comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ideo petimꝰ ne inferamͣ in tẽptationẽ. ut hoe ñ fiat. Et si
fit. nͥ qđ aut ipse fac̃ aut fieri ipse ꝑmittit. Potens ẜͦ ẽ
& amalo in bonũ flectere uoluntates. et in lapsũꝑnas ẽ¬
uterȩ ac dirigere insibi placitũ gressũ. cui ñ frustra
dicit᷑. Ds̃ tu c̃ũtens uuificabis nos. Non frustra dicit᷑.
ne des admouendũ pedẽ tuũ. ñ frustra dicitur ne tra¬
das me dñe adesiderio meo peceatori. Postremo ne mul¬
ta cõmemorẽ. cũ uobis plura fortassis occurrant. ñ frus¬
tra dicit᷑ ne nos inferas intẽptationẽ. Nã qͥsqͥs intẽptat¬
nẽ ñ infertur. ꝓfecto nec intẽptationẽ suȩ male uolan¬
tatis infertur. & ꝗͥ in tẽptationẽ suȩ malȩ uoluntatis
ñ infertur. innullã ꝓrsus infertur. Unusquisq enĩ tẽp¬
tatur ut scriptũ ẽ ac̃cupiscentia sua abstractus et ĩlectꝰ.

Expanded text:
ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si ideo petimus ne inferamur in tentationem, ut hoc non fiat. Et si fit, nisi quod aut ipse facit, aut fieri ipse permittit. Potens ergo est, et a malo in bonum flectere voluntates, et in lapsum pronas convertere, ac dirigere in sibi placitum gressum. Cui non frustra dicitur, Deus, tu convertens vivificabis nos : non frustra dicitur, Ne des ad movendum pedem meum : non frustra dicitur, Ne tradas me, Domine, a desiderio meo peccatori : postremo, ne multa commemorem, cum vobis plura fortassis occurrant, non frustra dicitur, Ne nos inferas in tentationem. Nam quisquis in tentationem non infertur, profecto nec in tentationem suae malae voluntatis infertur: et qui in tentationem suae malae voluntatis non infertur, in nullam prorsus infertur. Unusquisque enim tentatur, ut scriptum est, a concupiscentia sua abstractus et illectus:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseueratũ fuerit usq in finẽ. sed tc̃ amitti qͥdãm qđo agit
bona ꝑẽtumaciã. ut ad eã ꝑuenire ñ possit. sic̃ dicimꝰ homi¬
nẽ qͥ ñ ꝑseuerauerit usq infinẽ amisisse uitã ȩt̃nã uł reg¬
nũ deiñ qd iã acceperat et habebat. sed qđ accipet et habet
si ꝑ seuerasset. ũboꝵ ẽtroũsias auferamꝰ. & ñ nulla etiã quȩ
n habentur sed habenda sperantur posse dicamꝰ amita.i
Dieat mͥ qͥsquis audet utrũ ds̃ dare ñ possit. qđ ase posci
ĩperauit. Hoc certe qͥ sapit. ñ dico desipit. sedinsanit᷑. Im¬
periũ aũt ds̃ ut ei scĩ eius dicant orantes ne nos inferas in
tẽptationẽ. Quisquis gͥ exaudit᷑ hoc poscens. ne infciat
nic̃ tumacie tẽptationẽ. qͥ possit uł dignꝰ sit ꝑseueranciã
scĩtatis amittere. Aut enĩ uoluntate sua quisq deserit
dm̃. ut merito deseratur adeo. Uius hoc negauerit: Sed

Expanded text:
perseveratum fuerit usque iperseveratum fuerit usque i dicimus hominem, qui non perseveraverit usque in finem, amisisse vitam aeternam, vel regnum Dei; non quod jam acceperat et habebat, sed quod acciperet et haberet, si perseverasset: verborum controversias auferamus, et nonnulla etiam quae non habentur, sed habenda sperantur, posse dicamus amitti. Dicat mihi quisquis audet, utrum Deus dare non possit, quod a se posci imperavit. Hoc certe qui sapit, non dico desipit, sed insanit. Imperavit autem Deus, ut ei sancti ejus dicant orantes, Ne inferas nos in tentationem. Quisquis igitur exauditur hoc poscens, non infertur in contumaciae tentationem, qua possit vel dignus sit perseverantiam sanctitatis amittere. 12. At enim, « voluntate sua quisque deserit Deum, ut merito deseratur a Deo. » Quis hoc negaverit? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
perius diximꝰ. Non itaq dicant homines ꝑ seuerantiã
cuiquã datã usq infinẽ. nͥ cũ ipse uenerit finis
et ꝑ seuerasse cui data ẽ reptꝰ fuerit usq infinẽ. Di¬
cimꝰ qͥppe castũ quẽ nouimꝰ castũ. siue sit siue ñ sit
in eadẽ castitate mansurꝰ. et si quid aliud duuni mu¬
ieris habeat qđ teneri et amitti potest. dicimꝰ eum
amittere. Neq enĩ metuendũ ẽ ne forte cũ ꝑseuera¬
uerit homo usq infinẽ.aliꝗͦ in eo mala uoluntasoria¬
tur. nt ꝑ seueret usq infinẽ. hoc gͦ dĩ donũ suppli¬
cit emereri potest. sedcũ datũ fuerit amuti ẽtu¬
macit̃ ñ potest. Cũ enĩ ꝑseuerauerit qͥsq usq infi¬
nẽ. neq hoc donũ potest amittere. nec alia quȩ¬
poterat ante finẽ. Suomͦ enĩ potest amitti. ꝑ qđ fit ut ñ
amittat᷑ etiã qđ posset amitti : Sed neforte dicatur usq
infinẽ ꝑseuerantiã ñ amitti quidẽ cũ data fuerit. idc̃cũ

Expanded text:
it. VIII. Non dicant homines perseverantiam cuiquam datam usque in finem, nisi cum ipse venerit finis, et perseverasse cui data est, repertus fuerit usque in finem. Dicimus quippe castum quem novimus castum, sive sit, sive non sit in eadem castitate mansurus, et si quid aliud divini muneris habeat, quod teneri et amitti potest, dicimus eum amittere. Neque enim metuendum est, ne forte cum perseveraverit homo usque in finem, aliqua in eo mala voluntas oriatur, ne perseveret usque in finem. Hoc ergo Dei donum suppliciter emereri potest, sed cum datum fuerit, amitti contumaciter non potest. Cum enim perseveraverit quisque usque in finem, neque hoc donum potest amittere, nec alia qupoterat ante finem. Quomodo igitur potest amitti, per quod fit ut non amittatur etiam quod posset amitti? 11. Sed ne forte dicatur, usque in finem perseverantiam non amitti quidem, cum data fuerit, id est, cum
Abbreviated transcription (Latin):
cetur peccare se cotidie. dũ cotidie ꝓpeccatis iubet.
orare. Sic deniq et ioħs in epła suaponens dic̃. Si di¬
xerimꝰ qr peccatũ ñ habemꝰ. nos ipsos decipimꝰ. et ueri¬
tas innobis nẽ. et cetera quȩ hic inserere longũ ẽ. Iã¬
uͦ cũ dict̃ scĩ ne nos inferas intẽptationẽ. sed libera
nos amalo. ꝗd aliud quã ut inscĩtate ꝑ seuerent p̃cant᷑.
Nã ꝓfecto c̃cesso sibi isto dĩ dono. qđ eẽ dĩ donũ cũ ab illo
poscitur satis aꝑteq monstrat᷑. isto g c̃cesso sibi dĩ dono
ne inferat᷑ intẽptationẽ nemo scõꝵ᷑ ñ tenet usq insi¬
nẽ ꝑseuerantiã sc̃itatis. Neq enĩ qͥsꝗ. in ꝓposito xp̃ia¬

Expanded text:
cetur peccare se quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur cetur peccare se quotidie, dum quotidie pro peccatis jubetur orare. Sic denique et Joannes in Epistola sua ponens dixit: « Si dixerimus quia peccatum non habemus, nos ipsos seducimus, et veritas in nobis non est . » Jam vein tentationem, sed libera nos a malo, » quid aliud quam ut in sanctitate perseverent precantur? Nam profecto concesso sibi isto Dei dono, quod esse Dei donum cum ab illo poscitur satis aperteque monstratur; isto ergo concesso sibi Dei dono ne inferantur in tentationem, nemo sanctorum non tenet usque in finem perseverantiam sanctitatis. Neq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑacto sed ei qđ usq ad eiꝰ finẽ restat ẽ necessaria. Oꝑe
pretiũ ẽ tam̃ paulisꝑ intueri. qͦmͦ et in hac peticione
iã tc̃ lingua cipͥani tãꝗ telo inuictissimo ueritatis lon¬
e postea futãi c̃fodiebantur heretici. Etiã hoc enim¬
heretici pelagiam audent dic̃e hominẽ iustũ in hac
uita nullũ hab̾ere omĩno percatũ. et intalib hominib
3i. aut eiꝰmodi. quȩ una et sola sponsa fit xp̃i. tã quã
sponsa eiꝰ ñsit quȩ ꝑuniũsã t̾rã quod abeo didiẽ dicit
dimitte nobis debita nr̃a. Sed ad tendite qͦmͦ iste
gloriosissimꝰ cipanꝰ int̾imat. Cũ enĩ locũ ipse dñcę
orationis exponeret. ait int̾cet̾a. Quã necessario aũt
quã ꝓuident̃ et salubrit̃ ãmgnem qđ peccatores sumꝰ
qppeccatis rogare cõpellim᷑. ut dũ in dulgentia adõ
petitur. c̃scientiȩ suȩ animꝰ recordet᷑. neqͥssibi innocenꝰ¬

Expanded text:
peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae peracto, sed ei quod usque ad ejus finem restat, est necessaria. Operae pretium est tamen paulisper intueri, quomodo et in hac petitione jam tunc lingua Cypriani, tanquam telo invictissimo veritatis, longe postea futuri confodiebantur haeretici. Etiam hoc enim Pelagiani audent dicere, hominem justum in hac vita nullum habere omnino peccatuliquid ejusmodi , quae una et sola sponsa sit Christi: tanquam sponsa ejus non sit, quae per universam terram quod ab eo didicit, dicit, Dimitte nobis debita nostra. Sed attendite quomodo istos gloriosissimus Cyprianus interimat. Cum erogasti me. Quam necessario autem, quam prudenter et salubriter admonemur quod peccatores sumus, qui pro peccatis rogare compellimur, ut, dum indulgentiam a Deo petimus, conscientiae animus recordetur, ne quis vel sibi innocen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑueñ ad illã sũmã quȩ in regno ẽ beatitudinẽ. nͥ me¬
beatꝰ cipͥanus ostendit qͦmͦ et hic intellegat᷑ ꝑseuerantiã
postulari. Ait qͥppe in t̾cetera.hunc aut panẽ darino¬
bis cotidie postulamꝰ. ne qͥ in xp̃o sumꝰ et eucharistiã co¬
delicto dũ absenti et ñ cõmunicantes acȩlesti pane ꝓhi¬
bem᷑. axcp̃i corpore separemͣ. hȩc ũba sci hominis dei ꝑ¬
seuerantiã ꝓrsus adño scõs indi̾cant poscere. qđo hac ĩ¬
tentione diẽt panẽ nrm cotidianũ da nobis hodie. ne
xp̃i corpore separent᷑. sed in ea scĩtate ꝑmaneant qͣ
nos dimittimꝰ debitorib nr̃is. In qͦ sola peticione ñ i¬
uenit᷑ posci ꝑseuerantia. Preterita enĩ sunt peccata. quę
nobis ut dimittantur oramus. ꝑseuerantia. ꝑ seueranc̾ia¬
nͦ quȩ inet̃nũ saluos faẽ. tẽpori qͥdẽ huiꝰ uitȩ ñ tam̃

Expanded text:
pervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, nipervenit ad illam summam, quae in regno est, beatitudinem, nibeatus Cyprianus ostendit quomodo et hic intelligatur perseverantia postulari. Ait quippe inter caetera: « Hunc autem panem dari nobis quotidie postulamus, ne qui in Christo sumus, et Eucharistiam quodelicto, dum abstenti et non communicantes a coelesti pane prohibemur, a Christi corpore separemur. » Haec verba sancti hominis Dei, perseverantiam prorsus a Domino sanctos indicant poscere, quando hac intentione dicunt, Panem nostrum quotidianum da nobis hodie; ne a Christi corpore separentur, sed in ea sanctitate permaneant, qua nos dimittimus debitoribus nostris. In qua sola petitione non invenitur posci perseverantia. Praeterita enim sunt peccata, quae nobis ut dimittantur oramus: perseverantia vero quae in aeternum salvos facit, tempori quidem hujus vitae, non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
quã petunt utiq etiã scĩ qͥ faciunt uoluntatẽ dĩ. dicen¬
tes in oratione fiat uoluntas tua. Cũ enĩ facta sit ineis.
cur ut fiat ad huc petunt. nͥ ut ꝑseuerent in eo qđ ẽe
coeperunt: Quãuis hic dici possit ñpetẽ scõs ut uolum¬
tas dĩ fiat incęlo. sed ut fiat in t̾rasic̃ incęlo. ut t̾ra sci¬
licet imitet᷑ cęlũ. i. ut homo angłm. uel infidelis fidelẽ
ac ꝑ hoc id scõs poscere ut sit qđ nondũ ẽ. ñ ut ꝑseueret
qđ ẽ. Quantalibet enĩ homines sc̃ĩtate p̃polleant. ñ dũ
sunt ȩqͦles angelis dĩ. Eđ suta ẽ. in ea quidẽ parte qͣ
optamus ut hõmines ea infidelib fiant fideles. ñ ꝑ se¬
uerantia sed mitiũ uidet᷑ optari. In ea uͦ qua optamꝰ ut
homines infacienda uoluntate eqͣnt᷑ angłis dĩ. cũ hoc
orant scĩ. ꝑ seuerantiã demonstrantur orare. qm̃ nemo

Expanded text:
quam petunt utique etiam sancti qui faciunt voluntatem Dei, dicenquam petunt utique etiam sancti qui faciunt voluntatem Dei, dicentes in Oratione, Fiat voluntas tua. Cum enim jam facta sit in eis, cur ut fiat adhuc petunt, nisi ut perseverent in eo quod esse coeperunt? Quamvis hic dici possit, non petere sanctos, ut voluntas Dei fiat in coelo; sed ut fiat in terra sicut in coelo: ut terra scilicet imitetur coelum, id est, ut homo angelum, vel infidelis fidelem: ac per hoc id sanctos poscere, ut sit quod nondum est, non ut perseveret quod est. Quantalibet enim homines sanctitate praepolleant, nondum sunt aeqoptamus ut homines ex infidelibus fiant fideles, non perseverantia, sed initium videtur optari: in ea vero qua optamus ut homines in facienda voluntate Dei aequentur Angelis Dei, cum hoc orant sancti, perseverantiam demonstrantur orare; quoniam nemo
Abbreviated transcription (Latin):
et nos faciamꝰ uolimtatẽ tuã. Uult aũt ille doctor et᷑
martyr cęlũ et t̃rã intellegi sp̃m et carnẽ. et hoc nosora¬
re ut uoluntatẽ dĩ re utraq c̃cordante faciamꝰ. Nidi
in his ũbis et alterũ sensũ sanissime fidei c̃ gruentẽ. de qͦ
iã supͣlocuti sumꝰ. ut scilicet ꝓinfidelib qͥ sunt ad huc t̾ra
t̃renũ tantũ hominẽ pͥma natiuitate portantes orare
intellegant᷑ fideles. qͥcȩlestẽ hominẽ in duti ñ ĩmerito
cȩli nomine nuncupant᷑. ubi euident̃ ostendit et init¬
um fidei ẽẽ donũ dĩ qͦndo ñ tantũ ꝓfidelib ut augeat᷑
meis uł ꝑseueret fides. uerũ etiã ꝓinfidelib ut habert
incipiant eã quã poenitꝰ ñ habebant. et ẽtra quã corda
insuꝑ inimica gestabant scã orat eccła. Uerũ nc̃ de mi¬
tio fidei deqͦ in superiori libro multa iã diximꝰ. sed dę il¬
la quȩ habenda ẽ usq infinẽ ꝑ seuerantia disputamꝰ.

Expanded text:
et nos faciamus voluntatem tuam. Vult autem ille doctor et martyr, coelum et terram intelligi spiritum et carnem, et hoc nos orare, ut voluntatem Dei re utraque concordante faciamus. Vidit in his verbis et alterum sensum sanissimae fidei congruentem, de quo jam supra locuti sumus: ut scilicet pro infidelibus qui sunt adhuc terra, terrenum tantum hominem prima nativitate portantes, orare intelligantur fideles, qui coelesti homine induti, non immerito coeli nomine nuncupantur. Ubi evidenter ostendit, et initium fidei esse donum Dei, quando non tantum pro fidelibus ut augeatur in eis vel perseveret fides, verum etiam pro infidelibus ut habere incipiant eam quam penitus non habebant, et contra quam corda insuper inimica gestabant, sancta orat Ecclesia. Verum nunc non de initio fidei, de quo in superiore libro multa jam diximus; sed de illa quae habenda est usque in finem perseverantia disputamus,
Abbreviated transcription (Latin):
libero peccaret arbitrio.Aut ideo in illo ñ libera
uoluntas erat : Ac ñ tanto magis erat. quanto magis sey¬
uire peccato ñ poterat:ᷤ Nẽpe ista om̃a singulariter ĩ¬
illo admiranda. et alia si qua eiꝰ ꝓpria uerissime dici
possunt. singularit᷑ in illo accepit humana hocẽ nr̃a
natura nullis̾ suis p̾̃cedentib meritis. Respondeat
hic homo dõ si audet et dicat. Cur ñego : Et si audie¬
rit ohomo tu quis es qͥ respondeas dõ. nec sic cohibe¬
gr̃a ille talis ac tantꝰ ẽ. cur diuersa ẽ gr̃a. ubi natura cõ
nobis in nr̃o capite ipse fons gr̃ȩ. unde scđm unuis cu¬
iusq mansurã. se ꝑ cuncta eus mbra diffundit. La gr̃a
sit ab uicio fidei suȩ homo qͥcũq xp̃ianꝰ.quia gr̃ahomo
de quo ẽ ille renatus. Codem spũ fit innobis remissio
percatoꝵ. quo sp̃u factũ ẽ ut nullũ haberet ille pecca¬

Expanded text:
libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera libero peccaret arbitrio? Aut ideo in illo non libera voluntas erat, ac non tanto magis erat, quanto magis peccato servire non poterat? Nempe ista omnia singulariter admiranda, et alia si qua ejus propria verissime dici possunt, singulariter in illo accepit humana, hoc est, nostra natura, nullis suis praecedentibus meritis. Respondeat hic homo Deo, si audet, et dicat, Cur non et ego? Et si audierit, O homo, tu qui es qui respondeas Deo ? nec sic cohibegratia ille talis ac tantus est. Cur diversa est gratia, ubi natura commnobis in nostro capite ipse fons gratiae, unde secundum uniuscujusque mensuram se per cuncta ejus membra diffundit. Ea gratia fit ab initio fideide quo est ille natus. Eodem spiritu fit in nobis remissio peccatorum, quo spiritu factum est, ut nullum haberet ille pecca
Abbreviated transcription (Latin):
claret inuictũ ee̾ quod dicimus gr̃am dĩ ñ scdm merita ñ
dari. ut huic ueritati contradicentes in geniosi homines.
hȩc ab omniũ aurib et cogitationib abigenda dicere coge
ut hoc e̾t̾t. quib. tandẽ suis uel operũ uł fidei p̃ceden¬
tib meritis natura humana quȩ in illo ẽ cõparauit : Re¬
spondeatur queso. Ille homo ut a uerbo patri coȩt̾no
inunitatẽ ꝑsonȩ assumptꝰ filius dĩ unigenitꝰ e̾e̾t. unde
hoc meruit. qđ eiꝰ bonũ qualecũq p̾cessit: Uud egit
ante: Quid credidit Quid petiuit ut ad hanc in effa¬
bilem excellentiã ꝑueniret : Nonne faciente ac suisc¬
piente uerbo ipse homo ex quo ẽe cepit. filius dĩ unicsᷤ
er coepit  Nonne filiũ dĩ unicũ femina illa gr̃a plena
concepit: Nonne de spũ scõ & uirgine maria dĩ filius
unicꝰ natꝰ c̃. ñ carnis cupidine. sed solo dĩ munere.
Nunꝗd metuendũ fuit ne accedente ętate homo ille

Expanded text:
claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra claret invictum esse quod dicimus, gratiam Dei non secundum merita nostra dari, ut huic veritati contradicentes ingeniosi homines haec, ab omnium auribus et cogitationibus abigenda, dicere cogeut hoc esset, quibus tandem suis vel operum vel fidei praecedentibus meritis natura humana quae in illo est comparavit? Respondeatur quaeso: ille homo, ut a Verbo Patri coaeterno in unitatem personae assumptus, Filius Dei unigenitus esset, unde hoc meruit? Quod ejus bonum qualecumque praecessit? Quid egit ante, quid credidit, quid petivit, ut ad hanc ineffabilem excellentiam perveniret? Nonne faciente ac suscipiente Verbo, ipse homo, ex quo esse coepit, Filius Dei unicus esse coepit? Nonne Filium Dei unicum femina illa gratia plena concepit? Nonne de Spiritu sancto et virgine Maria Dei Filius unicus natus est, non carnis cupidine, sed singulari Dei munere? Numquid metuendum fuit, ne accedente aetate homo ille
Abbreviated transcription (Latin):
niant contra dei manifestissimã gr̃am. quȩ maxcime appa¬
ret in paruulis. Quoꝵ cũ alii baptrzati ałii ñbaptrzati
uite huiꝰ t̾minũ sumunt. satis indicant miscdam et ui¬
diciũ. Miscdam quidẽ gratuitã. uidiciũ debitũ. Sienĩ
isindicarentur homines ꝓmeritis suȩ uitȩ quȩ ñ habue¬
runt morte p̃uenti. sed habituri c̾e̾nt si uiuerent. nihil
nr̃i qͥ nobiscũ ꝓcatholica fide ꝑniciẽ pelagiani erroris
inpugnant. huic pelagiane in tantũ fauere opinioni qͥ
opinantur grãm dĩ scdm merita nr̃a dari. ut qđ illi au¬
dire ñ possunt sententiã uerã plane et antiqͥtꝰ xp̃ianã.
raptus ẽ ne malicia mutaret intellectũ eiꝰ destruere mo¬
liant᷑. & id astruere qđ ñ dico crediturũ sed sõniatuꝵ
neminẽ putarem. scđm ea scilicet uidicari quẽq mortuoꝵ quȩ
gesturꝰ fuerat si tempore prolixiore uixisset. Ita quippe

Expanded text:
niant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime appaniant contra Dei manifestissimam gratiam: quae maxime apparet in parvulis; quorum cum alii baptizati, alii non baptizati vitae hujus terminum sumunt, satis indicant misericordiam et judicium; misericordiam quidem gratuitam, judicium debitum. Si enim judicarentur homines pro meritis suae vitae, quae non habuerunt morte praeventi, sed habituri essent, si viverent; nihil nostri, qui nobiscum pro catholica fide perniciem Pelagiani erroris impugnant, huic Pelagianae in tantum favere opinioni, qua opinantur gratiam Dei secundum merita nostra dari; ut quod illi audere non possunt, sententiam veram plane et antiquitus christianam, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, destruere moliantur; et id astruere, quod, non dico crediturum, sed somniaturum neminem putaremus, secundum ea scilicet judicari quemque mortuorum, quae gesturus fuerat, si tempore prolixiore vixisset. Ita quippe
Abbreviated transcription (Latin):
His atq huiuscemodi doctor ille sententiis in catholicȩ
fidei luce clarissima satis aꝑteq testat᷑ usq ad huius cor¬
poris depositionẽ peccandi pericula tẽptationesq me¬
tuendas. deinceps nulla talia quẽquã eẽ passurũ. Qđ̃
et si ñ testaret᷑ quando dehac re.xp̃ianꝰ qualiscũq dubi¬
taret . Quomͦꝰ  homini lapso et in eodẽ lapsu istã uitam
misere fimenti atq inpoenas eunti talib debitas. quomͦ
in quã huic ñ plurimũ sũmeq prodee̾t si eahoc tẽptatio¬
nũ loco pͥusquã laberet᷑ morte raperet᷑. Ac ꝑ hocsi absit
nimis in considerata contentio. tota questio ista finita ẽ.
de illo ꝗͥ raptꝰ ẽ ne malicia mutaret intellectũ eius. Nec
ideo liber sapientię qͥtanta numerositate annoꝵ legi
meruit in eccła xp̃i. in qͦ et hoc legitur pati debet in¬
uiriã. qm̃ resistẽt eis qͥ ꝓmeritis hominũ fallunt᷑ ut ue¬

Expanded text:
His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae His atque hujusmodi doctor ille sententiis in catholicae fidei luce clarissima, satis aperteque testatur, usque ad hujus corporis depositionem peccandi pericula tentationesque metuendas; deinceps nulla talia quemquam esse passurum. Quod etsi non testaretur, quando de hac re christianus qualiscumque dubitaret? Quomodo igitur homini lapso, et in eodem lapsu istam vitam misere finienti, atque in poenas eunti talibus debitas; quomodo, inquam, huic non plurimum summeque prodesset, si ex hoc tentationum loco priusquam laberetur, morte raperetur. 29. Ac per hoc, si absit nimis inconsiderata contentio, tota quaestio ista finita est de illo qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus. Nec ideo liber Sapientiae, qui tanta numerositate annorum legi meruit in Ecclesia Christi, in quo et hoc legitur, pati debet injuriam, quoniam resistit eis qui pro meritis hominum falluntur, ut ve
Abbreviated transcription (Latin):
ret. Non enĩ poscerent᷑ de dõ quã p̾cepit fieri. nͥ ab illodi¬
naret᷑ ut fierent. sed qͥ sententus tractatoꝵ instrui uolt̃.
oportet ut istũ librũ sapientiȩ ubi legitur raptꝰ ẽ ne mali¬
cia mutaret intellectũ eiꝰ. omĩb tractatorib ante ponam
qm̃sibi eũ ante posuerunt etiã temporib p̾roximi apłoꝵ
ȩgregu tractatores. qͥ eũ testẽ adhibentes nhil se adhib̾e
nͥ diuinũ testimoniũ crediderunt. It certe beatissimũ cy¬
prianũ disputasse constat ut celerioris mortis beneficiũ¬
cõmendar et apeccatoꝵ periculis cripi eos qui hanc uitãfi¬
niunt in qua peccari potest. In eodẽ libro ait int̾retera.
dunt. Itemq alio. Quid ñ inquit ꝓperamus & currimus
ut ad patriã nram uide ut parentes salutare possimus.
lagmis illic nos carorũ numerꝰ eocpectat. parentũ. frũm.
filioꝵ. frequens nos et copiosa turba desiderat.iã de
sua incolomitatẽ secura. ad huc de nr̃a salute sollicita.

Expanded text:
o quae praecipit fieri, nisi ab illo donaretur ut fierent. 28. Sed qui sententiis tractatorum instrui volunt, oportet ut istum librum Sapientiae, ubi legitur, Raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus, omnibus tractatoribus anteponant: quoniam sibi eum anteposuerunt etiam temporibus proximi Apostolorum egregii tractatores, qui eum testem adhibentes, nihil se adhibere nisi divinum testimonium crediderunt. Et certe beatissimum Cyprianum disputasse constat, ut celerioris mortis beneficiucommendaret, a peccatorum periculis eripi eos qui hanc vitam finiunt in qua peccari potest. In eodem libro ait inter caeterdunt. Itemque alio Quid non, inquit, properamus et currimus, ut patriam nostram videre, ut parentes salutare possimus? Magnus illic nos charorum numerus exspectat parentum, fratrum, filiorum; frequens nos et copiosa turba desiderat, jam de sua incolumitate secura, adhuc de nostra salute sollicita.
Abbreviated transcription (Latin):
Lgo uͦ quantũ ad hoc qđ ego attinet sufficere uideo ut scdđm is¬
tã quoq sententiã demonstrent᷑ homines ñ iudicari dehis
quȩ ñ fecerunt etiã si facturi fuisse p̃uisi sunt. quãquã ut
dicihanc opinionẽ quã putant᷑ in morientib uł mortuis
umdicari percata quȩ p̃sciti sunt facturi e̾ẽ si uiuerent etiã
refellere pudeat. ne uideam᷑ & nos existimasse alicuius e̾e
mom̃ti. quã maluimꝰ disputatione cohib̾e quã silentio p̃te

Expanded text:
ego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum isego vero quantum ad hoc quod ago attinet, sufficere video, ut secundum istam quoque sententiam, demonstrentur homines non judicari de his quae non fecerunt, etiamsi facturi fuisse praevisi sunt. Quanquam, ut dixi, hanc opinionem, qua putantur in morientibus vel mortuis vindicari peccata, quae praesciti sunt facturi esse si viverent, etiam refellere pudeat, ne videamur et nos existimasse alicujus esse momenti, quam maluimus disputatione cohibere, quam silentio prae
Abbreviated transcription (Latin):
tentia illa uera ẽ subuenisse dicit᷑ xp̃c quos maluit ñ accede
id fidẽ. quã scelere multo grauiore discedere afide. qđ eos
si accessissent p̃uiderat fuisse facturos. quãuis si dicat᷑ cur ñ
factũ ẽ ut crederent potius. et hoc eis p̃staret᷑ ut antequã fi¬
dẽ relinquerent exhac uita migrarent. quid responderi
ossit ignoro. Qui enĩ diẽ relicturis fidẽ beneficiũ fuisse
c̃cessũ nehabere inciperent qđ grauiore ĩpietate desere¬
rent. satis indicant ñ iudicari hominẽ exxeo qđ p̃noscit᷑ ma¬
le fuisse factur. si ei qͦcũq beneficio ut id ñ faciat ẽsulatur.
Consultũ ẽ gͥ et illi qui raptus ẽ ne malicia mutaret intellectũ
eiꝰ. sed cur nita c̃sultũ ñ fuerit tirus et sidoniis ut crederent
et raperent᷑ ne malicia mutaret intellectũ eoꝵ. forsitam re¬
onderet ille cui placuit isto mͦ hanc soluere questionem.

Expanded text:
tentia illa vera est, subvenisse dicitur Christus, quos maluit non accedere tentia illa vera est, subvenisse dicitur Christus, quos maluit non accedere ad fidem, quam scelere multo graviore discedere a fide, quod eos, si accessissent, praeviderat fuisse facturos. Quamvis si dicatur, Cur non factum est ut crederent potius, et hoc eis praestaretur, ut antequam fidem relinquerent, ex hac vita migrarent? quid responderi possit, ignoro. Qui enim dicit, relicturis fidem beneficio fuisse concessum, ne habere inciperent quod graviore impietate desererent, satis indicat non judicari hominem ex eo quod praenoscitur male fuisse facturus, si ei quocumque beneficio ut id non faciat consulatur. Consultum est igitur et illi, qui raptus est, ne malitia mutaret intellectum ejus . Sed cur non ita consultum fuerit Tyriis ac Sidoniis, ut crederent et raperentur, ne malitia mutaret intellectum eorum; forsitan responderet ille, cui placuit isto modo hanc solvere quaestionem:
Abbreviated transcription (Latin):
tutes euangelicȩ factȩ fuissent ꝑ grandẽ pęnitentiã & ꝑ xp̃i¬
ignobilis hc̃ euangelii locũ sic exposuit. ut diceret p̃scisse
nm tirios et sidonios afide fuisse postea recessuros. cũ fac¬
tis apud se miraculis credidissent. et miscdia potiuis ñ eum
illic ista fecisse. qm̃ grauiori pena obnocei fierent si fidẽ
quã tenuerant reliquissent. quã si eã nullo tẽpore tenuis¬
sent. In qua sententia docti hominis et ad modũ acutique
sint ad huc merita requirenda ꝗͥd me nc̃ attinet dicere.
cũ et ipsa nob̾ad id qđ agimꝰ suffraget : Si enĩ miseratione
lñs ñ frc̃ in istis uirtutes ꝑ quas fieri possent fideles qđ eoi
deles qđ eos futuros fuisse p̃sciũ. satis aꝑteq demonstrat᷑ dehis
percatis neminẽ uidicari mortuq quẽ p̃sciũ fuisse facturũ. si
aliquomodo ei ne illa faciat subuenit᷑. sic̃ tiriis et si domiis. sen¬

Expanded text:
rtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poenitentiam et prtutes evangelicae factae fuissent, per grandem poenitentiam et pignobilis hunc Evangelii locum sic exposuit, ut diceret praescisse Dominum Tyrios et Sidonios a fide fuisse postea recessuros, cum factis apud se miraculis credidissent, et misericordia potius non eum illic ista fecisse: quoniam graviori poenae obnoxii fierent, si fidem quam tenuerant reliquissent, quam si eam nullo tempore tenuissent. In qua sententia docti hominis et admodum acuti, quae sint adhuc merito requirenda, quid me nunc attinet dicere, cum et ipsa nobis ad id quod agimus suffragetur? Si enim miseratione Dominus non fecit in istis virtutes, per quas fieri possent fideles, ne deles, quod eos futuros fuisse praescivit; satis aperteque monstratur, de his peccatis neminem judicari mortuorum, quae praescivit fuisse facturum, si aliquo modo ei ne illa faciat subvenitur: sicut Tyriis et Sidoniis, si sen
Abbreviated transcription (Latin):
raculis fuisset eungłm p̃dicatũ. ñ sunt utiq puniendi. Pu
ri e̾ent si aduiuentes eungłm ꝑueniret. Et si hoc falsu ẽ. ñ
ẽ quur dicat᷑ de infantib qui ꝑeunt sine baptismate mori¬
gͥut solo peccato originali teneantur obstricti. et ꝓpt̃ hoc
solũ eant in dãpnationẽ. qđ uidemꝰ aliis eandẽ habentibus
causam ñ nisi ꝑ dĩ gratuitã gãm regenerationẽ donari. et eiꝰ oc¬
culto iusto tam̃ iudicio q̃m ñ ẽ iniquitas apud dm̃ quosdam
etiã post baptismũ pessime uiuendo perituros. in hac tam̃
uita quo usq pereant detineri. Qui ñperirent si eis corꝑis
mors lapsũ eoꝵ p̃ueniens subueniret. qm̃ nullus mortuu
uidicat᷑ ex bonis seu malis quȩ fuerat si ñ moreret᷑ acturus.
Alioquin. tirii et sidomi ñ scđm ea quȩ gesserunt pęnas lue¬
rent. sed potius scđm ea quȩ gesturi fuerant si meis ille ui¬

Expanded text:
raculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punraculis fuisset Evangelium praedicatum, non sunt utique puniendi; punri essent si ad viventes Evangelium perveniret. Et si hoc falsum est, non est cur dicatur de infantibus qui pereunt sine Baptismate moriigitur ut solo peccato originali teneantur obstricti, et propter hoc solum eant in damnationem; quod videmus aliis eamdem habentibus causam, non nisi per Dei gratuitam gratiam regeneratione donari; et ejus occulto, justo tamen judicio, quoniam non est iniquitas apud Deum , quosdam etiam post Baptismum pessime vivendo perituros, in hac tamen vita quo usque pereant detineri; qui non perirent, si eis corporis mors, lapsum eorum praeveniens, subveniret. Quoniam nullus mortuus judicatur ex bonis seu malis, quae fuerat si non moreretur acturus: alioquin Tyrii et Sidonii non secundum ea quae gesserunt poenas luerent; sed potius secundum ea quae gesturi fuerant, si in eis illae vi
Abbreviated transcription (Latin):
betsaida. qr si intiro et sidone factȩ fuissent uirtutes quȩ
factȩ sunt in uobis.olim in cilicio et cinere pęnitentiam
egissent. Sed nũ ꝗd possumꝰ dicere etiã tirios et sidonios
talib apud se uirtutib factis crede noluisse. aut credituros
ñ fuisse si fierent. cũ eis ipse dñs ad testet qđ acturi e̾ent ma¬
ne humilitatis penitentiã si in eis facta e̾ent diuinarũ illa
signa uirtutũ: Et tam̃ in die uidicii punient᷑. quãuis mino¬
re supplicio quã ille ciuitates quȩ apud se factis uirtutib
credere noluerunt. Secutꝰ enĩ dñs ait. Uerũtam̃ dico uob̃.
tiro et sidoni remissius erit in die iudicii quã uobis Seueri¬
us cͦ punient᷑ isti. illi remissius. sed tam̃ punient᷑. Porro si
&iã scđm facta quȩ facturi e̾ent si uiuerent mortui uidi¬
cantur. ꝓfecto quia fideles futuri erant isti si eis cũ tantismi¬

Expanded text:
Bethsaida: quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae Bethsaida: quia si in Tyro et Sidone factae fuissent virtutes, quae factae sunt in vobis. olim in cilicio et cinere poenitentiam egissent. Sed numquid possumus dicere, etiam Tyrios et Sidonios talibus apud se virtutibus factis credere noluisse, aut credituros non fuisse, si fierent? cum eis ipse Dominus attestetur, quod acturi essent magnae humilitatis poenitentiam, si in eis facta essent divinarum illa signa virtutum. Et tamen in die judicii punientur, quamvis minori supplicio quam illae civitates, quae apud se virtutibus factis credere noluerunt. Secutus enim Dominus ait: Verumtamen dico vobis, Tyro et Sidoni remissius erit in die judicii quam vobis . Severius ergo punientur isti, illi remissius; sed tamen punientur. Porro si etiam secundum facta quae facturi essent si viverent, mortui judicantur; profecto, quia fideles futuri erant isti, si eis cum tantis mi
Abbreviated transcription (Latin):
turi sumꝰ qđ in libro illo dixi ubi sex quib dã questionib.
paganꝙ. sine p̃uidicio tam̃aliarũ causaꝑ qͥs prudentes
ossunt uestigare respondi : Hoc ͥppe ut scitis cũ xp̃e
quare pꝰtã longa tẽpora uenerit quereret᷑ dixi. qđ his
eiꝰ corporali p̃sentia fuerunt. qͥ in eũ nee suscitatis ab
eo mortins credere uoluerunt. Itẽ paulopꝰ in eodẽ libro.
dicari merito nollet. quos nec uerbis nec miraculis sis
credituros e̾e̾ p̃sciebat : Hȩc certe detro et sidone ñpos¬
sumꝰ dicere. et in eis cognoscimꝰ ad eas causas p̃destinatio¬
nis hec diuina uidicia ꝑtinere. sine quarũ causarũ la¬
tentiũ p̃iudicio tr ista respondere me dixi. facile ẽ qͥp¬
pe ut infidelitatẽ accusem uideo. delibera uoluntate ueni¬
entẽ. qui factis apd se tã magnis uirtutib crede noluerunt¬
i uod & dñs increpans arguit et dic̃. Ue tibi choro. Lam et

Expanded text:
turi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus turi sumus, quod in libro illo dixi, ubi sex quibusdam quaestionibus Paganorum, sine praejudicio tamen aliarum causarum, quas prudentes possunt vestigare, respondi? Hoc quippe, ut scitis, cum Christus quare post tam longa tempora venerit, quaereretur, dixi, quod his in ejus corporali praesentia fuerunt, qui in eum nec suscitatis ab eo mortuis credere voluerunt. Item paulo post in eodem libr noverat, ut eis praedicari merito nollet, quos nec verbis nec miraculis suis credituros esse praesciebat ? Haec certe de Tyro et Sidone non possumus dicere, et in eis cognoscimus ad eas causas praedestinationis haec divina judicia pertinere, sine quarum causarum latentium praejudicio tunc ista respondere me dixi. Facile est quippe ut infidelitatem accusemus Judaeorum de libera voluntate venientem, qui factis apud se tam magnis virtutibus credere noluerunt. Quod et Dominus increpans arguit, et dicit: Vae tibi, Chorozain et
Abbreviated transcription (Latin):
dicatur uidicari homines mortuos etiã de his peccatis qͣ
p̃scuit illos ds̃ ꝑ petraturos finsse si iiuerent : ⁊̾uodita
aborret asensib xp̃ianis aut ꝓrsus humanis. ut id etiã
refellere pudeat. Cur em̃ ñ dicat᷑ et ipsũ eungłm cũ tan¬
to labore passiomb. q sc̃ꝙꝵ. frustia e̾e p̃dicatũ uł ad huc
ds̃ eos abituros fuisse si audissent. nec dãpnarentur tir is
et sidon. quãuis remissius quã ille ciuitates in quib. ñere¬
dentib ad nõ xp̃o mirabilia et signa sunt facta. qm̃ si ap̃d
illos facta e̾ent. incmere et cilicio poenitentia egissent.
sic̃ se habent eloquia ueritatis: in quib uerbis suis dñs
ch̃c altius nobis misteriũ p̃destinationis ostendit. Si enĩ
querat᷑ a nobis cur apd̃ eos tanta miracula facta sunt. qui
uidentes ea ñ fuerant credituri. et apd eos facta ñ sint
ii crederent si uiderent. ꝗd respondebimꝰ Nunꝗd dic¬

Expanded text:
dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae dicatur, judicari homines mortuos etiam de his peccatis, quae praescivit eos Deus perpetraturos fuisse, si viverent? Quod ita abhorret a sensibus christianis, aut prorsus humanis, ut id etiam refellere pudeat. Cur enim non dicatur, et ipsum Evangelium cum tanto labore passionibusque sanctorum frustra esse praedicatum, vel adhuc Deus habituros fuisse, si audissent? Nec damnarentur Tyrus et Sidon, quamvis remissius quam illae civitates, in quibus non credentibus a Domino Christo mirabilia signa sunt facta: quoniam si apud illas facta essent, in cinere et cilicio poenitentiam egissent; sicut se habent eloquia veritatis, in quibus verbis suis Dominus Jesus altius nobis mysterium praedestinationis ostendit. 23. Si enim quaeratur a nobis, cur apud eos tanta miracula facta sint qui videntes ea non fuerant credituri, et apud eos facta non sint qui crederent si viderent; quid respondebimus? Numquid dic
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ. non erant ex nobis. Nã si fuissent ex nobis. mansis¬
sent utiꝙ nobiscũ. Quȩ tam̃ ista discrdeio.  Patent libri
dĩ. non auertamus aspectũ. Clamat scriptura diuina. ad¬
hibeamus auditũ. Non erant ex eis. qͥa ñ erant scd̃m
di. non erant in eo sortẽ consecuti. non erant predesti¬
nati scdm propositũ eius qͥ uniuersa operatur. Nã si hoc
eẽnt ex illis essent. & cũ illis sine dubitatione mansis¬
sent. Ut enĩ non dicã quã sit possibile dõ auersas &
aduersas in fidẽ suã conuertere hominũ uoluntates. &
in eoꝵ cordibus operari ut nullis aduersitatibus cedant.
nec ab illo separati aliqͣ tẽptatione discedant. cũ possit
& qͦd ait apostolus facere ut eos ꝑmittat tẽptari suꝑ id
qd̾ possunt. ut gͦ id ñ dicã. certe pot̾at illos ds presciens
eẽ lapsuros. antequã id fier& auferre de hac inta. An eo¬
redituri sumus. ut ad huc disputemus quanta absurditate

Expanded text:
tionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansistionem non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum. Quae est tandem ista discretio? Patent Libri Dei; non avertamus aspectum: clamat Scriptura divina, adhibeamus auditum. Non erant ex eis, quia non erant secuconstitutionem mundi, non erant in eo sortem consecuti, non erant praedestinati secundum propositum ejus, qui universa operatur. Nam si hoc essent, ex illis essent, et cum illis sine dubitatione mansissent. 22. Ut enim non dicam quam sit possibile Deo, aversas et adversas in fidem suam hominum convertere voluntates, et in eorum cordibus operari, ut nullis adversitatibus cedant, nec ab illo aliqua superati tentatione discedant; cum possit et quod ait Apostolus facere, ut non eos permittat tentari super id quod possunt : ut ergo id non dicam, certe poterat illos Deus praesciens esse lapsuros, antequam id fieret, auferre de hac vita. An eoredituri sumus, ut adhuc disputemus, quanta absurditate
Abbreviated transcription (Latin):
peccato parit̾ obstrictis cur iste assumatur illeꝰ relin¬
quatur. & ex duobus &ate iã grandib impus cur iste
ita uoc&ur ut uocantẽ seqͣturꝰ. ille aut̾e aut non uo¬
in finẽ. illi non don&ur. inserutabiliora st̃ iudicia dĩ.
Illud tam̃ deb& fidelibus eẽ certissimũ. hunc eẽ ex
predestinatis. illũ non eẽ. Nã si fuissent ex nobis ait
unus predestinatoꝵ qͥ de peceore dñi biberat hoc secre¬
tũ. mansissent utiq nobiscũ. Quid est queso non erant ex
nobis. nã si fuissent. mansissent utiq nobiscũ. s Nonne
utriq a dõ creati. utriq ex adã nati. utriq de terra
facti erant. & ab eo qͥ dixit omẽm flatũ ego feci. unius
enisdẽq. naturȩ animas acceperunt. Nonne postremo
utriq uocati erant. & uocantẽ secuti. utriq ex impns
nistificati. & ꝑ lauacrũ regenerationis utriq renouati.:
respondere posset & dicere. Uera sunt hȩc. Scd̃m hȩc
om̃ia ex nobis erant. uerũtamen scd̾m aliam qͣndã discre¬

Expanded text:
eccato pariter obstrictis, cur iste adsumatur, ille relinquatur, et ex duobus aetate jam grandibus impiis cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur, ille autem aut non voin finem, illi non detur, inscrutabiliora sunt judicia Dei. Illud tamen fidelibus debet esse certissimum, hunc esse ex praedestinatis, illum non esse » . In eunus praedestinatorum, qui de pectore Domini biberat hoc secretum, mansissent utique nobiscum. Quid est, quaeso, non erant ex nobis, nam si fuissent, mansissent utique nobiscum? Nonne utrique a Deo creati, utrique ex Adam nati, utrique de terra facti erant, et ab eo qui dixit omnem flatum ego feci , unius ejusdemque naturae animas acceperuutrique vocati fuerant, et vocantem secuti, utrique ex impiis justificati, et per lavacrum regenerationis utrique renovati? respondere posset et dicere: Vera sunt haec, secundum haec omnia ex nobis erant; verumtamen secundum aliam quamdam discre
Abbreviated transcription (Latin):
ñ uocatos. sciens et̾ quandã certã uocationẽ eoꝵ qui
scdm ꝓpositũ uocati sunt. quos ante p̾sciuit et p̃desti¬
nati conformes unaginis filii sui. lũa uocationẽ si gni¬
ficans ait. Non exoperib sed ex uocante dictũ ẽ ei.
quia maior seruiet minori. Nunquid dixitñ exope¬
rib sed ex credente : Prorsus ergo hoc abstulit homi¬
ni. ut totũ daret deo. Dixit gͦ sed ex uocante ñ qͥcũq
uocatione. sed qua uocationẽ fit credens. Hanc intue¬
batur etiã cũ diceret. sine poenitentia sunt dona et
uocatio dĩ. sã et ibi ꝗd agebatur. paulisꝑ ad uertite
Cũ enĩ dixisset nolo enĩ uos ignorare fr̃s sacram̃tum
hoc ut ñsitis uobis sapientes. quia cecitas exparte

Expanded text:
non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui non vocatos: sciens esse quamdam certam vocationem eorum qui secundum propositum vocati sunt, quos ante praescivit et praedestinavit conformes imaginis Filii sui . Quam vocationem significans, ait: Non ex operibus, sed ex vocante dictum est ei, Quia major serviet minori . Numquid dixit, Non ex operibus, sed ex credente? Prorsus etiam hoc abstulit homini, ut totum daret Deo. Dixit ergo, sed ex vocante: non quacumque vocatione, sed qua vocatione fit credens. 33. Hanc intuebatur etiam, cum diceret: Sine poenitentia sunt dona et vocatio Dei. Nam et ibi quid agebatur paulisper advertite. Cum enim dixisset, Nolo enim vos ignorare, fratres, sacramentum hoc, ut non sitis vobis sapientes: quia caecitas ex parte
Abbreviated transcription (Latin):
nis in quirat. Neq enĩ retributa ẽ xp̃o ella regeneratio
sed tributa. ut alien᷑is ab om̃i obligatione peccati. de
sp̃u et uirgine nasceretur. sic et nobis ut ex aqua et sp̃u
enasceremur. ñ retributũ ẽ ꝓaliqͦ merito. sed gratis
tributũ. Et si nos ad lauacrũ regenerationis fides
duxit. ñ ideo putare debemꝰ priores nos dedisseali¬
quid. ut retribueret᷑ nobis regeneratio salutaris.
lios suos ut eos faciat membra p̾destinati unici filii sui.
ñ ea uocatione qua uocati sunt & qui noluerunt ue¬
nire adnuptias. Illa quippe uocatione uidei uocati
sunt. quib xp̃c crucifixus scandalũ ẽ. Et gentes quib
crucifixus stulticia ẽ. sed ea uocatione p̾ destinatos
uocat. quã distinxit apłs dicens. Ipsis aũt uocatis iu¬
deis et grecis p̾dicare se xp̃m dĩ uirtutẽ et dĩ sapier¬
tiã. Sic enĩ ait. Ipsis aũt uocatis. udeis ostenderet

Expanded text:
nis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, nis inquirat. Neque enim retributa est Christo illa generatio, sed tributa, ut alienus ab omni obligatione peccati, de Spiritu et Virgine nasceretur. Sic et nobis ut ex aqua et Spiritu renasceremur, non retributum est pro aliquo merito, sed gratis tributum: et si nos ad lavacrum regenerationis fides duxit, non ideo putare debemus, priores nos dedisse aliquid, ut retribueretur nobis regeneratio salutaris; lios suos, ut eos faciat membra praedestinati unici Filii sui, non ea vocatione qua vocati sunt et qui noluerunt venire ad nuptias ; illa quippe vocatione et Judaei vocati sunt, quibus Christus crucifixus scandalum est; et Gentes, quibus crucifixus stultitia est: sed ea vocatione praedestinatos vocat, quam distinxit Apostolus, dicens, ipsis vocatis Judaeis et Graecis praedicare se Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Sic enim ait, Ipsis autem vocatis ; ut illos ostenderet
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ scđm sp̃m sci̾ficationis. quia natus ẽ de sp̃u sc̃o et ur¬
gine maria. ipsa ẽ illa in effabilit᷑ facta hominis adeo
uerbo susceptio singularis. ut filius dĩ et filius ho¬
minis. simul et filius hominis propt̃ susceptũ homi¬
nẽ. & filius dĩ ꝓp̃t susception̾ẽ unigenitũ dm̃ ue¬
racit᷑ et propriȩ diceret᷑. nec ñ trinitas sed quat̾nitas cre¬
deretur. p̃destinata ẽ ista natura humana tanta et tam
celsa et summa subuectio. ut quo attolleretur altius ñ
haberet. sicut pronobis ipsa diumtas quo usq se de¬
poneret humilius non habuit. Cũ suscepta natura homi¬
nis. cũ infirmitate carnis. usq ad mortẽ crucis. Sicut
g p̃ destinatꝰ ẽ ille unus ut capud nrm̃ e̾et. ita multi
predestinati sumꝰ ut m̃bra eiꝰ essemus. humana hic me¬
rita conticescant. quȩ perierunt ꝑ adam. et regnet quȩ
gularis illius generationes inuenerit. ipse in nobis
mẽbris eiꝰ p̃cedentia merita multiplicatȩ regeneratio¬

Expanded text:
m sanctificationis, quia natus est de Spiritu sancto ex virgine Maria. Ipsa est illa ineffabiliter facta hominis a Deo Verbo susceptio singularis, ut Filius Dei et filius hominis simul, et filius hominis propter susceptum hominem, et Filius Dei propter suscipientem unigenitum Deum veraciter et proprie diceretur; ne non trinitas, sed quaternitas crederetur. Praedestinata est ista naturae humanae tanta et tam celsa et summa subvectio, ut quo attolleretur altius, non haberet: sicut pro nobis ipsa divinitas quo usque se deponeret humilius, non habuit, quam suscepta natura hominis cum infirmitate carnis usque ad mortem crucis. Sicut ergo praedestinatus est ille unus, ut caput nostrum esset: ita multi praedestinati sumus, ut membra ejus essemus. Humana hic merita conticescant, quae perierunt per Adam: et regnet quae gularis illius generationis invenerit, ipse in nobis membris ejus praecedentia merita multiplicatae regeneratio
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ uixẽ: quã multoꝵ annoꝵ si exiguũ tẽꝑis ante mortẽ af¬
rantia deqͥ dictũ ẽ qͥꝑ seuerauerit usq infinẽ hic saluus
erit. donũ sit dĩ. Qđ si ñ sit. qͦmuerũ ẽ qđ ait apłs. uob̾¬

Expanded text:
liter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a fliter vixit, quam multorum annorum, si exiguum temporis ante mortem a frantia, de qua dictum est, Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit , donum sit Dei. Quod si non sit, quomodo verum est quod Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
uerissime dicit᷑. Quomͦ s ꝑ seuerantiã qͥñ ꝑseueraue¬
ret alcopisse uł habuisse dicendus ẽ  Nã si habeat ali¬
qͥs c̃tmmentiã et ab ea decidat. atq mẽtinens fiat. Siꝙͥ¬
usticiã similit̃. si sapientiã. si ipsamfidẽ. recte dicit
habuisse et ñ habere. Continens enĩ fuit. uł iustus
fuit. uł patiens. uł fidelis fuit quã duifuit apscueran¬
fuit cũ ꝑseuerando qͥsq ostendat ꝑ seuerante. Sdo aste ñ
ferit detiue qsꝗ reluctetur et dicat siercq fidelis
quisq factꝰ ẽ uidẽ ũbi grã decẽ amnos. es eoꝵe medio tc̃¬
porse a fide lapsust̃. nonie qna annos ꝑ seueraũ. de
tendendo de ubis. si et illa ꝑ seuerantia putat᷑ et ai¬
cenda tãq tẽꝑis sui. hanc certe deqͥ nẽ agimꝰ ꝑ seuerantiã qͣ
in xp̃o ꝑseueratur usq infinẽ nullomͦ habuisse dicendus ẽ.¬
qͥ ñ ꝑseueraũ usq infinẽ. potiusq hanc habuit unius anni fi¬
delis et qͣntũ infra cogitare potest. si donec moreret᷑ fide¬

Expanded text:
severantiam qui non perseveravit accepisse vel habuisse dicendus est? V. Si habeat aliquis continentiam, et ab ea decidat atque incontinens fiat, si justitiam similiter, si patientiam, si ipsam fidem, recte dicitur habuisse et non habere. Continens enim fuit, vel justus fuit, vel patiens, vel fidelis fuit quandiu fuit; cufuit; cum perseverando quisque ostendat se perseverantem, quod iste non fecit? Sed ne quisquam reluctetur et dicat, Si ex quo fidelis quisque factus est, vixit, verbi gratia, decem annos, et eorum medio tempore a fide lapsus est, nonne quinque annos perseveravit? Non contendo de verbis, si et illa perseverantia putatur esse dicenda, tanquam temporis sui: hanc certe de qua nunc agimus perseverantiam, qua in Christo perseveratur usque in finem, nullo modo habuisse dicendus equi non perseveravit usque in finem, potiusque hanc habuit unius anni fidelis, et quantum infra cogitari potest, si donec moreretur fide
Abbreviated transcription (Latin):
gi. uł desiderarͥ iustitia. Uolumtas em̃ eoꝵ talis erit
ut habeat inse semꝑ malignitatis suę suppliciũ. numq.
tam̃ recipere possit bonitatis affectũ. quia sicut illi
qui cũ xp̃o regnabunt nullas inse malȩ uoluntatis
reliquias habebunt. ita illi qui erunt supplitio ignis
ȩt̾m cũ diabolo et eiꝰ angłis deputati: Sicut nullam
ulteruis habebunt requiem. sic nullatenus habere poterunt u

Expanded text:
gi vel desiderari justitia, voluntas enim eorum talis erit, gi vel desiderari justitia, voluntas enim eorum talis erit, ut habeat in se semper malignitatis suae supplicium, nunquam tamen recipere possit bonitatis affectum, quia sicut illi, qui cum Christo regnabunt, nullas in se malae voluntatis reliquias habebunt, ita illi qui erunt supplicio ignis aeterni cum diabolo et angelis ejus deputati, sicut nullam ulterius habebunt requiem, sic bonam nullatenus habere potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ła erit ꝓfactoꝵ. bonoꝵ diuersitate diuersa. om̃a tamei
corpora siue masculorũ siue feminarũ quȩcũꝙ in regno
illo erunt głosa erunt. Ille aũt uidex nouit quantũ
uncuꝙ sit᷑ donaturꝰ głam. qui in hac uita ꝑ miscdiam
gratis iustificando p̾uenit quos illic ꝑiustitiã glorifi¬
cͦare disponit. Tempus uͦ ad quirendi uitã ęt̾nã in ista
tantũ uita ds hominib dedit. ubi uoluit ee etiã poeni¬
tentiã fructuosam. Ideo aũt hic poententia fruetuosa
ẽ. que potest hic homo deposita malitia bene iuuere.
et mutata uoluntate meritã simul operaq mutare. et
intimore dĩ ea gerere quȩ placeant dõ.quꝰͣ qui in hac
uita nonfererit. habebit quidẽ poententiã infuturo
scło de malis suis. sed indulgentiã in conspectu dĩ non
inuemiet. quia et si erit ibi stimulus penitudimᷤᷤ. nul¬
la ibi erit correctio uoluntatis. Atalib em̃ ita culpabi¬
tur iniquitas sua. ut nullatemis ab eis possit uł dili¬

Expanded text:
factorum bonorum diversitate diversa. Omnia tamen corpora, sive masculorum, sive feminarum, quaecumque in regno illo erunt, gloriosa erunt: ille autem judex novit quantam unicuique sit daturus gloriam; quia in hac vita per misericordiam gratis justificando praevenit, quos illic per justitiam glorificare disponit. 38. Tempus vero acquirendi vitam aeternam in ista tantum vita Deus hominibus dedit, ubi voluit esse etiam poenitentiam fructuosam. Ideo autem hic poenitentia fructuosa est, quia potest hic homo deposita malitia bene vivere, et mutata voluntate injusta, merita simul operaque mutare, et in timore Dei ea gerere quae placeant Deo. Quod qui in hac vita non fecerit, habebit quidem poenitentiam in futuro saeculo de malis inveniet, quia etsi erit ibi stimulus poenitudinis, nulla ibi erit correctio voluntatis, a talibus enim ita culpabitur iniquitas sua, ut nullatenus ab eis possit vel dili