comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯcubina adiciẽtes qd̾ eos ĩsimł uid̾ant
ꝑ plana ⁊ nemora. uias ⁊ ĩuia płies
ꝯuagantes ⁊ testimõiũ uicinie se suꝑ
hoc recepisse dicebant. ad maiorẽ aut̃
c̃titudĩem qr minꝰ sufficiẽt᷑ c̃didistieẽ¬
ꝓbatũ qd̾ ead̾ mułr asserebat tã ip̃a
qm iuuenis iuiram̃tis astricti seorsũ¬

Expanded text:
d eos insimul videbant per plana, et nemora, vias, et in via pluries convagantes, et testimonium viciniae se super hoc recepisse dicebant. Ad majorem autem certitudinem quod minus sufficienter credidisti probatum, quod eadem mulier asserebat tam ipsam quam juvenem juramentis astrictos
Abbreviated transcription (Latin):
cõuenit retardari l ad ħ agñdũ qͣdrime¬
stre tẽpus regłarit᷑ sit statutũ. qr id ar¬
ctari potest nõ nũqͣm a sedente ĩ me¬
ꝯtẽpsisse. unde talis nõ audiet᷑ appłłans
uisi forte adu̾sus eũ modꝰ executõnis ca¬

Expanded text:
convenit retardari, licet ad hoc agendum quadrimestre tempus regulariter sit statutum; quia id arctari potest nonnunquam a sedente in mecontempsisse; unde talis non audietur appellans, nisi forte adversus eum modus exsecutionis ca
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmissionẽ nõ fuisse ꝑ ultimã reuocatã
tũ qr cãe suspicõis ĩ uire ꝓpoĩte friuole
uidebãtur quas ⁊̃ tanqͣm dilatorias asi
lit̾ ĩgressum oppon̾e debuissent. quib
corã delegatis eisd̾ subeundo iudm̃ re¬

Expanded text:
atam, tum quia causae suspicionis in jure propositae frivolae videbantur, quas etiam tanquam dilatorias ante litis ingressum opponere debuissent, quibus coram delegatis eisdem subeundo judicium re
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃rs uacasse ꝯstit̾it. ut illo subduc¬
to nõ sit qͣdragenaria cõpleta p̃sc̾p¬
tõ. uos ĩ illis eccłiis ius ep̃ale adiudi¬
cetis ep̃o ⁊ suꝑ illo ꝑpetuũ silsĩtiũ im¬
ponatis albi. Si aut̃ exceptõem hi¬

Expanded text:
poris vacasse constiterit ut, illo subducto, non sit quadragenaria completa praescriptio, vos, in illis ecclesiis jus episcopale adjudicetis episcopo, et super illo perpetuum silentium imponatis abbati. Si autem exceptionem h
Abbreviated transcription (Latin):
scͥptura testet᷑ qd̾ patͦnus ẽ turpitudĩs qͥ
celat cͥm̃ uxoris. et scd̾m regłam eungłui
si pͥmo ⁊ scd̾o re correcta resipisc̾e nollet
dicẽd̾ eẽt ecõe ut tanqͣm ethuica ⁊ publi¬
cana deiñ iuraretur ne ꝑ hoc lib̾a p̃b̾et᷑¬

Expanded text:
estetur quod patronus est turpitudinis qui celat crimen uxoris? Et secundum regulam Evangelii, si primo et secundo correcta resipiscere nollet, dicendum esset Ecclesiae, ut tanquam ethnica et publicana deinde vitaretur, neve per hoc libera prae
Abbreviated transcription (Latin):
cuntur qd̃ tales a iuram̃ti nexib ab¬
soluerũt. Cet̾m ut agatur ꝯsulciꝰ ⁊
auferat᷑ mat̾ia peierandi. nõ eis ita ex¬
p̃ssa dicatur ut uram̃ta nõ seruent
s si nõ ea atcend̾unt nõ obħ sũt tãꝙͣ
pro mortali cͥmĩe puniendi. In not

Expanded text:
cuntur, qui tales a iuramenti nexibus absolverunt. Ceterum ut agatur consultius et auferatur materia peierandi, non eis ita expresse dicatur, ut iuramenta non servent, sed, si non ea attenderint, non ob hoc sunt tamquam pro
Abbreviated transcription (Latin):
tõ uł uegatõ sic̃ ꝓcedit ex ore ita ꝓcedat
ex corde. qr tm̃ hominũ excrescente mali¬
cia sĩꝑlici assertõni uł negacõni uix cre¬
ditur. idcͥto prudent̾ adũixit qd̾ ampliꝰ
ẽ a malo ẽ. malo qͥd̾ nõ tã culpe ꝙͣ pene
nͨ exhibẽciũ s exigẽciũ iuram̃tũ nã ĩcte

Expanded text:
tio vel negatio, sicut procedit ex ore, ita procedat ex corde; quia tamen, hominum excrescente malitia, simplici affirmationi, vel negationi vix creditur, idcirco prudenter adjunxit: Quod amplius est, a malo est; malo quidem non tam culpae, quam poenae, nec exhibentium,
Abbreviated transcription (Latin):
an .ro. et. nõ admittit. lic qͥdã cano¬
ecc̃am quadragenaria tp̃ris p̃scͥptõne
tueri de re illa qm ĩ cõcusse .xl. annis
noscitur possedisse. ¶ u̾m si p̃descͥptõ¬
ne ⁊ int̾rupcõne int̾ ꝑtes pott̃ates fu¬
erit mota qõ. ab utͣq ꝑte testes recipi
debẽt. ⁊ si ꝓbata fũit int̾ruptõ. p̃scͥp¬
tõ nõ tenebit.dem.¬
uia indicante abłe .c. cõꝑimꝰ int̾ eũ

Expanded text:
 ecclesia non admittat, licet quidam canoecclesiam quadragenaria temporis prescriptione tueri, de re illa quam inconcusse XL annis noscitur possedisse. Verum si de prescriptione et interruptione, inter partes fuerit mota questio, ab utraque parte testes recipi debent et si probata fuerit interruptio, prescriptio non tenebit. Su
Abbreviated transcription (Latin):
tenciã ĩiũgentes ex qͣ ualeat appere
utrũ ĩ tenebͥs ambulet an ĩ luce uit̃¬
ue sit u̾e peĩtens. an ficte ꝯũsus. ⁊ si
eũ ħ modo uerũ catholicũ cognouĩtis
nõ sñatis ip̃m ĩ debite molestari. ali¬
oqͥneũ tñqͣm h̾eticũ ꝯdẽpnetis.dẽ¬

Expanded text:
tentiam injungatis, ex qua valeat apparere, utrum in tenebris ambulet an in luce; utrumve sit vere poenitens, an ficte conversus; et, si eum hoc modo vere Catholicum cognoveritis, non sinatis ipsum indebite molestari; alioquin eum tanquam haereticum condemnetis.
Abbreviated transcription (Latin):
Nt̾fecisti furem aut iatronẽ uͥ cõp̃hñdi
pot̾at absq occisione qr ad ymaginẽ
d̾i creatꝰ est .xl. dies nõ ĩtres ecc̃am et
lanea ueste ĩdutus ab escis ⁊ potibã
int̃dc̃i sũt ⁊ a thoro gladio ⁊ eqͥtatu
illos supͣdc̃os dies abstineas. In t̃cia ã
et qͥnta feria ⁊ satbo aliquo genere
leguminũ uł ołib pomis ⁊ ꝑus pis¬
ciculis cũ mediocri c̃uisia ut̃e tẽꝑate.

Expanded text:
Interfecisti furem vel latronem, ubi deprehendi poterat sine occisione, quia ad imaginem Dei creatus est, XL dies non intres ecclesiam, et lanea veste indutus, ab escis et potibus, qui interdicti sunt, atque thoro, gladio, equitatu, per illos supradictos dies abstineas. In tertia autem et quinta feria et sabbato, aliquo genere leguminum vel oleribus, pomis et parvis pisciculis, cum mediocri cervisia utere temperata.
Abbreviated transcription (Latin):
tͥum ãnoꝵ uidicant ẽẽ deb̾e quorũ
unũ ꝑagant ĩ pane ⁊ aqͣ. de ĩ fãtib¬
tum hñte relegato pietatis officio
infans expõitus extitit. ħ ip̃o a po¬
testate suit prĩa lib̾atꝰ. Nam ⁊ ĩ ħ ca
su ĩgenuitatẽ lib̾tus ⁊ seruus ĩ lib̾¬
tis languidis si expoĩti fu̾int uł si
alicui eoꝵ alim̃ta impie negari cõ¬
tig̾it ẽ dicend̾. Sane qui hos suscipi

Expanded text:
um annorum iudicant esse debere, quorum unum peragant in pane et aqua . De infantibtum habente, relegato pietatis officio, infans expositus extiterit, hoc ipso a potestate patria liberatus est. Nam et in hoc casu in ingenuitatem libertus et sertis languidis, si expositi fuerint, vel si alicui eorum alimenta impie negari contigerit, est dicendum. Sane qui hos suscipiu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tuã ꝓuidẽtiã ꝯsulat᷑ ⁊ nõ obstãtt
iuram̃to ꝙ a uiro dc̃s dñs ꝓponitur
excorsisse eam sic̃ expidire uid̾is eid̾
uiro restituasita qd̾ filios suos lib̾e
possit ⁊̃ pacifice gub̾nare. Idem.¬

Expanded text:
 tuam providentiam consulatur. Et non obstante iuramento quod a viro dictus dominus dicitur extorsisse, eam sicut expedire videris eidem viro restituas, ita quod filios suos libere possit et pacifice gubernare . Idem
Abbreviated transcription (Latin):
bores ĩ duc̃e ut ad aliꝙ mõast̾iũ tͣnͣs¬
eat ĩ quo pcc̃a sua ꝑpetua pnĩa deplo¬
ret. Si ã repugnãte carnis fragilita¬
te adhoc ⁊̃ duci nolũit ei licẽciam in
dño nubendi tͥbuas qr tuciꝰ nob̾ urͤ
abiurare. Quia uͦ illã alios hr̃e filios

Expanded text:
bores inducere, ut ad aliquod monasterium transeat, in quo peccata sua perpetua penitentia deploret. Si autem repugnate ad hoc induci noluerit, ei licentiam in Domino nubendi tribuas, quia tutius nobis abiurare. Quia vero illam alios habere filios
Abbreviated transcription (Latin):
Ax luteris tue fraternitatis: epõ.¬
accepimus ꝙ tum lator p̾sentum. sx
pb̃r fenum uenet de curru deponerẽ
ꝑticam sapus alligatam cum ne
quemdam iuxta currum ceꝑit temi¬
uiuum in quo p̾ter modicum lino

Expanded text:
x litteris tuae fraternitatis accepimus quod cum lator praesentium N. presbyter fenum vellet de curru deponere, perticam superius alligatam, cum nemquemdam juxta currum reperit semivivum, in quo praeter modicum livo
Abbreviated transcription (Latin):
poss ꝑignoiantiam excusare memini
dargnti. ad excusationem suam se
litteris ntis uti rebũt eas pͥns dilgẽ¬
pnia euitare nequibit penas insius¬
us de annotatas. Nos autem om̃s ful
b suis a nachatis uincnus dec̾umus ĩ¬
nodatos. statuentes ut cłici qui falsari

Expanded text:
posset per ignorantiam excusare, meminidarguti, ad excusationem suam diclitteris nostris uti voluerint, eas priia evitare nequibit penas inferius annotatas. Nos enim omnes falsbus suis anathematis vinculo decrevimus innodatos statuentes ut clerici, qui falsari
Abbreviated transcription (Latin):
epm̃elect̃ crnoĩce dicĩs consecrasse ab ei
ratanarat. non credens iitteras illas
cepit conspeccin p̃sentari humiiter
petens miccipto apłico edoc̃i quid di
ceremus de ipõ negõ statuendum. Nos
in dicta mĩe manifeste dep̃hendumr
falsitarem. at in hoc non modicum

Expanded text:
m electum canonice diceris consecrasse, ab eaintimavit, non credens litteras illas m nostro praecepit conspectui praesentari, humiliter petens rescripto apostolico doceri, quidquid duceremus de ipso negotio statuendum. Nosin dictamine, manifeste deprehendimus falsitatem ac in hoc fuimus non modicum
Abbreviated transcription (Latin):
ter ⁊ ludunt. Nos dũ qui exoffitiinrĩ
debito pestes nĩ extirpare ꝓposu¬
mus atq iudos uoluptuosos occõe qͦꝵ
sub quadam curialitatis ymagie ad
dissolutionis matiam deuenttre: pe¬
nitus imꝓbamus exc̾atõem p̾ dcc̃ãm q̃¬

Expanded text:
ter et ludunt, nos tamen, qui ex officii nostri debito pestes hujusmodi exstirpare proponimus, atque ludos voluptuosos, occasione quorum sub quadam curialitatis imagine ad dissolutionis malitiam devenitur, penitus improbamus, excusationem praedictam, q
Abbreviated transcription (Latin):
cuius erat canis islum in facie ⁊ manu
ꝑcussit qui ꝑcusserat canẽ erascem.
s cum ille fustem arripet ut reꝑcutet
iltum a qͦfuerat ille pcussus ĩ ambo
sustem tenerent hũc iñ pater illuis
qui canem ꝑcusserat suꝑuenit ut fi¬
lium castigaret. prã nero in sugam cõ¬
ñsi fustem quem tenebant ad inuicẽ
su i opmato fustis intrauit. ex quo
cerebro statim excrisso demedio fublatꝰ¬
est. p̃ mod̃ autem prĩr quicanem pcusse¬
rat hr̃tum teligionis assumpsit. ⁊ cum ad
ordines recipiendos accederet per enis ⁊¬

Expanded text:
cujus erat canis, illum in facie manu percussit qui percusserat ejus canem, sed, cum ille fustem arriperet ut repercuteret illum a quo fuerat ipse percussus, et ambo fustem tenerent hinc inde, pater illius qui canem percusserat, supervenit ut filium castigaret. Pueri vero, in fugam conversi, fustem quem tenebant ad invicem su inopinato fustis intravit, ex quo cerebro statim emisso de medio est sublatus. Postmodum autem, puer qui canem percusserat, habitum religionis assumpsit, et, cum ad ordines recipiendos accederet, per ejus
Abbreviated transcription (Latin):
reputantes cum in itls magis plecti¬
bilis sit offensa ꝑ quos ad excusandas
tem ⁊ mlitatem ip̃nis dux̾irritandũ c̃
posonis iutib ⁊ indignis porte dignita¬
tis patere non debeant ruxta legitimas
saucciones. p̃terea contra p̃fati .b.¬

Expanded text:
reputantes, cum in illis magis plectibilis sit offensa per quos ad excusandas tem ac vilitatem ipsius duximus irritandum, personis vilibus et indignis portae dignitatis patere non debeant juxta legitimas sanctiones. Praeterea contra praefatum B
Abbreviated transcription (Latin):
expͥmendas. pͥ sp̃es falsitatis hec est
ut bulla falsa licceris apponatus. Se¬
cunla ut filium de uera bulla extra
ut filum ab ea parte in qua carta pli¬
catur incisum cum uera bulla falsis
Quarta ꝙ astpiori patce bulle arcera
pars fili sub phambo rescinditire ut
ꝑidem filumm litc̃is faisis in serta redn¬
citur in plumibum. suunta cum licc̃is
sitatis non repatanus inmues qui ꝯͣ
falsas litceras cante ꝓicrant ut de uera
bulla cum aliis sigillentur. s hee due
scripture uł in qualitate carte faisitat
cognoseatur. in cec̾is antem diuigens ĩ¬
uł in collaccione bulle. uł motione. ł
obtusione p̃sertim sibilla non sit eqͣ¬
lis. s alicubi magis sit tirnda. ⁊ abbi
magis de p̃ssa. ¶ dẽ santinaceñ arch̃o.¬

Expanded text:
exprimendas. Prima species falsitatis haec est, ut falsa bulla litteris apponatur; secunda, ut filum de vera bulla extrahut filum ab ea parte in qua charta plicatur incisum cum vera bulla falsis Quarta, quod a superiore parte bullae altera pars fili sub plumbo rescinditur, et per idem filum litteris falsis inserta reducitur infra plumbum. Quinta, cum litteris sitatis non reputamus immunes qui cofalsas literas caute proiiciunt, ut de vera bulla cum aliis sigillentur. Sed he due scripture vel qualitate charte falsitas cognoscatur. In ceteris autem diligens ivel in collatione bullae, vel motione, vel obtusione; praesertim si bulla non sit aequalis, sed alicubi magis sit tumida, alibi magis depressa. IDEM ANTIBARENSI ARCH
Abbreviated transcription (Latin):
bi ore ꝓpͥo est confessus ꝙ cum quid a in
uilla quadam. ad enis iurisdicõm spee¬
tante infamaret᷑ de furto. ⁊ id̾ iꝰ insicia¬
retur oĩo offerensq cãdentis ferriuidicõ¬
ext᷑aret seuł purgaret aõitiendo uͭ sus¬
pendro prinitetut si deficeret in eodem.¬

Expanded text:
bis ore proprio est confessus quod cum quidam in villa quadam ad ipsius jurisdictionem spectante infamaretur, de furto, et idem illud inficiaretur omnino, offerens quod candentis ferri judicio se purgaret, adjiciendo ut suspendio puniretur si deficeret in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
dati. eccãstica beneficia sunt adepti en¬
dem eadem postquam absotutionis be¬
nisienum optimierint ncite ualeant
onis subiectis. ⁊ ecc̾atica beneficia con-¬
ficia conferri non possunt. nec ili ua
lent ea licite retinere. nͥ forsan cum
eis fuñt miscd̾iter dispensat̃ crum ip̃a
non siũnt tanoie consecuti. illi ũo

Expanded text:
dati, ecclesiastica beneficia sunt adepti, eadem, postquam absolutionis beneficium obtinuerint, licite valeantoni subjectis ecclesiastica beneficia conficia conferri non possunt, nec illi ea valent licite retinere, nisi forsan cum eis fuerit misericorditer dispensatum, cum ipsa non fuerint canonice assecuti. Illi vero
Abbreviated transcription (Latin):
inhiantes ac dicentes in corde suo non ẽ
deus. symoniam sub honesto nomine pa
detur. nec tales symonis sectatoies. ⁊ si tem
minis matitiam patuabit nec uox poñit
abolere reatum. Sane ꝑuenit ad audiam¬

Expanded text:
inhiantes, ac dicentes in corde suo, Non est Deus, Simoniam sub honesto nomine pallum, irridetur nec tales Simonis sectatores, etsi tempiminis malitiam palliabit nec vox poterit abolere reatum. Sane pervenit ad audi
Abbreviated transcription (Latin):
easdem litceras sientuiriprondi ⁊
discreti. ad uram̃ remitceretis p̃sen¬
licet in stuo dictaminis ⁊ formari p̃¬
scriptirre anquantulum ceꝑius du¬
bitare. butlam tñ neram auenimus

Expanded text:
easdem litteras, sicut viri providi et discreti, ad nostram remisissetis praesenlicet in stylo dictaminis et forma scripturae aliquantulum coeperimus dubitare, bullam tamen veram invenimus
Abbreviated transcription (Latin):
um pͥus scuuss. ĩ se asseruit ignora
tius m̃tatem. ⁊ sirem inuen̾is tar̾e pro¬
cessisse ad maiorem caute lam intun¬
gas eidem cłico pnĩam competendem
qua pacta: nequaquã intpedias quo

Expanded text:
um prius scivisset, illud se asseruit ignorastius veritatem, et si rem inveneris taliter processisse, ad majorem cautelam injungas eidem clerico poenitentiam competentem: qua peracta, nequaquam impedias quo
Abbreviated transcription (Latin):
houorati pp̾ ꝙ dominus in lege p̾ce¬
pit diis non detrabes sacerdotes intel¬
ligens qui pp̃ excellentiam ordis et̃¬
cupartur. uixta q alibi dicit de serno
nolũte ap̃ dñm remanente. ut domi¬
tionis subiectus debr in mansrietudi¬
nis spũ castigarinon auceta appib cu-¬
ius est correctiom p̃positus. in spñ su-¬
pbie rephendi: cum iricta p̃ceptum do¬
municũ pr̾ ⁊ nr̃e non deb̾ant maledi¬
cr s potius honoratr ꝙ de spũali pte
mutto fortius debi intetligi: quam
carnali nequisciuam sue p̃sumptio¬
nis audaciam ilio cefendat exemplo
ud sit frẽm in se peccantem octulte
corripere ꝙ utiq quisq tenetur effi¬
cere secundum regulam enangłicam

Expanded text:
quod Dominus in lege praecepit: Diis non detrahes , sacerdotes intelligens, qui propter excellentiam ordinis etcupantur. Juxta quod alibi dicit de servo volente apud dominum remanere, ut domiectioni subjectus, debet in mansuetudinis spiritu castigari, non autem a populo, cujus est correctioni praepositus, in spiritu superbiae reprehendi; cum juxta praeceptum Dominicum pater et mater non debeant maledici, sed potius honorari: quod de spirituali patre multo fortius debet intelligi quam carnali. Nec quisquam suae praesumptionis audaciam illo defendat exemplo,ud sit fratrem in se peccantem occulte corripere quod utique quisque tenetur efficere secundum regulam evangelicam
Abbreviated transcription (Latin):
potum de di uobis non escam maiorũ
est enim solious cib sicuit alys ip̃e di¬
cebat. Sapĩam loquimir int̾ ꝑfectos in
enim dmine scripture profunditas uͭ
non solum simplices ⁊ isliccerati s ⁊ pͥ
dentes ⁊ docci non plene sufficiãt ad il¬
lius intelligentiam indagandam: p̃
q dicit scciptura ꝙ multi defecetunt
sceutantes sccutimo. Unde recte fuit oli
in lege diuina statutum. Ut bestia que
montem tenigit lapidetur ne indelicet
simplex aliquis ⁊ indoctus p̾sumat ad

Expanded text:
potum dedi vobis, non escam . Majorum est enim solidus cibus sicut aliis ipse dicebat: Sapientiam loquimur inter perfectos. Inenim divinae Scripturae profunditas ut non solum simplices et illitterati, sed etiam prudentes et docti, non sufficiant plene ad ipsius intelligentiam indagandam. Propter quod dicit Scriptura: Quia multi defecerunt scrutantes scrutinio . Unde recte fuit olim in lege divina statutum ut bestia quae montem tetigerit lapidetur, ne videlicet simplex aliquis et indoctus praesumat ad
Abbreviated transcription (Latin):
rirt. ꝙ cum .s. laicus elisabet uxorẽ
suam a matitau confortio sine cã ra
ultero fornicati eam ⁊illum uincuio
excoĩcatiotus astrux̃. que tandem etim
qui dicebatur aduit̃ abiuros abso lu¬
tõne recepta coram epõ memorato p̃¬
dictum nirum sibi restitui postuatit.
de spontanea recessit restitutione sibi

Expanded text:
 cum S. laicus Elizabeth uxorem suam a maritali consortio sine causa rultero fornicari, eam et illum vinculo excommunicationis astrinxit. Quae tandem eum qui dicebatur ejus adulter abjurans, absolutione recepta coram episcopo memorato, praedictum virum sibi restitui postulavit. d spontanea recessisset, restitutionem sui
Abbreviated transcription (Latin):
consituttus sua nobis confessione monꝰ¬
trauit. ꝙ cum quadam corporis moleᷤ
derium raptum indẽtur ab eo ut co¬
medendi appetitum aliquantulum ex¬
citaret equum qm̃ nutrierat ascend̾
iuret ip̃e ut eius refornaret impecum
⁊̃ freno ium intulit ⁊ equum calcarib
nander ei q̃dam mułe ueniens ex obli¬
quo infantulum banllans obmauit

Expanded text:
constitutus, sua nobis confessione monstravit quod, cum quadam corporis molestderium raptum videretur ab eo, ut comedendi appetitum aliquantulum excitaret, equum quem nutrierat ascenditviret, ipse, ut ejus refrenaret impetum, et freno vim intulit et equum calcaribusnanter, ei mulier quaedam veniens ex obliquo et infantulum bajulans, obviavit
Abbreviated transcription (Latin):
bernare domestica ⁊ regere fa¬
miliam siue domum nõ solũ
inquantum ẽẽ debent uiri so¬
ciales ⁊ policici quia sic scire
gubernacionem domus perti¬
net ad omnes cuies s spectat
spaliter ad reges ⁊ principes. ¶
sicut regnum ⁊ ciuitas. presup¬
ponunt ẽẽ domuunssic regim̃
regni ⁊ ciuitaris presupponit
noticiam regiminis domus:
⁊persone propriesmnquamn
enim quis debitus rector reg¬
ni uel ciuitatis efficitur/ nisi
se ⁊ suam familiam sciat debite
gubernare i quare si sp̃aliter spet¬

Expanded text:
bernare domestica, et regere fabernare domestica, et regere familiam sine domum, non solum inquantum esse debent viri sociales et politici, quia sic scire gubernationem domus pertinet ad omnes cives: sed spectat specialiter ad reges et principes, quia sicut regnum vel civitas praesupponunt esse domum, sic regimen regni et civitatis praesupponit notitiam regiminis domus, et personae propriae: nunquam enim quis debitus rector regni vel civitatis efficitur, nisi se et suam familiam sciat debite gubernare. Quare si sp
Abbreviated transcription (Latin):
fectum. s etiam sicut quod est
ad finem ad ip̃m finem / domꝰ
respectu aliarum commum¬
tatum. nõ solum est prior tp̃r
⁊ posterior perfectione sĩt im¬
perfectum se ht ad perfectum
s ⁊̃ est prior mopere ⁊ posteri¬
or inintentione.: quia quod
ad finem loc modo se ht̃ ad
ip̃m finem spectat enim nõ solũ
ad princitem su ad legis latorẽ
s ĩ ad quemlib mem prius in¬
tendere bonuni cuntatis ⁊ regni
quam etiam bonum proprie do¬
mus ut intercio libro plemus
ostendetur. ¶Uiso quomodo cõ¬
munitas domus aliquo modo
est prior quam commiunitates
alie. de lemi põt uide quomodo
sit huus cominunitas natura¬
lisInam cum natura nõ pre¬
supponat artemis ars naturã
quicquid are naturali supponit᷑
nõ proprie quid arcificiale eric
nicatium ⁊ sociale cum oĩs
cominumtas presupponat cõ¬
munitatem domus or cõmu¬
nitatem domesticam siue do¬
mum quid naturale ẽẽ. Rege
ergo ⁊ principes decet scire gu¬

Expanded text:
fectum, sed etiam sicut quod est fectum, sed etiam sicut quod est ad finem ad ipsum finem: domus respectu aliorum communitatum non solum est prior tempore, et posterior perfectione, sicut imperfectum se habet ad perfectum, sed etiam est prior in opere, et posterior in intentione: quia quod est ad finem, hoc modo se habet ad ipsum finem; spectat enim non solum ad principem sine ad legislatorem, sed etiam ad quemlibet civem prius intendere bonum cruitatis et regni, quam etiam bonum propriae domus, ut in tertio libro plenius ostendetur. Viso, quomodo communitas domus aliquo modo est prior, quam communitates aliae: de levi videri potest, quomodo sit huiusmodi communitas naturalis. Nam cum natura non praesupponat artem, sed ars naturam: quicquid arte naturali supponitur, non proprie quid artificiale erit,nicativum et sociale, cum omnis communitas praessuponat communitatem domus, opotet communitatem domesticam sive domum quid naturale esse. reges ergo et principes decet scire gu
Abbreviated transcription (Latin):
Rursus huius communitas
se ht ad alias sicut quod est
ad finem se ht̃ ad ip̃m finem
nam domus tanquam ad fi¬
nem. ordinatur ad uicum ii¬
uitatem ⁊ regnum: est enim
tomus pp̃ uicum uicus pp̃ci¬
uitatem. ciuitas propt̾ regnum
comnunitas ergonici est finis
cominunicatis domus. Cõmu¬
nitas ciuitatis cõitatis uiciis
cõitas regni est fiuis om̃ium p̾¬
dat perfectum: perfectum uero
precedat ip̃m in uia per fectionis
⁊ complementi: bene dictum est
cõmunitatem domus ẽẽ priorẽ
aliis tempore ⁊ generatione eẽ
tamẽ posteriorem illis perfc̃one
prima communitas est cõi¬
tas ciuitatis ꝙ nõ est intelligẽ¬
dum de prioritate generatõmis
uł temporis: cum ip̃emet dicat
ciuitatem procede ex multipli¬
catione initi sicut ⁊ uicus pro¬
cedit ex multiplicatione domo¬
rum. Intelligendum est ergo
ħ de prioritate perfectionis et
complementi. ¶Implius cũ
cominutas domus ad con¬
munitates alias nõ solum se
lẽat sicut perfectum ad imper¬

Expanded text:
Rursus huiusmodi communitas se habet ad alias, sicut quod est ad finem se habet ad ipsum finem. Nam domus tanquam ad finem ordinatur ad vicum, civitatem, et regnum. Est enim domus prpter vicum, vicus propvitatem, civitas propter regnum. Communitas ergo vici est finis communitatis domus, communitas civitatis communitatis vici: sed communitas regni est finis omnium prdat perfectum, perfectum vero praecedat ipsum in via perfectionis, et complementi: bene dictum est, communitatem domus esse priorem aliis tempore et generatione; esse tamen posteriorem illis perfectionprima communitas est communitas civitatis. quod non est intelligendum de prioritate generationis vel temporis, cum ipsemet dicat civitatem procedere ex multiplicatione vici, sicut et vicus procedit ex multiplicatione domorum, intelligendum est tergo hoc de prioritate perfectionis, et complementi. Amplius cum communitas domus ad communitates alias non solum se habeat sicut imperfectum ad per
Abbreviated transcription (Latin):
domo ad sustentationem lute
cotidie indigent emptione uel
corruptione domus nõ enimse
uidentur hr̃e ut incole nec ut ci¬
ues sed magis ut peregrini ⁊ ut
uiatores si ad sustentatõnem
emptõne uel uenditione conti¬
nue egeant: commiunitas gͥ
domus fc̃a fuit propt̾ ea quibus
totidie indigemus. uerum qr
inuna domo nõ reperiuntur õi¬
a ncͣcia ad uitam nõ suffitie¬
bat communitatio domestica
s oportuit dare cõmunicatem
uici. Ita ꝙ cum uicus constet
expluribus domibus quodñ
reperitur in una domo reperiã
nitas domus constituta est
urnalia constituta est cõmu¬
nitas uicisberum qr ⁊̃ in uno
uito nõ reperiuntur omnia
nccia ad uitam preter cõmu¬
nitatem uici oportuit dare cõ¬
muntatem ciuitatis. cõmu¬
nitas gͦ ciuitatis ẽẽ uidetur
ad supp̾lendam indigentiam¬
in tota uita. Illa ergo uidet᷑
gebatur In qua reꝑiri possũt
uitam. ¶Rursus autem
qr contingit cuutates ħ̃re guer¬

Expanded text:
domo, ad sustentationem vitae domo, ad sustentationem vitae quotidie indigent emptione, et tu, et ex corruptione domus: non enim videntur se habere ut incolae nec ur cives, sed magis ut peregrini et ut viatores, si ad sustentationem vitae emptione vel venditione continue egeant. Communitas ergo domus facta fuit propter ea, quibus quotidie indigemus. Verum quia in una domo non reperiuntur omnia necessaria ad vitam, non sufficiebat communitas domestica, sed oportuit dare communitatem vici, ita quod cum vicus constet ex pluribus domibus, quod non reperitur in una domo, reperiatur nitas domus constituta est urnalia constituta est communitas vici. Verum quia etiam in uno vico non reperiuntur omnia necessaria ad vitam, praeter communitatem vici oportuit dare communitatem civitatis. communitas ergo civitatis esse videtur ad supplendam idigentiamin tota vita. Illa ergo videtur cebatur in qua reperiri possunt vitam. Rursus autem, quia contingit civitates habere guer
Abbreviated transcription (Latin):
tendimus aliqua dr̃e de cõmuni¬
quidẽ in omnem diem. In hac
autem descriptõne aliquid de¬
daratum est per precedens capi¬
tulum ⁊ aliquid restat ulteriũ
declarandum nam quod dom᷑
sit communitas scdm naturã
superius grosse ⁊ figuraliter ꝓ¬
babatur ⁊ infra danus ostendeͤ.
ubi distinguentur omnes par¬
tes domus ⁊ probabitur quod
q̃lz talis pars est aliquid nat᷑a¬
le. Restat gͥ declarare indes¬
criptõne predicta quomodo do¬
mus sit communitas constitu¬
ta in omnem diem. ¶Ad cuiꝰ
euidenciam aduertendum ꝙ
humanorum operum ⁊ eoꝵ
que requiruntur ad sufficien¬
ciam uite ad que ordinatur
humana communitas ut ui
illa quibus indigemus ouiui die:
cuiusmodi est comedere bibere. et
cuiusmodi sunt alia sustentamẽ¬
ta ⁊ seruitia corporalia quibus co¬
tidie indigemus. aliqua uero st̃
nõ diurnalia quibus nõ cotidie
indigemus ut emptõ ⁊ uenditõ
nam ⁊ si aliqui exñtes in aliqͣ

Expanded text:
tendimus aliqua dicere de communitendimus aliqua dicere de communiquidem in omnem diem. In hac autem descriptione aliquid declaratum est per praecedens capitulum, et aliquid restat ulterius declarandum. Nam quod domus sic communitas secundum naturam, superius grosse et figuraliter probatur, et infra clarius ostendetur. ubi distinguentur omnes partes domus, et probabitur quod quaelibet talis pars est aliquid naturale. Restat ergo declarare in descriptione praedicta, quomodo domus sit communitas conflituta in omnem diem. Ad cuius evidentiam advertendum, quod humanorum operum, et eorum quae requiruntur ad sufficientiam vivae, ad quae ordinatur humana communitas, ut videtur illa, quibus indigemus omni die, cuiusmodi est comedere, bibere, et cuiusmodi sunt alia sustentamenta, et servitia corporalia, quibus quotitie indigemus. Aliqua vero sunt non diurnalia, quibus non quotidie indigemus, ut emptio, et venditio. Nam et si aliqui existentes in aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
cominunntas se ht ad regnũ ⁊
cuutatem: ut est inpresenti ca¬
pitulo decl̃atumi nam per hoc
magnam uiam hẽbunt ad ĩ¬
nestigandum regim̃ ciuicatis
⁊ regni. ¶Est tamen diligent
notandum quod licet quodã
spãli ⁊ excellenti modo ad reg̾
⁊ principes spectet intenderẽ
bonu regni ⁊ principatus
attamen huũ bomum intendẽ
spectat ad unumquẽq ciuem
⁊ ad queml incolam ciuita¬
tis quia bonum regni est bo¬
num omnium quium ⁊ om¬
nium exñcium in regno ergo
tum quia quil studere debet
ciues intendere bomim. reg¬
ñ spectat ad iumquẽq ci¬
uem scire regere domum suã
nõ solum in quantum hiũ
tegim̃ est bonum proprium.
sed eciam prout tale regimẽ
ordinatur ad lonum cõmu¬
ne ut adbonum regni ⁊ ciui¬
sit communtas domus ⁊̃ ꝙ
nitas cum ostensum sit quod hõ
est naturaliter amimal domes¬
titum ⁊ quod communitas dom
est quodammodo naturalis/ at¬
tñ quia per hoc nõ sufficienter hr
qualis sit hu̾ius cõitas. Ideo in¬

Expanded text:
ut se habet ad regnum et civitatem, ut est in praesenti capitulo declaratum: nam per hoc magnam viam habebut ad investigandum regimen civitatis ed regni. Est tamen diligenter notandum quod licet quodam speciali et excellenti modo ad reges et principes spectat intendere bonum regni et principatus: attamen huiusmodi bonum intendere spectat ad unumquemque civem, et ad quemlibet incolam civitatis; quia bonum regni est bonum omnium civium, et omnium existentium in regno. Ergo sum quia quilibet studere debet cives intendere bonum regni: spectat ad unumquemque civem scire regere domum suam, non solum inquantum huiusmodi regimen est bonum proprium, sed etiam prout tale regimen ordinatur ad bonum commune, ut ad bonum regni et civisit communitas domus, et quod nitas domus: cum ostensum sit quod homo est naturaliter animal domesticum, et quod communitas domus est quodammodo naturalis. Attamen quia per hoc non sufficienter habetur qualis sit huiusmodi communitas, ideo in
Abbreviated transcription (Latin):
solus ⁊ille intendẽt bonum ꝓp̾¬
um qr bonum unius est qͣi oĩ
no bonum priuatum sic inten¬
dens recedit qͣi oĩo a communi
lono peius est igitur principa¬
ri unum qm plures. ¶Tecia
uia sumitur ex stabilitate que
requiritur in principante. decit
enim printipeni esse regulãret¬
tam ⁊stabilem ut per iram ⁊¬
ꝑ contupĩas ⁊ per alias passio¬
nes non corrumpatur nec per
melius est ergo dominari płres
nans rõnes multas ꝙ meliꝰ sic
dominari multitudinem post¬
ea in eodem tercio tangit que¬
mendabilius dominio uniiˢ.
dum tñ utrumq sit rectum cũ
ip̃e pluries dicat in eisdem po¬
liticis. regimen esse dignissim̃
principatum. Inter principat᷑
enim rectos principatus uniꝰ

Expanded text:
solus, et ille intenderet bonum proprsolus, et ille intenderet bonum proprium: quia bonum unius est quasi bonum omnino privatum, sic intendens recedit quasi omnino a communi bono. peius est igitur principari unum, quam plures. Tertia via sumitur ex stabilitate quae requiritur in principante. decet enim principem esse regulam rectam et stabilem, ut per iram et concupiscentias et per alias passiones non corrumpatur nec pervmelius est ergo dominari pluresnans rationes multas, quod melius sit dominari multitudinem: postea in eodem 3. tangit quaeum esse comendabilius dominio unius, dum tamen utrunque sit rectum, cum ipse pluries dicat in eisdem politicis, regnum esse dignissimum principatum: inter principatus enim rectos, principatus uni
Abbreviated transcription (Latin):
plures intellectus superãt unũ
in cognoscendo. qr̃ si dominẽtur
plures erit ibi prospicatior rõ
qr plura cognoscent qͣm si prin¬
ciparetur unus tm̃. Unde ⁊ ph̃s¬
teitio poł. ait ꝙ plures horũes
sic principantes qĩ constituũt
unum hominem multoꝵ ocło¬
rum ⁊ multaꝵ manuum. qr
melior erit hiꝰ printipatus qr
homo sic constitutus ⁊ mutti¬
tudo sic principans efficatior
erit in princiᵈ ͦ ¶ Secunda ma
ad inuestigandum hoc idem su¬
mttur ex recta intentõrie que re¬
quiritur in principante. tũc enĩ
principans rectam h̃t̃ intentõ¬
nem si non intendat bonum ꝓ¬
prium s commune. qͣnto ig̾ctꝰ
minus intendr̃ commune bo¬
num tanto peior est principa¬
tus. S si dominentur multi
dato ꝙ intendant bonum ꝓpri¬
um qr bonum multoꝵ ẽ qua¬
sibonum commune intendẽdo
sic bonum proprium non oĩo
recedunt ab intentõne commu¬
nis boni. s si dominaretur uñ

Expanded text:
plures intellectus superant unum plures intellectus superant unum in cognoscendo: quare si dominentur plures, erit ibi perspicatior ratio, quia plura cognoscent, quam si principaretur unus tantum: unde Phticorum ait, quod plures homines sic principantes quasi constituunt unum hominem multorum oculorum et multarum manuum. quare melior erit huius principatus, quia homo sic constitutus et multtudo sic principans, efficacio erit in principando. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex recta intentione quae requiritur in principante. Tunc enim principans rectam habet intentionem, si non intendat bonum proprium sed commune: quanto igitur minus intenditur commune bonum, tanto peior principatus: sed si dominentur multi dato quod intendant bonum proprium; quia bonum multorum est quasi bonum commune, intendendo sic bonum proprium, non omnino recedunt ab intentione communis boni. Sed si dominaretur unus
Abbreviated transcription (Latin):
chia siue gub̾natio unius re-¬
gis eo ꝙ ibi perfectior unitas
reseruetur. ¶Qita uia sumit̃
ex hiis que exꝑimento uidemꝰ
in regiminib ciuitatum.¶ Ex¬
ꝑti enim sumus tiuitates et
prouincias non exñtes sb̃ uno
rege eẽ in penuria:. non gande
pace. molestari dissentõnib ⁊
guerris. exñtes u̾o sb̃ uno re¬
ge econtiario guerras nesciũt
pate letantur. hñdantia florẽt.
di pot ꝙ appareat melius esse
ciuitatem aut prouintiam
regi plurib qͣm uno ⁊ quo
solui possunt rationes ille-
gere tres rõnes per quas
pbari uidetur ꝙ melius sit ciui¬
tatem aut prouiriciam regi p¬
lurib qͣm uno. uidentur enĩ
in principe tria esse nccͣia ut
Tercio ꝑfcãm stabilitatem.
Ex hiis aut̃ sumi possunt tͤs
uie ex quib uenari possumꝰ
ꝙ bonum sit princiꝑari płes
⁊ non unum tm̃. ¶ Prima ui¬
a sic pr nam plures oculi plũ
uident qͣm unus ⁊ pliues ma¬
nus plus possunt qm una: et

Expanded text:
chia sive gubernatio unius rechia sive gubernatio unius regis, eo quod ibi perfectior unitas reservetur. Quarta via sumitur ex his quae experimento videmus in regiminibus civitatum. Experti enim sumus civitates et privincias non existentes sub uno rege esse in penuria, non gaudere in pace, molestari dissensionibus et guerris: existentes vero sub uno rege, econtrario, guerras nesciunt, pacem spectantur, abundantia florent. di potest, quod appareat melius esse civitatem aut provinciam regi pluribus quam uno, et quomodo solvi possunt rationes illae.gere tres rationes, per quas probari videtur, quod melius sit civitatem aut provinciam regi pluribus, quam uno. Videntur enim in principe tria esse necessariaTertio perfectam stabilitatem. Ex his autem sumi possunt tres viae, ex quibus venari possumus, quod bonum sit principari plures, et non unum tantum. Prima via sic patet. nam plures oculi plus vident quam unus, et plures manus plus possunt quam una, et
Abbreviated transcription (Latin):
nem omnis motus ałis fc̃s in
toto corꝑe Rursus si ad consti¬
tutõẽm eiusdem ałis concurrũt
diu̾sa eł̃a ẽ dare ibi unum ali¬
quid ut aĩam regentem ⁊ retinẽ¬
tem eła in corpore ałis ne dissol¬
continet corpus qͣm econtrario.
sic ⁊̃ unũ celeste corpus ut pri¬
mum moᷝ ͤ ẽ illd̃ per cuius mo¬
tum reguntur ⁊ cãntur motꝰ
fci hit infuus ⁊ in toto uniu̾so
est unus d̃s singula regens ⁊
disponens. Apes ⁊̃ qr natura¬
le est eis in societate uiuere. na¬
turaliter subsunt uni regi.
¶Si igitur singula natura¬
lia considentur semper uidemꝰ
multitudinem qͣml reduci ĩ
unum aliquid principans ⁊
gub̾nans nam sicut natura-¬
le ẽ ꝙ multitudo ab unitate
procedat sic est ⁊̃ naturale ut
in unum aliquid reducatur.
borium igitur ẽ regimen pplĩ
siue multitudĩs si sit rectum:
melius ẽ tam̃ regimen pauco¬
rum: eo ꝙ magis ad unitatez
accedat : optima ẽ autẽ monar¬

Expanded text:
nem omnis motus animalis factus in nem omnis motus animalis factus in toto corpore. Rursus si ad constitutionem eiusdem concurrunt diversa elementa, est dare ibi unum aliquid, ut animam regentem et retinentem elementa in corpore animalis, ne dissolcontinet corpus, quam econverso. Sic etiam unum caeleste corpus primum mobile, est illud per cuius motum reguntur et causantur motus facti inferius: et in toto universo est unus deus singula regens et disponens. Si apes etiam quia naturale est eis in societate vivere, naturaliter sunt sub uno rege. Si igitur singula naturalia considerentur, semper videmus multitudinem quamlibet reduci in unum aliquod principans et gubernans. Nam sicut naturale est, quod multitudo ab uno procedat: sic etiam est naturale, quod in unum aliquod reducatur. Bonum est igitur regimen populi sine multitudinis, si sit rectum: melius est tamen regimen paucorum, eo quod magis ad unitatem accedat: optima est autem monar
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. nam qnͣto uirtus ẽ mag̃
unita fortior est se ip̃a dispersa
ut declarari ht̃ in libro de cau¬
sis ⁊ in propositõnib prodi.
uidemus autem ꝙ si mutti ho¬
mines trahunt nauem nisi u¬
niantur in tractu ut cum unꝰ
trahit alius trahat nũquam
nauem traherent. Inmo si õs
uires que sunt in plurib tra¬
hentib congregarentur ĩ uno
qr ille magis unite traheret
uirtuosior ẽẽt intrahendo qͣrͣe
si tota ciuilis poͣ que ẽ in pluribꝰ
urincipantib congregare⁊tur
i uno principe efficauor esset¬
⁊ ille principans p̃p habundã¬
tiorẽ poͣ melius poss policitiã
gub̾nare. ¶Tertia iua sumtt̃
ex hiis que iudemus in nat᷑a
ubicũq autẽ ẽ regimen natu¬
rale sẽper totum illo regimen
reducitur in aliꝙ unum prin¬
ciꝑans. Ut si in eodem corpore st̃
diu̾sa membra ordinata ad di¬
u̾sa officia ⁊ diu̾sos motus est
dare aliꝙ unum membrum ut
cor ex tuius motu sumit origi¬

Expanded text:
itatis. Nam quanto virtus est magis itatis. Nam quanto virtus est magis unita, fortior est seipsa dispersa, ut declarari habet in libro de Causis, et in propositionibus Procli. Videmus autem quod si multi homines trahant navem, nisi iuvantur in tractu, ut cum unus trahit, alius trahat; nunquam navem traherent. Immo si omnes vires, quae sunt in pluribus trahentibus, congregarentur in uno, quia ille magis unite traheret, virtuosior esset in trehendo. quare si tota civilis potentia, quae est in pluribus principantibus, congregaretur in uno principe, efficacior esset; et ille principans propter abundantiorem potentiam melius posset politiam gubernare. Tertia via sumitur exhis quae videmus in natura. Ubicunque est regnum naturale, semper totum illud regnum reducitur in aliquod unum principans. Ut si in eodem corpore ubi sunt diversa membra ordinata ad diversa officia et diversos motus, est dare aliquod unum membrum ut cor, ex cuius motu sumit origi
Abbreviated transcription (Latin):
tur autem communiter qͣtuor
uie ꝙ regnum ẽ optimus prin¬
cipatus et ꝙ melius ẽ ciuitatẽ
aliquam sine prouintiam re-¬
gi uno qͣm plurib. siue illi: płs
sint pauci sui multi. Prima
uia sumitur ex unitate ⁊ pa¬
ce que d intendi in regrio et
ciitate tanqͣm finis Scd̃a ex
ciuili poͣ. que requiritur ad re
to didicimus in regiminibus
ciuitatum. ¶Prima uia sic
pz nam pax et unitas ciuium
d esse finaliter intenta alegis¬
latore: sicut sanitas ⁊ equali¬
tas humoꝵ ẽ finalit̾ intenta
a medico. haric autẽ unitatez
⁊ concordiam magis efficere p̃t
ꝙ ẽ per se unum. magis autez
ꝑ se unitas reperitur in princi¬
patu si dominetur unus prin¬
ceps qͣm si dominentur plure .
Immo cum plures principant¬
cipatu. nisi illi plures sint uni-
et concordia inter ciues: si plureᷤᷤ
principantes sũt unum. ergo si
cili turbari poss pax ip̃oꝵ ciuiũ.
¶Sedã ua ad inuestigandũ
hoc idem sumitur ex cuuli po:
que requirttur in regimine cuu¬

Expanded text:
communiter quatuor viae quod regnum est optimus principatus, et quod melius est civitatem aliquam, sive provinciam regi uno, quam pluribus, sive illi plures sint pauci, sive multi. Prima via sumitur ex unitate et pace, quae debet intendi in regno et civitate tanquam finis. Secunda ex civili pto didicimus in regiminibus civitatum. Prima via sic patet. nam pax et unitas civium debent esse finaliter intenta a legislatore, sicut sanitas et aequalitas humorum est finaliter intenta a medico: hanc autem unitatem et concordiam magis efficere potest quod est per se unum. magis autem per se unitas reperitur in uno principatu, si dominetur unus princeps, quam si dominentur plures. Immo cum plures principant nisi illi plures sint unitiet concordia inter cives, si plures principes sint quam unum: ergo si cili turbari posset pax ipsorum civium. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex civili potentia, quae requiritur in regimine civ
Abbreviated transcription (Latin):
pħs sex genera principa¬
tuum quox tres sunt boni et
tres malinam regnũ. aristoctia
⁊ policicia sunt principatus boĩ
tyrannides. obligarchia. ⁊ de¬
mocͣtia sunt mali. Doc enĩ
id̾ discernere bonum principa¬
tum a malonam si in aliquo
dominio aut principatu uttẽ¬
ditur bonum cõmune ⁊ oĩm
tiuium scd̃m suũ statum sit
ẽ equale ⁊ rectum. s si intendẽ
ibi bonun aliquoꝵ ⁊ alioꝵ op¬
p̃ssis sic est corruptum ⁊ peru¬
tiam principatuum tam per-¬
uersoꝵ qͣm rectoꝵ. Nam in ciui¬
tate uel in aliqua gente. uł do¬
minatur unus uel pauci uel
multi. Si unus uł ille inten¬
dit bonum cõe ⁊ sb̃ditoꝵ. tunc¬

Expanded text:
s sex modos principantium, quorum tres sunt boni, et tres sunt mali. Nam regnum aristocratia, et politia sunt principatus boni: tyrannides, oligarchia, et democratia sunt mali. Docet enim idem ibidem discernere bonum principatum a malo. Nam si in aliquo dominio aut principatu intenditur bonum commune et omnium civium secundum suum statum, sic est aequale et rectum. Sed si intenditur ibi bonum aliquorum et aliorum oppressio, sic est corruptum et pervtiam principantium tam perversorum quam rectorum. Nam in civitate, vel in aliqua gente vel dominatur unus, vel pauci, vel multi. Si unus vel intendit bonum commune et subditoru
Abbreviated transcription (Latin):
tum ⁊ oĩm ẜ suum statum et
tunc ẽ rectus ⁊ equalis ⁊ qr ta-¬
lis principatus non ht nomẽ
ꝓprium uocat eum ph̾s nomi¬
ne cominuni ⁊ dicit ip̃m esse
policitiam policicia enim qͣsi
idẽ ẽ ꝙ ordinatio ciuitatis qnͣ¬
tum ad omnes principatus qͥ
sunt in ea ⁊ principałr qͣntũ
ad maxinium principatum
qui dominatur omnib aliis¬
.poliꝰ enim consiscit maxime
in ordine summi principatꝰ
qui ẽ in ciuitate.omnis ergo
ordinatio ciuitatis politicia
dici pt̃ principatus tñ ppłi
mus gub̾natõnem pplĩ sirͤ¬
tus sit. S si ppls sic dñans
non intendit bonum oĩm scd
suum statum. s ult tyranni¬
zare ⁊ opprimere dĩtes ẽ prin¬
cipatus ꝑuersus ⁊ greco noĩe

Expanded text:
um secundum suum statum: et tunc est rectus et aequalis. et quia talis principatus non habet nomen proprium, vocat eum Philosophus nomine communi, et dicit ipsum esse Politiam. Politia enim quasi idem est, quod ordinatio civitatis quantum ad omnes principatus qui sunt in ea, et principaliter quantum ad maximum principatum qui dominantur omnibus aliis. Politia enim consistit maxime in ordine summi principatus, qui est in civitate. Omnis ergo ordinatio, civitatis Politia dici potest. principatus tamen populi mus gubernationem populi, si rectus sit. Sed si populus sic dominans non intendit bonum omnium secudnum suum statum, sed vult tyrannizare et opprimere divites, est principatus perversus, et in graeco nomine
Abbreviated transcription (Latin):
tur leges ꝙ est ualde in ciui-¬
tate periculosimi qr leges mã¬
gnam efficaciam hñt ex diu¬
turnitate temporis qr si assidy¬
e innouentur leges tolletur
uirtus ⁊ efficacia ip̃aꝵ. statu¬
tum igitur ypodoniii. de eo qui
inuenit aliquid expediens ci¬
ꝑiculosum. ¶ In hiis autem
defecit ypodomus. utrum aut̃
defecerit in aliis ut utrum p̾n¬
cipatus debeat ire per elcõem
ges sint innouande dato ꝙ
aliquem defc̃m contineant et
alia que cura istam matiam
sunt querenda infra diffusuiᷤ
tractabuntur. ad p̃sens tamẽ
sufficiat hoc tetigisse de opini
prima pars huius tertii libri
in quo agitur de regimine ci-¬
uitatis ⁊ regni. Cap̃ primũ¬

Expanded text:
tur leges, quod est valde in civitur leges, quod est valde in civitate periculosum, quia leges agnam efficaciam habent ex diuturnitate temporis. quare si assidue innoventur leges, tolletur virtus et efficacia ipsarum. statutum igitur Hippodami de eo qui invenit aliquid expediens cipericulosum. In his autem deficit. Utrum autem defecerit in aliis, et utrum principatus debeat ire per electionges sint innovandae dato quod aliquem defectum contineant, et alia quae circa istam materiam sunt quaerenda, infra diffusius tractabuntur: ad praesens tamen sufficiat hoc tetigisse de opinioprima pars huius tertii libri, in quo agitur de regimine civitatis et regni. Prim
Abbreviated transcription (Latin):
cum statuto de bellatorib ut
qͣntum ad modum quem sta¬
tuit in iudicando uolebat enĩ
iudices non debere conferre ĩ p̃¬
torio de snĩa ferenda. tainẽ ut
ait ph̾s non negabat quin do-¬
mi priuatim conferre possĩt¬
hoc autem duplici uia impro¬
uari pt̃. ¶ Drimo qr ex isto mͦ
iudicandi sequitur maior perũ¬
sio ⁊ maior degeratõ iudicum.
nam cicius ꝑuertuntur iudice
si possunt sibi loqui iri priuato
qͣm si ioqͣntur publice in p̃tori
O⁊ si iurau̾int dr̃e ꝙ sentiunt
citius degerabunt hoc modo qͣmͣ
rio statuttur qmͣ ordinau̾it yꝑo¬
domus. ubi ordinatur iudices
posse loqui sibi inuicem publi¬
ce tñ non posse adinuicem hr̃e
consilium in priuato. ¶ Rur¬
leges quas statuit tangentes
it erga sapientes: nam si quic̃¬
aliquid expediens ciuitati debe¬
ret ex hoc debitum honorem ac¬
ciꝑe conarentur sapientes ad
in ueniendum nouas leges et
ad ostendendum leges nouas
inuentas esse proficuas ciui¬
tati quare continue mutarẽ¬

Expanded text:
cum statuto de bellatoribus, uquantum ad modum quem statuit in iudicando; volebat enim iudices non debere conferre in praetorio de sententia ferenda: tamen ut ait Philosophus non negabat quin domi privatim conferre possinthoc autem duplici via improbari potest. Primo, quia ex isto modo iudicandi sequitur maior perversio et maior degeneratio iudicum. nam citius perventuntur iudices, si possunt sibi loqui in privato, quam si loquantur publice in praetorio: et si iuraverunt dicere quod sentiunt, citius degenerabunt hoc modo quam aario statuitur quam ordinaverit Hippodamus: ubi ordinantur iudices posse loqui sibi invicem publice, non tamen posse ad invicem habere consilium in privato Rurleges quas statuit, tangentesit erga sapientes. nam si quicualiquid expediens civitati, deberet ex hoc debitum honorem accipere; conarentur sapientes ad inveniendum novas leges, et ad ostendendum novas leges inventas esse proficuas civitati: quare continue mutaren
Abbreviated transcription (Latin):
uia intenclimus ostendere
que sit optima policitia et
q̃uis sit optimus principatus
Postqͣm distinximus modos
principandi ⁊ declarauimus qͥ
illoꝵ sunt recti ⁊ qui ꝑuersi. Re¬
stat ostendere inter principat᷑

Expanded text:
uia intendimus ostendere quae sit optima politia, et quis sit optimus principatus. Postquam distinximus modus principandi, et declaravimus qui illorum sunt recti, et qui perversi: restat ostendere inter principat
Abbreviated transcription (Latin):
mag̾. tñ dominatirr totus ppłs
qͣm dñs aduocatus eo ꝙ totiꝰ
populi ẽ tum eligere ⁊ corrigere
si male agat ⁊̃ totius eius ẽ sta-¬
gredi. In tali ergo principatu
ubi dominantur multi ut totꝰ
populus. uł intenditur bonũ¬

Expanded text:
magis tamen dominatur totus populus, magis tamen dominatur totus populus, quam dominus adnotatus, eo quod totius populi est eum eligere et corrigere, si male agat: etiam eius totius est stagredi. In tali ergo principatu, ubi dominantur multi, ut totus populus, vel intenditur bonu