comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ma memibra. Dem̃ enumerat auctores aitium.a
postea ostendit que exhis uidelicet artib putill
legende sint. Deinde eciam quo ordine ae quili
legende sĩt apit. Postremo legentib iute suc adsal.¬
pluram presc̾oit. & sic finitur pͥma pars Insisla
parte det̾minat quȩ scͥpture diumnȩ appellanle
sunit. demn numerum ae ordinem diumors librors

Expanded text:
ultima membra. Deinde enumerat auctores artium; et ultima membra. Deinde enumerat auctores artium; et postea ostendit, quae ex his videlicet artibus praecipue legendae sint. Deinde etiam quo ordine et quomodo legendae sint, aperit. Postremo legentibus vitae suae disciplinam praescribit: et sic finitur prima pars. In secunda parte determinat quae Scripturae divinae appellandae sint; deinde numerum et ordinem d
Abbreviated transcription (Latin):
Ut precipue res sunt. quib quisꝙꝑad
scientiam instruit᷑. iudelicit leftio &
meditatio. equib lectio pͥorem nidlot.¬
trina optinet locum. Et dehacatas¬
tat liber iste dando precepta legertoi. Trra autem
sunt precepta magis lectioni necessaria. Primum
ut sciat quisq quid legere debeat. Scđ̃m qͦ r dme
legere debeat. io est quid pͥus. quid postea. Cercum
quom legere debeat. Dehis trib ꝑsingła agitur m
hoc libro. Instruit autem tam scl̃arium q̃ diuinat̃
scͥpt᷑ar lectorem. uñ &emduas partes duuditur.
quar unaqueq tres ht distinctiones. Inpͥma parte
docet lectorem aitium inscdła parte diuinum
lectorem. Docet autem hoc mͦ ostendendo pͥmũ
quid legendum sit. dem̃ quo orcline. ce quomobo
legendum sit. Ut autem sciri possit qͥd legenadũ¬
pͥmum enumerat originem omnium artium.
dem̃ descͥptionem & particionem earum. iad est
quom᷑ unaqu sq contineat aliam. uel contineab
abalia. secans philosophiam asummo usꝙapisa.

Expanded text:
 praecipue res sunt, quibus quisque ad scientiam instruitur: videlicet lectio et meditatio, e quibus lectio priorem in doctrina obtinet locum: et de hac tractat liber iste dando praecepta legendi. Tria autem sunt praecepta magis lectioni necessaria. Primum ut sciat quisque quid legere debeat. Secundum, quo ordine legere debeat, id est, quid prius, quid posterius. Tertium: quomodo legere debeat. De his tribus per singula agitur in hoc libro. Instruit autem tam saecularium quam divinarum Scripturarum lectorem: unde et in duas partes dividitur, quarum unaquaeque tres habet distinctiones. In prima parte docet lectorem artium, in secunda divinum lectorem. Docet autem hoc modo, ostendendo primum, quid legendum sit; deinde quo ordine, et quomodo legendum sit: ut autem sciri possit, primum enumerat originem omnium artium; deinde descriptionem et partitionem earum, id est, quomodo unaquaeque contineat aliam, vel contineatur ab alia, secans philosophiam a summo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
Ut sequitur pulcherrimus astur. astur equo fidens.
Anafera Est repetitio eiusdem uerbi ꝑ principia uersuũ plurimoꝵ.
U t nate mee uires mea magna potentia solus. nate patͥs sũmi qui tela trophea tempnis
Apanafora Est in uno u̾su ꝑ principia sensuũ eiusdẽ u̾bi repetitio.¬
Uttenemꝰ anguitie te uitrea fucinus unda. te liquidi fleuere lacus.
Aprreusis Est eiusdẽ u̾bi in eodem u̾su sine aliqua dilatione congeminatio
Apanalemsis Est u̾bi in pͥncipio u̾sus positi in eiusdem fine repetitio.
Ut ante etiam sceptrũ dictei regis et ante.¬

Expanded text:
ut «sequitur pulcherrimus Astur, / Astur equo fidens». anaphora est relatio eiusdem uerbi per principia uersuum plurimorum, ut «nate, meae uires, mea magna potentia solus, / nate patris summi, qui tela Typhoëa temnis». epanaut: Te nemus Angitiae, vitrea te Fucinus unda, Te liquidi flevere lacus.pizeuxis est eiusdem uerbi in eodem uersu sine aliqua dilatione congeminatio, panalemsis est uerbi in principio uersus positi in eiusdem fine repetitio, ut: ante etiam sceptrum Dictaei regis, et ante
Abbreviated transcription (Latin):
chesisonomaton Est multitudo nominũ riunctoꝵ quodã ambitu copulandi.
Ut marsa manus peligna cohors. festina uirum uis.
Paromoenon Est cum ab eisdẽ litt̾is duiersa uerba inchoant.¬
U t otite tute tati. tibi tanta tyranne tulisti.

Expanded text:
schesis onomaton est multitudo nominum coniunctorum quadam habitu copulandi, ut «Marsa manus, Peligna cohors, Vestina uirum uis». parhomoeut o Tite, tute tace, tibi tanta tyranne tulisti.
Abbreviated transcription (Latin):
& statim egressus est inꝑretorinm. fc̃c gͦ
questionem & non expectauit solutionem¬
uel responsionem. Sic multi transitorio fer¬
uore ad deum conuersi uera bona desiderare
incipiunt. s eadem mentis mutabilitate ite.¬
rum ad transitaua effusi in mentis ꝓposito
non ꝑsistunt. Querunt gͦ conuersi ꝑ delł̾ium
n̾tatis: s non expectant responsionem aur
Auud intus ꝑsuꝑbiam mentis. Aluis
toris ꝑtipum ehitionis. Suꝑbia eim urcus
es iactantia feris. Supbra alia est qua insu
consideratione anmius intumescit: alia qua
insui comparatione cet̾os despicit. Similit̾
iactantia foris alia est. qua in sui ostentatione.
homo blandum se simulat alia qua se critoe.¬
lemi cemetuendum demonstrat. Inpͥma pla¬
ceie nititur. insecunda placere dedignatur.
Expͥmo gͥ genere suꝑbiȩ in quo homo sͥ placet
primum nascitur genus iactantiȩ in quo
ꝗ̧t̾is placere desiderat &e exsecundo genere.
suꝑbiȩ inquo alios despicit. Secundum
nascitur genus iactantiȩ quo se aliis non

Expanded text:
 statim egressus est in praetorium. Fecit ergo quaestionem, et non exspectavit responsionem. Sic multi transitorio fervore ad Deum conversi vera bona desiderare incipiunt; sed eadem mentis mutabilitate iterum ad transitoria effusi, in mentis proposito non persistunt. Quaerunt ergo conversi per desiderium veritatis, sed non exspectant responsionem averliud intus per superbiam mentis, aliud foris per typhum elationis. Superbia enim intus est, jactantia foris. Superbia alia est qua in sui consideratione animus intumescit, alia qua in sui comparatione caeteros despicit. Similiter jactantia foris alia est qua in sui ostentatione homo blandum se simulat, alia qua se crudelem et metuendum demonstrat. In prima placere nititur, in secunda placere dedignatur. Ex primo igitur genere superbiae in quo homo sibi placet, primum nascitur genus jactantiae, in quo caeteris placere desiderat, et ex secundo genere superbiae in quo alios despicit; secundum nascitur genus jactantiae, quo se aliis non
Abbreviated transcription (Latin):
Epheresis Est ablatio de principio dictionis aut litt̾e aut sillabe.
Ut mitto ꝓ omitto. ⁊ tempno ꝓ contempno.
Sincope Est ablatio de medio dictionis aut litt̾e aut sillabe. ⁊traria epenthesi¬
Ut audacter ꝓ audaciter. ⁊ cõmorat ꝓ cõmouerat.
Utachilli ꝓ achillis. ⁊ potes ꝓ potestis.
Ectasis Est productio sillabe contra naturam uerbi.
Ut italiam fato ꝓfugus lauinaq uenit litrora. cũ italia pͥma correpta dici debeat
Dieresis Est discissio sillabe unius in duas.

Expanded text:
phaeresis est ablatio de principio dictionis contraria prosthesi, ut mitte pro omitte et temno pro contemno. syncope est ablatio de media dictione contraria ut audacter pro audaciter, commorat pro commouerat. ut Achilli pro Achillis et pote pro potest. ectasis est extensio syllabae contra naturam uerbi, ut Italiam fato profugus Vergilius Aen. 1,2 , cum Italia correpte dici debeat. Diaeresis, discissio unius syllabae in duas,
Abbreviated transcription (Latin):
sua & de cognatione sua & de domo patris sui.
et tunc demum terra ei demonstranda ꝓmit¬
titur. Exinquit dñs de terratua. & de cog¬
natione tua. et de domo patris trii. & ueni in
terram quam monstrauero t̃. Igitur ꝑtimo¬
rem exmus de terranrã. ꝑ grãm eximꝰ de
cognatione nr̃a. ꝑ dolorem de domo patris nr̃i
egredimur. ꝑfidem et deuotionẽ dnm̃ sequi¬
mur: ac sic deinde in sexto gradu terra nob̃
ꝓmisa ꝑ compunctionem demonstrat᷑. Per ti¬
morem relinquimꝰ censum terrenũ. ꝑgram
et dolorem mutamus affectũ. ꝑfidẽ et deuo-¬

Expanded text:
sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui, sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui, at tunc demum terra ei demonstranda permittitur. Exi, inquit Dominus, de terra tua, et de cognatione tua, et de domo patris tui; et veni in terram quam monstravero tibi . Igitur per timorem eximus de terra nostra, per gratiam eximus de cognatione nostra, per dolorem de domo patris nostri egredimur, per fidem et devotionem Dominum sequimur, ac sic deinde in sexto gradu terra nobis promissa per compunctionem demonstratur. Per timorem relinquimus censum terrenum, per gratiam et dolorem mutamus affectum, per fidem et devo
Abbreviated transcription (Latin):
melius est sapientia. & ideo indignus est sapi¬
entia quialitid quam ipsam ꝑ ipsam obtine¬
re intendit. qui non ut possideat s ut uena¬
lem ꝓstituat sapientiam querit. Preterea sixpc̃
est sapientia qui sapientiã ꝓhumana laude
querit. similis eẽ coninincitur ꝓditori. uidȩ
quixꝑm uendidit. Queramus gͦ thesatiros
absconditos. queramiis sapientiã. queramꝰ
xp̃m sed nonsicut udas qui xꝑmquesiuit
ut uendẽt. nonut possidẽt. Quesiuit enim
xp̃m uidas et inuenit et tenuit. sed nonreti.¬
nuit quia uendidit. Sed scȩ mulieres ad se¬
pulchrum cumaromatib uemientes xp̃m que¬
siuert̃. & inuenerunt. tenuert̃ & retinue¬
runt. quia non querebant it uenderent.
sed ut possident. Dicamus gͦ de sapiencra
ꝑtimorem seminat᷑. ꝑ grãm rigatur. ꝑ dolo-¬
tem moritur. ꝑfidem radicat ꝑ compunctio¬
nem oritur. Hii gradus uident᷑ michi signi¬
ficari ubi iubetur abraham exire de terra

Expanded text:
melius est sapientia, et ideo indignus est sapimelius est sapientia, et ideo indignus est sapientia, qui aliud quam ipsam per ipsam obtinere intendit, qui non ut possideat, sed ut vaenalem prostituat sapientiam quaerit. Praeterea, si Christus est sapientia, qui sapientiam pro humana laude quaerit, similis esse convincitur proditori Judae, qui Christum vendidit. Quaeramus ergo thesauros absconditos, quaeramus sapientiam, quaeramus Christum, sed non sicut Judas, qui Christum quaesivit ut venderet, non ut possideret. Quaesivit enim Christum Judas, et invenit et tenuit, sed non retinuit, quia vendidit. Sed sanctae mulieres ad sepulcrum cum aromatibus venientes Christum quaesiverunt et invenerunt, tenuerunt et retinuerunt, quia non quaerebant ut venderent, sed ut possiderent . Dicamus ergo de sapientia, per timorem seminatur, per gratiam rigatur, per dolorem moritur, per fidem radicat, per compunctionem oritur. Hi gradus videntur mihi significari, ubi jubetur Abraham exire de terra
Abbreviated transcription (Latin):
dhantes terra repleuerint: nos iterum fodẽ ea ꝑ
compunctionem iterumꝙ emundare debemꝰ.
& hoc tamdiu facere oportet quo usꝙ aquam
uiuam inueniamus. & quousꝙ tbesaurũ p̃cio¬
sum reppiamus. Cum autẽ inuenerimus abscõ¬
dere eum debemus quia citius dmittit᷑ quod
incaute manifestat᷑. T̃ hesaurum autem inuen¬
tum manifestat qui acceptum donũ sapiencie
mostentatione portat. Thesaurum autẽ inuẽ¬
tum abscondit. qui accepto dono sapientiȩ. nõ
foris inoculis hominũ. sed intus coram deo inde
głari quertt. Oportet e tiam nos ire & uendẽ. oĩa
quȩ habemus et emere agrum istum. q quicũ¬
ꝙ ille ẽ. cui interna gaudia iam reuclata sunt.
ꝓ contuitu eoꝵ libent̾ debet contempnere onĩa
quȩ in hos mundo eum delectare potuerunt.
s inter hec sollicite considandum ẽ. hiĩs qui
sapientiam quert quod non obaliud s̃ ꝓpter
se ipsam querenda est sapientia. Niehil eni

Expanded text:
diantes terra repleverint, iterum fodere ea per diantes terra repleverint, iterum fodere ea per compunctionem, iterumque emundare debemus. Et hoc tandiu facere oportet, quousque aquam vivam inveniamus, et quousque thesaurum pretiosum reperiamus. Cum autem invenerimus abscondere eum debemus, quia cito amittitur quod incaute manifestatur. Thesaurum autem inventum manifestat, qui acceptum donum sapientiae in ostentatione portat. Thesaurum autem inventum abscondit, qui accepto dono sapientiae non foris in oculis hominum, sed intus coram Deo inde gloriari quaerit. Oportet etiam nos ire, et vendere omnia quae habemus, et emere agrum istum, quia quicunque ille est, cui interna gaudia jam revelata sunt, pro contuitu eorum libenter debet contemnere omnia, quae in hoc mundo ipsum delectare poterunt. Sed inter haec sollicite considerandum est iis, qui sapientiam quaerunt, quod non ob aliud, sed propter seipsam quaerenda est sapientia. Nihil enim
Abbreviated transcription (Latin):
do sapientia oritur. Sapientia autemorit᷑. qñ
ueritas manifestat᷑. Ueritas autẽ manifestat᷑
qͣndo ignorantia pellitur. Ignorantia autẽ pel¬
litur qͣndo mens illuminat᷑. Pulsa ignorantia
ueritas manifestat᷑. Manifestata ueritate sa¬
pientiaoritur. oriente sapientia. thesaurus
inuenitur. hec compunctio & quasi pasis acu-¬
tus cerram cordis nr̃i fodit. ce quasiignis rubigi¬
uemexurit. & quasi splendor tenebras pellit.
Per bane debemus fodere altos puteos incor.¬
dibus uris. eicientes omnẽ terreniditẽ. a nob̾
ut poslimis muenire chesauras abisconaias
& occultã uenam aquarũ uiuentium. Sic a-
rentes aquam uiuam sapientiȩ. & qͣndo allo¬
fili puteos illos ab sentib cis terra repleuerunt.
ipsi rursum fodunt. rursum aquam uiuam
querebant. & hoc frequenter faciebant. Ita &
nos si maligni spc̃ corda nr̃a studio compuncti¬
onis abomni terrenitate emundata rursus infi¬

Expanded text:
do sapientia oritur. Sapientia autem oritur, quando do sapientia oritur. Sapientia autem oritur, quando veritas manifestatur. Veritas autem manifestatur, quando ignorantia pellitur, ignorantia autem pellitur, quando mens illuminatur. Pulsa autem ignorantia veritas manifestatur. Manifestata veritate sapientia oritur, oriente sapientia thesaurus invenitur. Haec compunctio, et quasi palus acutus terram cordis nostri fodit, et quasi ignis rubiginem exurit, et quasi splendor tenebras pellit. Per hanc debemus fodere altos puteos in cordibus nostris, ejicientes omnem terrenitatem a nobis, ut possimus, invenire thesauros absconditos, et occultam venam aquarum viventium. Sic Abraerentes aquam vivam sapientiae, et quando Alophyli puteos illos absentibus eis terra repleverunt, ipsi rursum foderunt, rursumque aquam vivam quaerebant, et hoc frequenter faciebant. Ita et nos si maligni spiritus corda nostra studio compunctionis ab omni terrenitate emundata rursus insi
Abbreviated transcription (Latin):
mtis dñt et consummata sunt unuiersa quȩ
ad instruetionẽ domus ꝑtinebant. continuo
nebisa impleuit domt̃. ita ut sacerdotes mi-¬
nstrare non possent. Salomon quippe inter-¬
pretatur pacificus. et significat ilum qui est
paxnr̃a. qui reconciliauit nos dõ insanguine
est patris. salomon do templum edificat qr ꝑ
sapientiam di cor hominis factum ẽ. ut ieo
quasi in tempło ds babitaret. Hȩc est sapien-¬
tia que edificauit sibi domum. quia ludens
inorbem terrarũ delicias suas dicit ẽẽ cumfi¬
liis hominũ. s̃ hȩc domus ut edificata est ne¬
bula impletur. quia homo conditus. acde inde
pecando ab illa internȩ contemplationis spe-¬
cula corruens in has miseras p̃sentis utȩ tene¬
bras labitur. ubi digne dõ ministrare nonua¬
let. quia caliginȩ ignorantiȩ obuolutus. qͥd
agendumut uitandum sibi sit exmagna par-¬
te iam non uidet: Absconditus est gͦ thesaurꝰ
iste inagro cordis nr̃i qui tunc intiemtur qͣn¬

Expanded text:
mus Domini, et consummata sunt universa, quae ad instructionem domus pertinebant, continuo nebula implevit domum, ita ut sacerdotes ministrare non possent . Salomon quippe interpretatur pacificus, et significat illum qui est pax nostra, qui reconciliavit nos Deo in sanguineest Patris; Salomon Deo templum aedificat, quia per sapientiam Dei cor hominis factum est, ut in eo quasi in templo Deus habitaret. Haec est sapientia, quae aedificavit sibi domum, quia descendens in orbem terrarum delicias suas dicit esse cum filiis hominum . Sed haec domus, ut aedificata est, nebula impletur, quia homo conditus, ac deinde peccando ab illa internae contemplationis specula corruens, in has miseras praesentis vitae tenebras labitur, ubi digne Deo ministrare non valet, quia caligine ignorantiae obvolutus quid agendum vel vitandum sibi sit ex maxima parte jam non videt. Absconditus ergo est thesaurus iste in agro cordis nostri, qui tunc invenitur, quan
Abbreviated transcription (Latin):
iex nobnata st̾ ab renunciamꝰ. De domo pr̃is nr̃i
eximus qͣndo mundũ omnẽ et ea q̃ inmũ¬
do sunt ꝓrsus acogitatione nr̃a sequestramꝰ
& omnẽ a nuni intentionem insola ȩterna defi-¬
gimus. fatet noster scdm illam natuntatẽ qͣ
in peccatis nati sumus diabolus est quia scc̃m il¬
lam natiuitatẽ ad eius dñiũ ꝑtinemus. qui
auctor est peccati. Eius domus est mundus
iste. quia merito suȩ ꝑuersitatis mundi huiꝰ
et eorũ qui mundum istũ amant pͥnceps.
factus ẽ. E gressis autẽ de terranrã et de
cognatione nr̃a et de domo patris nr̃i alia
adomino terra ostenditur. qndo nob̃ ꝑfecte
buic mundo mortus quiddã iam defutu¬
ris gaudiis quasi delonge odorare concedit᷑.
Afflatisꝰ enim spũ scõ insolito gaudio animꝰ
hilarescit. et miratur quale adgustandũ
eẽ possit. quod tam mire etiam ꝑodoremre
rium simile est sumo. qui de incendio nascit᷑.
q ui indrectum ascendit. et qͣncoragis surstĩ
culucur ando amplius extenuntur. an duno¬

Expanded text:
ex nobis nata sunt abrenuntiamus. De domo patris nostri eximus, quando mundum omnem, et ea quae in mundo sunt, prorsus a cogitatione nostra sequestramus, et omnem animi intentionem in sola aeterna defigimus. Pater noster secundum illam nativitatem, qua in peccatis nati sumus, diabolus est, quia secundum nativitatem ad ejus dominium pertinemus, qui auctor est peccati. Ejus domus est mundus iste, quia merito suae perversitatis mundi hujus, et eorum qui mundum istum amant, princeps factus est. Egressis autem de terra nostra, et de cognatione nostra, et de domo patris nostri, alia a Domino terra ostenditur, quando, nobis perfecte huic mundo mortuis quiddam jam de futuris gaudiis quasi de longe odorare conceditur. Afflatus enim, Spiritu sancto insolito gaudio animus hilarescit, et miratur quale ad gustandum esse possit, quod tam mire etiam per odorem rerium simile est fumo, qui de incendio nascitur, qui in directum ascendit, et quanto magis sursum tollitur, tanto amplius extenuatur, tand
Abbreviated transcription (Latin):
oris onsestumn animus iq̃ndam aontemosti¬
onis pecieam stblenacur. ibiꝙ quos a nelo
se i psoatior essectus qͣndamut ita dixerim si.¬
cidam regionem et cexiã nouam emuꝰ prosoi.¬
cit. qualem numquã antea ut uidisse se mensi¬
nit uł eẽ estimauit. Miratur et ipse quiuder
et p̾gaudio p̃sentis luminis p̃teritas ignora¬
tiȩ suȩ tenebras accusat. miratur subter se ni
imo quo ꝓstratus iacuit. miratur suꝑ se insĩ¬
mo quo eleuatus tendit. Gaudet se tantũ ñ
euasise quod doluit. dolet se cantum adhueab¬
ȩȩ̃ abieo quoddiligit. Conatur igitur festiit.
ascendit. crescit ꝑ desidium. et quẽ aomodum
uirgula furni quantomagis sursum tollitur.
tanto amplius ex tenuatur. itacelestib appro¬
pinqͣns et omnem terrenȩ concupiscentiȩ ne¬
bulam euaporans. totus spiritalis efficit᷑. tan¬
demꝙ se humanis subducit aspectib dumad
terrena ista et uisibilia concupiscenda ampliꝰ
exire recusans intuis in abscondito faciei dñi

Expanded text:
ontemplationis speculam sublevatur, ibique quodammodo seipso altior effectus, quamdam, ut ita dixerim, lucidam regionem, et terram novam eminus prospicit, qualem nunquam antea vel vidisse se meminit, vel esse existimavit. Miratur et ipse qui videt, et prae gaudio praesentis luminis praeteritas ignorantiae suae tenebras accusat, miratur subter se in imo, quo prostratus jacuit, miratur super se in summo, quo elevatus tendit. Gaudet se tantum jam evasisse ab eo quod doluit dolet se tantum adhuc abesse ab eo quod, diligit. Conatur igitur festinat, ascendit, crescit per desiderium, et quemadmodum virgula fumi, quanto magis sursum tollitur, tanto amplius extenuatur, ita coelestibus appropinquans, et omnem terrenae concupiscentiae nebulam evaporans totus spiritalis efficitur, tandemque se humanis subducit aspectibus, dum ad terrena ista, et visibilia concupiscenda amplius extra recusans, intus in abscondito faciei Domi
Abbreviated transcription (Latin):
it in sua imagine uisibilis apratereo ades¬
na ꝓrsus dignitas hominis portare unad¬
nemdi eo ulius inse uigiter uastil aqpiort
atq ciun semꝑ ꝑ contemplatiorẽ p ientem
habeioh postiã primus ille perens ueatã
assecutus et inter dictum tangeni delestatiorẽ
uun eu sapiencie intertepit. s ohocest ul luds
quomntenpo salomoris figuratum est ube

Expanded text:
it, in sua imagine visibilis appareret. Magit, in sua imagine visibilis appareret. Magna prorsus dignitas hominis portare imaginem Dei, et illius in se jugiter vultum aspicere, atque eum semper per contemplationem praesentem habere. Sed postquam primus ille parens, vetitum assecutus, et interdictum tangens delectationem lumen sapientiae intercepit. Et hoc est illud quod in templo Salomonis figuratum est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
uinto loco adiunctum est ꝑdeuotionẽ
luntatis. quem mens cohiħe nonualens certis
marifestat indiciis. hȩc diuidit᷑ intria. Ince¬
lum it compassionẽ. et benuolentiã. Telus
est dum ꝓamore tusticiȩ defensorẽ ultro se osftn
aĩus calumpniã ueritatis pati non sustinens.
Compassio ẽ. qͣndo miseriis alioꝵ condoleme.
Bemuolentia est qͣndo ꝓmpta uoluntate be¬
neficia rogati annuimus: et pulera est simi¬
litudo. Germinare enim grana tunc dicins
qͣndo natira quadã occulta in integrũ tũpto
ut germen ꝓdeat quod in tus latuit. & non
secus bona uoluntas cȩlare se non ualens.: qͣ¬
dam ut ita dicam uiolentia adexbibitionẽ
boni oꝑis foras exit. De ort .
compunctionem orit᷑. Hic mͥ occurito
euangu̾ca ila parabola inqua regnũ eloxtde¬
ad imaginẽ et similitudinẽ creators su.
Qm̃ita conditum est cor hominis ud inco
tum quam inspeculo quodã suo diuna api¬
entia teluoeret. & qus insẽ uideri norpetil¬

Expanded text:
uinto loco adjunctum est, quod per deluntatis, quem mens cohibere non valens certis manifestat indiciis. Haec dividitur in tria, in zelum et compassionem, et benevolentiam. Zelus est, dum pro amore justitiae defensorem ultro se offert animus calumniam veritatis pati non sustinens. Compassio est, quando miseriis aliorum condolemus. Benevolentia est, quando prompta voluntate beneficia rogati annuimus. Et pulchra est similitudo: Germinare enim grana tunc dicimus, quando natura quadam occulta vi integrum rumpit ut germen prodeat, quod intus latuit, et non secus bona voluntas celare se non valens quadam, ut ita dicam, violentia ad exhibitionem boni operis foras exit. CAP. VI. compunctionem oritur. Hic mihi occurrit evangelica illa parabola, in qua regnum coelorum thead imaginem et similitudinem Creatoris sui. Quoniam ita conditum est cor hominis, ut in eo tanquam in speculo quodam suo divina sapientia reluceret, et quae in se videri non potu
Abbreviated transcription (Latin):
it dicens. Uenite ad me om̃s qui laboratis &
onerati estis. & ego reficiam uos. &edeinceps
inuenietis inquit requiem animabus ur̃is.
Hoc exemplum ideo apposui. ut ostenderem
eis qui indisciplina ñ litr̾ature. sed uirtutũ
positi sunt. ñ oportere lectionem ẽẽ fastidio.
enim ad occupationẽ scͥpturas &ut ita dicã
adafflictionem sp̃c legit. non philosophatur.
sed negociat᷑. uixq tam ueheiens & indiscreta.
intentio uicio suꝑbiȩ carere talet. Quib aute
lel esti ors it apletiẽ parli di cam quian imnpicit
legem uosui quam auaneu sere sal a si moticde

Expanded text:
it, dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et it, dicens: Venite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos et deinceps invenietis, inquit, requiem animabus vestris . Hoc exemplum ideo apposui, ut ostenderem eis qui in disciplina non litteraturae, sed virtutum positi sunt, non oportere lectionem esse fastidio, enim ad occupationem Scripturas, et ut ita dicam ad affiictionem spiritus legit, non philosophatur, sed negotiatur; vixque tam vehemens et indiscreta intentio superbiae carere valet. Quid autem delectione simplicis Pauli dicam, qui ante implere legem
Abbreviated transcription (Latin):
enobandis & mysticis sacram̃toꝵs intellectib
uehement̃ insistere. Sed mens humana t̃m
ñ sustinens pondus. cepit mox aerei magni¬
tudine & intentionis iugitate deficere tantaq
huł importunȩ occupationis cura confundi.
ut non solum iam abutilib sed eciam a neces¬
sariis actib cessaret. Uerso si quidem euentu
incontͣrium. qui legere scͥpturas adelificatio¬
nem uitȩ suȩ ceꝑat. qi discretionis modera.¬
mine uti non nouit. easdem nunc occalionẽ
erroris habebat. Sed miseratione diuina tan¬
dem ꝑ reuelationem ammonitꝰ ẽ. ne ampliuᷤ
harum scͥpturar studio incumberet. s: scõrs
patrum uitam & martrum tͥumphos. ali¬
asq tales simplici stilo dictatas frequentare
consuesceret. sicq in breui adstatum pͥstinum
reductus tantam interne quietis grãm acci-¬
pere meruit. ut uere in eo illam domini uocẽ
impletam diceres. qua ipse nr̃m laborem &
dolorem considerans. pie nos consolari uolu¬

Expanded text:
enodandis, et mysticis sacramentorum intellectibus enodandis, et mysticis sacramentorum intellectibus vehementer insistere. Sed mens humana tantum non sustinens pondus, coepit mox et rei magnitudine, et intentionis jugitate deficere, tantaque hujus importunae occupationis cura confundi, ut non solum jam ab utilibus, sed etiam a necessariis actibus cessaret. Verso siquidem eventu in contrarium, qui legere Scripturas ad aedificationem vitae suae coeperat; quia discretionis moderamine uti non novit, easdem nunc occasionem erroris habebat. Sed miseratione divina tandem per revelationem admonitus est, ne amplius harum litterarum studio incumberet, sed sanctorum Patrum vitam et martyrum triumphos, aliasque tales simplici stylo dictatas, frequentare consuesceret; sicque in brevi ad statum pristinum reductus, tantam internae quietis gratiam accipere meruit, ut vere in eo illam Domini vocem impletam diceres, qua ipse nostrum laborem et dolorem considerans, pie nos consolari volu
Abbreviated transcription (Latin):
portet autem ut qui hanc ingressus
t̾ueritiuam inlibris quos legerit discat.
non solum colore dictaminis. sed uitutum
emulatione prouocari. ut eum ñ tam uerbor
pompositas aut concinnatio quam ueritatẽ
pulcritudo delectet. Sciat eciam adꝓpositũ
suum ñ conducere. ut inani raptus desidĩo
scientiȩ. obscuras & profundȩ intelligentiȩ
scͥpturas exquirat. inquib magis occupetur
quam edificetur animꝰ. ne sic eum sola lestio
teneat. ut abono oꝑere uacare compellat. Cp̃i¬
ano philosopho lectio exhortatio debet eẽ non
occupatis. e bona desideria pasceren necare.
Belatum michi aliquando memiini. de qͦdam
satis prabilis uitȩ uio. quitanto s carum
scpurarum amore flagrabat. ut eis continu.¬
um impenderet studium. Cumq indies
crescente scientia. cresceret & desiderium euis
cepit tandem sapĩam zelatus imprudent᷑
spretis simpliciorib scͥpturis profunda q̃ꝙ
& obicura rimari. atq enigmatib ꝓpħarum

Expanded text:
Oportet autem ut qui hanc ingressus Oportet autem ut qui hanc ingressus fuerat viam in libris quos legerit, discat non solum colore dictaminis, sed virtutum aemulatione provocari, ut eum non tam verborum pompositas aut concinnatio, quam veritatis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad propositum suum non conducere, ut inani raptus desiderio scientiae, obscuras, et profundae intelligentiae Scripturas exquirat, in quibus magis occupetur quam aedificetur animus, ne sic eum sola lectio teneat, ut a bono opere vacare compellat. Christiano philosopho lectio exhortatio debet esse non occupatio; et bona desideria pascere, non necare. Relatum mihi aliquando memini de quodam sitis probabilis vitae viro, qui tanto sanctarum Scripturarum amore flagrabat, ut eis continuum impenderet studium. Cumque in dies crescente scientia cresceret et desiderium ejus; coepit tandem sapientiam zelatus imprudenter spretis simplicioribus Scripturis profunda quaeque et obscura rimari atque aenigmatibus prophetarum
Abbreviated transcription (Latin):
U iurtitum noticiam & formam ui-¬
uerdi in sacro querit eloquio hos lib̾s
magis legere debet. qui hui mundi
contemptum suadent. & animum adamorẽ
conditors sui accendunt. rectumq uiuendi
tramitem docent. qualiterq iurtiutes adqͥri.
&e uicia declinari possint ostend t. Primum
enim inquit querite regnum dei. & iusticiam
enus ac ziaꝑte dic̾et. e cȩlestis patriȩ gaudia
desiderate. &e quib usticiȩ meritis ad ea pue-¬
matur sollerter inquirite. Utrumq bonum.
utrumq uecessarium amate & querite. Si
amor ẽ. ociosus tẽ ñ potest. Peruenire desid̾atĩ:
Discite quomͦ puciiat᷑ quo tenditis. Hȩc uero
scientia duob modis compat᷑. uidelicet exem¬
plo cedoctrina. Exemplo. quando scõꝵ facta
legimꝰ. Doctrina qñ eoꝵ dicta ad disciplinã
nrãm ꝑtinentia discimꝰ. Inter quȩ beatissimi
gregori singłarit̾ scͥpta amplexanda estimo.
quȩ quia michi pre cet̾is dulcia. & ȩternȩ uitȩ
amore plena uisa sunt. silentio nolui pret̾ire.

Expanded text:
irtutum notitiam et formam vivendi in sacro quaerit eloquio, hos libros magis legere debet, qui hujus mundi contemptum suadent, et animam ad amorem conditoris sui accendunt, rectumque vivendi tramitem docent, qualiterque virtutes acquiri, et vitia declinari possint, ostendunt. Primum enim, inquit, quaerite regnum Dei et justitiam ejus ; ac si aperte dicat: Et coelestis patriae gaudia desiderate, et quibus justitiae meritis ad ea perveniatur, solerter inquirite. Utrumque bonum, utrumque necessarium amate et quaerite. Si amor est, otiosus esse non potest. Pervenire desideratis; discite quomodo perveniatur quo tenditis. Haec vero scientia duobus modis comparatur, videlicet exemplo, et doctrina exemplo, quando sanctorum facta legimus, doctrina quando eorum dicta ad disciplinam nostram pertinentia discimus. Inter quae beatissimi Gregorii singulariter scripta amplexanda existimo, quae quia mihi prae caeteris dulcia, et aeternae vitae amore plena visa sunt, nolo silentio praeterire.
Abbreviated transcription (Latin):
derainoum pretena ẽ qdletio auo s mn cor
utare ũ prolitior exc̃terit inquo utiq naguo
uti moderamine oportet. ne qba dirsee sngno
quesitum ẽ. sumatur adsusfocationẽ. Sint
qui omĩa legere uotunt. tii noli contend ere suf¬
ficiat tibi nicħ tua inter e annon om̃s legeris
libros. Infinitus ẽ libiois nuni̾us tu noli sequi
infinita l ubi finis ñ ẽ requies eẽ ñ potest. ubi
requies ñ est par nulla c̃. ubi pat ñ est. os̃ habi¬
tare ñ potest. Inpace inquit ꝓpha factus est
locus eiꝰ &e insron habitatio es. In s̾on. sed in
pace. Esse hon oportet. sed pacem ñ amittere.
Contemplare. & occupari noli. Noli auarus ẽẽ.
neforte semꝑ egeas. Audi salomonem audi
sapientem. &e disce prudentiam. Filimi inquit.
amplius his ne requiras faciendi plures lb̃s.
nullus ẽ finis. frequensq mecditatio. carns af¬
suctio ẽ. Ubi ẽ ꝙͦ finis: F inem loquendi onss

Expanded text:
derandum praeterea est, quod lectio duobus modis titate si prolixior exstiterit, in quo utroque magno uti moderamine oportet, ne quod ad refectionem quaesitum est, sumatur ad suffocationem. Sunt qui omnia legere volunt; tu noli contendere, sufficiat tibi, nihil tua interest, an non omnes legeris libros. Infinitus est librorum numerus; tu nolis sequi infinita. Ubi finis non est requies esse non potest; ubi requies non est, pax nulla est; ubi pax non est, Deus habitare non potest. In pace, inquit Propheta, factus est locus ejus, et in Sion habitatio ejus . In Sion, sed in pace, esse Sion oportet, sed pacem non amittere. Contemplare, et occupari noli. Noli avarus esse, ne forte semper egeas. Audi Salomonem, audi Sapientem, et disce prudentiam. Fili mi, inquit, amplius his ne requiras; faciendi plures libros, nullus est finis, frequensque meditatio carnis afflictio est . Ubi ergo est fini
Abbreviated transcription (Latin):
Uluis sunt cogitationes uanȩ. terra
autem praua desideria. Benc autem
prius amia inpuluere humiliatur. ac dem̃
uenter conglutinatur interra. quia nisi pͥus
anima uanis se cogitationib subderet. neq̃ qͣm
carnem desideria inmunda obligarent. Sed
quia prius amma auantate uincitur. post.¬
modum caro ad inmundiciam glutinatur.
peciosus forma p̾filiis
hominum. rectitudo oꝑis. diffusa est
grã in labiis tuis. puritas predicationis. Prop¬
terea benedixit te deus in ȩternum. felicitas
retributionis. Primum benedixit ad hoc. postea
benedixit ꝓpter hoc. Adhoc intempore. ꝓpter
hoc mȩternitate. Adhoc benedixit ut bonum
ꝑficeretur. ꝓpter hoc benedixit it bonum re-¬

Expanded text:
ulvis sunt cogitationes vanae; terra autem prava desideria. Bene autem prius anima in pulvere humiliatur ac demum venter conglutinatur in terra, quia nisi prius anima vanis se cogitationibus subderet nequaquam carnis desideria immunda obligarent, sed quia prius anima a vanitate vincitur, postmodum caro ad immunditiam glutinatur.peciosus forma prae filiis hominum , rectitudo operis: Diffusa est gratia in labiis tuis, puritas praedicationis. Propterea benedixit te Deus in aeternum, felicitas retributionis. Primum benedixit ad hoc, postea benedixit propter hoc. Ad hoc, in tempore; propter hoc, in aeternitate. Ad hoc benedixit ut bonum perficeretur; propter hoc benedixit, ut bonum re
Abbreviated transcription (Latin):
A e notis sententiaaum:
reterea quedam scͥpturarum note ap̃
celeberrimos auctores fua t̃. qͣs antiqͥ
ad distinctionem scͥpturar̃ carminib ihisto¬
dam unamquamq u̾bi sententiarumq ac uersuum
rõnem. Note autem uersib apponunt᷑ numero ui¬
gurti sex quȩ sunt nominib infra scͥptis.

Expanded text:
e notis sententiarum. Praeterea quaedam scripturarum notae apud celeberrimos auctores fuerunt, quasque antiqui ad distinctionem scripturarum carminibus et histodam unamquamque verbi sententiarumque ac versuum rationem. Notae autem versibus adponuntur numero viginti et sex, quae su
Abbreviated transcription (Latin):
partes sunt cõmata. ⁊ cola quorum diu̾sitã punc̃.¬
łis diuerso loco positis demonstrat᷑. Ubi enim
sensus. punctusq ad inram litteram ponitur
& uocat᷑ subdistinctio ab eo qͦd punctum subtꝰ
id: ad imam litt̾am accipit. Unde autẽ in pro-¬
grediendo uam sententia sensum prestat. sea
adhus aliquid suꝑ est desententiȩ plentudine. fid
colum. mechamq lnteram puncto notamꝰ & medra
distincio uocat᷑ hec ꝙ pimnstum admediam lite.

Expanded text:
partes sunt cola et comma; quarum diversitas punctis diverso loco positis demonstratur. Ubi enim sensus, punctusque ad imam litteram ponitur; et vocatur subdistinctio, ab eo quod punctum subtus, id est ad imam litteram, accipit. Ubi autem in sequentibus iam sententia sensum praestat, sed adhuc aliquid superest de sententiae plenitudine, fit cola, mediamque litteram puncto notamus; et mediam distinctionem vocamus, quia punctum ad mediam littera
Abbreviated transcription (Latin):
Antisimma. Hec apponitur adeos uersus qͦꝵ
ordo permutandus est.
meodem sensu duplices uersus sunt & dubitat᷑
quis potius eligendus sit.
scãrum scripturarum
Piple ꝑisticoN. Hanc primus leogoras siraça¬

Expanded text:
Antisimma ponitur ad eos versus quorum ordo permutandus est. s ubi in eodem sensu duplices versus sunt, et dubitatur qui potius eligendus sit. sanctarum Scripturarum. Diple περὶ στίχον. Hanc primus Leogoras Syracu
Abbreviated transcription (Latin):
tamen non tam confundi quam aduiuari
oportere censeo. quoꝵ uoluntas non utiꝙ nra¬
ligna ẽ. sed improuida. Ql̃ uero id curo sacra
scripturam legunt. ut scłm apłi preceptium
parati sint omniposcenti redcere ronem de
ea fide inqua positi sunt ut udelicet inimi¬
cos ueritatis fortiter destruant. minꝰ eruditoᷤ
doceant. ipsi ꝑfectiꝰ uiam ueritatis agnoscant.
cealtius dei secreta intelligentes artł ament.
quor nimirum deuotio laudanda ẽ. & imi¬
tatione digna. Tria gͥsunt gen̾a hominum
sacram scͥpturam legentium. quors primi
quidem miserandi sunt. scd̃i iuuandi tercii
laudandi. Nos uͦ qi omĩb consulere intendi¬
mus. qͦd bonum ẽ in omib augeri cupimũ.
& qͦd ꝑuersum commutari. Omnes intellige̾
uolumus q̃d dicĩ. om̃i facẽ q̃o hortamus

Expanded text:
tamen non tam confundi quam adjuvari tamen non tam confundi quam adjuvari oportere censeo, quorum voluntas non utique maligna est, sed improvida. Alii vero idcirco sacram Scripturam legunt ut secundum Apostoli praeceptum parati sint omni poscenti reddere rationem de ea fide in qua positi sunt , ut videlicet inimicos veritatis fortiter destruant; minus eruditos doceant, ipsi perfectius viam veritatis agnoscant, et altius Dei secreta intelligentes, arctius ament; quorum nimirum devotio laudanda est, et imitatione digna. Tria igitur sunt genera hominum sacram Scripturam legentium, quorum quidem primi miserandi sunt, secundi juvandi, tertii laudandi; nos vero quia omnibus consulere intendimus, quod bonum est in omnibus augeri cupimus, et quod perversum, commutari. Omnes intelligere volumus quod dicimus, omnes facere quod hortamur.
Abbreviated transcription (Latin):
demonstiatum ẽ prouectis caliquio
amplius deseꝓmitentib ñ ilen ẽ
piopositum cum incipientib seci sicut ius̃
aliquid ucite concedit. quod isti sine culpa
minime agere possunt. ita eciam abistis
aliquid requiri quo illi nondum obligati st̃.
ostendam qualiter eis diuina scriptura legen¬
ba sit. qui adhuc mea solam quer t̃ scientiam.
Sunt non nulli qui diuinȩ scriptui ⁊c̃am
appetunt. ut uel diuitias congregent. uel ho¬
nores obtineant uel famam adquirant. quoꝵ
intentio quantum ꝑuerza. tantum est mise.¬
randa. Sunt rursus aliĩ quos audire uerba dĩ.
e opa eiꝰ discere delectat. non q salutifera. sed¬
ri archana. & inaudita cognoscere uolunt. mul.¬
ta scure aenil facere. Inuanum mirant᷑ potenti¬
am. qui ñ amant miscłiam. Hos gͦ quid auito
agere dicam quam preconia diuina infabu-¬
las commutare: Sic theatralib: ludis. Sic sce.¬
nicis carminib intendere solemus. ut scilice
auditum pascantꝰ non animum. Huĩ modi

Expanded text:
demonstratum est provectis, et aliquid amplius de se promittentibus non idem esse propositum cum incipientibus; sed sicut illis aliquid conceditur, quod isti sine culpa minime agere possunt, ita etiam ab istis aliquid requiritur, quo illi nondum obligati sunt.ostendam qualiter eis divina Scriptura legenda sit, qui adhuc in ea solum quaerunt scientiam. Sunt nonnulli qui divinae Scripturae scientiam appetunt, ut vel divitias congregent, vel honores obtineant, vel famam acquirant, quorum intentio quantum perversa, tantum est miseranda. Sunt rursus alii, quos audire verba Dei et opera ejus discere delectat, non quia salutifera, sedri arcana et inaudita cognoscere volunt; multa scire et nil facere. In vanum mirantur potentiam, qui non amant misericordiam. Hos ergo quid aliud agere dicam, quam praeconia divina in fabulas commutare? Sic theatralibus ludis, sic scenicis carminibus intendere solemus, ut scilicet auditum pascamus, non animum. Hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
picere ae ne amittamꝰ illud inquo sumꝰ. repe.¬
timus quandoꝙ qͦd transiuuimꝰ. Uerbi gratia.
Quiinope strerniuis est orat ne deficiat. Qui
precib inustit ne orando offendat. meditat᷑
quid orandum sit. & quialiqñ in ꝓpͥo consilio
minus confidit. lectionem consulit. & sic
euenit ut cum ascendere semꝑ nob̾ sit uo.¬
luntas descendere tam̃ aliqũ nos cogat
necessitas. ita tam̃ ut inuoluntate ñ necessi¬
tate propositum nr̃m consiffat. Quod ascen.¬
dimus propositum ẽ. quod descendimus
propter propositum. Honhoc engo. Sed
illito principale esse debet. De tribus gene¬

Expanded text:
picere, et ne amittamus illud in quo sumus, repepicere, et ne amittamus illud in quo sumus, repetimus quandoque quod transivimus. Verbi gratia: Qui in opere strenuus est, orat ne deficiat. Qui praecibus insistit, nec orando offendat, meditatur quid orandum sit, et qui aliquando in proprio consilio minus confidit, lectionem consulit, et sic evenit ut cum ascendere nobis semper sit voluntas, descendere tamen aliquando nos cogat necessitas, ita tamen ut in voluntate non in necessitate propositum nostrum consistat. Quod ascendimus propositum est, quod descendimus propter propositum. Nunc ergo hoc, sed illud principale esse debet. Quot aute
Abbreviated transcription (Latin):
facere bonum. ut uidelicet ipss grã q̃ preueni¬
endo te illuminauit. sub sequenoo etiam pe.¬
ães tuos dirigat inuiam pacis. & quod insola
ado huc uoluntate ẽ. ad effectum ꝑducat bonȩ
opationis. Dem̃ restat tͥ ut adbonum opus ac¬
cingaris it qͦd orando petis. operando accipe
merearis. Cecum oꝑari uult deus. ñ cogeris.
oꝑatur. nil mereris. Operet᷑ qͦ d̃s ut possis.
opereris &tu ut aliquio merearis. Uia ẽ ope.¬
ratio bona quaitur aduitam. Qui uiam hanc
currit. uitam querit. Confortare &e uiriliter
age habet hęc ura premium sium. quotiens
eius saborib fatigati suꝑni respectus gratia
illustram̃. gustantes &e uidentes. qm̃ suaũ
phos gradus ascendentib ꝑfectio occurrit.
ut qui infra remanserit. ꝑfectus eẽ ñ possit.
Propositum gͦ nobis debet eẽ semꝑascendere.
S qͣm tanta ẽ mutabilitas uitȩ nĩȩ ut ieodem
stare non possimꝰ. cogim᷑ sepe ad transacta res¬

Expanded text:
facere bonum, ut videlicet ipsius gratia, quae praevenifacere bonum, ut videlicet ipsius gratia, quae praeveniendo te illuminavit, subsequendo etiam pedes tuos dirigat in viam pacis; et quod in sola adhuc voluntate est, ad effectum perducat bonae operationis. Deinde restat tibi, ut ad bonum opus accingaris, ut quod orando petis, operando accipere merearis, tecum operari vult Deus; non cogeris, operatur, nil mereris. Operetur ergo Deus ut possis, opereris et tu ut aliquid merearis. Via est operatio bona, qua itur ad vitam. Qui viam hanc currit, vitam quaerit. Confortare et viriliter age. Habet haec via praemium suum, quoties ejus laboribus fatigati superne respectus gratia illustramur, gustantes et videntes quoniam hos gradus ascendentibus perfectio occurrit, ut qui infra remanserit, perfectus esse non possit. Propositum ergo nobis debet esse semper ascendere, sed quoniam tanta est mutabilitas vitae nostrae, ut in eodem stare non possimus, cogimur saepe ad transacta res
Abbreviated transcription (Latin):
futura pregustat᷑. Unde psalmista cum dde ui¬
dicũs dei loqueret᷑. commendans ea statim sub¬
iirit.Incustodiendis illis retributio ẽ mitia.
Deio qunꝙ. gradio pͥmus gradus i lectio
etorum. Et demedus quidem. quanto plu¬
tos quis ascenocrit tanto pfestior et tt.Uensi
iũ Primalestio intelligentiam. dat sedã
mediatio consilium prestat tercia oratio pr¬
an ouarta opatio querit auinta contempratio
muiente. Sig̃ legis & inteligentiam habes de
uosti iam qͥo sacienoum sit intium bonie
Sed ab huctibi non suficit. nondum ꝑfectũ es
caude ttaq inartem consilii. &e meditare quo¬
uter implere ualeas quod faciendum et didi.¬
cisti. Musti enim scientiam hñt. Sel paucist̃
qui nouerunt qualit̾ scue oporteat. Ruisus
qm̃ consilium hominis sine diumo auxilio
infirmum ẽ. & inefficax. adorationem erigere.
& eł aduitorium pete. sine quo nullum potes

Expanded text:
futura praegustatur. Unde Psalmista cum de jufutura praegustatur. Unde Psalmista cum de judiciis Dei loqueretur, commendans ea statim subjunxit: In custodiendis retributio multa est . De his quinque gradibus primus gradus, id est lectio mplatio perfectorum; Et de mediis quidem quanto plures quis ascenderit, tanto perfectior erit; verbi gratia: Prima lectio intelligentiam dat, secunda meditatio consilium praestat, tertia oratio petit, quarta operatio quaerit, quinta contemplatio invenit. Si ergo legis et intelligentiam habes et nosti jam quid faciendum sit, initium boni est, sed adhuc tibi non sufficit; nondum perfectus es. Scande itaque in arcem consilii, et meditare qualiter implere valeas, quod faciendum esse didicisti. Multi enim scientiam habent, sed pauci sunt qui noverint qualiter scire oporteat. Rursus quoniam consilium hominis sine divino auxilio infirmum est et inefficax, ad orationem erigere; et ejus adjutorium pete, sine quo nullum potes
Abbreviated transcription (Latin):
cus ẽ ec docere inquis alios uolo.Non est
rium docere s es plangere. Si tam̃ doctor esse
acuderas audi quid facias. Uilitas habitus
tui e simplicitas iultus. innocentia uite. &
sc̃itas comierzationis tuȩ docere debent homui.¬
nos. Melus fugiendo mundum doces. quam
sequendo. Sedadhuc forte ꝓsequerĩ. & quid
inquiens. Ponne saltim si uolo discere michi
licet: Supra dixi tͥ. lege &e occupari noli. Exer¬
citi um tibi ẽẽ potest lectio. s ñ propositum.
Doctrina bona ẽ. sed incipientium ẽ. Tu uͦ te
ꝑfectum fore ꝓmiseras. & ideo t̃ non sufficit.
si icipientib coequaris. Pus aliquid te fac̃e
oportet. Considera gͦ ubisis. & quid agere de¬
iustorum. &quasi ꝑquoidam gradus
ad futuram ꝑfectionem subleuatur.
uidelicet lectio siue doctrina. meditatio. oratio.
ceopatio. Quinta deiñ sequit᷑. contemplatio.
inqua quasi quodam preceddentium fructu.
in hacuna eciam quȩ sit boni oꝑis meites

Expanded text:
ejus est. Sed docere, inquis, alios volo. Non est ejus est. Sed docere, inquis, alios volo. Non est tuum docere, sed plangere. Si tamen doctor esse desideras, audi quid facias. Utilitas habitus tui, et simplicitas vultus, innocentia vitae, et sanctitas conversationis tuae docere debent homines. Melius fugiendo mundum doces quam sequendo. Sed adhuc forte prosequeris, ecquid inquiens, nonne saltem si volo discere mihi licet? Supra dixi tibi, lege, et occupari noli. Exercitium tibi esse potest lectio, sed non propositum. Doctrina bona est, sed incipientium est. Tu vero te perfectum fore promiseras, et ideo tibi non sufficit, si incipientibus coaequaris. Plus aliquid te facere oportet. Considera ergo ubi sis, et quid agere dejustorum, et quasi per quosdam gradus ad futuram perfectvidelicet lectio sive doctrina, meditatio, oratio, operatio. Quinta deinde sequitur contemplatio, in qua quasi quodam praecedentium fructu in hac vita etiam quae sit boni operis merces
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ suꝑiꝰ commemoraui estimet lectoꝵs
duigentiam reprehendere. cum ego potꝰ
diligentes lestores adꝓpositũ hortari intendã.
creos quilibent discunt laude dignos ostende.
secibi locitus sum eruditis nc̃ aũ cruciendĩ.
&e doctham quȩ pͥncipium ẽ discipline incho¬
autib Iuis studium untitum. istis ũ uu̾m
erciercium lectionis propoitum e. sic tamen
ut nec hii iuitite careant nec illi prorsus lesti.¬
onem omitant Ilam aepe minꝰ ꝓui du est opuis
qo i ꝑracedit lectio &e doctrina minꝰ itais q̃ n
ñ sequit᷑ bona oꝑatio. Oportet aute summope
cuios cauere. ne forte ad ea que tearo t aspioasi
stoesiat. sed non descendere. Si uero nee dum
alenso ere potes stamlocotuio liber a ciapa ac
as taro a i enum usurpat officiumi. Simonachꝰ
es quso sfaciz inturbae Si amas silentiũ. cure
Ai damarts. asioue interesse dacctar:auiep¬
inuinis cefieibo in sistere aeoes. a tupinioiopha¬
ti quetris : Simplicatẽ monacbi. phlesoplira

Expanded text:
quae superius commemoravi existimet lectorum diligentiam reprehendere, cum ego potius diligentes lectores ad propositum hortari intendam; et eos qui libenter discunt laude dignos ostendere, sed ibi locutus sum eruditis, nunc autem erudiendis, et doctrinam quae principium est disciplinae inchoantibus. Illis studium virtutum, istiercitium lectionis propositum est sic tamen ut nec hi virtute careant, nec illi prorsus lectionem omittant. Nam saepe minus providum est opus quod non praecedit lectio; et doctrina minus utilis, quam non sequitur bona operatio. Oportet autem summopere et illos cavere, ne forte ad ea quae retro sunt aspiciant; dere licet, sed non descendere. Si vero necdum ascendere potes, sta in loco tuo. Liber a culpa non est, qui alienum usurpat officium. Si monachus es, quid facis in turba? Si amas silentium cur declamantibus assidue interesse delectari fletibus insistere debes, et tu philosophari quaeris? Simplicitas monachi philosophia
Abbreviated transcription (Latin):
pnandi. iudicati ⁊ saluati. indicandi ⁊ sab¬
uandi. Iudicati & dampnati sunt. quorum
dampnatio iam certa est. Iudicandi &e dam¬
pnandi. quorum dampnatio adhuc ccrta ĩ
est. Indicati & saluati sunt. quorum Salua¬
tio ram certa ẽ. Iudicandi & saluandi. quoꝵ
saluatio adhuc certa non est. Dominus

Expanded text:
judicandi et salvandi. Judicati et damnati sunt quorum damnatio jam certa est; judicandi et damnandi, quorum damnatio adhuc certa non est; judicati et salvati sunt, quorum salvatio jam certa est; judicandi et salvandi, quorum salvatio adhuc certa non est. CAP.