comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sue tempore cor
gerens senile. eta¬
tem quippe morib transiens. u¬
nulli animũ uoluptati dedit:
S dum in hac t̾ra adhuc esset.
quo temporalit̾ libere uti
potuisset: despexit iam qua¬
si aridum mundũ cum flore.
Qui lib̾iori genere ex pro¬
uintia mrsie ortus. rome
liberalib litterarum studiis
traditus fuerat. S cum in eis
multos ire ꝑ abuita uitioꝵ
cerneret. eum quẽ quasi r
ingressu mundi posuerat re¬
traxit pedem. ne siquid de
scientia enis attingeret. ip¬
se quoq postinodũ in imma¬
ne precipiciũ totus iret. Des¬
pectis itaq litterarũ studiis.
relicta domo rebq patris.
soli deo placere desiderans:

Expanded text:
cor gerens senile. Aetatem quippe moribus transiens, nulli animum voluptati dedit: sed dum in hac terra adhuc esset, quo temporaliter libere uti potuisset, despexit jam quasi aridum mundum cum flore. Qui liberiori genere ex provincia Nursiae exortus, Romae liberalibus litterarum studiis traditus fuerat. Sed cum in eis multos ire per abrupta vitiorum cerneret, eum quem quasi in ingressu mundi posuerat, retraxit pedem: ne si quid de scientia ejus attingeret, ipse quoque postmodum in immane praecipitium totus iret. Despectis itaque litterarum studiis, relicta domo rebusque patris, soli Deo placere desiderans,
Abbreviated transcription (Latin):
raculis. uirtus ei diuine cog¬
nitionis infundit᷑: eiusd̾
diuinitatis terrore refrena¬
tur. ut praue agere metu¬
at. ac totis desideriis ad et̃¬
nitatis gratiam uenire concu¬
piscat. Quod totum ut fieret.
ita eidem beato gregorio grã
diuina concessit: ut merito
ab angloꝵ ppłis debeat apłs
appellari. Quia et si aliis non
est apłs. s tamen ilł est. nam
b uir iste tanti meriti mira¬
culis claruerit suꝑfluo queri¬
t᷑. cum luce clarius constet
quod his qui uirtutũ signa
suis meritis ualuit aliis qͦq
xp̃o largiente adquirere:si
Texegisset oportunitas faciliꝰ
poterat hec etiam ipse prome¬
actib beati gregorii dicta sũt.
ceterum quam diu mundi hu¬
ius orbita uoluit᷑. eius lauda¬
bile meritũ semꝑ accipit in¬
crementũ. Quia ipsius smne
dubio głe adscribit᷑. uel quod
angloꝵ eccła noua semꝑ sobo¬
le fecundatur: uel quod illiꝰ
elongati. ad.xp̃i clem̃tiã reũ¬
tuntur: uel quod boni quiq

Expanded text:
raculis virtus ei divinae cograculis virtus ei divinae cognitionis infunditur, ejusdem Divinitatis terrore refrenatur, ut prave agere metuat, ac totis desideriis ad aeternitatis gratiam venire concupiscat. Quod totum ut fieret, ita eidem beato Gregorio gratia divina concessit, ut merito ab Anglorum populis debeat apostolus appellari: quia etsi aliis non est apostolus, sed tamen illis est; nam trum aliquibus vir iste tanti meriti miraculis claruerit, superfluo quaeritur, quod luce clarius constat quod is qui virtutum signa suis meritis valuit, aliis quoque Christo largiente acquirere, si exegisset opportunitas, facilius poterat haec etiam ipse promeactibus beati Gregorii dicta sint. Caeterum quandiu mundi hujus orbita volvitur, ejus laudabile meritum semper accipit incrementum. quia ipsius sine dubio gratiae ascribitur, vel quod Anglorum Ecclesia nova semper sobole fecundatur, vel quod illiuselongati ad Christi clementiam revertuntur; vel quod boni quique
Abbreviated transcription (Latin):
endoꝵ miraculoꝵ gram contu¬
lit: ut uerbũ fidi quod ore
p̃dicabant. signoꝵ efficatia cos¬
firmarent. Unde factũ est:
ut paucis elabentib annis etiã
cȩteri insule ipsius reges cũ
his qui eis erant subiecti: ad
xp̃i dñi fidem accederent.
De huius gentis conũ¬
sione simul et miracu¬
loꝵ prodigiis que ibidẽ fie¬
bant. ita beatus gregorius
in libris moralib ꝑrohibet
dicens. Ecce lingua brittan¬
nie que nichil aliud nouerat
quam barbararũ frendere.
iam dudũ in diuinis laudi¬
b bebrea cepit uerba reso¬
nare. Ecce quõdã tumidus
iam substra tꝰ scõꝵ pedib
seruit occeanꝰ: eiusq barba¬
ros motus quos terreni prin¬
cipes ferro nequiuerant. hos
pro diuina formidine sacer¬
dotum ora simplicib uerbis
ligant. Et qui cateruas pug¬
nantiũ infideł nequaquã
metuerat: iam nunc fidelis
humilium linguas timet.
Cum enĩ ꝑceptis cȩlestib uier¬
bis. clarescentib quoq mi¬

Expanded text:
endorum miraculorum gratiam contuendorum miraculorum gratiam contulit, ut verbum fidei quod ore praedicabant, signorum efficacia confirmarent. Unde factum est ut paucis elabentibus annis, etiam caeteri insulae ipsius reges, cum his qui eis erant subjecti, ad Christi Domini fidem accederent. De cujus gentis conversione simul et miraculorum prodigiis, quae ibidem fiebant, ita beatus Gregorius in libris Moralibus 10 perhibet , dicens: Ecce lingua Britanniae, quae nihil aliud noverat quam barbarum frendere, jam dudum in divinis laudibus Hebraea coepit verba sonare. Ecce quondam tumidus, jam substratus sanctorum pedibus servit Oceanus, ejusque barbaros motus, quos terreni principes edomare ferro nequiverant, hos per divinam formidinem sacerdotum ora simplicibus verbis ligant; et qui catervas pugnantium infidelis nequaquam metuerat, jam nunc fidelis humilium linguas timet. Quia enim perceptis coelestibus verbis, clarescentibus quoque mi
Abbreviated transcription (Latin):
de ira eruti: et ad misericordiã
xp̃i uocati. Rex ait prouintie
illiꝰ. quomͦ uocatur: Respon¬
sum ẽ quod alle uocaret᷑. At il¬
dem dei creatoris illis in partib
oportet cantari. Accedensq ad
pontificem romane et aplice
sedis: rogauit ut genti angloꝵ¬
in brittanniam aliquos mi
nistros uerbi. ꝑ quos ad. xp̃m
cooꝑante ꝑficiendum paratũ¬
hoc ut fieret placeret. Quod
dũ ꝑficere non possĩt: quia
et si pontifex concede illi qd̃
petierat uellet: ñ tam̃ ciues
romani ut tam longe abur¬
be se cederet potuerunt ꝑmit¬
tere: mox ut ipse pontificatꝰ¬
officio functus ẽ. opus cdiu de¬
sideratũ ꝑfecit. alios quidem
p̃dicatores mittens: s ipse pre¬
dicationẽ ut fructificaret suis
seruos dei mellitũ. augustinũ.
et ioħ̃em cum multis aliis dm̃
timentib monachis: qui intͣ
breue temporis spatium regẽ
illũ qui incapite insule mo¬
rabatur.: cum suo ppło conu̾-¬
terunt. Quib ds̃ tantã faci¬

Expanded text:
de ira eruti, et ad misericordiam de ira eruti, et ad misericordiam Christi vocati. Rex provinciae illius quomodo vocatur? Responsum est quod Aelle diceretur. At ildem Dei Creatoportet cantari. 18. Accedensque ad pontificem hujus Romanae et apostolicae sedis, rogain Britanniam aliquos verbi ministros, per quos ad Christum cooperante, perficiendum,hoc ut fieret placeret. Quod dum perficere non posset quia etsi pontifex concedere illi quod petierat voluit, non tamen cives Romani, ut tam longe ab Urbe secederet, potuerunt permittereofficio functus est, opus diu desideratum perfecit, alios quidem praedicatores mittens, sed ipse praedicationem, ut fructificaret, suisservos Dei Mellitum, Augustinum et Joannem, cum multis allis Deum timentibus monachis; qui intra breve temporis spatium, regem illum qui in capite insulae morabatur cum suo populo converterunt. Quibus Dominus tantam faci
Abbreviated transcription (Latin):
ante scilicet quã pontificale
pueros uenales positos. lactei
corporis ac uenustos uultu:
capillos quoq p̃cipui cando.¬
ris babentes. Quos cũ aspice¬
ret: introgauit ut aiunt le
qua regione uel terra eent al¬
lati. Dictum q ẽ quia de brit¬
tannia in sula. cuiꝰ incole tali
omnes decore niterent. Rursꝰ
int̾rogauit utrum in eadẽ in¬
sula xpĩani eẽnt: an pagano¬
rum errorib implicati. Dictũ
ẽ quod eẽnt pagani. At ille in¬
timo ex corde longe trahens
suspiria: heu prodolor inqͥd.
quod tam lucidi uultus hoĩes
tenebrarũ auctor possidet. tan
ternis gaudiis uacuam gestat.¬
ursꝰ gͦ interrogaũ
quod eẽt uocabulũ gentis
illiꝰ. Responsum ẽ. quod
angli uocarent᷑. At ille. Bene
inquit. Nam et angłicã habẽt
faciem: et tales angłoꝵ iu cel
decet ẽẽ cohereles. Quod habae¬
inquid nom̃ ipsa prouincia. de
qua isti sunt allati: Respon¬
sum ẽ qr cderi uocarent᷑ idem
prouintiales. At ille inqͥt cleri.

Expanded text:
ante scilicet quam pontificale ante scilicet quam pontificale alia pueros venales positos, lactei corporis, ac venusti vultus, capillos quoque praecipui candoris habentes. Quos cum aspiceret, interrogavit, ut aiunt, de qua regione vel terra essent allati. Dictumque est quia de Britannia insula, cujus incolae tali omnes decore niterent. Rursus interrogavit utrum iidem insulani Christiani essent, an paganorum erroribus implicati. Dictumque est quod essent pagani. At ille intimo ex corde longa trahens suspiria, Heu! Proh dolor! inquit, quod tam lucidi vultus homines tenebrarum auctor possidet, tantternis gaudiis Rursus interrogavit quod esset vocabulum gentis illius. Responsum est quod Angli vocarentur. At ille: Bene, inquit, nam et angelicam habent faciem, et tales angelorum in coelis decet esse cohaeredes. Quod habet nomen ipsa provincia de qua isti sunt allati? Responsum est quod Deiri vocarentur iidem provinciales. At ille inquit: Bene Deiri,
Abbreviated transcription (Latin):
sione compulsus. uolum̃ eg̃¬
gium qui pastorał appellat᷑
composuit: in quo manifesta
luce patefecit. quał ad eccłe
regim̃ assumi. qualit̾ ipsi rec¬
tores uiuere. qua discretioẽ
singłas quasq audientium
ꝑsonas instruere: quantaq
consideratione ꝓpriam eoti¬
die debeant fragilitatẽ pẽsare.
d huius pietatis
et iusticie opus ꝑtinet.
quod anglorum gentem ꝑ pre¬
dicatores quos illuc direxit.
dentib antiqui hostis eripiers.
eterne lib̾tatis fecit eẽ partici¬
pem. Et enim quia qui deo
nr̃o fidelit̾ adheret: semꝑ ex
eius largifluo munere ad po¬
tiora concendit. dum sc̃s iste
ardenti studio pro colligendis
particulatim fidelium anima¬
b satageret: donauit illi piꝰ
nis ut putat᷑. facta diuinitꝰ
hec occasio fuit. Dum die qua¬
dam aduenientib nuꝑ merca¬
torib multa uenalia in forum
rome collata fuissent: multiq
ad emendum hinc inde conflu¬
erent. contigit et gregorium

Expanded text:
sione compulsus volumen egrsione compulsus volumen egregium, 7 quod Pastoralis appellatur, composuit: in quo manifesta luce patefecit qualis ad ecclesiae regimen assumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare.d cujus pietatis et justitiae opus pertinet, quod Anglorum gentem per praedicatores quos illuc direxit, de dentibus antiqui hostis eripiens, aeternae libertatis fecit esse participes. Etenim quia qui Deo nostro fideliter adhaeret, semper ex ejus largifluo munere ad altiora conscendit, dum iste sanctus ardenti studio pro colligendis particulatim fidelium animabus satageret, donavit illi pius nis, ut putatur facta divinitus haec occasio fuit. Dum die quadam advenientibus nuper mercatoribus multa venalia in forum Romae collata fuissent, multique ad emendum hinc inde confluerent, contigit et Gregorium
Abbreviated transcription (Latin):
tius fugere temptans: sese om¬
nino indignum tali honore
clamitabat. uidelicet metu¬
ens. ne mundi gła quã priꝰ
ablecerat : ei sub eccłastici co¬
lore regiminis aliquando sub¬
ripere posset.
rius epłam ad imꝑatorẽ
mauritiũ dirigeret: cuius fi¬
lium ex lauachro scõ suscepe¬
rat: adiurans et multa p̃ce
deposcens: neunquã assen¬
sum ppło preberet. ut se huiꝰ
honoris głã sublimaret. Sed
prefectus urbis germanus no¬
mine. eius nuntiũ anticipa¬
uit: comprehensoq ac dis¬
ruptis epłis. consensũ quem
ppłs fecerat imꝑatori duexit.
At ille grãs deo agit. pro ami¬
citia diaconi. eo quod locum
de ferendi ei honoris ut cupi¬
hitur. et ad beati petri apłi
basilicã diicit᷑. Ibi ad ponti¬
ficalis grẽ officiũ consecratꝰ:
papa urbis efficit᷑. Quo intẽ¬
pore dum a ioħe rauennatis
urbis ep̃o rep̾hensus fuisset:
cur a pastorał officio delites¬
cendo se subucere uir tam
idoneus uoluisset: hac occar¬

Expanded text:
tius fugere tentans, esse se omtius fugere tentans, esse se omnino indignum tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mundi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo modo subrepere posset. pistolam ad imperatorem Mauricium dirigeret, cujus filium ex lavacro sancto susceperat, adjurans et multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet, ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectus urbis, Germanus nomine, ejus nuntium anticipavit: comprehensoque eo ac disruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro amicitia diaconi, eo quod locum ei deferendi honoris ut cupihitur, et ad beati Petri apostoli basilicam ducitur; ibique ad pontificalis gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo in tempore cum a Joanne Ravennatis urbis episcopo reprehensus fuisset, cur a pastorali officio delitescendo se subducere vir tam idoneus voluisset, hac occa
Abbreviated transcription (Latin):
ris fluuius alueum suum
egressus ẽ: tantumq excreuit.
ut eius unda suꝑ muros in flu¬
tem occuparet:Ita ut plura an¬
tiquarũ edium monum̃ta eice
ret. Qua etiam aquarũ uio¬
lentia horrea eccłe subuersa
sunt: in quib non nulla mo¬
diorum tritici milia ꝑierunt.
Tunc siquidẽ multitudo ser¬
pentium cum magno draco¬
ne in modum trabis ualide
salsos maris turbidi fluctus:¬
nec mora littore eiecte sunt.
Subsecuta est euestigio clades.
quam inguinariã uocant. Nã
medio mense undecimo adue¬
ment: primum omnũ iuxta
illud quod in erechiele legit᷑
a sanctuario meo incipite. pela¬
gium papã ꝑculit: et sine mo¬
ra extinxit. Quo defuncto. tan¬
ta strages ppłi facta ẽ: ut pas¬
sim subtractis habitatorib do¬
mus in urbe plurime uacue
remauerent. S quia eccła dei
sine rectore eẽ non poterat. be¬
atum gregorium licet totis ui¬
rib renitentẽ: plebs tam̃ omĩs
elegit. Quem ille apicẽ atten¬

Expanded text:
ris fluvius alveum suum ris fluvius alveum suum egressus est tantumque excrevit, ut eius unda super muros urbis influiones occuparet, ita ut plurima antiqua que aedium munimenta deiret. Qua etiam aquarum violentia, horrea Ecclesiae subversa sunt, in quibus nonnulla modiorum tritici millia perierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno 5 dracone in modum trabis validae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam inguinariam vocant; nam medio mense undecimo adveniens primum omnium juxta illud quod in Ezechiele legitur: a sanctuario meo incipite, Pelagium papam perculit, et sine mora exstinxit. Quo defuncto tanta strages populi facta est, ut passim subtractis habitatoribus, domus in urbe plurimae vacuae remanerent. Sed quia Ecclesia Dei sine rectore esse non poterat, beatum Gregorium licet totis viribus renitentem, plebs tamen omnis elegit. Quem ille apicem atten
Abbreviated transcription (Latin):
re. Sex deniq in sicilia monasteria
constituens: fratres illic serui¬
turos xp̃o aggregauit. Septi¬
mum uero intra urbis muros
instituit. in quo et ipse pꝰtmo¬
dũ regulari tramite multis si¬
bi sotiatis frĩb: sub abbatis
imꝑio militauit. Quib mona¬
steriis tantum de reditib pre¬
dioꝵ suoꝵ delegauit: quantũ
possit illic cõmorantib ad co¬
tidianũ uictũ sufficere. Reli-¬
qua uero cum omĩ domus p̃¬
sidio uendidit. ac pauꝑib ero¬
gauit. Nobilitatẽq illam quã
ad seculum uidebat᷑ hab̾e.to
rico contextu. ac gemmis mi-¬
cantib solitus erat ꝑ urbem
procedere trabeatus. post uili
contextus tegmine ministra¬
bat pauꝑ ipse pauꝑib. Et enĩ
niutato repente: secłi habitu mo¬
nasteriũ petiit: et ex huius
mundi naufragio. nudus eua¬
sit. In quo tanta ꝑfectionis grã
cepit conuersari: ut iam tune
in ipsis initiis ꝑfectorum pos¬
set numero deputari.
pore tanta inundatione tibe¬

Expanded text:
4. Sex denique in Sicilia monasteria 4. Sex denique in Sicilia monasteria construens, fratres illic Christo servituros aggregavit: septimum vero intra urbis hujus muros instituit, in quo et ipse postmodum regulari tramite, multis sibi sociatis fratribus, sub abbatis imperio militavit. Quibus monasteriis tantum de redditibus praediorum suorum delegavit, quantum posset illic commorantibus ad quotidianum victum sufficere; reliqua vero cum omni domus praesidio vendidit, ac pauperibus erogavit; nobilitatemque illam, quam ad saeculum videbatur habere, torico contextu ac gemmis micantibus solitus erat per urbem procedere trabeatus, post vili contectus tegmine, ministrabat pauper ipse pauperibus. 5. Etenim mutate repente saeculi habitu, monasterium petiit, et ex hujus mundi naufragio nudus evasit. In quo tanta perfectionis gratia coepit conversari, ut jam tunc in ipsis initiis perfectorum posset numero deputari.  Tanta inundatio Tibe
Abbreviated transcription (Latin):
sitibundo doctrine fluenta
pectore: que post congruenti tẽpore S ex¬
mellito gutture ructuaret.
ic in annis
adholescentie. quib so¬
let ea etas scłi uias ingredi.
deo cepit deuotus existere: et
ad suꝑne uitȩ patriã. totis
desideriis anhelare. S dum
duu longeq conuersionis gͣ¬
tiam differret: et postquã
cȩlesti afflatus desiderio secu¬
lari habitu contegi melius
putaret: uelletq p̾senti mũ¬
do quasi specietenꝰ deseriure:
ceꝑunt multa contra eum
ex eiusdẽ mundi cura suc¬
crescere: ut in eo non iam
specie. s ut ipse de se asse¬
ruit: retineret᷑ et mente.¬
Tandem cum et parentum iam¬
dudum obitu. lib̃am disponen¬
darum suarum rerum hab̾et
facultatẽ: quod prius mente
gestiebat aꝑuit. Quodq iam
in diuinis erat obtutib. hu-¬
manis etiam uisib ostendit.
Mox et enim cuncta
quȩ habere potuit ad
pietatis opus distribuens. ut
xp̃m pro nob̾ factum egenũ.
egens ipse sequeret᷑ effecit.

Expanded text:
sitibundo doctrinae fluenta sitibundo doctrinae fluenta pectore, quae post congruenti tempore mellito gutture eructaret. Hic in annis adolescentiae in quibus solet ea aetas vias saeculi ingredi Deo coepit devotus existere, et ad supernae vitae patriam totis desideriis anhelare. 3. Sed dum diu longeque conversionis gratiam differret et postquam coelesti est afflatus desiderio, saeculari 2 habitu contegi melius putaret, velletque praesenti mundo quasi specie tenus deservire, coeperunt multa contra eum ex ejusdem mundi cura succrescere, ut in eo non jam specie, sed ut ipse de se asserit retineretur et mente.ndem cum parentum jamdudum obitu liberam disponendarum rerum suarum haberet facultatem, quod prius mente gestabat aperuit; quodque jam in divinis erat obtutibus, humanis etiam visibus ostendit. Mox etenim cuncta quae habere potuit, ad pietatis opus distribuit, ut Christum pro nobis factum egenum egens ipse sequeretur.
Abbreviated transcription (Latin):
ano editus: non sc̃¬
lum spectabili sena¬
torum prosapia. ue¬
rum etiam religissam origi¬
nem duxit. Nam felix eiu scle¬
aplice sedis antistes. uir mag
tauus fuit. S tamen hane¬
glam gregorius tante nobi¬
litatis. morib extulit: pro¬
bis actib decorauit. Deniq ii
ut post inpropatulo claruit.
non sine magno quodã p̃sa-¬
gio tale sortitus e nom̃. Grego.¬
rius nanq ex greco eloquio.
tius sonat. Re et enim uera
uigilauit sibi: dum diuinis
inherendo p̃ceptis. laudabilit
uixit. Uigilauit et fideliũ
ppłis: dum doctrine affluen¬
tis ingenio. eis quo tramite
celestia scanderent patefecit.
isciplinis uero
lib̾alib. hoc ẽ gramatica.
rethorica. dialetica. ita a pue¬
ro ẽ institutus: ut quãuis
eo tempore florerent adhuc
rome studia literarum: nul¬
li in urbe ipsa putaret᷑ esse
ua adhuc etate matura mens.
studio adherere scilicet ma¬
segnit obliuioni tradere. s
tenaci potius memorie cõm̃-¬
dare. Hauriebatq iam tunc

Expanded text:
a editus, non solum de spectabili senatorum prosapia, verum etiam religiosa, originem duxit. Nam Felix, istius apostolicae sedis antistes, vir magtavus fuit. Sed tamen hanc Gregorius tantae nobilitatis lineam moribus extulit, probis actibus decoravit. Denique, ut post in propatulo claruit, non sine magno quodam praesagio tale sortitus est nomen. Gregorius namque ex Graeco eloquio iseu vigilans sonat. Re etenim vera vigilavit sibi, dum divinis inhaerendo praeceptis, laudabiliter vixit. Vigilavit et fidelibus populis, dum doctrinae affluentis ingenio eis quo tramite coelestia scanderent patefecit. 2. Disciplinis vero liberalibus, hoc est grammatica, rhetorica, dialectica, ita a puero est institutus, ut quamvis eo tempore florerent adhuc Romae studia litterarum, tamen nulli in urbe ipsa secundus esse va adhuc aetate maturum jam studium: adhaerere scilicet masegniter oblivioni tradere, sed tenaci potius memoriae commendare: hauriebatque jam tunc
Abbreviated transcription (Latin):
runt. Qui beatissimus pon¬
tifex postquã sedẽ romanȩ
et apłice eccl̃ȩ annis trede¬
cim. mensib sex. et dieb
decẽ. głosissime rexit ex hac
luce subtractus. atq ad et̃¬
nã est regni celestis sedem
translatus. Sepultus uero
ẽ in eccła beati petri apłi
ante secretariũ die quarto
iduum marciarum.

Expanded text:
runt. Qui beatissimus pontifex postquam sedem Romanae et apostolicae Ecclesiae annis tredecim, mensibus sex, et diebus decem, gloriosissime rexit, ex hac luce subtractus, atque ad aeternam regni coelestis sedem translatus est. Sepultus vero est in ecclesia beati Petri apostoli ante secretarium, quarto iduum Martiarum,
Abbreviated transcription (Latin):
manitas cũ deuotione cos¬
certat. Plangit affectꝰ: s
fides exultat. Deflet huma¬
nitas: s deuotio consolat᷑.
Licuit enĩ matri humanitus
flere: cui ñ licuit consola¬
tione humanitꝰ indigere.
ieo et dñs xp̃s in lararo
fleuit: nec tamen ipse

Expanded text:
manitas cum devotione conmanitas cum devotione concertat; plangit affectus, sed fides exsultat; deflet humanitas, sed devotio consolatur. Licuit enim matri humanitus flere, cui non licuit consolatione humanitus indigere. Ideo et Dominus Christus in Lazaro flevit, nec tamen ipse
Abbreviated transcription (Latin):
rrtatẽ defendat: S duo
in illa diuersa conspitio.
fletũ. et consolationis
contemptũ Si enĩ fleuit.
cur consolari contẽpsit:
Aut si consolari contemp¬
sit. cur fleuit: Aut qͦmo¬
do cõpetit consolari no¬
luisse. cui cõpetit flesse.
cum aut flere ñ debuit.
que consolari contẽpsit.
aut consolari non debuit.
que flere non potuit. Icũ
ma̾ni festũ sit fletũ conso-¬
latione t̾geri: Uel certe.
cur indiguit flere. que ñ
indiguit consolationis ser-¬
mone: S noluit inquit
scriptura consolari quia
non sunt: id ẽ noluit coi¬
solari quia sunt. Si ideir iii¬
co noluit. consolari quia
sunt. quomͦ uoluit flere
quasi illos qui ñ sunt: S
ut cõpendio iã diũsitatũ
causa reddat᷑. conditio a
matre defletur: s spe gle
consolatio humana contẽp¬
nit᷑. Pietatis affectus in fle¬
tib declaratur. s occisoꝵ
gloria repudiũ consolatio¬
ni indicit᷑. Pugnant enun
in matre affectꝰ et fides. hu-¬

Expanded text:
ritatem defendat. Sed duo ritatem defendat. Sed duo in illa diversa conspicio, fletus et consolationis contemptus. Si enim flevit, cur consolari contempsit? Aut quae consolari contempsit, cur flevit? Aut quomodo competit consolari noluisse, cui competit flesse? Cur autem flere non debuit, quae consolari contempsit? aut consolari debuit, quae flere non potuit, cum manifestum sit fletus consolatione tergi? Vel certe cur indiguit flere, quae non indiguit consolationis sermone? Sed noluit, inquit Scriptura, consolari, quia non sunt, id est, noluit consolari quia sunt. Si idcirco noluit consolari quia sunt, quomodo voluit flere quasi illos qui non sunt? Sed ut compendio jam diversitatum causa reddatur, conditio a matre defletur, sed spe gloriae consolatio humana contemnitur. Pietatis affectus in fletibus declaratur, sed occisorum gloria repudium consolationi indicit. Pugnant enim in matre affectus et fides, hu
Abbreviated transcription (Latin):
qui loqui ñ norant. Neq
enĩ etas illa poterat pos¬
se. quod natura ñ dede¬
rat: aut celebrari a talib
poterat. quod institutio
denegabat.Dicunt nãq
dño laudes. trucidati
ab herode lactantes: lo¬
cunt᷑ sanguine. qđ̵ lin¬
gua ñ possunt. Passione
canunt : quod sermone
cens sanguis aut deo re¬
ferat laudes. aut suas in¬
dicet passiones. cũ abel
sanguis clamat ad cȩlũ.
aut occisorum anime ab asta¬
minũ. Contulit martyriũ
laudem: quib negauerat
natura sermonẽ. Licuit sas¬
guine clamare: quibus
narrare ñ licebat uoce. Li¬
cuit sanguine loqui: qͥ¬
bus lingua ñ licuit. Mis¬
cent cum dño coilloquia.
quib humana negata st̃
uerba. S enim occisis in¬
nocentib istis. impleta st̃
propħie uerba dicentis.
Uax in rama audita ẽ. flet̾
et plorationis rachel flen¬
tis filios suos. et noluit
consolari quia non sunt.
Rachelem pͥmo eccłe esse ꝑ¬
sonã. nemo qui abnuat:
nemo qui aliud contra ue¬

Expanded text:
qui loqui non norant. Neque qui loqui non norant. Neque enim aetas illa poterat posse quod natura non dederat, aut celebrari a talibus poterat, quod institutio denegabat. Dicunt namque Domino laudes trucidati ab Herode lactentes, loquuntur sanguine quod lingua non possunt. Passione canunt quod sermone cens sanguis aut Deo referat laudes, aut suas indicet passiones, cum Abel sanguis clamet ad coelum, aut occisorum animae ab altaDeum. Contulit martyrium laudem, quibus negaverat natura sermonem. Licuit sanguine clamare, quibus narrare non licebat voce: licuit sanguine loqui, quibus lingua loqui non licuit. Miscent cum Domino colloquia, quibus humana negata sunt verba. Sed enim occisis innocentibus istis, impleta sunt prophetiae verba dicentis: Vox in Rama audita est fletus et plorationis, Rachelis flentis filios suos, et noluit consolari, quia non sunt . Rachelem primo Ecclesiae esse personam, nemo est qui abnuat, nemo qui aliud contra ve
Abbreviated transcription (Latin):
Agnoscunt . xp̃m. predicant
dnm. non quẽ ꝑsuasio hu¬
mana docuerat: s quem
diuinitas innocentib ins¬
pirabat. Cessant enĩ huma¬
na cum diuina tractant᷑:
quia humana ipsa pro¬
desse non poterunt. nisi
diuinoꝵ solatio subleuen¬
tur. Necesse ẽ enim terre¬
na subcumbere: cum ce¬
lestia p̾dicantur. natura¬
lia silere: cum uirtutes
locuntur. Erigitur itaq
infantiũ etas in laudem:
que delictoꝵ non nouerat
crimen. Dignus a dignis
laucdatur: et innocens
innocentiũ destimonio cõ¬
ꝓ bat᷑. Accipiunt enim a
xp̃o et recldunt: conse¬
cunt᷑ et referunt. Uno e¬
nim tempore et qui dede¬
rat recipit. et qui accepe¬
rat reddit. Uno inquã
tempore sua xp̃o reddun¬
tur : dum eius laucdes
illi ab infantib referun¬
Itur. Diximꝰ de laude in¬
fantiũ. quid de lactan¬
tium laudib ꝓferemus:
quoꝵ laudẽ inuenire ñ
possumꝰ. nisi eos ipsos qͥ
lauclauerunt nouerimus:
Qui sint ubi sint. quam
laudẽ intulerint quero.

Expanded text:
Agnoscunt Christum, praedicant Dominum, non quem persuasio humana docuerat, sed quem Divinitas innocentibus inspirabat. Cessant enim humana cum divina tractantur, quia humana ipsa prodesse non poterunt, nisi divinorum solatio sublevetur. Necesse est enim terrena succumbere, cum coelestia praedicantur; naturalia silere, cum virtutes loquuntur. Erigitur itaque infantium aetas in laudem, quae delictorum non noverat crimen. Dignus a dignis laudatur, et innocens innocentium testimonio praedicatur. Accipiunt enim a Christo et reddunt: consequuntur et referunt. Uno enim tempore et qui dederat recipit, et qui acceperat reddit; uno inquam tempore sua Christo redduntur, dum ejus laudes illi ab infantibus referuntur. Diximus de laude infantium, quod de lactentium laudibus, proferemus? quorum laudem invenire non possumus, nisi eos ipsos qui laudaverint noverimus. Qui sint, ubi sint, quam laudem intulerint, quaero,
Abbreviated transcription (Latin):
nia patri: pͥmitias fruc¬
tuũ exhibet genitori. Os¬
tendit fut᷑am fecundissi¬
mã messẽ: dum in semi¬
ne tantã exhibet ub̃tatẽ.
Derisit se derisit hostilis
immanitas. quȩ putauit
turbare : posse consiliũ
deĩ. gloriam . xp̃i. salutẽ
necessariã mundi.S con¬
tulit infantib multis
martyriũ: dũ infantem
querit occidere xp̃m. Pre¬
stat hostis dũ nocet. be¬
neficiũ tribuit ẽ occidit.
Inuideret enĩ eorum gle.
si amaret. S alie sunt
trestres pugne: alie celes¬
tes uictorie. In p̃lio xpĩ
moriendo uiuit᷑:
cadendo surgitur. uicꝰ¬
toria per interitũ com¬
paratur.

Expanded text:
nia Patri, primitias frucnia Patri, primitias fructuum exhibet Genitori. Ostendit futuram fecundissimam messem, dum in semine tantam exhibet ubertatem. Derisit se, derisit hostilis immanitas, quae putavit turbare posse consilium Dei, gloriam Christi, salutem necessariam mundo. Sed contulit infantibus multis martyrium, dum infantem quaerit occidere Christum. Praestat hostis dum nocet, beneficium tribuit cum occidit; invideret enim eorum gloriae si amaret. Sed aliae sunt terrestres pugnae, aliae coelestes victoriae. In praelio Christi moriendo vivitur, cadendo surgitur, victoria per interitum comparatur.
Abbreviated transcription (Latin):
quoq cuiusqua consolati¬
one indiguit. quia homi¬
nis fuit quod fleuit. cum
manifeste ds sit. qui lara¬
rũ suscitauit.S o beata
lactantiũ gloria: quibus
pro xp̃o contigit dedicare
martyria. Expungunt tẽ¬
pore uno natiuitatem et
mortẽ. ingressũ et exitũ.
principiũ et occasũ: ut
ipsis posset tempore uno
ut dixi contingere. et nas¬
cendo ingredi mundum.
et dedicare martyrio ce.¬
lum. Probat nouos exer¬
citus xp̃c. rudes milites
signat. legiones lactentes
uictoria ꝑpetrata coro¬
res: qui etate fuerant
coequales. E iunt inquã
infantes sine certamine
fortes: uictores sine pug
na. Norunt uincere. qui
pugnare ñ norant. Exis¬
tunt uictorie¬
cõpotes: qͥ fuerant etate
inbelles. Mercant᷑ pena
martyrim. gloriã sangui¬
ne cõparant. ȩter nã ui¬
tam temporali uite com¬
mutant. Hec timuit etas
illa mortẽ. nec horruit. Ci¬
mere enĩ ñ potuit: que
timere ñ nouit. Transmit¬
tit infantes: infans xp̃c
ad celũ. Offert noua exẽ¬

Expanded text:
latione indiguit, quia hominis fuit quod flevit, cum manifeste Deus sit qui Lazarum suscitavit. Sed o beata lactentium gloria! quibus pro Christo contigit dedicare martyria. Expungunt tempore uno nativitatem et mortem, ingressum et exitum, principium et occasum, ut ipsis posset tempore uno, ut dixi, contingere, et nascendo ingredi mundum, et dedicare martyrio coelum. Probat novos exercitus Christus, rudes milites designat, legiones lactentes victoria perpetrata corores, qui aetate fuerunt coaequales; fiunt, inquam, infantes sine certamine fortes, sine pugna victores. Norunt vincere, qui pugnare non norant. Existunt victoricompotes, qui fuerant aetate imbelles. Mercantur poena martyrium, gloriam sanguine comparant, aeternam tam temporali morte commutant. Nec timuit aetas illa mortem, nec horruit. Timere enim non potuit quae timere non novit. Transmittit infantes infans Christus ad coelum, offert nova xe
Abbreviated transcription (Latin):
gemmã : pregaudio amicos
tuos om̃s inuittas ad epu¬
las. et letaris suꝑ anulum
et gemmam. quod sint de
numiis squalorib liberata.
Prefectus dixit. Hanc ꝓpositi¬
onem ad cuius similitudi-¬
nem attulisti: Tranquilli¬
nus dixit. Ut ostenclerem
lem colere. Prefectus dixit.
Et quod ẽ aurum. aut que ẽ

Expanded text:
gemmam, prae gaudio omnes gemmam, prae gaudio omnes amicos tuos invitas ad epulas et laetaris super annulum et gemmam, quod sint de nimiis squaloribus liberata. Praefectus dixit: Hanc propositionem ad cujus similitudinem attulisti? Tranquillinus respondit: Ut ostenderem Deum nos colere. Praefectus dixit: Et quod est au
Abbreviated transcription (Latin):
et uult ut laudetur ab om¬
nib omne quod laudat. S
sapiens pro merito suo cui¬
cumq rei aut uituꝑationẽ
suam impendẽ nititur aut
laudẽ. Prefectus dyxit. Ego
te de xp̃o ur̃o int̾rogo. Si e¬
nim ariob̾ hoc colitur quod
istis oculis non uitlet᷑. xp̃i
non colitis qui et uisus ẽ
et auditꝰ. et int̾rogatus. et
omnia que humane fragi¬
litati competunt. in eius le¬
gunt᷑ passione cõpleta. Trai¬
quillims dix̃. Audi si mi¬
litudinẽ : et intellige ueri¬
tatem. Uerbi gr̃ã. Si hodie
anulum tuum habentem
geminã preciosam uideas
in cloacha aut insterqui¬
linio uolu: tãtẽ. et adhunc
eruendum mittas seruos
tuos. illi autem nec illũ
potuerunt lib̾are. s et se¬
ipsos in aliquo dum illũ
conantur eripere pollue¬
rint. postea uero tu ipse
deponens has sericas ues¬
tes quas indutus es. et in¬
duas te seruilem tunicã.
et descendens in cloachã.
mittas manus tuas insterco¬
rib. et anulum aureũ simul
cuis manib representes et

Expanded text:
et vult ut laudetur ab omnibus omne quod laudat. Sed sapiens pro merito suo cuicumque rei, aut vituperationem suam impendere nititur aut laudem. Praefectus dixit: Ego te de Christo vestro interrogo. Si enim a vobis hoc colitur quod istis oculis non videtur, Christum non colitis qui et visus est, et auditus, et interrogatus, et omnia quae humanae fragilitati competunt in ejus leguntur passione completa? Tranquillinus dixit: Audi similitudinem et intellige veritatem: Verbi gratia, si hodie annulum tuum habentem gemmam pretiosam videas in cloaca, aut in sterquilinio volutantem, et ad hunc eruendum mittas servos tuos; illi autem nec illum potuerint liberare, sed et seipsos in aliquo dum illum conantur eripere, polluerint; postea vero tu ipse, deponens has sericas quas indutus es vestes, induas te servilem tunicam et descendens in cloacam mittas manus tuas in stercoribus, et annulum aureum simul tuis manibus repraesentes et
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ ipso corpe cõclusa ẽ. Corpꝰ uͦ &
aĩa unũ hominẽ faciũt. qͦmͦ au¬
rum & gẽma unũ anulum
tuos ut anulum de sordib
eriperent. et nulla racione
eum eru¬
ere potue¬
runt: mu¬
sit et pro¬
pħas suos
ds̃ de celo
loquens ad eos: humanum
genus a sordib huius mun¬
di eriperent: et nulla racio¬
ne omnino hec nulla instai¬
tra potuerunt. Tu deposusti
aureas uestes: et seruili in¬
dumento indutus descendis¬
ti in cloacham: et manus
tuas misisti in sordib. ut a¬
nulum de sordib liberares.
Cexuit se et maiestas diumi¬
tatis sue splendore non ta¬
m̃ suꝑna relinquens. et in¬
duit se serui li nr̃i corporis
indumento: et huc in cloa¬
chã huius mundi de celo
descendens. misit manus
suas in sordib passionum.
nrãrum. et passionem que
meritis nrĩs debebatur in
semetipso suscipiens: głe
nos suoꝵ reddidit digitoꝵ
Nam qui ꝑ incredulitatem
uoluptabam  in qualorib
mundi. ꝑ fidem abluti a sor¬
dib diuinis sumus mani¬

Expanded text:
in ipso corpore inclusa est. Corpus vero et anima unum hominem faciunt, quomodo aurum et gemma unum annulum tuos, ut annulum de sordibus eriperent, et nulla ratione eum eruere potuerunt. Misit et prophetas suos Deus de coelo loquens ad eos, ut humanum genus a sordibus hujus mundi eriperet: et nulla ratione omnino hoc facere vel instantia potuerunt. Tu deposuisti aureas vestes, et servili indumento indutus descendisti in cloacam, et manus tuas misisti in sordibus, ut annulum de sordibus liberares: Exuit et se majestas Divinitatis suae splendore, non tamen superna relinquens; et induit se servili nostri corporis indumento, et huc in cloacam hujus mundi coelo descendens, misit manus suas in sordibus passionum nostrarum; et passionem, quae meritis nostris debebatur, in semetipso suscipiens, gloriae nos suorum reddidit digitorum. Nam qui per incredulitatem volutabamur in squaloribus mundi, per fidem abluti a sordibus, divinis sumus mani
Abbreviated transcription (Latin):
cra uelamina susceꝑunt. Et qi
fides mortis damna non patit᷑.
usq in hodiernum diem mul¬
te uirgines rome agnẽ beatis¬
simã quasi incorpore manen¬
tem aspiciunt. et eus exem¬
plũ agentes. uirilit̃ et integre
ꝑ seuerant: creclentes sine du¬
bio quod ꝑseuerantes ꝑpetue¬
uictorie palmã adquirant. Hȩc
ergo ambrosiꝰ seruus xp̃i. dũ
inuoluminib abditls inuenissẽ
descripta: non sum passus in¬
fructuoso silentio degi. Ad ho¬
norem gͥ tante martyris sicut
gesta eẽ agnoui conscripsi ͤ ad
edificationẽ urãm diurgines
xp̃i. textum passionis eiꝰ credi¬
di destinandũ: obsecrans uir¬
tutẽ sp̃s sancti. ut labor nr̃ ad
ur̃a imitationẽ fructũ in con¬
spectu cłi ualeat inuenire: in¬

Expanded text:
cra velamina susceperunt. Et quia cra velamina susceperunt. Et quia fides mortis damna non patitur, usque in hodiernum diem multae virgines Romae Agnem beatissimam quasi in corpore manentem aspiciunt, et ejus exemplum agentes viriliter, et integre perseverant, credentes sine dubio quod peictoriae palmam acquirant. 19. Haec ego Ambrosius servus Christi, dum in voluminibus 484 abditis invenissem descripta, non sum passus infructuosa silentio tegi. Ad honorem igitur tantae martyris sicut gesta ejus agnovi, conscripsi; et ad aedificationem vestram, o virgines Christi, textum passionis ejus credidi destinandum, , obsecrans virtutem Spiritus sancti, ut labor noster ad vestram imitationem fructum in conspectu Dei valeat invenire,
Abbreviated transcription (Latin):
pars libera remaneret. Accep¬
de salutis: uenit ad tumulũ
martyris nocte. Et licet paga¬
na. tamen creduli anuni in
nerum que in tuo corpore pa¬
III. teris sanitatẽ. Ad hauc uocem
constantia euigilait sana.
Et sic sana: ut nec signũ in eiꝰ
menbris alicuius uulneris re¬
maneret. Reuersa gͥ ad pala¬
tium sanissima: fecit gaudi
ũ patri suo augusto. et fr̃ĩb
suis imꝑatorib. Coronat᷑ tota¬
ciuitas: fit leticia militantib
tib hec. Infidelitas gentilium
confundebat᷑: et fides dnica
letabat᷑. Interea patrẽ et fr̃s
augustos rogauit: ut basili¬
ca beate agneti construeret᷑.
et sibi illic mausoleũ conlo¬
care p̃cepit. Cucurrit autem
credentes ad eius tumulũ ad¬
uenissent saluabant᷑. quac̃q¬
quod facere: xp̃m nullus ambi¬
gat. usq in hodiernũ diem.
ꝑ seuerauit autẽ ipsa constantia
augusti filia. in uirginitate. ꝑ
quam multe uirgines et medio¬
cres. et nobiles. et in lustres. sa¬

Expanded text:
pars libera remaneret. Acceppars libera remaneret. Accepdae salutis, venit ad sepulcrum martyris nocte; et licet pagana, tamen credula animi intnerum, quae in corpore tuo pateris, sanitatem. Ad hanc vocem Constantia evigilat sana, et sic sana, ut nec signum in suis membris alicujus vulneris remaneret. Reversa igitur ad palatium sanissima, facit gaudium et patri suo Augusto, et fratribus suis imperatoribus. Coronatur civitas tota, fit laetitia militibus tibus haec, infidelitas gentium confundebatur, et fides Dominica laetabatur. 18. Interca patrem et fratres Augustos rogat, ut basilicam beatae Agnae construerent, et sibi illic mansionem collocari praecepit. Cucurrit autem credentes ad ejus sepulcrum advenissent, salvabantur, quacQuod facere Christum nullus dubitat usque in hodiernum diem. Perseveravit autem ipsa Constantia Augusti filia in virginitate, per quam multae virgines et mediocres, et nobiles, et illustres sa
Abbreviated transcription (Latin):
mulum eius: uicdernt in me¬
dio noctis silentio exercitum
uirginũ. que om̃s auro tex¬
tis cicladib indute. cum in¬
genti lumine p̾teribant. Inter
mã agnem simili ueste fulgen¬
tem et ad dextram eius ag¬
eius et qui simil erant. qua¬
si stuporẽ mentis incurperunt.
S beata agnes rogat scãs uir¬
gines parum ꝑ gradũ figere:
et stans parentib suis dixit.
U idece ne me quasi mortuam
lugeatis: s congaudete michi
et congratulamim: quia cũ
his uirginib lucidas sedes ac¬
cepi. Et illi sum iuncta in ce¬
lis : quem in terris posita to¬
ta deuotione dilexi. Et his dic¬
tis: ꝑtransiit. Hȩc uisio pub¬
lice ab omĩb qui uiderant¬
cotidie uulgabat᷑. Unde fac¬
tum est: ut post aliquantos
annos. ad constantiã constan¬
tini augusti filiã. hoc factũ
ab his qui aderant narraretur.
Erat enim ipsa constantia. uir¬
go prudentissima: s ita obses¬
sa uulnerib. ut a capite usq
ad pedes nulla menbroꝵ eus

Expanded text:
pulcrum ejus, vident in mepulcrum ejus, vident in medio noctis silentio exercitum virginum, quae omnes auro intextis cycladis indutae cum ingenti lumine praeteribant: inter mam Agnem similiter fulgentem, et ad dexteram ejus Agejus, et qui simul erant, quasi stupore mentis detenti sunt. Sed beata Agnes rogat sanctas virgines parumper gradum figere, et stans parentibus suis dixit: Videte ne me mortuam lugeatis, sed congaudete mihi et congratulamini; quia cum his virginibus lucidas sedes accepi, et illi sum juncta in coelis, quem in terris posita tota devotione dilexi. Et his dictis, pertransiit. 17. Haec visio publice ab omnibus, qui viderant, divulgata est. Unde factum est ut post aliquantos annos ad Constantiam Augusti filiam hoc factum ab his qui viderant, narraretur. Erat enim ipsa Constantia virgo prudentissima, sed ita obsessa vulneribus, ut a capite usque ad pedes nulla membrorum
Abbreviated transcription (Latin):
merentiana autem q̃
fũat collactanea b̃e agnitis
uirgo scĩssima licet ca¬
thecumina constan
his uerbis exprobabat paganis
Suꝑflui. miseri. caduci. atq atro¬
cissimi. dm̃ omĩpotentẽ colentes
occiditis. et prodefensione lapi¬
tis. Hȩc et his similia. dũ turb̾
furentib diceret: lapidata est
ab eis: et orans iuxta sepulchrĩi
sit sanguine baptitata: quȩ pro
defensione iusticie dum con¬
ficetur dñm. mortẽ constant̃
excepit. Eadem deniq hora fit
terremotꝰ uehementissimꝰ. Et cũ
nimia eẽt celi serenitas. tante
choruscationes tantaq fulgu¬
ra et tonithrua extiterunt:
ut pars maxima insani ppłi
expiraret. Unde factũ ẽ ut
nullus penitꝰ ex eo aduenien¬
tib ad sepulchra scõꝵ: aliquas
molestias excitaret. Uementes
autẽ parentes beatissime ag¬
netis cum sacerdotib nocte:
nis emerentiane: et sepeliert̃
illud in confinio agelli beatis
rentes. scẽ agnetis assiduis ꝑ¬
noctationib uigilarent ad tu¬

Expanded text:
merentiana autem que fuerat collactanea eius uirgo sancta licet cathhis uSuperflui, miseri, caduci, atque atrocissimi, Deum omnipotentem colentes occiditis, et pro defensione lapitis. Haec et his similia dum turbis furentibus diceret, lapidata est ab eis, et orans juxta sepulcrum be sanguine sit baptizata, quae pro defensione justitiae, dum confiteretur Dominum, mortem constanter excepit. Eadem denique hora fit terrae motus vehementissimus; et cum nimia esset coeli serenitas, tantae coruscationes, tantaque fulgura et tonitrua exstiterunt, ut pars maxima insani populi exspiraret. Unde factum est ut nullus penitus ex eo advenientibus ad sepulcra sanctorum aliquas molestias excitaret. Venientes autem parentes beatae Agnae virginis cum sacerdotibus nocte, s Emerentianae, et sepelierunt illud in confinio agelli beatissrentes sanctae Agnae assiduis pernoctationibus vigilarent ad se
Abbreviated transcription (Latin):
cantauerunt. hodie
stepħm letantes in su¬
um consortiũ suscepẽ¬
runt. Heri dñs exuut
de utero uirginis. ho¬
die miles egressus est
de ergastulo carnis.
Heri xp̃c pro nob̾ pan¬
nis ẽ inuolutꝰ: hodie
stepħs stola ẽ ab eo in¬
mortalitatis mantꝰ. He¬
ri presepis angustia.

Expanded text:
cantaverunt; hodie Stephanum laetantes in suum consortium susceperunt. Heri Dominus exivit de utero virginis: hodie servus egressus est de ergastulo carnis. Heri Christus pro nobis pannis est involutus; hodie Stephanus stola est ab eo immortalitatis indutus. Heri praese
Abbreviated transcription (Latin):
mundũt: hodie de tab̾¬
nacło corporis miles ex¬
iens. triumphator migͣ¬
uit ad celum: Ille sem¬
pit̾ne deitatis maiestae
seruata. seruile cincto¬
in huius scłi campo pu¬
gnaturus intrauit: iste
depositis corruptibilib

Expanded text:
mundum: hodie Martyr de tabernaculo corporis exiens triumphator migravit ad celum. Ille sempiterne majestatis deitate servata: servile tentoin hujus seculi campo pugnaturus intravit. Iste depositis corporeis
Abbreviated transcription (Latin):
hodie in mensitas cęli
suscepit stepħm trium¬
phantẽ. Solus descen¬
dit dr̃is ut multos el¬
uaret.bumiliauit se
rex noster. ut suos mi¬
lures exaltaret. Qui en¬
niri corpori suo uirgi¬
nis preparauit uterũ.
ipse martyri suo ape¬
rire. dignatus ẽ cȩlũ.
Dñs xp̃s angustias intͣ¬
re ñ dedignatꝰ est ute¬
ri. ut animã stepħi la

Expanded text:
immensitas coeli suscepit Stephanum triumphantem. Solus descendit Dominus, ut multos elevaret; humiliavit se Rex noster, ut suos milites exaltaret. Qui enim corpori suo virginis praeparavit uterum, ipse martyri suo aperire dignatus est coelum. Dominus Christus angustias intrare non dedignatus est uteri, ut animam Stephani la
Abbreviated transcription (Latin):
gis cernentiũ ore narrantur.
quam dictantis stilo scribant᷑
Suꝑueniente itaq tempore. do¬
mus inqua deo dilectus die
obiit : flãmis arrepta arlere
cepit.Sed uidente quadã reli¬
giosa femina abita nomine.
sanctus aduemens uedastus
flãmas a domo discussit. et ita¬
incolumis remansit cum lec¬
To in quo uir uenerabilis scãm
ad celestia regna animã emi¬
sit: ut om̃s agnoscerent qͣn¬
ta illiꝰ eẽt beatitudo in celis:
cuius lectuli domus in terris
ardere non potuit. Pro cuius
meritoꝵ quoq scĩtate. diuina
oꝑante pietate cotidie uel ue¬
tera narrantur miracula. uel
noua uident᷑. felix equidem
atrabata ciuitas tam excellen¬
ti munita patrono: et si mu¬
rorum ruiis uilescat: illiꝰ
tamen meritoꝵ nobilitate cla¬
rescit. Totusq pro eius sanc¬
titatis in t̾cessione gaudeat
ppłs: omnipotentiq deo eter¬
nas referat laudes. qui tã cla¬
rum ilł ꝑdonauit doctorem:
Cuius predicatione uiam ag¬

Expanded text:
gis cernentium ore narrantur, gis cernentium ore narrantur, quam dictantis stilo scribantur. Superveniente itaque tempore domus, in qua Deo dilectus diem obiit, flammis arrepta ardere coepit. Sed, vidente quadam relegiosa femina Abita nomine, sanctus adveniens Vedastus flaincolumis remansit cum lectulo in qua uir uenerabilis sanctam ad caelestia regna animam emisit, ut omnes agnoscerent quanta illius esset beatitudo in caelis cuius lectuli domus in terris ardere non potuit. Pro cuius meritorum quoque sanctitate diuina operante pietate cotidie uel uetera narrantur miracula uel noua uidentur. Felix equidem Atrauata ciuitas tam excellenti munita patrono! Etsi murorum ruinis uilescat illius tamen meritorum nobilitate clarescit, totusque pro eius sanctitatis intercessione gaudeat populus omnipotentique Deo aeternas referat laudes qui tam clarum illis perdonauit doctorem. Cuius praedicatione uiam ag
Abbreviated transcription (Latin):
in medio:accedentes moue¬
re eum non ualebant. Quid
uero agerent ambigebant:
quo se uerterent nesciebant.
Sciscitabant᷑ a scõ scupilione
secretarius fuerat sermonũ
scĩ di:si aliquid de sua eũ
testari sepultura memoraret.
tientes ne forte illis hoc ido
accidisset : quia intra mu¬
rum eiusdem ciitatis se¬
pelire illum disponebant.
Quibz ille respondit. sepius
illum audire dicentẽ: qd
nullus intra murũ ciita¬
tis sepeliri debuisset. quia
omnis ciutas locus debet
ẽẽ uiuoꝵ non mortuorum.
Consilioq ab eo accepto. ło¬
ras ciuitatẽ in oratorio qd̾
sibi ipse parauerat. sepeli¬
rent patrem. Qua mox fa¬
cillime leuantes feretrum.
portabant scm̃ corpuseu
cũ luminib. laudib. et hymias
ad locum sibi placitũ. sepeli¬
entes eum cum magno honore
iusta altare erusdem oratorũ
nobile terre conclentes thesau¬
rum. In quo loco diuina p̃s¬
tante pietate. usq hodie so¬
lent miracula fieri. Quȩ ma¬

Expanded text:
in medio, sed accedentes movein medio, sed accedentes movere eum non valebant, – quid vero agerent, ambigebant; quo se verterent, nesciebant, – sciscitabantur a Scopilione secretarius fuerat sermonum sancti Dei, si aliquid de sua eum testare sepultura memoraret: timentes, ne forte illis hoc ideo accidisset, quia intra murum eiusdem civitatis illum sepelire disponebant. Quibus ille respondit, saepius eum audire dicentem, quod nullus intra muros civitatis sepeliri debuisset, quia omnis civitas locus debet esse vivorum, non mortuorum; consilioque ab eo accepto, foras civitatem in oratorio, quod sibi ipse paraverat, sepelirent patrem. Qui mox facillime levantes feretrum, portabant sanctum corpus cum luminibus, laudibus et himnis ad locum sibi placitum, sepelientes eum cum magno honore iuxta altare eiusdem oratorii, nobile terrae condentes thesaurum. In quo loco, divina praestante pietate, usque hodie solent miracula fieri, quae ma