comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iam in terris. sed inaera loquens.
quando sicut ait lucas euangelista.
eduxit eos extra ciuitatẽ in bethania
Et cũ bene dicer& illis. eleuatis mani¬
bus ferebatur incęlũ Et pulchrȩ
illis recumbentib: dñs apparere uo¬
luit . quia inter recumbentes. pax
& concordia sol& seruari Cum
ergo illis recũ bentib apparuit. os¬
tendit illos sua uisione eẽ dignos. qui
pacẽ in concussam &iam int̾aduer¬
sa seruant Qui possunt cũ psal¬
mista dicere. Cũ his qui oderunt
pacẽ eram pacificus. Vn decim
discipulis apparuit. quia iudas
tradendo magistrũ. ab eoꝵ consor¬
tio sequestratus fuerat. & mathi¬
as necdũ in sorte electionis uocatꝰ
extiterat Post increpationẽ aũt.
duritiã cordis. & incredulitatẽ. mox
officiũ p̃dicandi adiungit Et dix̃
eis inc Tuntes inmundũ uniuersũ.
p̃dicate cu angelium om̃i creaturę
Potest mouere minus intellegentes.
quomodo cuangeliũ prȩdicandum

Expanded text:
jam in terris, sed in aera loquens, jam in terris, sed in aera loquens, quando, sicut ait Lucas evangelista , « eduxit eos extra civitatem in Bethaniam, et cum benediceret eis, elevatis manibus, ferebatur in coelum. » Et pulchre illis recumbentibus Dominus apparere voluit, quia inter recumbentes pax et concordia solet servari. Cum ergo illis recumbentibus apparuit, ostendit illos sua visione esse dignos, qui pacem inconcussam etiam inter adversa servant, qui possunt cum Psalmista dicere: « Cum his qui oderant pacem, eram pacificus . » Undecim discipulis apparuit, quia Judas tradendo magistrum, ab eorum consortio sequestratus fuerat, et Matthias necdum in sorte electionis vocatus exstiterat. Post increpatam autem duritiam cordis, et incredulitatem, mox officium praedicandi adjungit: « Et dixit eis Jesus: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. » Potest movere minus intelligentes quoniam Evangelium praedicandum
Abbreviated transcription (Latin):
hanc ñ legit corporalit̃ uisus interris
loquens. sed in aera celũ ascendens.
Decies eni post resurrectionẽ suã homi¬
nib: apparuisse ab cuanglistis de¬
scribitur. Primo marie magdalene
flenti admonumentũ Secundo. ei¬
dem mariȩ cũ altera eiusdẽ nominis
lis cius resurrectionẽ: quando occur¬
rit eis dicens guete ille aũt acces¬
serunt. & tenuer̃ pedescrus Tertio.
simonipetro. Quarto. duob discipu¬
lis ꝑgentib: in castellũ emaus. quan¬
do cognouer̃ eum in fractione panis
Quinto. discipulis ꝓp̃t metum iu¬
deorũ in conclaui residentib quan¬
mo piscantib: discipulis admare
tyberiadis Octauo ingalilea quan¬
do sicut Nt matheus euangelista. unde¬
cim discipuli abierunt in galileam.
in montẽ ubi constituit illis iħs. & ui
dentes eũ adorauerunt Nono ut
p̃sens lectĩo narrat quando apparu¬
it illis recũbentib & ex ꝓbrauit in¬
credulitatem illoꝵ Decimo. non

Expanded text:
haec non legitur corporaliter visus in terris haec non legitur corporaliter visus in terris loquens, sed in aera coelum ascendens. Decies enim post suam resurrectionem hominibus apparuisse ab evangelistis describitur: primo Mariae Magdalenflenti ad monumentum; deinde, eidem Mariae, et alteri ejusdem nominis lis ejus resurrectionem, quando occurrit eis, dicens, Avete: illae autem accesserunt et tenuerunt pedes ejus; tertio Simoni Petro; quarto, duobus discipulis pergentibus in castellum Emmaus, quando cognoverunt eum in fractione panis; quinto, discipulis propter metum Judaeorum in conclavi residentibus, quan, piscantibus discipulis ad mare Tiberiadis; octavo, in Galilaea, quando, sicut ait Matthaeus evangelista , « undecim discipuli abierunt in Galilaeam, in montem ubi constituit illis Jesus, et videntes adoraverunt eum; » nono, ut praesens lectio narrat, quando apparuit illis recumbentibus, et exprobravit incredulitatem illorum; decimo, non
Abbreviated transcription (Latin):
mortisita uenisse cirnerent. ut ab illo
p̃dictum recolebant Siue certe ab cis
recessurus. incredulitxtꝰ & duritiam
cordis discipuloꝵ exꝓbrare uoluit.
ut nouissima cius uerba tanto aetius
corum pectorib: inhererent. quanto
durius ꝑ increpationẽ fuissent ꝓlata:
Sicut enim mala mens aliquando ꝑ in¬
crepationẽ deterior fit. sic bona excor¬
reptione semꝑ proficit: Dicente sa¬
lomone Corripe sapientẽ. et amabit
te. Doce iustũ. & festinabit accipere
Et quia solemo carissimis morientib siue
in longinquã regionem proficiscentib
eorũ nouissima uerba quodã uincu¬
lo amoris in memoriã religare. uł qđ
obscuriori inuentione reꝑtum fuerit:
recessurus dñs ab eis duritiã cordis&
incredulitatẽ illoꝵ exprobauit. ut
nullũ uestigiũ dubitati onis in cõꝵ cor¬
dib: remaner&. qui ad aliena igno¬
rantiã instruendã mittendi eranti
Vltimã hanc apparitionẽ marcus eu¬
angelista cominemorat. quia post

Expanded text:
genus ita venisse cernerent, ut ab illo genus ita venisse cernerent, ut ab illo praedictum recolebant. Sive certe ab eis recessurus, incredulitatem et duritiam cordis discipulorum exprobrare voluit, ut novissima ejus verba tanto arctius eorum pectoribus inhaererent, quanto durius per increpationem fuissent prolata. Sicut enim mala mens aliquando per increpationem deterior fit, sic bona ex correptione semper proficit, dicente Salomone: « Corripe sapientem, et amabit te: doce justum, et festinabit accipere . » Et quia solemus charissimis morientibus, sive in longinquam regionem proficiscentibus, eorum novissima verba quodam vinculo amoris in memoriam religare, vel quod obscuriori inventione repertum fuerit, recessurus Dominus ab eis, duritiam cordis et incredulitatem illorum exprobravit, ut nullum vestigium dubitationis in eorum cordibus remaneret, qui ad alienam ignorantiam instruendam mittendi erant. Ultimam hanc apparitionem Marcus evangelista commemorat , quia post
Abbreviated transcription (Latin):
illorũ exprobrare uoluit. ut macu¬
las dubitationis sermo mundar&
correptiõnis Increpant᷑ merito no¬
uissime non qđ adhuc in incredulita¬
te ꝑsisterent. sed quod primũ non cre¬
oiderunt citius Lgimus ineuange¬
res uaide diluc ulo ad sepulchrum
dñi uenientes. uisionẽ angelorum
uidissent᷑ que dicerent cũ uiuere.
currentis nuntiauer̃ discipulis. At
illi ñ crediderunt eis. sed uisa sunt
corum uerba quasi deli ramenta co¬
ram illis Thomas quoq: unus de du¬
odecĩ qui dicit᷑ didimus. aliis discipu¬
lis sibi dicentib uidimus dñm. non ere¬
didit dicens Nisi uidero inmanib
cius fixuras clauoꝵ. & mittã digitũ¬
meũ in locũ clauorum. et mittam ma¬
num meam in latus eius. non credam
Et ideo nouissimȩ increpant᷑ quare
primum ad credendũ tardi. uel duri
fuerint Neq enĩ de cius resurrecti¬
one dubitare debuerant. quẽ cun mor¬
talis ess&. montuos suscitantem uide¬
rant. maximȩ cum passionis & genss

Expanded text:
illorum exprobrare voluit, ut mlas dubitationis sermo mundaret correptionis. Immerito novissime, non quod adhuc in incredulitate persisterent, sed quod primum non crediderunt citius. Legimus enim in Evangerum Domini venientes, visionem angelorum vidissent, qui dicerent eum vivere, currentes nuntiaverunt discipulis. At illi non crediderunt eis, sed visa sunt earum verba quasi deliramenta coram illis . Thomas autem unus de duodecim, qui dicitur Didymus, aliis discipulis dicentibus: « Vidimus Dominum, » non credidit, dicens: « Nisi videro in manibus ejus fixuras claus fixuras clavorum, et mittam manum meam in latus ejus, non credam . » Et ideo novissime increpantur, quare primum ad credendum tardi vel duri fuerint. Non enim de ejus resurrectione dubitare debuerant, quem cum mortalis esset, mortuos suscitantem viderant, maxime cum passionis et mortis
Abbreviated transcription (Latin):
tor. opponere potest. Qui dergo
fi& de paruulis. qui nesciunt lo¬
qui : Ad qođ uera ratio responde¬
re potest. quia sola fides parentum
paruulis ꝓficit inbaptismo ita tam̃
ut cũ ad legitimã aatem ꝑuener̾int.
instruant᷑ & doceant᷑ Et pulchrȩ
corũ fides qui saluan di sunt infun¬
damento ponit᷑. qui a ut ait scrip

Expanded text:
tor opponere potest: Quid ergo tor opponere potest: Quid ergo fiet de parvulis, qui nesciunt loqui? Ad quod vera ratio respondere potest, quia sola fides parentum parvulis proficit in baptismo, ita tamen, ut, cum ad legitimam aetatem pervenerint, instruantur et doceantur. « Et pulchre eorum fides qui salvandi sunt, in fundamento ponitur , » quia, ut ait Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
bescat iudȩus. qui dicit xp̃m tantum
ad suã salutem ẽe uenturum & non
ad aliorum. cum ipse dicat. ite . bap¬
tizate om̃s gentes. Crubescant & do¬
natiste . qui eũ localiter includere
uolentes. dixer̃ eum inafrica tantum
ẽẽ & non in aliis mundi partib cum
ĩdem ipse dicat: euntes inmundum u¬
niuersũ Sed ne frustra gentes adcre¬
dulitatẽ dei se uocari putarent. p̃mia¬
um credentib ꝓmittit᷑ cũ subinfer¬
tur Qui crediderit & baptizatus
fuerit. saluuserit. Et quia quos lenis
ꝓmissio ad credendũ non suada. du¬
rius terrendi sunt. recte subiungit᷑
Qui uero non crediderit. condemp¬
nabit᷑ In quo loco ordo recte¬
baptiz andi p̃dicatorib: de mon¬
stratur cũ dicit᷑. qui crediderit
& baptizatus fuerit. Prius enim cre¬
dulitas ponit᷑. & postmodũ baptis¬
mũ sequit᷑. quia nullus ignarus
tantũ mysterium suscipere deb&
nisi prius adoctore instruat᷑. &
imbuat᷑ Post quã uero credide¬
rit. baptizet᷑ Vbi curiosus lec¬

Expanded text:
s infelix, qui dicit Christum tantum ad salutem suam esse venturum, et non ad aliorum, cum ipse dicat: « Ite, baptizate omnes gentes. » Erubescant et Donatistae, qui, eum localiter includere volentes, dixerunt eum in Africa tantum esse, et non in aliis mundi partibus, cum idem ipse dicat: « Euntes in mundum universum. » Sed ne frustra gentes ad credulitatem Dei se vocari putarent, praemium credentibus promittitur, cum subinfertur: « Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit. » Et quia quos lenis promissio ad credendum non suadet, durius terrendi sunt, recte subjungitur: « Qui vero non crediderit, condemnabitur. » In quo loco ordo baptizandi praedicatoribus demonstratur, cum dicitur: « Qui crediderit et baptizatus fuerit. » Prius enim credulitas ponitur, et postmodum baptismum sequitur: quia nullus ignarus tantum mysterium suscipere debet, nisi prius a doctore instruatur et imbuatur. Postquam vero crediderit, baptizetur. Ubi curiosus lec
Abbreviated transcription (Latin):
est & nubes suscepit eũ ab oculis corũ
Vbi considerandum ẽ . quia dñs ascensio¬
nis suę testes. & p̃cursores in ueterites¬
tamento habere uoluit Vnũ ante
legẽ: & alterũ sub lege. e noch scilicet
sic enoch trans latus. & helilas curru
igneo raptꝰ illũ p̃figurauer̃ qui super
om̃s cȩlos erat ascensurus. Et illi qͥ¬
dem ut puri homines sarcina pecca¬
torũ grauati. auxilio indiguerunt
angeloꝵ: ut in regione quadã secre¬
tiori transferrent᷑. non funditus
mortẽ uitantes. sed ad tempus diffe¬
rentes. Vnde unus translatus. al¬
ter uero raptus memorat᷑. Dñs aũt
ruptionis grauabat. ñ indiguit in
ascensione auxilio angeloꝵ. qui ꝓ¬
pria uirtute penetrauit alta cę¬
lorũ dicut ipse ait in eugło Ne

Expanded text:
 nubes suscepit eum ab oculis eorum . » Ubi considerandum est, quia Dominus ascensionis suae testes et praecursores in Veteri Testamento habere voluit, unum ante legem, et alterum sub lege, Enoch scilicet efiguravit, sic Enoch translatus, et Elias curru igneo raptus, illum praefiguraverunt, qui super omnes coelos erat ascensurus. Et illi quidem ut puri homines sarcina peccatorum gravati, auxilio indiguerunt angelorum, in regione quadam secretiori transferentur, non funditus mortem vitantes, sed ad tempus differentes. Unde unus translatus, alter vero raptus memoratur. Dominus atalitas corruptionis gravabat, non indiguit in ascensione auxilio angelorum, qui propria virtute penetravit alta coelorum, sicut ipse in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
bra quo caput suũ audiunt p̃cessisse
in dextera dĩ sedens Querit̾ aũt cur
marcus dicat. sed& ad extris dĩ. cũ stepha¬
nus referat. ecce uideo cȩlos aꝑtos. & iħm
stantẽ a dextris dĩ. Quid ẽ qđ iste
hutic sedentẽ. ille uero stantẽ comme

Expanded text:
bra, quo caput suum audiunt praecessisse, bra, quo caput suum audiunt praecessisse, in dextera Dei sedens . » Quaeritur autem quare Marcus dicat, « Sedet a dextris Dei, » cum Stephanus referat: « Ecce video coelos apertos, et Jesum stantem a dextris Dei . » Quid est quod iste hunc sedentem, ille ver
Abbreviated transcription (Latin):
quia homo adõ assumptus. ascen¬
dit suꝑ om̃s uirtutes angłoꝵ. ps al¬
mista testante qui ait. Et ascendit
suꝑ cherubin & uolauit. uolauit
suꝑ pennas uentoꝵ Hodierne as¬
censionis singularẽ uolatũ. mira¬
bat᷑ sponsa in canticis canticoꝵ cũ
dicer& Ecce iste uenit saliens in
montib transibens colles Hodie
facta ẽ noua letitia in celo angelorum.
corporeus ẽ & immensus. sed totus dext̃. et
quia totus est sc̃s. Igit᷑ indextera dei.
ȩqualitatis potentia designat᷑. Addex¬
teram ergo dĩ sedere describit᷑. quia
hominẽ quẽ ex nobis assumpsit. ꝑ as¬
censionẽ diuinitati sociauit᷑ De quo
sede ad extris meis. donec ponã inimicos
tuos. scabellũ pedũ tuoꝵ Sicut enim
in sinistra reꝓbi ponendi sunt . ita addex¬
terã electi Ipso iudice teste qui ait
Statuet quidẽ oues adextris. hedos aũt
a sinistris dextris igit᷑ dĩ sedere
dicit᷑. ut ibi se uentura credant ẽẽ men¬

Expanded text:
quia homo a Deo assumptus, ascenquia homo a Deo assumptus, ascendit super omnes virtutes angelorum, Psalmista testante, qui ait: « Et ascendit super Cherubim et volavit, volavit super pennas ventorum . » Hodiernae ascensionis singularem volatum mirabatur sponsa in Canticis canticorum, cum diceret: « Ecce iste venit saliens in montibus, transiliens colles . » Hodie facta est nova laetitia in coelo angelorum, corporeus est et immensus, sed totus dexter, quia totus est sanctus. Igitur in dextera Dei, aequalitatis potentia designatur. Ad dexteram ergo Dei sedere describitur, quia hominem, quem ex nobis assumpsit, per ascensionem Divinitati sociavit, de quo sede a dextris meis. Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum . » Sicut enim in sinistra reprobi ponendi sunt, ita ad dexteram electi, ipso judice teste, qui ait: « Statuet quidem oves a dextris, haedos autem a sinistris . » A dextris igitur Dei sedere dicitur, ut ibi se ventura credant esse mem
Abbreviated transcription (Latin):
danihelẽ dicit᷑ Pertransibunt plu¬
rimi. & multiplex erit scientia
Trans latꝰ est enoch. ꝑ coitũ genitus.
& ꝑ coitũ generans. uxorẽ & filios
habuisse legit᷑ Raptus ẽ helias ꝑ
coitũ genitus. non tam̃ ꝑ coitũ ge¬
nerans. qm̃ uxorẽ & filios habuis¬
se non legitur Non in cęlũ ęthere¬
um. sed potius inaeriũ. Assumptꝰ
rauit auctorẽ. nec ꝑ contũ genitus.
nec ꝑ coitũ generans non incelũ aeri¬
um. sed inclũ &heremi Qui genitꝰ
est ante om̃a scła de patre sine ma¬
tre. & natus ẽ de matre sine patre
infine seculoꝵ Nec solum scĩ patres
dominicã ascensionẽ exemplis p̃figu¬
rauerunt. sed &iam uerbis p̃dixerunt
Ait enĩ dauid. Exaltare suꝑcȩlos ds̃. &
suꝑ omnẽ terrã gloriatua Et item
Ascendit ds̃ mniubilatione. et dñs in uo¬
ce tubȩ. Et alibi Ascendens in altũ.
captiua duxit captiuitatẽ. dedit
dona hominib Hodie enim pate¬
facta ẽ om̃ib ianua regni cęlorũ.

Expanded text:
ertransibunt plurimi, et multiplex erit scientia. » Transitus est Enoch, qui per coitum genitus, et per coitum generans, uxorem et filios habuisse legitur. Raptus est Elias, per coitum genitus, non tamen per coitum generans, quoniam uxorem et filios habuisse non legitur. Non tamen in coelum aethereum, sed potius in aerem. Assumptusravit auctorem, nec per coitum genitus, nec per coitum generans, non in coelum aereum, sed in coelum aethereum. Qui genitus est ante omnia saecula de Patre sine matre, et natus est de matre sine patre, in fine saeculorum. Non solum sancti Patres Dominicam ascensionem exemplis praefiguraverunt, sed etiam verbis praedixerunt. Ait enim David: « Exaltare super coelos Deus, et super omnem terram gloria tua . » Et item: « Ascendit Deus in jubilatione, et Dominus in voce tubae . » Et alibi « Ascendens in altum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . » Hodie enim patefacta est omnibus janua regni coelorum,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui credit in me. opera que ego facio &
ipse faciet. & maiora horũ faciet
Forte &iã aliquis dic. hanc eandem
gram̃ nunc mȩccła non esse . quia is¬
dem miraculis corporalib: ñ coruscat
Cui respondendũ est. eandẽ uirtutẽ
esse nunc in eccła. quȩ pͥorib tẽpori¬
bus fuit. Quod uero priscistem¬
porib: signis corporalib refulsit.
sciendũ est quia ut fides crescer&
in exordio nascentis. miraculis cor¬
poralib: nut̾rienda erat In hoc
enĩ signa miraculoꝵ manifestata
sunt. ut corda uidenũ ad inuisibi¬
bilia credenda repararent᷑. Sicut
enim uerbi gr̃a cum arbusta plan¬
tamꝰ tam diueis ad radicẽ aquam
fundimꝰ. quousq: eã conualuĩ se ui¬
deamus It cũ radicẽ fixerit. irris¬
gatio cessat. Sic nouella plantatio
eccłe ut ad iñcrem̃tum fider ꝓficer&.
miraculis corporalib: erat irrigan¬
da Postquã aut̃ infide frrimterra:¬
dicata c̃: exteriora miracula cessa¬
ueruntQuia ut ait apłs. lingnę

Expanded text:
« Qui credit in me, opera quae ego facio, et « Qui credit in me, opera quae ego facio, et ipse faciet, et majora horum faciet . » Forte etiam aliquis dicit hanc eamdem gratiam nunc in Ecclesia non esse, quia iisdem miraculis corporalibus non coruscat. Cui respondendum est eamdem virtutem esse nunc in Ecclesia, quae prioribus temporibus fuit. Quod vero priscis temporibus signis corporalibus refulsit, sciendum est quia ut fides cresceret in exordio nascentis Ecclesia, miraculis corporalibus nutrienda erat. In hoc enim signa miraculorum manifestata sunt, ut corda videntium ad visibilia credenda raperentur. Sicut enim, verbi gratia, cum arbusta plantamus, tandiu eis ad radicem aquam fundimus, quousque ea convaluisse videamus, et cum radicem fixerint, irrigatio cessat: sic novella plantatio Ecclesiae, ut incrementum fidei proficeret, miraculis corporalibus irriganda. Postquam autem in fide firmiter radicata est, exteriora miracula cessaverunt, quia, ut ait Apostolus, « Linguae
Abbreviated transcription (Latin):
excutiens manũ. bestiã mignem ꝓiecit.
& nihil mali sustinuit Et si mortiferũ
quidbiberint. ñ eis nocebit. Legimus in
& clesiastica historia eusebii cȩsa rien¬
sis. io hannẽ discipulũ dñi ꝓp̃t insupe¬
rabilẽ constantiã euangeli ⁊andi. uene¬
no potatum eẽ. & nihil mali passũ fuisse
Incisdem quoq: patrũ litteris. barna¬
bas legit᷑ eundẽ mortiferũ potum bi¬
bisse. sed mortis periculũ ñ sensisse
Duꝑ egros manus imponent. & bene ha¬
bebunt Non solũ ꝑ impositionẽ ma¬
nuũ apłoꝵ infirmis redditã legimus
sanitatẽ. sed ut inactib: apłoꝵ narra¬
tur. a corporib: eorũ tollebant᷑ sud a¬
ria & succinctoria : & suꝑ infirmospo¬
nebant᷑ Perplateas quoq: in lectulis
& grabbatis ponebant infirmos. ut ue¬
niente petro saltĩ umbratius obum¬
brar& quẽ quam illoꝵ & sanabant᷑
a quacũq: infirmitate detinebant᷑
Et hoc ẽ qđ añs alibi ꝓmittit dicens

Expanded text:
excutiens manu bestiam, in ignem projecit, excutiens manu bestiam, in ignem projecit, et nihil mali sustinuit. « Et si mortiferum quid biberint, non eis nocebit. » Legimus in ecclesiastica Historia Eusebii Caesariensis, Joannem discipulum Domini, propter insuperabilem constantiam evangelizandi veneno potatum esse, et nihil mali passum fuisse. In eisdem quoque Patrum litteris Barnabas legitur eumdem mortiferum potum bibisse, sed mortis periculum non sensisse. « Super aegros manus imponent, et bene habebunt. » Non solum per impositionem manuum apostolorum infirmis redditam legimus sanitatem, sed, ut in Actibus apostolorum narratur , de corporibus eorum tollebantur sudaria et succinctoria, et super infirmos ponebantur, per plateas quoque in lectulis et grabatis ponebant infirmos, ut, veniente Petro, saltem umbra illius obumbraret quemquam illorum, et sanabantur a quacunque i Dominus alibi promittit dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
ta nullus ignorat. qui eorũ actus ł
uitas legit Sed ex plurib: pauca cõ¬
memoranda sunt In nomine enim
xp̃i frequent᷑ ab obsessis corporibus
apłi dȩgonia eiecerunt. sicut paulũ
fecisse legimus. quando puella quȩ
habebat sp̃m phitonis. sequebat᷑ eũ
ꝑmultos dies. Dolens aut̃ ille. & con¬
uersus spũi dixit In nomine xp̃ip̃
cipio tibi ut egrediaris ab ea. Et sta¬
timsana facta ẽ. Linguis locutisunt
nouis. non solũ apłi die sc̃o pente cos¬
tes. cũ in linguis igneis sp̃m scm̃ acce¬
perunt. sed &iã sicut inactib: apłoꝵ
legimus: cũ ꝑ impositionẽ manuum
eorum spm scm̃ acciperent. linguis
loquebant᷑. & ꝓphetabant Serpentes
tulcrunt. sic̃ paulũ apłm legimus fecisse
Quicũ nauigass& adquandã insulã. & col¬
lecta sarmentorũ multitudine imposu¬
iss& suꝑ ignẽ. uipera acalore ignis egres¬
sa. inuasit manũ illius Et cũ putarent
cum subito casurũ. & cito moriturũ. ipse

Expanded text:
ta, nullus ignorat, qui eorum actus vel vitas legit. Sed ex pluribus pauca commemoranda sunt, in nomine enim Christi frequenter ab obsessis corporibus apostoli daemonia ejecerunt, sicut Paulum fecisse legimus quando puella, quae habebat spiritum pythonis, sequebatur eum per multos dies . « Dolens autem ille, et conversus spiritui dixit: In nomine Christi praecipio tibi, ut egrediaris ab ea. » Et statim sana facta est. Linguis locuti sunt novis, non solum apostoli die sancto Pentecostes, cum in linguis igneis Spiritum sanctum acceperunt, sed etiam, sicut in Actibus apostolorum legimus , cum per impositionem manuum eorum Spiritum sanctum acciperent, linguis loquebantur et prophetabant. Serpentes tulerunt, sicut Paulum apostolum legimus fecisse , qui cum navigasset ad quamdam insulam, et collecta sarmentorum multitudine imposuisset super ignem, vipera a calore ignis egressa, invasit manum illius. Et cum putarent eum subito casurum, et cito moriturum, ipse
Abbreviated transcription (Latin):
biis me honorat. cor aũt illoꝵ longe ẽ
tantũ opusse ꝑficere non posse. ui sibiꝰ¬
lium miraculorũ signa eis inadiutori¬
um ꝓmittunt᷑. cum dicit᷑ Signa aũt
cos qui crediderint hȩc sequent᷑ in nomi

Expanded text:
biis honorat, cor autem eorum longe est tantum opus se perficere non posse, visibilium miraculorum signa eis in adjutorium promittuntur, cum dicitur: « Signa autem eos qui crediderunt, haec sequentur. In
Abbreviated transcription (Latin):
scripsit. ipse &iã librũ actuum ap¬
postoloꝵ unde nunc p̃sens lectio
sonat edidit. Ubi & primitus de
ultimo conuiuio quõ dñs postre¬
surrectionẽ suã cum discipulis su¬
is habuit. simul & de ascensione eiꝰ
ad celũ quã hodie celebramus. men.¬
nem feci. idest euangeliũ De om̃ia¬
b o theophile ep̃e. qui hunc me
librũ actuum apłoꝵ scribere co
monstrando. uel ea que ad exẽpla
uite ꝑtinebant facere & postea do¬
cere quia iłis bonũ doctorem insti¬
tuens nulla nisi quę docuit fecit
sq indic̃ qua p̃cipiens apłis. ꝑ sym¬
scr̃ quos elegit assumptus &̃ Datꝰ
p̃cepta ante assumptionẽ obserua re
& adimplere. que uel in hoc libro uł¬
tis argumentis. ꝑdies quadraginta ap

Expanded text:
scripsit, ipse etiam librum Actuum apostolorum, unde nunc praesens lectio sonat, edidit: ubi et primitus de ultimo convivio quod Dominus post resurrectionem suam cum discipulis suis habuit, simul et de ascensione ejus ad coelum, quam hodie celebramus, mennem feci, » id est Evangelium, « de omnibus, o Theophile » episcope, qui hunc me librum Actuum apostolorum scribere cogmonstrando, vel ea quae ad exempla vitae pertinebant, « facere et » postea « docere, » quia Jesus bonum doctorem instituens, nulla nisi quae docuit fecit. « Usque in diem qua praecipiens apostolis quos elegit, assumptus est. » Dans praecepta ante assumptionem observare et adimplere, quae vel in hoc libro vtis argumentis
Abbreviated transcription (Latin):
Mlagni nominis militiã magne ꝓ¬
fessionis suscepimꝰ disciplinam
Dectatores xp̃i discepere aregia
non lic& uia Nec dignũ est tem¬
poralib occupars. Adgerna ten¬
dentes. Et quia p̃tioso sanguine
xp̃i redempti sumus. glori ficemis
& portemus dm̃ incorpore nr̃o.
ut ad ea quȩ fidelib sunt p̃mia
p̃parata. ꝑuenire mereamur

Expanded text:
Magni nominis militiam, magnae pMagni nominis militiam, magnae professionis suscepimus disciplinam. Sectatores Christi discedere a regia non licet via, nec dignum est temporalibus occupari ad aeterna tendentes. Et quia pretioso sanguine Christi redempti sumus, glorificemus et portemus Deum in corpore nostro, ut ad ea quae fidelibus sunt praemia praeparata, pervenire mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
in celũ : Hic iħs qui assumptus
ẽ auobis in celũ: sic uenia quem ad¬
modũ ui distis tũ euntem incelum :
Idest in ea forma carnis atq sub¬
stantia ueni& iudicaturus. in
qua uenit iudicandus. Nos ergo
dignis morib ascensũ incelum
nobis p̃paremꝰ. & peregrinari
nos in hac mundi ualle cognosca¬
mus. In qua atiã si quedam mun¬
dĩ commoda blandiunt᷑. non am¬
plectenda sunt nequiter sed des¬
picienda sunt fortiter Ideo dilec
tissimi fr̃s si a scendere uolum
in cȩlũ. hoc in spe nr̃a interĩ robo¬
remus. in hoc uotis om̃ib: istuemur :
hoc meditemur interris qđ com¬
putam̃ inclis. Tunc exuturi carnis
mortalitate : nunc exuamur animi
uetustate. Excile enĩ corpus leuabit
in alta cęloꝵ. si non premat sp̃m
sarcina peecator Qua ꝓp̃t dileo¬
tis simi erigamur ad cũ : qui pilue¬
rem nr̃e abicctionis corpus fecit
gle suȩ Et ut ascensionis eius me¬
reamur eẽ consortes. humilitati&
patientie i psius ꝑ om̃a congrua mꝰ

Expanded text:
n coelum? Hic Jesus qui assumptus est a vobis in coelum, sic veniet quemadmodum vidistis eum euntem in coelum. Id est, in ea forma carnis atque substantiae veniet judicaturus, in qua venit judicandus. Nos ergo dignis moribus ascensum in coelum nobis praeparemus, et peregrinari nos in hac mundi valle cognoscamus, in qua etiam si quaedam commoda blandiuntur, non amplectenda sunt nequiter, sed despicitissimi fratres, si ascendere vultis in coelum, hoc in spe nostra interim roboremus, in hoc votis omnibus aestuemus, hoc meditemur in terris, quod computemur in coelis. Tunc exuturi carnis mortalitatem, nunc exuamus animi vetustatem. Facile enim corpus levabitur in alta coelorum, si non premat spiritum sarcina peccatorum. Quapropter, dilectissimi, erigamur ad eum qui pulverem nostrae abjectionis corpus fecit suae gloriae, et ut ascensionis ejus mereamur esse consortes, humilitati et patientiae ipsius per omnia congruamus.
Abbreviated transcription (Latin):
mortalib diem uocationis nr̃e. ut
semꝑ incerti de aduentu iudicis. ita
solliciti cotidie uiuamꝰ. quasi die alia
adiudiciũ ꝓperare debeamꝰ. Sedae¬
cipi&is in quit uirtutẽ suꝑ uenientis
hierus alẽ & in om̃i iudea & samaria
& usq adultimũ terre Acsidice¬
r& Nonenĩ putare deb&is ueniente
inuos spũ sc̃o. ftatĩ huius mundi fie¬
ri consuminationẽ. sed uobis tan¬
tũ uirtutt̃ de me testificandĩ p̃be¬
re Et cũ hȩc dixiss&. uidentib
illis eleuatus ẽ. & nubes suscepĩt eũ
ab oculis eoꝵ Ubĩq creaturaere
atori suo prestat obsequiũ astra
indicant nascentẽ. patientẽ obnu¬
bunt. recipiunt nubes ascendentẽ
redeuntẽ ad iudiciũ comitant᷑. Et

Expanded text:
mortalibus diem vocationis nostrae, ut, semper incerti de adventu judicis, ita sollicite quotidie vivamus, quasi die alia ad judicium properare debeamus. « Sed accipietis inquit virtutem supervenientis amaria, et usque ad ultimum terrae. Ac si diceret, Non enim putare debetis veniente in vos Spiritu sancto, statim hujus mundi fieri consummationem, sed vobis tantum virtutem de me testificandi praebere. Et cum haec dixisset, videntibus illis, elevatus est. et nubes suscepit eum ab oculis eatori suo praestat obsequium. Astra indicant nascentem, patientem obnubunt, recipiunt nubes ascendentem, redeuntem ad judicium comitabuntur. «
Abbreviated transcription (Latin):
mationẽ scłi Et conuescens p̾cepit
cii ab hiero solimis ne discederent.
sed expectarent ꝓmissionẽ patris
Quod cibos cũ discipulis sumpsit. hoc
ideo fecir. in candẽ quam amortuis
suscitauert carnẽ : palpando atq: trac¬
tando. uera monstraret dequit᷑. Qũa
audistis inquit ꝑ osmeũ. Quia io¬
hannes quidẽ baptitauita qua: uos
aut bapti tabimini spũ scõ. non post
multoshos dies fuerunt aũt iamapłi
a qua baptizati. sed nondũ spũ scõ
pleniter qui cis ꝓmittit᷑ post ascensio¬
nem illã futurus Neq emĩ ipsi apłi.
neq successores corhucusq inexcła
aliter quã io hannes baptizant. id
est maqua baptitare ualebant. sed¬
tamen in uocato nomine xp̃i. idest
interior uirtus sp̃s sc̃i. que homine
in aqua mergente. simul anĩmas
& corpora purific&. qđ inio hannis
baptisinate non fiebat lgĩtur qui con¬
uenerant. interro gabant cũ dicentes
Dñc. si in tempore hoc restitues regnũ

Expanded text:
ationem saeculi. Et convescens, praecepit eis ab Hierosolymis ne dis cederent, sed exspectarent promissionem Patris. Quod cibos cum discipulis sumpsit, hoc ideo fecit ut eamdem, quam mortuus suscitaverat, carnem, palpando atque tractando veram monstraret. Sequitur: Quam audistis, inquit, per os meum, quia Joannes quidem baptizavit aqua, vos autem baptizabimini Spiritu sancto, non post multos hos dies. Fuerunt autem jam apostoli aqua baptizati, sed nondum Spiritu sancto pleniter, qui eis promittitur post ascensionem illam futurus. Neque autem ipsi apostoli, neque successores eorum, hucusque in Ecclesia aliter quam Joannes Baptista, id est, in aquatamen invocato nomine Christi, id est interior virtus Spiritus sancti, quae homine in aqua mergente simul animas et corpora purificet, quod in Joannis baptismate non fiebat. « Igitur, qui convenerant interrogabant eum, dicentes: Domine, si in tempore hoc restitues regnum
Abbreviated transcription (Latin):
& Ad extremũ iud ex ẽ om̃ium uenturus.
tephanus aut mcertamine positus a stan¬
tem eũ uidit. quẽ Adiutorẽ sumpsit. quia
ille ꝓstephano pugnabat. qui erut uine¬
cer& tribuebat Illi aũt ꝓfecti. p̾dicaue¬
runt ubiq Predicauernamq ubiq ut
impler&ur prophetia quȩ dicit. In om¬
nem terrã exiuit sonus eoꝵ. & in fines or¬

Expanded text:
judex est omnium venturus. Stephanus autem in certamine positus, stantem eum vidit, quem adjutorem sumpsit, quia ille pro Stephano pugnabat, qui ei ut vinceret retribuebat. « Illi autem profecti praedicaverunt ubique. » Praedicaverunt namque ubique, ut impleretur prophetia, quae dicit: « In omne
Abbreviated transcription (Latin):
bi ait. qui n credit. iã iudicatus est
Et item Nisiquis renatꝰ fuerit ex a¬
qua & spũ sco non potest introire
in regnũ dĩ Sed forte dicitali quis
Igo ĩa credidi saluus ero Gerum
dicit si hoc qđ ꝓfitet᷑ uerbis impl&
operib: Uera enĩ est fides. quȩ hoc
ꝑ̃ficit opere. qđ confitet᷑ ore NSecun¬
dum qđ dñs ait ad discipulos St hec
scitis. beati eritis si feceritis ea Hhc¬
& apłs Corde enĩ credit᷑ adiusti:¬
tiã. ore aut confessio fit ad salutẽ:
Confessores enĩ dñssuos. operatores
uult eẽ. C&erũ frustrasibi de so¬¬
la fideblandit᷑ qui bona operari
aut plurimi huius modi quod per¬

Expanded text:
bi ait, « qui non credit, jam judicatus est , » et item: « Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei » Sed forte dicit aliquis: Ego jam credidi et salvus ero. Verum dicit, si hoc quod profitetur verbis, implet operibus. Vera enim fides est, quae hoc perficit opere, quod confitetur ore, secundum quod Dominus ait ad discipulos: « Scitis haec, beati eritis, si feceritis ea  « Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . » Confessores enim Dominus suos operatores vult esse. Caeterum frustra sibi de sola fide blanditur, qui bona operari autem plurimi hujusmodi, quod pe
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. qđ non reuelauit doe monib
neq philosophis humana sapienti¬
bus. Sp̃s enim sc̃s qui est in nobis
om̃a scrutat᷑. id est om̃a secreta inuesti¬
gat. non solum secreta cordiũ. sed & iam
ꝓfunda subaudit misteria dĩ et p̾scien¬
tiam illius. quia unius substantiȩ est
cum pãtre & filio Quis enĩ seit homi¬

Expanded text:
m, quod non revelavit daemonibus, neque philosophis humana sapientibus. Spiritus enim sanctus qui est in nobis omnia scrutatur, id est, omnia secreta investigat, et non solum secreta cordium, sed etiam profunda, subaudis mysteria Dei, et praescientiam illius, quia unius substantiae est cum Patre et Filio. Quis enim scit homi
Abbreviated transcription (Latin):
oncessa primũ potestate signorũ.
misit prȩdicare regnũ dĩ. ut ꝓmis¬
sorũ magnitudini ad testaret᷑ etiam
magnitudo factorũ fidẽq uerbis
daret uirtus ostensa. & noua face¬
rent. qui noua p̾dicarent Unde
nunc quoq cũ fideliũ numerositas
excreuit. intra scãm ȩccłam multi
sunt qui uita uirtutũ tenent. &
signa uirtutũ non habent Quia
frustra miraculũ foris ostenditur.
si deest quod intus operet᷑. Nam
iuxta magistri gentiũ uoce. linguę
insignũ sunt non fidelib: sed infide¬

Expanded text:
potestate signorum, misit praedicare regnum Dei, ut promissorum magnitudini attestaretur etiam magnitudo factorum, fidemque vel bis daret virtus ostensa, et nova facerent quia nova praedicarent. Unde nunc quoque cum fidelium numerositas excrevit, intra sanctam Ecclesiam multi sunt, qui vitam virtutum tenentsigna virtutum non habent; quia frustra miraculum foras ostenditur, si deest quod intus operetur. Nam juxta magistri gentium vocem, linguae in signum sunt infidelibus, non fide
Abbreviated transcription (Latin):
do multa idola Siue qui non ẽ mecũ
hereticus infidelis. semꝑ resistens fidei
meę Qui non congregat mecum.
spargit unitatẽ destruens. in multas
diuidit hereses Moralit̃ Qui ñ
ẽ mecũ. idest qui non ẽ in mandatis
meis. uoluntati meę resistit Qui
non congregat. qui suos affectus in
amorem dĩ non colligit. in uaria mun¬
di desideria spargit. Ideo dico uobis
Om̃e peccatũ. et blasphemia remittet᷑
hominib. Ut est illud Hic non eieit
doemones. nisi in principe de monioꝵ.
Om̃e peccatũ quicquid infiliũ hominis
dictũ fuerit. ꝑpęnitentiã remittet᷑.

Expanded text:
do multa inutilia. Sive, « qui non est mecum, do multa inutilia. Sive, « qui non est mecum, » haereticus infidelis semper resistens fidei meae. « Qui non congregat mecum, spargit. » Unitatem destruens, in multas dividit haereses. Moraliter.: « Qui non est mecum, » id est qui non est in mandatis meis, et voluntati meae resistit. « Qui non congregat mecum, » qui suos affectus in amorem Dei non colligit, in varia mundi desideria spargit. « Ideo dico vobis: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus. » Ut est illud: Hic non ejicit daemones, nisi in principe daemoniorum. « Omne peccatum, quidquid in filium hominis dictum fuerit, per poenitentiam remittetur.
Abbreviated transcription (Latin):
bos Auferet᷑ a uobis regnũ dei. et da¬
bitͥ genti facienti fructus eius It ali¬
bi ad discipulos. Regnũ dĩ intra
quisquã intrare indomũ fortis. et
uasa eius diripere. nisi prius alli¬
gauerit fortẽ. & tunc domũ illius
diripiat: Aliam similitudinem
uiri fortis inducit. sicut de regno
et ciuitate p̃dixerat Idest quo¬
modo dȩ mones eicere potuissem.
si principẽ eorum consentientem.
non uinctũ haberem: Siue sim¬
pliciter accipit᷑. quod fortis diabo¬
lus. quia xp̃o uel incruce alligatꝰ
est Cuius domus mundus in malig¬
no positus Uasa uero homines
non ẽ mecũ aduersum me ẽ. et qui
non congregat mecum. spargit
Acsi diceret Non possunt opera
sAuatoris. beel ⁊ebub operib com¬
parari. Ille cupit animas tenere
captiuas. hc liberat Ille p̃dicat
idola. hic unius dĩ notitiã. Ille trahit
ad uitia. hic ad inrtutes. hic
congre¬
gat ad unius dĩ notitiã. spargit suaden¬

Expanded text:
bos: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabos: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur illud genti facienti fructum ejus . » Et alibi ad discipulos: « Regnum Dei intra e in domum fortis, et vasa ejus diripere, nisi prius alligaverit fortem? Et tunc domum illius diripiet. » Aliam similitudinem viri fortis inducit, sicut de regno et civitate praedixerat, id est: Quomodo daemones ejicere potuissem, si principem eorum consentientem, non vinctum haberem? Sive simpliciter accipitur, quod fortis diabolus qui a Christo in cruce alligatus est, cujus domus mundus in maligno positus. Vasa vero homines non est mecum, contra me est; et qui non congregat mecum, spargit. » Ac si diceret: Non possunt opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari. Ille cupit animas tenere captivas, hic liberat: ille praedicat idola, hic unius Dei notitiam: ille trahit ad vitia, hic ad virtutes: ille congregat ad unius Dei notitiam, hic spargit suaden
Abbreviated transcription (Latin):
quasi dempnas. idest peritos ac rerũ
scios. Presciunt enĩ futura multa
unde & solent respons:a aliqua dare
Hiante trans gressionẽ quidẽ celestia
corpora gerebant. lapsiuero in ae¬
riam qualitatẽ conuersi sunt
Nor aeris illius pͥora spatia. sed ista
caliginosa tenere ꝑmissi sunt. qui
eis quasi carcer est usq ad tempus
iudiciĩ Postea uero igne inextin¬
ginbili sine fine cruciandi sunt
Hisunt p̃uaricatores angłi quorum
princeps est diabolus. Ista exparte
subaudit᷑ discretio sp̃ituũ manifes¬
ta eẽ comꝓbat᷑: ad consolationem
credentiũ redeundũ ẽ. Igit᷑ ꝑuenit
in uos regnũ dĩ. Hoc est si creditis
me inspũ dĩ eicere de mones. i dest
equalẽ me patri in diuinitate cre¬
dideritis. regnũ dĩ uobis patet
Regnũ di scilicet illud sublime
solium. de quo scriptura sacra canit
Penitentiã agite. adypinquabit enĩ
regnũ cęlorũ Et item contraręp¬

Expanded text:
quasi δαίμονας, id est peritos ac rerum quasi δαίμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt autem futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Hi ante transgressionem quidem coelestia corpora gerebant, lapsi vero, in aeriam qualitatem conversi sunt. Nec aeris illius priora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est, usque ad tempus judicii: postea vero igne inexstinguibili sine fine cruciandi sunt. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum princeps est diabolus. Ista ex parte subauditur discretio spirituum manifesta comprobatur, ad consolationem credentium redeundum est. « Igitur pervenit in vos regnum Dei. » Hoc est, si creditis me in spiritu Dei ejicere daemones, id est aequalem me Patri in divinitate credideritis, regnum Dei vobis patet. Regnum Dei, scilicet illud sublime solium, de quo in Scriptura sacra canitur: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . » Et item contra repro
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce hic trimitas indet᷑. Trmmitas appel¬
lata. qđ fiat totũ unũ Nam dum
tria sint. unũ sunt. quia et singula in
se manent. & om̃a in om̃ib: Pater
igitur et filius et sp̃s sc̃s trinitas & uni¬
tas. idem enĩ unum. idem et tria.
In natura unũ. in ꝑsonis triã Unum
ꝓp̃t maiestatis communionẽ. tria
dicit: in spũ dĩ eicio de mones. osten¬
dit quod ꝑsp̃s sc̃ĩ cooperationẽ pat̃¬
& filius operari credant᷑ P salmista
testante qui ait Uerbo dñi cęli fir¬
mati sunt. et spũ oris eius om̃is uirtꝰ
eorum Quia expatre filioq ꝓcedit. ⁊ĩ
eius habent. Neq enim aliud de
id quod ad aliquid refert᷑ spirans
Et inspirans utiq: & ex eo appellatus
sp̃s est Proprio ant quodammodo dici¬
aliquã naturam significat Om̃is eñĩ
incorporea natura. sp̃s inscripturis
sacris appellat᷑ Sp̃s tamen principa¬
lis in psalmo quinqnagesimo legitur.
ubi quia tertio sp̃s repetit᷑. nonniulli
intelligunt ibi trinitatẽ significari

Expanded text:
Ecce hic trinitas videtur Trinitas appellata, quod fiat totum unum. Nam dum tria sunt, unum sunt, quia et singula in se manent, et omnia in omnibus. Pater igitur et Filius et Spiritus sanctus, trinitas et unitas: idem enim unum, idem et tria: in natura unum, in personis tria. Unum, propter majestatis communionem: tria, dicit: « In spiritu Dei ejicio daemones. » Ostendit quod Spiritus sancti cooperatione Pater et Filius operari credantur, Psalmista attestante, qui ait: « Verbo Domini coeli firmati sunt, et spiritu oris ejus omnis virtus eus, quia ex Patre Filioque procedit, 306 m habet. Neque enim aliud de id quod ad aliquid refertur, spirans et inspirans, utique et ex eo appellatus spiritus est. Proprie autem quodammodo dicialiquam naturam significat. Omnis enim incorporea natura spiritus in Scripturis sanctis appellatur. Spiritus autem principalis tamen in Psalmo quinquagesimo legitur, ubi quia tertio spiritus repetitur, nonnulli ergo intelligunt ibi trinitatem significari:
Abbreviated transcription (Latin):
li: Ex abundantia enĩ cordis. os
loquitur. Quasi dixisset Non fruc¬
tus boni arboris ex uobis ꝓdeunt.
sed folia Hoc ẽ uerba solũ. & non
opera Boniis homo. debono thes¬
auro ꝓfert bona. & malus homode
malo thesauro ꝓfert mala Hoc su¬
perius iungendũ est. Quomo¬
do homo bonus non ꝓfert mala.
nec malus bona. sic non potest
xp̃s mala. nec diabolus facere bona
Et hoc inxp̃m et iudeos subaudit᷑
Dico aũt uobis Ac sidiceret Uer¬
bum quod non edificat audientes.
non erit absq periculo loquentis.
quantomagis uds. qui opera sp̃sscĩ
calumniamini. dicentes opera be¬
el zebub: Uerbũ otiosum. Otiosũ
uerbũ est. qđ sine ut ilitate loquen¬
tis et audientis dicit᷑. Siue quod
ratione & pietate caret. siue qđ
nec boni nec mali aliquid agit Red¬
dent rationẽ: idest amam suam
Ex uerbis tuis iustificaberis. aut ex
uerbis tiis condempnaberis. idest
uel hic uel in futuro Peroris ergo

Expanded text:
li? Ex abundantia enim cordis os li? Ex abundantia enim cordis os loquitur. » Quasi dixisset, non fructus bonae arboris ex vobis prodeunt, sed folia, hoc est, verba solum, et non opera. « Bonus homo de bono thesauro profert bona, et malus homo de malo thesauro profert mala. » Hoc superiori jungendum est. Quomodo bonus homo non profert mala, nec malus bona: sic non potest Christus mala, nec diabolus facere bona. Et hoc in Christum et Judaeos subauditur: « Dico autem vobis. » Ac si diceret, verbum quod non aedificat audientes, non erit absque periculo loquentis: quanto magis vos qui opera Spiritus sancti calumniamini, dicentes opera Beelzebub? « Verbum otiosum. » Otiosum verbum est quod sine utilitate loquentis et audientis dicitur, sive quod ratione et pietate caret, sive quod nec boni nec mali aliquid agit: « Reddet rationem, » id est animam suam. « Ex verbis enim tuis justificaberis, aut ex verbis tuis condemnaberis. » Id est, vel hic vel in futuro. Per oris ergo
Abbreviated transcription (Latin):
contra filiũ hominis. hoc ẽ quiuilita¬
te carnis meę scandalizatͥ. dicens qđ¬
sim filius fabri & mariȩ. & cet̃r. qua¬
uis culpa ñ careat erroris. tamen ha¬
b& ueniã. ꝓpt̾ carnis scilicet ulitatẽ
Qui dixerit contra sp̃m. manifeste
intellegens opera dĩ. cum de eis nega¬
re non possit. ꝓinuidia sp̃s scĩ dicit
facta eẽ in beelzebub neq in hoc scło.
neq infuturo remittet᷑ ei Osten¬
dit alia eẽ peccata. quȩ iniudicio per
ignẽ purgatoriũ remittunt᷑. Aut
facite arborem bonã. et fructum eius
bonũ Concludit eos syllogis mo
Diinquit diabolus bona opera facere
non potest. si aũt bona sunt quȩ cer¬
nitis. subaudit scire debetisuit non
sit diabolus qui ea facit Neq eñi
fieri potest. ut ex malo bonũ. aut ex
bono oriat᷑ malum Arbor enim
est. Acsidicat Opharisei ex me
fructus bonus oriet᷑ cũ sanauero mun¬
dum. Ex uobis aũt malus cũ me cru¬
cifigetis Progenies inperarũ. quo¬
modo potestis bona loqui. cũ sitis ma¬

Expanded text:
qui vilitate carnis meae scandalizatur, dicens quod Filius sim fabri et Mariae, etc., quamvis culpa non careat erroris, tamen habet veniam, propter carnis scilicet vilitatem. « Qui dixerit contra Spiritum. » Qui manifeste intelligens opera Dei, cum de eis negare non possit, pro invidia Spiritus sancti dicit facta esse in Beelzebub. « Neque in hoc saeculo neque in futuro remittetur ei. » Ostendit aliqua esse peccata, quae in judicio per ignem purgatorium remittuntur. « Aut facite arborem bonam, et fructum ejus bonum. » Concludit eos syllogismo. Si, inquit, diabolus bona opera facere non potest, si autem bona sunt quae cernitis, subauditur scire debetis, ut non sit diabolus qui ea facit. Neque enim fieri potest ut ex malo bonum, aut ex bono oriatur malum. Arbor enim est. Ac si dicat: O Pharisaei, ex me fructus bonus orietur, cum sanavero mundum. Ex vobis autem malus, cum me crucifigetis. « Progenies viperarum, quomodo potestis loqui bona, cum sitis ma
Abbreviated transcription (Latin):
dendam. numꝗid erigendo & depo¬
nendo securã incidunt radiũ solis.
licet arborẽ incidant. Sic utiq sic̃
impas sibilis: nanet radius solis. lc&
semꝑ indeat᷑: ferri suꝑ arborȩ quam
inlustrat. Ita illa diuinitas quȩ om̃a
implet. impassibilis mansit: quã¬
uis homo fuẽ replebat. in cruce
passionẽ safferret Multa possun
ex hoc dici. sed ista pauca dicta suf¬
ficiant. tenentes firmissime. quia
si doemones xp̃m eẽ filium dĩ cogno¬
tis ꝑ quẽ ds̃ pater glorificat᷑. nequa¬
quam ad crucifigendũ eum iudeos.
ac milites romanorũ compellerenT
Ipsi eñi illum crucifixerunt. qui ad
crucifigendũ suaserunt: It ipsi
principes iudeorũ & milites. nequa¬
quã illorũ suasionib oboedirent
ad hoc ut eũ crucifigerent. si filiũ
Nec auris corporis audiuit. quia non
est sonus Nec in cor hominis hu¬
mana sapientis ascendit. quia cor
id est intellectus hominis illuc deb&
ascendere. quȩ p̃mia p̃parauit

Expanded text:
dendam, nunquid erigendo et depodendam, nunquid erigendo et deponendo secures incidunt radios solis, licet arborem incidant? Sic utique sicut impassibilis manet radius solis, licet semper videatur, ferit insuper arborem quam illustrat: ita illius divinitas, quae omnia implet, impassibilis mansit, quamvis ille quem replebat in cruce passionem sufferret. Multa possent ex hoc dici, sed ista pauca dicta nobis sufficiant tenentibus firmissime, quia si daemones Christum esse Filium Dei cognotis per quem Deus Pater glorificatur, nequaquam ad crucifigendum eum Judaeos ac milites Romanorum compellerent. Ipsi enim illum crucifixerunt qui ad crucifigendum suaserunt, et ipsi principes Judaeorum et milites nequaquam illorum suasionibus obedirent ad hoc ut crucifigerent, si Filium nec auris corporis audivit, quia non est sonus; nec in cor hominis humana sapientis ascendit, quia cor, id est intellectus hominis, illuc debet ascendere; quae praeparavit
Abbreviated transcription (Latin):
potuerit crucifigi. Xp̃s filius dĩ. ex
duab: substantiis consistit. diuina scili¬
cet et humana in unitate ꝑsonȩ Diui¬
nitas ergo uerbi quȩ genita est adõ
patre xta onĩau reła: a tempore eci¬
ceptionis illius hominis que assump¬
sit in utero uirginali. in eodẽ homri
plenissime mansit. & eadẽ gła et po¬
testas quȩ erat in uerbo. coepit habita¬
re in homine. et factus est ipseho¬
mo gła dei patris. sicut ei ds̃ pater dic̃:
Exurge gła mea de sepulchro. Et non
solũ gła dĩ patris ẽ ipse homo. sed etiã
ds̃ est Sienim uerbum caro factum
est. id est sideus homo ẽ factus. utiq
& homo ds̃ factus est. Et tamen hoc
est diligentissime adtendendum.
quia lic& iudei & principes huius
scłi dm̃ ꝑsequerent᷑. tamen in for
sit Uideamus ex hoc aliqpã simili¬
tudinẽ Rutilante syle et clara
lam pade lumen fusdentȩ. radius et
splendor eius inlustrat et ꝑfundit
arborẽ: Dum ergo xdeunt eandem
arborem homines cũ securib: inci¬

Expanded text:
potuit crucifigi? Christus Filius Dei ex duabus substantiis consistit, divina scilicet et humana in unitate personae. Divinitas ergo Verbi quae genita est a Deo Patre ante omnia saecula, a tempore conceptionis illius hominis quem assumpsit in utero virginali, in eodem homine plenissime mansit, et eadem gloria et potestas, quae erat in Verbo, coepit habitare in homine, et factus est ipse homo gloria Dei Patris, sicut ei Deus Pater dicit: Exsurge, gloria mea de sepulcro . Et non solum gloria Dei Patris est ipse homo, sed etiam Deus est. Si enim Verbum caro factum est, id est, si Deus homo factus est, utique et homo Deus factus est. Et tamen hoc est diligentissime attendendum, quia licet Judaei et principes hujus saeculi Deum persequerentur, tamen in formlis mansit. Videamus ex hoc aliquam similitudinem. Rutilante sole, et ex clara lampade fundente lumen, radius et splendor ejus illustrat et perfundit arborem; dum ergo adeunt eamdem arborem homines cum securibus inci