comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tutib sit suꝑba. tam̃ ñ dedignet᷑ au¬
dire quã illi iiniuersȩ asiȩ. in solon
martino europa ñ cesserit. Ceterũ
cũ ierosolimã inde petiturꝰ. uentis
rursũ uela cõmiseris: negotiũ tibi
nri doloris iniungo. ut si unquã il¬
lustris illiꝰ ptolo maidis litꝰ accesseris:
sollicit̾ inqͥras ubi sit consepultꝰ nr̃ ille
põponiꝰ nec fastidias uisitare ossa pe¬
regrina. Multas illic lacrimas. tã
ex affectu tuo quã ex nr̃is funde
uiscerib: ac licet in ani munere solũ
ipsũ flore purpureo & suaue redo¬
lentib sparge graminib. Dices tam̃
illi. sed ñ aspere : ñ acerbe : cõpatient
alloqͥo: ñ exꝑbrantis elogio: qđ sꝑ&
uel te quondã uel me sc̃ꝑ audire ꝯ¬
uoluisset. & martinũ magis quã
illũ quẽ nolo nominare fuisset imitatꝰ
nunquã a me tã crudelit̾ disparatꝰ.
ȩgiptii pulueris sẏrte tegeret᷑: nau¬
fragi sorte p̾donis passus in medio
mari mortẽ. & uix in extremo nactꝰ

Expanded text:
tutibus superba, tamen non dedignetur audire. quam illi uel uniuersae Asiae in solo Martino Europa non cesserit. Ceterum cum Hierosolyma inde petiturus uentis rursum uela commiseris, negotium tibi nostri doloris iniungo. ut si umquam inlustris illius Ptolemaidis litus accesseris, sollicitus inquiras, ubi sit consepultus noster ille Pomponius, nec fastidias uisitare ossa peregrina. multas illic lacrimas tam ex affectu tuo quam ex nostris funde uisceribus, ac licet inani munere solum ipsum flore purpureo et suaue redolentibus sparge graminibus. dices tamen illi. sed non aspere, non acerbe, conpatientis alloquio, non exprobrantis elogio: quod si uel te quondam uel me semper audire uoluisset, et Martinum magis quam illum, quem nominare nolo, fuisset imitatus , numquam a me tam crudeliter disparatus ignoti pulueris syrte tegeretur, naufragi sorte praedonis passus in medio mari mortem et uix in extremo nanctus
Abbreviated transcription (Latin):
cor dimeo hȩc quȩ ad disco: cũ timore peperere
lȩticiã. Timeo enĩ tibi dñe rex: nequid huiuscȩ
causa offensȩ: apud dm̃ famulũ ue eiꝰ incurreris.
Congratulor tam̃ tuȩ saluti. qđ prȩmulta benigni¬
.tat᷑e sua ds̃ noluit in presenti fuas suiq famuliꝰ
iniurias ulcisci.portet te tam̃ operã darer his
quer ab eo didicisti. neforsitan disũmulans in obȩdi¬
entiȩ atq indeuotionis arguaris. & leuiora euitans.
deteriorib plectare tormentis. Inaterhȩc uero
deuotꝰ xp̃i famulus. nonuti moris. ẽ. terrenis cõmo.¬
dis inhiantib in eo exultabat qđ ei ruraliũ suppetebat
copia fundorũ: sed omnipotentissũmȩ conlaudabat
munificentiã pietatis. quȩ unde pauperes
aleret. Exulib q atq peregrinis solam̃ confan et̃.
sibi attribuerat. olens e̾tiã diuina clementiar
serui sui deuotionẽ magis magisq insui augnitare
mul cendo clientela. cũ quadã die coactis sr̃ib

Expanded text:
cordi meo haec quae auditu addisco, cum timore peperere cordi meo haec quae auditu addisco, cum timore peperere laetitiam; timeo enim tibi, domine rex, ne quid hujus rei causa offensae apud Deum famulumve ejus incurreris. Congratulor tamen tuae saluti, quod prae multa benignitate sua Deus noluit in praesenti suas suique famuli injurias ulcisci. Oportet te operam dare iis quae ab eo didicisti, ne forsitan dissimulans, inobedientiae atque indevotionis arguaris, et leviora evitans, deterioribus plectaris tormentis. Inter haec vero devotus Christi famulus, non uti moris est terrenis commodis inhiantibus, in eo exultabat, quod ei ruralium suppetebat copia fundorum; sed omnipotentissimae collaudabat munificentiam pietatis, quae unde pauperes aleret exsulibusque ac peregrinis solamen conferret, sibi attribuerat. Volens etiam divina clementia servi sui devotionem magis magisque in sui augmentare mulcendo clientelam, cum quadam die, coactis fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
meriti beatũ
ꝓphetis: quorũ unꝰ exhẏdriȩ paruula farina. tam
sibi quã hospiti suȩ iussit exuberari habe idanter
cibaria. Alt̃ uerõ expauculis ordei panibus. centũ
uirorũ exclusit esuriem. Igit᷑ rege & comitibus
quantũ uoluntas dictabat uino exsatiatis. uasculo
supra dicto nequaquã aliqua sustinente dem̃sionis
optime: tẽ dñĩ inherere culturȩ. & dnĩ seruum.
diuinitatẽ uero tuarũ in omĩb fatricẽ. eẽ precum.
Ideoq p&o uti uoto meo tuũ p̃beas nutũ: quo scilic&
fundi huiꝰ mandualensis quanta animo tuo sederit
accepta portione. cȩnobiũ xp̃o adiutore fabri¬
optinuit. Uec tam̃ uir dñi ampliora sp̃atia sẽ sũs.¬
cepturũ ullomodo consensit: quã diurno itinere
sedens a sello poss& ambire. Hocrex impetrato ueluti
magno ditat᷑ p̃mio: benedictione postulata & ac.
domus petenti. iamdicta dõ deuota occurrisset
regina: ꝑ ordinẽ ei suorũ euentuũ texit historiam.
psa uero ad hȩc ita respondit. ateor magnam

Expanded text:
meriti beatum prophetis, quorum unus ex hydriae parvula farina, tam sibi quam hospitae suae jussit exuberari abundanter cibaria; alter vero ex pauculis hordei panibus centum virorum exclusit esuriem. Igitur rege et comitibus ejus, quantum voluntas dictabat, vino exsatiatis, vasculo supra dicto nequaquam aliqua sustinente diminutionioptime, te Domini inhaerere culturae, et Domini servum, Divinitatem vero tuarum in omnibus fautricem esse precum. Ideoque peto uti voto meo tuum praebeas nutum, quo, scilicet, fundi hujus Madualensis, quanta animo tuo sederit, accepta portione, coenobium Christo adjutore fabriobtinuit. Nec tamen vir Domini ampliora spatia se suscepturum ullo modo consensit, quam diurno itinere sedens asino posset obambire. Hoc rex impetrato, veluti magno donatus praemio, benedictione postulata et accpenetrale domus petenti jam dicta Deo devota occurrisset regina, per ordinem ei suorum eventuum texit historiam. Ipsa vero ad haec ita respondit: « Frater, magnam
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuenerant ut timerent᷑. timere cȩper̃.
& cursu uel ocissimo fugere. Sed ego ñ ime
saturari: potũ eis offerre p̃cipio. Qui neqͣꝗ
expectantes: quantũ poterant fugiebant
Crederes eos fustib agi : aut inuitos contra
possibilitatẽ caballorũ suoꝵ currere cogi.
& sic tribuente dño. uiuante patrono: ubi
dirigebamꝰ aduenimꝰ. De quantis mne tri-¬
bulationib & erũnis eripuit. in quantis
mͥ necessitatib sua pietas astitit. & quan¬
tas in me amaritudines sua uirtute cõpes¬
cuit: ñ dicã ad seribendũ. sed etiã ad re¬
ferendũ ꝑlongũ ẽ. Quid de dissinte

Expanded text:
qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, qui venerant ut timerentur, timere coeperunt, et cursu velocissimo fugere. Sed ego non immsatiari , potum eis offerri praecipio. Qui nequaquam expectantes, quantum poterant fugiebant. Crederes, eos fustibus agi aut invitos contra possibilitatem caballorum suorum currere cogi; et sic, tribuente Domino, iuvante patrono, ubi dirigebamur advenimus. De quantis me tribulationibus et aerumnis eripuit, in quantis mihi necessitatibus sua pietas adstetit, vel quantas in me amaritudines sua virtute conpescuit, non dicam ad scribendum, sed etiam ad referendum perlongum est. 37. Quid d
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid. sed qͦtidie ageret᷑ deteriꝰ: uidit in
uisu noctis ꝑsonã t̾ribilẽ dicentẽ sibi. Cur
sic tecũ agit᷑: Qui ait. Ignoro prsus: unde
hoc euenerit. Dicit eiꝑsona. Lignũ qđ de
lectulo domni martini tulisti. negligent᷑
hic retines: ideo hec incurristi. Sed uade
retineat. At illẽ iuchil moratꝰ: michi exibuit.
Qđ ego cũ sũma ueneratione collectũ: loco
digno reposui. & sic omĩs familia in domo
eiꝰ sanata .ẽ: ita ut nemo ibidẽ deinceps aliqͥd
ut uisitationis studio Ad uenerabilẽ matrẽ
meã in burgundiã abularẽ. Cũ autem
siluas illas quȩ trans berberĩ fluuiũ sitȩ suts
p̃terirẽ : latrones incurrimꝰ. Qui circun¬
dantes nos: uolebant spoliare & int̾ficere.
Tunc ego ad auxilia consueta confugiens:
scĩ martini p̃sidiũ flagitabã. Qđ mͥ ꝑtinꝰ
dignant assistens. ita ẽos cont̾ruit: ut nichil
contra nos agere possint. Sed uersa uice.

Expanded text:
aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in aliquid, sed quotidie ageretur deterius, vidit in visu noctis personam terribilem, dicentem sibi: Cur sic tecum agitur? Qui ait: Ignoro prorsus unde hoc evenerit. Dicit ei persona. Lignum, quod de lectulo domni Martini tulisti, negligenter tecum hic retines, ideo haec incurristi. Sed vade retineat. At ille nihil moratus mihi exhibuit. Quod ego cum summa veneratione collectum loco digno reposui. Et sic omnis familia in domo ejus sanata est, ita ut nemo ibidem deinceps aliquid ut visitationis studio ad venerabilem 1032 matrem meam in Burgundiam ambularem. Cum autem silvas illas quae trans Berberem fluvium sitae sunt praeterirem, latrones incurrimus. Qui circumdantes nos, volebant spoliare et interficere. Tunc ego ad auxilia consueta confugiens, sancti Martini praesidium flagitabam. Quod mihi protinus dignanter assistens, ita eos conterruit, ut nihil contra nos agere possent. Sed versa vice
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓbenedictione beati sepulchri portauimꝰ.
D e qͣ cęra quã multe uirtutes facte sint suꝑ
frigoriticis & ali is infirmis: longũ. ẽ enarrare.
Sed unũ ex multis miraculũ ꝓferã Agrũ
quendã possessionis nr̃ȩ: grando annis sin-¬
gulis uastare consueuerat. & tã grauit̾ seui¬
ebat: ut nichil ibidẽ cũ uenisset relinqueret.
Tunc ego in uineis illis arborẽ unã quȩ erat
excelsior cȩteris eligens: de sca cęra suꝑ eã
posui. Post autẽ illã diẽ usq in p̃sens tempus
nunquã ibidẽ tẽpestas cecidit: sed ueniens
locũ illũ tanquã timens p̃terit. Fide cõ¬
de cancello lectuli qđ ẽ. apud monasteriũ
scĩ domni me nesciente deculerat: qđ in hos¬
pitiolo suo ꝓsaluatione recinebat. Sed credo¬
ñ sic honorabat᷑ aut diligebat᷑: ut se decui¬
erat. Cȩpit familia eiꝰ gr̃auit̾ egrotare. &
cũ penitꝰ nesciret᷑ qͥd hoc. eõ : nec em̃daret᷑

Expanded text:
pro benedictipro benedictide qua cera quam multae virtutes factae sunt super frigoriticis et aliis infirmis, longum est enarrare. Sed unum e multis miraculum proferam. Agrum quemdam possessionis nostrae grando annis singulis vastare consueverat, et tam graviter saeviebat, ut nihil ibidem cum venisset relinqueret. Tunc ego in vineis illis arborem unam, quae erat excelsior caeteris, eligens, de sancta cera super eam posui. Post illam autem diem usque in praesens tempus nunquam ibidem tempestas cecidit, sed veniens, locum illum tanquam timens praeteriit. Cde cancello lectuli, quod est ad monasterium sancti Domni, me nesciente, detulerat, quod in hospitiolo suo pro salvatione retinebat. Sed, credo, quia non sic honorabatur, aut diligebatur, ut sibi decuerat, coepit familia ejus graviter aegrotare. Et cum penitus nesciretur quid hoc esset, nec emendaretur
Abbreviated transcription (Latin):
dormiuimꝰ. Exꝑge factꝰ ego: amota omĩ lan-¬
guoris & cordis amaritudine. sentio me pͥstinã
recepisse salutẽ. & gaudens: puerũ familiarẽ
qͥmͥ seruiret euoco. Exurgens autẽ arm̃tariꝰ
uelocit̾ corã me stetit: & ait. Dñe. ego parebo
qđ uisseris. at ego estimans eũ ad huc eẽ. exense:
aio. Si potes: uoca puerũ. & ait. Ego quȩcunq
p̃ceperis adĩplebo. Obstupefactꝰ. int̾rogo quid
hoc ẽẽ. Qui ait. Intelligo me ualde sanũ. Sed
unꝰ error ẽ animi: qđ nescio de qͣ parte huc ad¬
ueneri & in cipiens ita mͥ ipendit seruitiũ sicut
erat solit̾ ante tediũ. Tunc ego exultans & flens
p̃gaudio: grãs omĩpotenti dõ tã ꝓme quã ꝓ
ipso refero. qđ int̾cedente patrono incolumem
me corpore. illũ m̃te reddiderit: & uniꝰ occursus
ex fide. etiã alteri amenti qͥ nec petere nouerat¬
exosũ habuerĩ. Nos uͦ. reuertentes: tres cęreolos

Expanded text:
dormivimus. Expergefactus ego, amota omnem landormivimus. Expergefactus ego, amota omnem languoris et cordis amaritudinem, sentio me praestinam recepisse salutem, et gaudens puerum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est animi, quod nescio, de qua hic parte advenerim'. Et incipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex fide etiam alteri amenti, qui nec petere noveratexosum habuerim. 34. Nos vero revertentes tres cereolos
Abbreviated transcription (Latin):
endũ iudicii diẽ: ut ad ea quȩ rogo consenti¬
atis. De cȩpto itinere: ñ desistite: & si mereor scĩ
martini uide basilicã: grãs ago dõ meo. Sin aliud.
uel ex anime corpus deferentes. ibidẽ sepelite.
quia deliberatio ẽ mea ñ reuerti domũ. si ñ eiꝰ
sepulchro meruero p̃sentari. Tunc una parit̃
flentes: it̾ qđ ceperamꝰ aggredim̃. Prȩcedente
o tẽpore un exclericis meis arm̃tariꝰ nomine
bene eruditꝰ in spiritualib scripturis. cui
tã facile erat sonorũ modulationes app̾hendere
ut eũ ñ putares hoc meditari. sed scrib̾e: in ser-¬
derat. & ita redactꝰ fuerat: ut nichil penitꝰ
aut intelligere possit aut agere: Tertia uͦ. nocte
postquã aduenimꝰ: ad scãm basilicã uigilare dis-¬
posuimꝰ. Qd & ĩpleuimꝰ. Mane autẽ facto. signo
matutinis horis cõmoto: reuersi sumꝰ ad metatũ.
Q lectulis quiescentes: usq ad horã ꝓpe scd̾am

Expanded text:
endum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coepto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente Eo tempore unus ex clericis meis, Armentarius nomine, bene eruditus 1030 in spiritualibus Scripturis, cui tam facile erat sonorum modulationes apprehendere, ut eum non putares hoc meditari, sed scribere, in serderat, et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intelligere posset, aut agere. Tertia autem nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus; quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam
Abbreviated transcription (Latin):
tini antistitis. parũꝑ conualui:
& lento adhuc conamine. it incipio
p̃parare. Insiderat enĩ animo: ut
locũ uenerabilis sepulchri uisitare
deberẽ. Vnde tanto desiderio af¬
fectꝰ sũ: ut nec uiuere me optarem
si tardiꝰ direxissẽ. & qͥuix euaserã
ardorẽ incõmodi: cepi iterũ desidii
febre suecendi. Nec mora: ad huc
parũ fortis. it cũ eis arripio. actisq duab aut
trib mansionib ingressus siluas. corrui rursũ
infebre. & tam grauit̾ cępi agere : ut oms me au-¬
tumarent uitã amittere: Tunc accedentes amici
uidentes me ualde lassũ dicebant. Reuertam᷑
ad ꝓpͥa. & si te ds̃ uocare uoluerit: in domotua
morere: Si autẽ euaseris: uotiuũ it faciliꝰ expli¬
cabis. Satiꝰ ẽ enĩ reuerci ad domũ: quã mori
in heremo. Ego uͦ hec audiens. uehem̃t lacrimans
& plangens infelicitatẽ meã: locutꝰ sũ eis dicens.
adiuro uos ꝑ omipotentẽ dm̃. & reis omib metu¬

Expanded text:
tini antistitis, parumper convalui, tini antistitis, parumper convalui, et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis ut locum venerabilis sepulcri visitare deberem. Unde tanto desiderio affectus sum, ut nec vivere me optarem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actisque vel duabus vel tribus mansionibus ingressus silvas, corrui rursus in febrem, et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, et videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mortalia pectora cogis execranda
cupiditas: Quȩ inuida quondã uiduȩ
duob minutis cęleste regnũ mercanti
fueras: modo hunc ꝑ unũ triantẽ ad
ima p̾cipitas. & quȩ uidã appendisti
laqueo in magistri p̃tio : hunc ꝑparuũ
nũmisma demergis in tartarũ. Satis
tatẽ dicta sufficiant. Ergo his
exactis quȩ circa alios gesta s̃: ag¬
grediar quȩ cirea me indignum
uirtꝰ p̃sentis. ẽ. oꝑata patroni. anno
centesimo sexagesimo t̾cio. post as¬
sũptionẽ scĩ ac p̾dicabilis uiri be¬
ati martini antistitis. regente ec
cłam turonicã scõ euphronio ep̃o¬
gloriosissimi regis: irrui in ualitu¬
dinẽ cũ pustulis malis & febre.
Negatoq usu potꝰ & cibi. ita angebar.:
ut amissa omĩ spe uitȩ p̾sentis. de
solis sepulturȩ necessariis cogitarẽ.
Obsidebat enĩ mors assidua cũ ar-¬
dore: animã cupiens expugnare
de corpore. Tunc iã ualde exa-¬
nimis. inuocato nomine beati mar¬

Expanded text:
non mortalia pectora cogit exsecranda non mortalia pectora cogit exsecranda cupiditas? Quae invida quondam viduae duobus minutis coeleste regnum mercanti fueras, modo hunc per unum triantem ad ima praecipitas. Et quae Judam appendisti laqueo in Magistri pretio, hunc per parvum numisma demergis in tartara. Satis tatem dicta sufficiant. 32. Ergo his exactis quae circa alios gesta sunt, adgrediar quae circa me indignum virtus praesentis est operata patroni. Anno centesimo sexagesimo tertio post assumtionem sancti ac praedicabilis viri beati Martini antclesiam Turonicam sancto Eufronio episgloriosissimi regis, irrui in valetudinem cum pustulis 1029 malis et febre, negatoque usu potus atque cibi, ita angebar, ut amissa omni spe vitae praesentis, de solis sepulturae necessariis cogitarem. Obsidebat enim membra febris assidua cum ardore, animam cupiens expugnare de corpore. Tunc jam valde exanimis, invocato nomine beati Mar
Abbreviated transcription (Latin):
Quẽ custos loci collectũ: frĩb occultare ñ
metuit. Conuenientes autẽ pauꝑes ad
sextã: sciscitati sunt ante dictũ custodẽ
qͥd sibi beatꝰ pastor solita pietate respi-¬
ciens transmisisset. Audierant eni : ibidẽ
aliqͥd fuisse largitũ. Qui ait cũ sacra¬
martini: quia hic apliꝰ ñ uenit quã
unꝰ argenteus. Necdũ enĩ uerba cõpleuerat.
sed ad huc sermo in ore pendebat: statĩtre¬
mens corruit in t̾rã. Suoq lectulo alioꝵ ma-¬
nib redditꝰ: cȩpit grauit̾ singultare. Int̾ro¬
gatꝰ autẽ a circũstantib quid sibi eoꝵ res¬
pondit. Triaritẽ illũ quẽ pauꝑes reqͥrebañ
piuraui: & ideo me p̃sens uindicta fla¬
gellat. Sed rogo: ut eũ accipientes. red¬
datis matriculȩ. Quo reddito: statĩ
amisit sp̃m. Oufelix: qui sic ab iniqͣ
cupiditate p̾̃uentꝰ periit. ut
& lucrũ uitę ꝑderet. nec dãpna ad¬
eptȩ pecunię possideret. Sed ad qͥd

Expanded text:
quod custus loci collectum fratribus occultare non quod custus loci collectum fratribus occultare non metuit. Convenientes autem pauperes ad sextam, sciscitati sunt antedictum custodem, quid sibi beatus pastor solita pietate respiciens transmisisset. Audierant enim, ibidem aliquid fuisse largitum. Qui ait cum sacraMartini, quia hic amplius non venit quam unus argenteus'. Necdum enim verba conpleverat, sed adhuc sermo in ore pendebat, statim tremens corruit in terram, suoque lectulo aliorum manibus redditus, coepit graviter singultare. Interrogatus autem a circumstantibus, quid sibi esset, respondit: 'Triantem illum quem pauperes requirebant periuravi, et ideo mo praesens vindicta flagellat; sed rogo, ut eum accipientes reddatis matricolae'. Quo reddito, statim amisit spiritucupiditate praeventus periit, ut et lucrum vitae perderet, nec damna adeptae pecuniae possideret. Sed ad quid
Abbreviated transcription (Latin):
ei de reb illis reddidit. Portante autẽ illo
hoc ad domũ suã: ꝓtinꝰ filiꝰ eiꝰ unicꝰ infebrẽ
corruit. Unaq nocte. & die grauit̾ ex estuais
expirauit. Cui ta p̾sens fuit mortis occursus.
quã uelocit᷑ pat̾ eiꝰ de reb sibi ñ debitis ef¬
fectꝰ ẽ dñs. Qui in exẽplũ gieti possedit
aurũ & argentũ: sed qđ illi erat ptiosiꝰ ad qͥ¬
siuit animȩ lȩprã. Amisit & filiũ: nec unq
meruit deinceps aliũ adipisci. Quam
p̃sens & suꝑ aliũ ultio diuina ꝓcesserit. qui
dorũ audaciam ñ silebo. Cũ ad matriculã
illã quã sc̃s suo beneficio deuotorũ elemo¬
sinis pascit. qͦtidie a fidelib necessaria tri¬
buant᷑: consuetudinẽ benedicti pauꝑes
habent. ut cũ multi ex his ꝑ loca disces¬
serint. custodẽ inibi delinquant: qui qđ
fuerit oblatũ accipiat. Quidã. gͦ. deuotꝰ.
unũ triantẽ mercedis intuitu detulit.

Expanded text:
ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo ei de rebus illis reddidit. Portante autem illo hoc ad domum suam, protinus filius eius unicus in febre corruit, unaque nocte et die graviter exaestuans, expiravit. Cui tam praesens fuit mortis occursus, quam velociter pater eius de rebus sibi non debitis effectus est dominus. Qui in exemplum Giezi possedit aurum et argentum, sed quod illi erat pretiosius adquisivit animae lepra, amisit et filium; nec umquam meruit deinceps alium adipisci. 31. Quam praesens et super alium ultio divina processerit, qui dorum audaciam non silebo. Cum ad matricolam illam, quam sanctus suo beneficio de devotorum elymosinis pascit, cotidie a fidelibus necessaria tribuantur, consuetudinem benedicti pauperes habent, ut, cum multi ex his per loca discesserint, custodem inibi derelinquant, qui quod fuerit oblatum accipiat. Quidam ergo devotus unum triantem mercedis intuitu detulit;
Abbreviated transcription (Latin):
iuste retineat᷑: regnante me hoc basi¬
lica ñ habebit. Qui ꝑtinꝰ diuina ussi¬
one transitũ accipien̾s : requieuit. Adue¬
niente autẽ gloriosissimo sigeb̾to rege
in eiꝰ regnũ: ad suggestionem beati eu¬
phronĩi epĩ hoc in dñiũ scĩ martini
restituit. Qđusq hodie ab eiꝰ basilica
possidet᷑. Audite hec : om̃s potestatẽ ha-¬
bentes. Sic uestite alios iit alios ñ spoli¬
etis. Hoc adiungite urus diuitus: unde
damnũ ñ inferãtis ȩccłiis. Uindex enĩ ẽ.
ds̃: uelocit̃ seruorũ suoꝵ. & ideo monemꝰ: ut
qͥ hec de potestatib legerit. ñ irascat᷑. Nã si iras¬
cit᷑: de se conficebit᷑ dictũ. Simili condi¬
tione beatꝰ confessor in reb sibi iniuste ablatis
apparuit. Eustochius qͥdã cũ plerunq contra
iustitiã sc̃m euphroniũ ep̃m de hereditate
baldulfi cognati sui pulsaret. qui heredẽ
eo ꝑ assiduas iniurias beatꝰ pontifex aliqͥd

Expanded text:
iuste redebeatur; regnante me, hoc basiiuste redebeatur; regnante me, hoc basilica non habebit'. Qui protinus divina iussione transitum accipiens, requievit. Adveniente autem gloriosissimo Sigiberto rege in eius regnum, ad suggestionem beati Eufroni episcopi hoc in dominio sancti Martini restituit, quod usque hodie ab eius basilica possedetur. Audite haec omnes potestatem habentes! Sic vestite alios, ut alios non spolietis; hoc adiungite vestris divitiis, unde damnum non inferatis eclesiis! Vindex est enim Deus velociter servorum suorum. Et ideo monemus, ut, qui haec de potestatibus legerit, non irascatur. Nam si irascitur, de se confitebitur dictum. 30. Simili conditione beatus confessor in rebus sibi iniuste ablatis apparuit. Eustochius quidam cum plerumque contra iustitiam sanctum Eufronium episcopum de hereditate Baudulfi cognati sui pulsaret, qui heredem eo per assiduas iniurias beatus pontifex aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
Cunq hȩc ñ recte possidens uidet᷑ hab̾e: iussit
in locũ illũ stabularios cũ eqͥs dirigi. ibiq sine
ȩqͥtatis or dine p̃cepit equos ali. accedentes
gͦ. pueri : fęnũ qđ coaceruatũ fuerat acci¬
piunt in equoꝵ expensas. Cunq inuinctũ
studeret᷑ seruitiũ. atq ȩqͥ appositi fenũ
cȩpissent expendẽ: corripiunt᷑ a rabie.
& frem̃tes ad inuicẽ: diruptis loris ꝑ plana
ꝓsiliunt: & infugã uertunt᷑. & sic male
disꝑsi. alii excẽcant᷑. alii rupib p̾cipi¬
tant᷑ alii sepib se ingerentes. palorũ
a cuminib ultro transfodiunt᷑. Tam̃
stabularii irã dĩ intelligentes. paucos
extra t̃minũ loci qͦs asseqͥ potuer̾ ex-¬
pellunt. sanosq recipiunt: nunciantes
regi rẽ illã iniustissime retineri. & ideo
hȩc fuissent ꝑpessi: addentes. Dimitte
eam: & erit paxtͥ. Qui furore repletꝰ
sic dixisse fertur. Siue iuste siue in¬

Expanded text:
Cumque haec non possedens videretur habere, iussit Cumque haec non possedens videretur habere, iussit in locum illum stabularios cum equitibus dirigi, ibique sine aequitatis ordine praecepit equos aleri. Accedentes ergo pueri fenum quod coacervatum fuerat accipiunt in equorum expensas. Cumque iniunctum studeretur servitium, atque equites positi fenum coepissent expendere, corripiuntur a rabie. Et frementes ad invicem, disruptis loris, per plana prosiliunt et in fugam vertuntur; et sic male dispersi, alii excaecantur, alii rupibus praecipitantur, alii sepibus ingerentes, palorum acuminibus ultro transfodiuntur. Tamen stabularii iram Dei intellegentes, paucos extra terminum loci, quos adsequi potuerunt, expellunt sanosque recipiunt, nuntiantes regi, rem illam iniustissime reteneri, et ideo haec fuissent perpessi, addentes: 'Dimitte eam, et erit pax tibi'. Qui furore repletus sic dixisse fertur: 'Sive iuste sive in
Abbreviated transcription (Latin):
firmis sanitatẽ accõmodauit: ita ut ñ dubiũ
eoẽ: egrotũ euade. qͥ pignꝰ illud meruisset fide¬
lit̾ osculari. Ecce qͥd sc̃e p̃stas fidelib. Qui tua¬
menia expetunt pie: ꝑ te saluant᷑. Qui pignora
uotiue detulerint: subsequente tuo auxilio
lib̾ant᷑. Sed hȩc omĩa fides strenua opat᷑ :
dicente dño. Fides tua te saluũ fecit. Uidet᷑
nec illud silere: qualit̃ uir beat p̃sidia fa¬
mulis ad ressuas defensandas. qͣqͣ iubet ac-¬
cõmodet. Charibertꝰ rex cũ exosis clerieis eccłas
dĩ negligeret. despectisq sacerdotib magis
in luxuriã declinasset: ingestũ . ẽ. eiꝰ aurĩb
locũ quendã quẽ basilica scĩ martini diurno
tẽpore retinebat. fisei sui iurib reddi deberi.
Loco autẽ illi: nauicellis nom̃ pͥsca uetustas indi¬
derat. Qui accepto iniqͦ consilio. pueros uelocit᷑
misit: qui reculã illã suo dominio subiugareñ.

Expanded text:
firmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium firmis sanitatem accommodavit, ita ut non dubium esset aegrotum evadere, qui pignus illud meruisset fideliter osculari. Ecce quid, Sancte, pmoenia expetunt proprie! Per te salvantur, qui pignora votive detulerint, subsequente tuo auxilio, liberantur. Sed haec omnia fides strenua operatur, dicente Domino: Fides tua te salvum fecit. 29. Videtur nec illud sileri, qualiter vir beatus praesidia famulis ad res suas defensandas quaqua iubet accomodet. Charibertus rex cum, exosis clericis, eclesias Dei neglegeret, dispectisque sacerdotibus, magis in luxoria declinasset, ingestum est eius auribus, locum quendam, quem basilica sancti Martini diuturno tempore retenebat, fisci sui iuribus redeberi. Loco autem illi Navicellis nomen prisca vetustas indiderat. Qui, accepto iniquo consilio, pueros velociter misit, qui reicolam illam in suo dominio subiugarent.
Abbreviated transcription (Latin):
incurrens insidiã : latꝰ unũ debilitata manu
ac pede ꝑdiderat. Qui ad gloriosũ tẽplũ famu¬
loꝵ manib deportatꝰ: ieiuniis & orationib se
sub dens assiduis. ꝑ totũ fere annũ. omĩũ m̃broꝵ
sanitate recepta. gaudens remeauit ad ppͥa. &
ideo monemꝰ. ut nullꝰ sollicitet᷑ ab ariolis: quia
puluere basilicȩ: quã illi cũ medicam̃tis insaniȩ
e puluere autẽ aut cęra loci illiꝰ. uel qđ
raꝑe qͥs potuit de sepulchro. quantȩ uirtutes
aut assidue fiant. aut factȩ s̃. qͥs unꝗ. inuestigare
lib cõperi: p̃utaui crim̃ taceri. Unꝰ fide plenꝰ ex¬
petuit: ut aliqͥd pignoris de scĩ basilica secreti᷑
deportaret. & multis conatꝰ uicib nunꝗ po-¬
tuit : dũ publice ñ p̃sũpsit. Reuerti autẽ cupiens:
nocte ad funẽ illũ de quo signũ cõmouetur. ad¬
uenit. Ex qͦ fune decisã cultro particulã. secum
deculit. Reuersq ad domũ: multis exinde in¬

Expanded text:
incurrens insidiam, latus unum, debilitata manu incurrens insidiam, latus unum, debilitata manu ac pede, perdiderat. Qui ad gloriosum templum famulorum manibus deportatus, ieiuniis et orationibus se subdens assiduis per totum fere annum, omnium membrorum sanitate recepta, gaudens remeavit ad propria. Et ideo monemus, ut nullus sollicitetur ab hariolis, quia pulvere basilicae, quam illi cum medicamentis insaniae. 28. De pulvere aut cera loci illius, vel quod rapere quis potuit de sepulchro, quantae virtutes aut assiduae fiant aut factae sint, quis umquam investigare libus comperi, putavi crimen ducere taceri. Unus fide plenus expetiit ut aliquid pignoris de Sancti basilica secretius deportaret; et multis conatus vicibus, nunquam potuit, dum publice non praesumpsit. Reverti autem cupiens, nocte ad funem illum de quo signum commovetur advenit; ex quo fune decisam cultro particulam, secum detulit. Regressusque ad domum, multis exinde in
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ cũ patre suo insiluis franciȩ exerceret:
pauorẽ pessimũ inimico insidiante incurrit.
Erat enĩ ei tremor cordis: & interea uidebat᷑ ex
sensis. Parentes.uͦ. eiꝰ intelligentes eũ diaboli ĩmis¬
sione multari : ut mos rusticoꝵ habet. a sortilo¬
gis & ariolis ligam̃ta ei & potiones deferebaÑ.
Sed cũ nichil ualeret: ex more scĩ martini au¬
xilia ꝓmpti dolore cogente reqͥr̃. dicentes. Potest
insidiȩ huiꝰ nudare malitiã : qͥ detex̾ u̾brã ut
audiuimꝰ falso religionis nomine adoratã
Quẽ de regione cõmotũ: miser ad scãm basilicã.
Ibiq in oratione cũ sũma parcitate continens¬
se: opẽ scĩ poscebat assidue. Cũq in hac fide
diutiꝰ cõmoraret᷑ : omĩ pauore dẽpto. sensũ ut
habuerat ante recepit. Oblitisq parentib: in
eo loco usq hodie ꝓbeneficio accepto deseruit.
ed & chariualdiis qͥdã ꝑuenationẽ similẽ

Expanded text:
tione cum patre suo in silvas Franciae exerceret, tione cum patre suo in silvas Franciae exerceret, pavorem pessimum, inimico insidiante, incurrit. Erat enim ei tremor cordis, et interea videbatur ex sensu. Parentes vero eius intellegentes, eum diaboli inmissione mulcari, ut mos rusticorum habet, a sortilegis et hariolis ligamenta ei et potiones deferebant. Sed cum nihil valeret ex more, sancti Martini auxilia prumpti, dolore cogente, requirunt, dicentes: 'Potest is insidiis nudare malitiam, qui detexit umbra, ut audivimus, falso religionis nomine adoratam. Quem de regione commotum miserunt ad sanctam basilicam, ibique in oratione cum summa parcitate se contenens, opem sancti poscebat assiduae. Cumque in hac fide diutius commorasset, omni pavore dempto, sensum, ut habuerat ante, recepit, oblitisque parentibus, in eo loco usque hodie pro beneficio accepto deservit. 27. Sed et Charivaldus quidam per venationem similem
Abbreviated transcription (Latin):
confessor: ut sic absolueret meoꝵ liga¬
m̃ta peccaminũ. sicut suꝑ eũ contriuit
uasta pondera catenarum. NLEINUS
annũ grauit̾ ab uniꝰ pedis dolore con-¬
sumeret᷑. & die noctuq requiẽ ñ ha-¬
beati martini iugit̾ auxiliũ ĩploraret:
ap̃paruit ei beatꝰ confessor in uisu nocte.
hilari uultu arridens. & consueta defereis
arma : beatũ signaculũ sc̃ȩ crucis suꝑ pedẽ
infirmũ ĩposuit. Mox omĩ dolore fugato.
sanꝰ surrex a lectulo.Noc expto. cha¬
rigisilus referendariꝰ regis clotharii. cuiꝰ manꝰ
&᷑ pedes ab humore contraxerant: uenit ad
scãm basilicã. & orationi in cũbens. ꝑ duos
aut tres m̃ses: abeato antistite uisitat᷑. m̃bris
debilib sanitatẽ obtinere ꝓmeruit. Multaq¬
beneficia popło turonico. uel seruientib
beatȩ basilicȩ ministrauit. Narrabo &
illud: qualit̾ diabolicȩ artis insanie. ad eiꝰ basilicã
denudant᷑. Quidã aqͥlinꝰ nomine. dũ uena¬

Expanded text:
Confessor, ut sic absolveret meorum ligaConfessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum. CAPUT XXannum graviter ab unius pedis dolore consumeretur, et die noctuque requiem non habbeati Martini jugiter auxilium imploraret, apparuit ei beatus Confessor in visu nocte, hilari vultu arridens, et consueta deferens arma; ut beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum imposuit, mox omni dolore fugato, sanos surrexit a lectulo. 2. Haec experta Charigisilus referendarius regis Chlothari, cui manus et pedes ab humore contraxerant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato antestite visitatus, membris debilibus sanitatem obtenere promeruit. Etbeneficia populo Turonico vel servientibus beatae basilicae ministravit. 26. Narrabo et illud, qualiter diabolicae artis insaniae ad eius basilicam denndentur. Quidam Aquilinus nomine, dum vena
Abbreviated transcription (Latin):
ire captiuũ cuiꝰ deuotꝰ expetierat tẽplũ.
Statĩq in eiꝰ uocib orante beato euphronio
ep̃o de muro ciuitatis contra basilicã. disso¬
lutȩ s̃ manꝰ eiꝰ: & om̃s bacȩ catenarũ confractȩ
cecider̃. ꝑductꝰ autẽ usq ad regẽ: ibi tcerũ
in cõpedib & cetenis constrictꝰ retinebat᷑.
Sed inuocato nomine sepedicti patroni.
ita om̃e ferrũ suꝑ eũ cõminutũ. ẽ: ut pu¬
tares eũ fuisse ceu figulũ. Hoc tantũ erat
in spatiis. ut ñ solueret᷑ a uinculo: qͦ adusq
nom̃ illud sacratissimũ inuocasset. Inuo¬
cato autẽ: omĩa soluebant᷑. Tunc rex alti¬
oris ingenii uidens uircutẽ scĩ martini
ibidẽ oꝑari. absoluit eũ ab onere uin-¬
culi: & pristinȩ restituit lib̾tati. Hoc ab
ipsiꝰ Wilicharii prb̃i ore: c̃orã multis te
stib factũ. eẽ. cognoui. Utinã se mͥ in
tali uirtute dignaret᷑ manifestare beat̾

Expanded text:
abire captivum, cujus devotus expetierat templum. abire captivum, cujus devotus expetierat templum. Statimque in ejus vocibus, orante beato Euphronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus ejus, et omnes baccae catenarum confractae caeciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retenebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est, ut putaris eum fuisse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini ibidem operari, et absolvit eum ab onere vinculi et pristinae restituit libertati. Haec ab ipsius Wiliacharii pstibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ gloriosi pontificis credens: ad solitũ
eũ adaptat seruitiũ. Qui cũ oꝑari cępisset:
rursũ in debilitatẽ redigit᷑. Intelligens autẽ
dñs eiꝰ dĩ hoc eẽ mysteriũ : transmisit eũ iterũ
ad locũ sc̃m. ad quẽ priꝰ abierat. In qͦille cũ
maxima deuotione ꝑnoctans: dato die. sa¬
nitati quã priꝰ meruerat instaurat᷑. Dignũ
existimaui & illud ñ omittere irrelatum: qđ¬
idẽ uilichariꝰ ꝓpt̾ ꝑfidiã chranni clothariũ
regẽ iratũ incurrerat. ad basilicã sc̃ĩ martini
confugit: atq ibi in catenis positꝰ custodiebat᷑.
Sed uirtute beati p̾sulis cõminutȩ catenę: stare
ñ potuer̃. Nescio autẽ ꝗͣ iminente neglegentia:
foris atrio cõp̃hensus .ẽ. Quẽ oneratũ ferro.
uinctis post tgũ manib ducebant ad regẽ.
At ille uoce magna clamare cępit. & ut sibi
beatꝰ martinꝰ misereret᷑ orare: nec eũ sineret

Expanded text:
virtutem gloriosi pontificis credens, ad solitum virtutem gloriosi pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat; in qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. 23. Dignum exaestimavi et illud non omittere in relatu, quidem Wiliacharius per perfidiam Chramni Chlotarium 1023 regem iratum incurrerat, ad basilicam sancti Martini confugit, atque ibidem in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati Praesulis comminutae catenae stare non potuerunt. Nescio autem qua imminente negligentia foris atrium comprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctisque post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magna clamare coepit, et ut sibi beatus Martinus misereretur orare, nec eum sineret
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicã confracto mortis hiatu. & eiꝰ ab ore
retractũ: uitȩ restituit. Qui usq hodie ad
testimoniũ uircutis beati uiri: iuuus habet᷑
in scło. Quid etiã in condatensi diocesi
actũ sit: non p̃teribo. Locꝰ autẽ ille: crebris
uirtutib illustrat᷑. Ab hoc enĩ beatꝰ uir sar-¬
cina carnis abiecta: migrauit ad dñm. Leo¬
meris. gͦ. quidã nomine seruus cuidã hominis
andegãui a sanguine ꝑcussus: contracta ma-¬
nu ligataq lingua rigebat. Multoq tẽpore
in hac debilitate decentꝰ. neq sibi neq dño
aliquid operis exercebat. Hic fide cõmonitꝰ.
cũ ad beati basilicã uigilasset: directa manu.
delib̾ataq ab omi ĩpedim̃to lingua. beati mar¬
tini miraculũ popłis testabat᷑ dicens. Ecce
quid in hac nocte sc̃s dĩ oꝑatꝰ ẽ. me teste pro¬
bate. Reuersus autẽ ad dñm suũ: narrauit
ei omĩa quȩ acta fuerant. Sed ille minime

Expanded text:
ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium virtutis beati viri vivus habetur in saeculo. 22. Quid etiam in Condatensim diocesim actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus inlustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis abiecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servos cuiusdam hominis Andicavini, a sanguine percussus, contracta manu ligataque lingua rigebat; multoque tempore in hac debilitate detentus, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa mann deliberataque ab omni inpedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: 'Ecce, quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate!' Reversus autem ad dominum suum, narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime
Abbreviated transcription (Latin):
cũ lacrimis inuocare nom̃ beati martini. ut¬
& si in hac necessitate ñ succurreret. uel a culpis
eũ in posterũ excusaret. Cũq cõpleta oratione
suspensus fuisset: recesser̃ milites a loco illo.
Ipse autẽ ore semi aꝑto parũꝑ labia mouens:
scĩ martini sẽꝑ nitebat᷑ auxiliũ ĩplorare. Dis¬
cedentib tam̃ illis: statĩ solute s̃ manꝰ & pedeseiꝰ.
& sic ꝑ biduũ pendente eo: reuelatũ ẽ cuidam
religiosȩ. ut eũ tolleret. Quȩ ueniens: inuenit
eũ ad huc uiuentẽ. Tunc adiutorio beati mar¬
tini. de patibulo depositũ: incolum̃ addux̃
ad ȩccłam. Ibiq uidentes eũ: stup escebans̃
& ãmirabant᷑: dicentes. Quomodo uiuit.
& int̾rogabant eũ : qualit̾ lib̾atꝰ e&̃. Ille autẽ di¬
cebat Beatꝰ martinꝰ me de p̃senti morte lib̾auit:
mei sensus intelligentiã. non inferiorẽ censeo
quã mortuũ suscitatũ : quẽ sic beatꝰ confessor

Expanded text:
cum lacrimis invocare nomen beati Martini, ut, etcum lacrimis invocare nomen beati Martini, ut, etsi in hac necessitate non succurreret, vel a culpis eum in posterum excusaret. Cumque, completa oratione, suspensus fuisset, recesserunt milites a loco illo; ipse autem ore semiaperto parumper labia movens, sancti Martini semper nitebatur auxilium inplorare. Discedentibus tamen illis, statim solutae sunt manus et pedes eius. Et sic per biduum pendente eo, revelatum est cuidam religiosae, ut eum tolleret Quae veniens, invenit eum adhuc viventem. Tunc adiutorio beati Martini de patibulo depositum incolomem adduxit ad eclesiam; ibique videntes eum stupiscebant et admirabantur, dicentes: 'Quomodo vivit?' Et interrogabant eum, qualiter liberatus esset. Illc autem dicebat: 'Beatus Martinus me de praesenti morte liberavit mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor,
Abbreviated transcription (Latin):
pedũ. Cũmq ꝑ profunditatẽ p̃cipiti illiꝰ ro¬
taret᷑. & deorsũ sine alarũ remigio uolitaret:
scĩ martini auxiliũ ꝑ singula descensionis
suȩ mom̃ta clamabat. Tunc qͣsi manib alioꝵ
de ium̃to suo excussus: suꝑ arbores quȩ ualli
in erant deicit᷑. Et sic paulatĩ ꝑ singulos ramos
descendens: sine mortis ꝑiculo. ad t̾rã usq ꝑ¬
uenit. Tam̃ ut opus insidiatoris ñ usq qͣq
uidet᷑ cassatũ qđ fuerat inchoatũ: unũ pedẽ
eiꝰ leuit̾ lesit. Sed ueniens ad gloriosi domni
tẽplũ. orationi incũbens: omnẽ uĩ doloris
si inseratur lectioni: qualit̃ inuocatio no¬
minis eiꝰ uitã p̃stiterit morituro. Quodã
loco. unꝰ ꝓpt̾ furti scelera cõphensus. atq
grauit̃ uerb̾ib actꝰ. ductꝰ ẽ. ad patibulũ.
ut condẽnaret᷑ suspendio. Cũq in hoc exitu
morte iã appropinquante uenisset: orandi
spatiũ petiit. Tunc sicut erat ligatis post
tgũ manib iactauit se pnus in t̾rã: & cępit

Expanded text:
aecipitii illius rotaretur, et deorsum sine alarum remigio volitaret, sancti Martini auxilium per singula descensionis suae momenta clamabat. Tunc quasi manibus aliorum de jumento suo excussus, super arbores, quae valli inerant, dejicitur. Et sic paulatim per singulos ramos descendens, sine mortis periculo ad terram usque pervenit. Tamen ut opus insidiatoris non usquequaque videretur cassatum, quod fuerat inchoatum, unum pedem ejus leviter laedit. Sed veniens ad gloriosi domni Martini templum, orationi incumbens, omnem vim doloris si inseratur lectioni, qualiter invocatio nominis eius vita praestiterit morituro. Quodam loco unus propter furti scelera conprehensus atque graviter verberibus actus, ductus est ad patibulum, ut condemnaretur suspendio. Cumque in hoc exitu, morte iam adpropinquante, venisset, orandi spatium petiit. Tunc sicut erat ligatis post tergum manibus, iactavit se pronus in terram et coepit
Abbreviated transcription (Latin):
cohortans. ut oms orarent. Cũ hȩc agereñ.
subito suꝑuenit odor suauissimꝰ qͣsi bal¬
samũ in nauĩ. & tanꝗ si cũ turibulo aliqͥs
circuiret. odor thimiamatis effraglauit.
Quo odore adueniente: ressit uolentia
lib: reddit̾ mare tranqͥllũ. Mirant᷑
onis morti iã dediti fluctuũ pacẽ. &
ptinꝰ data serenitate: reddunt᷑ in litore.
q̃ ł nullus ãbigat: beati uiri aduentu hanc
tẽpestatẽ fuisse sedatã. Tunc oms in cõ¬
cationẽ antistitis sui dignatꝰ sit de hoc
ꝑiculo lib̾are. uiꝰ tẽpore. qͥdam¬
expetut. Quib iã uespe acceptis. cũ
psallendo ꝓficisceret᷑. dũ ligerĩ fluuiũ
transiret . & sero factũ. eõe: subito con-¬
tenebratũ ẽ. cęlũ. & ecce fulgura ac
thonuitrua magna descendebant. Dũ
hȩc agerent̃: duȩ puerorũ lanceȩ

Expanded text:
cohortans, ut omnes orarent. Cum haec agerentur, cohortans, ut omnes orarent. Cum haec agerentur, subito supervenit odor suavissimus quasi balsamum in navi, tamquam si cum turabulo aliquis circuiret, odor timiamatis efflagravit. Quo odore adveniente, cessit violentia libus, redditur mare tranquillum. Mirantur omnes morte iam dediti fluctuum pacem et protinus, data serenitate, redduntur in litore. Quod nullus ambigat, beati viri adventu hanc tempestatem fuisse sedatam. Tunc omnes in comcationem antestitis sui dignatus sit de hoc periculo liberare. 10. Huius temporis qexpetiit. Quibus jam vespere acceptis, cum psallendo proficisceretur, et dum Ligerim fluvium transisset, sero factum est, et subito contenebratum est coelum; et ecce fulgura magna ac tonitrua magna descendebant. Dum haec agerentur, duae puerorum lanceae,
Abbreviated transcription (Latin):
niente cũ iuolentia uenti nymbo
tet̾rimo. mare placidũ comouet᷑ ĩpulsu
fluminis. nauis undarũ mole tͣbat᷑.
Tollit̾ caput pͥmũ in fluctꝰ. scđm de¬
clinat᷑ in t̾undarũ hiat Hii in scena
montis aqͦsi dependent: hii aꝑtis undis
in ima dehiscunt. Sed nec antẽpna
residet: quȩ beatȩ crucis signaculũ p̃fe-¬
rebat. Tunc resolutis timore mbris. &
omib sine spe uitȩ iã mori paratis. ꝓst̃¬
nit̾ senior in orationẽ cũ lacrimis. Q
geminas tendens palmas ad astra: beati
martini auxiliũ p̃cabat᷑: & ut sibi digna¬
ret᷑ ad esse. uelocit̾ ꝓclamabat. Unꝰ autẽ
ex ꝑfidis dicit. Martinꝰ ille quẽ inuocas
iã te deliqͥt: nec tibi in hac necessitate
succurret. Uere credo hanc uocẽ ab in-¬
sidiatore fuisse platã. ut beatũ sacerdotẽ
ab or atione turbaret. Sed ille hoc ia-¬
culũ fidei lorica repellens. magis ac
magis scĩ uiri p̃sidiũ flagitabat: simulq

Expanded text:
niente cum violentia venti nimbo niente cum violentia venti nimbo teterrimo, mare placidum commovetur inpulsu flaminis, navis undarum mole turbatur. Tollitur caput primum in fluctus, secundum declinatur inter undarum hiatus. Hi in scena montis aquosi dependent', hi apertis undis in ima dehiscunt; sed nec antemna resedet, quae beatae crucis signaculum praeferebat. Tunc resolutis timore membris, et omnibus sine spe vitae iam mori paratis, prosternitur senior in oratione cum lacrimis, et geminas tendens palmas ad astra, beati Martini auxilium precabatur et, ut sibi dignaretur adesse, velociter proclamabat. Unus autem ex perfidis dicit: 'Martinus ille quem invocas iam te dereliquit nec tibi in hac necessitate succurrit'. Vere credo, hanc vocem ab insidiatore fuisse prolatam, ut beatum sacerdotem ab oratione turbaret. Sed ille hanc iaculum fidei lorica repellens, magis ac magis sancti viri praesidium flagitabat, simulque
Abbreviated transcription (Latin):
cȩca: sed eciã toto corpore uulnerib
plena. Obsederat enĩ omĩa mbra eiꝰ
putredo cũ pustulis: & erat miserabili
facie. & horribilis ad uidendũ ut tanq
lepsa putaret᷑ apopło. Cunq pal¬
pando dieb singulis ad edẽ gloriosi
p̃sulis cursitaret: post tresfere annos
stante ea ante sepulchrũ aꝑtis oculi
eiꝰ. ita ut cuncta clare ꝓspiceret dmo¬
toq omi languore mbroꝵ. siccato
humore qͥfluebat e corpore: noua
cute suꝑueniente. talit̾. ẽ pͥstinȩ red¬
dita sanitati: ut nec indiciũ qͥdẽ in¬
firmitatis in eiꝰ corpore resedissec.
Quȩ multis in posterũ uiuens annis.
grãs omĩpotenti dõ referebat assidue
qđ eã ꝑ beatũ confessorẽ suũ sic in¬
staurasset incolumem. Quã p̾sens
inuocatio nominis eiꝰ mare ꝓcellosĩ
cõpescuerit: ñ omittã. Cũ beatꝰ baudenꝰ
ep̃s turonicȩ ciuitatis in uillã nauigio
subuehente transiret: subito adue¬

Expanded text:
caeca, sed etiam toto corpore vulneribus caeca, sed etiam toto corpore vulneribus plena. Obsederat enim omnia membra e pustulis, et erat miserabili facie et horribilis ad videndum, ut tamquam leprosa putaretur a populo. Cumque palpando diebus singulis ad aedem gloriosi praesolis cursitaret, post tres fere annos, stante eam ante sepulchrum, aperti sunt oculi eius, ita ut cuncta clare prospiceret. Amotoque omni languore membrorum, siccato humore, qui fluebat e corpore, nova cute superveniente, taliter est praestinae reddita sanitate, ut nec indicium quidem infirmitatis in eius corpore resedisset. Quae multos in posterum vivens annos, gratias omnipotenti Deo referebat assiduae, quod eam per beatum confessorem suum sic instaurasset incolomem. 9. Quam praesens invocatio nominis eius mare procellosum conpescuerit, non omittam. Cum beatus Baudenus episcopus Turonicae civitatis in villa navigio subvehente transiret, subito adve
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis cũ picretuiie. & conspuens
in t̾rã. cępit grauit̾ gemere: & excre¬
are partes nescio qͣs cũ sanguine. ita
fila sanguinea dependebat. Tunc diruptis
auriũ ac fauciũ ligaturis. eleuans se
prupit. Grãs tͥ magnas refero beatis¬
sime domne martine: qđ aꝑiens os
meũ fecisti me post longũ tẽpus in
tuas laudes uerba laxare. dd mirante
autẽ popło & stupente de tali mira¬
culo: int̾rogant. si auditũ parit̾ re¬
cepisset. Qui lib̾e omĩa audire: popło
teste respondit. Sanitati gͦ. sic rediłitꝰ:
a chrodechilde regina ꝓuirtute &¬
reuerentia scĩ martini collectꝰ. ẽ &
add scolã positꝰ: omnẽ psalmorũ seriẽ
memorie cõm̃dauit. Quẽ ds̃ ꝑfectũ
efficiens clericũ: multos in posterũ
annos in seruitio eccłȩ cõmorari ꝑ¬
nomine oculoꝵ luce pͥuata. nesciens
uisu tenere uiã. nisi alio ducente:
deuota ualde & fide plena. uenit
ad uenerabile teplũ beati martini
antistitis. Erat autẽ ñ solũ ut diximꝰ

Expanded text:
sanguinis cum putredine. Et conspuens in terram, coepit graviter gemere, et excreare partes nescio quas cum sanguine, ita fila sanguinea dependebat. Tunc disruptis aurium ac faucium ligaturis, elevans se, rupit: Gratias tibi magnas refero, beatissime domne Martine, quod aperiens os meum, fecisti me post longum tempus in tuas laudes verba laxare. Admirante autem omni populo, et stupente de tali miraculo, interrogant si et auditum pariter recepisset. Qui libere omnia audire, populo testante respondit. Sanitati ergo sic redditus, a Chrodechilde regina pro virtute reverentiaque sancti Martini collectus est, et ad scholam positus, omnem psalmorum seriem memoriae commendavit. Quem Deus perfectum efficiens ccommorari pnemunda oculorum luce privata, nesciens visu tenere viam nisi alio ducente, devota valde et fide plena, venit ad venerabilem templum beati Martini antestitis. Erat autem non solum, ut diximus,