comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
suf lauit infaciem eius : & factus est homo in animã uiuam
Sinon animadĩ pars est : ueldĩ omnino substantia. Immouero ex
hoc uerbo satis appar& nta non eẽ : cũ onĩ homo suflat : animaitaque
ipsa : subia centem sibi naturã corporis mou& : & deilla non dese.
ipsa flatũ facit: Nisi forte istitamtar disunt : ut nesciant istoreci¬
pro cohalitu quẽ dehoc aere circũ fusoducimus & reddimus ficri&i¬
ã flatũ cumuoluntate suflamus quod si&i amnon ex hoc qui forin¬
secus adiac& accepto & reddito : sed ex ipsius nr̃i corporirnatura
quȩ constat sufflando aliquid eiceremus: non eadẽ natura est
corporis & animae : quod & ipsi utique consentiunt
qua propter &iã sic aliud est animae substantia : quaccorpus regit
& mou&: aliud flatus quẽ regendo & mouendo facit decorpore sibi subdi¬
to nondese ipsa cuicorpusẽ subditũ Cũita quelonge quidẽ inconpara¬

Expanded text:
sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, sufflauit in faciem eius, et factus est homo in animam uiuam, si non anima dei pars est uel dei omnino substantia? immo uero ex hoc uerbo satis adparet ita non esse. cum enim homo sufflat, anima utique ipsa subiacentem sibi naturam corporis mouet et de illa, non de se ipsa flatum facit; nisi forte isti tam tardi sunt, ut nesciant isto reciproco halitu, quem de hoc aere circumfuso ducimus et reddimus, fieri etiam flatum, cum uoluntate sufflamus. quodsi etiam non ex hoc, qui forinsecus adiacet, accepto et reddito, sed ex ipsius nostri corporis natura, qua constat, sufflando aliquid eiceremus, non eadem natura est corporis et animae: quod et ipsi utique conseQuapropter etiam sic aliud est animae substantia, quae corpus regit et movet; aliud flatus, quem regendo vel movendo facit de corpore sibi subdito, non de seipsa cui corpus est subditum. Cum itaque longe quidem incompara
Abbreviated transcription (Latin):
animam doipsa rbstamia dĩ : idẽ eius dẽ naturae cuiusille est: hoc ideo
putantes qui aeuͥ homosuflatta liquid do scipso eieit in flatu: hine potius ad¬
monen disumus hanc in imicam fidei catholicȩ roprobare sententĩã¬
I. nos enim credimus dĩ naturam atquesubstantiã quȩ intrinitate:
creditur amultis: intellegitur a paucis omnino eẽ in cõmutabilẽ :
sorro aut̃e animȩ naturã : uelinde cerius uel in melius cõmutan
posse quis ãbigit: acꝑ hoc sacrilega opinio est : cã & dm̃ crede¬
re unius cẽ substantiȩ: quid enĩ hoc modo aliudquã & ille
commutabilis creditur : Credendũ itaque est & intellegendum nequ
ullomodo dubitandum : quidrecta fides habet : animã sic eẽ adõ
tãquãrem quã fecerit : non tãquãnatura cuius ipsc est : siue genuerit
siue quo quomodo ꝓtulerit: Et quo modo inquiunt : scriptũ est :

Expanded text:
animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo animam de ipsa substantia dei, id est eiusdem naturae, cuius ille est, hoc ideo putantes, quia cum homo sufflat, aliquid de se ipso eicit in flatu, hinc potius admonendi sumus hanc. inimicam fidei catholicae reprobare sententiam. nos enim credimus dei naturam atque substantiam, quae in trinitate creditur a multis, intellegitur a paucis, omnino esse incommutabilem. porro autem animae naturam uel in deterius uel in melius commutari posse quis ambigit? ac per hoc sacrilega opinio est eam et deum credere unius esse substantiae. quid enim hoc modo aliud quam et ille commutabilis creditur? credendum itaque est et intellegendum neque ullo modo dubitandum, quod recta fides habet, animam sic esse a deo tamquam rem, quam fecerit, non tamquam naturae, cuius ipse est, siue genuerit siue quoquo modo protulerit. Et quomodo, inquiunt, scriptum est:
Abbreviated transcription (Latin):
biũ est uerũ falsũ nosit. Si uefidei si uescientia exp̃ianȩ. quodautẽ docori
potest uel rerũ ratione a pertissima : uel scripturarum auctortate cer¬
cis sima sine cunctatione ad serendo ac primũ illud ui deamus quod scrip¬
iumese : flauit uel sufflauit infaciemcius flatũ uitae Nonnulli autõ
ΕΝΕΟΥCΝCEco dices habent spirauit : uel inspirauit infaciẽ eius. sodcum grecihabe ant
non dubitantur flauit uel sufflauit eẽ dicendũ: quȩ rebamus auto insu¬
periore sermone demanibus dĩ : cum homo delimo formatus cogitar&ur:
quidergonunc dicendũ ẽ in eoquod scriptũ est suflauit dr̃ : nisiquia
sicut non manibus corporis finxit : ita nec facib: labusue fufflauit
uerũ tam̃ hoc uerbo scriptura in questione difficillim ec : plurimũ nos
quantũ opinor adiuuit. Nã cũ quidã ex hoc uorbo crediderint aliquid ẽẽ

Expanded text:
bium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri bium est, uerum falsumne sit, siue fidei siue scientiae christianae, quod autem doceri potest, uel rerum ratione apertissima uel scripturarum auctoritate certissima sine cunctatione adserendo. Ac primum illud uideamus, quod scriptum est: flauit uel sufflauit in faciem eius flatum uitae. nonnulli enim codices habent: spirauit uel inspirauit in faciem eius. sed cum graeci habeant svstpoairjasv, non dubitatur flauit uel sufflauit esse dicendum. quaerebamus autem in superiore sermone de manibus dei, cum homo de limo formatus cogitaretur; quid ergo nunc dicendum est in eo quod scriptum est: sufflauit deus, nisi quia sicut non manibus corporis finxit, ita nec faucibus labiisue sufflauit? Uerum tamen hoc uerbo scriptura in quaestione difficillima plurimum nos, quantum opinor, adiuuit. Nam cum quidam ex hoc uerbo crediderint aliquid esse
Abbreviated transcription (Latin):
puenin potuerunt si uequi atanta questio cit ut &iam quicã ueraciter soliunt
nonfacile Intellegentur atalibur qualr iprenim. ffateor neminẽ mihii atuo
psuasis se quo d nchab eã de anima ut nihil ã plius querondum pitemutrum aũt
nune centem ali quid in uenturus sim & definiturus ignoro quođ aut̃ potuero
si conatum meum dñs adiuuerit sequenti uolumine explicare curabo¬
It fuxit dẽ hominẽ puluerem detorra : & flauit in faciemeius flatũ uitae
Ia factus est homo in animã uiuentõ. haco uorbaseripiur nobir& inptincip¬
osuperioris libri consideranda propo sucramus : & deipso homii nesacto
maxime qued eeius corpore quantum satis duximus quod secundũ scriptu¬
ras uisum est disseruimus: sed qui ad canima humana non parua quȩs¬
tio est : ad hunc eam librum differendã putauimus nescientes quantũ
enter . nihil audacer refellendo nihil temere asfirmando dũ ad hucdu¬

Expanded text:
peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum meum dominus adiuuerit, sequenti uolumine explicare curaboEt finxit deus hominem puluerem de terra et flauit in et factus est homo in animam uiuentem. haec uerba scripturae nobis et in principio superioris libri consideranda proposueramus et de ipso homine facto maximeque de eius corpore, quantum satis duximus, quod secundum scripturas uisum est, disseruimus. sed quia de anima humana non parua quaestio est, ad hunc eam librum differendam putauimus nescientes, quantum enter nihil audacter refellendo, nihil temere adfirmando, dum adhuc du
Abbreviated transcription (Latin):
rens uniuersorotũ suũ ut &tã : ut &iã sinulla ex ea caroficr& animan¬
tis cuius quã : specie tamen suamundi fabricĩ molẽque complor& :
Eseulđ q̃uã diciturmundus caelũ & torra: Aduero illa spitalis matories
si fuit ulla unde anima ficr& : uł si ẽ ulla unde animae fiunt.
quid ipsat̃ : quod nomen : quã speciem quẽ usum in rebus condius ton&
uiut annon: si uiuit: quid agit ÷ quid conxntta fert uni uersita¬
as effactibus : beatã nouitã gerit
anmiser ã anne utram : uiuisicat
quecum itasint ibiltanen ad iuc prepropert confirmanus sed expertamus porti¬
us utrũ &iã cotora seriptura hunc intellectũ non inpediat. Squitur enimquer¬
tio dcanimaualdes ficilis inquam ulti labora uerunt nobis queubi laboromus
reli querunt siueenumqui a non omniumomni a legere potiu qui dehacre
secundũ seripturarum nr̃arum uertatẽ ad aliquidliquidũ minime quedubium

Expanded text:
rens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animanrens uniuerso totum suum, ut, etiamsi nulla ex ea caro fieret animantis cuiusquam. specie tamen sua mundi fabricam molemque conpleret, secundum quam dicitur mundus caelum et terra. At uero illa spiritalis materies, si fuit ulla, unde anima fieret, uel si est ulla, unde animae fiunt, quid ipsa est? quod nomen, quam speciem, quem usum in rebus conditis tenet? uiuit, an non? si uiuit, quid agit? quid confert uniuersitatis effectibus? beatamne uitam gerit, an miseram, an neutram? uiuificat quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium
Abbreviated transcription (Latin):
tabile o& anima : nullo modo cius quasimateriem quaerere debemus
Nunc aut̃ mutabilitas eius : Atr indicat eam interimuitus atque fallatris
deformem reddi. For mariautom uirtutib: ueritatis quedoctrina : sed in
sua iam natura qua est anima: sicut &iã caro insuanatura : quaiam
caro est : & salute decoratur & morbis uu lncribus que foedatur :
Sed sicut haec excepto quodiã caro est inquanatura uł proficit:
E pulera uel deficit ut deformissit: habuit &iam naierie¬
t̃ram dequa fier& : ut omnino caro e&: sic fortassepotuit & anima
antaquã ea ipsanatura fier& quȩ anima dicitur: cuius uł pulchri¬
tudo uirtus uł desormitas uitium est habero : aliquã materiom pro
suo genere spĩtalẽ quȩ nondũ eẽt anima: sicut torra doquacaro facta¬
i est iã erat aliquid: quãuis non erat caro. Sod etm t̃ra lnplebat
mundiinfimã partem anto quã deilla corpus hominis fior& : conse¬

Expanded text:
tabile esset anima, nullo modo eius quasi materiem quaerere deberemus; tabile esset anima, nullo modo eius quasi materiem quaerere deberemus; nunc autem mutabilitas eius satis indicat eam interim uitiis atque fallaciis deformem reddi, formari autem uirtutibus ueritatisque doctrina, sed in sua iam natura, qua est anima, sicut etiam caro in sua natura, qua iam caro est, et salute decoratur et morbis uulneribusque foedatur. sed sicut haec excepto, quod iam caro est,-in qua natura uel proficit, ut pulchra, uel deficit, ut deformis sit, habuit etiam materieterram, de qua fieret, ut omnino caro esset: sic fortasse potuit et anima, antequam ea ipsa natura fieret, -quae anima dicitur, cuius uel pulchritudo uirtus uel deformitas uitium est, habere aliquam materiem pro suo genere spiritalem, quae nondum esset anima, sicut terra, de qua caro facta est, iam erat aliquid, quamuis non erat caro. Sed enim terra inplebat mundi infimam partem, antequam de illa corpus hominis fieret, confe
Abbreviated transcription (Latin):
flni usnone alqua ubstai subla centosietus se : suue defleai
dicebamus quẽ facit anima ex corporesuo : sed omnino ex nihilotune fac¬
tus sit flatus : cumd̃ flare uoluit: Idẽ quehominis anima factus sit : anuero
ĩ orat aliquid sp̃itale: quãuis hoc quid quiderat nondũ animae nati¬
rerat: at que ex hoc factus sit flatus dĩ. quaenatura o& animac:
sicut nc̃cor poris humani naturaiã erat : antequã ds̃ eã delimorerrȩ uel
pulucresermauiss&: Non eni caro humana erat puluis aut limus : sed
tam̃ aliquiderat : unde illa fior& que non dumerat:¬
VII Nũ er go credibile ese in primis illis sexdierũ operibus dm̃ condidis se
non solã futuri corporis humani causalemrationẽ : uerum &iam mate¬
riem dequafier& : idẽ corram decuius limo uel puluere conger&ur
Animae aut̃ solamibi condidis serationem secunđ quã fier&: non diã
quandã prosuo genere materiã de quaficr&. Senim quiddã in cõmu¬

Expanded text:
ius non ex aliqua substantia subiacente factus sit, sicut de flatu dicebamus, quem facit anima ex corpore suo, sed omnino ex nihilo tunc factus sit flatus, cum deus flare uoluit, idemque hominis anima factus sit: an uero iam erat aliquid spiritale, quamuis hoc, quidquid erat, nondum animae natura erat, atque ex hoc factus sit flatus dei, quae natura esset animae, sicut nec corporis humani natura iam erat, antequam deus eam de limo terrae uel puluere formauisset. non enim caro humana erat puluis aut limus, sed tamen aliquid erat, unde illa fieret, quae nondum erat. Num ergo credibile est in primis illis sex dierum operibus deum condidisse non solum futuri corporis humani causalem rationem uerum etiam materiem, de qua fieret, id est terram, de cuius limo uel puluere fingeretur, animae autem solam ibi condidisse rationem, secundum quam fieret. non etiam quandam pro suo genere materiam, de qua fieret? si enim quiddam incomma
Abbreviated transcription (Latin):
Alioquinsuã ibi ereataes sent sicut erant futurao : non adhue essent
future. Quod sinaert nondũcret in condiaisitb Anima ehunans
ullamatuta: a tune et̃ eoepie cumcĩ dẽ suflando fecit: at que ladidit¬

Expanded text:
alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est, nondum erat in conditis rebus animae humanae ulla natura
Abbreviated transcription (Latin):
ditum dicimus: sed illum eẽ supra omnẽ creaturam : siuecor poralem
siuesp̃italem : nec descipso : nec de corporois elementis credendũ est
hilo anex aliquart quaciã ab illo facta spĩtalit̃ erat : sedanima non dũ
erat: merito quȩ riporost : Si o nĩ dm̃ adhuc aliquid ex nihilo crearo
non credimus postea quã creauit omni asimul: & ob hoc a consũ matis
omnibus optribus requicuis se credimus quȩ inchoauit sacere : ut quid quid
do inde faceret ex his sacer& : non uideo quẽ ammodum imellegamus¬
UI. adhuc cũ exnibilo animas facere. Andicendum est cũ inillis quidẽ opo¬
ribus primorum sex dicrum fccisse dicmillum occultum : acsi hoc potius
eredi opori& spiritalõ at que intelloc tualẽ naturã scilic& unitatis ange¬
licue : & mundũidẽ caclũ & ierram : at que ln illis iã ex tantibus naturis.
rationes ertasso futurarum aliarum naturarũ : non ipsas naturas

Expanded text:
ditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam sive corporalem ditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam sive corporalem sive spiritualem; nec de seipso, nec de corporeis elementis credendus est hilo; an ex aliqua re, quae jam ab illo facta spiritualiter erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. Si enim Deum adhuc aliquid ex nihilo creare non credimus, posteaquam creavit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requievisse credimus, quae inchoavit faceret, ut quidquid deinde faceret, ex his faceret; non video quemadmodum intelligamus, adhuc eum ex nihilo animas facere. An dicendum est, eum in illis quidem operibus primorum sex dierum fecisse diem illum occultum ac, si hoc potius credi oportet, spiritalem atque intellectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas?
Abbreviated transcription (Latin):
quod est flatum facere : Quod aut̃ flatum facere : hoc animã facore :
& flatum omnem ego feci : Nã non quẽ lib& flatũ corporeum dicere se¬
quentiadocent : cũ enĩ dixiss& omnẽ flatũ ego feci: & propt̃ peccatum
inquit pus illum quid: contris tauicum & percussicum: Quidergo di¬
cit flatũnisi animã : que propter peccatum percussa & contristataẽ :
Quidigitus est omnẽ flatum ego feci : nisi ominẽ animã egofeci :
IΠ Siergo dm̃ diceremus tãquã corporei mundihuius animã : cuimundus
ipsec&  tã quã corpus unius animantis : recto noneũ diceromus sufflan¬
do fecis se animã hominis : nisi corporeã de isto aere subi acente sibi
excorporesuo : non tam̃ quod dedis s& suflando : deseipso dedisse pu¬
taredebemus: Sedita desibi subiecio aere corporissui : sicut anima
dehuius modiresimilit̃ adiacente: hoc est de corpore: non dese ipsa
flatũ facit. Nunc uero quia non tantũ modo mundicorpus dõ eẽ sub¬

Expanded text:
quod est flatum facere, quod autem flatum facere, hoc animam facere. ocedet, et flatum omnem ego feci; nam non quemlibet flatum corporeum eum dicere sequentia docent. cum enim dixisset: omnem flatum ego feci, et, propter peccatum, inquit, pusillum quid contristaui eum et percussi eum. quid ergo dicit flatum nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? quid igitur est: omnem flatum ego feci, nisi: omnem animam ego feci?  ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corflatum facit. Nunc vero quia non tantummodo mundi corpus Deo esse sub
Abbreviated transcription (Latin):
quod morũ similitudo ad idtrahat: uolut auaros in formicas
ia peces inmiluos : seuos ac superbos inleones : sectatores in mundo
uo lupttas insues & siqua similia: hacc quippe adiserunt nec adundunt :
phone rationẽ nullo modo ficriposse : ut pecoris anima postmor tẽ inbo¬
minẽ duns feraur. Dullomodo enĩpor tur similior erit homini qca

Expanded text:
quod morum similitudo ad id trahat, uelut auaros in formicas, quod morum similitudo ad id trahat, uelut auaros in formicas, rapaces in miluos, saeuos ac superbos in leones, sectatores inmundae uoluptatis in sues et si qua similia. haec quippe adserunt nec adtendunt per hanc rationem nullo modo fieri posse, ut pecoris anima post mortem in hominem transferatur. nullo modo enim porcus similior erit homini quam
Abbreviated transcription (Latin):
uel bonahabeat ophinio philo sophorum dereuolutionibus animarum ar¬
tholicae tam̃ fidei non conuenit cradere animas pecorum in hominer
aut hominum aut homines in pecora tranimigrare¬
xIii. fieris anchomines uite genere pecoribus similes : & ipseres humane cla¬
mant : & scriptura testatur : Vndeẽ illud : quod cõmomoraui : homo
in honorepositus non intellexit comparatus ẽ ium̃tis in sensatis & similis
factus ẽ eis. Sed in hac uitautique : non pocst mortem : pro indeuł tali¬
bus bestiis : nolebat in potestatẽ dari animã suã qui dicebat:
Netradideris bestus animã conficentemtibi quales cauendos dñs signifi¬
cat: ubidicit eos indutos uestitu ouiũ : intus aut̃ eẽ lupo sra paces
uel ipsi diabolo & angelis eius Nã & illedi ctus est leo & draco
Quidenĩ ad ferunt ar gumentiphilo sophi qui pucant hominum animas
in pecora : uł pecorũ in homines port mortẽ posse transserri hocanes

Expanded text:
uel non habeat opinio philosophorum de reuolutionibus animarum, cauel non habeat opinio philosophorum de reuolutionibus animarum, catholicae tamen fidei non conuenit credere animas pecorum in homines aut hominum in pecora transmigrare. Fieri sane homines uitae genere pecoribus similes et ipsae res humanae clamant et scriptura testatur. unde est illud, quod commemoraui: homo in honore positus non intellexit; conparatus est iumentis insensatis et similis factus est eis, sed in hac uita utique, non post mortem. proinde uel talibus bestiis nolebat in potestatem dari animam suam, qui dicebat: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi — quales cauendos significat dominus, ubi dicit eos indutos uestitu ouium, intus autem esse lupos rapaces — uel ipsi diabolo et angelis eius; nam et ille dictus est et leo et draco. Quid enim adferunt argumenti philosophi, qui putant huminum; num animas in pecora uel pecorum in homines post mortem posse transferri? hoc certe,
Abbreviated transcription (Latin):
XII Deinde cauendum est noquedã trans lato animȩ fieri a pecore in hominẽ
possecredatur : quodueritati fidei quecatholicȩ omnino contrariũ est:
Si concesserimus in rationalem animã uelutmateriem sub iacere
Vnderauonalis animafiat : sic enĩ fi& ut sibaec in melius cõmutataerit
hominis: illa quoque inde terius commutata sit pecoris : De quo ludibri¬
o : quorundã philosophorũ &iã eorũ posteri erubuerunt : nec eos hoc
sensisso sed non recte intellectos eẽdixerunt. &cre dolta eẽ : uelut siquis¬
quã &iã descripturis nostris hoc sentiat ubidictũ est. homo in honore
positus non intellexit comparatus ẽ pecoribus insensatis : & similis factus
ẽ eis. aut ubiitem legitur Netradideris bestus animã confitentẽ tibi
Ne que cnĩ non omnes herecici scripiuras catholicas legunt: Nec ob aliud
sunt heretici : nisi quod eas non recte intellegentes suas falsas opinationes
contraeprum uertiatẽ ꝑuicaciter adserunt : sed quo quomodo sehabeat

Expanded text:
 Deinde cavendum est ne quaedam translatio animae fieri a pecore in hominem posse credatur quod veritati fideique catholicae omnino contrarium est, si concesserimus irrationalem animam velutunde rationalis anima fiat. sic enim fiet, ut, si haec in melius commutata erit hominis, illa quoque in deterius commutata sit pecoris. de quo ludibrio quorundam philosophorum etiam eorum posteri erubuerunt nec eos hoc sensisse, sed non recte intellectos esse dixerunt. et credo ita esse. uelut si quisquam etiam de scripturis nostris hoc sentiat, ubi dictum est: homo in honore positus non intellexit; conparatus est pecoribus in sensatis et similis factus est eis, aut ubi item legitur: ne tradideris bestiis animam confitentem tibi. neque enim non omnes haeretici scripturas catholicas legunt nec ob aliud sunt haeretici, nisi quod eas non bene intellegentes suas -falsas opiniones contra earum ueritatem peruicaciter adserunt. sed quoquo modo se habeat
Abbreviated transcription (Latin):
intellectu memora: Sienĩ est aliquid undeistã defluxionẽ formatͥe
carnidr̃ inspirar& tã quã suflando anima faciens : idc̃ que beatũ est¬
nullomodo mouetur : aut mitatus : aut amitat aliquid: cũ hoc ab
dominuatur: Si aut̃ anima inrtalis materies est quod ammodo
dequa sit animarationalis lidẽ humana : rursus quȩritur &ia ipsa
in rationalis undefiat : quia & ipsã non facit nisi creator omnium
natura rũ ÷ anilla dematorie corporali : quur ñ ergo & ista : nisi
forie quodutlut gradatim fieri conceditus : compondio pos sedm̃
facere quisquã nogauit: ẜ rolnde quae lib& adhibeat iñ postdo us
Ncorpus maueries animȩ hx rationalis : quo d neminẽ ũ qua seio aeusar
eẽ sontire :
nisiqui& ipsã aniniã nonnis i ingene¬
re alicuius
corporis ponit :¬

Expanded text:
intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae intellectu, memoria. si enim est aliquid, unde istam defluxionem formatae carni deus inspiraretnullo modo movetur, aut mutatur, aut amittit aliquid, cum hoc ab do minuatur. 12. Si autem anima irrationalis, materies est quodammodo, de qua fit anima rationalis, id est humana, rursus quaeritur etiam ipsa irrationalis unde fiat; quia et ipsam non facit nisi creator omnium naturarum. An illa de materie corporali? Cur non ergo et ista? Nisi forte quod velut gradatim fieri conceditur, compendio posse Deum facere quisquam negabit. Proinde quaelibet adhibeatur interpositio, si corpus est materies animae rationalis. quod neminem umquam scio ausum esse sentire, nisi qui et ipsam animam nonnisi in genere alicuius corporis ponit
Abbreviated transcription (Latin):
fantilem animam : lam utique hominis animam nondum coepisse utira¬
tione : & tamen eã rationalom iam dicimus : Cur non credatur sic in illa
materiȩ dequa fac ta est qui &um fuisse motum &iã sentiendi : sicit in ista
infantili : quȩ iã certae anima est hominis : quiecus est adhuc motus rati¬
ocinandi : Nã siiã beata erat uita : dequa factaest hominis anima :
detorius ergo facta est & id cononiã illa materies huius : sed illius iscada
fluxio est : Nãmateries aliquacum formatur : presertimadõ in me¬
lius sine dubitatione formatur. Sed &iã sicuius quã in aliqua beatitudine
facia adõ : uitaede fluxio animahum ana poss& intellegi : nec siccredenda
erat cẽ coepisse in aliquo actumeritorum suorum : nisi ex quo propriã
coepit agercuitã : dũ anima factaẽ ÷ animans carnem : & eius sensib:
uelut nuntus utens : at que inscipsa seuiuere sentiens : suauoluntate :

Expanded text:
fantilem animam, iam utique hominis animam, nondum coepisse uti rafantilem animam, iam utique hominis animam, nondum coepisse uti ratione et tamen eam rationalem iam dicimus, cur non credatur sic in illa materie, de qua facta est, quietum fuisse motum etiam sentiendi, sicut in ista infantili, quae iam certe anima est hominis, quietus est adhuc motus ratiocinandi? Nam si iam beata erat uita, de qua facta est hominis anima, deterius ergo facta est, et ideo non iam illa materies huius, sed illius ista fluxio est. Nam materies aliqua cum formatur, praesertim a Deo, in melius sine dubitatione formatur. Sed etiam si cujusquam in aliqua beatitudine factae a Deo vitae defluxio anima humana posset interat esse coepisse in aliquo actu meritorum suorum, nisi ex quo propriam coepit agere uitam, dum anima facta est animans carnem et eius sensibus uelut nuntiis utens atque in se ipsa se uiuere sentiens sua uoluntate,
Abbreviated transcription (Latin):
bus quibus dorsispina conseritur ut indese tenuis simi quidĩ ribuli qui
tangendi sensum faciunt percunctamembra diffundant
Cumigitur his quasinuntur accipiat anima quidquideam corporaliũ
non lat& ipsauero us qͣue aliud quid dam sit ut cumuult: intellegere uel
ab hoc & &iã oporouacat : & in quodã secreto uniuersitatis otiosa requies¬
cit : si ne uigili sensumotuqueuitali : Si onĩ nulla prorsus adhucuita erat
quomodo e& uitae futurae quȩdã incor porea nec uiua materies: dut fal¬
sum est : aut nimis lat&: Si aut̃iã uiuebat nec bea tene misere : quomodo
rationalis erat : quod situnc rationalis facta est cum ex illa materienatura
humane animae : facta est : in rationalis: ergo uita materiserat. animae
rationalis idẽ humanȩ  quidergo interillũm pecoris quedistabat : an
rationalis erat : lã possibilitate : nondũ facultate : Si enimuidemus in¬

Expanded text:
bus, quibus dorsi spina conseritur, ut inde se tenuissimi quidam riuuli, qui bus, quibus dorsi spina conseritur, ut inde se tenuissimi quidam riuuli, qui tangendi sensum faciunt, per cuncta membra diffundant. Cum igitur his quasi nuntiis accipiat anima quidquid eam corporalium non latet, ipsa uero usque adeo aliud quiddam sit, ut, cum uult intellegere uelab hoc etiam opere uacat et in quodam secreto uniuersitatis otiosa requiescit sine uigili sensu motuque uitali? si enim nulla prorsus adhuc uita erat, quomodo esset uitae futurae quaedam incorporea nec uiua materies? aut falsum est aut nimis latet. si autem iam uiuebat nec beate nec misere, quomodo rationalis erat? quodsi tunc rationalis facta est, cum ex illa materie natura humanae animae facta est, inrationalis ergo uita materies erat animae rationalis, id est humanae? quid ergo inter illam pecorisque distabat? an rationalis erat iam possibilitate, nondum facultate? si enim uidemus in
Abbreviated transcription (Latin):
quam sensis sescio nec fides hab&: De inde non est contemnendum quod
medici non tantum dicunt uerum &iam probare. se. ad firmant quãuis
omnis caro terrenam soliditatem in promtugerat. Hab& tam̃ inse & aeris
aliquid quod & pulmonibus continetur & a corde peruenas quas arterias.
uocant diffunditur & ignis non solum feruidã qualitatem cuius sedes in
iecore est uerum &i ãluculentã quam uelut liquari ac sub uolare
ostendunt in excelsum cerebri locumtã quã incaelum corporis nr̃i
unde & radii eminicant oculorum & decuius medio uelut cenro quodam
non solum ad oculos s&ł&iã ad sensus ceterostenues fistule deducuntur
Ad aures uidelic& & ad nares ad palatum propt̃ audiendigndum olfacien¬
dum atquegustandum ipsum que tangendi sensũ qui ꝑ totum corpusẽ ab
codem cerebro dirigiper medullam ceruicis & camque continctur ossi¬

Expanded text:
quam sensisse scio nec fides habet. Deinde — si non est contemnendum, quod quam sensisse scio nec fides habet. Deinde — si non est contemnendum, quod medici non tantum dicunt, uerum etiam probare se adfirmant — quamuis omnis caro terrenam soliditatem in promtu gerat, habet tamen in se et aeris aliquid, quod et pulmonibus continetur et a corde per uenas, quas arterias uocant, diffunditur; et ignis non solum feruidam qualitatem, cuius sedes in iecore est, uerum etiam luculentam, quam uelut eliquari ac subuolare ostendunt in excelsum cerebri locum, tamquam in caelum corporis nostri. unde et radii emicant oculorum et de cuius medio uelut centro quodam non solum ad oculos, sed etiam ad sensus ceteros tenues fistulae deducuntur, ad aures uidelicet, ad nares, ad palatum, propter audiendum, olfaciendum atque gustandum; ipsumque tangendi sensum, qui per totum corpus est, ab eodem cerebro dirigi per medullam ceruicis et eam, quae continetur ossi
Abbreviated transcription (Latin):
non ar unde supra diximus hoc potiuisse congruemier picari si ansuaumut¬
Aotãqua unius maximi animantis dm̃ erederemus : i nde conflauset
de aoro corporis sui : sicut flat nostra desui: Cumuero dm̃oe corons sãp
omnemundicor pus : ut supra omnem sp̃m que mereauat iso cooauanto¬
bili omnino distantia: quomodo id recie dicipotest Anfo suequario
magir ds̃ uniuersae creaturae suae presens est omni porentia singlilaris
rantomagis pecuit ex acre flatum facere quȩ anima hominis e&¬
.Iii. S edcum anima nonsit corporea quid quid autem ex mundicor portis ade¬
menur fit : corporeum sit necesseest inquȩ mundi olements &iam aer
isic numeretur : nec sidepuri illius caelestis quȩ ignis elemento : facta ani¬
madicer&ur credioporter& : Omne quippeo n omine corpus possemita¬
ri: non defuerunt qui ad sererent: Corpus autẽ aliquod siue cerrenum
siue cadeste conuert in animam: Fieri quenaturã in corpoream necquẽ¬

Expanded text:
non dei. unde supra diximus hoc potuisse congruenter putari, si animam mundi tamquam unius maximi animantis deum crederemus, ut ita eam flauerit de aere corporis sui. sicut flat nostra de sui. cum uero deum esse constet supra omne mundi corpus et supra omnem spiritum, quem creauit, inconparabili omnino distantia, quomodo id recte dici potest? an forte quanto magis deus uniuersae creaturae suae praesens est omnipotentia singulari, tanto magis potuit ex aere flatum facere, quae anima hominis esset? sed cum anima non sit corporea. quidquid autem ex mundi corporeis elementis fit, corporeum sit necesse est inque mundi elementis etiam aer iste numeretur, nec si de puri illius caelestisque ignis elemento facta anima diceretur, credi oporteret. omne quippe corpus in omne corpus posse mutari non defuerunt qui adsererent; corpus autem aliquod, siue terrenum siue caeleste, conuerti in animam fierique naturam incorpoream nec quem
Abbreviated transcription (Latin):
renro quanum ualomus ita defendamus ad litteram ut qui non
rationa bilatr motipropt̃ animum ꝑuica cem uł hebe tem credere
isia docrectant. Nulldintamen inueniant rauonem undefalsa
ẽe conuincant. Uerum istinri quifidẽ habent his diuinis libris
& nolunt paradisum ad propriecatem litterȩ intellegilocum sci¬
lic& & amoenissimum fructuosis ne moribus opac catum eun¬
dem quo magnũ & magno fonto fecundum cum uideant nulla
humana opera tot actanta ui recta siluesiere occulio operedi
MMiror quem ammodum credant ipsum hominem iti factum

Expanded text:
re nostro, quantum ualemus, ita defendamus ad litteram, ut, qui non re nostro, quantum ualemus, ita defendamus ad litteram, ut, qui non rationabiliter moti propter animum peruicacem uel hebetem credere ista detrectant, nullam tamen inueniant rationem, unde falsa esse conuincant. uerum isti nostri, qui fidem habent his diuinis libris et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum eundemque magnum et magno fonte fecundum, cum uideant nulla humana opera tot ac tanta uirecta siluescere occulto opere dei, miror, quemadmodum credant ipsum hominem ita factum
Abbreviated transcription (Latin):
dunt alios eẽ tã quã naturales modos serum alios miraculorum que
magnalia nominantur. Hic autem ipsa insinuatur institutionatura¬
rum quibus rospondetur. sedideo insolita & ipsa quia prima.
Nã quid tam sine exemplo & sinepari facto inrerum munda narum
constitutione quãmundus. Num ideo credendum non est dm̃ fecis¬
semundum qui aiã non facit mundos. dut non fecisse solem
quia iam non facit soles: Et hoc quidem non de paradiso sed de ipso
homine ꝑ motis debuit responderi. Nunc uero cumipsum sic ere¬
dant adõ factum sicut alius nullus factus est quur paradisum
no lunt ita factum credere quem ammodum nunc uident siluas
ficri. Ad cos quippelo quor qui duc toritatem harum literarum
sequuntur: Eorum enim quidã non proprie sed sigurato para¬
disum intollegiuolunt. nam qui omnino aduersantur his luteris
alias cumcis atque aliter egimus. quã quã & haec in hoc ipso ope¬

Expanded text:
dunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios miraculorum — quae dunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios miraculorum — quae magnalia nominantur — hic autem ipsa insinuatur institutio naturarum. quibus respondetur: sed ideo insolita et ipsa, quia prima. nam quid tam sine exemplo et sine pari facto in rerum mundanarum constitutione quam mundus? num ideo credendum non est deum fecisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc uident siluas fieri ? Ad eos quippe loquor, qui auctoritatem harum litterarum sequuntur; eorum enim quidam non proprie, sed figurate paradisum intellegi uolunt. nam qui omnino aduersantur his litteris, alias cum eis atque aliter egimus, quamquam et haec . in hoc ipso ope
Abbreviated transcription (Latin):
ratarum rerum est. Sicut incantico canticorum sed omnino gostarũ
est sicut inregnorum libris & huius cemodicȩteris. Sod quia illice a
dicuntur quacuitae humane usus notissimus hab& non difficale
immo promtissime primitus accipiuntur adlateram. ut deinde ex illis
quid &iam futurorum resipsȩ gestȩ significauerint ex culpatur
hicaut̃ quia eadicuntur queusuatum naturae cursum intuentibus non
occurrant no lunt ea quidã propriȩ sed figurate dicta intellegi at que
ex illo loco uolunt incipero historiam id est rerum propriae gestarũ
narrationem ex quo dimissi deparadiso adam & eua conuenerunt
atquegenuerunt quasi uero usitatum nobissit uel quod tot annos
uixerunt uel quode nochtrans latus ẽ uel quod& grandeua & steredis
peperit & ceteracius modi sed alia est in quiunt narratio factorum mirabi¬
lium alia institutarum creaturarum. Illic enim ea ipsa insolita osten¬

Expanded text:
ratarum rerum est sicut in Cantico canticorum, sed omnino gestarum ratarum rerum est sicut in Cantico canticorum, sed omnino gestarum est sicut in Regnorum libris et huiuscemodi ceteris. sed quia illic ea dicuntur, quae uitae humanae usus notissimus habet, non difficile, immo promtissime primitus accipiuntur ad litteram, ut deinde ex illis quid etiam futurorum res ipsae gestae significauerint exculpatur; hic autem, quia ea dicuntur, quae usitatum naturae cursum intuentibus non occurrant, nolunt ea quidam proprie, sed figurate dicta intellegi atque ex illo loco uolunt incipere historiam, id est rerum proprie gestarum narrationem, ex quo dimissi de paradiso Adam et Eua conuenerunt atque genuerunt. quasi uero usitatum nobis sit, uel quod tot annos uixerunt uel quod Enoch translatus est uel quod et grandaeua et sterilis peperit et cetera eiusmodi. Sed alia est, inquiunt, narratio factorum mirabilium, alia institutarum creaturarum; illic enim ea ipsa insolita osten
Abbreviated transcription (Latin):
caliter tantum. Tertia corum qui utro quemodo paradisum accipi¬
unt Alias corporaliter. alias autemspĩtaliter. Breuiter ergo ut
dicã tertiam mihi faceor placeresonentiam secundum hane suscepi
nuncloqui doparadiso quod dñs donare dignabitur ut homo factꝰ
elimo quod utiquecorpus humanum est. in paradiso cor porali conloca¬
cus intellegatur: Vt quem ã modum ipse adã & si aliquid alud signi¬
ficat. secundum id quod eum formã futuri ẽẽ dix a postolus ::
Nomotam̃ innatura propria expressus accipitur qui uixit certonume¬
ro annorum & propagata numerosa prolemor tuusẽ. si dtmoriuntur
c&eri homines & si non sicut cȩteri ex parentibus natus sed sicut primitꝰ
oporcebat ex cerra factus est ita& paradisus inquo eum conlocauit
ds̃ nihil aliud quã locus quidã intollegatur terra scilic& ubihabuar&
homocerrenus. Narratio quippe in his libris nongere locucionis figu¬

Expanded text:
ritaliter tantum, tertia eorum, qui utroque modo paradisum accipiritaliter tantum, tertia eorum, qui utroque modo paradisum accipiunt, alias corporaliter, alias autem spiritaliter. breuiter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. secundum hanc suscepi nunc loqui de paradiso, quod dominus donare dignabitur, ut homo factus e limo — quod utique corpus humanum est — in paradiso corporali conlocatus intellegatur, ut, quemadmodum ipse Adam, etsi aliquid aliud significat secundum id, quod eum formam futuri esse dixit apostolus, homo tamen in natura propria expressus accipitur, qui uixit certo numero annorum et propagata numerosa prole mortuus est, sicut moriuntur et ceteri homines, etsi non sicut ceteri ex parentibus natus, sed sicut primitus oportebat ex terra factus est, ita et paradisus, in quo cum conlocauit deus, nihil aliud quam locus quidam intellegatur terrae scilicet, ubi habitaret homo terrenus. Narratio quippe in his libris non genere locutionis figu
Abbreviated transcription (Latin):
nec de substantia dĩ procedens : sod factus adõ nec ita factus ut in
cius naturam. Natura ulla corporis uł in rationalis animaes
uor teretur acperhoc demllo & quod sit inmortalis secundumquen dam
uitae modum quem nullomodo potest amitere secundum quandã uero mitabi¬
litatem qua potost uelde terior uel melior fieri. Non in merito &i ammortali
possit intdlagi: qeñ uerã in mortalitatem. Solus illo hab& dequo proprie
quẽ a dnodum sin eadfirmandi temeritate quȩ renda sint quȩ
non a perte seriptura loquit᷑ aut nei quorendi modusiste nom pla¬
c& quem ad modum ipse quȩ siuerimsciat ut sime pocast docere
Non abnuat Si aut̃ nom potest . a quo ambodis camus inecũrequirat¬
It plantabit dr̃ para disum inaedom ad orientom & posuitibi hominem
quem finxit. Non ignoro deparadisomultos multa dixisse
tres camen dehacre quasi generales sunt sententiae. Vna eorum quican¬
tum modo corporaliter paradisum intellegi uolunt. Aliaeorum qui spi¬

Expanded text:
nec de substantia dei procedens, sed factus a deo, nec ita factus, ut in eius naturam natura ulla corporis uel inrationalis animae uerteretur, ac per hoc de nihilo; et quod sit inmortalis secundum quendam uitae modum, quem nullo modo potest amittere; secundum quandam uero mutabilitatem, qua potest uel deterior uel melior fieri, non inmerito etiam mortalis possit intellegi, quoniam ueram inmortalitatem solus ille habet, de quo proprie quemadmodum sine adfirmandi temeritate quaerenda sint, quae non aperte scriptura loquitur, aut, si ei quaerendi modus iste non placet, quemadmodum ipse quaesiuerit sciam, ut, si me potest docere, non abnuam, si autem non potest, a quo ambo discamus mecum requiratEt plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit. non ignoro de paradiso multos multa dixisse; tres tamen de hac re quasi generales sunt sententiae. una eorum, qui tantummodo corporaliter paradisum intellegi uolunt, alia eorum, qui spi
Abbreviated transcription (Latin):
mordine caus arum creatum ess& : Incho asse autem quod hic p̃¬
fixerat causis postĩnpler& effectis: Proinde formauit dr̃ hominẽ
puluerem terrae uellimum terrae: Hoc est depuluere uellimo
terrae & ins pirauit siue in sufflauit in eius faciem spmuitȩ & fac¬
tus est homo in animã uiuam. nondum predistinatus hocenim ante
sacculum in praescieltia creatoris: Neque tunc caus aliter uelcon¬
siminete i doatus uel icho ate comsuomatus hopemm a sageulo huratio

Expanded text:
in ordine causarum creatum esset, inchoasse autem, ut, quod hic praein ordine causarum creatum esset, inchoasse autem, ut, quod hic praefixerat causis, post inpleret effectis. proinde formauit deus hominem puluerem terrae, uel limum terrae — hoc est de puluere uel limo terrae — et inspirauit sine sufflauit in eius faciem spiritum uitae, et factus est homo in animam uiuam, non tunc praedestinatus — hoc enim ante saeculum in praescientia creatoris — neque tunc causaliter uel consummate inchoatus uel inchoate consummatus — hoc enim a saeculo in ratio
Abbreviated transcription (Latin):
cis congruis exerenda : Ipsius &iam scripturae uerba satis ad hoc ad¬
monu mendum insigniter uigent siquis in eis euigil& nam & consum¬
mata eadicit & inchoata : Nisienim consummata essent non scrip¬
tumessent & consummata sunt caelum & terra & omnis compositio illo¬
rum Et consumm auit dr̃ in diesexto opera sua quȩ fecit & bene dix̃
ds̃ diem septimum & scĩficauit eum : Rursusq: nisi inchoata essent
non ita sequeretur quia milla die requieuit ab omnib: operibus suis
quaehichoauit dr̃ facere : Hicigitur siquis inquirat quomodo con
summauit & quomodo hichoauit : Neq enĩ alia consummauit ali¬
ahichoauit : Sed eadem ipsa utiq a quib: in dieseptimore quieuit
ex his quȩ supra diximus clarum est : Consuminarse quippeista in¬
tellegimus dm̃cumcreauit omnia simul. ita perfecte ut nihil ei a¬
huc mordine temporum creandum ess& quod non hic ab eo iam

Expanded text:
cis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc adcis congruis exerenda — ipsius etiam scripturae uerba satis ad hoc admonendum insigniter uigent, si quis in eis euigilet. nam et consummata ea dicit et inchoata. nisi enim consummata essent, non scriptum esset: et consummata sunt caelum et terra et omnis consummatio illorum; et consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit; et benedixit deus diem septimum et sanctificauit eum. rursusque nisi inchoata essent, non ite sequeretar, quia in illa die requieuit ab omnibus operibus suis, quae inchoauit deus facere. hic igitusummauit et quomodo inchoauit — neque enim alia consummauit, alia inchoauit, sed eadem ipsa utique, a quibus in die septimo requieuit — ex his. quae supra diximus, clarum est. consummasse quippe ista intellegimus deum. cum creauit omnia simul ita perfecte, ut nihil ei adhuc in ordine temporum creandum esset, quod non hic ab eo iam
Abbreviated transcription (Latin):
uersitatis perfectio ex utrisque constar& singulir quasis eminis uelut ali¬
cuius cotius pastes essent quarum coniunctione ipsud totum cuius par¬
tes fueranit cõmpleretur: Rursusita essent illa perfecta sicut perficiu¬
tur. cumsus quaeq temporib: imanifestas formas accus que procreai¬
quod es ipfceto dutnihibeis postea pertempora fier&t aut hoe fterer
quod existis quȩ suo quaeq: lam tempore oriuntur dr̃ non cossat operari
N uncaut̃ quia & consummata quodammodo & quod ammodo incho¬
ata sunt ea ipsaque consequentibus euoluenda temporibus primitulo
ds simulomiã creauit cum facertus  consummata quidem quia nihil illa¬
habent illa hinaturis propruis quibus suorum temporum cursur agunt
quod non iistis causaliter faccumsit : Inchoata uero qm̃ quȩdã erad
quasi semina futurorum perseculi tractum ex occulto inmanifestũ lo¬

Expanded text:
iuersitatis perfectio utriusque constaret singulis quasi semis, uelut aliiuersitatis perfectio utriusque constaret singulis quasi semis, uelut alicuius totius partes essent, quarum coniunctione ipsum totum, cuius partes fuerant, compleretur. rursus si ita essent illa perfecta, sicut perficiuntur cum suis quaeque temporibus in manifestas formas actuque procreantur, profecto aut nihil ex eis postea per tempora fieret aut hoc fieret quod ex istis quae suo quaeque iam tempore oriuntur deus non cessat operari. nunc autem quia et consummata quodam modo et quodam modo inchoata sunt ea ipsa quae consequentibus euoluenda temporibus primitus deus simul omnia creauit, cum faceret mundum — consummata quidem, quia nihil habent illa in naturis propriis, quibus suorum temporum cursus agunt, quod. non in istis causaliter factum sit; inchoata uero, quoniam per quaedam erant quasi semina futurorum per saeculi tractum ex occulto in manifestum lo
Abbreviated transcription (Latin):
quodiem pore congruat: V erumtam̃ sic factus ost hemo : quẽ ammodĩ
ille primȩcause habebant ut si cr& primus homo : quẽnon ge parentib masa
quimuilli precesserant sed delimno for marioportobat : secumdũ c usllo uo¬
numin qua primtur orat factus : Nãsi alt̃ factusest: ñ eũ ds̃ m uleuans
sex operib sturat dierum: In quibur cum died factus. ipsẽ caus ã unque fco¬
raidr̃ quaerat suo tem pore homo fiturus & secunđ quã fuerat ad illo
faciendus: qui simul & consũm autrat in choeta ꝓpt̃ ꝑste dionem cuse¬
lum rationum : & incho auerat consummanda ꝓp̃t ordinẽ tn porum
siergo in illis primus rerum causis : quas mundo primitus ere a tor.
nifestam speciems ugeneri ex orprentur inserta sunt : Si enĩ prima illa
operadĩ cumsimulomnia creauit in suomodo perfecta nomessent ea ꝓcul
dubio postad derentur quȩillis perficiendis defuissent : Ut quedamun¬

Expanded text:
quod tempori congruat. Verum tamen sic factus est homo, quemadmodum quod tempori congruat. Verum tamen sic factus est homo, quemadmodum illae primae causae habebant at fieret primus homo, quem non ex parentibus nasci, qui nulli praecesserant, sed de limo formari oportebat secundum causalem rationem, in qua primitus factus erat. nam si aliter factus est, n operibus fecerat. in quibus cum dicitur factus, ipsam causam utique fecerat deus, qua erat suo tempore homo futurus et secundum quam fuerat ab illo faciendus, qui simul et consummauerat inchoata propter perfectionem causalium rationum et inchoauerat consummanda propter ordinem temporum. si ergo in illis primis rerum causis, quas mundo primitus creator nifestam speciem sui generis exorerentur, inserta sunt. Si enim prima illa opera dei, cum simul omnia creauit, in suo modo perfecta non essent, ea procul dubio post adderentur quae illis perficiendis defuissent, ut quaedam un
Abbreviated transcription (Latin):
nun dusn didit: cumprimum simul omnia ete auit : quem odofieir insti¬
u&d animalurein suis con for mationibus at que lnctemenrois sua pre
di uer smatiu ge merum:: diuer su spatia ꝑ agerent cempogam e durtiqucis¬
aminodum erodiuir factus adã sineullo progros su increito rr̃ s abrilio
cruo continuo for maretur: Sodcurt non utrum que illas eradimuo nobous se
et hocontis siturum es so: quod fituro placiuisses suenim allo ie lo
di totimus ÷ incipit contra ipsas faccũ uideri: non solum &iã allud de
a qua uinum: sed& omnia miracula quo contra natura ustegũ ent sonise¬
unta siaut iftomo domulto enit absurdius ustas ipsas cor cuusales rationa
sorin as auspaner commillas primarias omniũ nas aertum cuo adusc mooũ¬
ser suorum tem potum ꝑ agero spatia: A estat orgo it adir ĩique modũ
habiles ere aacsino: siu e addistũ quo usttatis sime tõporaliatrans currunt.
siui adillum quorara & mirabilia fiunt : sicut dõfacoro placueno

Expanded text:
ndidit, cum primum simul omnia creauit, quomodo sint instiuel animalium, in suis conformationibus atque incrementis sua pro diuersitate generum diuersa spatia peragerent temporum, an ut, quemadmodum creditur factus Adam, sine ullo progressu incrementorum uirili aetate continuo formarentur? sed cur non utrumque illas credimus habuisse, ut hoc ex eis futurum esset quod facturo placuisset? si enim illo modo dixerimus, incipit contra ipsas factum uideri non solum etiam illud de aqua uinum sed et omnia miracula, quae contra naturae usitatum cursum fiunt; si autem isto modo, multo erit absurdius istas ipsas cotidianas naturae formas et species contra illas primarias omnium nascentium causales rationes suorum temporum peragere spatia. restat ergo ut ad utrumque modum habiles creatae sint, siue ad istum quo usitatissime temporalia transcurrunt, siue ad illum quo rara et mirabilia fiunt, sicut deo facere placuerit