comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nec exilla est que inadam prima peccauit non cim
depueris grandius culis agimus quibus quidempe¬
catum proprium noluntꝰ at tribuere quidam nis
ab anni quartidecimi articulo cum pubescere coe¬
perint quod merito crederemus sinulla essent
peccata Nisiquem enbris genitalibus admitunt
Quis uero audeat ad firmare furta mendatia pu¬
ria non ẽe peccata nisi quitalia uult in pune o¬
mittere athis plenaest puerilis a&asquam uisu
eis nonita ut in maioribus punienda uideantir
quod sperent᷑ annis accedentib: quibus rado con¬
uales cat posse ꝑcepta salutaria melius intelle¬
gere cisque libentius oboedire sednune depue¬
uis ponagimus quorum carnalem acpuerilon
uoluptatem uł corporis uł animi siueritas aepo¬
tas obpugnauerit quibus possunt uirib: diatu
atque factorum repugnant ꝓqua nisi profasta
& iniquicate quesuffragari uidebit᷑ ei suł ade¬

Expanded text:
nec ex illa est, quae in Adam prima peccauit? Non enim nec ex illa est, quae in Adam prima peccauit? Non enim de pueris grandiusculis agimus, quibus quidem peccatum proprium nolunt adtribuere quidam nisi ab anni quarti decimi articulo, cum pubescere coeperint. quod merito crederemus, si nulla essent peccata, nisi quae membris genitalibus admittuntur. quis uero audeat adfirmare furta, mendacia, periuria non esse peccata, nisi qui -talia uult inpune committere? at his plena est puerilis aetas, quamuis in eis non ita ut in maioribus punienda uideantur, quod sperentur annis accedentibus, quibus ratio conualescat, posse praecepta salutaria Melius intellegere eisque libentius oboedire. sed nunc de pueris non agimus, quorum carnalem ac puerilem uoluntatem uel corporis uel animi si ueritas et aequitas obpugnauerit, quibus possunt uiribus dictorum atque factorum repugnant. pro qua? nisi pro falsitate et iniquitate, quae suffragan uidebitur eis uel ad pe
Abbreviated transcription (Latin):
idestns que s cđm carnemꝰ contra sp̃m concupis¬
cuntur ponoboedit᷑ Proinde apłs numquid
ut ponsit peccatum in ur̃o morcali corpore
scebat quippe in esse peccati de lectatione
quã peccatum uocat de prauata sclica expri¬
ma trans gressione natura sed non inquid regna
peccatum in ur̃o mortali corpore adoboediendũ
desideriis eius nec exhib eatis menbraur̃a arma
iniquitatis peccato scđm hanc sententiam necrẽ
ab surdissimam dicimus quod caro sine anima
concupis cat pecmanichcis consentimꝰ quicum
uiderent ponpossecarnem sine anim concupis¬
cere aliamquandam animam suam exalia uatura
dõ contrariam carnem habere puttuer̃ : Vnde
concupiscant aduersus sp̃m nec alicui anime ron
eẽ uecessariam xp̃i gratiam dicere cogimur: Cundi
nobis quidmeruit anima in fantis undeilli ꝑ niciosi
sit non ꝑcepto xp̃ianibaptisini sacramento exiredi
corpore sinec proprium aliquod peccatũ comnist

Expanded text:
id est, his quae secundum carnem contra spiritum concupisid est, his quae secundum carnem contra spiritum concupiscuntur, non obeditur. Proinde Apostolus numquid ait, Non sit peccatum in vestro mortali corpore sciebat quippe inesse peccati delectationem, quam peccatum vocat, depravata scilicet ex prima transgressiopeccatum in uestro mortali corpore ad oboediendum desideriis eius, nec exhibeatis membra uestra arma iniquitatis peccato? Secundum hanc sententiam nec rem absurdissimam dicimus, quod caro sine anima concupiscat, nec Manichaeis consentimus, qui cum uiderent non posse carnem sine anima concupiscere aliam quandam animam suam ex alia natura deo contraria carnem habere putauerunt, unde concupiscat aduersus spiritum. nec alicui animae non esse necessariam Christi gratiam dicere cogimur, cum dicitur nobis: quid meruit anima infantis, unde illi perniciosum sit non percepto christiani baptismi sacramento exire de corpore, si nec proprium aliquod peccatum commisit
Abbreviated transcription (Latin):
omnis caro salutaredi Nonutique nisi deanima
quauiuit caro cum &iam ꝑ ipsam carnem nr̃am
xp̃m piae uidere id est formam qua indutus est
propternos non ꝑtineat ad concupis centiam
sed ad minis terium carnis neforte aliquis ittiue¬
lt accipere qđ dictum est uidebit om̃is carosa¬
luttredĩ : Quanto congruentius dicitur caro
concupiscere quando anima non solum carni
animalem uitam p̃bet uerum &iam scđm ipsa
carnem aliquid concupiscit quod in potestate
pon est neconcupiscat quandiu in est pecca¬
tum inmenbris idest uiolenta quedam carnis
in lecebra in corpore mortis huius ueniens deuin¬
dictt illius peccati unde ꝓpaginem ducimus
scđm quam om̃s anteggratiam filii sunt ire con¬
tra quod peccatum militant subgratia consti¬
tuti nonut nonsit in corum corpore quam diu
ita mortaleest ut & mortuũ iurediccitur sedut¬
non regn& Non aut̃ regnat cum desiderus ei:

Expanded text:
omnis caro salutare dei, non utique nisi de anima, omnis caro salutare dei, non utique nisi de anima, qua uiuit caro, cum etiam per ipsam carnem nostram Christum pie uidere, id est formam, qua indutus est propter nos, non pertineat ad con-r cupiscentiam, sed ad ministerium carnis, ne forte aliquis ita uelit accipere, quod dictum est: uidebit omnis caro salutare dei: quanto congruentius dicitur caro concupiscere, quando anima non solum carni animalem uitam praebet, uerum etiam secundum ipsam carnem aliquid concupiscit, quod in potestate non est, ne concupiscat, quamdiu inest peccatum in membris, id est uiolenta quaedam carnis inlecebra in corpore mortis huius, ueniens de uindicta illius peccati, unde propaginem ducimus, secundum quam omnes ante gratiam filii sunt irae. contra quod peccatum militant sub gratia constituti, non ut non sit in eorum corpore, quamdiu ita mortale est, ut et mortuum iure dicnon regnet. Non autem regnat, cum desideriis ejus,
Abbreviated transcription (Latin):
ditate commixtum quod desiderat & deficit ani¬
ma inatriadñi Solus hab& &iam illud dequo
eidicit᷑ concupisti sapientiam serua mandatũ
menbris corporis uthuic desiderio scruiant :
Quosolus accenditur udut cumassumitur codex
cum aliquid scribit᷑ lgitur disputatur Aud it̃
cum denique panis frangitur csurienti & cetera
humanitatis acmiseri cordiae prestantur offi¬
cia oboedientiam caro exhib&ur non concupis¬
centiam mou&. His at quehuius modi bonis
desideriis quibus sola anima concupiscit cum
aduersatur aliquid quod eandem animam scđm
carnem delectat. Tunc dicitur caro concupiscere
dictuest caro inco qđ scđm ipsam facit anim̃a cũ
ut caro concupiscit quem ad modum dictum est
auris audit &oculus uidet quis enim nescit quod
anima potius & ꝑ aurem audiat & ꝑoculum ui¬
deat itciloquimur & cum dicimusmanustua sub¬
uenit homini cum aliquid porrecta manudatur

Expanded text:
ditate conmixtum, quo desiderat et deficit aniditate conmixtum, quo desiderat et deficit anima in atria domini; solus habet etiam illud, de quo ei dicitur: concupisti sapientiam: serua mandatum,membris corporis, ut huic desiderio seruiant, quo solus accenditur, uelut cum adsumitur codex, cum aliquid scribitur, legitur, disputatur, auditur, cum denique panis frangitur esurienti et cetera humanitatis ac misericordiae praestantur officia, oboedientiam caro exhibet, non concupiscentiam mouet. his atque huius modi bonis desideriis, quibus sola anima concupiscit, cum aduersatur aliquid, quod eandem animam secundum carnem delectat, tunc dicitur caro concupiscere dicta est caro in eo, quod secundum ipsam facit anima, cum ait: caro concupiscit, quemadmodum dictum est: auris audit et oculus uidet, quis enim nescit, quod anima potius et per aurem audiat et per oculum uideat? ita loquimur et cum dicimus; manus tua subuenit homini, cum aliquid porrecta manu datur,
Abbreviated transcription (Latin):
&ideo illiꝰ gratiasit necessara a&cs qui ppeilla
inscipsa uihil git ułbomi uł mali Proindeibiani¬
ma in nocen tissi ma est si exadam propagata non
est undequando possit iuste ire in condemppatio¬
reem sidecorpore sinebaptismo exierat quisquisis¬
tam sentenciam deanima tenens potuerit demons¬
trare mirandus est. Verissime quippe acueracim¬
me scriptum est. Caro concupiscit aduersuss pr̃i
& sp̃s aduersus carnem sed tamen carnem sine ani¬
ma concupiscere nihil posse puto quod om̃is doc¬
tus in doctusq pondubitat hacperhoc ipsius
concupiscentae carnalis causa pon est inani¬
ma sola sed multo minus est incarnesola exu¬
troq: enim fit exanima scilic& quodsine illade
bio delectationẽ quam decarne &cũ carnespr
habet aduersus delectationem quã solus haba
solus quippchab& uisistillor illud desiderum t̃
cum carnis uoluptate ul carnalium rerum cupi¬

Expanded text:
et ideo illi Christi gratiam necessariam. aetas quippe illa et ideo illi Christi gratiam necessariam. aetas quippe illa in se ipsa nihil egit uel boni uel mali; proinde ibi anima innocentissima est, si ex Adam propagata non est. unde quomodo possit iuste ire in condemnationem, si de corpore sine baptismo exierit, quisquis istam sententiam de anima tenens potuerit demonstrare mirandus est. Uerissime quippe ac ueracissime scriptum est: caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem; sed tamen carnem sine anima concupiscere nihil posse puto quod omnis doctus indoctusque non dubitet. ac per hoc ipsius concupiscentiae carnalis causa non est in anima sola, sed multo minus est in carne sola. ex utroque enim fit: ex anima scilicet, quod sine illa debio delectationem, quam de carne et cum carne spiritus habet aduersus delectationem, quam solus habet. solus quippe habet, ni fallor, illud desiderium non cum carnis uoluptate uel carnalium rerum cupi
Abbreviated transcription (Latin):
apeccato nonsit xp̃i anagratia necessaria quia ñ
peccauit in adam si om̃s ineo peccasse scđn carnẽ
tantum quedeillo creata est non &iam scđm animã
dictum est quodusque adõ contrarium est ec desi¬
astice fidei ut parentes ad ꝑcipiendam gratiam sc̃i
baptismi &iam cumparuulis atque in fantib: cur¬
rant inquib si hoc uinculũ peccati soluit᷑ quod
tantum modo carnis non&iam quod anim e est
merito queritur quideis ob ec̃t siiilla a&cite decor¬
pore sinebaptismo exirent. Sienim ꝑhoc sacram̃¬
tum corporieorum consulitur non &anime debe¬
rent & mortui baptizari accum uideamus hocuni¬
uersaliter ecđam retinere & cum uiuentib curra¬
cur &iuuentibus succurratur necumm ortui fue¬
ritibil fieripossit quod prosit ponuideamus
quid aliud possit intellegi nisiunum quem que
paruulum xonee nisiadam &corpore &anima

Expanded text:
a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non a peccato non sit christiana gratia necessaria, quia non peccauit in Adam, si omnes in eo peccasse secundum carnem tantum, quae de illo creata est, non etiam secundum animam dictum est: quod usque adeo contrarium est ecclesiasticae fidei, ut parentes ad percipiendam gratiam sancti baptismi etiam cum paruulis atque infantibus currant, in quibus si hoc uinculum peccati soluitur, quod tantummodo carnis, non etiam quod animae est, merito quaeritur, quid eis obesset, si in illa aetate de corpore sine baptismo exirent. si enim per hoc sacramentum corpori eorum consulitur, non et animae, deberent et mortui baptizari; at cum uideamus hoc uniuersaliter ecclesiam retinere, ut cum uiuentibus curratur et uiuentibus succurratur, ne, cum mortui fuerint, nihil fieri possit quod prosit, non uidemus, quid aliud possit intellegi, nisi unumquemque paruulum non esse nisi Adam et corpore et anima
Abbreviated transcription (Latin):
bines ad condemnationẽ Iiti& unius iustifi¬
ecitionem in om̃s homines adiusti ficationẽ uitȩ
ficut enim ꝑ in oboedientĩa unius hominis pecca¬
ures constitutis multi Ita & punius oboedien¬
tiam iusti constituentur multi. Exbis enim uer¬
is apłi quidefendunt animarum propaginem
ententiam suam sic astruere moliunt᷑ si seđm so¬
mcarnem inquiunt potest intellei peccatum
peccator non cogimur in his uerbis ex parenti
us uontamen peccat pisianima quomodo
piendum est quod dictum ost in quo om̃spec¬
ucrunt si non exadam &iam anima ncuttet¬
o propagattiest. Aut quomodo ꝑ illius in oboe¬
dientiam peccc&ores consticuti sunt sscaintum scđm
cornem in illo non&iam scđm animã fuerunt. Cai¬
uendum est enim neułds̃ uidecitur auctoressse pecca¬
a siduc animam carmi in qua etim peccare pecesse
sit uł possit ee anima p̃teripsius ip̃i cui liberande

Expanded text:
mines in condemnationem, ita et per unius iustifimines in condemnationem, ita et per unius iustificationem in omnes homines ad iustificationem uitae. sicut enim per inoboedientiam unius hominis peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi. ex his enim uerbis apostoli qui defendunt animarum propaginem sententiam suam sic adstruere moliuntur: si secundum solam carnem, inquiunt, potest intellegi peccatum uel peccator, non cogimur in his uerbis ex parentibcebram carnis non tamen peccat nisi anima, quomodo accipiendum est, quod dictum est : in quo omnes peccauerunt, si non ex Adam etiam anima sicut caro propagata est? aut quomodo per illius inoboedientiam peccatores constituti sunt, si tantum secundum carnem in illo, non etiam secundum animam fuerunt? Cauendum est enim, ne uel deus uideatur auctor esse peccati, si dat animam carni, in qua eam peccare necesse sit, uel possit esse anima praeter ipsius Christi, cui liberandae
Abbreviated transcription (Latin):
faciem formate mulieris & facta fuerit in ani¬
nam uiuamiam quidem plurimũ lucis acceder&
quacuiq: formate carnihominis non ex parentib
darianimam crederemus adhuc ttmen ex pecta¬
r&ur quid propriae tener&ur in prole quinobis
prolus usitatus st hominis ex homine primauero
mulier aliter facta est &ideo adhuc dicipocest
animam propterea non ex adam diuinitus euae
dacam qui a non exillo tamquam proles orta est
si aut̃ homini qui primꝰ exillis patus est cum me¬
morar& scriptura non ex parentib: ductam sed
desuper animam dactm̃ illudiam inceteris &iam
tacente scriptura oporter& intellegi  Nuncita
&illud consideremus utrũ neutram confirm&
itentiam sedutriq: possit accommodari quod
triptum est Perunũ hominẽ peccatum in hunc
mundum intrauit & porpeccatum mors &itam
em̃s homines pertransiit in quo om̃s peccauerun
tpaulo post sicut ꝑ unius delictum in om̃s ho¬

Expanded text:
faciem formatae mulieris et facta fuerit in anifaciem formatae mulieris et facta fuerit in animam uiuam, iam quidem plurimum lucis accederet, qua cuique formatae carni hominis non ex parentibus dari animam crederemus, adhuc tamen expectaretur, quid proprie teneretur in prole, qui nobis modus usitatus est hominis ex homine. prima uero mulier aliter facta est, et ideo adhuc dici posset animam propterea non ex Adam diuinitus Euae datam, quia non ex illo tamquam proles orta est. si autem homini, qui primus ex illis natus est, commemoraret scriptura non ex parentibus ductam, sed desuper animam datam, illud iam in ceteris etiam tacente scriptura oporteret intellegi. Nunc itaque et illud consideremus, utrum neutram confirmet sententiam, sed utrique possit adcommodari, quod scriptum est: per unum hominem peccatum in hunc mundum intrauit et per peccatum mors, et ita in omnes homines pertransiit, in quo omnes peccauerunt; et paulo post: sicut per unius delictum in omnes ho
Abbreviated transcription (Latin):
iam facta crecitura sicut corpus exterra xido
cum redit non hab& quoredeat nisi ad auctoren
quietim dedit ñ adecim ereaturam exqua factã
sicuc corpus ad terram nulla est onim creatura ex
qua fact ciest quia exnihilo facte est acperhocad
factorẽ redit queredit a quo exnihilo sticta est ũ
inimoñis redeunt qm̃ sunt de quibus dicit᷑ sp̃sam¬
bulans & non reuertens quocirta disficile est quidẽ
omnia dehacre scripturarum scãrum testimonia
colligere quod &si ficri possit ut non solum cum me¬
morentur sed &iam ꝑtractentur in magnam ser¬
monis longitudinẽ ꝑgunt sed tamen nisi aliquid
iam certum proferatur quam certa proferunt᷑
quibus ostenditur quod ds̃ animã fecerit uł qđ
eam primo homini dederit quonam modo ꝑdiui¬
nidoquii testimonium ista questio soluatur ignoro
sienim scriptum ess& quod similit̃ sufflauerit ds̃

Expanded text:
iam facta creatura sicut corpus ex terra; et ideo, iam facta creatura sicut corpus ex terra; et ideo, cum redit, non habet. quo redeat, nisi ad auctorem, qui eam dedit, non ad eam creaturam, ex qua facta est, sicut corpus ad terram. nulla est enim creatura, ex qua facta est, quia ex nihilo facta est, ac per hoc ad factorem redit, quae redit, a quo ex nihilo facta est. non enim omnes redeunt, quoniam sunt, de quibus dicitur: spiritus ambulans et non reuertens. , Quocirca difficile est quidem omnia de hac re scripturarum sanctarum testimonia conligere: quod etsi fieri possit, ut non solum commemorentur sed etiam pertractentur, in magnam sermonis longitudinem pergunt; sed tamen, nisi aliquid tam certum proferatur, quam certa proferuntur, quibus ostenditur, quod deus animam fecerit uel quod eam primo homini dederit, quonam modo per diuini eloquii testimonium ista quaestio soluatur ignoro. si enim scriptum esset, quod similiter sufflauerit deus in
Abbreviated transcription (Latin):
gratiam numero sitaite scõrum illud &iam qđ
apud ecclesiasten scriptum est & conuerttitur
puluis interram sicut fuit & sp̃s reueriaturad
dm̃ quidedit eum neutri sententiae contra alten
suffragatur sed inter utramq consistit. Cumen
istidixerint hinc probari ̃ aparentib sed ad õar¬
mamdari quod conuerso puluere interram suas
itciest redit enim sp̃s addm̃ qui eum dedit homi
primo quando incius faciem sufflauit conuer
puluere idest humanocorpore in terram unde
primitus factum est Neque enim a parentesea
sp̃s redditurus quamuis inde fit crecitus exilloa
qui homini primodatus est sicut necipsa carop
mortem ad parentes reuertit᷑ a quib eam ceste cons¬
tat eẽ propagattm quem ad modum ergo con
redit adhomines aquib: transfusus est sedieib
aquoprime illi carnidatus est quo testimono
sane satis ad monemur exnihilo dm̃ fecisse an¬
mam quam primo homini dedit non ex aliqua

Expanded text:
gratiam numerositate sane. torum. Illud etiam, quod gratiam numerositate sane. torum. Illud etiam, quod apud Ecclesiasten scriptum est: et conuertatur puluis in terram, sicut fuit, et spiritus reuertatur ad deum, qui dedit eum, neutri sententiae contra alteram suffragatur, sed inter utramque consistit. cum enim isti dixerint hinc probari non a parentibus, sed a deo animam dari, quod conuerso puluere in terram suamita est. redit enim spiritus ad deum, qui eum dedit homini primo, quando in eius faciem sufflauit conuerso puluere, id est humano corpore, in terram suam, unde primitus factum est. neque enim ad parentes erat spiritus rediturus, quamuis inde sit creatus ex illo uno, qui homini primo datus est, sicut nec ipsa caro post mortem ad parentes reuertitur, a quibus eam constat certe esse propagatam. quemadmodum ergo caro non redit aa quo primae illi carni datus est. Quo testimonio sane satis admonemur ex nihilo deum fecisse animam, quam primo homini dedit, non ex aliqua
Abbreviated transcription (Latin):
in eis erat & abeis exit dĩ aut̃ cum resurgunt quod ab
ipsomittitur ab ipso redditur. Proinde &iam hoc
testimonium peutris corum aduersatur egouero
arbitror melius intellgi hocdictum degratiadĩ
qua interius renouamur om̃iũ enim suꝑborum
scđm terrenum hominem uiuentium & desua
uanitite presumentium quodam modo auferi
sps proprius cum exuunt seueterem hominem a
infirmantur ut ꝑficiantur expulsa superbia di¬
centes dño ꝑhumilem confessionem mnemento qui
puluis sumus quibus dictum erat. quid suꝑbe
terra & cinis ꝑoculum quippefidei contuentesd
iustitiam ut non uelint contituere suam sem&ip¬
sos despiciunt sicut iobdicit & distabescunt &es¬
timant seterram & cinerem hocest enim & inpul¬
uerem suum conuertentur. Accepto aut̃ spũdi
dicunt. Uiuoaut̃ iam non ego uiuit uero in me
xp̃s sic in nouatur faciesterre ꝑ noui testam̃t

Expanded text:
in eis erat et ab eis exit, dei autem, cum resurgunt, quod ab in eis erat et ab eis exit, dei autem, cum resurgunt, quod ab ipso mittitur, ab ipso redditur. proinde etiam hoc testimonium neutri eorum aduersatur. Ego uero arbitror melius intellegi hoc dictum de gratia dei, qua interius renouamur. omnium enim superborum secundum terrenum hominem uiuentium et de sua uanitate praesumentium quodammodo aufertur spiritus proprius, cum exuunt se ueterem hominem et infirmantur, ut perficiantur expulsa superbia, dicentes domino per humilem confessionem: memento, quia puluis sumus, quibus dictum erat: quid superbit terra et cinis? per oculum quippe fidei contuentes dei iustitiam, ut non uelint constituere suam, semet ipsos despiciunt, sicut Iob dicit, et distabescunt et aestimant se terram et cinerem; hoc est enim: et in puluerem suum conuertentur. accepto autem spiritu dei dicunt: uiuo autem iam non ego, uiuit autem in me Christus. sic innouatur facies terrae per noui testamenti
Abbreviated transcription (Latin):
licam ueniamus fidem puttintes habere animas
iliqua merita operum suorum prius quam incipi¬
ant in cor porib uiuere. Nunc illud uideamus
quem ad modum dictum sit. Aufer sp̃m̃corum
& deficient &inpuluerem suum conuertentur. Emit
tespm̃ cuum &creabunt᷑ & renouabis faciem terre
Pro illis enim qui arbitrant᷑ animas exparentibus
sicutcor pora creari hocuidetur sonare cumsic
intellegatur ut spm̃ eorum propterea dixerit qđ
eum homines ex hominib acceperint quicũm or¬
tui fuerint noneis poterit ab hominib: rediutre¬
surgant quia non rursum quẽ ad modum quan¬
doratisunt aparentib ducitur scdos̃ cũ rededle
qui resus citat mortuos acꝑhoc eundem sp̃m dixt
corum cum moriuntur dĩaut̃ cum resurgunt qđ
possunt illi quinon exparentib sed dõ mittente
animas uenire adserunt ꝓsua opinione sic intd¬
legere ut eorum dixerit sp̃m cum moriunt᷑ quia

Expanded text:
licam fidem ueniamus putantes habere animas licam fidem ueniamus putantes habere animas aliqua merita operum suorum, priusquam incipiant in corporibus uiuere. Nunc illud uideamus quemadmodum dictum sit: auferes spiritum eorum, et deficient et in puluerem suum conuertentur. emittuum, et creabuntur; et innouabis faciem terrae. pro illis enim, qui arbitrantur animas ex parentibus sicut corpora creari, hoc uidetur sonare, cum sic intellegitur, ut spiritum eorum propterea dixerit, quod eum homines ex hominibus acceperint: qui cum mortui fuerint, non eis poterit ab hominibus reddi, ut resurgant, quia non rursus quemadmodum, quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed deus eum reddet, qui resuscitat mortuos. ae per hoc eundem spiritum dixit eorum, cum moriuntur, dei autem, cum resurgunt. quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed deo mittente animas uenire adserunt, pro sua opinione sic intellegere, ut eorum dixerit spiritum, cum moriuntur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
corporib: hominum ac non illos potiusꝰ qui promeri¬
tisoperum que ante corpus egerunt in corpora amit¬
tianimas dicunt scđm quidenim alia ebonae aliae
ponbonae uenire ad corpora possunt putari nisi
siđm opera sua nequeenim scđm naturam in qua
fiunt ab illo qui om̃s naturas bonas fcicit sed absit
ut tontradicamus apło quidicit nondum natos
nihillegisse boni aut mali unde confirmat nonpo¬
tuisse exoperib dici sed ex uocante maiorserui&
minori Cum degeminis ager& adhuc in rebecce
utero constitutis sequestrem usergo paululum hoc
delibro sapientiae testimonium Neque enim
neglegen disunt seuerrent seuuerum sapiant qui
hoc specialit̃ & singulariter de cinima illa dictum
putant mediatoris dĩ & hominum hominis xp̃i
iħu quod sinecesse fuerit qualesit posteca conside¬
rabimus ut sixp̃o conuenire ũ poterit queramus quẽ¬
ad modum idaccipere debeamus ne contra aposto¬

Expanded text:
corporibus hominum, ac non illos potius, qui pro mericorporibus hominum, ac non illos potius, qui pro meritis operum, quae ante corpus egerunt, in corpora mitti animas dicunt. secundum quid enim aliae bonae, aliae non bonae uenire ad corpora possunt putari nisi secundum opera sua? neque enim secundum naturam, in qua fiunt ab illo, qui omnes naturas bonas facit. sed absit, ut contradicamus apostolo, qui dicit nondum natos nihil egisse boni aut mali, unde confirmat non potuisse se ex operibus dici, sed ex uocante: maior seruiet minori, cum de geminis ageret adhuc in Rebeccae utero constitutis. sequestremus ergo . paululum hoc de libro Sapientiae testimonium; neque enim neglegendi sunt, seu errent seu uerum sapiant, qui hoc specialiter et singulariter de anima illa dictum putant mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu. quod, si necesse fuerit, quale sit postea considerabimus, ut, si Christo conuenire non potuerit, quaeramus, quemadmodum id accipere debeamus, ne contra aposto
Abbreviated transcription (Latin):
ipse fingit in homine utuiui fic& corpus siue s pm̃
uite non exilla propagine sed aliunde corpoui infu¬
sum ipse itidem fingitꝰ ꝑ mortales sensus carnis ut
fiathomo in animã uiuam : Illud sane delibro sapi¬
entiaeꝰ ubiait sortitussum animambonam & cum
essemmagis bonus ueniat corpus in quo inquinatũ
diligentioñe considerationem fbagitat magis enim
uidctur ad testari opinioni quonon exuna propaga¬
ri sed desuꝑ anime uenire creduntur ad corpora
Verum ttmex quid est sortitussum anima bonam
quasi aut in illo animarum fonte siullus est aliae sint
alibonȩ aliae nonbone que sorte quadam exeunt
quenam cui homini tribuatur autalias ds̃ ad horã
conceptorum uł xascentium faciatbonas alias non
bonas quarum quisque habeat sortem que acciderit
mirum si hoc eos saltem adiuuat qui credunt animas
alibi stictas singillatim mitti adõ singulis quibusq

Expanded text:
ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum ipse fingit in homine, ut uiuificet corpus, siue spiritum uitae non ex illa propagine, sed aliunde corpori infusum ipse itidem fingit per mortales sensus carnis, ut fiat homo in animam uiuam. Illud sane de libro Sapientiae, ubi ait: sortitus sum animam bonam et, cum essem magis bonus, ueni ad corpus incoinquinatum, diligentiorem considerationem flagitat. magis enim uidetur adtestari opinioni, qua non ex una propagari, sed desuper animae uenire creduntur ad corpora. uerum tamen quid est: sortitus sum animam bonam? quasi aut in illo animarum fonte, si ullus est, aliae sint animae bonae, aliae non bonae, quae sorte quadam exeunt, quaenam cui homini tribuatur, aut alias deus ad horam conceptorum uel nascentium faciat bonas, alias non bonas, quarum quisque habeat sorte, quae acciderit. mirum, si hoc eos saltem adiuuat, qui credunt animas alibi factas singillatim mitti a deo singulis quibusque
Abbreviated transcription (Latin):
fingit sicut &iam corpora si ue singulas ud fingat :¬
& mititit uł in cisipsis quibus miscrit eusfingat
quam quam hoc nonmihi uidectur dictum ni siexeo
quod ꝓgratiam nrãe animȩ adimaginẽ dĩ renoia¬
tione formantur undedicit apłs gratiaenim sl¬
ui fuctiestis ꝑ fidem & hocnon ex uobis sed dĩ donũ
est non exoperibus ueforte quis extollatur ips
us enim summus figmentum crecitum inxp̃oiħu
in operibus bonis. Non enim perbane gratiam
fidei corpora nr̃a creator uł ficta possumus intel¬
legere sed sicut in psalmodictum est Cormun¬
dum crec in meds̃ Hinc ct̃ &am illud puto qui
finxit spm̃ hominis in ipso ttonquam aliuant
scicttm animã mittere aliud in ipso homine
facere id est reficere acrenouare sed &qi am hocsi
nondgratia in quareno uamur seddenatur
in quanascimur intellegamus adutram que sor¬
tentiam ducipotest quia uł exuna illet primi
hominis tamquam semen anime adoactum

Expanded text:
fingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat efingit, sicut etiam corpora, siue singulas uel fingat et mittat uel in eis ipsis, quibus miserit, eas fingat, quamquam hoc non mihi uideatur dictum, nisi ex eo, quod per gratiam nostrae animae ad imaginem dei renouatione formantur. unde dicit aptis salvati per fidem, et hoc non ex vobis Dei donum est: non ex operibus, ut ne quis glorietur . Sius enim sumus figmentum creati in Christo Iesu in operibus bonis. non enim per hanc gratiam fidei corpora nostra creata uel ficta possumus intellegere, . sed sicut in psalmo dictum est: cor mundum crea in me, deus. Hinc esse etiam illud puto: qui finxit spiritum hominis in ipso; tamquam aliud sit factam animam mittere, aliud in ipso homine facere, id est reficere ac renouare. sed etiam hoc si non de gratia, in qua renouamur, sed de natura, in qua nascimur, intellegamus, ad utramque sententiam duci potest, quia uel ex una illa primi hominis tamquam semen animae adtractum
Abbreviated transcription (Latin):
loco non resurrectionem carnis qualis propriae fu¬
tura est sed inopinatam desperati populi repara
gurata reudatione preuidit illudergo iamuidea¬
mus cuinam potius sententiae diuina testimonia
suffragentur ein equadict᷑ unam animam dm̃fe¬
cisse & dedisse primo homini undeceteras fcicer&
sicut excius corpore cetera hominum corporaneiqua
dicitur singulas sigulis facer& sicut illi unam uon
exilla ceteras illudenim quod ꝑesaiam dicit omnc̃
flatum egofeci cum hoceum decinima dicere quese¬
cuntur satis ostendant adutrumq accipi potest nã
siue exuna primihominis animi siue exilico suose¬
cr&o om̃s procul dubio animas ipse fticit &illud
quod scriptum est. Qui finxt singillatim corda
corum si nomine cordium uoluerimus anima sin¬
tellgere nequehoc repugnat cui quam duorum de
quibus nunc ambigimus siueenim exuna illa quã
flauit in faciem primihominis ipseutiq singulis

Expanded text:
loco non resurrectionem carnis, qualis proprie fuloco non resurrectionem carnis, qualis proprie futura est, sed inopinatam desperati populi reparatgurata reuelatione praeuidit. Illud ergo iam uideamus, cuinam potius sententiae diuina testimonia suffragentur: eine, qua dicitur unam animam deum fecisse et dedisse primo homini, unde ceteras faceret, sicut ex eius corpore cetera hominum corpora, an ei, qua dicitur singulas singulis facere, sicut illi unam, non ex illa ceteras. illud enim, quod per Esaiam dicit: omnem flatum ego feci, cum hoc eum de anima dicere quae sequuntur satis ostendant, ad utrumque accipi potest. nam siue ex una primi hominis anima siue ex aliquo suo secreto omnes procul dubio animas ipse facit. Et illud, quod scriptum est: qui finxit singillatim corda eorum, si nomine cordium uoluerimus animas intellegere, neque hoc repugnat cuiquam duorum, de quibus nunc ambigimus. siue enim ex una illa, quam flauit in faciem primi hominis, ipse utique singulas
Abbreviated transcription (Latin):
Laec dicit dñs: Aquattuor partib uentorum
cadiueni & spira in mortuos hoseeuiuant It
uite in eos & reuixerunt a stcter̃ suꝑ pedes suos
on gregatio multo uolde. Vbimihi uid&ur ꝓ¬
hetice significcitum non exillotantum campo
birtsipia de monstrabatur. sedextoto orbeter¬
rum resurrecturos homines & hocꝓflatũ
at tuor mundi partum fuisse siguratum. Ne
enim &iam flcicus ille excorporedñi sub¬
ntia erat sp̃s scĩ quando sufrlauit ⁊dit
uiam ab ipso procedere spm sañ quomo do abcis
corpore flatus ipse processit sed quia mundus non
utidõ cocptatur adunitatom ꝑsonȩ. sicut caro
illa uerbocius unigenito filio non possumꝰ dicere ita
esse animam desubstantia dĩ quom ad modum flatꝰ
illeaquat tuor uentis denatura mundi fcictus est
sed amen aliud cum fuisse aliud significasseputo
quod exemplo flatus excorporedni pcedentis rec¬
te intellegi potest &iam si hie zechiel prophetei illo

Expanded text:
aec dicit dominus: a quattuor partibus uentorum caeli ueni et inspira in mortuos hos, et uiuant. et uitae in eos, et reuixerunt et steterunt super pedes suos, congregatio multa ualde. ubi mihi uidetur prophetice significatum non ex illo tantum campo, ubi res ipsa demonstrabatur, sed ex toto orbe terrarum resurrecturos homines, et hoc per flatum quattuor mundi partium fuisse figuratum. neque enim etiam flatus ille ex corpore domini substantia erat spiritus sancti, quando sufflauit et aiatum est sic etiam ab ipso procedere spiritum sanctum, quomodo ab eius corpore flatus ipse processit. sed quia mundus non ita deo coaptatur ad unitatem personae, sicut caro illa uerbo eius unigenito filio, non possumus dicere ita esse animam de substantia dei, quemadmodum flatus ille a quattuor uentis de natura mundi factus est; sed tamen aliud eum fuisse, aliud significasse puto, quod exemplo flatus ,<x corpore domini procedentis recte intellegi potest, etiamsi Ezechiel propheta illo
Abbreviated transcription (Latin):
denique euigilans tamquã prophetiae plenuscũ
ad se adductam cositm mulierem suam uider&
eruatauit continuo quod magnum sacramentũ
comm̃dat apłs: Hocnunc os exossibus meis & ca¬
rodecarnem ea haecuo cabitur mulier qm̃ deuiro
sup taest haec propt̃ hoc relinquet homo patrem
suum & matrem & adherebit uxorisuae & crunt
duo incarne una. Quae uerbã cum primihominis
fuisse scriptura ipsa testetur. Dñs tamen in euuax¬
elio dicit dixisse declarauit. aitenim Non lestis
quia qui fecit abinitio masculum & feminam focit
cos & dixit propterhoc dimito& homo patrem &
matrem & adherebit uxorisuae &erunt duo incar¬
neuna uthinc intellegeremus propter extas inque
precesserat in adam hoc eum diuinitꝰ tamquam
prophettm dicere potuisse sediam istehuius libr
terminus placet utea quesecunt᷑ ab alio exordio
renouent intontionem legeNtium¬

Expanded text:
denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum denique euigilans tamquam prophetia plenus, cum ad se adductam mulierem suam uideret, eructuauit continuo, quod magnum sacramentum commendat apostolus: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea. haec uocabitur mulier, quoniam de uiro suo sumta est . et propter hoc relinquet homo patrem suum et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. quae uerba cum primi hominis fuisse scriptura ipsa testetur, dominus tamen in euangelio deum dixisse declarauit; ait enim: non legistis, quia qui fecit ab initio masculum et feminam fecit eos? et dixit: propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adhaerebit uxor.i suae, et erunt duo in carne una, ut hinc intellegeremus per extasin, quae praecesserat in Adam, hoc eum diuinitus tamquam prophetam dicere potuisse. sed iam iste huius libri terminus placet, ut ea, quae sequuntur, ab alio exordio renouent intentionem legentium
Abbreviated transcription (Latin):
ut femina omnino sic fier& sed tantum hochabus
quia & sic fieri poss& ne contracciusas quasuo¬
luntate instituit mutabiliuoluntate aliqud
fier& Quidautem fier& utomnino aliud fa¬
rum non eẽt absconditũ erat indõ qui uniuersa
crecuit sedqm̃ sicdixit absconditum : utinno¬
tescer& principibus & potestatib incaelestib
ꝑ ecłam multi formis sapientiae dĩ probablt̃
credit᷑ sicut illum semen cui promis sum est ds¬
positum est ꝑ angelos inmanu mediators he
om̃a que adipsius seminis aduentum ul prenun¬
tiandum uł adnuntiandum inrerum natura
preter usitatum natura cursum mirabiliter fa¬
iti sunt ministrantib: angelis eẽ facte ut tame
ubiq crector uł reparator creaturarum ponse
nuisiqui plantatore & rigatore quolibet solus in
recte intellegitur ad hoc immissa ut &ipsius mens
ꝑ exia sin particeps fier& tamquam angelice curie
& intrans in scũ arium dĩ intellger& in nouissima

Expanded text:
ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, ut femina omnino sic fieret, sed tantum hoc habuit, quia et sic fieri posset, ne contra causas, quas uoluntate instituit, mutabili uoluntate aliquid faceret. quid autem fieret, ut omnino aliud futurum non esset, absconditum erat in deo, qui uniuersa creauit. Sed quoniam sic dixit absconditum, ut innotesceret principibus et potestatibus in caelestibus per ecclesiam multiformis sapientia dei, probabiliter creditpositum est per Angelos in manu mediatoris, sic omnia quae ad ipsius seminis adventum vel praenuntiandum vel annuntiandum in rerum natura, praeter usitatum naturae cursum mirabiliter facta sunt, ministrantibus Angelis esse facta: ut tamen ubique creator vel reparator creaturarum non sit, nisi qui plantatore et rigatore quolibet solus increcte intellegitur ad hoc inmissa, ut et ipsius mens per extasin particeps fieret tamquam angelicae curiae et intrans in sanctuarium dei intellegeret in nouissima.
Abbreviated transcription (Latin):
sitiuratur neque enim dies desperandi sunt homi¬
nes in illa sententia inqua scriptum est. Om̃squ
ambulant in ea non reuertentur. Dictum est eñ
scđm pondus iniqui tatis suae ut quod reuertitur
quireuertitur non sibi tribuat sed gratia edĩ xon
exoperib: Neforte extollatur. Propterea misit¬
rium gratiae huius apłs absconditũ dix̃ Nom
mando in quosunt abscondite caiusales rationes
omnium rerum naturaliter oriturarum sicut
absconditus erat leui in lumbis habrahȩ quando
& ipse decimatus est sed in dõ quiuni uersa creuae
Quamobremom̃a &iam que adhanc gratiamsiȩ¬
nificandam nonnaturali moturerumꝰ sed mira¬
mulier factaest delatereuiri & hocdormientis
quaeperipsum firma facta est tamqua eiusos¬
se firmatt illeaut̃ propteripsã in firmus quia
in locum coste non costa sedecro suppleta est xor
habuit hoc prima rerum conditio quando sexto
die dictum est masculum & feminam feciteos

Expanded text:
instauratur. neque enim desperandi sunt homiinstauratur. neque enim desperandi sunt homines in illa sententia, in qua scriptum est: omnes, qui ambulant in ea, non reuertentur. dictum est enim secundum pondus iniquitatis suae, ut, quod reuertitur qui reuertetur, non sibi tribuat, sed gratiae dei, non ex operibus, ne forte extollatur. Propterea mysterium gratiae huius apostolus absconditum dixit non in mundo, in quo sunt absconditae causales rationes omnium rerum naturaliter oriturarum, sicut absconditus erat Leui in lumbis Abrahae, quando et ipse decimatus est, sed in deo, qui uniuersa creauit. quamobrem omnia, etiam quae ad hanc gratiam significandam non naturali motu rerum, sed miramulier facta est de latere uiri, et hoc dormientis, quae per ipsum firma facta est, tamquam eius osse firmata, ille autem propter ipsam infirmus, quia in locum costae non costa sed caro subpleta est, non habuit hoc prima rerum conditio, quando sexto die dictum est: masculum et feminam fecit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
aqua repente floreet & fructumgignat ut ꝑiu
uenttm sterilis femina in senec ttipariat ut asina
loquatur & si quid eius modiest deditquidem na¬
turis quascrecuit ut ex eius & haec fieripossent
neque enim exeis uł ipse fticer& quod ex eisfier
non posse ipse prefiger& qm̃ scipso non est
Necipsepototior ucrumtamen aliomodo dedit
ut non hochaberent. in moturiaturali sed in eoquo
ita crec& ciessent ut eorum natura uoluntati poter¬
tiori amplius subiacen& Hab etergo ds̃ inscipso abs¬
condittis quorundam factorum causas qua sreb
conditis non inseruit easque implet non illo ope¬
re prouidentiae quonaturas substituit ut sint
sed illo quoeas administrat ut uoluerit quas utuo¬
luit condidit ibi est & gratia ꝑquã saluifiunt pec¬
catores nam quod attinet ad naturam iniqua sua
uoluntate deprauatam recursum ꝑ semet ipsam
non habet sed perdĩ gratiam qua adiuuatur &i

Expanded text:
aqua repente floreat et fructum gignat, ut per aqua repente floreat et fructum gignat, ut per iuuentam sterilis femina in senecta pariat, ut asina loquatur et si quid eius modi est, dedit quidem naturis, quas creauit, ut ex his et haec fieri possent — neque enim ex eis uel ipse faceret, quod ex eis fieri non posse ipse praefigeret, quoniam se ipso non est nec ipse potentior — uerum tamen alio modo dedit, ut non haec haberent in motu naturali, sed in eo, quo ita creata essent, ut eorum natura uoluntati potentiori amplius subiaceret. Habet ergo deus in se ipso absconditas quorundam factorum causas, quas rebus conditis non inseruit, easque inplet non illo opere prouidentiae, quo naturas substituit, ut sint, sed illo, quo eas administrat, ut uoluerit, quas, ut uoluit, condidit. ibi est et gratia, per quam salui fiunt peccatores. nam quod adtinet ad naturam iniqua sua uoluntate deprauatam, recursum per semet ipsam non habet, sed per dei gratiam, qua adiuuatur et
Abbreviated transcription (Latin):
tempore exortus processus quesumunt fines tiue
& decessiones sui cuius quegeneris un defic ut degrta¬
notricic nonnascatur faba uł defabe triticum
uł depecorehomo aut dehomine pecus Super
hunc autem motum cursum quererum naturalem
potestas crecitoris hab& aput se posse dehisom̃ib
facere aliud quam eorum quasi seminales ratio¬
nes habent uontam enid quod non incis posuit
ut dehis fieri uł aibipso possit neque enim potentia
temeraria sed sapientiae uirtute om̃ps est & hoc
deuna quaquere intem pore suo facit quodante in
cofecit ut possit alius ergo est rerum modus quodil¬
laherba si germinat illa sic illa a&cis parit illa
non parit homoloqui potest ꝓeccus non potest
horum &talium modorum rationes nonttntũ
indõ sunt sed abillo &iam rebus creatis inditȩ̨
atque concrete ut aiut̃ lignum deterra ex cisum ari¬
dum perpolitum sine radice ulla sine terra &

Expanded text:
tempore exortus processusque sumunt finesque tempore exortus processusque sumunt finesque et decessiones sui cuiusque generis. unde fit, ut de grano tritici non nascatur faba uel de faba triticum uel de pecore homo uel de homine pecus. super hunc autem motum cursumque rerum naturalem potestas creatoris habet apud se posse de his omnibus facere aliud, quam eorum quasi seminales rationes habent, non tamen id, quod non in eis posuit, ut de his fieri uel ab ipso possit. neque enim potentia temeraria, sed sapientiae uirtute omnipotens est; et hoc de unaquaque re in tempore suo facit, quod ante in ea fecit, ut possit. alius ergo est rerum modus, quo illa herba sic germinat, illa sic, illa aetas parit, illa non parit, homo loqui potest, pecus non potest. horum et talium modorum rationes non tantum in deo sunt, sed ab illo etiam rebus creatis inditae atque concretae. ut autem lignum de terra excisum, aridum, perpolitum, sine radice ulla, sine terra et
Abbreviated transcription (Latin):
feciteos utrum iam illa ratio quam mundi primis
operibus concreaut atque concreuit ds̃ id habebat
ut scđm cam iam neces secet̃ exuirili latere feminã
fieri an hoctaintum habebat ut fieriposs&. Vt aut̃
ita ficri neces scest nonibi iam conditum sed indõ
erat absconditum si hoc ergoqueritur diccmquid
mihi uideat᷑ sine affirmandi temeritate. Quod
tamencum dixero fortasse prudenter ista consi¬
derantes quosiam xp̃iana fides imbuit &iam siñc̃
primitus istti cognoscunt dubitandum nonesse
udicabunt. Om̃is iste naturae usitacissimus cur¬
sus habetquasdam naturales legessuas scđmquas
suos determinatos quodammodo quo s &iam mala
uolunttis non possit excedere & clementamundi
huius corporei habent definitam uim qualittatem¬
quesuam quidunũ quodq ualeat uł nonualeat
quiddequo ficripossit uł nonpossit exhis uelud
primordus rerum om̃a quegignuntur suoquoq:

Expanded text:
fecit eos — utrum iam illa ratio,. ua m mundi primis fecit eos — utrum iam illa ratio,. ua m mundi primis operibus concreauit atque concreuit deus, id habebat, ut secundum eam iam necesse esset ex uiri latere feminam fieri, an hoc tantum habebat, ut fieri posset, ut autem ita fieri necesse esset, non ibi iam conditum, sed in deo erat absconditum: si hoc ergo quaeritur, dicam quid mihi uideatur sine adfirmandi temeritate; quod tamen cum dixero, fortasse prudenter ista considerantes, quos iam christiana fides inbuit, etiam si nunc primitus ista cognoscunt, dubitandum non esse iudicabunt. Omnis iste naturae usitatissimus cursus habet quasdam naturales leges suas, secundusuos determinatos quodammodo, quos etiam mala uoluntas non possit excedere, et elementa mundi huius corporei habent definitam uim qualitatemque suam, quid unumquodque ualeat uel non ualeat, quid de quo fieri possit uel non possit. ex his uelut primordiis rerum omnia, quae gignuntur, suo quaeque
Abbreviated transcription (Latin):
&iam uirum factum exfemina nullo interueni en¬
te concubitu cum semen habrahe dispositum est ꝑ
anglos in manu mediatoris. Vtrumq infidelib
incredibileest fidelibus autem curadra geste proprie¬
tatem quod dexp̃o factum est & tantum ad figura¬
tum significationem quod decua scriptum est in¬
credibileualeatur. Anuero sinecuius quam concu¬
bituuir exfemina fieri potuit femina exuiro pon
potuit & uirginalis uterus undeuir fier& habebat
uirileaut̃ latus unde femina fier& ponhabebat
cum hic dñs defamula nascer&ur ibi deseruo fani¬
bro uirginis creare. sed qui poss& ostondere incor¬
poresuo hoc seiterum fecisse quod factum estuti¬
lius inmatris corpore ostendit nibilpudendũ
ẽẽ quod ccistum est. Quod siquerit᷑ quo modo sẽ
habect ccuis alis illa conditio in qua primum ds̃
hominem fecit adimaginem ac similitud inem suã
ibi quippe & hocdictum est masculum & feminam

Expanded text:
etiam uirum factum ex femina nullo interuenienetiam uirum factum ex femina nullo interueniente concubitu, cum semen Abrahae dispositum est per angelos in manu mediatoris. utrumque infidelibus incredibile est; fidelibus autem cur ad rei gestae proprietatem quod de Christo factum est et tantum ad figuratam significationem quod de Eua scriptum est credibile uideatur? an uero sine cuiusquam concubitu uir ex femina fieri potuit, femina ex uiro non potuit? et uirginalis uterus unde uir fieret habebat, uirile autem latus unde femina fieret non habebat, cum hic dominus de famula nasceretur, ibi de seruo famubro uirginis creare; sed qui posset ostendere in corpore suo hoc se iterum fecisse quod factum est, utilius in matris corpore ostendit nihil pudendum esse quod castum est. Quodsi quaeritur, quomodo se habeat causalis illa conditio, in qua primum deus hominem fecit ad imaginem ac similitudinem suam — ibi quippe et hoc dictum est: masculum et feminam
Abbreviated transcription (Latin):
ualera insitio ut alterius generis lignum radice pro¬
pria poma porttret aliena et coalescente unitate
iam sua. Haccꝑ agricolarum opera didicimus cũ
ipsicreatores arborum ullo modo essent sed patu¬
recursum dõ creanti suum quoddam officium minis¬
teriumq preberent nequaquam enim quid quam
percorum opera exsterent si hoc indĩ opere intima
naturȩ ratio non haber&. Quidergomirum siho¬
minem exosse hominis factam non nouim quando
creantidõ quem ad modum angeli serui ant ignora¬
mus quinet arborem exarboris surculo in robore
aliena factam nosse possemus si &ista dõ creanti
quem ad modum agricolescruiant simiłt nescrem
pullo modo tamenꝰ dubittm &hominum & arbo¬
rum nonnisi dm̃ eẽ crectorem fidlitq credimus
factam feminam exuiro nullo interueniente con¬
cubitu&uiam si forte costahominis ministrattisit
ꝑ angelos & inopere creatoris sicut fidelit̃ credims

Expanded text:
ualeret insertio, ut alterius generis lignum radice proualeret insertio, ut alterius generis lignum radice propria poma portaret aliena et coalescente unitate iam sua? haec per agricolarum opera didicimus, cum ipsi creatores arborum nullo modo essent, sed naturae cursum deo creanti suum quoddam officium ministeriumque praeberent. nequaquam enim quidquam per eorum opera existeret, si hoc in dei opere intima naturae ratio non haberet. quid ergo mirum, si hominem ex osse hominis factam non nouimus, quando creanti deo quemadmodum angeli seruiant ignoramus? qui nec arborem ex arboris surculo in robore alieno factam nosse possemus, si et ista deo creanti quemadmodum agricolae seruiant, similiter nesciremus. Nullo modo tamen dubitamus et hominum et arborum nonnisi deum esse creatorem fideliterque credimus factam feminam ex uiro nullo interueniente concubitu, etiamsi forte . costa hominis ministrata sit per angelos in opere creatoris: sicut fideliter credimus
Abbreviated transcription (Latin):
quantum naturam rerum prohuma noccp
xeperiri potuimus non nouimus pascinis
existis ttmquã materialib: eleentis hoc
ua &terra aut exfruticibus uł lignorum
tib: uł &iam ecarnib: animalium sicut in¬
erabila genera uermium siuereptilium
tcerte ex concubituparentũ pullam autem
pmnem patam semus gxccone cuius libet ani¬
mantis quactam cẽt cisimilis ut sexutantum discor¬
ncretur: Querimus in rebus crcationis huius simi¬
litudinem quamulier deuiri latere stuttiest necpos¬
sumus in uonire non obaliud nisi quia homines quẽ¬
ad modum opcrentur in hac terra pouimus quemad¬
modum autem ageli in hoc mundo quodam modo agri¬
colentur nonutiq nouimus nam profectosire ota
hominum industria fruticum genus rature cursus
operar&ur nihil aliud uossomus quam exterrana sci
arbores aherbas & ex earum seminibus ab cis itidem
interram cadentib num quid innotescer& nobis quid

Expanded text:
quantum naturam rerum pro humano captu quantum naturam rerum pro humano captu experiri potuimus, non nouimus nasci, nisi aut ex istis tamquam materialibus elementis, hoc est aqua et terra, aut ex fruticibus uel lignorum fructibus uel etiam ex carnibus animalium, sicut innumerabilia genera uermium siue reptilium, aut certe ex concubitu parentum, nullam autem carnem natam scimus ex carne cuiuslibet animantis, quae tam esset ei similis, ut sexu tantum discerneretur, quaerimus in rebus creationis huius similitudinem, qua mulier de uiri latere facta est, nec possumus inuenire, non ob aliud, nisi quia homines quemadmodum operentur in hac terra nouimus; quemadmodum autem angeli in hoc mundo quodammodo agricolentur, non utique nouimus. nam profecto si remota hominum industria fruticum genus naturae cursus operaretur, nihil aliud nossemus quam ex terra nasci arbores et herbas et ex earum seminibus, ab eis itidem in terram cadentibus, numquid innotesceret nobis quid