comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lucis &iam in hoc uelut quidam mediator hominum aclucis effectiis: Uerũ
qmnon solum splendor gloriae efsedicitur ab apostolo sed & sigurae ex pressa
substantiae uel subsistentiae eius: non mihiuid&ur otiosiessẽ intellectus ad¬
uestere. quomodo alia praeter ipsam dĩ substantiam quaecumque illa subs¬
tantia haec uel subsistentia dicitur: figura substanti ae eius esse dicatur :
Et uide nefoste qm filius dĩ qui & uerbumeius & sapientia dicitur. & qui solus¬
nouit patrem & reuelat cuiuult. idest quicapaces uerbiipsius & sapientiae
fiunt. secundum hoc ipsum quod intellegi at que agnosci facitdm̃. figura substan¬
tiae uel subsistentiae eius dicatur exprimere: Iest cum sem& ipsa primum
describit sapientia e aquae reuelare uult c&eris ex quib ab illis agnoscitur
& intellegitur dr̃ &haec dicatur figura ex pressa substantiaedĩ: Ut autem

Expanded text:
lucis, etiam in hoc velut quidam mediator hominum ac lucis effectus. Verum lucis, etiam in hoc velut quidam mediator hominum ac lucis effectus. Verum quoniam non solum splendor gloriae esse dicitur ab Apostolo, sed et figura expressa substantiae vel subsistentiae ejus ; non mihi videtur otiosi esse intellectus, advertere quomodo alia praeter ipsam Dei substantiam vel subsistentiam, quaecumque illa substantia vel subsistentia dicitur, figura substantiae ejus esse dicatur. Et vide ne forte quoniam Filius Dei, qui et Verbum ejus et Sapientia diciturnovit Patrem, et revelat quibus vult, id est, qui capaces verbi ipsius et sapientiæ fuerint, secundum hoc ipsum quod intelligi atque agnosci facit Deum, figuram substantiæ atque subsistentiæ ejus dicatur exprimere: id est, cum semetipsum primum describit sapientia ea quæ revelare vult cæteris, ex quibus ab illis agnoscitur et intelligitur Deus, et hoc dicatur figura expressa substantiæ Dei. Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
expraessa substantiae eius : qui dex hoc sentiendumsit uideamus:
Ds lux est secundum iohannem: sp̃lendorergo huius lucis est unigenitus
filius ex ipso inseparabiliter uelut splendor exluce procedens. & in luminans
uniuer sam creaturam : secundum haec namquae quȩ superius exposunmnus
quomodo uiasit &ducat ad patrem. ex quo modo uerbum sit ar chana sapientae
ac scientiae mrsteria interpra &ans ac proferens rationabili creaturae.¬
quomodo &iam ueritas uel uitaest uel resurrectio: consequent᷑ intellegere
debemus &iam splendoris opus: persplendorem namque quid sĩt lux ipsa as¬
noscitur & sentitur: quisplendor frregilib se & infirmis mortalium oculis
placidius aclenius offerens &paulatim uelut edocens & adsuescens cdaritatẽ
luminis cumabeis dimouerit omne quod uisum obducit &impedit secunđ
quodd rx dñs eice trabem deoculotuo: capaceseos efficit adiuscipiendã gloriã

Expanded text:
expressa substantiæ ejus:» quid ex hoc sentiendum sit videamus. expressa substantiæ ejus:» quid ex hoc sentiendum sit videamus. «Deus lux est,» secundum Joannem. Splendor ergo hujus lucis est unigenitus Filius, ex ipso inseparabiliter velut splendor ex luce procedens, et illuminans universam creaturam. Secundum hæc namque quæ superius exposuimus, quomodo via sit, et ducat ad Patrem, et quomodo verbum sit arcana sapientiæ ac scientiæ mysteria interprquomodo etiam veritas, vel vita est, vel resurrectio est. Consequenter intelligere debemus etiam splendoris opus. Per splendorem namque quid sit lux ipsa cognoscitur et sentitur. Qui splendor fragilibus se et infirmis mortalium oculis placidius ac lenius offerens, et paulatim velut edocens et assuescens claritatem luminis pati, cum ab eis dimoverit omne quod visum obducit et impedit, secundum quod dixit Dominus, Ejice trabem de oculo tuo , capaces eos efficit ad suscipiendam gloriam
Abbreviated transcription (Latin):
separatur aut diuiditur : Taliquadam specie putandus est paterfilium ge¬
nuisie imaginem scilic& suam : ut sicut ipse est inuisibilis pernaturam: Ita
imaginem quoque inuisibilem genuerit: Verbumenim est filius. & ideonihil
in eo sensibile intellegendum est : sapientia est : & insapientia nihil corporeũ
suspicandumest: Lumen est uerum quod inluminat omnem hominem
uenientem in hunc mundum: sednihil hab& commune ad solis huns¬
lumen: Imago ergo est in uisibilis dĩ patris saluator noster : Quantum ad ipsũ
quidem patrem ueritas: quantum autem ad nos quibis reuelat patrem.
imago est perquam cognoscimus patrem : quem nemo alius nouit nisi filius. &
cinuoluerit filius renelare: Reuelat autem per hoc: quod ipsẽ intellegitur :
a quo enim ipse fuerit intellectus: consequenter intellegitur & pater : secđm
ruimus dexp̃o dicentis. in eo quodait quia splendor est gloriaedĩ. & figura

Expanded text:
separatur aut dividitur, tali quidem specie putandus est Pater Filium geseparatur aut dividitur, tali quidem specie putandus est Pater Filium genuisse, imaginem scilicet suam: ut sicut ipse invisibilis est per naturam, ita imaginem quoque invisibilem genuerit. Verbum enim est Filius, et ideo nihil in eo sensibile intelligendum est. Sapientia est, et in sapientia nihil corporeum suspicandum est. Lumen est verum, quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum : sed nihil hablumen. Imago ergo est invisibilis Dei patris Salvator noster, quantum ad ipsum quidem Patrem veritas: quantum autem ad nos quibus revelat Patrem, imago est per quam cognoscimus Patrem, quem nemo alius novit nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare. Revelat autem per hoc quod ipse intelligitur. A quo ipse enim fuerit intellectus, consequenter intelligitur et Pater, secundum ruimus de Christo dicentis in eo quod ait quia «splendor est gloriæ Dei, et figura
Abbreviated transcription (Latin):
sicnimomnia quae facitpater hacc & filius facit similiter In eo quod om̃ a
arbitror quod sufficere debeat uoluntas patris. ad subsistendum hoc
quoduult pater: uolens enim non aliauia utitur nisiquae consilio¬
uoluntas profestur: Itaergo & filii ab eo subsistentia generatur : quod necesse est
in primis suscipi ab his quinihil ingenitum idest innatum pra&er solumdm̃
patrem fatentur: Obseruandum namqueest nequis incurrat in illas absurdas
fabulas eorum qui prolationes quasdam sibiipsi depingunt : ut diuinam naturã
in pastes uocent & dm̃patrem quantum in seest huidant: Cum hoc deincorporea
natura uelleuiter suspicari non solum extremae impi&atissit uerum &iã
ultimae insipientiae : nec omnino adintellegentiam consequens ut incor¬
poreae naturae substantialis diusio possit intellegi: Magi s ergo sicut uolun¬
tas procedit emente &neque partem aliquam mentissecat. neque ab ea

Expanded text:
Si enim omnia quæ facit Pater, hæc et Filius facit similiter, in eo quod omnia Si enim omnia quæ facit Pater, hæc et Filius facit similiter, in eo quod omnia arbitror quod sufficere debeat voluntas Patris ad subsistendum hoc quod vult Pater. Volens enim non aliavoluntatis profertur. Ita ergo et Filii ab eo subsistentia generatur, quod necesse est in primis suscipi ab his qui nihil ingenitum, id est, innatum praeter solum Deum fatentur Patrem. Observandum namque est, ne quis incurrat in illas absurdas fabulas eorum qui prolationes quasdam sibi ipsis depingunt, ut divinam naturam in partes vocent, et Deum Patrem, quantum in se est, dividant: cum hoc de incorporea natura vel leviter suspicari non solum extremae impietatis sit, verum etiam ultimae insipientiae, nec omnino vel intelligentiam consequens, ut incorporeae naturae substantialis divisio possit intelligi. Magis ergo sicut voluntas procedit ex mente, et neque partem mentis aliquam secat, neque ab ea
Abbreviated transcription (Latin):
remus primo exhis quae consu& iidine hominum imagines appellarisolent :
Imago interdum dicitur eaquae in materia aliqua idest ligni uellapidis. de¬
pingi uel exculpi sol& : Interdum imago dicitur eius qui genuit isquinatus ẽ:
Cum innullo similitudinem liniamentaenis quigenuit. in eo quinatus est
mentiuntur: Put oergo possẽ prioriquidem exemplo aptarieum quiad
imaginem & similitudinem dĩ factus est hominem: dequo diligentiusdõ fauen¬
te cum locum ipsum ingenisi exponere coeperimus uidebimus: secundae
uero conparatione imago filii dr̃ de quonunc sermoest conparari potest :¬
&iam secundum hoc quod inuisibilisdĩ imago inuisibilis est : sicut secundum
historiam dicimus imaginem adae esse filiumenis s&h: ita enim scriptũ ẽ:
Etgenuit adam s&h secundum imaginem suam : & secundũ speciẽ suam:
Quac imago &iam naturae ac substantiae patris & filii contin& unitatem:

Expanded text:
remus primo ex iis quae consuetudine hominum imagines appellari solent. remus primo ex iis quae consuetudine hominum imagines appellari solent. Imago interdum dicitur ea quae in materia aliqua, id est, ligni vel lapidis depingi vel sculpi solet. Interdum imago dicitur ejus qui genuit is qui natus est, cum in illo similitudinem lineamenta ejus qui genuit in eo qui natus est mentiuntur. Puto ergo posse priori quidem exemplo aptari eum qui ad imaginem et similitudinem Dei primus factus est hominum, de quo diligentius, Deo favente, cum locum ipsum in Genesvero comparationi imago Filii Dei, de quo nunc sermo est, comparari potest etiam secundum hoc quod invisibilis Dei imago invisibilis est; sicut secundum historiam dicimus imaginem Adæ esse filium ejus Seth. Ita enim scriptum est: «Et genuit Adam Seth, secundum imaginem» suam, et secundum speciem suam.» Quæ imago etiam naturæ ac substantiæ Patris et Filii continet unitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
Uide amus tamen quomodo haec quae dicimus: &iam diuinae scriptura e¬
auctoritate muniantur: Ait apostolus paulus ungenitum filium imaginẽ
essedĩ in uisibilis. & primogenitum eum esse totius creaturae: Adhebreos
uero scribens dicit deeo quia sit splendorgloriae. & figura expressa subs¬
tantiac eius: Inuenimus nihil ominus &iam insapientia quaedicitur
salomonis descriptionem quandam dedi sapientia hoc modo scriptam:
Vaporest eniminquid uirtutiidi : & a tõs pora glori aomin potentis purissima:
Idcircoergo nihilineam commaculatum incidere potest: sp̃lendor est enĩlucis
acernae & speculum in maculatum in operationis dĩ: &imago bonitatis eius:
sapientiam uero didicimus sicut superius diximus subsiftentiam habentem:
non alibi nisi ineo quiest in itium omnium: ex quo & nata est quaeque sapi¬
entia quia ipse est quiest solus natura filius: id circo &umgenitus dicitur:
ut& perhoc aduertamus quomodo dr̃ recte pater dicitur filisui : & conside¬

Expanded text:
ideamus tamen quomodo hæc quæ dicimus etiam divinæ Scripturæ auctoritate muniantur. Ait Apostolus Paulus unigenitum Filium imaginem esse Dei invisibilis, et primogenitum eum esse totius creaturæ: ad Hebræos vero scribens dicit de eo quia «sit splendor gloriæ, et figura expressa substantiæ ejus.» Invenimus nihilominus etiam in Sapientia quæ dicitur Salomonis, descriptionem quamdam de Dei Sapientia hoc modo scriptam: «Vapor est enim, inquit, virtutis Dei, et ἀπόρροια gloriæ Omnipotentis purissima.» Ideo ergo in eam nihil commaculatum incidere potest. Splendor enim est lucis æternæ, et speculum immaculatum operationis Dei, et imago bonitatis ejus. Sapientiam vero Dei dicimus, sicut superius diximus, subsistentiam habentem non alibi nisi in eo qui est initium omnium, ex quo nata est. Quae Sapientia, quia ipse est qui est solus natura Filius, idcirco et Unigenitus diciturut per hoc advertamus quomodo Deus recte Pater dicitur Filii sui. Et conside
Abbreviated transcription (Latin):
rendumestcorporeus & secundum aliquem habitum deformatus. analterius natu¬
rae quam corpora sunt: quodutique in praedicatione nr̃a manifeste non designatur
ai que omni rationabili natura nihilominus requirendumest.
Est &iam illud in ecclesiastica praedicatione esse angedosdi quosdam & uistu¬
tes bonas quic iminis trant adalutem hominum consũmandam. sẽd quando
istiereatisint uel quales aut quomodo sint: non satis inmanifesto designatur:
Desole autem & lina &stellis utrum animantia sint ansine anima: manifeste
nontnditur : Oport& igitur uelut elementis uel fundamentis hui modiuti.
secundum mandatum quod dicit : In luminate uobis lumen scientiae
Omnem quicupit seriem quandam & corpus exhorum omnium rationẽ
perficere . ut manifestis & necessariis adsertionib: de singulis quib: que quid sit
inuero rim&ur &unum ut diximus corpus efficiat : exemplis & ad firmatio¬

Expanded text:
rendum est, corporeus, et secundum aliquem habitum deformatus, an alterius naturendum est, corporeus, et secundum aliquem habitum deformatus, an alterius naturæ quam corpora sunt, quod utique in prædicatione nostra manifeste non designatur.atque omni rationabili natura nihilominus requirendum est. X. Est etiam illud in ecclesiastica prædicatione, esse Angelos Dei quosdam, et virtutes bonas qui ei ministrant ad salutem hominum consummandam: sed quando isti creati sint, vel quales, aut quomodo sint, non satis in manifesto designatur. De sole autem et luna et stellis utrum animantia sint, an sine anima, manifeste non traditur. Oportet igitur velut elementis ac fundamentis hujusmodi uti secundum mandatum quod dicit: «Illuminate vobis lumen scientiæ, omnem qui cupit seriem quamdam et corpus ex horum omnium ratione perficere ut manifestis et necessariis assertionibus de singulis quibusque quid sit in vero rimetur, et unum, ut diximus, corpus efficiat exemplis et affirmatio
Abbreviated transcription (Latin):
disputatur: In hoc enim libello incorporeum daemonium dixit: proeo
quod ipse ille quicumque est habitus uel circum scriptus dae monici cor¬
poris non est similis huic nr̃o crassiori & insibnli corpori: sed secundum
sensumeius qui cõmposuit illam scripturam intellegendumest quod dix̃.
idest non se tale corpus quale habent daemones. quod est naturaliter sub¬
tile quoddam & uelut aura tenuae: & propter hoc uelputatur amultis
uel dicitur incorporeum: sed haberese corpus solidum & palpalnle: in con¬
su&udine uero hominum: omne quodtale non fuerit. in corporeum asim¬
plicioribus uel imperitioribus nominatur: uelut siquis aerem istum quo
fruimur incorporeum dicat: qm̃ quidem non est talecorpus ut conp̃hendi
acteneri possit urgentique resistere: quaeremus tamen siuel alio nomine
resipsa quam greci filosophi a soma tum. idest incorporeum dicunt inscĩs

Expanded text:
disputatur. In hoc enim libello incorporeum dæmonium dixit, pro eo disputatur. In hoc enim libello incorporeum dæmonium dixit, pro eo quod ipse ille quicumque est habitus, vel circumscriptio dæmonici corporis, non est similis huic nostro crassiori et visibili corpori: sed secundum sensum ejus qui composuit illam scripturam, intelligendum est quod dixit; id est non se tale corpus quale habent dæmones, quod est naturaliter subtile et velut aura tenue, et propter hoc vel putatur a multis vel dicitur incorporeum, sed habere se corpus solidum et palpabile. In consuetudine vero hominum omne quod tale non fuerit, incorporeum simplicioribus vel imperitioribus nominatur: velut si quis aërem istum quo fruimur incorporeum dicat, quandoquidem non est tale corpus ut comprehendi ac teneri possit, urgentique resistere. IX. Quæremus tamen si vel alio nomine res ipsa quam Græci philosophi ἀσωμάτου, id est incorpoream, dicunt, in Scri
Abbreviated transcription (Latin):
sac ramentorum quor undam. & diumarum rerum imatines: de quototius & clesat
una sententia est: esse quidem omnem legem sp̃i talem: non tamen ea quaespirat
lexese omnib nota nisi hisolis quibus gratia sp̃s scĩ in uerbo sapientiae acscientiae
condonatur: Apellatio autem a somati idest in corporei: Non solum apud mul¬
tos alios uerum &iam apud nr̃as scripturas inusitata est & in cognita: siuero
quisuelit nobis proferre ex illo libello quipetri doctrina apellatur. ubi
saluator uid&ur ad discipulos dicere: Nonsum dae monium incorporeũ
Primo respondendumest ei. qm̃ liber ipse inter libros ȩcclesiasticos non
hab&ur: &ostendendum quia neque p&riest ipsa scriptura: Neque
alterius cuiusquam quispũdĩ fuerit inspiratus: quod &iam siipsum concede¬
r&ur. nonidem sensus ibi ex isto sermone. a somati. indicatur quia gecis
& gentilibus auctoribus ostenditur: cumdein corporea natura a filo sophis

Expanded text:
sacramentorum quorumdam, et divinarum rerum imagines: de quo totius Ecclesiae sacramentorum quorumdam, et divinarum rerum imagines: de quo totius Ecclesiae una sententia est, esse quidem omnem Legem spiritualem; non tamen ea quae spirat Lex esse hominibus nota, nisi iis solum quibus gratia Spiritus sancti in verbo sapientiae ac scientiae condonatur. tos alios, verum etiam apud nostras Scripturas est inusitata et incognita. Si vero quis velit nobis proferre ex illo libello qui Petri Doctrina appellatur, ubi Salvator videtur ad discipulos dicere: «Non sum» dæmonium incorporeum:» primo respondendum est ei, quoniam ille liber inter libros ecclesiasticos non habetur; et ostendendum quia neque Petri est ipsa scriptura, neque alterius cujusquam qui Spiritu Dei fuerit inspiratus. Quod etiamsi ipsum concederetur, non idem sensus ibi ex isto sermone ἀσωμάτου indicatur, qui a Græcis et Gentilibus auctoribus ostenditur, cum de incorporea natura a philosophis
Abbreviated transcription (Latin):
nifesta pracdicatione distinguitur: Dediabolo quoque & angelis eius
contrariisque uistutib: & clesiastica praedicatio docuit qm̃sint quide ha&:
quae autem sint uel quomodo sint non satis clare exposuit: Apud plurimos
tam̃ ista habetur opinio quod angelus fuerit iste diabolus. & a postataef¬
fectus quam plurimos angelorum secum declinare persua serit: qui& nunc
tica praedicatione. quodmundis iste factussit & a cesto tempore coepe¬
rit & sit proipsa sui corruptione soluendus quid tamen ante hunc
mundum fuerit. aut quid post mundumerit. iam non promanifesto mul¬
tis innotuit: non enim euidens dehis in eclesiastica p̃dicatione sermo
ꝓfestur : Tum de inde quodperspmdĩ scripturae conscriptȩ sint & sen¬
sum habeant non eum solum qui inmanifesto. sed & alium quendam la¬
tentem quam plurimõs: formac enim sunt haec quae descripta sunt¬

Expanded text:
nifesta praedicatione distinguitur. CAPUT III. De diaboli statu. De diabolo quoque et angelis ejus nifesta praedicatione distinguitur. CAPUT III. De diaboli statu. De diabolo quoque et angelis ejus contrariisque virtutibus ecclesiastica praedicatio docuit, quoniam sint quidem haec: quae autem sint, aut quomodo sint, non satis clare exposuit. Apud plurimos tamen ista habetur opinio, quod angelus fuerit iste diabolus, et apostata effectus quam plurimos angelorum secum declinare persuaserit, qui et nunc tica prædicatione, quod mundus iste factus sit, et a certo tempore cœperit, et sit pro ipsa sui corruptione solvendus. Quid tamen ante hunc mundum fuerit, aut quid post mundum erit, jam non pro manifesto multis innotuit. Non enim evidens de his in ecclesiastica prædicatione sermo s. Tum demum quod per Spiritum Dei Scripturae conscriptae sint, et sensum habeant, non eum solum qui in manifesto est, sed et alium quemdam latentem quam plurimos. Formae enim sunt hae quae describunt
Abbreviated transcription (Latin):
quodilipeccatis eam onerare contendant: Nosuero si recte consulteque inuimꝰ
ab huius ce mod labe ex uere nosconemur: unde & consequensest intellegera
non nos necesi tatȩ ese subiectos ut omnimodo &iam sinolimus ul mala uello¬
na agere cogamur: sienimnr̃i arbitrii sumus inpugnarenos fortasse poiint
aliquae uistutes ad peccatum. & aliae iuuare ad salutem: nontam̃ necesũ¬
tate cogimur uel recte agere uel male. quod fieri arbi trantur hiquistella¬
rum cursum & motus. causam dicunt humanorum esse gestorũ. non solũ
eorum quae ex tra arbitrii accidunt libestatem sed & eorum quae in nr̃a
posita sunt potestatem: Deanimauero utrum exseminis traduce du¬
catur itautratio ipsius uel substantia insesta ipsis corporalib seminibus
habeatur. Anuero aliud habeat initium. & hoc ipsum imtium sigentã ẽ
aut non genitum. uel ceste si extrinsecus corpori inditur. nec nenos satis ma¬

Expanded text:
quod peccatis eam illi onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, quod peccatis eam illi onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, ab hujuscemodi labe nos exuere conemur. Unde et consequens est intelligere, non nos necessitati esse subjectos, ut omnino, etiamsi nolimus, vel bona vel mala agere cogamur. Si enim nostri arbitrii sumus, impugnare nos fortasse possunt aliquae virtutes ad peccatum, et aliae juvare ad salutem: non tamen necessitate cogimur, vel recte agere vel male; quod fieri arbitrantur hi qui stellarum cursum et motus, causam dicunt humanorum esse gestorum, non solum eorum quae extra arbitrii accidunt libertatem, sed eorum quae in nostra posita sunt potestate. De anima vero utrum ex seminis traduce ducatur, ita ut ratio ipsius, vel substantia inserta ipsis corporalibus seminibus habeatur: an vero aliud habeat initium: et hoc ipsum initium si est genitum, aut non genitum: vel certe si extrinsecus corpori inditur, necne, non satis ma
Abbreviated transcription (Latin):
inuestiganda: sane quodiste sp̃s scr unumquemque scõrum uel prophetar
uel a postolorum inspirauerat & non alius sp̃s inueteribus alius uero in his
qui in aduentuxp̃i inspirati sunt fueritm anifest issi me in ecclesia praedicatur :
Posthaec iam quod anima substantiam uitamq: habens propriam. Cũ ex hoc
mundo discesserit prosuis meritis dispensabitur siue uitae a&ernae acbea¬
titudinis hereditate potitura si hoc ei suagesta praestiterint: siue igni a& no
ac suppliciis mancipanda. siin hoc eã scelerum culpa de torserit: sed & quia
erit tempus resurr ectionis mostuorum. cum corpus hoc quod nunc incor¬
ruptione seminatur surg& in in corruptione: & quodseminatur in ignominia
surg& ingloria : Est & illud definitum in ecclesi astica praedicatione. Omnẽ
animam esse rationabilem. liberi arbitrii & uoluntatis: esse quoque ei cer¬
tamen aduersum diabolum & angeloseius contrariasque uirtutes. ex eo

Expanded text:
investiganda. Sane quod iste Spiritus unumquemque sanctorum, vel Prophetarum, investiganda. Sane quod iste Spiritus unumquemque sanctorum, vel Prophetarum, vel Apostolorum inspiraverit, et non alius Spiritus in veteribus, alius vero in his qui in adventu Christi inspirati sunt, fuerit, manifestissime in Ecclesiis prædicatur. V. Post hæc jam quod anima substantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc mundo discesserit, pro suis meritis dispensabitur, sive vitæ æternæ ac beatitudinis hæreditate potitura, si hoc ei sua gesta præstiterint; sive igni æterno ac suppliciis merit tempus resurrectionis mortuorum, cum corpus hoc quod nunc in corruptione seminatur, surget in incorruptione; et quod seminatur in ignominia, surget in gloria . Est et illud definitum in ecclesiastica praedicatione, omnem animam esse rationalem, liberi arbitrii et voluntatis: esse quoque ei certamen adversus diabolum et angelos ejus contrariasque virtutes, ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
quique cumnihil ess& essefecit uniuersa dr̃ a prima creatura & conditione
mundi omnium iustorum dr̃. adam. ab el. seth. enos. enoch. noe. sem abraħ.
isaac. iacob. duo decim patri archarum. morse. & proph&arum : & quod
hic dr̃ in nouissimis dieb: sicut perproph& assuos ante promiserat.
Tumde inde qui a xp̃sihs ipse quitenit ante omnem creaturam natusex patre est.
quicum in omnium conditionem patriminis trass&. per ipsum nam que omnia
facta sunt : Nouissimis temporib: seipsum exin aniens homofactis est incarnat᷑ ẽ
cum dĩ ess& & homo factus mansit quoderat dr̃: corpus adsumpsit nr̃o corpori
uere mortuus: uere enim &amortuis resurrexit: & post resurrectionem
conuersatus cum discipulis suis: ad sumptus est
discernitur utrum natus aut innatus. uel filius &iam dĩ ipse habendussit nec ne :
sed inquirenda iamista prouirib: sunt descã scriptura: & sagatiper quis itione

Expanded text:
quique cum nihil essent, esse fecit universa. Deus a prima creatura et conditione quique cum nihil essent, esse fecit universa. Deus a prima creatura et conditione mundi omnium justorum, Deus Adam, Abel, Seth, Enos, Enoch, Noe, Sem, Abraham, Isaac, Jacob, duodecim Patriarcharum, Moysi et Prophetarum. Et quod hic Deus in novissimis diebus, sicut per Prophetas suos ante promiserat, Tum deinde quia Jesus Christus qui venit ante omnem crQui cum in omnium conditione Patri ministrasset, a per ipsum enim omnia facta sunt,» novissimis temporibus seipsum exinaniens, homo factus incarnatus est cum Deus esset, et homo factus mansit quod erat Deus. Corpus assumpsit nostro corpori sustinuit, vere mortuus: vere enim a mortuis resurrexit, et post resurrectionem conversatus cum discipulis suis, assumptus est. discernitur, utrum malus an innatus, vel filius etiam Dei ipse habendus sit, necne: sed inquirenda jam ista pro viribus sunt de sacra Scriptura, et sagaci perquisitione
Abbreviated transcription (Latin):
nem ab apostolis tradita: & usque ad praesens in ecclesiis permanens illa
sola credenda est ueritas quae innullo ab ȩcclesiastica & apostolica tra
praedicantes. dequib dam quidem quȩcumquae necessaria crediderunt.
omnib &iam his qui pigriores erga inquisitionem diuinae scientiae uide¬
bantur manifestissime tradiderunt : rationem scilic& ad sertiones eorum re¬
linquentes ab his inquirendam qui sp̃s dona excellentia mererentur : & prae¬
cipuae sermonis sapientiae &scientiae gratiam per ipsum scm̃ sp̃m̃ ꝓcepissent :
De aliis uero dixerunt quidem quia sint: quomodo autem aut undefint siluer̃:
profecto ut studiosiores quiq exposteris suis quia matoresessent sapientiae
ex ercitium habere possent: in quo ingenii sui fructum ostenderent: Hiui de¬
lic&. qui dignosse & capaces ad recipiendam sapientiam praepararent:
sp̃ecies uero eorum quaeper praedicationem apostolicam manifestȩ tradun¬
tur istaesunt: primo quod unus est ds̃ qui omnia creauit at que cõposuit.¬

Expanded text:
nem ab Apostolis tradita, et usque ad præsens in Ecclesiis permanens: illa sola credenda est veritas, quæ in nullo ab ecclesiastica et Apostolica discprædicantes, de quibusdam quidem quæ cumque necessaria crediderunt, omnibus etiam his qui pigriores erga inquisitionem divinæ scientiæ videbantur, manifestissime tradiderunt, rationem scilicet assertionis eorum relinquentes ab his inquirendam qui Spiritus dona excellentia mererentur, et præcipue sermonis, sapientiæ et scientiæ gratiam per ipsum Spiritum sanctum percepissent: de aliis vero dixerunt quidem, quia sint; quomodo autem, aut unde sint, siluerunt, profecto ut studiosiores quique ex posteris suis qui amatores essent sapientiæ, exercitium habere possent in quo ingenii sui fructum ostenderent, hi videlicet qui dignos se et capaces ad recipiendam sapientiam præpararent. IV. Species vero eorum quæ per prædicationem Apostolicam manifeste traduntur, istæ sunt. Primo, quod unus Deus est qui omnia creavit atque co
Abbreviated transcription (Latin):
naturam recepisse malum. Idest malam effectam: sẽdnicut est dicere quian
omnis hominis nature recipit ut possit nauigare Nontam̃exeo &iam om¬
nis homonaurgahit. Et iterum omni homini posibileest discere astẽ grã¬
maticam uel medicinã : Non tam̃ idcirco ostenditur omnis homo uebne dioeẽ
uel gramaticus : Iasidicimus nullamesse natur ã quae nom possit recipere mali
nontam̃ continuo &iamrecepisẽ malum desgnatur: Et rursum nulla natura ẽ¬
yecipere non pot̃ && iustitia est : Iustitia autem numquam profecto iniustitiã
capi&: & uerbum est uelratio quaeutq in rationabilis effici nomn potest sed&
uuixest & lucem cestumest: quod tenebrae non conpraehendent: Similit̃ autẽ
& natura sp̃r scĩ quae scã est non recipit pollutionem: Naturaliter eñi uel

Expanded text:
naturam recepisse malum, id est malam effectam: sicut est dicere quod omnis hominis natura recipit ut possit navigare, non tamen ex eo etiam omnis homo navigabit; et iterum omni homini possibile est discere artem grammaticam vel medicinam, non tamen idcirco ostenditur omnis homo vel medicus esse, vel grammaticus: ita si dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, non tamen continuo etiam recepisse malum designatur. Secundum nos namrecipere non potest; et justitia est, justitia autem nunquam profecto injustitiam capiet; et Verbum est vel ratio, quæ utique irrationabilis effici non potest: sed et lux est, et lucem certum est quod tenebræ non comprehendant. Similiter quoque et natu
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ scr iptum est. Caput aũt xp̃idẽ Peruidentes &iã qd scriptum est:
Qmnemonouit patrem nisi filius. nequefilium quis nouit nisi pater:
Quis enĩ nosse potest quaesit sapientia uisiquigenuit eã : autquis adli¬
quidum quaesit ueritas nouit nisiueritatis pat̃ Quiscertae uniuersa
uerbisui naturã atq ipsiusdĩ qui ex dõ est inuestigare potuit.
nin sedus dr̃ apud quomerat uerbum uindo procesto habere debemus qd hoc
uer bum sueratio dicendaest hanesapientia hancueritatẽ. nulus alius nisipat᷑
nouit dequo sc̃ieriptumest uepium quidem mundum capere: te sarbi¬
lit teris committere eaquae ad saluatoris gloriã pestinent

Expanded text:
 pervidentes etiam quod scriptum est, quoniam «nemo novit Patrem nisi Filius, neque quis novit Filium nisi Pater:» Quis enim potest nosse quæ sit Sapientia, nisi qui genuit eam? aut quis ad liquidum quæ sit Veritas novit, nisi veritatis Pater? Quis certe universam Verbi sui naturam, atque ipsius Dei quæ ex Deo est, investigare potuit, nisi solus Deus apud quem erat Verbum? pro certo habere debemus quod hoc Verbum, sive ratio dicenda est, hanc Sapientiam, hanc Veritatem, nullus alius nisi solus Pater novit, de quo scriptum est: «Ne ipsum quidem mundum capere arbiibile namque est litteris committere ea quæ ad Salvatoris gloriam pertinent
Abbreviated transcription (Latin):
creaturi seiꝰ uisibilib: contemplatis: Quia non om̃a uel oculis uiderspotest
humana fragilitas. uelratione conplecti eo qđ omnium rationabiliũ
infirmius & firogilius animalsumus homines Praestantiora enims
ea quae uelincȩlo uel suꝑ caelos habentur : supest ut arum omnium
creaturarum. &di medium id est mediatorem quaeramus: quem
paulus apłs primogenitum omnis creaturae pronuntiat : Videntes
enĩ ea quaed eei maiestate inscripturisscis referuntur. & intuentes
quod imago inuisibilisdĩ primogentus cmniscreaturae dicatur.

Expanded text:
lis videre potest humana fragilitas, vel ratione complecti, pro eo quod omnium rationabilium infirmius et fragilius animal nos homines sumus; præstantiora enim sunt illa quæ vel in cœlo vel super cœlos habentur: superest ut harum omnium creaturarum et Dei medium, id est mediatorem quæramus, quem Paulus Apostolus Primogenitum omnis creaturæ pronuntiat. Videntes quoque nos ea quæ de ejus majestate in Scripturis sanctis referuntur, et intuentes quod «imago invisibilis Dei, et primogenitus omnis creaturæ dicatur,
Abbreviated transcription (Latin):
cumu seruos uel filioserudimus. dum adhuc pera & atẽ rationis in¬
capacessunt miniseos &m &u coercemus cũ uerobom ut ilss & honesti
intellegemtiã ceperint. tunciam cessante uerberũ m&ii. uerbo acratione
sua srãdomniã quaeb ona sunt adquiescunt. Quomodo aut̃ seruat aõnib
rationabilib creaturis arbitrii libestate unquisq debeat dispensare.
Idest quos uelut iamparatos &capacessermodĩ &inueniat & instruat.
quosautem interim differat. aquib uero penitus occult&ur & lonterorũ
asefieri dispens& auditum. quosq rursum contemnentes. indicatũ sibi &.
praedicatũ uerbũ dĩ correptionib: quibdam. & castigationib quibusdam
in latisperurgeat ad salutẽ conuersionemq: eorũ quem admodo exiat & ex¬
torqueat: quib uero &iam occansiones quasdam praest & salutis. Itaut
interdũ &iam exresponsione sola fide probata indubitatam quisceperit sa¬

Expanded text:
vel cum servos vel filios erudimus, dum adhuc per aetatem rationis invel cum servos vel filios erudimus, dum adhuc per aetatem rationis incapaces sunt, minis eos et metu coercemus: cum vero boni et utilis et honesti intelligentiam ceperint, tunc jam cessante verberum metu, verbo atque ratione suasi, ad omnia quae bona sunt, acquiescunt. Quomodo autem servata omnibus rationabilibus creaturis arbitrii libertate, unusquisque debeat dispensari, id est, quos vetut jam paratos et capaces sermo Dei et inveniat et instruat, quos autem interim differat, a quibus vero penitus occultetur, et longe eorum a se fieri dispenset auditum, quousque rursum contemnentes indicatum sibi et praedicatum verbum Dei correptionibus quibusdam et castigationibus illatis perurgeat ad salutem, conversionemque eorum quodam modo exigat et extorqueat; quibus vero etiam occasiones quasdam praestet salutis, ita ut interdum etiam ex responsione sola fide prolata indubitatam quis ceperit sa
Abbreviated transcription (Latin):
generis patriofferat instituta siergobona & saliitaris accipitur ista
subiectio qua subiectus esse dicitur filius patri. ualde consequens & co¬
haerens est ut & inimicorum quaedicitur filiodĩ esse subiectio. salutaris
quaedam intellegatur & utilitatis : ut sic̃ cũ dicit᷑ filius patri subiectus
perfecta uniuersa cyeaturae restitutio declaratur. Itacũ filio dĩ ini¬
mici dicuntur essẽ subiecti. subiectorũ salus in eo intellegatur &repa¬
ratio perditox Verũ cestis quib:q: & modis & disciplinis & tẽporibus
subiectio ista conplebitur: non necessitate aliqua ad subiectionẽ co¬
gente. s&c ꝑium subditus fi& omnis mundusdõ sed uerbo ratione
doctrina prouocatione meliorũ instit ut iomb: optimis. cõminationib:
quĩq dignis & conp&entib: quae iuste inmineanthis quisalutis & uti¬
litatis suaecurae sanitatemq: contemnunt. Deniq: & nos homines

Expanded text:
generis Patri offerat instituta. Si ergo bona et salutaris accipitur ista generis Patri offerat instituta. Si ergo bona et salutaris accipitur ista subjectio, qua subjectus esse dicitur Filius Patri; valde consequens et cohaerens est, ut et inimicorum, quae dicitur Filio Dei esse subjectio, salutaris quaedam intelligatur esse et utilis: ut sicut cum dicitur Filius Patri subjectus , perfecta universae creaturae restauratio declaratur; ita cum Filio Dei inimici dicuntur esse subjecti , subjectorum salus in eo intelligatur et reparatio perditorum. Verum certis quibusque et modis et disciplinis et temporibus subjectio ista complebitur, id est, non necessitate aliqua ad subjectionem cogente, nec per vim subditus fiet omnis mundus Deo, sed verbo, ratione, doctrina, provocatione meliorum, institutis optimis, comminationibus quoque dignis et competentibus, quae juste immineant his qui salutis et utilitatis suae curam sanitatemque contemnunt. Denique etiam nos homines,
Abbreviated transcription (Latin):
iectionis infilio nomen infamant: Cuius appellationis si propri&as requirit᷑.
excontrariis facile poterit inueniri. Namsi subiectum esse non est bonũ.
erint ei omnia. tunc &ipse filius subiectus eierit. quisibi subdidit omnia
Vtquasi is quinunc patri subiectus nonsit. subiectus futurus situnccum
priusei pater uniuersa subiecerit sed miror quomodohoc intellegi possit¬
ut is qui non dũ sibi subiectis omnib: non est ipse subiect᷑. tunc cũ sub¬
iec ta sibi fuerint omnia cumrexomnũ fuerit & potestatẽ tenuerit
uniuer sorũ. tunc eũ subiciendũ putent cũ subiectus ante non fuerit:
non intellegentes quod subiectioxp̃i ad patrembeatitud inẽ nostrae
ꝑfectionis ostendit. & suscepti ab eo operis palmã declarat. cũ non solũ
regendi acregnandi summã quã in uniuersam em̃ dauerat creatune.
Uerũ &iã oboedientiae & subiectionis correcta reparataq humani

Expanded text:
jectionis in Filio nomen infament: cujus appellationis proprietas si requiratur, jectionis in Filio nomen infament: cujus appellationis proprietas si requiratur, ex contrariis facile poterit inveniri. Nam si subjectum esse, non est bonum; erint ei omnia, tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia: ut quasi is qui nunc Patri subjectus non sit, tunc subjectus futurus sit, cum prius ei Pater universa subjecerit. Sed miror quomodo hoc intelligi possitut qui nondum subjectis sibi omnibus non est ipse subjectus, tunc cum subjecta sibi fuerint omnia, cum rex omnium fuerit, et potestatem tenuerit universorum, tunc eum subjiciendum putent, cum subjectus ante non fuerit: non intelligentes quod subjectio Christi ad Patrem beatitudinem nostrae perfectionis ostendit, et suscepti ab eo operis palmam declarat; cum non solum regendi atque regnandi summam, quam in universa emendaverat creatura, verum etiam obedientiae et subjectionis correcta reparataque humani
Abbreviated transcription (Latin):
uissimũ inimxũ destruat mostem: rectores ipsos regendi doceat mode ramina:
Quiaergo nonsolum regendi uelregnanda uerum &iam oboediendi in dixi¬
mus reparere uenerat disciplinam : Inse in& ipso prius complens quod ab aliis
uolebat impleri : idcirco non solũ usq: ad mostem crucis patrioboediens factꝰ
est: uerum &iam in consummationem saeculi insem& ipso conplectens
omnes quos subic̃ patri. Et quiper eum ueniunt ad salutem: cumipsis & imip¬
sis ipsequoq: subiectus dicitur patri: dumomnia in ipso const&: ipse est caput
omniũ & in ipso est salus salutem consequentiũ plenitudo: Hoc ergo quoddeeo
dicit apostolus. Cum autem omnia ei fuerint subiecta. tunc & ipse filius sub iect᷑
erit ei qui sibi subdidit omnia ait sit dr̃ omnia in omnib: : Verũnescio quo paeto
her&ici non intellegentes apostoli sensum qui in his uerbis continetur. sũb¬

Expanded text:
vissimum inimicum destruat mortem, rectores ipsos regendi doceat moderamina. vissimum inimicum destruat mortem, rectores ipsos regendi doceat moderamina. Quia ergo non solum regendi vel regnandi, verum etiam obediendi, ut diximus, venerat reparare disciplinam, in semetipso prius complens quod ab aliis volebat impleri, idcirco non solum usque ad mortem crucis Patri obediens factus est, verum etiam in consummatione sæculi in semetipso complectens omnes quos subjicit Patri, et qui per eum veniunt ad salutem, cum ipsis et in ipsis ipse quoque subjectus dicitur Patri: dum omnia in ipso constant, et ipse est caput omnium, et in ipso est salus et salutem consequentium plenitudo. Hoc ergo est quod de eo dicit Apostolus: «Cum autem ci subjecta fuerint omnia,» tunc et ipse Filius subjectus erit ei qui sibi subdidit omnia, ut sit Deus omnia in omnibus . Verum nescio quo pacto haeretici non intelligentes Apostoli sensum, qui in his verbis continetur, sub
Abbreviated transcription (Latin):
cumiam finis mundo proximus inminer & : &inultimã perditionẽ omne
humanum uerger& genus : Infirmatis non solum his quae gerebantur
uerum &iã illis quib regendifuerat sollicitudo conmissa : non iamtali
auxilio necsimilib suuis indigint defensorib: sed auctoris ipsius & creatoris
suiopem poposcit: qui& his oboediendi & illis regendi corruptã ꝓfanam¬
que restituerit disciplinam: Vnde unigenitus filiusdĩ quierat uerbũ &sa¬
pientia patris. cumess& in eagloria apud patrem quam habunt antequã
mundusess& : ex in aniuit seipsum & formã serui accipiens: efficitur oboe¬
diens usque ad mostem : ut oboedientiã docer& eos qui non aliter nisi per
oboedientiã salutem consequi poterant: regendiquoq regnandiq: corrup¬
tas restituuntur leges dumomnes in imicos subicit pedib: suis: & perhoc
quod necesse est eum regnare: donecponat inimicossiios subpedib: sins & no¬

Expanded text:
cum jam finis mundo proximus immineret, et in ultimam perditionem omne cum jam finis mundo proximus immineret, et in ultimam perditionem omne humanum vergeret genus, infirmatis non solum his qui regebantur, verum etiam illis quibus regendi fuerat sollicitudo commissa, non jam tali auxilio, nec similibus suis indiguit defensoribus, sed auctoris ipsius et creatoris sui opem depoposcit, qui et his obediendi et illis regendi corruptam profanamque restitueret disciplinam. Unde unigenitus Filius Dei, qui erat verbum et sapientia Patris, cum esset in ea gloria apud Patrem quam habuit ante quam mundus esset, exinanivit semetipsum, et formam servi accipiens efficitur obediens usque ad mortem, ut obedientiam doceret eos qui non aliter nisi per obedientiam salutem consequi poterant: regendi quoque regnandique corruptas restituit Leges, dum omnes inimicos subjecit pedibus suis, ut per hoc quod necesse est eum regnare donec ponat inimicos suos sub pedibus et no
Abbreviated transcription (Latin):
fendipotest: dumuna quaeq: in sem & ipsa hab&c ausas. quod in illo uel in illo
uitae ordine positaest: Hanc ergo dispositionẽ dĩ quampostea ordinauit: lam
tunc aborigine mundi rationib causisq prospectis. Eorum quiuel prodefectu
mentis uenire incorpora merebantur. ueleorum qui ui sibiliũ cupiditate rapta¬
bantur. sed & illorum qui uel uolentes uel inuiti praestare officia quaedã his
quiin hunc statum deciderant conpellebantur ab eoquim spe subiciebat. Non
intellegentes quidam nec aduestentes quod ex praecedentib liberi arbitrii cau¬
sis instituta fuiss& adõ dispositionis istauarietas: arbitrati sunt uel fostuitis
motib uel fatali necessitate agiomnia quaẽ in hoc mudo. necesse aliquid in nr̃o
arbitrio: unde nec dĩ prouidentiam inculpabilẽ ad signare potuerunt:
animae omnes quae in hocmundo uersa tesunt. Ita in nouissimis tẽ poib

Expanded text:
fendi potest, dum unaquæque in semetipsa habet causas quod in illo vel in illo fendi potest, dum unaquæque in semetipsa habet causas quod in illo vel in illo vitæ ordine posita sit. V. Hanc ergo dispositionem Dei quam postea ordinavit, jam tunc ab origine mundi rationibus causisque perspectis eorum qui vel pro defectu mentis venire in corpora merebantur, vel eorum qui visibilium cupiditate raptabantur, sed et illorum qui vel volentes vel inviti præstare officia quædam his qui in hunc statum deciderant compellebantur, ab eo qui in spe subjiciebat, non intelligentes quidam, nec advertentes quod ex præcedentibus liberi arbitrii causis instituta fuisset a Deo dispositionis ista varietas, arbitrati sunt vel fortuitis motibus vel fatali necessitate agi omnia quæ in hoc modo fiunt, nec esse aliquid in nostro arbitrio. Unde nec Dei providentiam inculpabilem assignare potuerunt. animæ omnes quæ in hoc mundo versatæ sunt: ita in novissimis temporibus
Abbreviated transcription (Latin):
rent obsequium mundo: & hisanimab: quac obnimios defectus mentis¬
suae cressiorib istis & solidiorib indiguere corporib : & propt̃ eos quib: hoc
erant necessariũ. mundus isteuisibilis institutus est: ex hoc ergo cõmunit̃
ominum perhanc significantiã id est percatabolen: asuperiorib: ad inferi
iudetur indicari deductio: spemsane libertatis uniuersa creatura geritur a ser¬
uitutis corruptione liber&ur. cumfiliidĩ quiuel pro lapsi ueldispersi sunt in unũ
fuerint congregati: uelcum c&era officia expleuerint in hoc mundo quae solus
mundum: quiuel omnes easammas quae in hoc mundõ statutae sunt exerceri
caper& uel omnes eas uistutes quac adesse eis & dispensare eas ac iuuare paratȩ s̃
Eunius namq naturae essẽ omnes rationabiles creaturas. exmultis ad sertio¬
nib: conprobatur: perquod solum dĩ iustiua in omnib: earũ dispensationib: de¬

Expanded text:
rent obsequium mundo, et his animabus quæ ob nimios defectus mentirent obsequium mundo, et his animabus quæ ob nimios defectus mentis, crassioribus istis et solidioribus indiguere corporibus, et propter eos quibus hoc erat necessarium, mundus iste etiam visibilis institutus est. Ex hoc ergo communiter omnium per hanc significantiam, id est per καταβολὴν, a superioribus ad inferiora videtur indicari deductio. Spem sane libertatis universa creatura gerit ut a servitutis corruptione liberetur cum filii Dei qui vel prolapsi, vel dispersi sunt, in unum fuerint congregati, vel cum cætera officia expleverint in hoc mundo quæ solus sse mundum, qui vel omnes eas animas quæ in hoc mundo statutæ sunt exerceri caperet, vel omnes eas virtutes quæ adesse eis, et dispensare eas, ac juvare paratæ sunt. Unius namque naturæ esse omnes rationabiles creaturas, ex multis assertionibus comprobatur: per quod solum Dei justitia in omnibus earum dispensationibus de
Abbreviated transcription (Latin):
superius interpra&atisumus intellegendam: Dignum igitur uidetur in qui¬
rere quidest quod hoc nouo nomine indic&ur: Et arbitror qm̃qui dẽfinis
& consum matioscõrũ erit in his quae non uidetur & acerna sunt: exipsi¬
us finis contemplatione sic̃ insuperioreb frequenter ostendimus simile
&iam initium rationabiles creaturas habuisse censendũ est & sitale initiũ
habuerunt. qualem finem sperant: fuerunt sine dubio iam abinitio in
his quae non uidentur & a&erna sunt: quod siest: de superiorib ad inferio¬
radescensumest: Nonsolum ab his animab quaeid motuum suoriũ uarie¬
tate meruerunt : Verum & abhisqui ad totius mundi ministeriũ ex illis
superiorib & inuisibilib adhaec inferiora &ii sibilia deducta sunt lic&
non uolentes. uanitatis quispecreatura subiectaẽ non uolens sed propt̃
eum qui subiec̃ inspe: quoduel sol uelluna uelstellȩ uel angelidĩ exple¬

Expanded text:
superius interpretati sumus intelligendam. Dignum igitur videtur inquisuperius interpretati sumus intelligendam. Dignum igitur videtur inquirere quid est quod hoc novo nomine indicetur: et arbitror, quoniam quidem finis et consummatio sanctorum erit in his quæ non videntur et æterna sunt, ex ipsius finis contemplatione, sicut in superioribus frequenter ostendimus; simile etiam initium rationabiles creaturas habuisse censendum est. Et si tale initium habuerint qualem finem sperant, fuerunt sine dubio jam ab initio in his quæ non videntur et æterna sunt. Quod si est, de superioribus ad inferiora descensum est non solum ab his animabus quæ id motuum suorum varietate meruerunt, verum et ab his quæ ad totius mundi ministerium ex illis superioribus et invisibilibus ad hæc inferiora et visibilia deductæ sunt, licet non volentes; «Vanitati quippe creatura subjecta est non volens, sed» propter eum qui subjecit in spe,» qua vel sol, vel luna, vel stellæ, vel Angeli exple
Abbreviated transcription (Latin):
quod &ante fuerint scła & futura sint post modũ : Non ta menpinandĩ c̃
plures mundos simulesse : sed posthunc interim aliorum fuurorũ deqͥb
nunc nonest necessariũ ꝑ singula repetere : cum idiam infuperiorib fece¬
rimus: Illin sane otiose praeter eun dũ esse non arbitror: qđ scripturȩ
scãe conditionem mundinouo quodam & proprio nomine nuncuparunt.
dicentes catabolen mundi: quodlatine satis in propriae translatũ constitu¬
tionẽ mundi dixerunt: Catabole uero ingraeco. magis deicere significat
dieb: qualis non fuit a constitutione mundi: Hic constituuo. catabole dictaẽ.
quod ita intellegendum est sic ut superius diximus: sẽd & apostolus in epistola
adephesios: eodem sermone usus est cumait: Qiielegitnos ante constitutio¬
nem mundi: & hic constitutionem mundi. catabolen dixit: eodem sensu quo

Expanded text:
quod et ante fuerint sæcula, et futura sint postmodum. Non tamen putandum est quod et ante fuerint sæcula, et futura sint postmodum. Non tamen putandum est plures mundos simul esse, sed post hunc initium aliorum futurum: de quibus nunc non est necessarium per singula repetere, cum jam id in superioribus fecerimus. IV. Illud sane otiose prætereundum non arbitror, quod Scripturæ sanctæ conditionem mundi novo quodam et proprio nomine nuncupaverunt, dicentes καταβολὴν mundi, quod latine satis improprie translatum constitutionem mundi dixerunt: καταβολὴ vero in græco magis dejicere significat, diebus qualis non fuit a constitutione mundi,» hic constitutio καταβολὴ dicta est: quod ita intelligendum est sicut superius exposuimus. Sed et Apostolus in Epistola ad Ephesios eodem sermone usus est cum ait: «Qui elegit» nos ante mundi constitutionem,» et hic constitutionem mundi καταβολὴ dixit, eodem sensu quo