per delectationem quietamur in ipsum. Ergo amor nos conformat: desiderium nos movet: et delectatio nos quietat.
Abbreviated transcription (Latin):
illa: pisces fliuales apponendi.
ut eoꝵ natatu aqua stans a-¬
gilitatem aque currentis im¬
iuitetur. ¶Uiso qualiter ẽ
edificium construendum qͣntõ
ad salubritatem aque. Res

Expanded text:
illa pisces fluviales apponendi, ut horum natatu aqua itans agilitatem curentis imitetur. Viso, qualiter est aedificium construendum quantum ad salubritatem aq
Abbreviated transcription (Latin):
expectare non posse poterit alo
tp̃c anticipari prout eis uidebr̃
expedire ¶qualiter autẽ se debeãt
hr̃e iuiuenes cum uxore iam du¬
cta et que sunt consideranda ĩ
uxore ducenda. supͣ cum egimꝰ
de regimine conuigali diffusiꝰ
nes se lr̃e delc̾ant in iutlis inge¬
stib et in uestitu.
stenso qũo iuuenes debent
esse abstinentes in cibo sobi
in potu temperati in uen̾eis cõ¬
trahendo coniugium in etate
debita et modeste se hr̃e cũ uxo¬
re iam ducta. Restat ostende
qũo circa ludos. cuca gestus: et
circa uestitum debeant se habe̾.
ludus autem ut ꝓbat ph̃s .U.
iii. poł. est ncͣcius in uita qd
qͣntũ ad p̃sens spectat dupli¬
ci uia declarari p̃t. Primo ex

Expanded text:
expectare non posse, poterit illud expectare non posse, poterit illud tempus anticipari prout eis videbitur expedire. Qualiter autem se debeant bere iuvenes cum uxore iam ducta, et quae sunt consideranda in uxore ducenda: supra, cum egimus de regimine coniugali, diffusius nes se habere debeant in ludis, et in gestibus, et in vestitu.stenso, quomodo iuvenes debent esse abstinentes in cibo, sobrii in potu, temperati in venereis, contrahendo coniugium in aetate debita, et modeste se habere cum uxore iam ducta. Restat ostendere, quomodo circa ludos, circa gestus, et circa vestitum debeant se habere. Ludus autem, ut probat Philosophus 8. Poli. est necessarius in vita quod quantum ad praesens spectat duplici via declarari p
Abbreviated transcription (Latin):
gia contrahenda. Oritur enĩ
luxuria ex gula quasi filia ex
matre. Si ergo diximus iuue
nes instruendos ẽẽ ne sint gu¬
losi. Restat dr̃e qũo instruẽ¬
di sunt ne sint lasciui. Cum
ergo omnis actus uen̾eus ex¬
cepto matrimonio sit contra
rõnis dictameri qr decet pr̃em
sic sollicitari erga filios ut sĩt
uirtuosi Iuuenes contin̾e no¬
lentes inducendi st̃ ut ꝓpria cõ¬
iuge sint cõtentis in qua autẽ
etate debeant uti coniugio ostẽ¬
dit ph̾s .uii. pol̾. dicens ꝙ ĩ mu¬
mag̾ ꝑfcĩ. s quia uis gn̾atiua
ut suꝑius diximus ẽ nimis cor¬
rupta. sufficeret toto tempore
augmenti ꝙ durat communi
nere iuuenes a carnali copla:
qr si infra tale tp̃c utantur cõ¬
iugio: prouotantur ad lasciui¬
am ⁊ impeditur eoꝵ augmen¬
tum. Ut uult pħ̾s in eisdem pol
¶Sic ergo utendum ẽ coniu¬
gio si nr̃a uis contupiscibił ñ
cẽt nimis corrupta / quia tam̃
timendum est de corruptõne
concupiscibilis: si doctores pue¬

Expanded text:
rca coniugia contrahenda. Oritur enim luxuria ex gula, quasi filia ex matre. Si ergo diximus, iuvenes ipsos instruendos esse, ne sint gulosi: restat dicere, quomodo instruendi sunt, ne sint lascivi. Cum ergo omnis actus venereus, excepto matrimonio, sit contra rationis dictamen, quia decet patrem sic solicitari erga filios, ut sint virtuosi, iuvenes continere nolentes, inducendi sunt ut propria coniuge sint contenti. In qua autem aetate debeant uti coniugio. ostendit Philosophus 7. Poli. dicens, quod in mumagis perfecti. Sed quia vis generativa ut superius diximus est nimis corrupta, sufficeret toto tempore augmenti, quod durat communitnere iuvenes a carnali copula: quod si infra tale tempus utantur coniugio, provocantur ad lasciviam, et impeditur eorum augmentum, ut vult Philosophus in eisdem Poli. Sic ergo utendum est coniugio, si nostra vis concupiscibilis non esset nimis corrupta: quia tamen timidum est de corruptione concupiscibili, si doctores pue
Abbreviated transcription (Latin):
git est lis ⁊ dissentio. turbato eĩ
cerebro ex nimia sumꝑtõne ui¬
ni ⁊ amisso usu rõnis de facili
prorumpitur in uerba mnordi¬
nata ⁊ consurgunt dissentões
⁊lttes immo qr ira consurgit ex
inflammatõne sanguinis. uiru
ꝙͣ ꝓ̃p̃ sui caliditatem inflãmat
sanguinem redoit hominem a¬
nimosum ⁊ irascibilem quo f¬
fcõ facilius prouocatur ad dis¬
sentões ⁊ lites. Iuuenes ergoqr
sunt amatores contumeliaꝵ
sunt a nimia sũptõne uini per
quam quis ad lites ⁊ contũe¬
lias prouocatur. In omni ergo
etate cauendum est a nimieta¬
te cibi ⁊ ab Immoderatõne po¬
mus hiis ad que ab infantia
assuescimus decet omnes pr̃es
⁊ maxime reges ⁊ principes sol¬
lititari cirra regimen filioꝵ ut

Expanded text:
git, est lis et dissensio: turbato enim git, est lis et dissensio: turbato enim cerebro ex nimia sumptione vini, et amisso usu rationis, de facili prorumpitur in verba inordinata, et consurgunt dissensiones et lites. immo quia consurgit ex inflammatione sanguinis, vinum, quod propter sui caliditatem inflammat sanguinem, reddat hominem animosum et irascibilem: quo facto facilius provocatur ad dissensiones et lites. Iuvenes ergo, quia sunt amatores contumeliarusunt a nimia sumptione vini, per quam quis ad lites et contumelias provocatur. In omni ergo aetate cavendum est a nimietate cibi, et ab immoderatione poremus iis, ad quae ab infantia assueti sumus, decet omnes patres et maxime reges et principes solicitar
Abbreviated transcription (Latin):
gulosi ex sumptione cibi s ⁊
decet eos esse sobrios ne efficiã¬
tur ebrii ex sumptõne potus
¶Uinum enim immoderate
sumptum qͣntum ad p̃sens
spectat tria mala cãt. primo qr
uen̾ea prouocat. cum enĩ torͤ
salefcõ maior fiat incitatio ad
actus uen̾eos. uinum ꝙͦ max̾
salorem efficit immoderate sũꝑ¬
tum intitat ad ^ continentiam:
ẽ ad lasciuam qmͣ alia. ¶ Se¬
cundum malum ꝙͣ inducit
nimia sumptio uini est dep̾s¬
sio rõnis. nã ascendentib fu¬
mositatib uini ad caput tur¬
batur cerebrum quo turbato de¬
primitur rõ nr̃a qnͣtum ad su¬
os actus qr non posumus lib̾e
rõne uti Immoderata ergo sũp¬
tio uini intm̃ impedit cõnis u¬
sum in qͣntum turbat cerebrũ:
Inde ẽ ergo qd̃ aliqui plus offẽ¬
duntur a uino qͣm alii qr hr̃
debilius caput ⁊ cicius turba tn
eoꝵ cerebrum prohibendi sũt¬
ergo iuuenes animia sumptõe
uini: qr pp̃ debilitatem terebri
citius offendũtur a uino. ¶Ter¬
cium malum ꝙ ex uino consur¬

Expanded text:
gulosi ex sumptione cibi: sed etiam decet eos sobrios, ut non efficiantur ebrii ex sumptione potus. Vinum enim immoderate sumptum quantum ad praesens spectat tria mala causat. Primo, quia venerea provocat. Cum enim corpore calefacto maior fiat incitatio ad actus venereos, vinum quod maxime calorem efficit immoderate sumptum, incitat ad incontinentiam nest ad lasciviam quam alia. Secundum malum, quod inducit nimia sumptio vini, est depressio rationis. Nam ascendentibus fumositatibus vini ad caput, turbatur cerebrum: quo turbato deprimitur ratio nostra quantum ad suos actus, quia non possumus libere ratione uti. Immoderata ergo sumptio vini in tantum impedit rationis usum, in quantum turbat cerebrum. Inde est ergo quod aliqui plus offendiuntur a vino quam alii: quia habent debilius caput, et citius turbatur eorum cerebrum. Prohibendi sunt iuvenes a nimia sumptione vini, quia propter debilitatem cerebri citius offenduntur a vino. Tertium malum quod ex vino consur
Abbreviated transcription (Latin):
tus amicis de leui iniuriam pa¬
titur.⁊ nõ sinitur uiuere in esse
pacifico. In coniugio ergo prout
ordinatur adẽe patificũ queren¬
hoc autẽ ut pt̃ ex hĩtis tantoma¬
gis egent reges ⁊ printipes qͣn¬
to eoꝵ status qr altior magis ĩ¬
digent sustentam̃tis ⁊ plurib
pt̃ concuti in fortuniis. ¶ Pat
ralitas amicoꝵ. Restat osten¬
dere qũo ex eo q̃renda ẽ diuitia

Expanded text:
tus amicis, de levi iniuriam patus amicis, de levi iniuriam patitur, et non sinitur vivere in esse pacifico. Coniugium igitur prout ordinatur ad esse pacificum, quaerenHoc autem ut patet ex habitis tanto magis egent reges, et principes, quanto eorum status, quia altior magis indiget sustentamentis, et pluribus potest concuti infortuniis. Patet eralitas amicorum. Restat ostendere quomodo ex eo quaeri debeat divitia
Abbreviated transcription (Latin):
q̃renda ẽ multitudo amicoꝵ. pro¬
ut u̾o ordinatur ad sufficientiã
uite querenda ẽ plurautas diui¬
tiaꝵᷤ probatur enim supra con
et femine uiri ⁊ uxoris. hoc autẽ
non eẽt nisi conuigium ordĩare¬
tur ĩ ꝙͣdam societatẽ debitam ⁊
naturalẽ. cum ergo debite ⁊ con¬
grue nobilis nobili societur r̃e¬
ges ⁊ principes quos constat eẽ
nobiles gr̾e prout coniugiũ or
renda est amicoꝵ multitudo. nã
pax int̾ hommes se ht̃ sieut sa¬
nitas respectu humoꝵ. Sicut eĩ
uidemus in uno et eodem corꝑe
surgit infirmitas ⁊ pugna sic
et inter homines pp inuirias ⁊
inequalitates quas int̾ se exer¬
cent conlurgunt dissentõnes
⁊ bella. qr sic̃ ad eẽ sañ requiri¬
tur ꝙ quis hat naturã fortem
ut possit nociua expellere. Sic
ad ẽẽ pacificum requiritur hũn¬
dantia ciuilis poͣ ciuilis et plu¬
ralitas amitoꝵ. Nam scd̾ ph̾m
in retħ. homines libent̾ iniustifi¬
cant cũ possunt. qui ergo caret
tiuili potentia ⁊ non est muni¬

Expanded text:
itudo amicorum: prout vero ordinatur ad sufficientiam vitae, quaerenda est pluralitas divitiarum. Probabatur enim supra, conet foeminae, viri, et uxoris. hoc autem non esset, nisi coniugium ordinaretur in quandam societatem debitam et naturalem. Cum ergo debite et congrue nobili societur: reges et principes, quos constat esse nobiles genere, prout coniugium ordicum quaerenda est amicorum multitudo. Nam pax inter homines se habet quasi sanitas respectu humorum. Sicut enim videmus in uno et eodem corporsurgit infirmitas et pugna: sic et inter homines propter iniurias, et inaequalitates quas inter se exercent, consurgunt dissensiones et bella. quare sicut ad esse sanum requiritur, quod quis habeat naturam fortem, ut possit nociva expellere, sic ad esse pacificum requiritur abundantia civilis potentiae et pluralitas amicorum. Nam secundumis, homines libenter iniustificant, cum possunt. Qui ergo caret civili potentia et non est muni
Abbreviated transcription (Latin):
ut eis diligenter prouideant ĩ he¬
ditate ⁊ nutrimento decet conui¬
ges omnium ciuium uno uiro
eẽ contentas. Tanto tñ hoc mag̃
decet uxores regum ⁊ principũ.
qͣnto in turia circa eoꝵ filios ꝑicu¬
losior ẽ qͣm in curia alioꝵ. Cap̃
reges ⁊ principes non ducere con¬
uiges sibi nimia consanguinita

Expanded text:
ut eis diligenter provideant in haeut eis diligenter provideant in haereditate et in nutrimento: decet coniuges omnium civium uno viro esse contentas. tanto tamen hoc magis decet coniuges Regum, et principum, in quantum incuria circa eorum filios periculosior est, quam incuria aliorum. reges et principes non ducere coniuges sibi nimia consanguineita
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ tali contugio ꝑiculosior ẽ ste¬
rilitas filioꝵ. diligent̾ ergo auer¬
tere debent singule ml̾ies que su¬
is uiris ꝑ conugium copulent᷑.
qͣnta diligentia debeant suã pu¬
diciam obseruare ⁊ q̃nto conatu
fidẽ sius uiris obseruent. qr si eẽ
nõ põt et detestabile est ⁊̃ ꝑ cõu¬
gium feminã uiuente uiro suo.
uiro alii copulari: detestabile est
alicui iuro fornicarie comiscere.
¶Quarto hoc muestigare possy¬
mus ex filioꝵ debito nutrimento
nam ex hoc parentes sollicitãtur
circa pueros ꝙ firmiter credunt
eoꝵ eos ẽẽ filios. quicquid ergo im¬
pedit certitudĩem filioꝵ impedit
filis in hreditate ⁊ in debito nu¬
trim̃to. S si una femina pluri
b uiris nubat pr̃es de suis filiis
certi ẽẽ non poterũt q̃r nõ adhibe¬
bunt illam diligentiam quam
debent ut suis filis debtte in nu¬
trimento ⁊ mheditate prouide¬
ant. detestabile ergo est unum
ditur ceiͣtudo filioꝵ. q̃re si decet
om̃s ciues certos eẽ de suis filiis

Expanded text:
in tali coniugio periculosior est sterilis filiorum. Diligenter ergo advertere debent singulae mulieres, quae suis viris per coniugium copulantur, quanta diligentia debeant ad suam pudicitiam observare, et quanto conatu fidem suis viris observent: quia si esse non potest, et detestabile est etiam per coniugium foemina vivente viro suo viro alio copulari, magis detestabile est alicui viro fornicarie commiscere. Quarto hoc investigare possumus ex filiorum debito nutrimento. Nam ex hoc parentes solicitantur circa pueros, quia firmiter credunt eos esse eorum filios: quicquid ergo impedit certitudinem filiorum, impedit deant in haereditate et in debito nutrimento. Sed si una foemina pluribus nubat viris, patres de suis filiis certi esse non poterunt, quare non adhibebunt illam diligentiam quam debent ut suis filiis debite in nutrimento et in haereditate provideant. Detestabile est ergo unam ditur certitudo filiorum. Quare si decet omnes cives certos esse de suis filiis,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ul̾r omnes cues deceat uxores
bona anime ut uirtutes et
boni mores. Quedam autẽ sũt
ad pñs spectat in triplici genere
hñt ẽẽ. Nam honorabilitas ge¬
neris pluralitas amicoꝵ multi¬
tudo diuiciaꝵ int̾ bona extiora
uolunt alicui per conugium co¬
illa qͣm sibi in coniugem oꝑtãt
sit in hus omnib bonis ornata
non tñ eque principalr attendẽ
debent ad tria predc̃a bona. s ad
nobilitatem generis ⁊ ad multi¬
tudinem amicoꝵ. S̾ nt̾ ext̾iora bo¬
na debent intendere qiͣ primo ⁊
per se. Sz pluralitas diuiciaꝵ ẽ
intendenda quasi ex tonͤquenti.
decet enĩ eos talem uxorem acce¬
ptare q̃ sit nobilis gn̾e et ꝑ quã
acquirant multos amicos nobi¬
les ⁊ potentes. S ꝙ per uxorem
illam acquiratur diuiciaꝵ topi¬
multitudo. diuttiaꝵ. omnia tam̃
hec tria a ͦ modo attendenda sũt.
ordinatur enim coniugium ut
ex dc̃ĩs ad debitam societatem
ad pacificum ẽẽ ad sufficientiã
uite.prout ergo coniugiũ ordina¬

Expanded text:
r omnes cives decet uxores bona animae, ut vitutes, et boni mores: quaedam vero sunt ad praesens spectat in triplici genere habent esse. Nam honorabilitas generis, pluralitas amicorum, multitudo divitiarum inter bona exteriora volunt alicui per coniugium coilla, quam sibi in coniugem optant, sit omnibus his bonis ornata. Non tamen aeque principaliter intendere debent ad tria praedicta bona. Sed ad nobilitatem generis, et ad multitudinem amicorum inter exteriora bona debent intendere quasi primo et per se: sed pluralitas dicvitiarum est intendenda quasi ex consequenti. Decet enimeos talem uxorem acceptare, quae sit nobilis genere, et per quam acquirant multos amicos nobiles et potentes: sed quod per uxorem illam acquiratur divitiarum copiultitudo divitiarum. Omnia tamen haec tria aliquo modo sunt attendenda. Ordinantur enim coniugium ut patet ex dictis ad debitam societatem, ad pacificum esse, et ad sufficientiam vitae. Prout ergo coniugium ordina
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ex conuigio consiscit. dicebatur
enim in precedenti capłõ ꝙ ex con¬
tractõne conuigii int̾ ip̃os contͣ¬
hentes oritur pax ⁊concordia sed
tum tu int̾ consanguineos ex ip̃a
ꝓximitate carnis sufficiens ami-¬
tate sunt coniuncti ut quos car¬
nis coniunctõ ꝑ dilcoẽm ⁊ amitici¬
am nõ coniungit coniũgat con¬
tractio copule coniugalis.¶ decet er¬
go omnes ciues non contrahere
cũ ꝑsonis nimia consanguini¬
tate coniunctis. Magis tñ hoc
qr qͣnto st̾ in maiori gradu ⁊ ma
iori statu tanto magis indigent
affinitate et amicicia alioꝵ. nax
tanto magis indiget sustentam̃¬
tis ne qͣciatur aliento. Reges er¬
go ⁊ principes qnͣto in altiori sta¬
tu existunt tanco indigent habe̾
ma ͭ ͤ ᷤᷤ ⁊ plures tam affines qm cõ¬
sanguineos ⁊ amicos. ¶Tercia

Expanded text:
onio consurgit. Dicebatur enim in praecedenti capitulo, quod ex contractione coniugii inter ipsos contrahentes oritur pax, et concordia. Sed cum inter consanguineos ex ipsa proximitate carnis sufficiens amiguineitate coniuncti: ut quos carnis coniuncto per dilectionem et amicitiam non coniungit, coniungat contractio copulae coniugalis. Decet ergo omnes cives non contrahere cum personis nimia consanguineitate coniunctis: magis tamen hoc quia quanto sunt in maiori statu et in altiori gradu, tanto magis egent affinitate et amicitia aliorum. Natanto magis indiget sustentamentis, ne quatiatur a vento. reges ergo et principes quanto in altiori gradu existunt, tanto indigent habere maiores, et plures tam affines quam consanguineos et amicus. Tertia
Abbreviated transcription (Latin):
trahere cum consanguineis aliis
si sint eis nimia consanguinitate
coniuncti nisi ex dispensatõe ⁊ in
caũ. nam pp̃ aliꝙ magnum bonũ
conceditur aliqñ alicui in aliqͦ
ne ergo reu̾entie debite consãgui¬
neis q̃ in agendis int̾ coniuges
congrue reseruari nõ p̃t nisi ex
dispensatõne et in cãu int̾ ꝑsõas
nimia consanguinitate coniunc¬
tas: non st̃ cõnubia contrahenda.
decet ergo omnes ciuies nõ contra¬

Expanded text:
trahere cum consanguineis aliis, si sint eis nimia consanguineitate coniuncti, nisi in dispensatione et in casu. Nam propter aliquod magnum bonum, conceditur aliquando alicui in aliquoione ergo reverentiae debitae consanguineis, quae in agendis inter coniuges congrue reservari non possunt nisi ex dispensatione et in casu inter personas nimis consanguineitate coniunctas non sint connubia contrahenda. Decet ergo omnes cives non contra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ uitatur intẽꝑantie malum. qͥ
enim castitatem seruare nõ post̃
ne sint ninus ĩtemꝑati quibl
femĩs se miscendo expeclit eis ini¬
re connubia ut una uxore con¬
tempti ab intemperantia retra¬
hantur. cũ eĩ contupĩe carnis si
uolentib uige̾ rõne ⁊ intllcũ nõ
nimiam operam dare uen̾eis. cũ
ergo ad ꝑsonas nimia consan¬
gumitate coniunctas hãtur nͣ¬
lis amor si supͣ amorẽ illum sr̃¬
addentur amor coriugal inter
coniuges sic se hñtes tanta mul¬
tiplicatur dilcõ ꝙ oporteret eos
nimium uacare ueneis. Decet
ergo omnes reges non inire con¬
iugia tũ ꝑsonis nimia consan¬
guinitate coniũctis ne dando ni-¬
mis operam ueneis ꝑcictiatur
eoꝵ rõ ⁊ retrahantur a curis de¬
bitis ⁊ a ciuilib oꝑib tanto gͥ
hoc magis decet reges et prin¬
si reges ⁊ principes circa sałm reg¬
ni et circa ciuilia oꝑa nõ diligen¬
ter intendant. In nimis igitur¬
ppinquo gradu consanguinita¬
tis non est conuigium contrahẽ¬

Expanded text:
vitatur intemperantiae malum: qui enim castitatem servare non possunt, ne sint nimis intemperati, quibuslibet foeminis se miscendo; expedit eis inire connubia, ut una uxore contenti ab intemperantia retrahantur. Cum enim concupiscentiae carnis, sivolentibus vigere ratione et intellectu, non nimia operam dare venereis. Cum ergo ad personas nimia affinitate coniunctas habeatur naturalis amor, si supra amorem illum superaddatur amicitia coniugalis, inter coniugs sic se habentes tanta multiplicaretur dilectio, quod oporteret eos nimium vacare venereis. Decet ergo omnes cives non inire connubia cum personis nimia consanguineitate coniunctis; ne dando nimis operam venereis, percutiatur eorum ratio, et retrahantur a curis debitis et a civilibus operibus. Tanto hoc ergo magis decet reges, et prinsi reges, et principes circa salutem regni et circa civilia opera non diligenter intendant. In nimis ergo propinquo gradu consanguineitatis non est matrimonium contrahen
Abbreviated transcription (Latin):
hendum coniugiũ triplici uia ue¬
nari possumus. Prima sumit᷑
ex debita reuerentia q̃ est paren¬
tib ⁊ consanguineis exhibenda.
Scdã ex bono qͣdex coniugio con¬
surgit. Tertia ex malo ꝙ inde ui¬
tatur. ¶Prima uia sic pz nã
cum ex naturali ordĩe debeamus
parentib debitam sb̾iectõm ⁊ cõ¬
languineis debitam reuentiam.
uxorem ⁊uirũ pp̃ea que int̾ eos
mutuo st̃ agenda dictat natura¬
lis rõ sy nimis ꝓpinqua ex suoge¬
nere nõ ẽ ꝑconiugiũ socianda. ĩ¬
mo adeo iuidetur naturali rõni
consentaneum ꝙ uix sint alique
gentes nõ exeptuantes ꝑsonas
aliquas a coniugio contrahendo
a contrastõne connubii. nũqͣm eĩ
fuit licitũ alicui ⁊ apud nullas
gentes ꝑmissum inuenimius ut
quis cum matre contrahet. naz¬

Expanded text:
coniugium, triplici via venari possumus. Prima sumitur ex debite reverentia, quae est parentibus et consanguineis exhibenda. Secunda, ex bono quod ex coniugio consurgit. Tertia, ex malo quod inde vitatur. Prima via sic patet. Nam cum ex naturali ordine debeamus parentibus debitam subiectionem, et consanguineis debitam reverentiam, uxorem propter ea quae inter eos mutuo sunt agenda, dicta naturalis ratio, quod nimis propinqua ex suo genere non est per coniugium socianda. immo adeo videtur hoc naturali rationi consentaneum, quod vix sint aliquae gentes non exceptuantes personas aliquas a coniugio contrahendo.a contractione connubii: nunquam enim fuit licitum alicui, et apud nullas gentes permissum invenimus, ut quid cum matre cotraheret. Na
Abbreviated transcription (Latin):
iuris per quas in nr̃is a¬
gibilib regulamur diiudican¬
tes per ip̃as quid iustum ⁊ qͥd
stinguere possumus ip̃as leges
⁊ econtrario. Possumus autẽ
tam de lege qͣm de iusto quinz
distinctõnes facere quaꝵ due tã¬
guntur primo reth̃. tertia po¬
quinto etħ̃. qͣita traditur a fu¬
ristis. quirctam nos ip̃i suꝑ ad¬
dere possumus. ¶Distingui¬
tur enim ius. qr ꝙͣdam ẽ scrip¬
tum ⁊ ꝙͦdam nion scriptum:
ꝙdam est commune ꝙͦdã pro¬
prium ꝙdam ẽ naturale q d̃¬
dam legale siue positũi¶has ã
tres distinctões iuris ph̾s tradi¬
dit s iuriste qͣrto modo ius
distinxerunt dicentes ꝙ ẽ ꝙͣ dã
ius naturale ꝙ darai ẽ ius gen¬
tium ⁊ ꝙdarri tiuile illo ergo
modo quo uiriste seꝑant ius
naturale a iure gentium pos-¬
semus nos separare us natu-¬
rale a iure aĩaltum ⁊ dare quĩ-¬
tam distinctõnem iuris odog¬

Expanded text:
iuris, per quas in agibilibus regulamur, dii iudicantes per ipsas quid iustum et quid stinguere possumus leges ipsas, et econverso. Possumus autem tam de lege quam de iusto quinque distinctiones facere, quarum duae tanguntur I. Rhet. tertia ponitur 5. Ethic. quarta traditur a Iuristis, quintam nos ipsi superddere possumus. Distinguitur enim ius, quia quoddam est scriptum, et quoddam non scriptum: quoddam est commune, quoddam proprium; quoddam est naturale, quoddam legale sive positivum. Has autem tres distinctiones iuris Phil. tradidit: sed iuristae quarto modo ius distinxerunt, dicentes quod est quoddam ius naturale, et quoddam ius gentium, et quoddam civile. Illo ergo modo quo iustitiae separant ius naturale a iure gentium, possemus separare nos ius naturale a iure animalium: et dare quintam distinctionem iuris, d
Abbreviated transcription (Latin):
ciues debeant suas conuiges
regere et ad quas bonitates de¬
beant eas inducere. nisi sciatur
qũo circa eas debeant se habere.
¶Sunt autẽ tria qͣntũ ad
presens spectat diligenter con¬
sid̾anda in quib uiros circa ꝓ¬
prios coniuges decet debite se
hrenam primo debent eis mo¬
derate et discrete uti. Scd̾o debẽt
eas honorabilit̾ tractare. Tercio
debent cum eis debite conserua¬
.I.
ridecet enim eos sius coniugi¬
immod̾atus usus uen̾eoꝵ pri¬
mo corpora destruit. Scd̾o men¬

Expanded text:
cives debet suas coniuges regere, et ad quas bonitates debeant eas inducere: nisi sciatur, quomodo circa eas debeant se habere. Sunt autem tria quantum ad praesens spectat diligenter consideranda, in quibus viros circa proprias coniuges decet debite se habere. Nam primo debet eis moderate et discrete uti. Secundo debent eas honorifice tractare. Tertio debent cum eis debite conservari. Decet enim eos suis coniugiimmoderatus usus venereorum primo corpora destruit, s
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm extitus possit succuriere
ad defendendum eã succendũt
ip̃am. ¶ S si munitõem ip̃ã
obsessi exire nõ audeant tunc
clam de nocte ꝑ muros aliqui
abscorise portantes ignem abs
eo ꝙ alii ꝑtipiant machina
incendunt quo ꝑacto trahunt̃
suꝑus ꝑ funes ad munttoẽm
ip̃am. ¶Est ⁊ ⁊ tercius mod̾
destruendi machinas faciendo
sagittas quas apellant colos.
ẽ autẽ sagitta illa in medio qi¬
ignis fortis fc̃s ex oleo sulphu
pa conuolutum bellatores an-¬
tiqui incendiarium uocauer̃t̃.
hiꝰ autẽ sagita ꝑ balistam for¬
tẽ tinissa usq ad machinã mł¬
tociens suttenct ip̃am. ¶ Qĩ
to ⁊̃ modo resistitur machinis la¬
pidarus faciendo alias machi¬
nas int̾ius ꝑcutiendo eas ⁊ de¬
struendo ip̃as. Int̃ tet̾a cuttem
summũ remediumi ẽ postqͣm
constituta ẽ mathina int̾ius
fac̾e ei fundam ex catenulis f¬
reis uł testam ex fro ⁊ iuxͣ ma¬
chinam illarci construere fabri¬
cam in qua aliꝙ magnum fer¬

Expanded text:
m exercitus possit succurrere ad defendendum eam, succedunt ipsam. Sed si munitionem ipsam obsessi exire non audeant: tunc clam de nocte aliqui absconse ignem portantes absque eo quod alii percipiant, machinam incedunt: quo peracto trahuntur superius perfunes ad munitionem illam. Est etiam et tertius modus destruendi machinas faciendo sagittas quas appellant telos. Est autem sagitta illa in medio qignis fortis factus ex oleo, sulphupa convolutum, bellatores antiqui incendiarium vocaverunt. Huiusmodi autem sagitta per ballistam fortem emissa usque ad machinam, multotiens succendit ipsam. Quarto etiam modo resistitur machinis lapidariis, faciendo alias machinas interius, percutiendo eas, et destruendo ipsas. Inter caetera autem summum remedium est, postquam constituta est machina, interius facere ei fundam ex cathenulis ferreis, vel testam ex ferro, et iuxta machinam illam construere fabricam in qua aliquod magnum fer
Abbreviated transcription (Latin):
commode fĩ pt̃ sunt ad ꝑtes
alias transmittende. tales eĩ
consumũt ⁊ comeclunt que
deberent bellatorib erogari.
¶Rursus si timeatur de io¬
pia iuctualium bestie q̃ sunt
in munitõne obsessa a quib
obsessi possunt commode ab¬
stinere sunt occidende ⁊ st̃ come¬
dende uł saliende si esui sint
apte umo in tali cau come

Expanded text:
commode fieri potest, sunt ad partes commode fieri potest, sunt ad partes alias transmittendae: tales enim consumunt, et comedunt, quae deberent bellatoribus erogari. Rursus si timeatur de inopia victualium, bestiae quae sunt in munitione obsessa, a quibus obsessi possunt commode abstinere, sunt occidendae, et comedendae, vel saliendae, si esui aptae sunt: immo in tali casu come