comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ons saciari sacietas fastidiũ habere
Iolet ⁊ scimus illos dei uisionẽ quã
⁊desiderãt fastidire nõ posse quid er¬
ggo est insiut miro modo sim̃l utrũꝙͣr
cardanus quia ⁊ desiderãt et saciã¬
tuz sed desiderãt sme labore et saciã¬
cur siue fastidio.e em̃ sit ĩ desiderio ne¬
cuitas desiderantes saciant᷑ Et itere
ne sit in sacietate fastidiũ saciati desi¬
derant uidẽt ergo angeli faciẽ prĩs
S lacietatẽ sed ꝯuia sacietas ista fasti¬
diũ nescit angeli desiderant in eoos¬
prce̾ semꝑ ubicũq in scripturis sctis
pro dee angelus pomtͬ nõ patez nõ¬
hõe sctẽ sed pro ĩ carnacioĩs dispẽsa¬
cione solus filius intelligit᷑ Nñ do¬
mĩce intarnacioĩs aduẽtum discor¬
et hoĩb fecit Ro quipe nato cla¬
mauerũt angeli In cerra pax ho¬
m̃b bone uolũtatis Ber ĩcaz na¬
cionẽ ig̃i xxĩ nõ solũ deo recõsiliatus
⁊ homo uers eciã pax inter hoiẽs

Expanded text:
one satiari, satietas fastidium habere one satiari, satietas fastidium habere solet, et scimus illos Dei visionem quam et desiderant, fastidire non posse. Quid ergo est, nisi ut miro modo simul utrumque credamus, quia et desiderant et satiantur? Sed desiderant sine labore, et satiantur sine fastidio. Ne enim sit in desiderio neitas, desiderantes satiantur. Et iterum, ne sit necessitate fastidium, satiati desiderant. Vident enim angeli faciem Patris per satietatem; sed quia satietas ista fastidium nescit, angeli desiderant in eo prospicere semper. Ubicumque in Scripturis sanctis pro Deo angelus ponitur, non Pater, nos; sed pro incarnationis dispensatione solus Filius intelligitur. Ante Domini incarnationis adventum, discoret hominibus fecit. Eodem quippe nato clamaverunt angeli: In terra pax hominibus bonae voluntatis. Per incarnationem igitur Christi non solum Deo reconciliatus est homo, verum etiam pax inter homines
Abbreviated transcription (Latin):
gelos habere probãtu loquẽte dnõ ĩ
enuãgelio amẽ dico uobis quia an¬
geli eors sẽper uidẽt faciẽ prĩs mei qͦ
est in celis uñ et petrus ĩ actib aplõꝵ
cũ pulsaret ianuã dixerũt intur cꝑli
Non est petrus sed angelus eius ẽ.ssi de¬
ũ angeli cõhne̾tu ⁊ uidẽt cur petrus
apls dicit in quẽ desiderãt angeli dei cõ¬
spice̾ item si eũ nõ cõtuẽtur nec uidẽt
quomoͦ iux ͫ. sentenciã dm̃ angeli coꝵ
semꝑ uidẽt faciẽ prĩs qui ẽ in celis sed
bene utrũq ẽ Nam ueraciter credimꝰ
ꝙ deũ angeli ⁊ uidẽt et uideze desiderãt
⁊ habent ⁊ habere festinãt ⁊ amãt et
amars intũtur Si eñ̃ sic uidere deside¬
rãt ut effectu desiderni nõ ꝑfruãt᷑ deside¬
riũ hoc necessitatẽ habet necessitas ista
penalis ẽ sedbeatis angelis omĩs pena
longe ẽ quia nũꝙͣ sm̃il pena ⁊ br̃ĩtudo
cq̃ueniũt Nursũ si eos dicimꝰ dei uisi¬

Expanded text:
gelos habere probantur, loquente Domino in gelos habere probantur, loquente Domino in Evangelio: Amen dico vobis quia angeli eorum semper vident faciem Patris mei, qui est in coelis. Unde et Petrus, in Actibus apostolorum, cum pulsaret januam, dixerunt intus apostoli: Non est Petrus, sed angelus ejus est. 22. Si Deum angeli contuentur et vident, cur Petrus apostolus dixit: In quem desiderant angeli Dei conspicere? Iterum, si eum non contuentur, nec vident, quomodo, juxta sententiam Domini, angeli eorum semper videntbene utrumque est. Nam veraciter credimus quod Deum angeli, et vident, et videre desiderant: et habent, et habere festinant: et amant, et amare nituntur. Si enim sic videre desiderant ut effectu desiderii non perfruantur, desiderium hoc necessitatem habet, et necessitas ista poenalis est. Sed beatis angelis omnis poena longe est: quia nunquam simul poena et beatitudo conveniunt. Rursum, si eos dicimus Dei visi
Abbreviated transcription (Latin):
re angelice sensã Triplici em̃ modo
id ẽ subtilitate nature exꝑiẽcia tem
ciens deus quocũq̃ flagello huic iñ¬
do irascit᷑ ad mĩsteriũ uindicte a po¬
cestate angeli mittũt᷑ que tñ diurna
ptãte coercentur netãtũ noceãt ꝙͣ¬
cũ cupuĩt Boni autẽ angeli admĩ¬
sceriũ salutis huãne dexutati sũt
ut curas admĩserent i mũdi ⁊ regãt
omĩa uissir dei testante aplõ. Nõne
om̃s inquit sũy admministratorñ
sp̃s ĩmĩsteriũ missi prox̃ eos qui he̾¬
ditatẽ capiũt salutis Angeli corpa
ĩ quib hoĩbus aparẽt de suꝑno aere
sumũt solidãq spẽm excelesti elem̃
to ĩduũt ꝑ quã hũanis obtutib ma¬
infesaus demõstrent᷑ Singlẽ genter
oscendit᷑ testimonio ãgeli dameli lo¬
quẽtis Ego inquit ueni ut nũciarẽ
tibi sed p̾ncexs regni ꝑsaꝵ restitit m et
post alia. Nõ est qui me adiuuet insimi¬
chael pͥnceps noster stẽ om̃s hoiẽs an¬

Expanded text:
rae angelicae sensum. Triplici enim modo rae angelicae sensum. Triplici enim modo ordines designati sunt angelorum, quos ties Deus quocunque flagello huic mundo irascitur, ad ministerium vindictae apostatae angeli mittuntur: qui tamen divina potestate coercentur, ne tantum noceant, quantum cupiunt. Boni autem angeli ad ministerium salutis humanae deputati sunt: ut curas administrent mundi, et regant omnia jussu Dei, testante Apostolo: Nonne omnes, inquit, sunt administratorii spiritus, in ministerium missi, propter eos qui haereditatem cangeli jam, revelante Deo, noverunt. Praevaricatores angeli, etiam sanctitate amissa, non tamen amiserunt vivacem creaturae angelicae sensum. Triplici enim modo monio angeli Danieli loquentis: Ego inquit veni ut nuntiarem tibi, sed princeps regni Persarum restitit mihi. Et post alia: Non est qui me adjuvet, nisi Michael princeps vester. 21. Item omnes homines an
Abbreviated transcription (Latin):
niari eũ quia per uaria tenia di¬
uersa p̾cipit sed manens idem in¬
cõnutabilis ⁊ externus quid cuiq
cõgruũ eẽt tempori ab ip̃a etermta¬
te ĩ eius mãsit dispoĩcione cõsiliĩ nõ
usu nostro aliud deũ putari aluid pl
chritudiẽ homo manet arc per hoc
qui ita intelligit deũ corporeũ ẽẽ cre¬
dit dũ pulchritudo ⁊ magnitudo dei
ĩe deus sit ideo ds̃ dicitu simplex
siue nõ amittẽdo quod ht̃ seu quia nõ
aliud ẽ ipẽ ⁊ aliud quod ĩ ipõ est in¬
ordinate dici seir cõferri uiciis ea q̃
ordinate in deo sunt ut pote simpli¬
citas que aliqñ dicit᷑ prostulticia
plicitas est iux haut regulã et ce¬

Expanded text:
variari eum, quia per varia tempora divariari eum, quia per varia tempora diversa praecipit, sed manens idem incommutabilis, et aeternus, quid cuique congruum esset tempori, ab ipsa tamen aeternitate in ejus mansit dispositione consilii. 5. Non usu nostro aliud Deum putare, aliud puchritudine, homo manet. Ac per hoc, qui ita intelligit Deum, corporeum esse credit, dum pulchritudo et magnitudo Dei ipse Deus sit. 6. Ideo Deus dicitur simplex, sive non amittendo quod habet, seu quia non aliud est ipse, et aliud quod in ipso est. Inordinate dici seu conferri vitiis ea quae ordinata sunt in Deo patet utpote simplicitas, quae aliquando dicitur pro stultitia, plicitas est. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
scti ysidori hyspaleñ exĩ de sũmo
bono ¶ De deus sũmus ⁊ incõmu¬
cabilis sit¬
Dnniũ bonũ deus ẽ quia in¬
cõmutabilis est et corrũpi oĩ
no nõ pt̃ Creatura uo̾ bonũ sed̾
nõ sũmum est quia murtabilis est
Et dum sit quid̃ bonũ nõ tñ ẽẽ po¬
test sũmũ Quid ẽ dei ĩmortalitas
nisi eius ĩ cõmutabilitas ꝯam et
angeli ⁊ aĩe ĩmortales sũt sed ĩ¬
mutabiles nõ sũt ĩdeo solus deus
dicit᷑ ĩuortalis quia solus ĩcõnuta¬
bilis est Nam aiã moritu dũ dese¬
zente deo de bono in malũ mucat᷑᷑
sic et angelus ẽmurtatus dũ deserto
des ẽ lapsus Quod materiã habet
unĩ existat mutabile ẽ quia de infos¬
mi ad formã transit Quod uo̾nõ ht̃¬
materiã ĩmutabile ẽ sicut deus utiq
ẽ Bene ac substancialite sũt ista in
deo id est incorrupcio ĩmortalitas
ĩcõnutabilitas inde ⁊ m̾ito cũcte s¬
ponitur creatire Opus nõ consiliũ
apud deũ credimus mutari nec ua

Expanded text:
M. Quod Deus summus et incommutabilis sitSummum bonum Deus est, quia incommutabilis est, et corrumpi omnino non potest. Creatura vero bonum, sed non summum est 116, quia mutabilis est; et dum sit quidem bonum non tamen esse potest et summum. 2. Quid est Dei immortalitas, nisi ejus incommutabilitas? Nam et angeli et animae immortales sunt, sed immutabiles non sunt; ideoque solus Deus dicitur immortalis, quia solus incommutabilis est. Nam anima moritur, dum, deserente Deo, de bono in malum mutatur, sic et angelus, dum, deserente Deo, est lapsus. 3. Quod materiam habet, unde existat, mutabile est, quia de informi ad formam transit. Quod vero non hamateriam, immutabile est, sicut Deus utique est. Bene, ac substantialiter sunt ista in Deo, id est, incorruptio, immortalitas, incommutabilitas. Unde et merito cunctae praeponitur creaturae. 4. Opus non consilium, apud Deum credimus mutari; nec 117
Abbreviated transcription (Latin):
Discat hũana miseria ꝙ ea cauisa
cicius prouocet᷑ deus p̃stars uoeniã
dũ ĩfrrmo cõpatit᷑ hoĩ quia iõe hẽ¬
sa aia detinet᷑ Apostat uo̾ ange¬
a ideo ueniã nõ habent ꝯuinca¬
nalis sragilitatis nulla i firitate
grauati sũt ut peccarẽt hoiẽs añt
post pctm̃ idcirco reu̾tunt᷑ ad uei¬
ã po quod exlutes materia põdus
traxerũt ĩfirmitatis. ¶deoq peo ĩfir¬
ma carnis cõdicione reditus patet
hoĩ ad salutẽ sicut ⁊ psalmꝰ dicit Ip¬
se scit figniẽtũ nr̃m men̾ito dñe ꝙ¬

Expanded text:
iseria quod ea causa citius provocetur Deus praestare veniam, dum infirmo compatitur homini, quia ipse sa anima detinetur. 11. Apostatae angeli ideo veniam non habent, quia carnalis fragilitatis nulla infirmitategravati sunt, ut peccarent: homines autem post peccatum idcirco revertuntur ad veniam, propter quod ex lutea materia pondus traxerunt infirmitatis, ideoque pro infirma carnis conditione, reditum patet hominis ad salutem: sicut et Psalmus dicit: Ipse scit figmentum nostrum. Memento D
Abbreviated transcription (Latin):
tempa nõ eẽt tempns sed esset et̾m¬
tas nec mutarẽtu temꝑa sed starẽt
bere nõ dei uerbi causa dicimꝰ pro p̃¬
senti teneo codicẽ pro p̃terito tenui
pro futuro tenebo Onu̾sitatẽ uo̾ deꝰ
tenet et pro tenuit ⁊ tenebit tenet
dicit᷑ sed nec ipõꝵ angeloꝵ discessio
accessione ẽ tempoꝵ Nam duas ẽs̃
in creaturit res quib uicissitudo tẽ¬
ista q̃ temporalite ĩa uoluũt᷑ forma¬
zẽtu nec ipĩ utiq ualebat tempꝰ
Temput igit᷑ nõ ad eas creaturat
que sup celos sũt sed ad eas q̃ sub ce¬
lo sũt ꝑtinere cognoscit᷑ Non em̃
angelis accedũt tempa uel sucie¬
dũt sed nobis qui sub celo uersam᷑
in hoc insimo mundo ¶ De tẽpib¬

Expanded text:
tempora, non esset tempus, sed aeternitempora, non esset tempus, sed aeternitas; nebere, non Dei. Verbi causa, dicimus pro praesenti, teneo Codicem; pro praeterito, tenui; pro futuro, tenebo. Universitatem vero Deus tenet; et pro tenuit, et tenebit, tenet dicitur. 3. Sed nec ipsis angelis decessio accessiove est temporum. Nam duas esse in creaturis res, quibus vicissitudo temista quae temporaliter jam volvuntur formarentur, nec ipsi utique valebat tempus. Tempus igitur non ad eas creaturas, quae supra coelos sunt, sed ad eas quae sub coelo sunt pertinere cognoscitur. Non enim angelis accedunt tempora, vel succedunt, sed nobis, qui sub coelo versamur in hoc infimo mundo. 127 CAP
Abbreviated transcription (Latin):
tua ac si dicat᷑ da nobis cogincionẽ
sicut pro uerbis q̃ ꝑ linguã fuĩt se¬
pe dicimꝰ illa et illa lingua ita et
pro uerbo os dei poit᷑ quia uios
e ut uerba ors formẽtur Et si uo¬
lueris gene locuciõis illo demõstia¬
re quo is qui efficit ꝑ id quod effi¬
citu noĩatur bene os pro uerbo po¬
i sicut lingnã pro uerbit sicut ina¬
mis pro litteris Uestigia dei sũt qͥ¬
b mũc deus per speculũ agnoscit᷑ ad
p̾fectũ u̾o om̃nipotent reperit᷑ dũ
in futuro facie ad faciẽ quibusq elec¬
tis p̾sentabit᷑ ut ixãm speciẽ cõtẽ¬
plentu cuiꝰ mĩc uestigia cõp̃hen¬
dere conãtu et hoc ẽ ꝙ ꝑ speculũ
ma tempora p̃̾cedit ¶Ca uin¬
diuina eternitas nec in deo p̃¬
teritum p̾sens futuꝵ ne aliquod cre¬
dit᷑ sed omia p̾sencia in eo dicũtu
quia eteznitats sua cũcta cõplecti¬
tuz Dlio quĩ mutabilis ẽ deus cre¬
dendus si ei successiones tempoꝵ as
scribũtu Sisemꝑ aliqͣ eeñt cũ deo

Expanded text:
is cognitionem sicut pro verbis, quae per linguam fiunt, saepe dicimus illa et illa lingua, ita pro Dei verbo os ponitur, quia mos est ut verba ore formentur. Et si volueris genere locutionis illo demonstrare, quo is qui efficit per id quod efficitur nominatur, bene os pro verbo ponis, sicut linguam pro verbis, sicut manum pro litteris. 10. Vestigia Dei sunt, quibus nunc Deus per speculum agnoscitur. Ad perfectum vero omnipotens reperitur, dum in futuro facie ad faciem quibusque electis praesentabitur, ut ipsam speciem contemplentur, cujus nunc vestigia comprehendere conantur; et hoc est quod per speculum Omnia tempora praecedit divina aeternitas, nec in Deo praeteritum, praesens, futurumve aliquod creditur, sed omnia praesentia in eo dicuntur, quia aeternitate sua cuncta complectitur. Alioquin mutabilis est Deus credendus, si ei successiones temporum ascribuntur. Si semper aliqua essent cum Deo
Abbreviated transcription (Latin):
poterit quia ille omia circũ quaq cõ¬
scringit Cũcta em̃i int̾ diuim uidicii
potenciã coartantu siue que cõti¬
nenda sunt ut salua sint sue que
amputanda sũt ut pereant Mul-¬
latenus ergo diciuius posse effuge
deũ quẽpiam. Qui enñ eũ nõ ht̃

Expanded text:
ia circumquaque constringit. Cuncta enim intra divini judicii omnipotentiam coarctantur, sive quae continenda sunt, ut salva sint, sive quae amputanda sunt, ut pereant. Nullatenus ergo dicimus posse effugere Deum quempiam. Qui enim eum non habet
Abbreviated transcription (Latin):
tu fidelib cõminẽ uitã ĩ sclõ a¬
gẽtib atq alia sclõ huic renũcian¬
t̾ib illis em̃̃ dicit᷑ ut sua omĩa bñ ge¬
⁊ at istis ut sua õma derelinquãt Illi
Sceptis gn̾alib ascringũtur isti p̃¬
cepta gen̾alia ꝑ̾fectius uiuẽdo trã¬
scendũt d ꝑfectũ nõ sufficit insuut
abu egatuz om̃ib sus eciã se ipm̃¬
quisq abneget sed quid ẽ se ixm̃ ab¬
negare insi uolũtatib ꝓpriis ⁊ enũci¬
ars ut qui supbus erat sit humilis
qui iracũdus ẽẽ studeat mãsuetus
Nãsiita quisq renũciet q̃ possidet

Expanded text:
tur fidelibus communem vitam in saeculo agentibus atque alia saeculo huic renuntiantibus. Illis enim dicitur ut sua omnia bene gerant, istis ut sua omnia bene derelinquant. Illi praeceptis generalibus astringuntur, isti praecepta generalia perfectius vivendo trascendunt. Ad perfectum non sufficit, nisi abnegatis omnibus suis, etiam seipsum abneget. Sed quid est seipsum abnegare, nisi voluptatibus propriis renuntiare? Ut qui superbus erat, sit humilis; qui iracundus, esse studeat mansuetus. Nam si ita quisque renuntiet
Abbreviated transcription (Latin):
tim uicioꝵ excipit᷑ fluxn Ofulus
dextez scandalisans quẽ euelli
dus p̾cepit uita cõtemplatiua ẽ
Duo ocłi in facie acciua uita ⁊ cõ¬
templatiua in hoĩe Qui igitur
ꝑ cõtẽ placionẽ ceciderit ĩ errorẽ
melius est si euellat cõtemplaci¬
oms oclũi seruãs sibi unũ uite
actu alis obtutũ ut utilius illi ꝑ
simplicẽ actionẽ ize ad uitã ꝙ ꝑ cõ¬
templaciõĩs errorẽ mitti ĩ gehẽnã
Texe mens ad sũma ab imus erigi¬
tur ⁊ sepe asũmis ad infuna ponde
carius inclinata reflectitur Multos
deus excranalib sua grã uisitat
⁊ ad cõtemplaciõĩs fastigiũ eleuat
multosq a cõtempla cione iusto in¬
dicio desezit ⁊ lapsos in terremt opi
cara sũt sc̃i uelut aduersa resu¬
guĩt plusq aduersitatib mũdi gau¬

Expanded text:
tim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus tim vitiorum excipitur luxu. 10. Oculus dexter scandalizans, quem evelli Dominus praecepit , vita contemplativa est. Duo oculi in facie, activa vita et contemplativa in homine. Qui igitur per contemplationem docebit errorem, melius est si evellat contemplationis oculum, servans sibi unum vitae activae obtutum, ut sit utilius illi per simplicem actionem ire ad vitam, quam per contemplationis errorem mitti in gehennam. 11. Saepe mens ad summa ab imis erigitur, et saepe a summis ad infima pondere carnis reclinata reflectitur. 12. Multos Deus ex carnalibus sua gratia visitat, et ad contemplationis fastigium elevat. Multosque a contemplatione justo judicio deserit, et lapsos in terrenis opehara sunt, sancti velut adversa refugiunt; plusque adversitatibus mundi gau
Abbreviated transcription (Latin):
asecreto cõtemplacioĩs egrediũt᷑ ad
publicũ actionis ita zuzsus ab actioĩs
tiis zeuertũtur ut nitus deũ laudẽt
tere nnisi esce solius obtentur ita ⁊ sc̃ĩ a
cõtemplacione ad actualẽ uitã inter¬
dũ reflectũtu cõsiderãtes illa sũma
sic ẽs utilia ut tñ ista humilia sit pau¬
lulũ nostre indigencie necessaria In
actine uits gn̾e hũana ĩtencio ꝑseue¬
rãter incedit in cõtemplaciõe ãt sese
pinterualla resuunt qui a diutur¬
intate cõtemplandi lassatur Disio
aĩa liuĩ in ezechiele que ibant ⁊ nõ
reuertebant᷑ ꝑtinet ad uite acti¬
ue ꝑseuerãciam ⁊ iteze ea aĩalia
quẽ ibant ⁊ re uertebant᷑ ꝑtinet
ad cõteniplatire uite mensuram
in qua dũ quisq intenderit sua re¬
uerberatꝰ infirmitate reflectit᷑ atꝙ
iteꝵ renonata ĩtencione ad ea uñ
descenderat zursus erigit᷑ Ad si¬
eri in actiua uita nõ pt̃̾ de quã si
quisq deflectat uel ad modicũ sta¬

Expanded text:
a secreto contemplationis egrediuntur ad publicum actionis, ita rursus ab actionis tionis revertuntur: ut intus Deum laudent, tere, nisi esccontemplatione ad actualem vitam interdum reflectuntur, considerantes illa summa sic esse utilia, ut tamen ista humilia sint paululum nostrae indigentiae necessaria. 8. In activae vitae genere humana intentio perseveranter incedit; in contemplatione autem sese per intervalla resumit, quia diuturnitate contemplandi lassatur. 9. Visio animalium in Ezechiele, quae ibant, et non revertebantur , pertinent ad vitae activae perseverantiam; et iterum ea animalia, quae ibant et revertebantur, pertinent ad contemplativae vitae mensuram, in qua dum quisque intenderit, sua reverberatus infirmitate reflectitur; atque, iterum renovata intentione, ad ea unde descenderat rursus erigitur. Quod fieri inactiva vita non potest, de qua si quisque reflectat vel ad modicum, sta
Abbreviated transcription (Latin):
cõturbant᷑ Qui aũt eũ odiũt nec se¬
quiit᷑ interne quietis trãquillitate
fruẽtes future pacis ⁊equiẽ quã illic
scli separãt¬
ncti uiri fũditꝰ sclõ renũciãtes
ita huic mũdo moriũtu ut soli
deo uiuere delectẽtur quãtoq ab huiꝰ
sclĩ cõuersacione se subtrahũt tãto
ĩterne mẽtis a cie psenciã dei ⁊ ãgeli¬
ce societatis frequẽtiam cõtẽplantu
Maloꝵ tã praua sũt oꝑa manifesta
ut hii qui supnã patriã desiderant
nõ solũ morẽs eoꝵs sed et cõsorcia fu¬
giant Quid eciam corpalitez sexa¬
ri desiderant ab unnquis ut eoꝵ nõn
ĩuolu ãtur delictis Nõmilli ⁊ si nor

Expanded text:
conturbantur. Qui autem eum odiunt, nec seconturbantur. Qui autem eum odiunt, nec sequuntur, internae quietis tranquillitate fruentes, futurae pacis requiem, quam illi saeculi separantncti viri funditus saeculo renuntiantes, ita huic mundo moriuntur, ut soli Deo vivere delectentur; quantoque ab hujus saeculi conversatione se subtrahunt, tanto internae mentis acie praesentiam Dei, et angelicae societatis frequentiam contemplantur. 2. Malorum tam prava sunt opera manifesta, ut hi qui supernam patriam desiderant, non solum mores eorum, sed et consortia fugiant. Quidam etiam corporaliter separari desiderant ab iniquis, ut eorum non involvantur delictis. Nonnuli, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
palia qͣsi herbe uirẽtes arescũt ⁊ trã¬
seunt ideoq ⁊ peterins rebus que
nũꝙ arescũt recte ista dei sernus
cõtempint quia ĩ eis scabilitatẽ nõ
aspicit Qui post renũciacionẽ mũ¬
di ad suꝑnã patriã sctĩs desiderips in¬
hiat ab hac etezna ĩtencione qͣsi q̃¬
busd̃ pẽme subleuatꝰ erigit᷑ ⁊ ĩ quo
lapsus erat ꝑ gẽmitũ cõspicit ⁊ ubi
ꝑueni̾t cũ gaudio magno ĩtendit Qͥ
uo̾ a cõtemplacioĩs zequie reflexus
ĩ curis huiꝰ scli incidit si ad memoriã
sui zeuertatu ꝓtinus ingemiscit
quãtũq fueriñt tranquilla que per¬
didit ⁊ ꝙ cõfusa suit in quib cecidit
ex ixã laboris sui difficultate cogno¬
scit Quid em̃ in hac uita laborio¬
suis ꝙ terreis desideriis estuare ãt
quid hic securiꝰ ꝙͣ huiꝰ scli inchil ap¬
pete Qui em̃ huc̃ mũdũ diligũt t᷑¬
bulẽtis eius curis et sollicitudinibus

Expanded text:
poralia, quasi herbae virentes, arescunt et tranporalia, quasi herbae virentes, arescunt et transeunt; ideoque pro aeternis rebus, quae nunquam arescunt, recte ista Dei servus contemnit, quia in eis stabilitatem non aspicit. 304 7. Qui post renuntiationem mundi ad supernam patriam sanctis desideriis inhiat, ab hac terrena intentione, quasi quibusdam pinnis, sublevatus erigitur, et in quo lapsus erat, per gemitum conspicit, et ubi pervenerit, cum gaudio magno intendit. Qui vero, a contemplationis requie reflexus, in curas hujus saeculi incidit, si ad memoriam sui revertatur, protinus ingemiscit; quantumque fuerint tranquilla quae perdidit, et quam confusa sint in quibus cecidit, ex ipsa laboris sui difficultate cognoscit. Quid enim in hac vita laboriosius quam terrenis desideriis aestuare? Aut quid hic securius quam hujus saeculi nihil appetere? Qui enim hunc mundum diligunt, turbulentis ejus curis et sollicitudinibus
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝓsperatꝰ seriis aũt dei cũcta huiꝰ
mũdi cõtraria sunt ne dũ ista aduer¬
sa senciũt ad celeste desideriũ ardenciꝰ
ecitent᷑ magna apud deũ ⁊ esulget
grã qui huic mũdo cõtẽptilis fuerit
Niã ren̾a necesse ẽ ut quẽ mũdus odit
diligat᷑ a deo Ectõs uiros in hoc sclo
legimꝰ pegrinos ẽẽ ⁊ hospites uñ
⁊ rep̃hendit᷑ petrus ꝙ tabernachñ in
monte fieri cogitrant quia sct̃is ĩ hoc
mũdo tabernaclũ nõ est quib pa¬
cria ⁊ domus in celo ẽ Octĩ uiri iõ
cõtempne̾ cupiũt mũdũ ⁊ motũ m̃¬
tis ad supna reuocare ut ibi se recol¬
ligant uñ defluxerũt ⁊ inde se sub¬
trahãt ubi dispsi sunt iusti qui reb
honoribusq ac uite blãdimẽtis re¬
nũciant puide se ab omi terrena pos¬
sessione mortificãt ut deo uiuãt idõ¬
q scli huiꝰ blãdicias calcãt ut uali¬
diores ad uitã illã de huiꝰ uite mor
tificatõe cõsurgant Cũcta quipe tẽ¬

Expanded text:
cta hujus mundi contraria sunt; ut dum ista adversa sentiunt, ad coeleste desiderium ardentius excitentur. 3. Magna apud Deum refulget gratia, qui huic mundo contemptibilis fuerit. Nam revera necesse est ut quem mundus odit diligatur a Deo. 4. Sanctos viros in hoc saeculo legimus peregrinos esse, et hospites ; unde et reprehenditur Petrus quod tabernaculum in monte figere cogitauibus patria et domus in coelo est. 5. Sancti viri ideo contemnere cupiunt mundum, et motum mentis ad superna revocare, ut ibi se recolligant, unde defluxerint, et inde se subtrahant, ubi dispersi sunt. 6. Justi, qui rebus honoribusque, ac vitae blandimentis renuntiant, proinde se ab omni terrena possessione mortificant, ut Deo vivant; ideoque saeculi hujus blanditias calcant, ut validiores ad vitam illatificatione consurgant. Cuncta quippe tem
Abbreviated transcription (Latin):
De tepore monachorũ ¶ Ca xix¬
Ui nõ rigida intencione monachi
professionẽ sectant᷑ quãto suxin
am̃oris iopoĩtũ dissolute appetũt tã¬
to procliuiꝰ ad mũdi amorẽ denuore¬
ducũt᷑ Mã ꝓfessio nõ ꝑfecta p̃sentis
uite repetit desideria in quib ⁊ si nõ¬
dñ semonachus alliget oꝑe iã tñ alli¬
gat cogitacioĩs aniore Conge quizoe
a deo ẽ ãmꝰ cuihec adhuc uita dul¬
cis ẽ iste em̃ quid de supins appetat
quid ut dennifimuis furgĩat nesciat. Nã
sicut scriptum est qui appoint sciẽci¬
ã apponit et dolorẽ Quãtũ em̃ quisq
potuerit supna scire q̃ appetat tãto
deinisums ãcriris quib inheret dolere
Mliseri escote lugete ⁊ plorats risus ue¬
ste in luctũ cõuertatu ⁊ gaudiũ ĩme

Expanded text:
De tepore monachorum. 1. Qui non rigida intentione monachi professionem sectantur, quanto superni amoris propositum dissolute appetunt, tanto proclivius ad mundi amorem denuo reducuntur. Nam professio non perfecta praesentis vitae repetit desideria; in quibus etsi nondum se monachus alliget opere, jam tamen alligat cogitationis amore. Longe quippe a Deo est animus, cui haec adhuc vita dulcis est. Iste enim quid de supernis appetat, quid de infimis fugiat, nescit. Nam sicut scriptum est: Qui apponit scientiam, apponit et dolorem. . 2. Quantum enim quisque potuerit superna scire, quae appetat, tanto de infimis acrius quibus inhaeret dolere Miseri estote, lugete, et plorate, risus vester in luctum convertatu
Abbreviated transcription (Latin):
⁊esib uirgiis ĩuoluũtur ⁊ prosue¬
rũt interdum ordinata disclecio
ẽ dũ negat᷑ pximo qd̾ p̃statur ex¬
traneo ut noueris nõ ꝓhiberi pie¬
tatis officiũ sednegari carnalitat
affectũ Parẽtib em̃ carnaliter
ita nec parẽtes odio a nobit haben¬
di sunt sed eoꝵ ĩpedimẽta q̃ nos ab
cepit anobis parẽtes odire sicut et
loꝵ archã dei gestãtet. am sicut ille
pignoꝵ affectib arecto itine mimie
digresse sunt ita et ui scts mũdo renũ¬
cians darentele obtentu nõ debet a
a deo mũdi amore s̃pediuntu¬

Expanded text:
rensibus jurgiis involvuntur, et pro suorensibus jurgiis involvuntur, et pro suount. 5. Interdum ordinata discretio est, dum negatur proximo quod praestatur extraneo, ut noveris, non prohiberi pietatis officium, sed negari carnalitatis affectum. Proximis enim carnaliter ita nec parentes odio a nobis habendi sunt, sed eorum impedimenta, quae nos ab aecipiat nobis parentes odire, sicut etlorum, arcam Dei gestantes. Nam sicut illae pignerum affectibus a recto itinere minime digressae sunt, ita et vir mundo renuntians, parentelae obtentu non debet a a Deo mundi amore praepediuntu
Abbreviated transcription (Latin):
ris eꝵ familiariũ implicant᷑ qnͣ¬
to se reꝵe studiis occupant canto a
caritate diuina seipõs separãt O
siñil ⁊ terreis parere curis ⁊ diui¬
nis exercere saident utrũq cõplec¬
tere sinĩl nõ ualent Nã duras curas
aziter ĩesse pectori huãno nõ posse
⁊ duob sermẽtem dominis utrisq
placere difficile ẽe Nisi prius a secre¬
ciorib cordis expellatu ĩportuna se¬
clãzium multitudo curaꝵ aiã q̃ int̾n¬
secus iacet neq̃ꝙͣ resurgit. Nã dum
se ꝑ ĩnumeras scli cogitaciones sꝑ¬
gĩt ad cẽsideracionẽ sui se nullatẽnꝰ
colligit Aguitur eoꝵ tepor qui deo
uacare uolentes ⁊ mũdo renũciant
⁊ curas ꝓprias aspnant᷑ sed dũ ꝓpi¬
quoꝵ u̾tilitates ꝓcurant a dei amo¬
se debet sue pinquitati ne dũ illis
gram cairiñs prescare studet ipẽ a
spiritali ꝓoĩto n eq̃ꝙͣ dechinet m̃l¬
ti eñ monachoꝵe amore parẽtũ
nõ solum terrenis curis sed eciã fo¬

Expanded text:
licantur, quanto se rerum studiis occupant, tanto a charitate divina seipsos separant. Qui simul et terrenis 308 parere curis et divinis exerceri student, utrumque complecti simul non valent. Nam duas curas pariter inesse pectori humano non posse; et duobus servientem dominis, utrique placere difficile est. 2. Nisi prius a secretioribus cordis expellatur importuna saecularium multitudo curarum, anima, quae intrinsecus jacet, nequaquam resurget. Nam dum se per innumeras saeculi cogitationes spargit, ad considerationem sui se nullatenus colligit. 3. Arguitur eorum tepor qui, Deo vacare volentes, et mundo renuntiant, et curas proprias aspernantur; sed dum propinquorum utilitates procurant, a Dei amose debet suae propinquitati, ut dum illis gratiam carnis praestare studet, ipse a spirituali proposito nequaquam declinet. Multi enim monachorum amore parentum non solum terrenis curis, sed etiam fo
Abbreviated transcription (Latin):
que hoiem̃ suis errorib illicit ⁊ ꝑ lui¬
gue ornam̃ta laqueos dulces asꝑgit
Nichil aluid agit amor mũdañe sci¬
encie nisi extollere laudib hoĩem
Nam quãto maiora fuerint littera¬
ture studia tanto ammꝰ arrogancie
fastu inflatus maiore ĩtum escit iac¬
cancia dñ ⁊ bñ psalmus ait Quia
nẽ cognoui litteratuzã introibo ĩpo¬
tencias dñ Simpliciorib litterit
nõ ẽ p̾ponẽdꝰ fucus gramatice artis
meliores sũt enn cõmunes littere qz
simpliciores ⁊ ad solã humilitatẽ le¬
gẽciũ ꝑtinẽtes ille uo̾ nequiores q
ingerunt hoĩb dinciosam mẽtis ela¬
cionẽ. Aeliorẽs esse gramaticos ꝙͣ
hereticos heretici em̃ haustũ leciferi
adhibita autẽ collacioẽ maiorẽ ĩtelligẽ¬
ciã p̾bet Melius ẽ eiñ cõferrs qi lege
Collacio autẽ docibilitatẽ facit Nam
ꝓpoĩtis interroracionib cũctacio

Expanded text:
quae hominem suis erroribus illicit, et per linquae hominem suis erroribus illicit, et per linguae ornamenta laqueos dulces aspergit. 298 9. Nil aliud agit amor mundanae scientiae, nisi extollere laudibus hominem. Nam quanto majora fuerint litteraturae studia, tanto animus arrogantiae fastu inflatus majore intumescit jactantia. Unde et bene psalmus ait: Quia non cognovi litteraturam, introibo in potentias Domini . 10. Simplicioribus litteris non est praeponendus fucus grammaticae artis. Meliores sunt enim communes litterae quia simpliciores et ad solam humilitatem legentium pertinentes, illae vero nequiores, quia ingerunt hominibus perniciosam mentis elationem. 11. Meliores esse grammaticos quam haereticos. Haeretici enim haustum lethiferi adhibita autem collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. 2. Collatio autem docibilitatem facit. Nam propositis interrogationibus cunctatio
Abbreviated transcription (Latin):
cia uerbi sed in ostensione sp̃s hoiẽs
ad fidẽ ꝑducerẽtu. Nã si dyaletici a¬
cumĩs uersucia aut rechorice artis
eloquẽcia editi esent nequaꝙͣ puta¬
retur fides xoxĩ in dei uirtute sedmn
elo quẽcie huãne argum̃tis cõsiste
nec quẽꝙͣ crederenuis ad fidẽ diuino
ĩspiramine prouocari sed pocurs u̾¬
boꝵ calliditate sedilei Duũs seclãris
doctrina spumĩatib uerbis resonans
ac ꝑ se eloquẽcie tumorẽ attollens
ꝑ doctrinã simplicẽ ⁊ humilẽ xxĩe¬
uacuata ẽ sicut scriptũ ẽ Nõne scril¬
tã fecit deus sapiẽciã huiꝰ midi fasti¬
diosis atq loquacib scripture scte mi¬
mis põ sermonẽ simplicẽt placent
Gentili eñ eloquẽcie cõbarata uide¬
tur illis indigna Ꝙ si aiõ humili mi¬
steria euis ĩcendant cõfestim aduer¬
tunt quãtum excelsa sũt que ĩ illis
despicuĩt in lectione nõ uerba sed
ueritas s̃ amãda Sepe aũt reperit᷑
simplicitas ueri dica et cõpoĩta falsitas

Expanded text:
erbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducantur. Nam si a dyaletici acuminis versucia aut rethorice artis eloquencia editi essent, nequaquam putaretur fides Christi in dei virtute, sed in eloquencie humane argumentis existenec quemquam crederemus ad fidem divino inspiramine provocari, sed potius verborum calliditate seduci. 6. Omnis saecularis doctrina spumantibus verbis resonans, ac se per eloquentiae tumorem attollens, per doctrinam simplicem et humilem acuata est, sicut scriptum est: Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ? 7. Fastidiosis atque loquacibus Scripturae sanctae minus propter sermonem simplicem placent. Gentili enim eloquentiae comparata videtur illis indigna. Quod si animo humili mysteria ejus intendant, confestim advertunt quam excelsa sunt quae in illis despiciunt. 8. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Saepe autem reperitur simplicitas veridica, et composita falsitas,
Abbreviated transcription (Latin):
cut ait apłs̾ cãtantes in cordib urĩs
hoc ẽ nõ solũ uoce sed et corde psallẽ¬
tes uñ ⁊ alibi p sallã spũ psallã ⁊ in
te. sicut et orõnib ⁊egimu ita psal¬
moꝵ scudiis delectaniuz psallendi eñ
utilitas tristia corda cõsolatu graci¬
ores mẽtes facit fastidiosos oblectat
ĩertes exsuscitat ꝑctõres ad lam̃ta
ĩuitat. Nã ꝙͣuis dura siñt carnaliũ
corda statim ut psalmi dulcedo ĩsonue
rit ad effectum pietatis auñ eoꝵe in
modulacione canẽtis maio nascitur
cõpunctio cordis .Multi em̃ reperiũ¬
tuz qui cantus suauitate cõmoti sua
crinuã plangñt atq ex ea parte in¬
gis flectũtu ad lacrimas ex qua
psallentis ĩsouuerit dulcedo suauis¬
dio pctõꝵ effundit᷑ psalmoꝵ aũt de¬
cantacio ꝑetuã dei laudẽ demõstrat¬

Expanded text:
cut ait Apostolus: Cantantes in cordibus vestris , cut ait Apostolus: Cantantes in cordibus vestris , hoc est, non solum voce, sed et corde psallentes. Unde et alibi: Psallam spiritu, psallam et mente . 31. Sicut orationibus regimur, ita psalmorum studiis delectamur. Psallendi enim utilitas tristia corda consolatur, gratiores mentes facit, fastidiosos oblectat, inertes exsuscitat, peccatores ad lamenta invitat. Nam quamvis dura sint carnalium corda, statim ut psalmi dulcedo insonuerit, ad effectum pietatis animum eorum modulatione canentis major nascitur compunctio cordis. Multi enim reperiuntur qui, cantus suavitate commoti, sua crimina plangunt, atque ex ea parte magis flectuntur ad lacrymas, ex qua psallentis insonuerit dulcedo suavisdio peccatorum effunditur; psalmorum autem decantatio pe
Abbreviated transcription (Latin):
seueranter orantes nõ ato exaudĩm
utilitatis nr̃e ẽ nõ adu̾sitatis Gexe
eñ multos deus nõ exaudit ad uo¬
luntatẽ ut ex audiat ad salutẽ Mul¬
ti orantes nõ exandiũtu quia pro¬
uidendo illis deus meliora ꝙ petũt
reseruat sicut cõtingere solet par¬
uilis qui ne in scolis uapulẽt dñ
exorãt sednõ datu illis postulacio¬
nis efectus ꝯuia ĩpedit᷑ talis audici¬
o ad ꝓsctm̃.Nõ alite q̃busd̃ cõtĩgit
electis Dex̃cant em̃ deũ pro nõnul¬
lis uite huiꝰ cõmodis uel aduersit
prouidẽcia uo̾ diuina tempaliter e¬
oꝵ desiderio minime cõsulit quia
depronut᷑ Prop̾um autẽ ypocrita¬
⁊ ẽ oferre se in or̃ons uidentib qͥ¬
exandiũtur hoiẽs adeo quasi pluri¬
nus eũ uerbis conẽtus inflectere iie¬
q eñ cõciliat eũ multiplex orãtis
sermo sed pura sinceraq oracionit᷑
bonũ eciã ⁊ sono uocis deum spitalib
ymnis glorificars Nichil est sola uo¬
ce cauere sme cordis intenciõe sedsi¬

Expanded text:
perseveranter orantes non cito exaudimur, utilitatis nostrae est, non adversitatis. Saepe enim multos Deus non exaudit ad voluntatem, ut exaudiat ad salutem. 26. Multi orantes non exaudiuntur, providendo illis Deus meliora quam petunt, sicut contingere solet parvulis, qui, ne in scholis vapulent, Deum exorant. Sed non datur illis postulationis effectus, quia impeditur talis auditionim Deum pro nonnullis vitae hujus commodis, vel adversis. Providentia vero divina temporaliter eorum desiderio minime consulit, quia depromitur. 28. Proprium autem hypocritarum est offerre se in oratione videntibus; quexaudiuntur homines a Deo, quasi plurimis eum verbis conentur inflectere. Neque enim conciliat eum multiplex orantis sermo, sed pura sinceraque orationis bonum et sono vocis Deum spiritualibus hymnis glorificare. Nihil est sola voce canere sine cordis intentione; sed, si
Abbreviated transcription (Latin):
intencione recedũt qui ⁊ si cõmunes
sũt cõuersations discreti sunt tñ cor¬
de uel ope Et licet sepe in medio caz¬
nalui uitã deꝰ ꝑtegat electoꝵ tñ
satis rarũ est uc quisq inte scli uo¬
luptates poĩtus a uiais maneat illi¬
batus ĩ quib ⁊ sinõ cito ĩplicetu a¬
ẽẽ poterit qui piclõ prouus fuit
Uia snĩ ostendiculo uita monachi sñ
cupiditatis ⁊ tuoris ĩpedimẽdo Dũ
eñ quisq a cõsorcio mũdi abstrahit᷑
nes cupiditas eũ obligat cõsenciẽ¬
tem nec cruciat senciẽtem Bonum
ẽ corꝑaliter zemotũ ẽẽ amãdo sed
multo ẽ meluis uolũtate utrũq uo̾ ꝓ¬

Expanded text:
intentione recedunt; qui etsi communes sunt conversatione, discreti tamen sunt corde vel opere. Et licet saepe in medio carnalium vitam Deus protegat electorum, tamen satis rarum est ut quis inter saeculi voluptates positus a vitiis maneat illibatus, in quibus etsi non cito implicetur, aesse poterit, qui periculo pia sine offendiculo, vita monachi, sine cupiditatis et amoris impedimento. Dum enim quisque a consortio mundi abstrahitur, nec cupiditas eum obligat consentientem, nec cruciat sentientem. Bonum est corporaliter remotum esse a mundo, sed multo est melius voluntate. Utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
ram adulterando corrũpũt sailic uel
adñçiẽdo que ĩpia sũt uel aufferẽdo q̃
monita teneamus q̃ recta sũt ⁊ refu¬
tenuus q̃ cõtraria ueritati existũt sic¬
qz ĩbonis inscruamuz ut amalis il¬

Expanded text:
ram adulterando corrumpunt, scilicet vel ram adulterando corrumpunt, scilicet vel adjiciendo quae impia sunt, vel auferendo quae monita, et teneamus quae recta sunt , et refutemus quae contraria veritati existunt; sicque bonis instruamur, ut a malis il
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s docuit nõ se quũtu de qua idẽ dñs
dicit In hoc cognoscent om̃s quia me¬
i estis disciplĩ si dilectionẽ inter uor̾
habueritis scripturas heretici sano
sensu nõ sapiñt sed eas ad errorẽ pra¬
ue intelligẽcie ducũt neq semetipõs
eaze sensibus subdũt sed eas puerse
ad errorẽ ꝓoriũ ꝑtrahũt Doctores er¬
roꝵe prauis ꝑsuasionib ita ꝑ argu¬
m̃ta fraudulencie illigãt auditores¬
suos ut eos quasi in labyrinthũ ĩpli¬
cent a quo exire uix ualent Tanta
ẽ hereticoꝵe calliditas ut falsa ueris
malaq bonis ꝑ misceãt salutaribusq¬
rebus plerũq erroris sui uirus interse¬
ũt quo facilius possint pranitatẽ pu̾¬
si doginatis subspecie ꝑsuadere ueri¬
catis Plerũq sub noĩe catholicoꝵ doc¬
toꝵ heretici suc dicta cõscribũt ut in¬
dubitãte lecta credantu Mõnũꝙͣ¬
eciã blasphennas suas latenti dolo

Expanded text:
Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus Christus docuit, non sequuntur; de qua 294 idem Dominus dicit: In hoc cognoscent omnes quia mei estis discipuli, si dilectionem inter vos habueritis. 4. Scripturas haeretici sano sensu non sapiunt, sed eas ad errorem pravae intelligentiae ducunt; neque semetipsos earum sensibus subdunt, sed eas perverse ad errorem proprium pertrahunt. 5. Doctores errorum pravis persuasionibus ita per argumenta fraudulentiae illigant auditores, ut eos quasi in labyrinthum implicent, a quo exire vix valeant. 6. Tanta est haereticorum calliditas, ut falsa veris, malaque bonis permisceant, salutaribusqrebus plerumque errorum virus interserant, quo facilius possint pravitatem perversi dogmatis sub specie persuadere veritatis. Plerumque sub nomine catholicorum doctorum haeretici sua dicta conscribunt, ut indubitanter lecta credantur. Nonnunquam blasphemias suas latenti dolo
Abbreviated transcription (Latin):
qui a sup bie mibe p̃pedĩtur sem¬
lia humilib et bene ad dm̃ ĩtrãti¬
bus patẽt prauis autẽ atq supez¬
ꝙiuis diuina eloqͥa ĩ lectõe arrogã¬
tib sit apta ĩmisterio tñ clausa atq
occulta sut Dũ sermo dei fidelib lux
sit reprobis autẽ atq supbis quod¬
lectoribus ⁊ hereticis ¶ Ca xii u¬
Equaꝙͣ legẽ intelligit qui carna¬
liter uerba legis ꝑcurrit sedis
qui eã sensu interiõis intelligẽcie
ꝓspicit Nam qui ad litterã legis ĩtẽ¬
diuit eius occulta penetz are nõ pos¬
sũt Multi em̃ nõ intelligẽdo spirita¬
ls scripturas nec eas recte senciẽdo
ĩ heresim deuoluti sunt atq ĩmultis
errorib defluxerũt In solis fidelib
religata est lex tescante dño ꝑ pplis¬
tam Signa tesamomiũ signã legẽ
disciplis meis ne eã aut uidens intel¬
ligat aut hereticus quianõ est .xxĩ
discipłs unitatẽ quippe pacis quã

Expanded text:
quia superbiae nube praepediuntur. Semquia superbiae nube praepediuntur. Semlia humilibus, et bene ad Deum intrantibus patent; pravis autem atque superis divina eloquia in lectione arrogantibus sint aperta, in mysterio tamen clausa sunt atque occulta. 4. Dum sermo Dei fidelibus lux sit, reprobis autem ac superbis 293 quodlectoribus et haereticis. 1. Nequaquam legem intelligit qui carnaliter verba legis percurrit, sed is qui eam sensu interioris intelligentiae perspicit. Nam qui litteram legis intendunt, ejus occulta penetrare non possunt. 2. Multi enim non intelligendo spiritualiter Scripturas, nec eas recte sentiendo, in haeresim devoluti sunt, atque in multis erroribus defluxerunt. 3. In solis fidelibus religata est lex, testante Domino per Prophetam: Liga testimonium, signa legem in discipulis meis ; ne eam aut Judaeus intelligat, aut haereticus, quia non est Christi discipulus. Unitatem quippe pacis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
ut pro maximo exercicio laboris ma¬
enniũ pinũ habeant retribucionis
sed interius nichil ꝓficit Tunt aũt
dei sermo infusus auribus ad cordis
ultima puemt qñ dei grã mẽtem
inceriũs ut intelligat tãgit. Sicut
eñ quosd flãma caritatis sue deꝰ il¬
liumnat ut uitaliter sapiãt ita qͦ¬
d frigidos torpẽtesq deserit ut sine sẽ¬
su ꝑsistant pleri nãq acumĩe ĩtelli¬
gẽdi uiuaces existunt sed lo ꝯuẽdi
moia angustiantuz Quid̃ u̾o in
utrisq pollẽt ꝯuia et sciẽdi copiã ⁊
dicendi efficaciam habent
¶ Desup erbis lectoribus ¶Ca xi.
Leriq sciecia accepta scriptura¬
ꝵ nõ ad dei głiãm sed ad suã lau¬
dem utũtu dũ et ixã sciẽcia extollũ¬
tur et ibi peccãt ubi pctã mũdare de¬
buerũt Nũ ꝙͣ cõsequũt᷑ legendo ꝑfec¬
tã scienciã arrogantes Lã ꝙͣuis sa¬
piẽtes in suꝑficie uide antuz medul¬
litus tñ ueritatis archana nõ tangt

Expanded text:
ut pro maximo exercitio laboris maut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis.sed interius nil proficit. Tunc autem Dei sermo infusus auribus ad cordis ultima pervenit, quando Dei gratia mentem interius, ut intelligat, tangit. 2. Sicut enim quosdam flamma charitatis suae Deus illuminat, ut vitaliter sapiant, ita quosdam frigidos torpentesque deserit, ut sine sensu persistant. 3. Plerique acumine intelligendi vivaces existunt, sed loquendi inopia angustantur. Quidam vero in utrisque pollent, quia et sciendi copiam, et dicendi efficaciam habent. CAPUT XI. De superbis lectoribus. 1. Plerique, scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant, ubi peccata mundare debuerant. 2. Nunquam consequuntur legendo perfectam scientiam arrogantes. Nam quamvis sapientes in superficie videantur, medullitus tamen veritatis arcana non tangunt,
Abbreviated transcription (Latin):
qui sese de exteriorib sclĩ curit ab¬
strahit ⁊ totũ se ĩ scripturaꝵ meditacõe
defigit Ouid̃ habent intelligẽcis in¬
geniũ sed negligũt lectionis scudiũ
⁊ qd legendo scire potuerũt negli¬
gendo otempnũt Quid uo̾ amo¬
rẽ sciẽdi habent sed tarditate sen¬
sus p̾pediuntuz qui tñ assidua lec¬
cione capuũt qd̾ ingemosi ꝑ desidi¬
am nõ nouerũt Ingemũ cardius
lectionis augmnẽtatu. Mã ꝙͣuie
sensus hebetudo sit frequẽs iñ letõ
ĩcelligẽciã adhibet sicut qui ta¬
dus ẽ ad capiẽdum pro ĩtencione
tñ boni scudĩ pmiũ ꝑcipit ita qui
p̃scicũ sibi ex deo ingẽmũ intelligẽ¬
cis negligit cõdep̃nacioẽ zens ex¬
istit quia donũ quod accepit despi
cit et ꝑ desidiam derelinquit Qui¬
d dei iuidicio donũ sciẽçis quod negli¬
gũt accipĩt ut durius derebus
ditis pumãtuz Tardiores autẽ iõ
qd scire cuxiũt difficulte ĩueniũt

Expanded text:
qui sese de exterioribus saeculi curis abqui sese de exterioribus saeculi curis abstrahit, et totum sese in Scripturarum meditatione defigit. 5. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire potuerunt, negligendo contemnunt. Quidam vero amorem sciendi habent, sed tarditate sensus praepediuntur; qui tamen assidua lectione sapiunt, quod ingeniosi per desidiam non noverunt. 6. Ingenium tardius lectionis augmentatur. Nam quamvis senintellectum adhibet. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii, praemium percipit: ita qui praestitum sibi a Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnatione reus existit, quia donum qucit, et per desidiam delinquit. 8. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores autem ideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tat᷑s sicut s̃ scriptum Dina illã ⁊ ex¬
altabit te glorificaberis ab ea cũ e¬
ã fueris amplexatꝰ Qũto quisq ma¬
gis in sacris eloquiis assiduus su̾i̾t tãto
ex eis uberiorẽ intelligẽciam capit
sicut terra que quͣto amplius exco¬
litu tanto uberius fructificat Qͣu
to amplus ad quãlibet artem hõ
cõscendit tanto magis adhoiẽm
ars ixã descendit sicut in lege scribi¬
tu moyses ascendit in montẽ ⁊ do¬
nnus descendit Uerũ est de ocio spi¬
rituali ꝙ ille tm̃ secreta diuinoꝵ saau¬
tatu mandatoꝵe qui ab actione t̾
familiaritate scripturis sctĩs inhese¬
rit. Nam sicut cecus ⁊ uidẽs põt
quid̃ uterq ambulars sed nõ cõsi¬
nuili libertate dũ cecus ꝑgent quo
nõ uidet offendat uidẽns u̾o offẽ¬
dicula cauet ⁊ quo sit ꝑgendũ agno¬
scat Sic et qui nubilo terrene cure
fuscat᷑ si textet deiscrutari misteri¬
a nõ ualet quia caligine curarũ nõ
uidet Qdille tantũd̃ effice ualet

Expanded text:
st scriptum: Ama illam, et exaltabit te; glorificaberis ab ea, cum eam fueris amplexatus . 2. Quanto quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tanto ex eis uberiorem intelligentiam capit; sicut terra, quae quanto amplius excolitur, tanto uberius fructificat. 3. Quanto amplius ad quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit, sicut in Lege scribitur: Moyses ascendit in montem, et Dominus descendit . 4. Verum est de otio spirituali, quod ille tantum secreta divinorum scrutabitur mandatorum, qui ab actione terfamiliaritate Scripturis sanctis inhaeserit. Nam sicut caecus et videns potest quidem uterque ambulare, sed non consimili libertate, dum caecus pergens quo non videt offendat, videns vero offendicula cavet, et quo sit pergendum 291 agnoscat; sic et qui nubilo terrenae curae fuscatur, si tentet Dei perscrutari mysteria, non valet, quia caligine curarum non videt. Quod ille tantumdem efficere valet,
Abbreviated transcription (Latin):
lõgitudĩs causa memoriã legẽtis ob¬
licterat Besibreiis sit submotoq lib
sentẽcia retractet᷑ ĩ aĩo tũc sñ labore le¬
git᷑ ⁊ ea q̃ lecta sũt recolẽdo memoria
mimms excidũt Accetabilio ẽ sensi¬
b lectio tacita ꝙͣ apta Amplius em̃
ĩtellectus instruit᷑ qñ uox legẽtis q̃¬
escit ⁊ sub silencio lingua mouet᷑ Nã
clare legr̃do ⁊ corpus lassat᷑ ⁊ uocis

Expanded text:
longitudinis causa memoriam legentis oblongitudinis causa memoriam legentis obtergit. Quod si brevis sit, submotoque libro sententia retractetur in animo, tunc sine labore legitur, et ea quae lecta sunt recolendo a memoria minime excidunt. 9. Acceptabilior est sensibus lectio tacita quam aperta; amplius enim intellectus instruitur, quando vox legentis quiescit, et sub silentio lingua movetur. Nam clare legendo et corpus lassatur, et vocis
Abbreviated transcription (Latin):
spicitur Multũ prosunt in collacioe
figuze Res eñ que minꝰ ꝑse adũtũ¬
MNam sepe subspecie alia spiritales
aparẽt occulta legis misteria Sicͭ
ĩstrusᷤ solet collacio ita cõtencio destru¬
it Hec eñ relicto sensu ueritatis litet
generat et pugnãdo uerbis eciã m
ses ⁊ scismata quib subuertitur fides
ueritas corrũpit᷑ sandit̾ caritas Cõten¬
ciosoꝵ scudiũ nõ pro ueritate sedpro
appetitu laudis certat tantaq ẽ ĩ hiis
puersitas ut ueritati crede̾ nesciant
ipãm q ⁊ctãm doctrinã euacuare cõ¬
tendant in disputaciõs ĩfideliũ cauen¬
da ẽ poĩcionũ artificiosa subtilitas q̃
callidis obiectioĩb recia tendit ita em̃
uersutis assercionib prauoꝵ dispuca¬
cio ĩuodat᷑ ut recta esse sinuilent q̃ ꝑ
uersa psuadẽt Lectio memorie auxi¬
lio eget Or si fuĩt naturaliter tardio
freq̃uti tñ meditaciõe acuit᷑ ac legẽdi
assiduitate colligit᷑ sepe plixa lectio

Expanded text:
osunt in collatione figurae. Res enim quae minus per se advertunNam saepe sub specie alia spirituales apparent occulta legis mysteria. 4. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Haec enim, relicto sensu veritatis, lites generat, et pugnando verbis etiam in ses, et schismata, quibus subvertitur fides, veritas corrumpitur, scinditur charitas. . 5. Contentiosorum studium non pro veritate, sed pro appetitu laudis, certat; tantaque est in his perversitas, ut veritati cedere nesciant, ipsamque rectam doctrinam evacuare contendant. 300 6. In disputatione fidelium cavenda est propositionum artificiosa subtilitas, quae callidis objectionibus retia tendit; ita enim versutis assertionibus pravorum disputatio innodatur, ut recta esse simulent quae perversa persuadent. 7. Lectio memoriae auxilio eget. Quod si fuerit naturaliter tardior, frequenti tamen meditatione acuitur, ac legendi assiduitate colligitur. 8. Saepe prolixa lectio