comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bitare nos uoluit. Ad hoc enim
prȩmisit scio. gͥ inde cȩpit: ut id¬
quod se scire apłs dicit. solus ille
non credat uerum ẽẽ. qui non cre¬
dit apło. Scit ergo hominẽ raptum
usq ad tertium cęlum. Proinde illud
quo raptus est. uere tertium cȩlum
est. non signum aliquod corporale:
quod cum ostenderetur moysi. usq
a deo sentiebat aliud cẽ ipsam dĩ sub¬
stantiam. aliud iuisibilem creatu¬
ram. in qua se d̾s humanis & corpo¬
ralib sensib prȩsentabat. ut diceret.
ostende michi te ipsum: nec aliqua una¬
go rei corporalis. quam cum ioħes
uideret in sp̃u quęrebat quid esset.
eiq respondebatur uł ciuitas est.
ł popłi sunt. uł aliud aliquid: cum
uideret ille bestiam siue mulierem.
siue aquas. siue quid eiusmodi. Sed
scio inquit raptum hominem usq
in tertium cęlum. Quod si sp̃ualem
imaginem corporali similem. cȩlum
appellare uoluisset: sicut etiã erat
imago corporis eius. in qua illuc

Expanded text:
bitare nos uoluit. ad hoc enim bitare nos uoluit. ad hoc enim praemisit "scio" et inde coepit, ut quod se scire apostolus dicit, solus ille non credat uerum esse, qui non credit apostolo. Scit ergo hominem raptum esse usque in tertium caelum . proinde illud, quo raptus est, uere tertium caelum est, non signum aliquod corporale, quod cum ostenderetur Moysi, usque adeo sentiebat aliud esse ipsam dei substantiam, aliud uisibilem creaturam, in qua se deus humanis et corporalibus sensibus praesentabat, ut diceret: ostende mihi temet ipsum, nec aliqua imago rei corporalis, quam cum lohannes uideret in spiritu quaerebat, quid esset, eique respondebatur uel: ciuitas est uel: populi sunt uel aliquid aliud, cum uideret ille bestiam siue mulierem siue aquas siue quid eius modi, sed, scio, inquit, raptum hominem usque in tertium caelum. Quodsi spiritalem imaginem corporali similem caelum appellare uoluisset, sic erat etiam imago corporis eius, in qua illuc
Abbreviated transcription (Latin):
quit hominem in xp̃o ante annos
quatuordecim siue in corpore nescio
siue extra corpus nescio ds̃ scit. raptũ
huiusmodi usq ad tertium cęlum.
Scit ergo ante annos quatu ordecĩ
in xp̃o raptum hominem usq ad
tertium cęlum. Hoc om̃ino non du¬
bitat. Nec nos ergo dubitemus. Sed
utrum in corpore an extra corpus:
dubitat. Unde illo dubitante qͥs
nr̃m certus ẽẽ audeat: Num forte
hinc etiam illud consequens erit:
ut tertium cęlum fuisse dubitemus.
quo raptum hominẽ dixit: Si enĩ
res ipsa demonstrata est: tertium
cȩlum demonstratum est. Si autem
imago aliqua corporalium similis
facta est: non erat illud dertium cę¬
lum. sed illa ostensio sic ordinata
est. ut uideretur sibi ascendere pͥ¬
mum cęlum. suꝑ quod uideret
alterum: quo rursus ascendens. ite¬
cum ꝑuenisset. posset dicere se in
tertium cȩ̨lum raptum. Sed illud
quod tertium cęlum eẽt quo ra¬
ptus est: neq dubitauit. neq du¬

Expanded text:
quit, hominem in Christo ante annos quit, hominem in Christo ante annos quattuordecim, siue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, ejusmodi usque in tertium coelum. Scit ergo ante annos quatuordecim in Christo raptum hominem usque ad tertium coelum, hoc omnino non dubitat; nec nos ergo dubitemus: sed utrum in corpore an extra corpus, dubitat; unde illo dubitante, quis nostrum certus esse audeat? Num forte hinc etiam illud consequens erit ut tertium coelum fuisse dubitemus, quo raptum hominem dixit? Si enim res ipsa demonstrata est, tertium caelum demonstratum est; si autem imago aliqua corporalium similis facta est, non erat illud tertium caelum, sed illa ostensio sic ordinata est, ut uideretur sibi ascendere primum caelum, super quod uideret alterum, quo rursus ascendens itecum peruenisset, posset dicere se in tertium caelum raptum. sed illud, quod tertium caelum esset, quo raptus est, neque dubitauit neque du
Abbreviated transcription (Latin):
amus. & ea diligentius ꝑscrutemur
hoc sine dubitatione primitus con¬
stituto. multomagis atq in compa¬
rabiliter amplius apłm scisse quod
de in corporea corporeaq natura
nos ut sciamus utcumq conam.
Si ergo sciebat sp̃ualia ꝑ corpus.
corporalia extra corpus uideri
om̃ino non posse:cur non ꝑ ea
ipsa quȩ uidit. quomͦ etiam po¬
tuerit uidere discreuit. Si enim
certus erat illa uisa eẽ spiritualia:
cur non consequenter extra corpꝰ
ea se uidisse certus nichilominus
erat: Si autẽ corporalia eẽ nouerat.
non nisi ꝑ corpus uideri potuisse
cur non etiam nouerat: Unde
ergo dubitat utrum in corpore
an extra corpus ea uiderit: n forte
ita etiam dubitat. utrum illa cor¬
pora an similitudines corpoꝵ fue¬
rint: Prius itaq uideamꝰ qͥd sit in uerboꝵs
istorũ contextione unde ñ dubitet. atq
ita cũ remanserit unde dubitet fortassis
ex hiis de quib ñ dubitat quomodo eti¬
am illud dubitet apparebit. Scio in¬

Expanded text:
amus et ea diligentius perscrutemur amus et ea diligentius perscrutemur hoc sine dubitatione primitus constituto multo magis atque inconparabiliter amplius apostolum scisse, quod de incorporea corporeaque natura nos ut sciamus utcumque conamur. si ergo sciebat spiritalia per corpus, corporalia extra corpus uideri omnino non posse, cor non per ea ipsa, quae uidit, quomodo etiam potuerit uidere, discreuit? si enim certus erat illa esse spiritalia, cur non consequenter extra corpus ea se uidisse certus nihilominus erat? si autem corporalia esse nouerat, nonnisi per corpus uideri potuisse cur non etiam nouerat? unde ergo dubitat, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit, nisi forte ita etiam dubitat, utrum illa corpora an similitudines corporum fuerint? prius itaque uideamus, quid sit in uerborum istorum contextione, unde non dubitet, atque ita, cum remanserit unde dubitet, fortassis ex his, de quibus non dubitat, quomodo etiam illud dubitet adparebit. Scio, in
Abbreviated transcription (Latin):
unde carbo assumptus ꝓpħȩ labia
mundauit: manifestum est eum
ignorare potuisse. utrum in corpo¬
re an extra corpus ea uiderit. Sed si
extra corpus uisa sunt. & corpora ñ
fuerunt. adhuc quęxi potest. utrum
imagines corpoꝵ fuerint. an ea sub¬
stantia quȩ nullam corporis simi¬
litudinem gerit. sicut ds. sicut ipsa
mens hominis uł intelligentia uel
ratio. sicut uirtutes. prudentia. iusti¬
tia. castitas. Raritas. pietas: ꝙ. quȩtũq
aliȩ sunt. quas intelligendo atq co¬
gitando dinumeramus. discerni¬
mus. diffinimus: non utiq intuen¬
tes liniamenta earum uł colores.
aut quomͦ sonent. aut quid oleant.
aut quid in ore sapiant. aut quid
contrectantib de calore seu frigo¬
re. mollitudine seu duritia. lenita¬
te siue asꝑitate renuntient. sed alia
quadam uisione. alia luce. alia rerũ
euidentia. &. ea longe çȩteris pre¬
stantiore atq certiore. Rursus igi¬
tur ad eadem ipsa uerba apłi rede¬

Expanded text:
unde carbo adsumtus prophetae labia unde carbo adsumtus prophetae labia mundauit: manifestum eum est ignorare potuisse, utrum in corpore an extra corpus ea uiderit. Sed, si extra corpus uisa sunt et corpora non fuerunt, adhuc quaeri potest, utrum imagines corporum fuerint an ea substantia, quae nullam corporis similitudinem gerit, sicut deus, sicut ipsa mens hominis uel intellegentia uel ratio, sicut uirtutes, prudentia, iustitia, castitas, caritas, pietas et quaecumque aliae sunt, quas intellegendo atque cogitando enumeramus, discernimus, definimus, non utique intuentes liniamenta earum uel colores aut quomodo sonent aut quid oleant aut quid in ore sapiant aut quid contrectantibus de calore seu frigore, mollitudine seu duritia, lenitate seu asperitate renuntient, sed alia quadam uisione, alia luce, alia rerum euidentia et ea longe ceteris praestantiore atque certiore. Rursus igitur ad eadem ipsa apostoli uerba rede
Abbreviated transcription (Latin):
cui ꝓfecto non loquerer. si om̃inosic
afficerer. quod ipse non esset. Ita non
poterat qu̾auis mirabiliter uigilans
anima dormientis. nisi duci imagi¬
nib corpoꝵ ac si corpora ipsa ẽẽnt.
In extasi autẽ unum audire potui.
& eum rusticanum uix ualentẽ quod
sentiebat exprimere: qui & uigilare
se sciret.& uidere quisem non ocu¬
lis corporis. Nam ut euis uerhis
utar quantum recolere possum:ani¬
ma mea inquit uidebat eum non
oculi mei:. non tamen sciebat utrũ
corpus eẽt. an unago corporis. non
enim erat talisut ista discerneret.
uerum tam simpliciter fidelis: ut
eum sic audirẽ ac si illud quod se ui¬
disse narrabatꝰ ipse uidissem. Ac per
hoc si paradisũ paulꝰ ita uidit ut appa¬
ruit petro ille discus summissus e ce¬
lo. ut iohi quicquid in apoc alipsi
se uidisse conscripsit ut ierechieli cã¬
pus ille cum ossib mortuoꝵ ꝙ. illa
eoꝵ resurrectio. ut ysaiȩ sedens d̾s
q in conspectu eius seraphin ꝙ ara

Expanded text:
cui profecto non loquerer, si omni modo sic cui profecto non loquerer, si omni modo sic adficerer, quod ipse non esset. ita non poterat quamuis mirabiliter uigilans anima dormientis nisi duci imaginibus corporum, ac si corpora essent ipsa. In extasi autem unum audire potui et eum rusticanum uix ualentem quod sentiebat exprimere, qui et uigilare se sciret et uidere quiddam non oculis corporis. nam, ut eius uerbis utar, quantum recolere possum, "anima mea, inquit, uidebat eum, non oculi mei; non tamen sciebam, utrum corpus esset an imago corporis". non enim erat talis, ut ista discerneret, uerum tamen simpliciter fidelis, ut eum sic audirem, ac si illud, quod se uidisse narrabat, ipse uidissem. Ac per hoc si paradisum Paulus ita uidit, ut adparuit Petro ille discus submissus e caelo, ut Iohanni quidquid in Apocalypsi se uidisse conscripsit, ut Ezechieli campus ille cum ossibus mortuorum et illa eorum resurrectio, ut Esaiae sedens deus et in conspectu eius Seraphin et ara,
Abbreviated transcription (Latin):
fuisse quȩ uidebat: quauis cum ea
uideret dormiens. a uigilantium
corporalib uisis discernere non ua¬
lebatꝰ. Quanquã michi accidisse scio.
ꝙ obhoc etiam aliis accidere potus¬
se uł posse non dubito: ut in sõnis
uidens. in somnis me uidere senti¬
rem. illasq imagines quȩ ipsam
nram consensionẽ ludificare con¬
sueuerunt non esse uera corpora.
sed in somnis eas p̃sentari. firmissi¬
me etiam dormiens tenerem atq
sentirem. Hoc tamen fallebar ali¬
quando. quod amico meo que
similiter in somnis uidebam id
ipsum ꝑsuadere conabar. non eẽ
illa corpora quȩ uidebamus: sed
esse imagines somniantium. cum
& ipse utiq inter illas sic michi
appareret quomͦ illa. Cui tamen
ꝙ hoc dicebam. neq id uerum
ẽẽ quod pariter loquerem᷑. sed
etiam ipsum tunc aliud aliquid
uidere dormientẽ. & utrum ista¬
& ego uiderem. om̃ino nescire. Ue¬
rum cum eidem ipsi ꝑsuadere mo¬
liebar quod ipse non eẽt: ad duce¬

Expanded text:
fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea fuisse, quae uidebat, quamuis, cum ea uideret dormiens, a uigilantium corporalibus uisis discernere non ualebat? quamquam mihi accidisse scio et ob hoc etiam aliis accidere potuisse uel posse non dubito, ut in somnis uidens in somnis me uidere sentirem illasque imagines, quae ipsam nostram consensionem ludificare consuerunt, non esse uera corpora, sed in somnis eas praesentari firmissime etiam dormiens tenerem atque sentirem. hoc tamen fallebar aliquando, quod amico meo, quem similiter. in somnis uidebam, id ipsum persuadere conabar non esse illa corpora, quae uidebamus, sed esse imagines somniantium, cum et ipse utique inter illa sic mihi adpareret, quomodo illa: cui tamen et hoc dicebam neque id uerum esse, quod pariter loqueremur, sed etiam ipsum tunc aliud aliquid uidere dormientem et, utrum ista ego uiderem, omnino nescire. uerum cum eidem ipsi persuadere moliebar, quod ipse non esset, adduce
Abbreviated transcription (Latin):
in reb corporalib an forte inspiri¬
tualib intelligendum sit. Posset
quidẽ dici ñ nisi in locũ aliquẽ cor¬
poralem. hominem rapi potuisse
cum corpore: sed qr & hoc ita posuit
ut nescire se dixerit utrum in cor¬
pore an extra corpus raptus sit: qͥs
audeat dicere se scire. qͦd se nescire apłs
dixit: Ueruntamen si neq sp̃s sine
corpore ad loca corporalia rapi pot̃.
nec corpus ad sp̃ualia: hȩc ipsa du¬
bitatio eius ueluti cogit intelligi.
siquidem de seipso hȩc etiã eum scri¬
psisse nemo ambigit: tale fuisse
illud quo raptus est. quod utrum
corporale an sp̃uale eẽt dinosci dis¬
cerniq non posset. Cum enĩ uł in
somnis uł mextasi corpoꝵ expri¬
muntur imaginesnon discernuntur
om̃ino a corporib: nisi cum homo
redditus sensib corporis recognoscit
se in illis fuisse imaginib quas non
ꝑ sensus corporis hauriebat. Quis
enim cum a somno eiugilauerit.
non continuo sentiat imaginaria

Expanded text:
in rebus corporalibus, an forte is spiriin rebus corporalibus, an forte is spiritalibus intellegendum sit. posset quidem dici nonnisi in locum aliquem corporalem hominem rapi potuisse cum corpore; sed quia et hoc ita posuit, ut nescire se dixerit, utrum in corpore an extra corpus raptus sit, quis audeat dicere se scire, quod se nescire apostolus dixit? uerum tamen si neque spiritus sine corpore ad loca corporalia rapi potest nec corpus ad spiritalia, haec ipsa dubitatio eius uelut cogit intellegi — siquidem de se ipso haec eum scripsisse nemo ambigit — tale fuisse illud, quo raptus est, quod, utrum corporale an spiritale esset, dinosci discernique non posset. Cum enim uel in somnis uel in extasi corporum exprimuntur imagines, non discernuntur omnino a corporibus, nisi cum homo redditus sensibus corporis recognoscit se in illis fuisse imaginibus, quas non per sensus corporis hauriebat. quis enim, cum a somno euigilauerit, non continuo sentiat imaginaria
Abbreviated transcription (Latin):
siue in corpore siue extra corpus ne¬
scio. ds scit: raptum eius modi usq
in tertium cęlum: & scio huiusmo¬
di hominem siue in corpore siue
extra corpus nescio d̃s scit: quia ra¬
ptus est in paradẏsum &. audiuit
in effabilia uerba quȩ non licet ho¬
mini loqui. In his uerbis primum
quęri solet. quid dicat tertium cȩ¬
lum. deinde utrum illic uoluerit
intelligi paradysum. an postea qũa
raptus est in tertium cęlum. raptũ ẽẽ
& in paradysum ubicumq sit para¬
dysus: ut non hoc fuerit rapi in der¬
tium cęlum quod in paradysum. sed
prius in tertiũ cęlum. & post in de
in paradysum. Et hoc sic ambiguũ
est: ut non michi uideatur posse dis¬
solui. nisi aliqͥs ñ exprȩsentib apłi
uerbis. sed ex alus forte scriptura¬
rum locis. uł ratione ꝑspicua inue¬
niat aliquid quod doceat siue in
tertio cę̧lo eẽ paradysum. siue non
esse. cum &. ipsum tertium cęlum
quid sit non liquido appareat: utrũ

Expanded text:
siue in corpore nescio, siue extra corpus nesiue in corpore nescio, siue extra corpus nescio, deus scit, raptum ein tertium caelum . et scio eius modi hominem, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, quia raptus est in paradisum et audiuit ineffabilia uerba, quae non licet homini loqui. In his uerbis primum quaeri solet, quid dicat tertium caelum, deinde, utrum illic uoluerit intellegi paradisum, an, posteaquam raptus est in tertium caelum, raptum esse et in paradisum, ubicumque sit paradisus, non ut hoc fuerit rapi in tertium caelum, quod in paradisum, sed prius in tertium caelum et post inde in paradisum. et hoc sic ambiguum est, ut non mihi uideatur posse dissolui, nisi aliquis non ex praesentibus apostoli uerbis, sed ex aliis forte scripturarum locis uel ratione perspicua inueniat aliquid, quo doceat siue in tertio caelo esse paradisum siue non esse, cum et ipsum tertium caelum quid sit non liquido adpareat, utrum
Abbreviated transcription (Latin):
ptum est autẽ sicut legi ab omnib
oporteret: ꝙ si a paucis hȩc intelli¬
gerentur. sicut oporteret. Ex pli¬
rcit biber undecimus. In¬
bexordioscri¬
pture sanctȩ
quȩ inscribi¬
tur genesis.
donec homo
primus de
paradyso
dimissus est.
undecim li¬
bris siue
asserendo atq defendendo quȩ certa
nobis sunt: siue inquirendo. arbit᷑n¬
do. ambigendo. de incertis quȩ po¬
tuimus. ꝙ sicut potuimꝰ disseruimꝰ
atq conscripsimus. non tam p̾scri¬
bentes de reb obscuris unicuiq qͥd
sentiat. quam nos docendos in quib
dubitamus ostendentes temeritatẽ¬
q affirmandi amouentes a lectore.
ubi non ualuimus p̃bere sententiȩ
firmitatem. Iste autẽ duodecimus
liber. ea iam cura expeditus qua
nos ꝑtractandus textus sacrarum
litterarum occupabat. liberius atq
plixius uersabit de paradyso quȩ¬
stionem. ne putemur euitasse qͦd
uidetur apłs in tertio cęlo insinua¬
re paradysum. ubi ait. scio hominẽ
in xp̃o ante annos quatuordecim

Expanded text:
ptum est autem, sicut legi ab omnibus oporteret, etsi a paucis haec intellegerentur, sicut oporteret. LIBER DUODECIMUS. Ab exordio scripturae sanctae, quae inscribitur Genesis, donec homo primus de paradiso dimissus est, undecim libris siue adserendo atque defendendo, quae certa nobis sunt, siue inquirendo, arbitrando, ambigendo de incertis, quae potuimus et sicut potuimus, disseruimus atque conscripsimus, non tam praescribentes de rebus obscuris unicuique quid sentiat, quam nos docendos in quibus dubitauimus ostendentes temeritatemque adfirmandi amouentes a lectore, ubi non ualuimus praebere scientiae firmitatem. iste autem duodecimus liber ea iam cura expeditus, qua nos pertractandus textus sacrarum litterarum occupabat, liberius atque prolixius uersabit de paradiso quaestionem, ne putemur euitasse, quod uidetur apostolus in tertio caelo insinuare paradisum, ubi ait: scio hominem in Christo ante annos quattuordecim,
Abbreviated transcription (Latin):
peccando uere nocet. qm̃ ꝓpter ipsã
uoluntatẽ nocendi. recipier id quod
nocuit. Possunt sane pelagiam ad su-¬
um dogma trahere istam sententiã.
& ideo dicere paruuilis aliena non
nocuisse peccata. quia nulli dixi na¬
turȩ nocere peccata nisi sua: non in¬
tuentes idõ paruulos qui utiq ꝑti¬
nent ad humanã naturam trahere
originale peccatum. quia in primis
hominib natura humana peccauit :
ac ꝑ hoc naturȩ humanȩ nulla no¬
cuerunt peccata nisi sua. ꝑ unum
quippe hominẽ in quo om̃s pecca¬
uerunt: peccatum intrauit in mun¬
dum. Non enim nulli homini sed
nulli naturȩ dixi peccata nocere nͥ
sua. Item in eo quod paulopost dixi.
nullum eẽ malum naturȩ. possunt
quȩrere sunilem latebram: nisi hoc
dictum ad naturam tałe referatur.
qualis sine uitio primitꝰ condita est.
Ipsa enim uere & ꝓpriȩ natura hominis
dicitur. Transiato autẽ uerbo utimur:
ut naturam dicamus etiã quali nasci¬

Expanded text:
peccando uere nocet, quoniam propter ipsam peccando uere nocet, quoniam propter ipsam uoluntatem nocendi recipiet id, quod nocuit. possunt sane Pelagiani ad suum dogma trahere istam sententiam et ideo dicere paruulis aliena non nocuisse peccata, quia. dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, non intuentes ideo paruulos, qui utique pertinent ad humanam naturam, trahere originale peccatum, quia in primis hominibus natura humana peccauit, ac per hoc naturae humanae nulla nocuerunt peccata nisi sua. per unum quippe hominem, in quo omnes peccauerunt, peccatum intrauit in mundum; non enim nulli homini, sed nulli naturae dixi peccata nocere nisi sua. item in eo, quod paulo post dixi, nullum esse malum naturale, possunt » quaerere similem latebram, nisi hoc dictum ad naturam talem referatur, qualis sine uitio primitus condita est. ipsa enim uere ac proprie natura hominis dicitur, translato autem uerbo utimur, ut naturam dicamus etiam, qualis nasci
Abbreviated transcription (Latin):
non habeant pabulum sed fęnum:
non satis apte dictum uidetur. Non
enim congruit fęn nomen significa¬
tioni uitȩ. quomͦ pabuli. I tem nonui
deor recte appellasse uerba ꝓpħica qui¬
b scriptum est. quid suꝑbit terra &
cinis: quia non in eius libro legitur.
quem certi sumus appellandum esse
ꝓpħam. Nec illud apłi. ubi adhibuit
destimonium de genesi dicens. factus
est primus homo adam in animam
uiuentem. sicut ille uoluit intellexi:
cum exponerem quod scriptum est.
insufflauit ds in faciem eius flatum
uitȩ. & factus est homo in animam
uiuam uł in animam uuentẽ. Apł̃s
enim ad hoc adhibuit illud testimo¬
nium ut ꝓbaret ẽẽ corpus animale:
ego autẽ hinc putaui eẽ monstran¬
dum animalem factũ prius hominẽ.
non corpus hominis solum. Quod aũt
dixi. nulli naturȩ nocere peccata nisi
sua: ideo dixi. qm̃ iusto qui nocet. ñ
ei uere nocet quandoquide etiã mer¬
cedem eius auget in cęlis. sibi autẽ

Expanded text:
non habeant, pabulum; sed, fenum; non habeant, pabulum; sed, fenum; non satis apte dictum videtur. Non enim congruit feni nomen significationi vitae, quomodo pabuli. Item videor non recte appellasse verba prophetica quibus scriptum est, Quid superbit terra et cinis ? quia non in ejus libro legitur, quem certi simus appeprophetam. nec illud apostoli, ubi adhibet testimonium de Genesi dicens: factus est primus homo Adam in animam uiuentem, sicut ille uoluit exponi, intellexi, cum exponerem, quod scriptum est: insufflauit deus in faciem eius flatum uitae, et factus est homo in animam uiuam uel in animam uiuentem. apostolus enim ad hoc adhibuit illud testimonium, ut probaret esse corpus animale; ego autem hinc putaui esse monstrandum animalem factum prius hominem, non corpus hominis solum. quod autem dixi nulli naturae nocere peccata nisi sua, ideo dixi, quoniam iusto qui nocet, non ei uere nocet, quandoquidem mercedem eius auget in caelis; sibi autem
Abbreviated transcription (Latin):
goria tantummͦ eẽ accipiendum. qd
herbȩ uirides ꝙ ligna fructifera. om̃i
generi bestiarum & om̃ib auib
ꝙ. om̃ib serpentib in libro genese¬
os dantur ad cibum. quia sunt ꝙ
quadrupedia &. uolatilia quȩ solis
carnib uiuere uideantur. fieri enim
posset ut alerentur ab hominibus
etiam de fructib terrȩ. si ꝓpter obȩ¬
dientiam qua ipsi homines do sine
ulla iniquitate seruirent mereren¬
tur om̃s bestias & aues om̃imodo
habere seruientes. Idem mouere po¬
test quomͦ dixerim de popło isrł ad¬
huc corporali circumcisione & sacri¬
ficiis tanqu̾a in mari gentium popłs
ille legi seruiebat quando quidem
apud gentes sacrificare non poterant.
sicut eos & nunc uidemus sine sa¬
crificiis remansisse: nisi forte quod
ꝑ pascha immolant ouem. hoc in
sacrificio deputetur. In scdõ etiam
libro illud quod posui nomine pa¬
buli significare posse uitam. cum
melioris interprȩtationis codices

Expanded text:
goria tantummodo esse accipiendum, quod goria tantummodo esse accipiendum, quod herbae uirides et ligna fructifera omni generi bestiarum et omnibus auibus et omnibus serpentibus in libris Geneseos dantur ad cibum, quia sunt et quadrupedia et uolatilia, quae solis carnibus uiuere uideantur. fieri enim posset, ut alerentur ab hominibus etiam de fructibus terrae, si propter oboedientiam, qua ipsi homines deo sine ulla iniquitate seruirent, mererentur omnes bestias et aues omni modo habere seruientes. item mouere potest, quomodo dixerim de populo Israhel: adhuc corporali circumcisione et sacrificiis tamquam in mari gentium populus ille legi seruiebat, quandoquidem apud gentes sacrificare non poterat, sicut eos et nunc uidemus sine sacrper Pascha immolant ovem, hoc in sacrificio deputetur. 3. In secundo etiam libro illud quod posui, nomine pabuli significari posse vitam , cum melioris interpretationis codices
Abbreviated transcription (Latin):
mus: breuiter aꝑteq complectens. Qđ
uero dixi. illud autẽ lumen ñ irratio¬
nabilium auium oculos pascit. sed
pura corda eoꝵ qui deo credunt.¬
& ab amore uisibilium rerũ &. tem¬
poralium se ad eius p̾̃cepta implen¬
da conuertunt. quod om̃s homines
possint si ueluit: non pudent noui
heretici pelagiani scđm eos eẽ dictum.
Uerum est enĩ om̃ino om̃s homines
hoc posse si uelint: sed p̃paratur uo¬
luntas a dño . &. tantum augetur mu¬
nere caritatis ut possint. Quod hic
ideo dictum non ẽ: qm̃ prȩsenti ne¬
cessarium non erat quȩstioni. Quod
uero ibi legitur. benedictionem dĩ de
qua legitur. crescite ꝙ̃. multiplicami¬
ni. incarnalem fecunditatẽ post pecca¬
tum conuersam ẽẽ credendam. si non
potest alio mͦ dictum uideri. nisi ut pu¬
tentur illi homines non habituri fuis¬
se filios homines. nisi peccassent: om̃ino
non approbo. Illud etiã non est con¬
sequens. ut ideo intelligatur in alle¬

Expanded text:
mus, breuiter aperteque conplectens. Quod mus, breuiter aperteque conplectens. Quod uero dixi: illud autem lumen non inrationabilium auium oculos pascit, sed pura corda eorum, qui deo credunt et ab amore uisibilium rerum et temporalium se ad eius praecepta inplenda conuertunt; quod omnes homines possunt, si uelint, non putent noui heretici Pelagiani secundum eos esse dictum. uerum est enim omnino omnes homines hoc posse, si uelint. sed praeparatur uoluntas a domino et tantum augetur munere caritatis, ut possint. quod hic ideo dictum non est, quoniam praesenti necessarium non erat quaestioni. quod uero ibi legitur, benedictionem domini, de qua dictum est: crescite et multiplica mini, in carnalem fecunditatem post peccatum conuersam esse credendam, si non potest alio modo dictum uideri, nisi ut putentur illi homines non habituri fuisse filios homines, nisi peccassent, omnino non adprobo. illud etiam non est consequens, ut ideo intellegatur in alle
Abbreviated transcription (Latin):
ao uero in africa constitutus scripsi
duos libros de genesi contra maniche¬
os. Quamuis enim suꝑiorib libris s delib¬
quiequid disputaui. unde ostenderem
dm̃ summe bonum. immutabiłe crea¬
torem ẽẽ om̃ium mutabilium natura¬
rum. nec ullam ẽẽ naturam malã siue
substantiã in quantũ natura est atq
substantia. aduersus manicheos nr̃a
iugilarit intentio: isti tamen duo li¬
bri aꝑtissime aduersus illos editi sunt.
indefensione ueteris legis. qua uehe¬
menti studio uesani erroris impugnatt.
In primo ab eo quod scriptũ est. iN
principio fecit ds̃ cęlum &. terram
donec septem ꝑaguntur dies: ubi legit᷑
ds requieuisse die septimo: in sedo au¬
tem abeo quod scriptum ẽ. hic liber
creaturȩ cęli et terrȩ. donec adam ꝙͥ.
mulier eius dimissi sunt de parahy¬
so .&. custodia posita est ligno iutȩ.
Deinde in fine libri errori manicheo¬
rum fidem catholicȩ ueritatis oppo¬
fui: quid illi dicant. &. nos quid dica¬

Expanded text:
am uero in Africa constitutus scripsi duos libros de Genesi contra Manicheos. quamuis enim superioribus libquidquid disputaui, unde ostenderem deum summe bonum et inmutabilem creatorem esse omnium mutabilium naturarum nec ullam esse naturam malum siue substantiam, in quantum natura est atque substantia, aduersus Manicheos nostra uigilaret intentio, isti tamen duo libri apertissime aduersus eos editi sunt in defensionem ueteris legis, quam uehementi studio uaesani erroris oppugnant, in primo ab eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, donec septem peraguntur dies. ubi legitur deus requieuisse in die septimo, in secundo autem ab eo, quod scriptum est: hic liber creaturae caeli et terrae, donec Adam et mulier eius dimissi sunt de paradiso et custodia posita est ligno uitae. deinde in fine libri errori Manicheorum fidem catholicae ueritatis opposui, quid illi dicant et quid dica
Abbreviated transcription (Latin):
dax scribarum. Neq enĩ eẽ mendacẽ
ꝑtinet: nisi ad uiuentẽ atq sentientẽ.
Sed stilus mendax dictus est. quod ꝑ
eum mendax mendacit̾ oꝑetur: qũead¬
modum si ꝙ iste serpens mendax dice¬
retur. quod eo diabolus tanquam
stilo mendaciter uteretur. Hoc ideo
commendandum putaui: ne quisqũa
existimans animantia rationis exꝑtia
humanum intellectum habere. uł in
animal rationale repente mutari se
ducatur in illam opinionẽ ridiculam
& noxiam. reuolutionis animarũ uł
hominum in bestias. uł in homines be¬
stiarum.Sic ergo locutus ẽ serpens ho¬
mini. sicut asina in qua sedebat bala¬
am. locuta est homini: nisi quod illud
opus fuit diabolicum. hoc angłicum.
Habent enim quȩcła boni & mali an¬
głi oꝑa similia: sicut moyses &. magi
pharaonis.Uerum in his etiã boni
angłi potentiores sunt: quia nec ma¬
li angłi etiã talium operum qͥcqũa
possunt. nisi quod ꝑ angłos bonos

Expanded text:
dax scribarum; neque enim esse mendacem dax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem; sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretur, quod eo diabolus tamquam stilo mendaciter uteretur. hoc ideo commendandum putaui, ne quisquam existimans animantia rationis expertia humanum habere intellectum uel in animal raducatur in illam opinionem ridiculam et noxiam reuolutionis animarum uel hominum in bestias uel in homines bestiarum. sic ergo locutus est serpens homini, sicut asina, in qua sedebat Balaam, locuta est homini, nisi quod illud opus fuit diabolicum, hoc angelicum. habent enim quaedam boni et mali angeli opera similia, sicut Moyses et magi Pharaonis. uerum in his etiam boni angeli potentiores sunt nec mali angeli etiam talium operum quidquam possunt, nisi quod per bonos angelos
Abbreviated transcription (Latin):
demones hanc sibi potestatẽ dari:
ut ad incantationem hominum
serpentes moueant: ut quolibet
modo fallant quos possunt. Hoc
autẽ ꝑmittunt᷑ ad primi facti me¬
moriam cõmendandam: quo sit
eis quȩdam cum hoc genere fami
liaritas. Porro ipsum primum fa¬
ctum ad hoc ꝑmissum est: ut ꝑ na¬
turam serpentis significaret᷑ gene¬
ri hominum. cui erudiendo hȩc
gesta conscribi oportebat. om̃is dia¬
bolicȩ temptationis similitudo.
Quod apparebit: cum in serpentẽ
ꝑferri cȩperit diuina sententia. Pro¬
inde prudentissimꝰ om̃ium bestiarũ.
hoc est astutissimus ita dictus est
serpens. ꝓpter astutiam diaboli:
quȩ in illo &. de illo agebat dolũ.
qũeadmodum dicitur prudens uł
astuta lingua. qũa prudens uł astit̾
mouet. ad aliquid prudenter astuteq
suadendum. Non enim est hȩc uis
seu uirtus membri corporalis quod
uocatur lingua: sed utiq mentis quȩ
utitur ea. Ita etiã dictus est stilus men¬

Expanded text:
daemones hanc sibi potestatem dari. daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod apparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum: quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum; non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus men
Abbreviated transcription (Latin):
rem. Neq enim conuersa creden¬
da est anima eius in naturã ratio¬
nalem: quandoquide nec ipsi homi¬
nes quoꝵ rationalis natura ẽ. cum
demon in eis loquitur ea passione
cui exorcista requirit᷑. sciunt quid
loquantur. Quantominus ille
intelligeret uerboꝵ sonos. quos ꝑ
eum ꝙͦ. ex eo diabolus illo modo
faciebat: qui hominem loquentem
non intelligeret. si eum a diabolica
passione immunis audiret:. Nam¬
& quod putantur audire & intelli¬
gere serpentes uerba marsoꝵ. ut
eis incantantib ꝓsiliant plerũq
de latebris: etiam illic diabolica
iuis oꝑatur. ad cognoscendam ubi¬
q puidentiam. quam rem cui rei
naturali ordine subiciat. & quid
etiam uoluntatib malis sapien¬
tissima potestate ꝑmittat. ut hoc
magis habeat usus. serpentes mo¬
ueri carminib hominũ. quam
ullum aliud genus animantium.
Hec enĩ non parua testatio ẽ: naturã
primitus humanã serpentis sedu¬
ctam ẽẽ colloquio. Gaudent enim

Expanded text:
rem; neque enim conversa credenrem; neque enim conversa credenda est anima ejus in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione cui exorcista requiritur, sciunt quid loquantur; quanto minus ille intelligeret verborum sonos quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intelligeret, si eum a diabolica passione immunis audiret. et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur ad agnoscendum ubique prouidentiam, quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, at hoc magis habeat usus, serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim
Abbreviated transcription (Latin):
ille & moueri illa potuit. ad ex¬
primendos uerboꝵ sonos & si¬
gna corporalia: ꝑ quȩ mulier sua¬
dentis intelligeret uoluntatem.
In ipsa uero muliere quia illa ra¬
tionalis creatura erat. quȩ motu
suo posser uti ad uerba facienda
non ipse locutus est. sed eius oꝑatio
atq ꝑsuasio: qũauis occulto instin¬
ctu adiuuaret interius. quod exte¬
rius egerat ꝑserpentem. Quod
quidem si solo instinctu occultius
ageret: sicut egit in iuda ut tra¬
deret xp̃m: posset efficere in ani¬
ma suꝑbo amore suȩ potestatis
seducta. Sed sicut iam dixi temptan¬
di uoluntatẽ haber zabulus: in
potestate aut̃ẽ nec ut faciat ha¬
bet. nec quomͦ faciat. Quia ꝑmis¬
sus est. ergo temptauit: ꝙ quomͦ
ꝑmissus est ita temptauit. cui aũt
generi hominum ꝓdesset quod fa¬
ciebat. neq sciebat. neq uolebat:
& eo ipso illudebat᷑ ab angłis. Non
itaq serpens uerboꝵ sonos intelli
gebat: qui ex illo fiebant ad mulie¬

Expanded text:
ille et moueri illa potuit ad exille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, ita temtauit; cui autem generi hominum prodeesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellgebat, qui ex illo fiebant ad mulie
Abbreviated transcription (Latin):
acriȩ circa terras. scđm apłicam fi¬
dem in iudicio puniendos seruari:
y in illa suꝑna beatitudine scõꝵ
angłoꝵ non ẽẽ incertam uitam et̃.¬
tionem. incertam futuram cũ fue¬
rimus eis post resurrectionem &
istoꝵ commutationem corporum
copulati. Ad hanc enim spem uui-¬
mus: ꝙ eius ꝓmissionis gr̃a recrea¬
mur. Quicquid autẽ etiam de diabo¬
lo dici potest. cur eum d̃s creauerit
uertit in bonum: scdm ea quȩ disse¬
riumus cum de malis hominibus
similiter quęreremus. siue intelliga¬
tur. siue credatur. siue quid me¬
lius inueniri potest inueniatur.
Ab illo ergo cuius suꝑ omĩa quȩ
creauit sũma potestas ẽ. ꝑ angłos
scõs a quib illuditur diabolus.
cũ & de ipsius maliuolentia con¬
sulitur eccłiȩ dĩ. non ẽ ꝑmissus
temptare feminam nisi ꝑ serpen¬
tem. nec uirum nisi ꝑ feminam.
Sed in serpente ipse locutus ẽ. uteis
eo uelut organo mouensq eius
naturam. eo modo quo mouere

Expanded text:
aeriae circa terras secundum apostolicam fiaeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non esse incertam uitam aetertionem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit,uertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus, cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere
Abbreviated transcription (Latin):
tum quȩstioni deputatum: nunc
sufficiat ista complexio. aut abini¬
tio conditionis suȩ diabolum ab¬
ea beatitudine quam si uoluisset
ꝑcepturus erat. impia suꝑbia cȩci¬
disse: aut alios esse angłos inferio¬
ris ministerii. in hoc mundo ird¬
ter quos scđm eoꝵ quanda non
prȩsciam beatitudinẽ uixerat. &
a quoꝵ societate cum sibi subditis
angłis suis. tanqũa archangłs ce¬
cidit ꝑ suꝑbam impietatem. si hoc
ullo modo asseri potest. qͦd mirum
si potest. aut certe rationem requi¬
do beatus cum suis angłis diabo¬
lus uixit. nondum habuerint eti¬
am ipsi certam prȩscientiam ꝑpe¬
tuȩ felicitatis suȩ. sed eam post ca¬
sum eius acceperuit: aut quo merito
ante suum peccatum diabolus cũ
sociis suis a cȩteris angłis discretus
fuerit. ut ipse sui futuri casus eẽt
ignarus. illi autẽ certi ꝑmansionis
suȩ: dum tamen & peccatores ange¬
los minime dubitemus detrusos.
tanquam in carcere caliginis huiꝰ

Expanded text:
tum quaestioni deputatum, nunc tum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia superbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam archangelus cecidit per superbam inpietatem — si hoc ullo modo adseri potest, quod mirum si potest — aut certe rationem requio pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum habuerint etiam ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum eius acceperint, aut quo merito ante peccatum suum diabolus cum sociis suis a ceteris angelis discretus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccatores angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius
Abbreviated transcription (Latin):
scõ mandato. Hanc pessimã genera¬
tionẽ dñs describit. cum dicit sp̃m
nequam exire ab homine. ꝙ cum
aliis septem redire. & in domo qũa
mundatam iam inuenerat in habi¬
tare: ut sint nouissima hominis illiꝰ
peiora priorib. Tali enĩ generi homi¬
num. quod iam factum est corpus
diaboli: possunt hȩc uerba congrue¬
re. A die quacreatꝰ es tu cum cherub
id est cum sede di. quȩ interpretat᷑
multiplicata scientia. ꝙ posui te in
monte sc̃o di. hoc est in ȩccłia. unde
est. & exaudiuit me de monte scõ
suo. fuisti in medio lapidum fłameo¬
rum: id est sc̃oꝵ sp̃u feruentium.
lapidum uiuoꝵ. Ambulasti sine
uitio tu in dieb tuis ex qua die cre¬
atus es tu: donec inuenta sunt delicta
tua in te. Possunt diligentius ista tra¬
ctari: ut fortassis ostendant non so¬
lum & hunc intellectum ẽẽ in his
uerbis posse: sed om̃ino alium esse
non posse. Uerum quia longumẽ.
& alium sermonẽ exigit. eidem tan¬

Expanded text:
sancto mandato. hanc pessimam generasancto mandato. hanc pessimam generationem dominus describit, cum dicit spiritum nequam exire ab homine et cum aliis septem redire et in domo, quam mundatam iam inuenerat intrare, ut sint nouissima hominis illius peiora prioribus. tali enim generi hominum, quod iam factum est corpus diaboli, possunt haec uerba congruere: a die, qua creatus es tu cum cherub, id est cum sede dei, quae interpretatur "multiplicata scientia", et posui te in monte sancto dei, hoc est in ecclesia — unde est: et exaudiuit me de monte sancto suo - fuisti in medio lapidum flammeorum, id est sanctorum spiritu feruentium, lapidum uiuorum, ambulasti sine uitio tu in diebus tuis, ex quo die creatus es tu, donec inuenta sunt delicta tua in te. possunt diligentius ista tractari, ut fortassis ostendant non solum et hunc intellectum esse in his uerbis posse, sed omnino alium esse non posse. Uerum quia longum est et alium sermonem exigit eidem tan
Abbreviated transcription (Latin):
unt. idest qui fuerunt tenebrȩ lux
fiunt. Item in figura principis tẏri.
ꝑ ierechielem ꝓpħam in diabolum
dicta intelliguntur: tues signaculũ
similitudinis. & corona decoris: in
delitus paradisi dĩ fiuisti. om̃i lapide
prȩcioso ornatus es: ꝙ cȩtera quȩ ñ
tam in ipsum principem sp̃m neqͥ¬
tiȩ. quam in corpus eius dicta con¬
ueniunt. Paradysus enim dicta est
ꝙ ȩccła: sicut legitur in canticoꝵ
cantico. Ortus conclusus. fons signa¬
tus. puteus aquȩ uiuȩ: paradysus
cum fructu pomoꝵ. In de cecidert̃
uł aꝑta &. corporali separatione om̃s
heretici: uł occulta ꝙ sp̃uali. qũauis
in ea corporaliter ẽẽ uideantur om̃s
conuersi ad uomitũ suum. cũ post
remissionem peccatoꝵ paululum
ambulassent in uia uistitiȩ: in quib
facta sunt posteriora deteriora pri¬
orib .ꝙ. quib expediebat ñ cogno¬
scere uiam iustitiȩ. qũa cognoscen¬
tib retrorsum reflecti a tradito sibi

Expanded text:
unt, id est qui fuerunt tenebrae lux unt, id est qui fuerunt tenebrae lux fiunt. Item in figura principis Tyri per Ezechielem prophetam in diabolum dicta intelleguntur: tu es signaculum similitudinis et corona decoris; in deliciis paradisi dei fuisti. omni lapide pretioso ornatus es et cetera, quae non tam in ipsum principem spiritum nequitiae quam in corpus eius dicta conueniunt. paradisus enim dicta est ecclesia, sicut legitur in Cantico canticorum: hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae uiuae, paradisus cum fructu pomorum. inde ceciderunt uel aperta et corporali separatione omnes haeretici uel occulta et spiritali, quamuis in ea corporaliter esse uideantur, omnes conuersi ad uomitum suum cum post remissionem omnium peccatorum paululum ambulassent in uia iustitiae, in quibus facta sunt posteriora deteriora prioribus et quibus expediebat non cognoscere uiam iustitiae quam cognoscentibus retrorsum reflecti a tradito sibi
Abbreviated transcription (Latin):
erat ⁊abulꝰ dictꝰ ẽ: ut rursus in eugłio.
Nonne ego uos duodecĩ elegi. & unꝰ ex
dr᷑ xp̃c. sic̃ illud ẽ. uos abrahȩ sem̃ estis. cũ paulo
suꝑius dixisset. abrahȩ dictȩ sunt ꝓ¬
missiones & semini eius. non dicit
et seminib tanqũa in multis. sed tan¬
quam in uno. & semini tuo quod est
xp̃s. & iterum. sicut enĩ corpus unum
est. & membra habet multa. om̃ĩa
autẽ membra corporis cum sint
multa. unum ẽ corpus. ita &. xp̃s:¬
eomodo etiã corpus ⁊ abuli cui caput
est zabulus. id est ipsa impioꝵ multi
tur ⁊abulus. Q in ipsum corpus figu¬
rate multa dicuntur. quȩ non tam
capiti quam corpori membrisq con¬
ueniunt. Itaq lucifer qui mane ori¬
ebatur & occidit: potest intelligi
apostatarum genus. uł a xp̃o uł ab
eccłia. Quod ita conuertitur ad te¬
nebras amissa luce quam portabat.
qu̾eadmodum qui conuertuntur
ad dm̃. a tenebris ad lucem transe¬

Expanded text:
erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et unus ex ristus, sicut illud est, Vos Abrahae semen estis, cum paulo superius dixisset, Abrahae dictae sunt promissiones et semini ejus: non dicit, Et seminibus, tanquam in multis; sed tanquam in uno, Et semini tuo, quod est  dicens: Sicut enim corpus unum est, membra autem habet multa; omnia autem membra ex uno corpore, cum sint multa, unum est corpus: sic et eo modo etiam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa inpiorum multtur diabolus et in ipsum corpus figurate multa dicuntur, quae non tam capiti quam corpori membrisque conueniant. itaque lucifer, qui mane oriebatur et cecidit, potest intellegi apostatarum genus uel a Christo uel ab ecclesia: quod ita conuertitur ad tenebras amissa luce, quam portabat, quemadmodum qui conuertuntur ad deum a tenebris ad lucem transe
Abbreviated transcription (Latin):
noluit: & ab eo quod accepturus erat
cecidit: & potestatẽ illius sub quo
esse noluit non euasit. Factumq
in illo est pondere meritoꝵ: ut¬
nec iustitiȩ possit lumine delectari.
nec ab eius sententia lib̾ari. Quod gͦ
ꝑ isaiam ꝓpħam in eum dicit᷑. quo¬
modo cecidit de cęlo lucifer mane
oriens. contritus est in terram qui
mittebat ad om̃s gentes. tu autem
dixisti sensu tuo in cęlum conscendã.
suꝑ sydera cęli ponam thronum meũ
sedebo in monte excelso suꝑ montes excel¬
sos qui st̃ ad aqͥlonẽ. ascendã suꝑ nubes.
ero similis altissimo. nunc autẽ ad
inferos descendes. & cȩtera quȩ in fi¬
gura regis uelut babylonis in diabo¬
lum dicta intelliguntur: plura in
eius corpꝰ conueniunt. qͦd etiã de hu¬
mano genere congregat: &. in eos
maxime qui ei ꝑsuꝑbiam coherent.
apostatando a mandatis di. Sicut
enĩ qͥ erat ⁊abulꝰ homo dictꝰ ẽ. ut in eu¬
głio. inmicꝰ homo hoc fecit: ita qͥ homo

Expanded text:
noluit, et ab eo, quod accepturus erat, noluit, et ab eo, quod accepturus erat, cecidit, et potestatem illius, sub quo esse noluit, non evasit, factusque in illo est pondere meritonec iustitiae possit lumine delectari nec ab eius sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendes et cetera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere congregat, et in eos maxime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo
Abbreviated transcription (Latin):
solum duodecim tribus isrł. sed etiã
angłos iudicare. Quod ergo putat᷑
nunquam diabolus in ueritate ste¬
tisse. nunquam cum angłis beatam
duxisse uitam. sed ab ipso conditio¬
nis suȩ initio cȩcidisse. non sic acci¬
piendum est. ut non ꝓpria uolunta¬
te deprauatus. sed malus a bono
do creatus putetur. Alioquin: non
ab initio cecidisse diceret᷑. Neq enĩ
cecidit: si talis est factus. Sed factus
continuo se a luce ueritatis auertit.
suꝑbia tumidus. &. ꝓpriȩ pote¬
statis delectatione deceptus. Unde
beatȩ atq angłicȩ uitȩ dulcedinẽ
non gustauit: quam non utiq acce
ptam fastidiuit. sed nolendo acciꝑe
deseruit & amisit. Proinde nec sui
casus prȩscius ẽẽ potuit. qm̃ sapien¬
tia pietatis est fructus. Ille autẽ con¬
tinuo impius. consequenter ꝙͥ men-¬
te cȩcus. non ex eo quod acceperat
cecidit: sed ex eo quod acciperet si do¬
subdi uoluisset. Quod ꝓfecto quia

Expanded text:
solum duodecim tribus Israhel, sed etiam solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus . unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique aptam fastidivit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. Proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam praescientia pietatis est fructus. Ille autem continuo impius, consequenter et mente caecus, non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acciperet, si subdi Deo voluisset. Quod profecto quia