comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non sit. nusi in illius quiete qui nichil
prȩter se appetit: quo ad epto. requie¬
scit. Et ideo dum ipse manet in se.
quicquid ex illo est retorquet ad se:
ut om̃is creatura in se habeat nature
suȩ terminum quo non sit quod iꝑse
est: in illo autẽ quietis locum. quo ser¬
uet quod ipsa est. Scio: quod non ꝓprie
dixerim locum. Nam ꝓprie dicitur in
spatiis: quȩ corporib occupantur. Sed
quia & ipsa corpora non manent in
loco. nisi quo sui ponderis tanquam
appetitu ꝑueniunt. ut eo comperto re¬
quiescant: ideo non incongruenter
a corporalib ad spiritualia uerbũ
transfertur: ut dicatur locus. cum res
ipsa plurimũ distet. Initium ergo crea¬
turȩ in quiete creatoris. illo mane signi¬
ficatum arbitror: quod factum est pt
uesꝑam sexti diei. Non enim posset
in eo: nisi ꝑfecta requiescere. Proinde
sexto die consummatis om̃ib. factaq
uespera. factum est &. mane: quo inci¬
peret consummata creatura in illo

Expanded text:
non sit, nisi in illius quiete, qui nihil non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis locum, quo seruet, quod ipsa est. scio, quod non proprie dixerim locum; nam proprie dicitur in spatiis, quae corporibus occupantur . sed quia et ipsa corpora non manent in loco, nisi quo sui ponderis tamquam adpetitu perueniunt, ut eo conperto requiescant, ideo non incongruenter a corporalibus ad spiritalia uerbum transfertur, ut dicatur - locus, cum res ipsa plurimum distet. Initium ergo creaturae in quiete creatoris illo mane significatum arbitror, quod factum est post uesperam sexti diei ; non enim posset in eo nisi perfecta requiescere . proinde sexto die consummatis omnibus factaque uespera factum est et mane, quo inciperet consummata creatura in illo,
Abbreviated transcription (Latin):
ria commemorati. atq numerati ft̃.
Ac ꝑhoc qualiscunq in eis uespera
ꝙ mane fuerit: nullomͦ tamen opi¬
nandum ẽ eo mane quod post sexti
diei uesperam factum ẽ initiũ acce¬
pisse requiem łi: ne temporale aliqͦd
bonum illi ȩternitati & in cõmutabi¬
litati accidisse uanitate temeraria
suspicemur: sed illam quide requiẽ
di qua in seipso requiescit. eoq bono
beatus est quod ipse fibi est: nec initi¬
um eidem ipsi habere nec terminũ.
consummatȩ autẽ creaturȩ habere
initium eandem requiem đi: qm̃ rei
cuiusq ꝑfectio non tam in uniuerso
cuius pars est. quam in eo aquo ẽ. in
quo & ipsum uniuersũ est. ꝓ sui gene¬
ris modo stabilitur ut quiescat: id est
ut siui momenti ordinem teneat. Ac
ꝑ hoc ipsa uniuersitas creaturȩ. quȩ
sex dieb consummata est. aliud ha¬
bet in sua natura: aliud in ordine
quo in do est: non sicut ds. sed tam̃
ita ut ei quies propriȩ stabilitatis

Expanded text:
ria commemorati atque numerati sunt. ria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeternitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui momenti ordinem teneat. ac per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eius mane concludere. ut similit̃
diceretur. ꝙ facta ẽ uespera & fa¬
ctum est mane dies septimus: quan¬
doquidem & ipse est unus dierum¬
qui om̃s septem sunt: quoꝵ repeti¬
tione. menses &. anni. ꝙ. scła ꝑagun¬
tur: ut mane quod poncret᷑ post ue.¬
speram septimi. hoc esset initium octa¬
ui diei. De quo iam deinceps filendũ
fuit: quia idem primus ẽ. ad quem
reditur. a quo rursus eptomadis se¬
ries ordiatur. Unde ꝓbabilius est.
istos quidem septem dies. illoꝵ no¬
minib & numero alios atq alios
sibimet succedentes. currendo tempo¬
ralia ꝑagere spatia: illos autẽ sex pͥ
mos dies. in exꝑta nobis atq inusi¬
tata specie in ipsis rerum conditioni¬
b explicatos. in quib & uespera ꝙ.
mane sicut ipsa lux & tenebrȩ. idest
dies ꝙ. nox. non eam uicissitudinem
p̃buerunt: qũa p̃bent isti ꝑ solis circui¬
tus. Quod certe de illis tribus fateri
cogimur: qui ante condita lumina¬

Expanded text:
ejusdem mane concludere, ut similiter ejusdem mane concludere, ut similiter diceretur, Et facta est vespera, et factum est mane dies septimus: quando quidem et ipse unus equi omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur; ut mane quod poneretur post speram septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita lumina
Abbreviated transcription (Latin):
ritalis corporalisq creatura in seip¬
sa maner: sed utiq in illo de quo di¬
ctum est. in illo enim uiuimus & mo¬
uemur & sumus: quia & si una quȩq
pars potest cẽ in toto cuius pars est:
ipsum tamen totum non est nisi
in illo a quo conditum ẽ. Et ideo
non absurde intelligitur sexto die
completo. post eius uesperam factũ¬
esse mane: non quo significaretur
initium condendȩ alterius creaturȩ
sicut in cȩteris. sed quo significaretur
initrum manendi & quiescendi to¬
tius quod conditum est. in illius quie¬
te qui condidit. Quȩ quies dĩ nec imn¬
tium habet nec terminũ: creaturȩ
autẽ. haber initium. sed non habet
terminum. Et ideo septimus dies
eidem creaturȩ cȩpit a mane: sed nul¬
lo uespere terminatur. Nam si
in cȩteris dieb uespera & mane.
talium tempoꝵ uices significant.
qualia nunc ꝑ hȩc cotidiana spatia
ꝑaguntur: non uideo quid ꝓhibue¬
rit. & septimũ diem uespera. noctẽq

Expanded text:
ritalis corporalisque creatura in se ipritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utique in illo, de quo dictum est: in illo enim uiuimus et mouemur et sumus, quia, etsi unaquaeque pars potest esse in toto, cuius pars est, ipsum tamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significqualia nunc per haec quotidiana spatia peraguntur; non video quid prohibuerit et septimum diem vespera, noctemque
Abbreviated transcription (Latin):
rerum ab eo conditarũ ꝑfectioni in¬
choatur: ut in illo incipiat requie¬
scere. quod ab illo ꝑficitur: & in eo
habere mane. In suo enĩ genere qͣsi
uespera terminatum ẽ. sed in do ue¬
speram iam habere non potest:
quia non erit aliquid illa ꝑfectio¬
ne ꝑfectius. In illis enim diebus
quib om̃ia creabant᷑: uesperam ter¬
minum conditȩ creaturȩ. mane
autẽ initium condendę alterius
accipiebamus: ac ꝑhoc quinti diei¬
uespera. terminus ẽ conditȩ quin¬
to die creaturȩ: mane autẽ quod
post ipsam uesperam factum est
initium est condendȩ sexto die crea¬
turȩ. Qua condita: tanquam eius
terminus facta est uespera. Et quia
nichil aliud condendum restiterat:
ita post illam uesperam mane factũ
est. ut non esset initium condendȩ
alterius creaturȩ: sed initium quietis
uniuersȩ creaturȩ:. in requiȩ creatoris.
Neq enĩ cęlum & terra ꝙ. omnia
quȩ in eis sunt. uniuersa scilicet spi¬

Expanded text:
rerum ab eo conditarum perfectioni inrerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere quod ab illo perficitur, et in eo habere mane; in suo enim genere tanquam vespera terminatum est: sed in Deo vesperam habere jam non potest, quia non erit aliquid illa perfectione perfectius. 32. In illis enim diebus quibus omnia creabantur, vesperam terminum conditae creaturae; mane autem initium condendae alterius accipiebamus. Ac uespera terminus est conditae quinto die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae, qua condita tamquam eius terminus facta est uespera. et quia nihil aliud condendum restiterat, ita post illam uesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie creatoris. neque enim caelum et terra et omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spi
Abbreviated transcription (Latin):
do. sed eis quȩ fecit non egendo.
se beatum intimauit. Quid ergo tã
humile. ac facile affatu. & quid tã
sublime atq arduum cogitatu: qũa
d̾s requiescens ab om̃ib oꝑib suis
quȩ fecit: Et ubi requiescens. nisi in
seipso: Quia beatus: non nisi a se
ipso. Quando: nisi semper: In dieb
autẽ. quib rerum quas condidit
consummatio narratur: & ab eis
quietis di ordo distinguit᷑. Quan¬
do: nisi in septimo die. qui earum
sequitur ꝑfectionẽ: Aꝑfectis enim re¬
quiescit: qui nec ꝑfectis eget. quo be¬
atior ẽẽ possit. U apud illum qui¬
dem quieti eius nec mane nec ue¬
spera est: quia nec aꝑitur iitio. nec
clauditur fine. Perfectis autẽ oꝑib
eius: mane habet. & uesperam ñ
habet. Perfecta quippe creatura ha¬
bet quoddam initium suȩ conuersi¬
onis ad quietem creatoris sui: sed
illa non habet finem quasi terminũ
ꝑfectionis suȩ. sicut ea quȩ facta st̃.
ac ꝑhoc requies dĩ. non ipsi do sed

Expanded text:
do, sed eis, quae fecit, non egendo do, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu quam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoilla non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea quae facta sunt. Ac per hoc requies Dei non ipsi Deo, sed
Abbreviated transcription (Latin):
euit in se ab oꝑib suis. In quodam
quippe incõmutabili bono requiesce¬
re debemus: quod ille nobis ẽ qui
nos fecit. Hȩc erit igit᷑ summa. mi¬
nimeq suꝑba. & uere pia requies
nr̃ã: ut sicut ipse requieuit ab om̃ib
oꝑib siuis. quia non ei oꝑa sua. sed
ipse sibi bonum est quo beatus est:
ita ꝙ nos ab om̃ib oꝑib non tan¬
tum nr̃is uerum etiã ipsius. non nͥ
in illo requieturos nos esse speremus:
idq desideremus post bona oꝑa nr̃ã.
quȩ in nob̾ agnoscimꝰ illius potius eẽ qͣm
nr̃a: ut etiã sic pꝰ bona oꝑa nra ipse reqͥescat.
cũ post bona oꝑa que ab illo iustificati fe¬
cerimꝰ. in se nobis requiem prestat.
Magnum enim ẽ nobis ab illo exti¬
tisse. sed maius erit in illo quieuisse:
sicut ipse non ideo beatus ẽ quia
hȩc fecit. sed quia etiam factis non
egens. in se potius qũa in ipsis re-¬
quieuit. Unde. non oꝑis sed quietis
diem scĩficauit: quia non hȩc facien¬

Expanded text:
euit in se ab operibus suis. in quodam euit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debemus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operibus non tantum nostris, uerum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec facien
Abbreviated transcription (Latin):
quieuit: ea scilicet requie a qua nũ¬
quam recessit. Sed si diceret᷑ requie¬
uisse a faciendis: nichil aliud quam
non fecisse intelligeretur. Nisi autẽ
diceret᷑ requieuisse a factis: non cis
egere quȩ fecit minus commenda¬
retur. Quo itaq die hoc commen¬
dari oportuisset. nisi septimo. in tel¬
ligit quisqͥs senarii numeri ꝑfectionẽ
de qua supra locuti sumus: ꝑfecti¬
oni creaturȩ congruenter adhibitã
recolit. Si enim senario numero ꝑfi¬
cienda fuerat creatura sicuti ꝑfecta
est. eaq requies łi nobis erat com¬
mendanda. qua demonstraretur
nec ꝑfectis beatificari creaturis. ꝓ¬
culdubio dies erat in hac cõmen¬
datione scĩficandus qui sequitur
sextum. quo erigeremur adhanc re¬
quiem concupiscendã: ut ꝙ̾ nos in
illo requiescamus. Neq enĩ simili¬
tudo pia est. si uelimus ita ẽẽ simi
lis do. ut & nos ab oꝑib nr̃is re¬
quiescamus in nobis: sicut ipse requi¬

Expanded text:
quieuit, ea scilicet requie, a qua numquieuit, ea scilicet requie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus commendaretur. Quo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si uelimus similes ita esse deo, ut et nos ab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requi
Abbreviated transcription (Latin):
quies igit᷑ dĩ recte intelligentib ea ẽ:
qua nullius indiget bono. Et ideo
certa & nobis & in illo est: quia nos
beatificamur bono quod ipse ẽ. non
ipse bono quod nos sumus. Nam ꝙ.
nos aliquod bonum ab illo sumus.
qui fecit om̃ia bona ualde: in quibus
fecit & nos. Porro alia res bona pre¬
ter ipsum nulla est: quam ipse non
fecit. Ac ꝑhoc nullo preter se alio
bono eget: qui bono quod fecit non
eget. Hȩc est enis requies. ab om̃i¬
b oꝑib suis quȩ fecit. Quib aut̃t
bonis laudabiliter non egeret. si
nulla fecisset: Nam etiã sic dici pos¬
set nullis egens bonis. non a se¬
factis in se ipso requiescendo: uerum
om̃ino nulla faciendo. Sed bona face¬
re si non posset nulla esset potentia:
si autẽ posset nec faceret. magna eti
inuidentia. Quia ergo est om̃ps
ꝙ̃ bonus: omĩa ualde bona fecit.
Quia uero a seipso bono ꝑfecte bea¬
tus est: a bonis quȩ fecit in seipso re¬

Expanded text:
quies igitur dei recte intellegentibus ea est, quies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotens et bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso re
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset. Quia enim ex illo ita est qͥc¬
quid ex illo est. ut ei debeat quod est:
ipse autẽ nulli quod ex ipso est debe¬
at quod beatus est: se reb quas fecit
diligendo prȩposuit. non scĩficans
diem quo ea facienda inchoauit: nec
illum quo ea ꝑfecit. ne illis uł facien¬
dis uł factis. auctum eius gaudiũ
uideretur: sed eum quo ab ipsis in
seipso requieuit. Et ipse quidem nun¬
quam ista requie caruit. sed nobis eã
ꝑ diem septimum ostendit: hinc
etiam significans non ꝑcipi reqͥem
suamnisi a ꝑfectis. cum ad eam inti¬
mandam non deputauit diem. ni¬
si qui ꝑfectionem rerum om̃ium se¬
quebatur. Nam qui semꝑ est quie¬
tus: tunc nobis requieuit. cum se re¬
quieuisse monstrauit. Illud quoq
attendendum ẽ. quod dei requiem
qua de seipso beatus est. nobis insi¬
nuari oportebat: ut intelligamus
quomodo dicatur etiam requiesce¬
re in nobis. quod non dicitur nisi
cum in se regiuẽ prestat ꝙ̃ nobis. Re¬

Expanded text:
fecisset. quia enim ex illo ita est quifecisset. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intellegamus, quomodo dicatur etiam requiescere in nobis: quod non dicitur, nisi cum in se requiem praestat et nobis. re
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum requiescere dĩ quale sit. cuius
humanȩ mentis acies assequi potest:
Quod tamen nisi eẽt. hoc om̃ino
ista scriptura non poneret. Dicam
sane quod sentio. hȩc duo indubita¬
ta
prȩloquens: nec dm̃ uelut post labo¬
rem desudatum. de negotii sui fine
temporali quadam requie delecta¬
tum: nec has litteras auctoritate
tanta merito prȩminentes. frustra
falsoq dixisse. quod d̾s ab om̃ib
oꝑib suis quȩ fecit. in septimo die
requieuerit: eaq causa eundem diem
scificauerit. Nimirum ergo quia
uitium est & infirmitas animȩ. ita
suis oꝑib delectari. ut potius in
eis quam in se requiescat ab eis. cũ
procul dubio aliquid melius in illa
sit. quo ea facta sunt. quam ipsa quȩ
facta sunt: insinuatur nobis d̾s per
hanc scripturam qua dicitur requie¬
uisse ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit.
nullo opere suo sic delectatus quasi
faciendi eius eguerit: uel minor fu¬
turus si non fecisset. uł beatior cum

Expanded text:
ipsum requiescere dei quale sit, cuius ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum
Abbreviated transcription (Latin):
sius. Nam nusqu̾a sex dierum om̃iũ:¬
quib creata sunt omĩa. legitur ali¬
quid scĩficasse: nec ante ipsos sex dies
ubi scriptum ẽ. in principio fecit ds
cȩlum & terram. additum est. & sc̃i¬
ficauit: sed diem istum in quo requie¬
uit ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit.
uoluit scĩficare: tanquam & apud
ipsum qui nichil in opere suo labo¬
rat. plus quies quam oꝑatio ualeat.
Hoc quidem in hominib eugłm
nobis intimat. ubi saluator nr meli¬
orem partẽ dicit mariȩ. quod sedeis
ad pedes eius requiescebat in uerbo
eius. quam marthȩ quamius ꝓpter
obsequium quo ei ministrabat circa
multa occupatȩ. ꝙ licet bonum opꝰ
oꝑantis. Uerum hoc in deo quomͦ
sit uł intelligatur. difficile ẽ dictu.
etiam si cogitatu aliquantulum at¬
tingi potest: cur ds̃ scĩficauerit diẽ
quietis suȩ. qui nullum sc̃ificauerit
oꝑis sui: nec ipsum sextũ quo & homi¬
nem fecit & cuncta ꝑfecit. Ac primum

Expanded text:
suis. nam nusquam omnium sex dierum, quisuis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec ante ipsos sex dies, ubi scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum
Abbreviated transcription (Latin):
rȩ uniuersȩ administrationẽ: sed etiã
ipsam nr̃am salutẽ. Iam uero tempo¬
re gr̃ȩ reuelatȩ. obseruatio illa sabba¬
ti. quȩ unius diei uacatione figura¬
batur ablata est ab obseruatione fide¬
tis oꝑatur quicquid boni oꝑatur. nec
in ipsis bonis oꝑib suis. quasi ha¬
bens bonum quod non acceperit gła¬
tur. Ita enim tanqũa diem sabbati.
hoc est dñicȩ cessationis in sepultura
suscipiens. atq intelligens baptismi
sacramentum. quiescre a pristinis
oꝑib suis: ut iam in nouitate am
bulans. dm̃ in se oꝑari cognoscat:
qui simul &̃ oꝑatur & quiescit. &.
creaturȩ prȩbens congruam guberna¬
tionem. & apud se habens ȩternam
tranquillitatẽ. Deniq ipse nec cum
creauit defessus. nec cum cessauit re¬
fectus est: sed nos uoluit ꝑscripturã
suam ad quietis exhortari desideriũ.
intimando nobis eum diem se scĩfi¬
casse. in quo quieuit ab om̃ib oꝑibus

Expanded text:
rae uniuersae administrationem, sed etiam rae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nostram salutem. iam uero tempore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figurabatur, ablata est ab obseruatione fidetis operatur quidquid boni operatur nec in ipsis bonis operibus suis quasi habens bonum, quod non acceperit, gloriatur; ita enim tamquam diem sabbati, hoc est dominicae cessationis in sepultura suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitate uitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scripturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus
Abbreviated transcription (Latin):
b aguntur atq uegetantur. ut om̃i¬
no naturȩ sint. & in eo quod sunt
ꝓsuo genere quȩq maneant. ilico amit¬
terent. & ẽẽ aliquid om̃ino desinerent.
si eiꝰ subtraheretur motus ille sapien¬
tiȩ di. quȩ disponit om̃ia suauiter.
Quappter sic accipimus dm̃ requie¬
uisse ab om̃ib oꝑib suis quȩ fecit.
ut iam nouam creaturam ulterius nul¬
lam conderet: non ut ea quȩ condide¬
rat. continere & gubernare cessaret. Un¬
de ꝙ illud uerum est. quod in septimo
die requieuit d̾s . & illud quod usq
nunc oꝑatur. Et oꝑa quide eius uide
mus bona: quietem uero eius post
oꝑa bona nr̃a uidebunus. Obquam
significandam. mandauit hebreo
popło unum diem obseruandũ. Qͦd
tam carnaliter agebant: ut eo die do¬
minum salutẽ nram uidentes oꝑari.
criminarent᷑: ac sic eis de opere patris
rectissime responderet. cum quo  ipse
oꝑabatur ȩqualiter. non solum creatu¬

Expanded text:
bus aguntur atque uegetantur, ut omnibus aguntur atque uegetantur, ut omnino naturae sint et in eo, quod sunt, pro suo quaeque genere maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam naturam ulterius nullam conderet, non ut ea, quae condiderat, continere et gubernare cessaret. unde et illud uerum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc operatur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant, ut eo die dominum saluatorem nostrum uidentes operari criminarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creatu
Abbreviated transcription (Latin):
dis. quo utiq subtracto. si abhac oꝑati¬
one cessauerit. eas continuo ꝑituras.
S illud quod ait apłs cum dm̃ athe¬
niensib p̃dicaret. in eo enĩ uiuimus
ꝙ mouemur ꝙ sumus. liquide cogi¬
tatum quantum humana mens ua¬
let. aduuat hanc sententiam. qua cre¬
dimus. & dicimus. dm in his quȩ crea¬
uit indesinenter oꝑari. Neq enim
tanquam substantia eius sic in illo su¬
mus. queadmodũ dictum est quod
habeat in semetipso uitam. s utiq
cum aliud simus qũa ipse. non ob
alud in illo sumus. nisi quia id oꝑa¬
tur. & hoc est opus eius quo conti¬
net om̃ia. & quo eius sapientia ꝑten¬
dit a fine usq ad finem fortiter. ꝙ di¬
sponit om̃ia suauit̃. Perqũa dispositi¬
onem in illo uiuimus & mouemur
ꝙ. sumus. Unde colligitur: quod si
hoc opus suum rebus subtraxerit:
nec uiuemus. nec erimus nec moue
die cessasse dm̃ ab opere regendi quȩ
creauit: ne motus suos naturales qui¬

Expanded text:
dis, quo utique subtracto, si ab hac operatidis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus. unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebdie cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, qui
Abbreviated transcription (Latin):
fabricauerit abscedit. atq illo cessan¬
te atq abscedente stat opus eius:
ita mundus uel ictu oculi stare po¬
terit. si ei dñs regimen sui substraxe¬
rit. Proinde & quod dñs ait. pater
meus usq nunc oꝑatur: continua¬
tionem quandam oꝑis eius. quȩ
uniuersam creaturam continer atq¬
amministrat. ostendit. Aliter enĩ posset
intelligi si diceret &. nunc oꝑatur.
ubi non esset necesse ut oꝑis continu¬
ationem acciperemus: alit̾ autẽ co¬
gir intelligi cum ait usq nunc: ex
illo scilicet quo cuncta cum conderet
oꝑatus est. Et quod scriptum est de
sapientia eius. ꝑtingit a fine usq ad
finem fortiter. & disponit om̃ĩa suaui¬
ter. de qua item scriptum est quod motꝰ
eius agilior. celeriorq sit om̃ib motib
satis apparet recte intuentib hunc
ipsum incomparabilem & in effabilem.
ꝙ si possit intelligi stabiłe motum suũ.
reb eum prȩbere suauiter disponen¬

Expanded text:
fabricauerit, abscedit, atque illo cessanfabricauerit, abscedit, atque illo cessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde et quod dominus ait: pater meus usque modo operatur, continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atqadministrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis continuationem acciperemus, aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, ex illo scilicet, quo cuncta cum conderet operatus est. et quod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est, quod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙͣ inclinato capite tradidit sp̃m. Qͥd
ergo mirum. si istum ds diem quo erat
xp̃s in sepultura quieturus. uolens
etiam hoc modo pręnuntiare. ab
quieuit. deinceps oꝑaturus ordine
seculoꝵ: ut & illud uerum diceret᷑.
pater m̃s usq nunc oꝑatur: Potest
etiam intelligi. dm̃ requieuisse a con¬
dendis generib creaturȩ. quia ultra
iam non condidit aliqua genera no¬
ua: deinceps autẽ usq nunc & ultͣ
oꝑari eorundem generum administra¬
tionem quȩ tunc instituta sunt: non
ut ipso saltẽ die septimo. potentia
eius a cęli & terrȩ. om̃iumq rerum
quas condiderat gub̃natione cessa¬
ret. Alioquin. continuo dilaberen¬
tur. Creatoris namq potentia. &
om̃ipotentis atq om̃ia tenentis
uirtus: causa subsistendi est om̃i
creaturȩ. Quȩ uirtus ab eis quȩ
creata sunt regendis si aliquando
cessaret: simul & illoꝵ cessaret spe¬
cies om̃isq natura concideret.
Neq enĩ sicut structor edium cũ

Expanded text:
et inclinato capite tradidit spiritum. quid et inclinato capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab quieuit, deinceps operaturus ordinem saeculorum, ut et illud uerum diceretur: pater meus usque nunc operatur? Potest etiam intellegi deum requieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps autem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque potentia et omnipotentis atque omnitenentis uirtus causa subsistendi est omni creaturae: quae uirtus ab eis, quae creata sunt, regendis si aliquando cessaret, simul et illorum cessaret species omnisque natura concideret. neque enim, sicut structor aedium, cum
Abbreviated transcription (Latin):
in eugło dicit ipse ꝑquem facta sunt
om̃ia. pater meus usq nunc oꝑatur.
ꝙ̃ ego operor. Fis enim hoc respondit:
qui ꝓpter requiem di scripturȩ huius
auctoritate antiquitꝰ commendatam.
sabbatum abeo non obseruari que¬
rebantur. Et dici quidem ꝓbabili¬
ter potest. obseruandum sabbatũ
iudȩis fuisse p̃ceptum. in umbra
futuri. quȩ spiritalem requiem figu¬
raret: qũa ds exemplo huius quie¬
tis suȩ. fidelib bona oꝑa sua facien¬
tib archana significatione pollice
non nisi quando uoluit passus est.
etiã sepultura sua mysterium confir¬
mauit. Ipse quippe die sabbati requie¬
uit in sepulchro: eumq totũ diem
habuit sc̃ȩ cuiusdam uacationis.
postea qũa sexto die. id est parasceue.
qũa dicunt sextam sabbati. consũma¬
uit omĩa oꝑa sua: cum de illo quȩ
scripta sunt in ipso crucis patibulo
complerentur. Nam &. hoc uerbo
usus est quando ait. consũmatum ẽ:

Expanded text:
in euangelio dicit ipse. per quem facta sunt in euangelio dicit ipse. per quem facta sunt omnia. pater meus usque modo operatur, et ego operor. eis enim hoc respondit, qui propter requiem dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantur. et dici quidem probabiliter potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebnonnisi quando uoluit passus est, etiam sepultura sua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis, posteaquam sexto die, id est parasceue, quam dicunt sextam sabbati, consummauit omnia opera sua, cum de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. nam et hoc uerbo usus est quando ait: consummatum est;
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa sua quȩ fecit. quia ut ã nobis consũ¬
marentur ipse prȩstitit: ita & quod di¬
cdum est. requieuit ds die septimo ab
om̃ib oꝑib suis quȩ fecit non utiq
nrãm requiem quam concedente ipso
adepturi sumus. sed ipsius primitus
intelligere debemus. qua in septimo
die requieuit consummatis oꝑibus:
ut prius om̃ia quȩ scripta sunt facta
monstrent᷑. & deinde si opus est etiam
aliquid significasse doceantur. Recte
quippe dicitur. sicut ds post oꝑa sua
bona requieuit. ita ꝙ nos post opera
nr̃a bona requieturos: sed ob hoc etiã
recte flagitatur. ut quemadmodum
disputatum est de oꝑib di. quȩ ipsius
ẽẽ satis apparet: ita de requie di satis dis¬
seratur. quȩ ꝓprie ipsius demonstret᷑.
Quappter iustissima ratione compelli¬
mur indagare siualeamus atq eloqͥ.
quomodo utrumq sit uerum: & qͦd
hic scriptum est. in die septimo requie¬
uisse dm̃ ab oꝑib suis quȩ fecit: qͦ. qd̵

Expanded text:
opera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consumopera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consummarentur, ipse praestitit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso adepturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmodum disputatum est de operibus dei, quae ipsius esse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo utrumque sit uerum, et quod hic scriptum est in septimo die requieuisse deum ab omnib
Abbreviated transcription (Latin):
eos ds̃. prȩcognitos uidelicet ante con¬
stitutionem mundi: sed quia tunc ipsi¬
eum illius munere: non suo merito
uł facultate cognouerunt. maluit
tropice loqui: ut tunc ab illo cogni¬
tos diceret. cum eis cognoscendum
se prestitit: ꝙ uerbum corrigere. quasi
hoc minus recte dixerit quod ꝓprie
dixerat: quam sinere. ut hoc sibi arro¬
garent se potuisse. quod eis posse ille
donauerat. Hic ergo intellectus. in eo
quod positum est requieuisse dm̃ ab
om̃ib oꝑib suis quȩ fecit bona ualde:
quia ipse nos facit requi escere cum bo
re. quoñã modo & ipse requiescere po¬
tuerit: qũauis requie sua nobis insi¬
nuata. sꝑare ammonuerit in se requi¬
em nr̃am futuram. Sicut enim ipse
celum & terram fecit. & ea quȩ in eis
sunt. & om̃ia sexto die consũmauit.
nec in eis aliquid dici potest nos cre¬
asse illo donante ut crearemus.&. idõ
dictum esse consũmauit d̾s in die sexto

Expanded text:
deus, praecognitos uidelicet ante condeus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bore, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quamuis requie sua nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: consummauit deus in die sexto
Abbreviated transcription (Latin):
cum habeat ȩternam atq in cõmuta¬
bilem beatitudinem. magisq sit ipsa
ȩterna atq in cõmutabilis beatitudo
sed quia ita in scĩs habitat. ut eos
impleat karitate qua necesse est ut
homines ex tempore gaudeant profe
ctu fidelium ꝙ. bonis oꝑib: ꝙ ideo
necesse est etiam contristentur. lapsu
uel peccatis eoꝵ de quoꝵ fide ac pie¬
tate gaudebant. Quȩ tristitia lauda¬
bilis est. quia uenit ex dilectione
sp̃s dicitur contristari. ab eis qui sic
agunt. ut eoꝵ factis contristentur
sci: non ob aliud nisi quia sp̃m scm
habent. quo dono tam boni sunt il
eos mali mestificent: hii maxime qͦs
bonos fuisse siue nouerant siue credi¬
derant. Quȩ ꝓfecto tristitia non so¬
lum non culpanda. uerum etiã prȩci¬
pue laudanda ac prȩdicanda ẽ. Hoc
genere locutionis. rursus idem apl̃s
mirabiliter usus est: ubi ait. Nunc
autẽ cognoscentes dm̃: immo cogniti
ado. Neq enim tunc cognouerat

Expanded text:
cum habeat aeternam atque incommutacum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem, magisque sit ipsa aeterna et incommutabilis beatitudo. Sed quia ita in sanctis habitat, ut eos impleat charitate, qua necesse est, ut hoctu fidelium et bonis operibus, et ideo necesse est etiam contristentur lapsu uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectione,spiritus dicitur contristari ab eis, qui sic agunt, ut eorum factis contristentur sancti, non ob aliud, nisi quia spiritum sanctum habent: quo dono tam boni sunt, ut eos mali maestificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat
Abbreviated transcription (Latin):
quiescimus. Hoc quidem recte in¬
telligimus: quia & uerũ est. ꝙ non
magnȩ intentionis indiget. ut uide.¬
amus ita dici requiescere dm̃. cum
requiescere nos facit: sicut dicitur
cognoscere. cum efficit ut cognoscamꝰ.
Neq enim cds temporaliter cogno¬
scit. quod ante non nouerat: & tam̃
dicit abrahȩ. Nunc cognoui: qm̃ ti¬
mes dm̃. Ubi quid aliud accipimus:
nisi nunc feci ut cognosceret᷑.: His
locutionum modis. cum ea quȩ non
accidunt do. tanqũa illi accidant.
loquimur. eũ facere agnoscimus ut
nobis accidant. ea duntaxat quȩ
laudabilia sunt: & hȩc quantum scri¬
pturarum usus admittit. Neq enĩ
temere nos aliquid tale dedo dicere
debemus: quod in scriptura eius non
legimus. Ex hoc locutionis modo:
arbitror dictum illud apłicum. Noli¬
te contristare sp̃m sc̃m di: in quo signa¬
ti estis in diem redemptionis. Neq
enim ipsa sp̃s sc̃i. quȩ est quicquid¬
ipse est. substantia contristari potes:

Expanded text:
quiescimus. Hoc quidem recte inquiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus, quod in scriptura eius non legimus. Ex arbitror dictum illud ab Apostolo: Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei, in quo signati estis in die redemptionis. Neque enim ipsa Spiritus sancti, qua est, quicquid est, substantia contristari potest,
Abbreviated transcription (Latin):
mentum. & cȩtera usq in finem ope¬
rum quȩ sexto die consũmauit. ni¬
mis absurdi deliramenti ẽ. istum
uł hominis nedum di laborem pu¬
tare. An forte quis dixerit. dicendo
quidem ut fierent quȩ continuo fa¬
cta sunt. dm̃ non laborasse: sed forte
cogitando quid fieri debuisset. qua
cura uelut liberatus rerũ ꝑfectione
requieuerit. & eum merito diem qͦ
primum factus est abhac animi in¬
tentione securus benedicere et scĩfica¬
re uoluerit: Quod si hȩc sapere mul¬
tum desipere est: rerum enim conden¬
darum tam facultas quam facilitas
incomparabilis &̃ in effabilis est apud
dm̃: quid restat ut intelligamus. nͥ
forte creaturȩ rationali. in qua ꝙͥ ho¬
minẽ creauit. in seipso requiem pre¬
petitu desiderii. quo cum uenerimꝰ
requiescamus: id est nichil amplius
requiramus:. Sicut enĩ recte dicit᷑
ds facere. quicquid ipso in nobis ope¬
rante fecerimus: ita recte dicitur
ds requiescere. cum eius munere re¬

Expanded text:
mentum et cetera usque in finem opementum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem praepetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? sicut enim recte dicitur deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus, ita recte dicitur deus requiescere, cum eius munere re
Abbreviated transcription (Latin):
ctus est. Itaq etiã si ista non essent: ꝑ¬
ctus ille esset. Nisi autẽ ille ꝑfectus
esset: ista scdm eum ꝑfecta non fierent.
Iam uero quod scriptum ẽ. requieuisse
dm̃ indie septimo ab om̃ib oꝑibus
suis quȩ fecit. & ideo eunde diem be¬
nedixisse & scĩficasse. quia in eo reqͥe¬
uit abom̃ib oꝑib suis: ut quomͦ
possumus quantũ ad uiti fuerimus¬
ab ipso intellectu conemur attingere:
prius de hoc carnales hominum sus¬
piciones a nr̃is mentib abigamus.
Nunquid enĩ dici uł credi fas ẽ: dm̃
laborasse in oꝑando. cum ea quȩ supra
scripta sunt condidit: quando di¬
cebat s fiebant: Ita quippe nec ho¬
mo laborat: si aliquid faciendũ mox
ut dixerit fiat. Quamius enĩ huma¬
na uerba sonis amminiculata. ita
ꝓferantur ut sermo duturnus fati¬
get: tamen cum tam pauca sunt qũa
pauca legimus in eo quod seriptum
est cum dixit d̾s. fiat lux. fiat firma¬

Expanded text:
ctus est. itaque, etiamsi ista non essent, perfectus est. itaque, etiamsi ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, ista secundum eum perfecta non fierent. Iam uero, quod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, ut, quomodo possumus, quantum ab ipso adiuti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut sermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat firma
Abbreviated transcription (Latin):
numeri compositio. uł ordo. uł parti¬
tio cogitatur. tamen ualidior & prȩpo¬
tentior desuꝑ ratio non eis annuit in¬
terius. quȩ uim numeri contuetur:
ꝑ quem contuitum fideliter dicit. id qͥd
dicitur unum in numeris in nullas
partes diuidi posse: nulla autẽ cor¬
pora nisi in partes innumerabiles
diuidi. & facilius cęlum & terram
transire. quȩ scđm senarium nume¬
rum fabricata sunt: quam effici posse
ut senarius numerus non suis partib
compleatur. Gr̃as itaq creatori semꝑ
agat animus humanus. a quo ita cre¬
atus est. ut hoc possit uidere quod
auium nulla. nulla bestiarum: quȩ
tamen nobiscum uident &. cęlum q.
terram. & luminaria .& mare. & ari¬
dam: & om̃ia quȩ in eis sunt. Qũa¬
obrem non possumus dicere. ꝓpterea
senarium numerum esse ꝑfectum.
quia sex dieb ꝑfecit d̾s̃ om̃ĩa opera
sua: sed ꝓpterea dm̃ sex dieb ꝑfecisse
oꝑa sua. quia senarius numerus ꝑfe¬

Expanded text:
numeri compositio vel ordo vel partinumeri compositio vel ordo vel partitio cogitatur: tamen validior et praepotentior desuteriusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere propterea senarium numerum esse perfectum, quia sex diebus perfecit deus omnia opera sua, sed propterea deum sex diebus perfecisse opera sua, quia senarius numerus perfe
Abbreviated transcription (Latin):
enim extra seipsum sicut cernimus
oculis corpora quȩ utiq nondum
erant cum disponerent᷑ ut fierent: nec
intra seipsum ista cernebat. sicut cer¬
nimus animo phantasias corporum
quȩ non presto sunt oculis. sed ea quȩ
uidimus. uel ex eis quȩ uidimus. i ma¬
ginando cogitamus. Quo ergo modo
ista cernebat: ut ita disponeret: Quo.
nisi eo quo solus potest: Ueruntamen
nos mortales & peccatores. quoꝵ ani¬
mas aggrauant corpora corruptibilia
& quoꝵ sensum multa cogitantem
ꝙ si corda mundissima & mentes sun¬
plicissimas gereremus. scĩsq angłis
iam essemus ȩquales. non ita ista nobis
ẽet nota diuina substantia. sicut ipsa
fectionem nec extra nosipsos cernimus
sicut oculis corpora: nec ita intra
nosmetipsos qu̾eadmodum cor¬
poꝵ phantasias. & uisibilium
imagines rerum: sed alio quodam
longe differenti modo. Quamuis enĩ
se obiectent mentis aspectui quasi
corpuscłoꝵ quȩda simulachra cũ senarii

Expanded text:
enim extra se ipsum, sicut cernimus enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corporum, quae non praesto sunt oculis, sed ea, quae uidimus, uel ex eis, quae uidimus, imaginando cogitamus. quo ergo modo ista cernebat, ut ita dispnisi eo quo solus potest? 13. Verum etiam nos mortales et peccatores, quorum animas aggravant corpora corruptibilia, et quorum sensum multa cogitantem am etsi corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus, sanctisque Angelis jam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset divina substantia sicut ipsa erfectionem, nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora; nec ita intra nosmetipsos, quemadmodum corporum phantasias, et visibilium imagines rerum, sed alio quodam longe differenti modo. Quamvis enim se objectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii