comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iussit ligare manꝰ & pedes eiꝰ & çȩdi uirgas
ferreas & mitti in capite eiꝰ caside igneam:
Tunc dixert̃ tresuiri ex consulibus Beatus
eras dagne sinatꝰ ñ fuisses quitalia tormenta
iussisti fanulũ dĩ fieri Iratꝰ rex iussit eos
dix̃ adeũ: Si ãplius michi poteris torm̃ta
facere fac Facta tua mͥ uita sunt & dul¬
ciora suꝑmel & fauũ: Tunc iussit rex¬
fieri scamniũ ferreũ scđm statũ eiꝰ. hoc est

Expanded text:
ssit legare manus et pedes eius . et cedi a uirgis| ferreas . et mitte in capite eius casside ignea. Tunc| dixerunt tres uiri ex consolibus. Beatus eras dagne .| si natus non fuissis qui talia tormenta iussisti fieri| famulum dei. Iratus rex . iussit eos dixit ad eum . si amplius mihi poteris| tormenta facere . fac . quia mihi uita sunt . et dulci| ora super mel et fauum. Tunc iussit rexfieri scamnum| ferreum secundum statum suum . hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
accipe tuã coronã & intra ingaudiũ dñi tui:
noli me separare asorore mea sed cũ ea me
digieris coronare & iussit rex nicea ueni¬
re ante conspectũ sirũ & dixit ad eã: Ad huc
in hac stultitia ꝑseueras : Audime & sacrifi¬
ca diis meis ut ñ intorm̃ta quibꝰ passaest
soror tua & tu patiaris: Nic ea respđ: Torm̃ta¬
aet̾na est : Tunc iussit rex ligare manus &
ãplius clamabat: Ego torm̃ta tua ñ timeo:
Habeo eñĩ ad iutorẽ qui potest me liłure &
de manibꝰ & de torm̃tis tuis Iratus rex iussit
exib̾e ligna multa. & fieri phirã ingentẽ
& iussit eã ibi concremari Ipsa aut̃ in me¬
dia flãme stabat & clamabat dicens Dnẽ
qui misisti angłm tuũ in camino triũ pue¬
erubescat tirannꝰ cũ ira sua & tunc solute
sunt manus eiꝰ &: pedes eiꝰ et stabat in medio
igne : Factaꝙ ẽ. flãma illa tã quã ros qui
decȩlo descendit Vlidens aut̃ tyrannus
quia nichil nocere poterit famule dĩ iussit

Expanded text:
accipies tua corona intra in gratiam dei| . noli| me seperare a sorore mea sed cum ea me digniris coronari.| Et iussit nicia rex uenire ante conspectum suum . et| dixit ad eam adhuc in hac stulticia tua persiueras| Audi me et sacrifica deis meis ut non turmentis qui| bus passa est soror tua et tu paciaris. Nicia respoaeterna est. Tunc iussit rex legare| manus et amplius clamabat . ego tormenta tua non timeo| abeo adiutorem qui potest me liberare de manibus| et de tormentis tuis. Iratus rex iussit exhibere ligna| multa et fieri pyram ingentem . et iussit eam ibi con| cremari. Ipsa autem in media flamma stabat et| clamabat dicens. Domine . qui misisti angelum tuum| in camino trium pueerubiscat tyrannus cum ira sua . et| tunc solute sunt manus et pedes eius stabat+ in| media igni et facta est flamma ipsa tamquam| ros qui de celo cendit+. Videns autem tyrannus| quia nihil poterat facire famule dei . iussit
Abbreviated transcription (Latin):
& clamabant atq dicebant: Magnus. ẽ.
suo: Si enĩ credidero maledictũ istum
a facie t̾rȩ cũ maleficiis suis totũ popłm
adse trahere hab& ut om̃s credant in illũ
turpis usquequo in hac fide stas & quã diu
potero sustinere sacrificabis diis annon

Expanded text:
 clamabant et dicebant . magnus| deus suo . si| non perdedero malefico isto a facię terrae in malefi| ciis suis totum populum ad se traheri habet ut om| nes credant in illum. turpis . usque quo in hac fide stas et quam diu te| possum sustinere Sacrificas deis . an non
Abbreviated transcription (Latin):
ert̃ eũ & uemiens inillũ locũ: clamabat
uoce magna dicens: Christofore ostende
mͥ uirtutẽ dĩ tui : ut & ego credã in eum:
Et tulit t̾rã ubi passus est cũ modico sanguine
& posuit inoculũ suũ & dix̃ In noĩe dĩ
christofori & ipsa ora aꝑtus ẽ. oculus eius
tim̃tiũ se: Et ego abhodierna die ponam
p̃ceptũ meũ in omnibꝰ populis & in linguis.

Expanded text:
erunt| eum. Et ueniens in illo loco clamauit erunt| eum. Et ueniens in illo loco clamauit uoce magna| dicens. Christoferi ostendi mihi uirtutem dei tui ut et ego| credam in eum . et tollit terram ubi passus est cum| modico sanguinem eius . et posuit in oculum suum .| et dixit . in nomine dei cristoferi . et ipsa hora apertus| est oculus eius. timentibus te . et ego ab hodierna die| ponam praeceptum meum in omni populum et in omni|
Abbreviated transcription (Latin):
bat exciꝑe corpus eiꝰ. Alia aut̃ die dixit
rex adeũ: Vbi est ds̃ tuus : Uenia et
liber&e: te de manibꝰ & de sagittis istis. Stat̃i
exiliens una de sagittis ipsis: ingresia est
in oculũ regis & excecauit eũ: & dixit
te sicredis ego crastina die hora nona acci-¬
ẽ. & uenient xp̃iani et accipient corpusmeũ
& ponent illud in locũ orationis: Iu aut̃ ueni
in illũ locũ fac lutũ cũ sanguine meo in noĩe
eris : Et nunc adꝓpinquauit hora ut coro
eũ rex decollari & antequã aministris int̃¬
ficeret᷑ hanc orationẽ effudit: Dnẽ ds̃ m̃s¬
qui eduxisti me de errore inscientia hoc
Xpõfore ubi fuerit corpus tuũ & ubi ñ fuerit
quicũq enĩ cõmemorauerit nom̃ tuũ insius
orationibꝰ quic qͥd petierint accipiant &
salui fiant Ꝙ cũplens sc̃s xp̃õforus orationẽ
suã sicꝙ aministris int̾ emptus. ẽ: Sunt aut̃
octo & anime centũ quindeci: Alia uͦ¬
die : dicit rex: Eamꝰ & uideamꝰ ubi posu¬

Expanded text:
e corpus eius| Alia uiro die dixit rex ad eum . ubi est deus tuos . ueniat| et liberet te de manibus meis et de sagittis istis. Statim| exiliens+ de sagittas ipsis ingressa est in oculum regis| et excecauit eum . et dixite si credis . ego crastina die ora octaua| acciaccipiunt corpus meum et ponunt| illum in locum orationis. Tu autem ueni in illo loco .| +fac lutum cum sanguine meo in nomineeris . et tunc adpropiauit| ora ut coroneum rex decollare . +antequam ministris interfi| ceretur hanc orationem profudit. Domqui eduxisti me de errore in sciencia hocquod ad te peto| praesta mihi et in quale loco posuerint corpus meum.| non ingrediatur grando. Non ira flammae . non mor| talitas mala . non famis . et in ciuitate illa si fuerint| ibi languendi aut demoniosi in locis illius . et ueniunsalui fiant . et uenit| uox de caelo dicensdie dixit rex . eamus et uideamus ubi posu
Abbreviated transcription (Latin):
scs xristoforus ante conspectũ digni : Videns¬
autẽ rex quia magnus erat. statĩ corruit
de consistorio suo ubi sedebat Post modũ
surrex̃. & sedens suꝑ tribunal. in t̾̃rogabat
eũ dicens Quis estu aut unde es uel quod
natiuitate mea rȩpbus dictussũ : post baptis¬
mũ uͦ xristoforus uocor Rex dĩc Chananee
facies mala. nunc sacrifica diismeis Sc̃s

Expanded text:
rus ante conspectu dagni . uidens rex quia| magnus erat statim curruit ad consesturio ubi| sediat et postmodum surrexit+ sedens pro tribunali| interrogabat eum dicens. Quis es tu aut unde es . | aut qnatiuitatem meam reprobus dictus sum| post baptismum+ christoferus uocor Rex dixit cana| neae et  mala . non sacrificas diis meis res
Abbreviated transcription (Latin):
iħu xp̃i Ipse autẽ sc̃s extoto corde
rantes & adducis aduiã ueritatis. & cõmutas
linguas ferarũ: & das eis linguas humanas.
& ingressus infra ciuitatẽ orabat dicens dnẽ
qui fecisti adã & de disti ei scientiã ut agnos¬
cer& uiã ueritatis. damichi seruotuo ut doceã
popłm istũ quierrat: & orante eo ecce
fac uirgã meã florere & ramos bonos hab̾e.
inchana galilee aquã inuinũ: Stat̃ĩq floruit
uirga illa. Multi autẽ uidentes q̃m uirga le¬
ipsa floruit credidert̃ cũ illo dõ suo de¬
quindecĩ : & baptizati sunt de manu ipsius
autẽ eũ milites orantẽ timuerunt ad ꝓpiare
ad illũ: & transmisit alios quadringentos.¬
& uenert̃ adeũ: Cidentes autẽ illũ orantẽ
& ipsi orare ceperunt cũ eo Cũplens aut̃¬
sc̃s christoforus orationẽ suã surrexit : &
dixerunt milites adeũ: Dnẽ desiderat te¬

Expanded text:
isti. Ipse| autem sanctus ex toto corde rantis . et adducis| a\d/ uiam ueritatis et mutas linguas ferarum . et| das eis linguam humanam . et ingressus infra| ciuitatem orabat dicens. Domine, qui fecisti adam| et dedisti eloquentiam ut agnuscerit uiam ueri| tatis da et mihi seruo tuo ut doceam populum| istum qui errauit . et orante eo . ecce . fac uirgam meam| florere et ramos bonus habere in channa galileae aqua . in| uino . et statim floruit uirga illa . multi autem| uidentes quia uirga illa floruit . et crediderunt| cum illo deo suo mCXII.+ et bap| tizati sunt de manu ipsius  uidentes illum milites orantem timuerunt adpro| piare ad illum . et transmisit alius . CC+. et uene| runt ad eum . uidentes autem illum orantem et ipsi| orare coeperunt cum eum. Complens autem+ christofe| rus orationem suam surrexit et dixerunt milites| ad eu
Abbreviated transcription (Latin):
stultꝰ adoras eos Vtinã audiresme & ad¬
orares dm̃ qui fecit celũ & t̾rã qui potesta¬
tẽ hab&. lib̾are te de igne & dimit tere
peccata tua Ipse aut̃ tãquã stultus rex:
cogitans intrase dicebat Quomͦ possũ istũ
qui int̃ feras nutritꝰ ẽ suꝑari. nisi in ex qui¬
sita torm̃ta intulero: & iussit eũ rex
mitti incarcerẽ Et ecce qua dringenti
milites uenerunt ante conspectũ dagni:¬
Et iactauerunt arma sua ante illũ dicentes:
qđ ipsũ uultis seqͥ: Venite & ad orate deos
meos magnos. & do uob̾ aurũ & ar gentũ
& in honorẽ magnũ constituã uos dixert̃

Expanded text:
ultus adoras eos utinam audires me| et adoraris deum qui fecit caelum et terram| quia in potestatem habet liberare te de igne et demit| tere peccata tua. Ipsi autem tamquam stultus rex| cogitans intra se dicebat . quomodo possum istum| qui inter feras nutritus est superare nisi exquisita| turmenta intulero . et iussit eum rex mitti in carcere| et ecce illi .CCCC+. milites uenerunt ante conspectu| dagni iactauerunt arma sua ante illum dicentes| quod| ipsum uultis . sequi  adorate deus meus . et do uobis| aurum et argentum et in honor
Abbreviated transcription (Latin):
Inprimunt᷑ ardentes pectori lamine. & liquȩ¬
factus inter ipsas candentis ferri acies liquor:
guttis flãma stridente resꝑgit᷑: Culnera
uulnerib inprimunt᷑. & supra torm̃ta torm̃ta
de sieuiunt. Salis ignib sparsis. crepitatib

Expanded text:
Imprimuntur ardentes pectori laminae, et liquefactus inter ipsas candentis ferri acies liquor guttis flamma stridente respergitur. Vulnera vulneribus imprimuntur, et supra tormenta desaeviunt. Sales ignibus sparsi crepitantibus
Abbreviated transcription (Latin):
EXCCPTIONE AΝGEUCI PATROC II
UMmi in terea nuncii repedantes post
multa itineris spatia ad locũ quo digressi
fuerant : ipso die quo fabrica cõpleta est in mon¬
te iam dicto in occiduis partibus quasi nouun
ingressi sunt orbẽ: quẽ primũ uepriũ densitate
reliquerant plenũ. Quo dũ ꝓpinquant : incunc¬
tant̃ sacerdor dñi autb̾tus occurrens cum
p̃sidia Dici uͦ ñ potest quanto in aduentu ut
Miciuei ẽ archangłm cȩlestis milicie princi¬
p̃e merebant᷑ obtinere signiferũ. Cognoscen¬
tes & iam signa & mirabilia: quȩ pidñs ꝑ
ministrũ suũ oꝑat᷑ mortalibus ita ut ꝓ eius
itiueris spacia : duodec̃ĩ çȩci illuminati: pluresq
diuersis infirmitatibꝰ acti pristinȩ redditi¬
st̃ sanitati Et qł his addendũ est mulier
quȩ dã orbata luminibus de uilla que dr̃ asteru¬
cus dũ ꝓsequit᷑ p̃ciosissima munera sũmi archan-
geli : mox ut ad tigit planiciem arenãq maris

Expanded text:
exceptione angelici patrocinii. exceptione angelici patrocinii.  Summi interea nuntii repedantes, post multa itineris spatia, ad locum quo digressi fuerant, ipso die quo fabrica completa est in monte jam dicto in occiduis partibus, quasi novum ingressi sunt orbem, quem primum veprium densitate reliquerant plenum. Quo dum appropinquant, sacerdos Domini Autbertus occurrens cum praesidia. Dici vero non potest quantum in adventu utMichaelem archangelum coelestis militiae principem merebantur obtinere signiferum; cognoscentes etiam signa et mirabilia quae Dominus per ministrum suum operatur mortalibus, ita ut per hujus itineris spatia duodecim caeci illuminati, pluresque diversis infirmitatibus acti pristinae sunt redditi sanitati. Et quod his addendum est, mulier quaedam orbata luminibus, de villa quae dicitur Asteriacus, dum prosequitur pretiosissima munera summi archangeli Michaelis, mox ut attigit planitiem arenae maris
Abbreviated transcription (Latin):
Nterea missi nuncii adeunt locũ. qui be¬
In ignissime ab abbate loci illius suscepti
uestibusq mutatis ac tanti fatigatione¬
itineris subleuati : cunctaꝙ̃ suae continge¬
rant regionis simulq ad qđ uenerant
pandunt: Quȩ uerba eũ ipsius abba loci suo re¬
tulissa antistiti: ub̃rimas om̃ipõti dõ laudes
ut̃q retulit qui ꝓlapsis nature fragilitate
terrigenis ad sistentiũ sibi ministroꝵ dignat᷑
p̃bere suffragiũ: Hinc cũ qua decebat uene¬
ratione suptis aloco pignoribus quo beatus
archangłs sui memoriã fidelibus cõm̃dauerat.
partẽ scilic&e rubei pallioli qđ ipse memo¬
ratus archangłs in monte gargano. supra
altare qđ ipse manu sua construxerat
posuit : & partẽ scilicae marmoris supra
suꝑ extant uestigia : iam dictis fratribus usq
ad sacr̃ũ locũ referenda patrocinia contradi¬
dit Conditione int̾ posita uidelic& ut quos
una angelice reuelationis sociauerat causa: una
quoq aet̾nalit̃ necter& caritatis conexio: De¬

Expanded text:
nterea missi nuntii adeunt locum: qui benignissime ab abbate loci illius suscepti vestibusque mutati, ac tanti itineris fatigatione sublevati, cuncta quae suae contigerant regioni, simulque ad quod venerant pandunt. Quae verba cum ipsius loci abbas suo retulisset antistiti, uberrimas omnipotenti Deo laudes uterque retulit, qui pro lapsis naturae fragilitate terrigenis assistentium sibi ministrorum dignatur praebere suffragium. Hinc cum qua decebat veneratione sumptis a loco pignoribus, quo beatus archangelus sui memoriam fidelibus commendaverat, partem scilicet rubei pallioli quod ipse memorandus archangelus in monte Gargano supra altare quod ipse manu sua construxerat, posuit, et partem scilicet marmoris supra in eodem vestigia, jam dictis fratribus usque ad sacrum locum referenda contradidit, conditione interposita, videlicet ut quos una angelicae revelationis sociaverat causa, una quoque aeternaliter necteret connexio
Abbreviated transcription (Latin):
aque penuriã : Tandẽ angłica ostensione
locũ didicit. ubi in p̃rupto silice dũ concauum
foramen excidit᷑ : mirũ in modũ aquarũ mex
ab undantia repperit᷑. quȩ possit habitantibꝰ
cõpetentẽ p̃bere usũ. Eadẽ uͦ aqua ꝓfluens
qđ sit haustu salubris: multis est ostensũ modis
Caelerẽ nãq febricitantibus fert opẽ : quociens
de sideriũ ꝓuenerit sumendi: de cratei
lante uirtutes efficiunt᷑ inmunere :
ex obsessis corporibus sp̃s inmundi: dño dõ
nr̃o p̃bente auxiliũ : ꝑ ministeriũ angłoꝵ.
autb̾tus autẽ praesul uenerabilis. qui a me¬
moratũ locũ subhonore scĩssimi dedicaue¬
inundenariũ creuisse numerũ. Crescente
deuocione & amore fideliũ extruxit manꝰ.

Expanded text:
aquae penuriam; tandem angelica ostensione aquae penuriam; tandem angelica ostensione locum didicit, ubi in praerupto silice dum concavum foramen exciditur, mirum in modum aquarum mox abundantia reperitur, quae possit habitantibus competentem praebere usum. Eadem vero aqua profluens quod sit haustu salubris, multis est ostensum modis. Celerem namque fert febricitantibus opem, quoties desiderium provenerit sumendi. CAPUT VII.lante virtutes efficiuntur innumerae:ex obsessis corporibus spiritus immundi, Domino Deo nostro praebente auxilium per ministerium angelorum. Autbertus autem praesul venerabilis quia memoratum locum sub honore sanctissimi dedicavein undenarium crevisse numerum, crescente devotione et amore, fidelium exstruxit manus,
Abbreviated transcription (Latin):
operari ñ desinit: Igit᷑ eo die qđ est .xuii
Nt nouẽbris: ueneranda cõpleta tẽpli dedi-¬
catione : uir dñi autbtus post quã sagaciter
om̃a sub ordine disposuit officia quoq serui¬
entiũ clericoꝵ constituit: de putans hos in¬
ibi sub numero consistere duodecĩ: qui legi¬
timis obseruacionibus ꝑpetualit̃ inbeatissimi
MICΗA EIIS archangłi ꝑsisterent famulatu
quãuis eiusdẽ numeri in eodẽ loco asucces-¬¬
soribus beati uiri : sint clerici substituti.
Simul etiam deie copiosico eidẽ loco seruienti¬
bus : uillas contradidit uidelic& ia dictã
a&tia rer IGelica Reuelarionẽ
Nterea idem p̃sul cuncta ꝑuidens congruo
patrata ordine hoc unũ qđ poterat ualde
uideri difficile : a scõ censuit expectandũ
arc hangło aque silic& aelementũ: sine
quo constare nequid uita mortaliũ: Suꝑ
expetit cũ grege cõmisso auxiliũ. ut qui
condã ꝓduxerat sicienti populo de petra
poculũ. ipse a seruis suis amouere dignaret᷑

Expanded text:
die, quod est XVII Kalend. Novembris, veneranda completa templi dedicatione, vir Domini Autbertus postquam sagaciter omnia sub ordine disposuit, officia quoque servientium clericorum constituit, deputans hos inibi sub numero consistere duodecim, qui legitimis observationibus perpetualiter in beatissimi Michaelis archangeli persisterent famulatu, quamvis non ejusdem numeri in eodem loco a successoribus beati viri sint clerici constituti. Simul etiam de episcopio suo eidem loco a servientibus villas contradidit, videlicet jam dictam aqua per angelicam revelationem. Interea idem praesul cuncta pervidens congruo patrata ordine, hoc unum quod poterat valde videri difficile, a sancto censuit expetendum archangelo, aquae scilicet elementum, sine quo constare nequit vita mortalium. Super  cum grege sibi commisso auxilium, ut qui quondam produxerat sitienti populo de petra poculum, ipse a servis suis amovere dignaretur
Abbreviated transcription (Latin):
pd̃ . Om̃ĩpotente dõ qui unus & uerus est ego omi
die sacrifico : ñ thuris fumũ. nec tauroꝵ mugi¬
entiũ carnes. nec hircoꝵ sanguinẽ : sed in macu¬
latũ sanguinẽ cotidie in altare. crucis sacrifico.
Cuius carnes postea quã om̃ĩs populus credentiũ
manducauerit. & eius sanguinẽ biberit : agnis
qui sacrificatus est integer ꝑseuerat & uiuus.
Et cũ uere sacrificatussit. & uere carnes eius
manducate sint apopulo. & uere sanguis eius
sit bibitus: tam̃ ut dixi in teger ꝑmanet &

Expanded text:
 « Omnipotenti Deo qui unus et verus est, ego omni die sacrifico, non thuris fumum, nec taurorum mugientium carnes, nec hircorum sanguinem, sed immaculatum sanguinem quotidie in altari crucis sacrifico; cujus carnem postea quam omnis populus credentium manducaverit, et ejus sanguinem biberit, Agnus, qui sacrificatus est, integer perseverat et vivus. » Et cum vere sacrificatus sit, et vere carnes ejus manducatae sint a populo, et vere sanguis ejus sit bibitus, tamen, ut dixi, integer permanet, et
Abbreviated transcription (Latin):
nationũ illuxit: eo qđ & ipse populus filius
sit abrahe. credendo meũ. de quodieit apostꝰ:
Siautẽ uos xp̃i: ergo abrahe. sem̃ estis Et
sicut alibi dicit. qđ ipse abrahã sit pater
circũ cisionis : ñ his tantũ qui sunt excircũ¬
cisione. sed & his qui sectant᷑ uestigia quȩ
est inp̃putio fidei patris nr̃i abrahe: Uenit
enĩ filius hominis quȩrere & saluare qđe
perierat: hoc.ẽ. qđ alibi dicit: N ueni uocare.
iustos: sed peccatores Nussane magister.
quimur murantib turbis sua mysteria ñ
de dignat᷑ exponere Adeo scilic& peccato¬
rũ penitentiã ñ. eẽ. respuendã: ut ipse dĩ
silius obhanc mauime querendã sit desti-¬
natus ad terras Qui ut pietatis suae nob̾
dispensationẽ inculcet: sepissine se filiũ
hominis appellat. cõmendans sollicite nob̾.
qđ factus ẽ. benigne ꝓ nob̾: INCIpIT¬

Expanded text:
nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae, credendo in eum. De quo dicit Apostolus: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Et, sicucisionis non his tantum qui sunt ex circumcisione, sed et his qui sectantur vestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae . Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Hoc est quod alibi dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Pius sane Magister, qui murmurantibus turbis sua mysteria non dedignetur exponere, adeo, scilicet, peccatorum poenitentiam non esse respuendam ut ipse Dei Filius ob hanc maxime quaerendam sit destinatus ad terras. Qui ut pietatis suae nobis dispensationem inculcet, saepissime se filium hominis appellat, commendans sollicite nobis quod factus est benigne pro nobi
Abbreviated transcription (Latin):
in nocent̃ uixit. omnia conuersus. potest
sapiens illa stulticia. quã de sicomoro publi¬
canus quasi fructũ uitae legerat: rapta
uidelic& redere. ꝓpria relinquere. uisibilia
c̃tẽpnere ꝓ inuisibilibꝰ & iam mori desiderare
se ipsũ ab negare : & eiꝰ qui nec dũ uideatur
dñi uestigia seqͥ concupiscere Ait iħs adeũ:
Quia hodie salus domui hiuc facta. ẽ: eo qđ &
ipse filiussit abrahȩ: Filius abrahȩ dicitur
tacheus: ñ quia de eiꝰ stẏrpe generatus. sed
quia eiꝰ.ẽ. fidẽ imitatus Vt sĩcut abraham
terrã cognationẽ. domũꝙ pat̾nã obspẽ future
hereditatis dño iubente deseruit : ita & ille
qui thesaurũ incaelis ad quirer&. bona sua
pauꝑib parcienda relinquer&:: & pulchre
dicit & ipse : ut ñ solũ eosqui iusti ꝑseuerant.
sed et eos qui ab in iustitia resipiscunt ad filios
ꝓmissionis ꝑtinere declar& : Alit̾: Salus
quȩ olĩ iudeoꝵ domũ ĩplebat. hodie populo

Expanded text:
innocenter vixit, omnia conversus potest innocenter vixit, omnia conversus potest t haec est sapiens illa stultitia, quam de sycomoro publicanus, quasi fructum vitae legerat, rapta videlicet reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus qui necdum videatur Domini vestigia sequi concupiscere. Ait Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahae. Filius Abrahae dicitur Zacchaeus, non quia de ejus stirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus. Ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, ob spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit; ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibus partienda relinqueret. Et pulchre dicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt, ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus, quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo
Abbreviated transcription (Latin):
disputantẽ: & cetera digna dõ gerentẽ
lingua uenenata carpebant: ꝑte sus eoru
facinora discessit & aufugit dicens Relin¬
quet᷑ uob domꝰ ur̃a deserta: Hodie autem
in domo pusilli tachei oportae manere : hoc
ẽ noue lucis gr̃a choruscante. inhumili cre-¬
dentiũ nationũ corde qui escere Qđ autẽ
descendere de sicomoro tacheus: & sic indomo
sua xp̃o mansionẽ p̃parare iubet᷑: hoc .ẽ. qđ
apostolus ait Quia & si cognouimꝰ secundũ
carnẽ xp̃m: sed etiam nunc non nouimꝰ: & si¬

Expanded text:
disputantem, et caetera digna Deo gerentem disputantem, et caetera digna Deo gerentem lingua venenata carpebant, pertaesus eorum facinora discessit, et aufugit dicens: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Hodie autem in domo pusilli Zacchaei oportet illum manere, hoc est, novae lucis gratia coruscante in humili credentium nationum corde quiescere. Quod autem descendere de sycomoro Zacchaeus, et sic in domo sua Christo mansionem praeparare jubetur, hoc est, quod Apostolus ait: Quia et si cognovimus secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
& nos quȩ amamꝰ uidere: abhis quȩ execramꝰ
intuitũ festinamꝰ auertere: Vidit ergo iħs
uidentẽ se. quia elegit eligentẽ se: & amauit
amantẽ: Hunc sane ordinẽ ꝓficiendi. hoc. ẽ.
ꝑfidẽ dominicȩ in carnationis ad cognitionẽ
diuinitatis ꝑueniendi. quasi ꝑ sicomoꝵ iħ̃u
faciem speculandi: doctor egregius ostendit
cũ ait. Non enĩ iudicaui scire me aliquid
aliis exꝓbrans. facti estis inquit quibus lacte
opussit ñ solido cybo: lac infirma tẽporalis
dispensationis. solidũ cẏbũ ardua ꝓpetuȩ maies¬
tatis appellans & dixit adeũ: Tachee.
festinans descende : quia hodie indomo tua
oport& me manere: Et festinans descendit :¬
& excepit illũ gaudens: Manebat aliquando
dñs in domo principis phariseoꝵ. hoc . ẽ. in ude¬
oꝵ sinagoga docebat: Sed quia ñbaptiratũ
ante prandiũ sabbato curantẽ. publicanos
& peccator es recipientẽ: c̃tra auariciam

Expanded text:
et nos quae amamus videre, ab his quae exsecramur, et nos quae amamus videre, ab his quae exsecramur, intuitum festinamus avertere. Vidit ergo Jesus videntem se, quia elegit eligentem se, et amavit amantem. Hunc sane ordinem proficiendi, hoc est, per fidem Dominicae incarnationis ad cognitionem divinitatis perveniendi, quasi sycomorum Jesu faciem speculandi doctor egregius ostendit, cum ait: Non enim judicavi scire me aliquid aliis exprobrans: Facti estis, inquit, quibus lacte opus sit, non solido cibo . Lac infirma temporariae dispensationis, solidum cibum ardua perpetuae majestatis appellans. Et dicit ad eum: Zacchaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere. Et festinans descendit, et excepit illum gaudens. Manebat aliquando Dominus in domo principis Pharisaeorum, hoc est, in Judaeorum synagoga docebat; sed quia non baptizatum ante prandium Sabbato curantem, publicanos et peccatores recipientem, contra avaritiam
Abbreviated transcription (Latin):
humilis et ꝓpriȩ conscius infirmitatis. c̃ fidens
in dnõ ꝓclamat: Michi autẽ absit gloriari.
si comoro transeuntẽ ꝓpe dnm cernit: quia
ꝑ hanc laudabilẽ fatuitatẽ. & si nec dum
ut .ẽ. solide iã tam̃ rapt̃i. & quasi intransitu
luce sapientiȩ caelestis intendit: Et cum
ꝑueniss& ad locũ : suspiciens iħs uidit illum:
Per ãbulans hiericho saluator uenit ad locũ
ubi p̃currens tacheus sic comoꝵ conscenderat:
qui a missis ꝑmundũ sui uerbi p̃conibus in quibꝰ
ipse nimirũ & loquebat᷑ & ibat. itenit ad
populũ nationũ : qui passionis eiꝰ fide iam sub¬
limis existens. & iam diuinitatis eiꝰ ardebat
cognita facie beari Suspidaens uidit illũ :
quia ꝑ grãm fidei a terrenis cupiditatibus
eleuatũ turbisq infideliũ suꝑ eminentẽ
elegit: Videre enĩ dĩ eligere uel amare
ẽ : unde .ẽ. illud Oculi dñi suꝑ iustos: Nam

Expanded text:
humilis et proprie conscius infirmitatis, confidens humilis et proprie conscius infirmitatis, confidens in Domino proclamat: Mihi autem absit gloriari, sycomoro transeuntem prope Dominum cernit, quia per hanc laudabilem fatuitatem, etsi necdum ut est solide, jam tamen raptum et quasi in transitu luci sapientiae coelestis intendit. Et cum venisset ad locum, suspiciens Jesus vidit illum. Perambulans Jericho Salvator, venit ad locum ubi praecurrens Zachaeus sycomorum conscenderat: quia missis per mundum sui verbi praeconibus, in quibus ipse nimirum et loquebatur et ibat, venit ad populum nationum, qui passionis ejus fide jam sublimis existens, etiam divinitatis ejus ardebat agnita facie beari. Suspiciens vidit illum, quia per gratiam fidei a terrenis cupiditatibus elevatum, turbisque infidelibus praeeminentem elegit. Videre enim Dei, eligere vel amare est. Unde est illud: Oculi Domini super justos . Nam
Abbreviated transcription (Latin):
cernitur & diuinitus adorat᷑ Exhibent
autẽ aurũ thus & myrrã. plus in myste¬
rus : quã in conscientis offerentes: In
auri munere. regia digniti s. Inthuris
uapore diuina maiestis In myrre spe¬
cie : sepelienda de monstrat᷑ humanitas:
Ac sic trinitatis oblationẽ numerus loquit᷑:
unitittẽ deuotio una testat᷑: ꝑ hoc ergo
ꝑ uigili intentione cordis. caelũ sẽꝑ stude¬
dirigat ergo nob̾ semittis uitre ꝑfectite
stella iustitiȩ. qui dix̃: Non apparebis
in conspectu meo uacuus. Offeramus aurũ¬
ei fidei. pietittis aromata: castitittis
holocaustit: Spiritalẽ quoꝙ myrram
habeamus in nob̾. quȩ ita animas nr̃as
condiat ut in lesas apeccati corruptione
custodiat. Qđ ipse prestare dignet᷑
qui uiuit & regnat in scła sc łoꝵ amen:¬

Expanded text:
cernitur, et divinitas adoratur. Exhibent cernitur, et divinitas adoratur. Exhibent aurum, thus et myrrham, plus in mysteriis quam in conscientiis offerentes. In auri munere regia dignitas, in thuris vapore divina majestas, in myrrhae specie sepelienda demonstratur humanitas: ac sic Trinitatem oblationum numerus loquitur, unitatem devotio una testatur. Per hoc ergo pervigili intentione cordis coelum semper studeDirigat ergo nobis semitas vitae perfecta stella justitiae, qui dixit, Non apparebis in conspectu meo vacuus . Offeramus ei aurum fidei, pietatis aromata, castitatis holocausta. Spiritualem quoque myrrham habeamus in nobis, quae ita animas nostras condiat, ut illaesas a peccati corruptione custodiat: quod ipse praestare dignetur, qui vivit et regnat in saecula sae
Abbreviated transcription (Latin):
inficit᷑ sed benedictionib: honoratur:
Quale in quã saluatoris est baptismũ. mn
quo purgant᷑ ꝑotius fluentit quam
purgent̃: Nouo enĩ scĩficationis genere.
xp̃m ñ tt̾ilauit unda: quã lotit ẽ: Nam
ex quo saluator in aquã se mersit: ex eo
omniũ gurgitũ tractꝰ cunctoꝵꝙ fontiũ
uenas. mysterio baptismatis consecrauit :
ut quisq ibi in noĩe dñi baptitari uolue¬
rit. ñ tã illũ mundi aqua dilust. quã
xp̃i unda purific&e. Saluator aut̾e ideo
baptizari uoluit : ñ ut sibi munditiam
Interea magoꝵ beata legatio ꝑducta.
ad sacra cũnabula radio de suꝑ currente
mirat᷑. Iu dȩ ã p̃cedit aethiopia. peccati
exuenda nigredine : et fidei induenda
candore : Quã stupenda dignatio. Int̃
ã plexus genitricis in cluditur. qui cȩlũ
terrãꝙ complectit᷑. In sinũ matris lat& :
qui regñũ patris excedit. ꝑ simplex offi-¬
ciũ spirititle reuelat᷑ archanũ. humanitas

Expanded text:
inficitur, sed benedictionibus honoratur? inficitur, sed benedictionibus honoratur? Quale, inquam, Salvatoris est baptismum, in quo purgantur potius fluenta quam purgant? Novo enim sanctificationis genere Christum non tam lavit unda, quam lota est. Nam ex quo Salvator in aqua se mersit, ex eo omnium gurgitum tractus cunctorumque fontium venas mysterio baptismatis consecravit: ut ubi quisque in nomine Domini baptizari voluerit, non tam illum mundi aqua diluat, quam Christi unda purificet. Salvator autem ideo baptizari voluit, non ut sibi munditiam Interea Magorum beata legatio perducta ad sacra cunabula radium desuper currentem miratur. Judaeam praecedit Aethiopia, peccati exuenda nigredine, et fidei induenda candore. Quam stupenda dignatio! Inter amplexus genitricis includitur, qui coelum terramque complectitur: in sinu matris latet, qui regnum Patris excedit. Per simplex officium, spirituale revelatur arcanum: humanitas
Abbreviated transcription (Latin):
se pater qui ñ credebat᷑ insinuat Ibi
laborat suspicionib mat̾ quia ꝓfessioni
deerat pater : hic honorat᷑ genitrix
quia diuinitus filiũ ꝓtestatur: Honoratior
in quã scđa : quã prima natiuitits Si quidẽ
pat̾ hic ds̃ maiestatis inscribit᷑: illic ioseph
& ipse faber. ipse ẽ enĩ artifex qui huius
mundi machinã ñ solũ mirabili sed etiam anesfabili pot
fabricatus : tũ quã sapiens archi tectus. cȩlũ
maria calculis alligauit: Ipse est artifex
qui in ñris morib recidit suꝑ flua oꝑa:
utilia quȩꝙ conseruat. Ipse est artifex
cuiꝰ securim ad radicẽ nrãm posittim
ioħs baptisti cõminat᷑. ut om̃is arbor
quȩ normã iuste discretionis excesserit.
excisa radicitus tradat᷑ incendio: quȩ
aut̃ mensurã ueritittis habuerit cȩlesti
dñs in iordane. quale ẽ hõc baptismũ
ubi purior ẽ fonte ille qui mergitur.
Ubi dũ suscept̾u aqua diluit. non sordib

Expanded text:
se pater, qui non credebatur, insinuat. Ibi se pater, qui non credebatur, insinuat. Ibi laborat suspicionibus mater, quia professioni deerat pater; hic honoratur genitrix, quia divinitas filium protestatur. Honoratior, inquam, secunda, quam prima nativitas: siquidem pater hic Deus majestatis inscribitur; illic Joseph  ipse faber. Ipse enim est artifex, qui hujus mundi machinam non solum mirabili, sed etiam ineffabili potentia fabricatus estatis extrema sublimat. Ipse est artifex, qui in nostris moribus praecidit superflua opera, utilia quaeque conservat. Ipse est artifex, cujus securim ad radicem nostram positam Joannes Baptista comminatur: ut omnis arbor quae normam justae discretionis excesserit, excisa radicitus tradatur incendio ; quae autem mensuram veritatis habuerit, coelesti Dominus in Jordane. Quale est hoc baptismum, ubi purior est fonte ille qui mergitur, ubi dum susceptum aqua diluit, non sordibus
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ est purificatio cõꝑbatt : nisi quod
pene maiore munere quã maria unda
ditictii ẽ Illa enĩ sibi tantũ meruit
castitatẽ : istti nob̾ contulit scĩficationẽ:
Illa meruit ne peccar& : ista ut peccatitꝰ
purgarte Illa ꝓpria delicta ase repudiat.
istit inse ꝑdĩ grãm aliena condonat:
Illi est collata uirginitis: isti donatit
fecunditus Illa unũ ꝓcreauit & pura
alt̃ ẽ : quodã modo saluatoris: Nã isdem
eũ signis. isdẽ miracuł cognoscimus
genitũ: sed nunc maiore mysterio bapti.
affuit : modo eũ ingurgite circũ fulsit
Qui tunc mariã castificauit: nunc fluenta
scĩficat: Pat̾ qui tunc obũbrauit inuirtu¬
te. nunc clamat inuoce. & qua si maturio¬
re consilio qui tunc umbrã prestitit nati-¬
uitati. modo testimoniũ ꝑhib& ueritati.
teste silentio xp̃m genuit: istit cũ diui-¬
nitatis ꝓfessione dñm baptizauit: Ab illa
se ioseph qui pat̾ puttibat᷑ ex cusat : in hac

Expanded text:
aquae est purificatio comprobata: nisi quod aquae est purificatio comprobata: nisi quod pene majori munere, quam Maria, unda ditata est. Illa enim sibi tantum meruit castitatem; ista nobis contulit sanctificationem. Illa meruit ne peccaret; ista, ut peccata purgaret. Illa propria delicta a se repudiat, ista in se per Dei gratiam aliena condonat. Illi est collata virginitas; isti donata fecunditas. Illa unum procreavit, et virgo alter est quodam modo Salvatoris. Nam eisdem eum signis, eisdem miraculis cognoscimus genitum, sed nunc majore mysterio baptizaadfuit , modo eum in gurgite circumfulsit: qui tunc Mariam castigavit, nunc fluenta sanctificat. Pater qui tunc obumbravit in virtute, nunc clamat in voce: et quasi maturiore consilio, qui tunc umbram praestitit nativitati, modo testimonium perhibet veritati. teste, silentio Christum genuit; ista cum divinitatis professione Dominum baptizavit. Ab illa se Joseph, qui pater putabatur, excusat; in hac
Abbreviated transcription (Latin):
grãm xp̃o dño debeamus: qui uotti uotis accu¬
mulat. gaudia gaudiis multiplicat Ec ce
enĩ adhuc exulttonꝰ xp̃m dñm nr̃m natũ:
etiam eũ laetitmꝰ ꝓ salute humani generis
baptizatũ. nec dum ortus eiꝰ ẽ expletti festi¬
uitis: eqlã baptismatis eiꝰ est celebranda
sollẽ pnitits Uix natus est hominibus: etiã
renascit᷑ sacramentis. Hodie enĩ lic&
post multit annoꝵ curricula: consecratꝰ
ẽ in iordane: Itt ergo disposuit dñs ut
uotis uotit subiunger&: hoc ẽ. ut uno
eodẽꝙ tẽpore et ederet᷑ ꝑ uirginẽ et
ꝑ misteriũ gigneret᷑. ẽẽtꝙ continuatt
festiuitus. carnis natiuitits at ꝙ baptisma.¬
tis: Ut quẽ ad modũ tunc eũ miramur
in corruptit matre ꝓgenitũ. ittt & nunc
suscipiamꝰ illũ pura unda submersũ: et
gloriem᷑ inutroq facto. quia filiũ genuit
mat᷑ & casta ẽ: & quia xp̃m unda lauit
et scã ẽ: Nã sicut post part̾u glorificatu
ẽ: mariȩ castificatio. itt post baptismũ

Expanded text:
 Domino debeamus, qui vota votis accumulat, gaudia gaudiis multiplicat. Ecce enim adhuc exsultamus Christum Dominum natum; et jam eum laetamur pro salute humani generis baptizatum. Necdum ortus ejus est expleta festivitas; et jam baptismatis ejus est celebranda solemnitas. Vix natus est hominibus; et jam renascitur sacramentis. Hodie enim, licet post multa annorum curricula, consecratus est in Jordane. Ita ergo disposuit Dominus, ut votis vota subjungeret, hoc est, ut uno eodemque tempore et ederetur per Virginem, et per mysterium gigneretur; essetque continuata festivitas, carnis nativitatis atque baptismatis: ut quemadmodum tunc eum miramur incorrupta matre progenitum; ita et nunc suscipiamus illum pura unda submersum: et gloriemur in utroque facto, quia filium genuit mater, et casta est; et quia Christum unda lavit, et sancta est. Nam sicut post partum glorificata est Mariae castificatio; ita post baptismum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut fidelis seruus & prudens ad ñõ constitu¬¬
tꝰ. ut eius familiae tribuat cibũ intẽpore
oportimo: sic ille populũ sibi cõmissũ omni¬
modis festinabat sp̃ali reficere cibo. Erat¬
enĩ sp̃u feruens. & sollicitudine impiger
operib bonis ornatꝰ & oppido clarus Inter.
diuites & pauperes. medius. ñ respiciens ꝑ
sonas potentũ sed magis mores eligantiũ et¬

Expanded text:
sicut fidelis servus et prudens ad Dominum constitutus, ut eius familiae tribuat cybum in tempore oportuno, sic illi populum sibi conmissum omnimodis festinabat spiritali refecere cibo. enim spiritu fervens et solicitudinem inpiger, operibus ornatus et valde clarus; inter divites et pauperes medius, non respiciebat ad personas potentiae, sed pocius ad morum aeliganciam e
Abbreviated transcription (Latin):
tib ad eũ undiq p̾̃dicando turbis: multosq
in dĩ noĩe uaruis lib̾ando languorib magnarũ
sibi signa. uirtutũ grã concessit diuina: de
quib inquã almigeris illius uirtutib sub¬
sequens sermo xpõ fauente pauca de ꝓmere
ꝓperat :¬

Expanded text:
tibus ad eum undique praedicando turbis, multosque in Dei nomine variis liberando languoribus, magnarum sibi signa virtutum largitio concessit divina, de quibus nunc almigeris illius virtutibus subsequens sermo, Christo favente, pauca depromere properat
Abbreviated transcription (Latin):
amabilis : Erat enĩ multũ facundie hones¬
tissimȩ deditus: & statura ꝓcerus: Inter plerosꝙ
pulcherrimꝰ. aspectu decorus. & eloquio sua-¬
uis : In ie iunio acutissimꝰ. prudentia ꝓuidus.
telo dĩ & amore feruidus. ꝑpetuȩq uirgini-¬
tatis erat amantissimꝰ custos: qm dñs saluator¬

Expanded text:
atus. Erat enim multum facundie honestissimae deditus, statura procerus, inter plerisque pulcherrimus, aspectu decorus, eloquio suavis, ingenio acutissimus, prudentia providus, zelo Dei et amore fervidus perpetuaeque virginitatis, ut erat monitus , custus
Abbreviated transcription (Latin):
actoꝙ exmore seruicio: capitellũ
tantiũ uob̃ excitantibus non expleui:
Tunc illi stupe facti parit᷑ & admiran¬
tes: diem & tempus notant sollicite
requirentes Qui ipsã diẽ tẽpusq re¬
periunt: quo heatus c̾fessor dixerat
se eiꝰ exequuis de seruisse: obeatũ uirũ in
cuiꝰ transitu scoꝵ canit numerus. angłoꝵ
exultat chorus. omniũq cȩlestiũ uirtutu
occurrit exercitus. Diabolus p̾sũptione
confundit᷑. eccła uirtute roboratur.
sacerdores reuelatione glorificantur.
Quẽ michael a ssũpsit cũ angłis. maria
siuscepit cũ uirginũ choris paradisus re¬
tin& lȩtũ cũ sc̃is Sed quid nos in laudẽ
eiꝰ tẽptamꝰ qđ nonsufficimꝰ ad ĩplere:
Ipse enĩ ẽ. laus illius cuius laus ab eius
ore mĩquã recessit: Nã nos utinã uel
simplicẽ possimꝰ historiã explicare :¬

Expanded text:
actoque ex more servitio, capitellum actoque ex more servitio, capitellum tantum, vobis excitantibus, non explevi'. Tunc illi stupefacti pariter et admirantes, diem et tempus notant, sollicite requirentes. Qui ipsa die tempusque repperiunt, quod beatus confessor dixerat, se eius exsequiis deservisse. O beatum virum, in cuius transitu sanctorum canit numerus, angelorum exultat chorus, omniumque caelestium virtutum occurrit exercitus; diabolus praesumptione confunditur, eclesia virtute roboratuerdotes revelatione glorificantur; quem Michahel adsumpsit cum angelis, Maria suscepit cum virginum choris, paradisus retenet laetum cum sanctis! Sed quid nos in laude eius temptamus, quod non sufficimus adimplere? Ipse est enim laus illius, cuius laus ab eius ore numquam recessit. Nam nos utinam vel simplicem possimus historiam explicare
Abbreviated transcription (Latin):
Iom̃ans tẽpore. beatus abrosius
cuius hodie fores eloquii ꝑ tot̾a eccłam
redolent : mediolanensi eiuitati p̃erat
ep̃s cuicȩlebranti festa dominicȩ diei
ista erat consuetudo. ut ueniens lector
cũlibro non antea legere p̃sumer&:
quã ses nutu iussiss& Factu ẽ. autẽ ut
illa die dominica. ꝓphetica lectione
iã lecta. ante altare stante qui lectioñẽ
beati pauli ꝓferr&. beatissimꝰ antistes
ambrosius suꝑ scm altare obdormir&:
Quod uidentes multi. cũ nullus eum
penitꝰ excitare p̃sumera: transactis
fere duaru aut triũ horarũ spaciis ex¬
eitauerunt eũ dicentes Iam hora prȩ¬
terit. iubeat domnus lectorẽ lectionẽ
legere: exspectat enĩ ppłs ualde iã
lassus. Respondens autem beatꝰ ãbrosius.
Nolite inquit turbari: Multũ enĩ mihi
ual& sic obdormisse. cui tale miracu¬
lũ dñs ostendisse dignatus sit Nam
noueritis fratrẽ meũ maxiiã sac̾ dotẽ
eius funeri obsequiũ prȩbuisse: Per¬

Expanded text:
mque tempore beatus Ambrosius, cuius hodie flores eloquii per totam eclesiam redolent, Mediolanensi civitati praeerat episcopus. Cui celebranti festa dominici diei ista erat consuetudo, veniens lector cum libro non antea legere praesumeret, quam sanctus nutu iussisset. Factum est autem, ut illa die dominica, prophetica lectione iam lecta, ante altare stante qui lectionem beati Pauli proferret, beatissimus antistis Ambrosius super sanctum altare obdormiret. Quod videntes multi, cum nullus eum penitus excitare praesumeret, transactis fere duarum aut trium horarum spatiis, excitaverunt, dicentes: 'Iam hora praeterit. Iubeat domnus lectori lectionem legere; spectat enim populus valde iam lassus'. Respondens autem beatus Ambrosius: 'Nolite', inquid, 'turbari. Multum enim mini valet obdormisse, cui tale miraculum Dominus ostendisse dignatus sit. Nam noveritis, fratrem meum Martinum sacerdotem eius funere obsequium praebuisse, per
Abbreviated transcription (Latin):
posita consederat: Ad mediũ fere conuiui¬
um ut moris est. paterã regi minister obtu¬
lit: Ille scõ ad modũ ep̃o potius dari iub&.
exspectans atq ambiens: ut ab illius dexte¬
ra poculũ sumer&: Sed MARTINUS UbI ebibit
paterã prb̃o suo tradidit: nullũ scilica. exis¬
timans digniorẽ qui possit prior bibere.
HNet integrũ sibi fore si aut rege̾ ipsu aut
eos qui arege erant ꝓximi: prbo praetulisse:
Quod factũ imperator om̃sq qui tunc ad¬
erant ita ad mirati sunt : ut hoc ipsũ eis inquo
contẽpti fuerant placer&: Celebrimũꝙ
ꝑ omne palatiũ fuit. fecisse Mara inũ in
regis prandio qđ in infimoꝵ iudicũ con¬
uiuis. episcopoꝵ nemo fecisse: Eidemq
maximo longe ante p̃dix̃ futurũ: ut si
ad italiã ꝑger&. quo ire cupiebat. bellũ
ualentiniano imperatori inferens : scirae
se primo quidẽ impetu futurũ esse uictorẽ.
sed paruo post tẽpore esse periturũ: Quod

Expanded text:
posita consederat. ad medium fere conuiuiposita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sepateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos qui a rege erant proximi, presbytero praetulisset. Quod factum imperator omnesque qui tunc aderant, ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret: celeberrimumque per omne palatium fuit; fecisse Martinum in regis prandio quod in infirmorum judicum conviviis episcoporum nemo fecisset; eidemque Maximo longe ante praedixit futurum, ut si ad Italiam pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse victorem, sed parvo post tempore esse periturum. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
fuit: imperauit potius quã rogauit: & a con¬
uiuio eius frequenter rogatꝰ abstinuit.
dicens se mensȩ eiꝰ participẽ eẽ ñ posse : qui
imperatores unu regno: alterũ uita expulis¬
s&: Postremo cũ maximꝰ se non sponte sũpsis¬
se ĩperiũ a ffirmar&:. sed inpositã sibiꝰ amilitib
diuino nutu regninecessitatẽ armis defendis¬
se. & non alienã abeo dĩ uoluntatẽ uideri
penes quẽ iã incredibili euentu uictoria
fuiss&. nulluꝰp ex aduersariis nisi inacie
occubuisse: tandẽ uictꝰ uel ratione uel p̃cibꝰ
ad conuiuiũ uenit. Mirũ in modũ gaudente
rege. quod impetrasse: Conuiue autẽ ad¬
er̃ant ueluti addiem festũ euocati sũmi att
ib lustresuiri. praefectus idẽq consul euodiꝰ.
uir quo nihil uinquã illo iustius fuit. Comites
duo sũma potestate praediti. frat̃ regis et
patruus. Medius inter hos MATINi erb̵ ac¬
cubuerat: Ipse autẽ sellula. iuxta regem

Expanded text:
dum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a condum fuit, imperauit potius quam rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuisse, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem
Abbreviated transcription (Latin):
multis uulnerib ess&e affectus: cũ exanimis¬
ĩã iacer& incellula . & in modicis doloribus cru¬
ciaret᷑: nocte ei angłs uisus est eluere uulnera.
& salubri unguine contusi corporis m̃bra con¬
tingere: Atq ita postero die restitutus est
sanitati: ut nihil umquã ꝑtulisse in cõmodi pu¬
taret᷑: Sed quia longũ est ire ꝑsingula.
sufficiant haec uel pauca deplurimis. Satisꝙ¬
sit nos & in excellentib non subtrahere uerita¬
tẽ: et inmultis uitare fastidiũ: Atq ut minora
tantis inserã. quãuis ut est nr̃oꝵ aetas tẽpoꝵ
quib iam de prauata omnia atq corrupta
sunt: ut pene p̃cipuũ sit adulationi regiȩ
sacerdotalẽ ñcessisse constantiam. XXiIi¬
um adimperatorẽ maximũ ferocis in¬
geni uir̃u et belloꝵ cuiliũ uictoria
sent. & feda circa principẽ omniũ adulatio
notaret᷑. seq degeneri inconstantia regie
clientelȩ. sacerdotalis dignitas subdidisi& :

Expanded text:
multis vulneribus esset affectus, cum exanimismultis vulneribus esset affectus, cum exanimis jaceret in cellula, et immodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus visus est eluere vulnera, et salubri unguine centusi corporis membra contingere: atque ita postero die restitutos est sanitati, ut nihil umquam pertulisse incommodi putaretur. Sed quia longum est ire per singula, sufficiant haec vel pauca desit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria  conuenissent et foeda circa principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset,
Abbreviated transcription (Latin):
Amodũ & fidelis ingenii. cũ filia eiꝰ grauis¬
simis quartan& febris ureret᷑: epistolam
mariIII Quae casu ad eum delata fuerat
pectori puellȩ in ipso accessu ardoris inseruit :
statĩq fugata febris est: Quae res apud
arboriũ intantũ ualuit. ut statim puellã
dõ uouerit: & ꝑpetuȩ uirginitati dicar&:
Profectusq ad matinẽ. puellã ei p̃sens ob
uirtutũ eiꝰ testimoniũ quȩ ꝑ absentẽ licet
curata ess& obtulit: neq ab alio eã quã
a mxtino habitu uirginitatis inposito: passus
e̾ consecrari: XXI.
RCΠIINeS uero uir magni post modum
futurus exẽpli. cũ oculũ grauit᷑ dolere
caepiss&e. etiam pupillã eiꝰ crassior nubes suꝑ¬
ducta texisse: oculũ ei mariinus pęniculo
contigit. pristinãq ei sanitat᷑e. sublato omni
dolore restituit:
ysc autẽ cũ casu quodã ee̾t decaenaculo deuo¬
lutus & ꝑ confragosos scalae gradus decidens.

Expanded text:
modum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravismodum et fidelis ingenii, cum filia ejus gravissimis quartanis febribus ureretur, epistolam Martini quae casu ad eum delata fuerat, pectori puellae in ipso accessu ardoris inseruit, statimque fugata febris est. Quae res apud Arborium in tantum valuit, ut statim puellam Deo voverit, et perpetuae virginitati dicarit; profectusque ad Martinum, puellam ei, praesens virtutum ejus testimonium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum graviter dolere coepisset, et jam pupillam ejus crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus peniculo contigit, pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. Ipse autem cum casu quodam esset de coenaculo devolutus, et per confragosos scalae gradus decidens,