comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
runt nos dirtpiebant sibi
edisti nos tanqͣm oues escarum: ⁊ ingentibus
disꝑsisti nos ed
Uendidisti populum tuum sine precio: ⁊ ñ fuit
multitudo incommutationib ese
osuisti nos opprobrium uicinis nostris subsan¬
nationem et derisum his qͥ ĩcircuitu nr̃o sunt.
osuisti nos insimilitudinem gentib: cõmotio¬
nem capitis inpopulis
Iotadie uerecondia mea cont᷑ meẽ: ⁊ confusio

Expanded text:
t nos diripiebant sibi. Dedisti nos tanquam oves escarum, et in gentibus dispersisti nos. Vendidisti populum tuum sine pretio, et non fuit multitudo in commutationibus eorum. Posuisti nos opprobrium vicinis nostris, subsannationem et derisum his, qui sunt in circuitu nostro. Posuisti nos in similitudinem gentibus, commotionem capitis in populis. Tot
Abbreviated transcription (Latin):
monis inscribit᷑. Quorum priorem ⁊ hebraic̃
repperi. non eccl̃iasticum ut apud latinos sed
parabolas p̾notatum. Cui iuncti erant eccl̃ia¬
stes et canticum canticoꝵ. ut similitudinem
salomonis ñ solum libroꝵ mimero: s etiã ma-¬
tertarum genere coequaret. Sccl̃s apũd hebre
os nusquam est: quia ⁊ ip̃e stilus grecã eloqͤn¬
tiam redolet ⁊ non nulli scriptoꝵ ueterum h̾c
esse iudei filonis affirmant. Sicut ergo iudith
et tobi et machabeoꝵ libros legit quidẽ eccl̃ia:. s
inter canonicas scripturas non recipit: sic et
hec duo uolumina legat adedificationẽ ple¬
bis. ñ ad auctoritatẽ eccłiasticoꝵ doginatum
cõfimandã. Sicui sane .lxxͣ. int̃p̾tum ma-
gis editio placee: habet eam a nob̾ olim emẽ¬
datam. Neq enimsic noua cudimus: ut ⁊¬
uetera destruamus. Et tam̃ c̃ diligentissime
legerit: sciat magis nr̃a intelligi que nonĩ
tercium uas tranffusa coacuerint: s statĩ

Expanded text:
monis inscribitur. Quorum priorem, Hebraicum monis inscribitur. Quorum priorem, Hebraicum reperi, non Ecclesiasticum, ut apud Latinos; sed Parabolas praenotatum, cui juncti erant Ecclesiastes et Canticum Canticorum, ut similitudinem Salomonis non solum librorum numero, sed etiam materiarum genere cecam eloquentiam redolet: et nonnulli scriptorum veterum hunc esse Judaei Philonis affirmant. Sicut ergo Judith, et Tobi, et Machabaeorum libros legit quidem Ecclesia, sed inter canonicas Scripturas non recipit: sic et haec duo volumina legat ad aedificationem plebis, non ad auctoritatem Ecclesiasticorum dogmatum confirmagis editio placet, habet eam a nobis olim emendatam. Neque enim sic nova cudimus, ut vetera destruamus. Et tamen cum diligentissime legerit, sciat magis nostra intelligi, quae non in tertium vas transfusa coacuerin
Abbreviated transcription (Latin):
quos ungit saceitotium: immocartañ diuidat.
quos xͥ nectit amor. Commentarios mnosee sumoᷤ.
rachariam malachiã quos poscitis: scripsissem
si licuisset. p̾ualitudine. Mittitis solatia sump
cuum: notatios ur̃os et librarios sustentatis.
ut uob̃ potissimum nr̃m desudet ingenium
Et ecce ex latete frequens turba duersa poscenti¬
um: quasi aut equum sit me uob̃ esurientibꝰ¬
⁊ aliis labore: aut in rõne dati et accepti cuiquã
p̃t̃ uos obnoxiꝰ sim. Itaci longa egrotatione frͣ¬
tus ne penitꝰ hoc anno reticerem et apuduos mu¬
tus essem trdu op᷑ uestro nomini consectaui.
Inc̃p̃tationem uidelicet tͥum salomonis uolumi¬
num masloch quem hebrei parabolas. uulgata
editio ꝓuerbia uocat coeleth quod grece eccl̃ia¬
sten latine concionatorem possumus dicere.
Sirasirim: quodin nr̃a lingua uertit᷑ canticũ
canticoꝵ. fertur et panaretos iesu filii sirach li¬
ber. et aliꝰ pseudographus qui sapientia salo¬

Expanded text:
quos jungit sacerdotium: immo charta non dividat, quos Christi nectit amor. Commentarios in Osee, Amos, Zachariam, Malachiam, quos poscitis, scripsissem, si licuisset prae valetudine. Mitttuum: notarios nostros et librarios sustentatis, ut vobis potissimum nostrum desudet ingenium. Et ecce ex latere frequens turba diversa poscentium: quasi aut aequum sit, me, vobis esurientibus, aliis laborare: aut in ratione dati et accepti, cuiquam, praeter vos, obnoxius sim. Itaque longa aegrotatione fractus, ne penitus hoc anno reticerem, et apud vos mutus essem, tridui opus nomini vestro consecravi, interpretationem videlicet trium Salomonis voluminum, MASLOTH  , quas Hebraei Parabolas, Vulgata autem editio Proverbia vocat: COELETH  , quem Graece Ecclesiasten, Latine Concionatorem possumus dicere: SIR ASSIRIM  , quod in nostra lingua vertitur Canticum Canticorum. Fertur et πανάρετος Jesu filii Sirach liber, et alius ψευδεπίγραφος qui Sapientia Salo
Abbreviated transcription (Latin):
t amabis dominum et scies quomodo teeclux̃
dominus de egypto ⁊q fec̾it dachan et abiran
filiis eliab
Quodsi audieritis p̾cepta illius dabit pluuiã
t̾re ur̃e et sacietatem in agris urĩsX
Et si ob audieritis omne p̃ceptum istud eiciet
dominus omnes gentes afacie tua uestra
Ecce do uob̃ hodie benedictiones et maledictiones.
sta sunt p̃cepta et iudicia que obseruabitis ꝰ
Don faoietis uoluntatem urãm. Aa
In loco quem elegerit dominus afferetis omnia
Ome u̾bum quod ego mando uob̃ tibi custodi
et fac ⁊ ꝓpħ̾a qui clixerit tͥ eamus et seruiamꝰ
diis non aucdies
ost dominum clm̃ tuum ibis et ip̃m timebis.¬
i autem fr̃ tiuis aut filius aut coniunx aut
amicus dixerit tͥ eamus seruiamus diis non
parces ei s destrues eum et lapidabitur.
Si autem audieris inuna ex ciuitatib tuis
esse homines pecc̃ores. qui recedere fecerunt a do̾¬
omnes habitatores in ea et si uere fcm̃ ẽ inter¬
ficies omnes.  R. d.
Don facietis de caluationem suꝑ mortuum.

Expanded text:
s quomodo te eduxit Dominus de Aegypto, et quae fecerit Dathan et Abiron filiis Eliab. XLIX. Quod si audieritis praecepta illius, dabit pluviam terrae vestrae, et satietatem in agris vestris. L. Et si obaudieritis omne praeceptum istud, ejiciet Dominus omnes gentes a facie vestra. LI. Ecce do vobis hodie benedictionem et maledictionem.t et judicia, quae observabitis. LIII. Non facietis voluntatem vestram. LIV. In loco quem elegerit Dominus, offeretis omnia ibi. LVIII. Omne verbum quod ego mando tibi, custodi et fac, et prophetam qui dixerit tibi: Eamus et serviamus diis, non audies. LIX. Post Dominum i autem frater tuus, aut filius, aut conjux, aut amicus dixerit tibi: Eamus, serviamus diis, non parces ei, sed deferes eum, et lapidabitur. LXI. Si autem audieris in una ex civitatibus tuis esse homines peccatores, qui recedere fecerunt omnes inhabitantes in ea, et si vere factum est, interficies omnes. LXII. Non facietis decalvationem super mortuum.
Abbreviated transcription (Latin):
De aire reditu in bethsamis et de plaga illic irrogata.
De arte transinigratione in cartachiarim ĩ domũ
aminadab. ⁊ de bello in quo phylistei ꝑcussi sunt.
et de gestis samuhelis REereetes
De filie samuhelis et ubi populus regẽ postulat. ⁊ de
saule ⁊ asinarum inquisitione.
De saule uncto in regem ⁊ inter ꝓphas ꝓphetante. ⁊
quomodo in maspha confirmatur eius regnumꝰ
De naas rege amon quomodo oppugnauit iabes
e samuhelis preceptis ad populum ⁊ designis de ce
et de saule ubi holocausta male offerre presumpsit.
De saule quomodo omnes humiliauit incircuitu na-¬
tiones. et quos ip̃e habuerit filios uel principes. ⁊ de
De samuhele ubi saulem deseruit ⁊ dauid ¶ rege.¬
unxit. ⁊ despũ nequam qui saulem uexabat
De bello phylistinorum contͣ saulem uͥ dauid goliat
interfecit ⁊ audit in decem milib. ¶ uum fecit. dd̾.¬

Expanded text:
De arcae reditu in Bethsamis, et de plaga illic irrogata. VII. De arcae transmigratione in Cariathjarim in domum Aminadab, et de bello in quo Philisthiim percussi sunt. Et de gestis Samuel. VIII. De filiis Samuelis, et ubi populus regem postulat. Et de Saule et asinarum inquisitione. IX. De Saule uncto in regem, et inter prophetas prophetante, et quomodo in Maspha confirmatur ejus regnum. X. De Naas rege Ammon, quomodo oppugnavit JabisDe Samuelis praeceptis ad populum, et de signis de coet de Saule, ubi holocausta male praesumpsit offerre.De Saule, quomodo omnes humiliavit in circuitu nationes, et quos ipse habuerit filios, vel principes. Et de De Samuele, ubi Saulem deseruit, et David unxit, et de spiritu nequam qui Saulem vexabat. XVI. De bello Philistinorum contra Saulem: ubi David Goliath interfecit, et audit in decem millibus. XVII.
Abbreviated transcription (Latin):
annis multis uixerit homo: ⁊ inomnib his letat᷑
fuerit: meminisse debet tenebrosi temꝑis et dierum
multoꝵ quicumuen̾int: uanitatis arguentuiͦ
p̾tita Pitare gͦ iuuenis in adolescentia tua: ⁊ ĩbono
sit cormum in dieb iuuentutis tue. ⁊ ambula in
uns cordis tui ⁊ in intuitu ociloꝵ tuoꝵ. ⁊ scito q̃d
ꝓomnib his adclucet te d̾̃s iniulicium. Aufer i¬
ram acorde tuo: ⁊ amoue malitã acarne tua. Ado¬
lescentia enim et uoluptas: uana st̃. Mem̃to crea¬
toris tui inclieb iuuentutis tue: antequã ueniat
fẽpꝰ afflictionis ⁊̃ appropinquent anni de quib di¬
cas. ñ mͥ placent. Antequam tenebr ascat sol ⁊ lum̃
⁊ luna et stelle: ⁊ reu̾tantur nubes p̾ pluuiã qͣndo
cõmouebunt᷑ custodes domꝰ. ⁊ nutab̾t uiri fortissi¬
mi ⁊ ocioseerunt molentes ĩminuto numero: ⁊ te¬

Expanded text:
annis multis vixerit homo et in omnibus his laetatus annis multis vixerit homo et in omnibus his laetatus fuerit meminisse debet tenebrosi temporis et dierum multorum qui cum venerint vanitatis arguentur praeterita laetare ergo iuvenis in adulescentia tua et in bono situiis cordis tui et in intuitu oculorum tuorum. et scito quod pro omnibus his adducet te deus in iudicium. aufer iram a corde tuo, amoue malitiam a carne tua. adulescentia enim et uoluptas uana sunt. Memento creatoris tui in diebus iuuentutitempus afflictionis: et adpropinquent anni de quibus dicas non mihi placent antequam tenebrescat sol et lumen et luna et stellae et revertantur nubes post pluviam quando commovebuntur custodes domus et nutabuntur viri fortissimi et otiosae erunt molentes i
Abbreviated transcription (Latin):
mi ne requiras. Faciendi płes libros nullꝰ ÷ finis: fre¬
quensq meditatio carnis affuctio ẽ. finẽ loquẽdi:
omnes parit̃ audiamꝰ. Dñ time: ⁊ mandata illiꝰ
obserua. Hocest enimomnis ħo. Et cuncta q̃ fiunt¬
sub sole adlucet cb̃ iniudicrum ꝑ om̃i errato: suie¬

Expanded text:
requiras faciendi plures libros nullus est finis frequensque meditatio carnis adflictio est finem loquendi omnes pariter audiamus Deum time et mandata eius observa hoc est enim omnis homo et cuncta quae fiunt adducet Deus in iudicium pro omni errato si
Abbreviated transcription (Latin):
instant̃ oꝑare: quia nec opꝰ nec ratio. nec scientia nec
sapientia erunt apud inferos quo tu ꝓperas. uerti me
alio uicdiq subsole nec uelocium esse cuisum. nͨ forti¬
um bellum. nec sapientium panem. nec doctoꝵ diuiti¬
as. nec artificum gr̃am. s tempꝰ casumq ĩ omnib. Nes¬
cit homo finem suum: s sicut pisces capnnt᷑ hamo ⁊ sic̃
aues cõp̃hendunt᷑ laqueo: sic capiunt᷑ homines temꝑe
malo cum eis extemplosuꝑuen̾it. Hanc qͦ uidi sub so¬
le sapientiam: ⁊̃ ꝓbaui maximam. Ciuitas parua. et
pauci in ea uiri. uenit contͣ eam rex magnus ⁊ ualla¬
uit eam excruxieq munitiones ꝑgirũ: ⁊ ꝑfectaẽ ob¬
sidio. Inuentꝰq in eauir pauꝑ ⁊ sapiens: lib̾auit urbẽ

Expanded text:
stanter operare quia nec opus nec ratio nec scientia nec sapientia erunt apud inferos quo tu properas verti me alio vidique sub sole nec velocium esse cursum nec fortium bellum nec sapientium panem nec doctorum divitias nec artificum gratiam sed tempus casumque in omnibus nescit homo finem suum sed sicut pisces capiuntur hamo et sicut aves conprehenduntur laqueo sic capiuntur homines tempore malo cum eis extemplo supervenerit hanc quoque vidi sub sole sapientiam et probavi maximam civitas parva et pauci in ea viri venit contra eam rex magnus et vallavit eam extruxitque munitiones per gyrum et perfecta est obsid
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ omĩa q̃ desiderau̾unt oculi mei ñ negauieis. nͨ ꝓhi¬
bui cor meum quiomini uoluptate frueret᷑. ⁊ oblec¬
taret se in hiis que ꝑaueram. Et hanc ratꝰ sum ꝑtem
meã: si uterer labore meo. Cumq me cõu̾tissem ad
uniu̾sa oꝑa que seterant manꝰ mee: ⁊ ad labores in
quib frustra sudau̾am: uidi in omnib uanitatẽ ⁊

Expanded text:
 omnia quae desideraverunt oculi mei non negavi eis, nec prohi omnia quae desideraverunt oculi mei non negavi eis, nec prohibui cor meum, quin omni voluptate frueretur, et oblectaretur se in illis quae paraveram. Et hanc ratus sum partem meam, si uterer labore meo. Cumque reversus essem ad universa opera quae fecerant manus meae, et ad labores, in quibus frustra sudaveram, vi
Abbreviated transcription (Latin):
am deliciis: et fruar bonis. Et uidi quod hoc qͦ esset
uanitas. Risum reputaui honͣorem: ⁊ gaudio di¬
xi. Qi d frustra deciꝑis: Cogitaui in corde med absti¬
nere auinocarnem meã: ut animũ meum tͣnsfer
rem ad sapientiam deuitarẽq stulticiã: donec uiderẽ
quid esset utile filiis hominum quid fc̃o opꝰ ẽẽt sub¬
mea. eclificaui mͥ domos plantani iuineas. feci hortos
⁊ pomer:a et conseui ea cuncti generis arborib. Ex¬
truxi mͥ piscinas aqͣtum ut irrigatẽ siluã lignorũ
g̾minantium. Posseli seruos ⁊̃ ancillas multãq fa¬
miliam habui: arm̃taqͦ ⁊ magnos ouiũ greges. ul¬
traom̃s qͥ fuerunt ante me in ierłm. Coac̾uaui mͥ¬
angentum et aurum: et substãtias regum ⁊ ꝓuĩ¬
ciatum. fetimͥ cantatores ⁊ cantatͥces et delicias fi¬
lioꝵ hominum: scyphos ⁊ urteos iꝰ ministerio ad ui¬
na fundenda. Et suꝑgressus sum opib om̃s: qͥ fueĩt
ante me ĩierĩm. Sapientia qtioq ꝑseuerauit metũ:¬

Expanded text:
am deliciis, et fruar bonis. Et vidi quod hoc quoque esset vanitas. Risum reputavi errorem: et gaudio dixi: Quid frustra deciperis? Cogitavi in corde meo abstrahere a vino carnemrem ad sapientiam deuitaremque stulticiam, donec uiderem, quid esset utile filiis hominum. Impedit mea, edificavi michi domos et plantavi vineas, feci hortos et pomaria, consevi ea cuncti generis arboribus. Extruxi michi piscinas aquarum ut irrigarent silvam lignorum germinantium, possedi servos et ancillas, multamque familiam habui, armenta quoque et magnos ovium greges, ultra omnes qui fuerant ante me in Ierusalem. Coacervavi margentum et aurum, et substantias regum ac provinciarum: feci mihi cantores et cantatrices, et delicias filiorum hominum. Scyphos et urceos in ministerium ad vina fundenda, et supergressus sum opibus omnes qui fuerunt ante me in Jer
Abbreviated transcription (Latin):
erit: quid mͥ ꝓdest q̃d maiorẽ sapientie decli oꝑã. Lo¬
cutusq c̃ mente mea: ammadu̾ti qd hoc qͦ eẽt uanitaᷤ.
Non enimerit memoria sapientis similit̃ ut stulti ĩ
ꝓpetuum. ⁊ futura temꝑa obliuione cuncta pariẽ oꝑ¬
ient. Morit᷑ doctus similit̃ ut ĩdectꝰ. Et iccirto tecluit me
uite mee: uidentem mala esse uniu̾sa sub sole: ⁊ cunc¬
ta uanitatẽ atq afflictionem sp̃c. Rursus detestatꝰ sum
omnem industriam meã qua sub sole studiosissime la¬
boraui: habiturus ħedem post me quẽ ignoro utrum
sapiens anstultꝰ futur᷑ sit ⁊ dominabit᷑ in laborib me¬
isquib desudaui et sollicitꝰ fui ⁊ est quicquam tã ua
num: Inde cessaui: renunciauitq cormeũ ult  labo¬
rare sub sole. Nam cum alius laboret insapientia et
doctͥna et sollicitudine: homini otioso quesita dimit¬
tit. Et hoc gͦ uanitas et magnum malũ. Quidenĩ ꝓ¬

Expanded text:
est quod maiorem sapientiae dedi operam locutusque cum mente mea animadverti quod hoc quoque esset vanitas non enim erit memoria sapientis similiter ut stulti in perpetuum et futura tempora oblivione cuncta pariter obruent moritur doctus similiter et indoctus et idcirco taeduit me vitae meae videntem mala esse universa sub sole et cuncta vanitatem atque adflictionem spiritus rursum detestatus sum omnem industriam meam quae sub sole studiosissime laboravi habiturus heredem post me quem ignoro utrum sapiens an stultus futurus sit et dominabitur in laboribus meis quibus desudavi et sollicitus fui et esnum? Unde cessavi, renuntiavitque cor meum ultra laborare sub sole. Nam cum alius laboret in sapientia et doctrina et sollicitudine, homini otioso quesita dimittit. Et hoc ergo vanitas et magnum malum. Ad
Abbreviated transcription (Latin):
srẽm. ⁊ tam̃ laborare noncessat. nͨ satiant᷑ oculi eiꝰ di¬
uituis: nec recogitat clicens. Cui laboro. ⁊ fraudo ai̾am
emolumentum societatis sue. Si unus ceciderit:
ab alt̾o fulciet᷑. Ue soli quia cum ceciderit n̾ħt sul¬
leuantem se. Et si dormierint duo. fouebunt᷑ mu¬
tuo. Unꝰ qͦ modo calefiet: Et si quispiam p̾ualuerit
ꝯtͣ unum: duo resistunt ei. funiculꝰ tͥplex diffici¬
le rumpitur. Melior. ẽ. pauꝑ pͥuer ⁊ sapiens rege
sene ⁊ stulto qui nescit p̾uidere in posterũ: ꝙ ⁊ de
carcere catenisq int̾lum quis egrediat᷑ ad regñ.
⁊ alius natꝰ in regno ĩ opia cõsumat᷑. Uidi cunctos ui¬
uentes qͥ ambilant subsole: cum adolescente scdo¬

Expanded text:
laborare non cessat, nec satiantur oculi ejus dilaborare non cessat, nec satiantur oculi ejus divitiis: Nec recogitat, dicens: Cui laboro, et fraudo animam emolumentum societatis suae: si unus ceciderit, ab altero fulcietur: Vae soli; quia cum ceciderit, non habet sublevantem se. Et si dormierint duo, fovebuntur mutuo; unus quomodo calefiet? Et si quispiam praevaluerit contra unum, duo resistunt ei: funiculus triplex difficile rumpitur. Melior est pauper et sapiens, rege sene et stulto, qui nescit praevidere in posterum. Quod et de carcere catenisque interdum quis egrediatur ad regnum: et alius natus in regno, inopia consumatur, Vidi cunctos viventes
Abbreviated transcription (Latin):
fcasunt: ⁊ ĩt̾ram pauter reu̾tunt᷑. Qis nouit li sp̾c
dat deorsum: Et dep̾hendi nichil eẽ meliꝰ quam leta¬
ri hoĩem in oꝑe suo ⁊ hanc esse ꝑtem illiꝰ. Quis enim
eum adclucet: ut pꝰ se futura cognoscat: uerti me
ad alia: et uidi calumpnias q̃ sub sole gerunt᷑. ⁊ la¬
crimas ĩnocentum ⁊ cõsolatorem neminẽ. n posse re¬
sist̾e eoꝵ uiolentie. cunctorum auxilio destitutos.
Et laudaui magis mortuos quã uiuentes: ⁊ felicio¬
tẽ utro q iuclicani qͥ uͦ dum nat᷑ ÷: nͨ uidit mala q̃
sub sole fiunt. Ruisus cõtemplat᷑ sum om̃s labores
hominũ ⁊ industrias animadu̾ti pat̾e inuidie ꝓxi¬
mi. Et in hoc gͦ uanitas. ⁊ cura suꝑflua ẽ. Stultꝰ con¬
plicat mañ suas: ⁊ comedit carnes suas dicens. Meli¬
or est pugillus cum requie: quam plena uttaq manꝰ
cum labore ⁊ afflict̃one animi. Considerans reppi

Expanded text:
facta sunt et in terram pariter revertentur. Quis novit si spiritus facta sunt et in terram pariter revertentur. Quis novit si spiritus dat deorsum et deprehendi nihil esse melius quam laetari hominem in opere suo et hanc esse partem illius quis enim eum adducet ut post se futura cognoscat verti me ad alia et vidi calumnias quae sub sole geruntur et lacrimas innocentum et consolatorem neminem nec posse resistere eorum violentiae cunctorum auxilio destitutos et laudavi magis mortuos quam viventes et feliciorem utroque iudicavi qui necdum natus est nec vidit mala quae sub sole fiunt rursum contemplatus omnes labores hominum et industrias animadverti patere invidiae proximi et in hoc ergo vanitas et cura superflua est stultus conplicat manus suas et comedit carnes suas dicens melior est pugillus cum requie quam plena utraque manus cum labore et adflictione animi considerans repperi
Abbreviated transcription (Latin):
intemꝑe suo: ⁊ minidũ traclidit disputationi eorum.
ut non inueniat ħo op᷑ quod oꝑat᷑ ẽ dominꝰ deus ab in¬
itio usq acd finem. Et cognoui qd̃ ñ esset meliꝰ. nisi
letari ⁊ facere bene inuita sua. Omnis enĩ h̃o qui co¬
mectit ⁊ bibit et udes bonum de labore suo: hoc doñ
re. que fecit deus ut trmeat᷑. Quod factum ẽ ipsũ
ꝑmanet: que futura sunt iã suer̾t. ⁊ d̾s restaurat qͥd̾
abiit. uidi sub sole in loco uidicii impietatẽ: ⁊ iloco
iusticie impue tͥatẽ: et dixi incorde meo. Iustum ⁊ im¬
pium uidicabit dominus: ⁊ tempꝰ om̃i rei tunc e¬
rit. Dixi incorde meo de filiis hominũ ut ꝓbaret e¬
os cłs et ostend̾et similes esse bestus. Iccuco unꝰinte¬
Sic̃ morit᷑ h̾o: sic ⁊ illa moriunt᷑. Similit̃ spirat oĩa:
et nichil ht ħo iumento ampliꝰ. Cuncta subracent
uanitati: ⁊ omĩa ꝑgunt adunum locum. Deterra

Expanded text:
in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum, in tempore suo, et mundum tradidit disputationi eorum, ut non inveniat homo opus, quod operatus est Deus ab initio usque ad finem. Et cognovi quod non esset melius nisi laeteri, et facere bene in vita sua. Omnis enim homo, qui comedit et bibit, et videt bonum de labore suo, hoc donum re, quae fecit Deus ut timeatur. Quod factum est, ipsum permanet: quae futura sunt, jaloco iustitiae iniquitatem et dixi in corde meo iustum et impium iudicabit Deus et tempus omni rei tunc erit dixi in corde meo de filiis hominum ut probaret eos Deus et ostenderet similes esse bestiis idcirco unus inteSicut moritur homo, sic et illa moriuntur. Similiter spirant omnia, et nichil habet homo iumento amplius. Cuncta subiacent vanitati et omnia pergunt ad unum locum. De terra
Abbreviated transcription (Latin):
nem ⁊ curam suꝑfluam. ut adclat ⁊ congreget: ⁊ tra¬
dat ei qui placuit dõ. S ⁊ hoc uanitas ⁊ cassa sollici¬
tudo mentis. Omnia temp᷑ hñt: et suis spacuis transe¬
unt uniu̾sa subcelo. Tempꝰ nascendi: et tempꝰ mori¬
encli. Tempꝰ plantandi: et tempꝰ euellendi qd planta¬
tum est. Tempꝰ occidendi: et tempꝰ sanandi. Tempus
destruendi: et temp᷑ etlificandi. Temp̾flendi: ⁊ tẽpꝰ
tidendi. Tempꝰ plangendi: et tempꝰ saltandi. Tempꝰ
spargendi lapides: et tempꝰ colligendi. Tempꝰ ample¬
xancli et tempꝰ longe fieri acõplexib. Tempꝰ a qͥrẽ¬
di: et tempꝰ ꝑdencu. Tempͦ custõdiendiꝰ ⁊ tempꝰ abici¬
enci. Tempris scindendi: et tempꝰ consuendi. Tempꝰ
tacencłi. et tempͣ loquendi. Tempꝰ clilectionis: et tẽ¬
piis odii. Tempͥ belli et tempꝰ pacis. Quid ħt amplꝰ
honio de labore suo: uidi afflictionem quã decdit deus
filiis hominum: ut distendant᷑ inea. Cuncta fec̃ bona

Expanded text:
am superfluam, ut addat, et congreget, et tradat ei qui placuit Deo: sed hoc vanitas et cassa solicitudo mentis. Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub sole. Tempus nascendi, et tempus moriendi. Tempus plantandi, et tempus evellendi quod plantatum est. Tempus occidendi, et tempus sanandi. Tempus destruendi, et tempus aedificandi. Tempus flendi, et tempus ridendi. Tempus plangendi, et tempus saltandi. Tempus spargendi lapides, et tempus colligendi. Tempus amplexandi, et tempus longe fieri a complexibus. Tempus acquirendi, et tempus perdendi. Tempus custodiendi, et tempus abjiciendi. Tempus scindendi, et tempus consuendi. Tempus tacendi, et tempus loquendi. Tempus dilectionis, et tempus odii. Tempus belli, et tempus pacis. Quid habet amplius homo de labore suo? Vidi afflictionem, quam dedit Deus filiis hominum, ut distendantur in ea. Cuncta fecit bona
Abbreviated transcription (Latin):
onfessionem et decorem induisti: amitus lumĩe
sicut uestimento
xcendens celum sicut pellem: qui tegis aquis fu-¬
periora eius
Qui ponis nubem ascensum tuum: qui ambulas
suꝑ pennasuentorum
Qui facis angelos tuos sp̃c: ⁊ ministtos cuos ignẽ
Qui fundasti t̾ram suꝑ stabilitatem suam: non

Expanded text:
decorem induisti amictus lumine sicut vestimento extendens caelum sicut pellem qui tegis in aquis superiora eius qui ponis nubem ascensum tuum qui ambulas super pinnas ventorum qui facis angelos tuos spiritus et ministros tuos ignem  fundasti terram super stabi
Abbreviated transcription (Latin):
Mons coagulatus monpinguis: ut quid sus picamini
montes coagulatos eREt¬
ons in quo bene placitum est deo habitare ineo: et¬
enim dominus habitabit infinem. edededeẽ¬
urrꝰ dei decem milib multiplex: milia letantiũ
dominus in eis in synain sancto
scendisti in altum cepisti captiuitatem: accepisti
dona in hominibr
cenim noncredentes: in habitare dominum dm̃.
eneclictus dominus die cotidie: ꝓsꝑum it faciet
nob̃ d̾s salutarium nostrorum

Expanded text:
s pinguis: ut quid suspicamini montes coagulatos? Mons in quo beneplacitum est Deo habitare in eo: etenim Dominus habitabit in finem. Currus Dei decem millibus multiplex, millia laetantium: Dominus in eis, in Sinai, in sancto. Ascendisti in altum, cepisti captivitatem, accepisti dona in hominibus etenim non credentes inhabitare Dominum Deus benedictus Dominus die cotidie prosperum iter faciet nobis Deus salutarium nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sumpsi et combussi illũd
t qͣndo demisit uos dominus acades barnes
t p̃catus sum ante dominum . xł: dieb et qua
tabulas lapideas sicut priores ⁊ ascende adme¬
Et feci archam et ascencli in montem

Expanded text:
 sumpsi, et combussi illum. Et quando misit vos Dominus a Cades-Barne. XL. Et precatus sum ante Dominum quadraginta diebus,tabulas lapideas sicut priores, et ascende adEt feci arc
Abbreviated transcription (Latin):
quem ebreu iosue ben
num idest iosue filiu
nun uocant. ⁊ ad iu¬
Dicium librũ quem
sopthim appellant. ad ruth quoq et hester quos idem
nominib efferunt. Monemusq lectorem. ut siluam
hebraicorum nominum. et cdistinctiones ꝑ memibͣ
diuisas. diligens scriptoꝵ conseruet. ne ⁊ noster
labor et illius studium ꝑeat. Et ut in pͥmis quod
sepe testatus sum. sciat me non in rep̾hensionem
ueterum noua cudere sic̃ amici mei criminantur.
s ꝓuirili parte offerre lingue mee hominib quos
tamen nr̃a delectant. ut ꝓgrecorum exemplatibque
⁊ sumptu et labore maximo indigent. editionem no¬
stram habeant. Et sicubi in antiquorum uolumi¬
num lectione clubitarint hec illis conferentes inue¬
niant quod requirunt. Maxime cum et apud lan¬
nos tot sint exemplaria quot codices: ⁊ unusqͥsq
ꝑ arbitrio suo. uel ad diderit. uel subiraxerit: qd̾ et
uisum est. ⁊ utiq non possit uerum esse quod dis¬
sonat. Unde cesset arcuato iuislnere contra nos ĩ sur¬

Expanded text:
quem Hebraei JOSUE BEN NUN , id est, Josue filium Nun, vocant, et ad Judicum librum, quem SOPHTIM appellant, ad RUTH quoque et ESTHER , quos iisdem nominibus efferunt. Monemusque lectorem, ut silvam Hebraicorum nominum, et distinctiones per membra divisas diligens scriptor conservet, ne et noster labor et illius studium pereat. Et ut in primis, quod saepe testatus sum, sciat me non in reprehensionem veterum nova cudere, sicut amici mei criminantur; sed pro virili parte offerre linguae meae hominibus quos tamen nostra delectant, ut pro Graecorum ἑξαπλοῖς, quae et sumptu et labore maximo indigent, editionem nostram habeant. Et sicubi in antiquorum voluminum lectione dubitarint, haec illis conferentes, inveniant quod requirunt: maxime cum apud Latinos tot sint exemplaria, quot codices; et unusquisque pro arbitrio suo vel addiderit, vel subtraxerit quod ei visum est: et utique non possit verum esse quod dissonat. Unde cesset arcuato vulnere contra nos insur
Abbreviated transcription (Latin):
stochio uirgini xp̃i negare non potiu decreui musdũ¬
sp̃c hos regit artus ꝓpħarum explanationi incombere.
ec obmissum iam diu opusqͣsi quoddã pꝰ liminio re¬
petere p̾sertim cum ⁊ admirabilis sc̃s q uir pãma¬
chius hoc idem litteris flagitet ⁊ nos ad patͥam festi¬
nantes mortiferos sirenarum cantus. surda debeam᷑
aure tͣnsire.

Expanded text:
stochio virgini Christochio virgini Chrispiritus hos regit artus, Prophetarum explanationi incumbere, et omissum jamdiu opus, quodam postliminio repetere: praesertim cum et admirabilis sanctusque vir Pammachius hoc idem litteris flagitet, et nos ad patriam festinantes, mortiferos Sirenarum cantus surda debeamus aure transire.
Abbreviated transcription (Latin):
nim audientis utulitas est nos laborando sudare. ⁊
alios detrahendo laborare: dolere uideos. quod calũ¬
pniaudi eis et irridendi xp̃ianos sit a nob̃ ablata oc¬
casio et eccł̃ie homines id despicere. immo lacerare
unde adu̾sarii torqueantua: Quod siuetus eis tan¬
tum interp̃tatio placet. que ⁊ michi non displicet.
et nichil extra recipiendum putant. cur ea q̃ suba¬
stericis ⁊ obelis uł addita sunt uł amputara legũt
et neglegunt: Quare danihelem iuxta theodononis
translationem eccłie susceꝑunt: Cur origenẽ mi¬
rantur ⁊ eusebium pamphili cunctas editiones
similit̾ disserentes: Aut que fuint stulticia pꝰquã
Niera dixerint ꝓferre qudd falsa sunt: unde auteni
I nouo testamento ꝓbare poterunt ad sumptate¬
Rmonia que in libris ueterib non habent᷑: Hec
dicimus ne omnino calumpniantib tacere uide¬
amur. Ceterum post sc̃e paule dormitionem cuius
uita uirtutum exemplumest ⁊ hos libros quos eu¬

Expanded text:
l legentis utilitas est, nos laborando sudare, et alios detrahendo laborare? dolere Judaeos quod calumniandi eis et irridendi Christianos sit ablata occasio, et Ecclesiae homines id despicere, immo lacerare, unde adversarii torqueantur? Quod si vetus eis tantum interpretatio placet, quae et mihi non displicet, et nihil extra recipiendum putant: cur ea quae sub asteriscis et obelis, vel addita sunt, vel amputata, legunt, et negligunt? Quare Danielem juxta Theodotionis translationem, Ecclesiae susceperunt? Cur Origenem mirantur, et Eusebium Pamphili, cunctas editiones similiter disserentes? Aut quae fuit stultitia, postquam vera dixerint, proferre quae falsa sunt? Unde autem in novo Testamento probare poterunt assumpta testimonia, quae in libris veteribus non habentur? Haec dicimus, ne omnino calumniantibus tacere videamur. Caeterum post sanctae Paulae dormitionem, cujus vita virtutis exemplum est, et hos libros, quos Eu
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa. Melior ẽ pariꝑ ambulãs insimplicitate sua: qͣm
diues pͣius itinerib. Q cͦstodit legẽ filiꝰ sapiẽs ẽ. qͥ an¬
tem pascit ꝯmessatores cõfundit prẽm suũ. Qi coacer¬
uat cliuitias usuris et fenore liberali. ĩ pauꝑes cõgre¬
gat eas. Qi declinat aurẽ suã ne audiat legẽ: oratio
eiꝰ erit execrabilis. Qi decipit iustos ĩuia mala. ĩ ĩteri

Expanded text:
simplicitate sua, quam dives in pravis itineribus. Qui custodit legem, filius sapiens est: qui autem pascit comessatores, confundit patrem suum. Qui coacervat divitias usuris et fenore, liberali in pauperes congregat eas. Qui declinat aures suas, ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis. Qui decipit justos in via mala
Abbreviated transcription (Latin):
humilẽ sp̃u suscipiet gła. Qi cum fure ꝑticipat odit
aĩam suã: adiurantẽ audit. ⁊ ñ indicat. Qi timet
quirũt faciẽ pͥncipis: ⁊ a dño iudiciũ egredit᷑ singło¬
rum. Abhominãt᷑ iusti uirum ĩpium: et ab hominã¬
tur impiieos qui in recta st̃ uia. uerbũ c̾stodiẽs filiꝰ.¬

Expanded text:
humilem suscipiet gloria. Qui cum fure partitur, odit animam suam; adjurantem audit, et non indicat. Qui timet quirunt faciem principis, et a domino iudicium egreditur singulorum. abominantur iusti uirum impium, et abeminantur impii eos qui in recta sunt uia. Et post XII
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ t̾ra: ⁊ qͣrtum ñ potest sustin̾e. Pseruum cũ
reguau̾it: ꝑstultũ c̃ saturatꝰ fuerit cibo. ꝑodiosã
mistierẽ cum in mat̾monio fuerit assumpta: ⁊ ꝑ
ancillã cumheres fuerit dñe sue. Quattuor sunt
minima t̾re: ⁊ ip̃a sunt sapientiora saꝑientib. for¬
mice popł infiimus: qui p̾ꝑat inmesst cibũ sͥ Lepu¬
sculus plebs inualida: qui collocat ĩ petͣ cubile suũ.
que bñe gradiunt᷑. ⁊ qͣrtum qd̾ incedit felicit̃. Leo
fortissimꝰ bestiarum ad nulliꝰ pauet occursum. Gal
lus succinctus lumbos ⁊ aries. nec est rex qui resistat
ei: et qui stultus apparuerit post qͣm elatꝰ ẽ ĩsullime.
Si enĩ intellexisset. ori imposuisser mamũ. Qi autẽ¬
fortit᷑ p̾mit ubera adeliciendum lac: expͥmit buty¬
rũ. ⁊ qͥ uehem̃t̃ enungit. elicit sãguinẽ. Et qͥ ꝓuocat
sras: ꝓclucit liscordias. berba lamuhelis regis: uisio
qua erudiuit eũ mat̃ fua. Qid dilecte mi qͥd dilecte

Expanded text:
sustinere per servum cum regnaverit per stultum cum saturatus fuerit cibo per odiosam mulierem cum in matrimonio fuerit adsumpta et per ancillam cum heres fuerit dominae suae quattuor sunt minima terrae et ipsa sunt sapientiora sapientibus formicae populus infirmus quae praeparant in messe cibum ssculus plebs invalida, qui collocat in petra cubile suum: quae bene gradiuntur, et quartum, quod incedit feliciter: Leo fortissimus bestiarum, ad nullius pavelus succinctus lumbos, et aries, nec est rex qui resistat ei. Est qui stultus apparuit, postquam levatus est in sublime. Si enim intellexisset, ori imposuisset manum . Deexprimit butyrum et qui vehementer emungitur elicit sanguinem et qui provocat iras producit discordias verba Lamuhel regis visio qua erudivit eum mater sua quid dilecte mi quid dilecte
Abbreviated transcription (Latin):
niet int̾itꝰ ⁊ eu̾ sanitas ñ seq̃t᷑. In młtiplicatõne ĩstoꝵ le¬
tabit᷑ uulgꝰ: t̃ impii sũpserĩt pͥncipatũ gemet populꝰ.
uir qͥ amat sapientiã letificat prẽm suũ: qͥ autẽ nutrit
scorta. ꝑdet substantiã. Rex iustꝰ eriget t̾rã: uir auatꝰ
destruer eã. Hõ qͥ blãcdis fictis ꝙ sermonib loqͥt᷑ amico

Expanded text:
 eum sanitas non sequitur in multiplicatione iustorum laetabitur vulgus cum impii sumpserint principatum gemet populus vir qui amat sapientiam laetificat patrem suum qui autem nutrit scorta perdet substantiam rex iustus erigit terram vir avarus destruet eam homo qui blandis fictisque sermon
Abbreviated transcription (Latin):
Infernꝰ ⁊ ꝑditio non replebunt᷑: similit̾ ⁊ oculi homi¬
num in satiabiles. Quomͦ ꝓbat᷑ in cõfiatorio argẽtũ et
ĩfornace aurũ: sic ꝓbat᷑ ho ore laudantis. Cor iniqͥ exq̃¬
ret mala: cor autẽ tectum exqͥret scientiã. Si cõtude
coris tui: tuosq greges considera. Nonenim habebis
lecta sunt fena de montib. Agni aduestim̃tũ tuũ: ⁊
hecli agͥ p̃cium. Sufficiat tͥ lac capͣrũ ĩ cibos tuos: et

Expanded text:
Infernus et perditio non replentur: similiter et oculi hominum insatiabiles. Quomodo probatur in conflatorio argentum, et in fornace aurum; sic probatur homo in ore laudantis. Si contudercoris tui: tuosque greges considera. Non enim habebis lecta sunt fena de montibus. Agni ad vestimentum tuum: et hedi agri precium. Sufficiat tibi lac capr
Abbreviated transcription (Latin):
rum uideb̾t. Erudifilium tuũ ⁊ refrigerabit te: ⁊
dabit delicias aĩe tue. Cum ꝓphetia deset̾it dissipabi¬
tur populꝰ: qͥ uͦ cͦstodit legem bat᷑ ÷. Seruus u̾bis ñ
potest erudiri: quia qd̃ dicis intelligit: ⁊ respõd̾e con¬
tempnit. uidistihoĩem uelocẽ adloquend̾: stulticia ma¬
gis sꝑanda ẽ quam illiꝰ correptio. Qi delicare a puericia

Expanded text:
m videbunt erudi filium tuum et refrigerabit te et dabit delicias animae tuae cum prophetia defecerit dissipabitur populus qui custodit legem beatus est servus verbis non potest erudiri quia quod dicis intellegit et respondere contemnit vidisti hominem velocem ad loquendum stulti magis
Abbreviated transcription (Latin):
tue. Melior ẽ uiciꝰ iuxta. quã fr̾ ꝓcul. Stude sapiẽ¬
tie filimi ⁊ letifica cor meũ: ut possis exprobranti
respõd̾e sermonem. Astutꝰ uidens malum abscondi¬
tus e̾: paruuli transeuntes sustinuere dispẽdia. Col¬
le uestim̃tũ eiꝰ quifidem spospondit ꝑ extraneo: ⁊ ꝓ
alienis aufer ei pignꝰ. Qi bñdicit ꝓximo suo uoce

Expanded text:
tuae melior est vicinus iuxta quam frater procul stude sapientiae fili mi et laetifica cor meum ut possim exprobranti respondere sermonem astutus videns malum absconditus est parvuli transeuntes sustinuere dispendia tolle vestimentum eius qui spopondit pro extraneo et pro alienis auferto pignus qui benedici
Abbreviated transcription (Latin):
ĩcidet in eã: ⁊ qͥ uoluit lapidem reu̾tet᷑ ad eũ. Lĩgua
fallax n̾ amat u̾itatem: ⁊ os lubricum oꝑatͦ ruinas.
Negłieris incrastinum: ignorans qͥd suꝑuentura
pariat dies. Laudet te alienꝰ et nonos tuũ: extͣneus
⁊ ñ labiatua. Graue ÷ saxum et onerosa harena: s
ẽ manifesta correctõ: quam amor absconditꝰ. Melio¬
ra sunt uuln̾a cliligentis: quam fraudulenta odi¬
entiȩ oscula. Anima saturata calcabit fanũ: aĩa
esuriens ⁊ amarũ ꝓ clulci sumet. Sic̃ auis tͣnsmigͣns
de nidosuo: sic uir qui relinquit locũ suũ. Ungnẽto

Expanded text:
t lapidem revertetur ad eum lingua fallax non amat veritatem et os lubricum operatur ruinas ne glorieris in crastinum ignorans quid superventura pariat dies laudet te alienus et non os tuum extraneus et non labia tua grave est saxum et onerosa harena sed est manifesta correptio quam amor absconditus meliora sunt vulnera diligentis quam fraudulenta odientis oscula anima saturata calcabit favum anima esuriens et amarum pro dulce sumet sicut avis transmigrans de nido suo sic
Abbreviated transcription (Latin):
guẽ inique: ⁊ fallax obtemꝑat labiis mendacib. Qi
despicit pauꝑem exprobrat scõri eiꝰ ⁊ qͥ in ruma leta¬
tur alt̾ius nonerit impunitꝰ. Corona senum filii fili¬
orum: ⁊ gla filioꝵ patres eoꝵ. Non decent stultũ uer¬
ba cõposita: nͨ pͥncipẽ labium mentiens. Gẽma gra¬
tissima expectatio p̾stolantis: qͦc̃q se u̾terit prudẽt
intelliget. Qi celat delictum querit amicicias: qͥ alt̾o
sermone repetit. separat federatos. Plus ꝓficit cor¬
rectio apud prudentẽ: quã centum plage apud siti¬
tum. Semꝑ uirgia querit maiꝰ: angls autem cru¬
delis mittetur cont᷑ eum. Expecdit magis urse occͦ¬
rere raptis fetib: quam fatuo confidenti sibi ĩstulti¬
cia sua. Qui reddit mala ꝓbonis: non recedet malũ
de domo eiꝰ. Q dimittit aquam caput ẽ iurgioꝵ: ⁊
anteqͣm patiat᷑ contumeliam iudicium deserit.
Et qͥ iustificat impiũ. ⁊ qͥ condempnat iustũ: abhomi¬
nabilis ẽ ut̃q apud dñm. Quid ꝓdest habere diuii

Expanded text:
ndacibus. Qui despicit pauperem, exprobrat factori ejus; et qui ruina laetatur alterius, non erit impunitus. Corona senum filii filiorum; et gloria filiorum patres sui. Non decent stultum verba composita, nec principem labium mentiens. Gemma gratissima exspectatio praestolantis; quocumque se verterit, prudenter intellegit qui celat delictum quaerit amicitias qui altero sermone repetit separat foederatos plus proficit correptio apud prudentem quam centum plagae apud stultum semper iurgia quaerit malus angelus autem crudelis mittetur contra eum expedit magis ursae occurrere raptis fetibus quam fatuo confidenti sibi in stultitia sua qui reddit mala pro bonis non recedet malum de domo eius qui dimittit aquam caput est iurgiorum et antequam patiatur contumeliam iudicium deserit et qui iustificat impium et qui condemnat iustum abominabilis est uterque apud Dominum quid prodest h
Abbreviated transcription (Latin):
tus ⁊ pluuie non sequentes: uir głosus. ⁊ ꝓmissa nõ
cõplens. Patientia lemet᷑ pͥnceps: ⁊ lingua mollis
cofringit᷑ duriciam. Mel inuenisti. comede qd sufficit
tͥ: ne forte satiatꝰ euomas illud. S ubthe pedem tuũ de
domo ꝓximi tui: neqͣndo satiatꝰ oderit te. Iaculũ ⁊ gla¬
diꝰ ⁊ sagnta acuta:. hoqͥ locͥt᷑ contͣ ꝓximũ suũ falsũ¬

Expanded text:
tus et pluvie non sequentes, vir gloriosus promissa non complens. Patientia lenietur princepes, et lingua mollis confringit duritiam. Mel invenisti, comede quod sufficit tibi, ne forte satiatus evomas illud. Subtrahe pedem tuum de domo proximi tui, nequando satiatus tui oderit te. Jaculum, et gladius, et sagitta acuta
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ iudissem: posui in corde meo. ⁊ exemplo didici
disciplinã. Uscrcͦ piger dormisꝰ qͣndo de sompno
consurgis: Parum inqͣm dormies moclicũ dormi¬
tabis: pauxillum manꝰ cõseres ut quiescas. ⁊ ueni¬
et qͣsi cuisor egestas tua: ⁊ m̃dicitas qͣsiuir armatꝰ.¬

Expanded text:
idissem, posui in corde meo et exemplo didici disciplinam . Usquequo piger dormis, usquequo de somno non consurgis? Paululum dormies, modicum dormitabis, pauxillum manus conseres ut quiescas, et veniet quasi cursor egestas tua, et mendicitas tua quasi vir armat
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ ip̃os ueniet bñclictio. Labia de osculabit᷑: qͥ rec¬
ta uerba respõdit. Preꝑa foris opꝰtiñ ⁊ diligenter
exerce agrum tuum ut pꝰea edifices domũ tuã. Ne
sis testis frustra cont᷑ ꝓximum tuũ: nͨ lactes quen¬
quam labiis tuis. Ne dicas quomodo fecit
mͥ sic faciã ei: reddam unicuiq scd̾m opꝰ suũ. ꝑ
agrũ hominis pig̾ tͣnsiui ⁊ ꝑ uineã uiri stulti: et
ecce totum repleuerant urtice. Oꝑuerãt suꝑficiẽ

Expanded text:
nedictio labia deosculabitur qui recta verba respondet praepara foris opus tuum et diligenter exerce agrum tuum ut postea aedifices domum tuam ne sis testis frustra contra proximum tuum nec lactes quemquam labiis tuis ne dicas quomodo fecit mihi sic faciam ei reddam unicuique secundum opus suum per agrum hominis pigri transivi et per vineam viri stulti et ecce totum repleverant u
Abbreviated transcription (Latin):
feret᷑. Auli fili mi ⁊ estosapiens:⁊ ditige ĩtia ani¬
mum tuũ. Noli esse ĩ cõuiuiis potatoꝵ n incõmesatõ¬
nib eoꝵ qͥcarnes aduescend̃ cõferũt: qr uacantes po

Expanded text:
feretur audi fili mi et esto sapiens et dirige in via aniferetur audi fili mi et esto sapiens et dirige in via animum tuum noli esse in conviviis potatorum nec in comesationibus eorum qui carnes ad vescendum conferunt quia vacan
Abbreviated transcription (Latin):
cibos eiꝰ: qm̃ ĩ similitudĩe arioli ⁊ c̾õtectoris estimat ꝙ
ignorat. Comede ⁊ bibe dicet tͥ: ⁊ mens eiꝰ ñ ẽ tecum.
Cibos qͦs comederis euomes: ⁊ ꝑdes pulchros sermones
tuos. In aurib ĩsipientium ne loqͣris: qr despitient do¬
ctnã eloquii tui. Ne attingas tͥminos ꝑuuloꝵ: ⁊ agm̃
pupilloꝵ ne introeas. Opinquus enĩ eoꝵ fortis e̾. et
ip̃e iudicabit ꝯtͣ te causã illoꝵ. Ingͤdiat᷑ ad doctͥnã
cortuũ: ⁊ aures tue ad u̾ba scientie. Noli subtͣhere a
puero disciplinam Sienĩ ꝑcisseris eũuirga ñ moriet.
Tu uͥga ꝑcuties eũ ⁊ aĩam de infernolib̾abis. fili mi
sisaptensfuerit animꝰ tuus: gandebit tecũ cortuũ ⁊ͣ
exultab̾t renes mei. cum locuta fuerĩt rectũ labia tua.
Donemulet᷑ cor tuũpecc̃ores. s ĩtimore dñi esto tota
die: qr habebis spem ĩ nouissimoet p̾stolatõ tua ñ au¬

Expanded text:
 in similitudinem harioli et conjectoris, aestimat quod  in similitudinem harioli et conjectoris, aestimat quod ignorat. Comede et bibe, dicet tibi: et mens ejus non est tecum. Cibos, quos comederas, evomes, et perdes pulchros sermones tuos. In auribus insipientium ne loquaris: quia despicient doctrinam eloquii tui. Ne attingas terminos parvulorum: et agrum pupillorum ne introeas. Propinquus enim illorum fortis est: et ipse judicabit contra te causam illorum. Ingrediatur ad doctrinam cor tuum et aures tuae ad verba scientiae noli subtrahere a puero disciplinam si enim percusseris eum virga non morietur tu virga percuties eum et animam eius de inferno liberabis fili mi si sapiens fuerit animus tuus gaudebit tecum cor meum et exultabunt renes mei cum locuta fuerint rectum labia tua non aemuletur cor tuum peccatores sed in timore Domini esto tota die quia habebis spem in novissimo et praestolatio tua non au
Abbreviated transcription (Latin):
anmã eiꝰ. Noli ẽẽ amitꝰ homini iracundo. neq ambu¬
les c̃ uiro furioso: ne forte cliscas semitas eĩ. ⁊ sumas scan¬
dalum aĩe tue. Noli esse cum iis qͥ defigũt manꝰ suas.
⁊qͥuades se offerunt ꝓ debitis. Sienĩ non habes unde
restituas. qͥd cause est ut tollas oꝑimentũ decubili
tuo:ꝰ Ne transgrediaris t̾minos antiquos: quos po¬
suer̾t patres tui. Uidisti uitũ uelocẽ ĩ oꝑe suoͦ. Sorã
regib stabie: nec erit ante ignobiles. Quando sede¬
ris ut comedas ĩ pͥncipe. cliligent̃ actende q̃ posita
sũt ante faciẽ tuam. ⁊ statue cultrum ĩguiture tuo.
sitam̃ habes potestatẽ in animã tuã. Ne desides de cibiͤ
eiꝰ in qͦ ẽ panis m̃dacii. Noli laborare ut diteris: s pru¬
dentie tuepone modum. Neerigas oculos tuos adopeᷤ
quas hab̾e non potes: qr facient sibi pennas qͣssi ad̾ͥle. ⁊
uolab̾t incelũ. Necomẽdas cum hoĩe ĩuido ⁊ ne desid̾es

Expanded text:
ni iracundo neque ambules cum viro furioso ne forte discas semitas eius et sumas scandalum animae tuae noli esse cum his qui defigunt manus suas et qui vades se offerunt pro debitis si enim non habes unde restituas quid causae est ut tollat operimentum de cubili tuo ne transgrediaris terminos antiquos quos posuerunt patres tui vidisti virum velocem in opere suo coram regibus stabit nec erit ante ignobiles quando sederis ut comedas cum principe diligenter adtende quae posita sunt ante faciem tuam et statue cultrum in gutture tuo si tamen habes in potestate animam tuam ne desideres de cibis eius in quo est panis mendacii noli laborare ut diteris sed prudentiae tuae pone modum ne erigas oculos tuos ad opes quas habere non potes quia facient sibi pinnas quasi aquilae et avolabunt in caelum n
Abbreviated transcription (Latin):
rit inuitro color. eĩ. Ingredit᷑ blande: s m̃ouissimo
mordebit ut colub̃ et sicut regulꝰ uenena diffundet.
Oculi tui uidebunt extranea: ⁊ cor tuum loquet᷑ ꝑ¬
ũsa. ⁊ eris sic̃ dormiens in meclio mari: ⁊ qͣsi sopitus
gub̾nator amisso clauo et dices. Uerb̾au̾unt mes ñ
dolui: trax̾unt me ⁊ egoñ sensi. Quando euigilabo.
fraudes labra eorũ loquent᷑. Sapientia eclificabit᷑ domꝰ:
et prudentia roborabit᷑. In doct᷑na replebunt᷑ cellaria

Expanded text:
rit in vitro color eius ingreditur blande sed in novissimo mordebit ut coluber et sicut regulus venena diffundet oculi tui videbunt extraneas et cor tuum loquetur perversa et eris sicut dormiens in medio mari et quasi sopitus gubernator amisso clavo et dices verbdolui: traxerunt me, et ego non sensi: quando evigilabo, fraudes labia eorum loquuntur. Sapientia aedificabitur domus, et p
Abbreviated transcription (Latin):
te sua. In corde prudentis requiescit sapientia et
in doctos quõq erucliet. Iusticia eleuat gẽtẽ:
miseros facit populos peccatum. Acceptꝰ ẽ regi
minister intelligens: iracundiã eiꝰ inutił susti¬
nebit. Responsio mollis frangit iram: sermo durꝰ
suscitat furorẽ. Lingua sapientium ornat scien¬
tiã: os fatuorum ebullit stulticiã. In om̃i loco: o

Expanded text:
 in corde prudentis requiescit sapientia: et indoctos quoque erudiet. Justicia elevat gentem: miseros facit populos peccatum. Acceptus est Regi Minister intelligens: iracundiam ejus inutilis sustinebit. Responsio mollis frangit iram: sermo durus suscitat furorem. Lingua sapientium ornat scientiam. Os fa
Abbreviated transcription (Latin):
et qͣsi mutꝰ ualidꝰ cucundans eũ. Añqͣm cont̾at᷑ ex¬
altat᷑ cor hoĩs: ⁊ antequã głificet᷑ humiliabit᷑. Ql
priꝰ respõdet quã audiat stultum se esse demonstrat.
et cofusione dignum. Sp̃c uiri sustentat ĩbecillita¬
tem suã: sp̃m uero ad irascendum facilẽ qͥs pot̾it
sustin̾e: Cor prudens possidebit scientiã: ⁊ auris sa¬
pientiũ queret doctͥnam. Donum hoĩs clilatat ui¬
am eiꝰ: et ante pͥncipes spatium ei facit. Iustꝰ pͥ
or accusator ẽ sui: ueniet amitꝰ eiꝰ ⁊ ĩuestigabit
eum. Contraclictiones cõpͥmit sors: ⁊ ĩter poten¬
tes qͦ diuidicat. fee qui adiuuat᷑ afr̃e qͣsi ciitaᷤ
firma. et iudicia quasi uectes urbiũ. De fructu
oris uiri replebit᷑ uent̃ eiꝰ: ⁊ genimina labiorũ
illiꝰ saturabunt eum. Mors et uita ĩ manu lin¬
gue: qͥ diligunt eam comedent fructꝰ eiꝰ. Qĩue
nerit mulierẽ bonã inuenit bonum. ⁊ hauriet

Expanded text:
m conteratur exaltatur cor hominis et antequam glorificetur humiliatur qui prius respondit quam audiat stultum se esse demonstrat et confusione dignum spiritus viri sustentat inbecillitatem suam spiritum vero ad irascendum facilem quis poterit sustinere cor prudens possidebit scientiam et auris sapientium quaerit doctrinam donum hominis dilatat viam eius et ante principes spatium ei facit iustus prior est accusator sui venit amicus eius et investigavit eum contradictiones conprimit sors et inter potentes quoque diiudicat frater qui adiuvatur a fratre quasi civitas firma et iudicia quasi vectes urbium de fructu oris viri replebitur venter eius et genimina labiorum illius saturabunt eum mors et vita in manu linguae qui diligunt eam comedent fructus eius qui invenit mulierem invenit bonum et hauriet
Abbreviated transcription (Latin):
titia colligata e̾ in corde pueri: ⁊ uirga discipline ef¬
fugabit eam. Qi calumpniat᷑ pauꝑẽ ut augeat di¬
uitias suas: dabit ip̃e ditiori et egebit. Inclina aurẽ
tuã ⁊ auli uerba sapientium: appone autẽ cortu¬
um ad cloct̾nã meã. Que pulchra erit tͥ cũ seruaue¬
ris eam incorde tuo: ⁊ redundabit in labiis tuis. ut
Ette descripsi eam t̃ triplicit̃ incogitatõnib ⁊ scienti¬
a. ut ostenderem tͥ firmitatem ⁊ eloqiua u̾itatis:
respõde ex hiis illis qui miserunt te. Non facias uolẽ¬

Expanded text:
titia conligata est in corde pueri, et virga disciplinae effugabit eam. Qui calumniatur pauperem, ut augeat divitias, dabit ipse ditiori, et egebit. Fili mi, inclina aurem tuam, et audi verba sapientiae: appone autem cor ad doctrinam meam: quae pulchra erit tibi, cum servaveris eam in ventre, et redundabit in labiis tuis: ut Ecce descripsi eam tibi tripliciter, in cogitationibus et scientia: Ut ostenderem tibi firmitatem, et eloquia veritatis, respondere ex his, illis qui miserunt te. Non facias viole
Abbreviated transcription (Latin):
ricordes uocantͦ: uitum autẽ fidelẽ quis ĩuemiet: Iu¬
stꝰ autẽ qͥ ãbulat in simplicitate sua: b̾atos p̾se filios
d̾elinquet. Rex qͥ sẽdet in solio iudicii. dissiꝑat om̃e
malũ intuitusuo. Quis potest dicere munclum ẽ
cor meũ. purꝰ sum apeccato: Pondꝰ et ponclus. men¬
sura ⁊ mensura utrumq abominabile ẽ ap̃d̾m.
Ex studiis suis intelligit᷑ puer: simũda ⁊ rectasũt
oꝑa eiꝰ. Aurẽ audientẽ ⁊ oculũ uidentẽ: domiñ fecit

Expanded text:
um autem fidelem quis inveniet? Justus, qui ambulat in simplicitate sua, beatos post se filios derelinquet. Rex, qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo. Quis potest dicere: Mundum est cor meum, purus sum a peccato? Pondus et pondus, mensura et mensura: utrumque abominabile est apud Deum. Ex studiis suis intelligitur puer, si munda et recta sint opera ejus. Aurem audie