comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
accipiens. insimilitudine hominũ factꝰ
& habitu muentus ut homo. humili-¬
auit se factus obeediens usq ad mortem:
mortẽ autẽ crucis. Merito uiderunt eũ:
&e non habebat speciẽ neq decorẽ. Merito
ante crucẽ agitaibant ca put. hicine ⁊
totus filius dĩ : Si filius dĩ est. descendat
decruce. Sed nonhabebat speciẽ neque
decorẽ. &iã sic. o quib displicoe: quia
non habebat speciẽ neq decorẽ. Dagitan¬¬
tes caput ante crucẽ. & nonfigentes ca-¬
put in capice qd pendebat in cruce. Merico
nutat insultantiũ capuc. donec sit eoꝵ
caput ille ipse. cu infultabat᷑. Ecce resumit
decorẽ & magnũ decorẽ: ecce qđ dicis tu
mimus est quã qđ fecit. Dicis tusifilius dĩ
est: descendat decruce. Ecce decruce non
descendit: sed de sepul chro resurrexit.
E rgo amina decora . eẽ. non potest: nisi con¬
fessa fuerit feditatẽ ei qͥ semꝑ pulcher. &r
ꝓpterte adtempus non pulcher. Et sic ad
tempus nonpulcher informa serui: ut

Expanded text:
minum factus, et habitu inventus ut homo; humiliavit se, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis» . Merito viderunt eum, et non habebat speciem neque decorem. Merito ante crucem agitabant caput: Hiccine est totus Filius Dei? «Si Filius Dei est, descendat de cruce» . Sed non habebat speciem neque decorem. Etiam sic, o quibus displicet, quia non habebat speciem neque decorem! O agitantes caput ante crucem, et non figentes caput in capite quod pendebat in cruce! Merito nutat insultantium caput, donec sit eorum caput ille ipse cui insultabatur. Ecce resumit decorem, et magnum decorem. Ecce quod dicis tu, minus est quam quod fecit. Dicis tu, «Si Filius Dei est, descendat de cruce:» ecce de cruce non descendit, sed de sepulcro resurrexit. 6. Ergo, anima, decora esse non potes, nisi confessa fueris foeditatem ei qui semper pulcher, et propter te ad tempus non pulcher; et sic ad tempus non pulcher in forma servi, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Ecunde uidisti informa dic quomodo uidis.¬
ti informa dĩ: quia in uisibilia eius pea
quȩ facta sunc. intellecta conspiciunt᷑.
Bene. optime. accepi. agnoui: & quẽ uidis.
& qualẽ uideris. & ubi uideris. & unde uidis.
Qualẽ uidisti :̃ sponsũ nr̃m. Iualẽ uidisti:
speciosũ forma prȩfiliis hominũ. Vbi uidis.¬
tisꝰ cũ informa dĩ eax. Vnde uidisti : ꝑea
quȩ facta sunt. intellecta conspiciuntur.
Uideamus & iste quid dicat alius ꝓpħa:
sed non alius sp̃s. Non enĩ discordant int̾se.
Exhibuit nobis ille speciosũ forma prę
ꝓpħȩ ꝑ hibar testimoniũ. Ibi habeo spe¬
ciosũ forma prȩfiliis hominũ : qͥ cũ in
forma dĩ essa non rapinã arbitratus est

Expanded text:
uomodo vidisti in forma Dei? Quia «invisibilia ejus per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur» . Bene, optime; accepi, agnovi et quem videris, et qualem videris, et ubi videris, et unde videris. Quem vidisti? Sponsum nostrum. Qualem vidisti? Speciosum «forma prae filiis hominum.» Ubi vidisti? «Cum in forma Dei esset.» Unde vidisti? «Per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur.» Videamus et de isto quid dicat alius propheta, sed non alius spiritus; non enim discordant inter se. Exhibuit nobis ille speciosum forma prae prophetae perhibet testimonium. Ibi habeo speciosum forma prae filiis hominum: «Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est
Abbreviated transcription (Latin):
mentoꝵ in baptismo. in eucaristia. in
ceteris sc̃is sacramentis. Quale munus
est hoc: munus adeptus . ẽ & semon
secutus fuissa. Fortassis enĩ eo per¬
secuto poenitentiã gessit: & dignꝰ.
fuit spũ ꝓphandi. Non ꝑ secutus.
Misit ad cõprehendendũ dđ ministros
suos. Dauid uero eo tẽpore inter
ꝓphas erac: ubi erat & sc̃s samu hel.
mo uenerant: uel obnecessitatẽ officii sui.
uel non facturi qđ iussũ est. Misit & alios:
hoc & ineis factũ est. Et eorũ hoc modo
animũ int̾pretem᷑. Cũ illi tardarent. ue¬¬
nit ipse furens. anhelans cedẽ. sanguinẽ
sitiens in nocentis scĩ. cui etiã ingratus
erat & ipse impletꝰ est spũ ꝓpħandi & ꝓ¬
pħauit. Non se gͦ iactent. qͥ forte sine cari.¬
tate habueriat hoc munus dĩ scm̃. sic̃ scm̃¬
baptismũ : sed uideant qualẽ rationem
habituri sunt cũ dõ qͥ sc̃is nonscȩ̃ utuntur.
Exhiser̃ qͥ dicturi sunt: in nomine tuo ꝓpħa.¬

Expanded text:
mentorum in Baptismo, in Eucharistia, in mentorum in Baptismo, in Eucharistia, in caeteris sanctis Sacramentis, quale munus est? Hoc munus adeptus est et Simon ersecutus fuisset. Fortassis enim eum persecutus poenitentiam gessit, et dignus fuit spiritu prophetandi. Non persecutus, Misit ad comprehendendum David ministros suos: David vero eo tempore inter prophetas erat, ubi erat et sanctus Samuel; mo venerant, vel ob necessitatem officii sui, vel non facturi quod jussum est. Misit et alios: hoc et in eis factum est; et eorum hoc modo animum interpretemur. Cum illi tardarent, venit ipse furens, anhelans caedem, sanguinem sitiens innocentis sancti, cui etiam ingratus erat; et ipse impletus est spiritu a: Non ergo se jactent qui forte sine caritate habuerint hoc munus Dei sanctum, sed videant, qualem rationem habituri sunt cum Deo, qui sanctis non sancte utuntur. Ex his erunt. qui dicturi sunt: In nomine tuo prophet
Abbreviated transcription (Latin):
caritate sp̃s scĩ. hȩ sunt aquę de
quibus diat᷑ inquadã scriptura :
& in plateis tuis discurrant aquȩ
tuȩ. nemo alienus cõmunicar tibi:
Alieni enĩ sunt. om̃s a uia ueritatis
siue pagani. siue iudȩi. siue
heretici & maliquiq dep̃iani. habere
multa dona possunt. caricatẽ non poss̃.
Hoc ipsũ quale donũ est ut nonloquam᷑
de donis aliis foris quȩ dona habent om̃s
homines s̃ quifac̃ solẽ suũ oriri suꝑ bonosc
malos: dona di sunt. Et non tantũ bonis
& malis cõmunia: sed etiã bestiis & pecori
ris fangi sensuũ muneribus: dona dĩ funł.
Sed uidete cũ qualib & quã multis cõmu-¬
nia : & cũ eis quos nolis imitari ipsũ in¬
geniũ acutũ habent. & pessimi homi¬
nes sollertẽ artiũ industriã habent &
turpissimi scenici. diuitias habent. &
latrones coniugia. filios. multimali.
habent pulchra dona dĩ. Om̃ia nemo
negat̃ : sed uide cũ qͥb cõmunia. Respi.¬
ce ad munera ipsius eccłȩ: munꝰ sacra.¬

Expanded text:
s sancti. Hae sunt aquae, de quibus dicitur in quadam Scriptura: «Et in plateis tuis discurrant aquae tuae; nemo alienus communicet tibi» . Alieni enim omnes a via veritatis, sive Pagani, sive Judaei, sive haeretici, et mali quique christiani, habere multa dona possunt, charitatem non possunt. Hoc ipsum quare donum est? ut non loquamur de donis aliis foris, quae dona habent omnes homines, quia facit solem suum oriri super bonos et malos : dona Dei sunt, et non tantum bonis et malis communia, sed etiam bestiis et pecoriris fungi sensuum muneribus, dona Dei sunt: sed videte cum qualibus et quam multis communia, et cum eis quos nolis imitari. Ipsum ingenium acutum habent et pessimi homines, solertem artium industriam habent et turpissimi scenici, divitias habent et latrones, conjugia, filios, multi mali habent. Pulchra dona Dei omnia, nemo negat; sed vide cum quibus communia. Respice ad munera ipsius Ecclesiae. Munus Sacra
Abbreviated transcription (Latin):
uit : a mando autẽ quantũ cũq amatis.
uolcitis ad eũ. ut cognoscatis quẽ ad mo¬¬
pennas uentorũ. Qui ambulat suꝑ pen¬¬
ep̃s: & minisinos Suos igtĩo flabranẽ.
Et hoc quã uis non uidecimus apparitionẽ
angłorũ. abscondita est enĩ ab oculis
nr̃is. & est inquadã re publica magna
imperitoris dĩ: tamen esse angłos noui¬
mus exfide. & multis apparuisse scrip.¬
tũ legimus & tenem us. nec inde dubitti¬¬
tuntur. fuiat angłi. Angłs enĩ: offi-¬
cii nomen est non naturȩ. Queris nom̃
huius ncitutȩ ÷ sp̃s est. Queris officiũ :
angłs est. Ex eo qđ est.: sp̃s est. Exeo qđ
agit: angłs est. Vide illud in homine.
Nomen naturȩ: homo. Officii: miles.
Nomen naturȩ: uir. Officii: preco. homo
gͦ: fit p̃co. Id est quia erat homo: fit
p̃co. Non quia erat p̃co. fic homo.
Sic gͦ qͥ erant iã sp̃s conditi a creatore
dõ. facit eos angłos. mittendo eos

Expanded text:
it? Amando autem quantumcumque amatis, it? Amando autem quantumcumque amatis, volatis ad ipsum, ut cognoscatis quemadmopennas ventorum. «Qui ambulat super penspiritus, et ministros suos ignem flagrantem.» Et hoc, quamvis non videamus apparitionem Angelorum; abscondita est enim ab oculis nostris, et est in quadam republica magna imperatoris Dei, tamen esse Angelos novimus ex fide, et multis apparuisse scriptum legimus, et tenemus, nec inde dubitatuntur, fiunt angeli. Angelus enim officii nomen est, non naturae. Quaeris nomen hujus naturae, spiritus est; quaeris officium, angelus est: ex eo quod est, spiritus est; ex eo quod agit, angelus est. Vide illud in homine. Nomen naturae homo, officii miles: nomen naturae vir, officii praeco; homo enim fit praeco, id est, qui homo erat fit praeco; non qui erat praeco fit homo. Sic ergo qui erant jam spiritus conditi a creatore Deo, facit eos angelos, mittendo eos
Abbreviated transcription (Latin):
quia bene oꝑamur. & longitudinẽ quia
ꝑseueramꝰ usq infinẽ : nonfaciamus aliqͥd.¬
nisi spe celestiũ premiorũ. Ipsa est enĩ alti¬
tudo. nonhic quȩrere mercedẽ. sed sursũ.
ne diccitur nobis. amendico uobis ꝑceperurł
mercedẽ suã ꝓ fundũ autẽ qđ dixi. ubi
fixa erac parscrucis & non uidebatur. in¬
de resurgebant quȩ non uidebant᷑. Q uid
est qđ occultũ est &r non publico in eccła¬
sacirimentũ baptismi. sacramentũ eu¬
charistiȩ : dꝑa enĩ nr̃a bonauident &¬
pagani: sacramenta uero occultantur
illis. Sed abhis quȩ uident. surgunt ad¬
illa quȩ non uident: sic̃ a profundo cru-¬
cis qđ int̾ra figit᷑. furgit toiti crux quȩ
appar& & cernit᷑. Et quid postea cũ hoc di¬
xiss& apłs adiecit sciens etiã suꝑ eminen.¬
tẽ scientiã carittitis xp̃i. Cũ iã dictũ fuisser
incarittite radicciti & fundati: amacis
enĩ xxp̃m: & ideo incruce operamini. Sed
num quid amatis quantũ uos ille ama:¬

Expanded text:
nem qua perseveramus usque in finem, non faciamus nisi spe coelestium praemiorum. Ipsa est enim altitudo, non hic quaerere mercedem, sed sursum; ne dicatur nobis: «Amen dico vobis, perceperunt mercedem suam» . Profundum autem quod dixi, ubi fixa erat pars crucis, et non videbatur; inde surgebant quae videbantur. Quid est quod occultum estSacramentum Baptismi, sacramentum Eucharistiae. Opera enim nostra bona vident et Pagani, Sacramenta vero occultantur illis: sed ab his quae non vident, surgunt illa quae vident; sicut a profundo crucis quod in terra figitur, surgit tota crux quae apparet et cernitur. Et quid postea? Cum hoc dixisset Apostolus, adjecit, «Scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi» ; cum jam dictum fuisset, «In charitate radicati et fundati.» Amatis enim Christum, et ideo in cruce operamini. Sed numquid amatis quantum vos ille amav
Abbreviated transcription (Latin):
do eius. Intelligo eccłam trã. Ipsa est
terra sitiens: ipsa est quȩ dicit in
psalmis. Una enĩ dixit ex om̃ib: ani¬
sine aqua tibi quidest: sine aqua
sitiens. Sic sitit anima mea adte:
tanquã terra sine aqua. Nisi enim
sitiat: non recte irrigabitur. Ani-¬
mȩ ebriȩ pliiia diluuiũ est siti.¬
at oportoe. Beati enĩ qui esuriunt
& sitiunt iusticiã. & dicat. Ani-¬
ma mea tanquã terra sine aiqua tͥ:
quia dicit alibi. sitiuit anima mea
indm̃ uiuũ. Terrã gͦ. intelligo eccłam.
Quȩ est firmitas eius suꝑ quã funda.¬
tti est nisi fundamentũ eius : an
incongrue intelligimus firmitatẽ
suꝑ quã fundata est terra. funda.¬
mentũ ubi constituta est ecclesia.
mati sumus. Merito quia ibi firmati
non inclinabimur in scłm scłi. Nichil
enĩ firmius isto fundamento. Infirmus
tu eras: sed firmũ fundamentũ tepor.¬
tat. Inte firmus esse non poteras: fir.¬
mus eris sẽꝑ si ab illo firmo firmamento

Expanded text:
do ejus» ; intelligo Ecclesiam terram. Ipsa est do ejus» ; intelligo Ecclesiam terram. Ipsa est terra sitiens, ipsa est quae dicit in Psalmis; una enim dicit ex omnibus: «Anisine aqua tibi» . Quid est, «sine aqua?» Sitiens. Sic sitit anima mea ad te, tanquam terra sine aqua: nisi enim sitiat, non recte irrigabitur. Animae ebriae pluvia diluvium est; sitiat oportet: «Beati» enim «qui esuriunt et sitiunt justitiam» : et dicat, «Anima mea tanquam terra sine aqua tibi;» quia dicit alibi, «Sitivit anima mea in Deum vivum» . Terram ergo intelligo Ecclesiam. Quae est firmitas ejus super quam fundata est, nisi fundamentum ejus? an incongrue intelligimus firmitatem super quam fundata est terra, fundamentum ubi constituta est Ecclesia? mati sumus. Merito quia ibi firmati, non inclinabimur in saeculum saeculi; nihil enim firmius isto fundamento. Infirmus tu eras, sed firmum fundamentum te portat. In te firmus esse non poteras; firmus eris semper, si ab illo firmo fundamento
Abbreviated transcription (Latin):
Gladius diui¬
dit affectũ
carnalẽ: Lignis assumit.¬
Totũ in uerbo dĩ incellige. totũ in
spũ dĩ cognosce. Incipe ferue¬
re caritate ꝓ uerbum qđ audis.
& uide quid in terficerit ignis mi-
hoc accipere. nescio utrũ habeat
ullũ exitũ: utrũ recte dicatur.
non inclinabitur in scłm scłi. de
qua dictũ est cęlũ &e terra tran-¬
sient. laboraitur hic:si ad litte¬¬
ras quȩras accipe. Nã qđ ait.
fundauit terrã suꝑ firmamentũ enus.
fortasse quędã est firmitas occulter nob̾
quȩ contina terrã : & hoc dixit fundaũ.
Suꝑ quid : suꝑ firmitatẽ ipsius terrȩ quã
ei sup posuit ut contineret᷑ quȩ lcitor.
Forte oculis tius sint occulta ista in ereci¬
tura : non deobscuritate creaturȩ crea-¬
tor latebit. Que possumus uideamus.
ex his quȩ uidemus illũ laude.¬
mus. & amemus. Conuertamus
nos. ad querendũ aliquid hic in
figuna positũ. Pirmauit t̾rã: intel¬
ligo eccłam. Dñi est terra & plenitu.¬

Expanded text:
Gladius dividit affectum carnalem, ignis absumit.otum in verbo Dei intellige, totum in spiritu Dei cognosce. Incipe fervere charitate per verbum quod audis, et vide quid in te fecerit ignis minihoc accipere, nescio utrum habeat ullum exitum, utrum recte dicatur, «Non inclinabitur in saeculum saeculi;» de qua dictum est, «Coelum et terra transient» . Laboratur hic, si ad litteram quaeras accipere. Nam quod ait, «Fundavit terram super firmitatem ejus;» fortasse quaedam est firmitas occulta nobis, quae continet terram, et hoc dixit, «Fundavit.» Super quid? Super firmitatem ipsius terrae, quam ei supposuit, ut contineretur, quae latet forte oculos tuos. Sint ista occulta in creatura, non de obscuritate creaturae Creator latebit: quae possumus videamus, ex his quae videmus' illum laudemus et amemus. Convertamus nos ad quaerendum aliquid hic in figura positum. «Fundavit terram,» intelligo Ecclesiam. «Domini est terra et plenitu
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã int̾rogor. quid est qđ
petitis ut scĩficet᷑ nomen dĩ: ali.¬
quando enĩ scm̃ non est ut mͦ
fieri non poterimꝰ ut fierae.
Alia est enĩ gratulatio. alia
oratio. Qratulamꝰ enĩ ex eo
qđ est. oramꝰ ut sic qđ nondũ. ẽ:
Q uid.ẽ. gͦ scĩficet᷑ nomen tuũ :
Et intelligimus qđ hic dictũ
est. dñe ds̃ m̃s magnificatus
es nmis. Hoc est scificet᷑ nom̃
tuũ. scm̃ sit apud homines
nomen tuũ. Scm̃ est enĩ sẽꝑ
nomen tuũ: sed quibus dã
inmundis nondũ est scm̃
nomen tuũ. Dicit enĩ apłs.

Expanded text:
quisquam interroget, Quid est quod quisquam interroget, Quid est quod petitis, ut sanctificetur nomen Dei? aliquando enim sanctum non est, ut modo fieri, non peteremus ut fieret. Alia est enim gratulatio, alia oratio: gratulamur, ex eo quod est; oramus, ut sit quod nondum est. Quid est ergo, «Sanctificetur nomen tuum?» et intelligimus, quod hic dictum est, «Domine Deus meus, magnificatus es nimis.» Hoc est, «Sanctificetur nomen tuum,» sanctum sit apud homines nomen tuum. Sanctum est enim semper nomen tuum, sed quibusdam immundis nondum est sanctum nomen tuum. Dicit enim
Abbreviated transcription (Latin):
Y Contesdionẽ et decone iaduis ⁊i.
Odne ds̃ m̃s. qͥ magnificcitus esnimis.
Vnde magnificcitus esnimis s non ne
sẽꝑ magnus : nonne sẽꝑ magnifi¬¬
cus : nũ quid ꝑ fectus non es ut cres:¬
cas: nũquid deficis ut aliquando
minuaris : sed quia es qđ es. & uere
es: utiq nomen tuũ dixisti fam ulo
tuo morsi. egosũ quisũ. utiq. mag.¬
nus es. & magnitudo tua sempit̃na
est. Nec coepit nec desinit. nec ab
initio temporis incepit: nec usq
adfinẽ temporis excurrit. nec in
medio aliquid patitur. In cõmu-¬
tabilis enĩ magnitudo est. Quomͦ
gͦ magnificatus es mmis. alius
psalmus ammonanos. Ait enim.
Minficata est scientia tua exme.
Sirecte dr̃ mirificata est scientia
tua exme: recte dr̃ magnifi.¬
catus es nimis dñe ds̃ m̃s ex me.
Sed &e hoc ad huc quęrendũ est.
Erme magnificatur ds̃ m̃s. Prgo
ex me fit magnus. Doc&r nos
aliquid
ana oratio salutis nrȩ̃ scĩfi.¬
cet᷑ nomen tuũ. Iuotidie petimꝰ.
quotidie rogamus ut fiat. Sinos

Expanded text:
decorem induisti.» O Domine Deus meus, qui «magnificatus es nimis,» unde «magnificatus es nimis?» Nonne semper magnus? nonne semper magnificus? Numquid perfectus non es, ut crescas? numquid deficis, ut aliquando minuaris? Sed quia es quod es, et vere es, utique nomen tuum dixisti famulo tuo Moysi, «Ego sum qui sum» : utique magnus es, et magnitudo tua sempiterna est, nec coepit, nec desinit; nec ab initio temporis incipit, nec usque ad finem temporis excurrit, nec in medio aliquid patitur: incommutabilis enim magnitudo est. Quomodo ergo «magnificatus es nimis?» Alius psalmus admonet nos; ait enim, «Mirificata est scientia tua ex me» . Si recte dicitur, «Mirificata est scientia tua ex me;» recte dicitur, «Magnificatus es nimis, Domine Deus meus,» ex me. Sed et hoc adhuc quaerendum. Ex me magnificatur Deus meus? Ergo ex me fit magnus. Docet nos aliquid ana oratio salutis nostrae. «Sanctificetur nomen tuum» : quotidie petimus, quotidie rogamus ut fiat. Si nos
Abbreviated transcription (Latin):
dis puritate conspici. ante oculos nr̃os
ponere oꝑa sua: ut uidentes quȩ possu.¬
mus. a memus quẽ uide non possumus.
ut ipsius amoris merito aliquando uide
possimus. amen in om̃ib quȩ dicta sunt.
quȩrendus est & iã intellectus sp̃ualis.

Expanded text:
dis puritate conspici, ante oculos nostros dis puritate conspici, ante oculos nostros ponere opera sua, ut videntes quae possumus, amemus quem videre non possumus, ut ipsius amoris merito aliquando videre possimus. Tamen in omnibus quae dicta sunt, quaerendus est etiam intellectus spiritualis,
Abbreviated transcription (Latin):
Ie euidem
NODIOS TER¬
CIANo qͣntũ
meminisse dig-¬
namini: ab un-¬
danter refecti
estis. Sed quia nos crĩã post longũ
sermonẽ. auidissimȩ dimisistis:
non putauimus scĩtatẽ ur̃am
hodierni diei debito fraudandã.
ut sit hoc debito. illud delucro.
Psalmus qui lectus est ꝓpe totus
figuris rerũ misterusq contexi¬
tur: & opus habae non solum nr̃a
sed & iã ur̃a non parua intentione.
quã quã &riã cuncta quȩ dicta
sunt. possint ad litterã religiose
accipi. Enumerant᷑ enĩ. & si non
om̃ia : multa tamen oꝑa dĩ quȩ
nota sunc omĩb intuentib qui
norunt & ex his quȩ facta sunt. & uident᷑
illius in uisibilia intellectu conspicere.¬
excȩlo & terra. & om̃iũ quȩ in eis sunt :¬
& ex huius fabricȩ magnitudine & pul.¬
chitudine fabricatoris ipsius in estimabi¬
lẽ magnitudinẽ & pulchritudinẽ. & si
nondũ uidemus. iã tameni amamus.
N on enĩ cessauit. qͥ nondũ potest nr̃i cor¬

Expanded text:
Die quidem nudiustertiano, quantum meminisse dignamini, abundanter refecti estis: sed quia nos etiam post longum sermonem avidissimi dimisistis, non putavimus Sanctitatem Vestram hodierni diei debito fraudandam; ut hoc sit de debito, illud de lucro. Psalmus qui lectus est, prope totus figuris rerum mysteriisque contexitur, et opus habet non solum nostra, sed etiam vestra non parva intentione; quanquam etiam cuncta quae dicta sunt, possint ad litteram religiose accipi. Enumerantur enim etsi non omnia, multa tamen opera Dei, quae nota sunt omnibus intuentibus, qui norunt et ex his quae facta sunt et videntur, illius inex coelo et terra, et omnium quae in eis sunt; et ex hujus fabricae magnitudine ac pulchritudine, fabricatoris ipsius inaestimabilem magnitudinem et pulchritudinem, etsi nondum videmus, jam tamen amamus. Non enim cessavit, qui nondum potest nostri cor
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a dñm. ꝓttintis beneficiis eius: ꝓ
tã multis & magnis munerib grãrũ.
eius. Quȩ munera inuenimꝰ in hoc
psalmo. intenti & ex cussa nebula
carnalis cogitationis quantum pos-¬
sumus erecta mente. & quantum
possumus directa acie. & quantũ
possumus ꝓoculo cordis nr̃i. quantũ
non impedit prȩsens uita. quantum
non occupant rerũ prȩsentiũ desiđia.
quantũ non excecat cupiditas scłi
Frecti gͦ audituri sumus magnalia.
& pulchra desidia. & plena lȩticiȩ
gaudiorumq munera eius: quȩ
iã ille qui concepat istũ psalmũ
uidebat animo. & ipsius uisionis ex¬
ultatione ructabat dicens: BENE¬

Expanded text:
tantis beneficiis ejus, pro tam multis et magnis muneribus gratiarum ejus: quae munera invenimus in hoc psalmo intenti, et excussa nebula carnalis cogitationis, quantum possumus erecta mente, et quantum possumus directa acie, et quantum possumus puro oculo cordis nostri, quantum non impedit praesens vita, quantum non occupant rerum praesentium desideria, quantum non excaecat cupiditas saeculi. Erecti ergo audituri sumus magna, laeta et pulchra, desiderabilia et plena laetitiae gaudiorumque munera ejus; quae jam ille qui conceperat istum psalmum, videbat animo, et ipsius visionis exsultatione ructabat dicens: «Bene
Abbreviated transcription (Latin):
linguȩ tuȩ. Uitã tuã int̾roga:
ipsa tibi respondeat. Inueni
dicere. sed mutatio tua in bene
⁊ loco domina liories eis. Ergo
inomĩ loco. Ibi non benedicat᷑.
ubi non dñat᷑. In om̃i loco do.¬
minationes eiꝰ. Neforte aliqͥs
dicat. non possũ benedicere
dñm in oriente: quia in occiden¬¬
te ꝓfectus est. Aut non possũ
in occidente. quia moriente.ẽ.
Non aboriente. & occidente. non
let᷑. Sic undiq benedicit᷑. ut
undiq bene ui uartͤ. Benedicite
dñm om̃a oꝑa eius. Quia cum
coeꝑis in bona uita benedicere
non merita tua. Ipse enĩ ꝑte
&̾ inte bonũ oꝑat᷑. dicente apło.
Cũ timore & tremore ur̃am ip.¬
sorũ salutẽ oꝑamini. Ds̃ enĩ
est. qui opat᷑ inuobis. Ergone
te extolleris quia facis uerbũ
eius. quia facis uolunta tem
eius: uoluit te humiliari. res¬
piciendo grãm euis. Unde hoc
consequutus es : Inom̃i loco dñãti¬
ones eius: Benebic amaia mea

Expanded text:
linguae tuae; vitam tuam interroga, linguae tuae; vitam tuam interroga, ipsa tibi respondeat. Invenisicere; sed mutatio tua in bene loco dominationis ejus.» Ergo in omni loco. Ibi non benedicatur, ubi non dominatur: «In omni loco dominationis ejus.» Ne forte aliquis dicat: Non possum benedicere Dominum in oriente, quia ad occidentem profectus est; aut, Non possum in occidente, quia in oriente est. «Non ab oriente et ab occidente, non letur: sic undique benedicitur, ut undique bene vivatur. «Benedicite Dominum, omnia opera ejus.» Quia cum coeperis in bona vita benedicere non merita tua. Ipse enim per te et in te bonum operatur, dicente Apostolo: «Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini; Deus enim est qui operatur in vobis» . Ergo ne te extolleres, quia facis verbum ejus, quia facis voluntatem ejus, voluit te humiliari, respiciendo gratiam ejus, unde hoc consecutus es. «In omni loco dominationis ejus. Benedic, anima mea,
Abbreviated transcription (Latin):
entes uerbũ eiꝰ. om̃s uirtutes. om̃s minis-¬
tri eiꝰ facientes uoluntatẽ ipsius: uos be¬
nedicite dñm. Om̃s enĩ male uiuentes.
& si lingua taceant: uita dñm male¬¬
dicunt. Quid ꝓdest quia hymnum
cantat lingua tua. si sacrilegium
exaltcit uita tua s: male uiuendo.
multas linguas misisti in blasphemia.
Lingua tua ucicat hymno. & ceteri te
intuentiũ. ucicant blasphemiis. Si
gͦ uis benedicere dñm. fac uerbum eiꝰ.
fac uoluntatẽ eius. in petra ȩdificare.
noli inharena. Audire & non facere.
in harena ȩdifictire est. Audire & fa-¬
cere. inpetra ȩdificare est. Nec audire
nec facere. nichil ȩdificare est. Si ia
harena ȩdificas. ruinã ȩdificas. Sini¬
chil ȩdificas. expositus pluuiȩ flumi¬
nib uentis. ante rapieris quã stete-¬
ris. Ergo non est cessandum.
edificandũ. Nec sic ȩdifi-¬
candũ. ut ruina ȩdificetur. sed
inpetra ȩdificandũ. ut temptatio
non euertat. Sisic est. bene dic dnm̃.
si non est sic. noli blandire

Expanded text:
ministri ejus, facientes voluntatem ipsius, vos, vos benedicite Dominum. Omnes enim male viventes, etsi lingua taceant, vita Domino maledicunt. Quid prodest quia hymnum cantat lingua tua, si sacrilegium exhalat vita tua? Male vivendo multas linguas misisti in blasphemiam. Lingua tua vacat hymno, et caeterae te intuentium vacant blasphemiis. Si ergo vis benedicere Dominum, fac verbum ejus, fac voluntatem ejus. In petra aedifica, noli in arena. Audire et non facere, in arena aedificare est: audire et facere, in petra aedificare est: nec audire, nec facere, nihil aedificare est. Si in arena aedificas, ruinam aedificas: si nihil aedificas, expositus pluviae, fluminibus, ventis, ante rapieris quam steteris . Ergo non est cessandum, sed aedificandum: nec sic aedificandum, ut ruina aedificetur; sed in petra aedificandum, ut tentatio non evertat. Si sic est, benedic Dominum: si non est sic, noli blandiri
Abbreviated transcription (Latin):
anima. non satiabor demortali¬
b. Non satiabor de tẽporalib : aliqͥd
ȩtnũ don&a liqͥd ȩc̃nũ concedat. Sapientiã
suã michi doe. uerbũ suũ mͥ da.
ianuã eius sto. nondoriit
quẽ inuoco. Doe michi tres pa¬
nes: euuangłiũ recordamini.
Ecce quid sit nosse dĩ litteras. qͥ
legerunt moti sunt. Nã recor.¬
damini quendã in opẽ uenis.¬
se ad domũ amici sui & petisse
trespanes: & ille inquit dor¬
miens. respondebat ei & dice¬
bat. Iã requiesco. & pueri mei
intus mecũ dormiunt. Ille ꝑse¬
uerans inpetendo: extersit te.¬
dio qđ non possit merito. ds̃ auc̃
dare uult. sed nondat nisi pe.¬
tenti. ned&r. non capienti. Nã
tedio tuo uult excitari. Non eni
cũ oras. ttĩquã dormienti mo¬
lestus es. At non dormi& neque
dormitauit: qͥ custodit isrł.
Semel xp̃s dormiuit: ut illi de
latere conuix fierce. Dormiuit
incruce: manifestũ est. Mor¬
tuus. ẽ. enĩ ut dicer&e: ego dormi.¬

Expanded text:
anima, Non satiabor de mortalianima, Non satiabor de mortalibus, non satiabor de temporalibus; aliquid aeternum donet, aliquid aeternum concedat: Sapientiam suam mihi det, Verbum suum mihi det, januam ejus sto, non dormit quem invoco, det mihi tres panes. Evangelium recordamini: ecce quid sit nosse Dei Litteras; qui legerunt moti sunt. Nam recordamini quemdam inopem venisse ad domum amici sui, et petisse tres panes. Et ille, inquit, dormiens respondebat ei, et dicebat: «Jam requiesco, et pueri mei intus mecum dormiunt.» Ille perseverans in petendo, extorsit taedio quod non posset merito . Deus autem dare vult; sed non dat nisi petenti, ne det non capienti. Non taedio tuo vult excitari. Non enim cum oras tanquam dormienti molestus es: «Non dormiet, neque dormitabit, qui custodit Israel» . Semel Christus dormivit, ut illi de latere conjux fieret: dormivit in cruce, manifestum est. Mortuus est enim, ut diceret, «Ego dormiv
Abbreviated transcription (Latin):
sus nascit᷑ & impletur. & significat
nobis resurrectionẽ. Sed implora
illa non ꝑmanoe: rursus minuit᷑
ut semꝑ significar. Sicgͦ & hoc qđ¬
deaqͥlci dictũ est. non adinmorca¬
littitẽ a qͥla reparat᷑. Nos cuitẽ
ad uitti ȩternã. Sed tcimen ꝓptẽa
inde ducta est similitudo. ut qđ
nos impedit. petra nobis auferat.
Nongͦ presumas de uirib tuis. fir¬
mitas petrȩ tͥ excutit uetustatẽ.
bit᷑ sicut aquila iuuentus nr̃a.
Et enĩ inueterauimus int̾ inimicos
nr̃os. sic̃ nottiest uox psalmi. In ue¬
teraui inquit inom̃ib inimicis me.¬
is. Vnde in ueterauimꝰ: carne mor¬
tali. carne ista foenea. Et ideo ꝑ¬
cussũ ⁊ sic̃ foenũ & aruit cormeũ.
qm̃ oblitus sũ manducare panẽ
meũ. Oblitus sũ inqͥt. manduccai¬
rȩ panẽ meũ. Creuit uetustas.
os clausit. terat᷑ in petra. Sic gͦ
&̾ in hoc psalmo unde agunus.
cũ prȩmisiss&e qͥ satiat inbonis
desidĩ ũ tuũ. quasi responderit

Expanded text:
sus nascitur et impletur; et significat sus nascitur et impletur; et significat nobis resurrectionem; sed impleta illa non permanet; rursus minuitur, ut semper significet. Sic ergo et hoc qla dictum est: non ad immortalitatem aquila reparatur, nos autem ad vitam aeternam; sed tamen propterea inde ducta est similitudo, ut quod nos impedit, petra nobis auferat. Non ergo praesumas de viribus tuis; firmitas petrae tibi excutit vetustatem: bitur sicut aquilae juventus nostra. Etenim inveteravimus inter inimicos nostros, sicut nota est vox psalmi: «Inveteravi,» inquit, «in omnibus inimicis meis» . Unde inveteravimus? Carne mortali, carne ista fenea: et ideo, «Percussum est sicut fenum, et aruit cor meum, quoniam oblitus sum manducare panem meum» . «Oblitus sum,» inquit, «manducare panem meum.» Crevit vetustas, os clausit, atteratur in petra. 10. Sic ergo et in hoc psalmo unde agimus, cum praemisisset, «Qui satiat in bonis desiderium tuum;» quasi responderet
Abbreviated transcription (Latin):
uelut condeat: qd trans mittat
in fauces. C rescente ittiq superi¬
ore pcurte. & nimis aduncata.
non poterit osaperire & aliquid
cape. Hocei fticit uetustas. Prȩ¬
grauat᷑ lainguore senectutis. &
in opia comedendi languescit ni-¬
mis: utraq re ȩccitis ce egestatis
accidente. Ittiq modo quodã na-¬
turcli in mensurȩ reparandę.
quasi uiuentus aquilȩ dicit᷑ con¬
lidere & ꝓcutere ad petrã. ipsũ
quasi lcbiũ suũ suꝑiorẽ. quo
nimis crescente edendi ad itus
claudit᷑: atq itti conterendo il¬
lud ad petrã excutit. & caroe
prius rostri onere. quocib im¬
pediebat᷑. Accedit ad cibũ. &e
om̃ĩa reparantur: erit post se-¬
nectutẽ ttĩquã iuuenis a qͥla.
Redit uigor om̃ium menbrorũ.
nitor plumarũ. gubernacu¬
lapinnarũ. uolat excelsa sic̃
antea. fit in eti quedã resur-¬
rectio. ad hoc enĩ expositu est
hȩc similitudo. sicut deluna
ponitur quia deminutti. &
quodammodo inc̃cepta luna rur¬

Expanded text:
velut tondeat quod transmittat velut tondeat quod transmittat in fauces. Crescente itaque superiore parte, et nimis aduncata, non poterit os aperire et aliquid capere. Hoc ei facit vetustas. Praegravatur languore senectutis, et inopia comedendi languescit nimis; utraque re, et aetatis et egestatis accedente. Itaque modo quodam naturali in mensura reparandae quasi juventutis, aquila dicitur collidere et percutere ad petram ipsum quasi labium suum superius, quo nimis crescente edendi aditus clauditur: atque ita conterendo illud ad petram excutit, et caret prioris rostri onere, quo cibus impediebatur. Accedit ad cibum, et omnia reparantur: erit post senectutem tanquam juvenis aquila; redit vigor omnium membrorum, nitor plumarum, gubernacula pennarum, volat excelsa sicut antea, fit in ea quaedam resurrectio. Ad hoc enim exposita est ista similitudo: sicut de luna ponitur, quia deminuta et quodammodo intercepta luna rur
Abbreviated transcription (Latin):
aquilȩ. P rofecto hic aliquid
latre. qđ tamen dici dea qͥla
sol& nontacemus. quia non
est abre hoc intelligere. Illud
tamen modo insinuata sit
cordib nr̃is: non sine causa
dictũ esse abspũ scõ. renona.¬
bit᷑ sicut aquilȩ iuuentus
tua. Resurrectionẽ enĩ quan-¬
dã significauit nobis. Et
quidem renouat. & iuuentꝰ
aquilȩ. sed non adinmorta.¬
litatẽ. Data est enĩ similitu¬
do. quantũ dere mortali
potuit trahi. adrẽ utcũq
significandã in mortalem.
non ad demonstrandũ. Dici.¬
tur aquila. cũ senectute
corporis pressa fuerit. im¬
inoderatione rostri crescen-¬
tis. cibũ capere non posse.
Pars enĩ rostri eius superior.
quȩ supra partẽ inferiorẽ
ad uncat᷑. cũ prȩ senecta
inmoderatius creuerit.
longitudo incrementi eius non
et̃ sinit osaperire. ut sit aliquod
inter uallũ inter inferiorẽ partẽ
&e uncũ suꝑiorẽ. Nisi enĩ aliqd
interuallũ pateat. non hab &
morsus quasi forcipem. unde

Expanded text:
aquilae.» Profecto hic aliquid aquilae.» Profecto hic aliquid latet: quod tamen dici de aquila solet, non tacemus, quia non est ab re hoc intelligere. Illud tantummodo insinuatum sit cordibus nostris, non sine causa dictum esse a Spiritu sancto, «Renovabitur sicut aquilae juventus tua.» Resurrectionem enim quamdam significavit nobis. Et quidem renovatur et juventus aquilae, sed non ad immortalitatem. Data est enim similitudo, quantum de re mortali potuit trahi ad rem utcumque significandam immortalem, non ad demonstrandam. Dicitur aquila, cum senectute corporis pressa fuerit, immoderatione rostri crescentis cibum capere non posse. Pars enim rostri ejus superior, quae supra partem inferiorem aduncatur, cum prae senecta immoderatius creverit, longitudo ejus incrementi non eam sinit os aperire, ut sit aliquod intervallum inter inferiorem partem et uncum superiorem. Nisi enim aliquod intervallum pateat, non habet morsus quasi forcipem, unde
Abbreviated transcription (Latin):
& eructuate ineũ lȩticias ur̃as
Et quid erit illa eructuatio post
saginã. si modo post modiccis isti
refectiones tantũ efficit᷑ anima
nr̃a. Quid erit : quomodo fice
post redemptionẽ ab om̃ĩ corrupi¬
one qđ dictũ est in isto pscil mo.
qͥ satiat inbonis desideriũ tuis
& quasi quȩreres. quando satue
modo enĩ nonscitior. ad qđ cũ q
me conuertero. uilescit michi
adeptũ: quã uis accenderit di¬
sideratũ. Cũ om̃ia quȩ dũ non
habeo amo. cũ habuero contẽpni
qđ bonũ me scitiauit laus dĩ s a
ipsa cũ corpus qđ corrũpitur ad¬
grcuiat animã. & deprimit t̃r
na in habitaitio sensũ multa
cogitantẽ. Nonimplext᷑ in ani.¬
ma mea. non ꝑficit᷑. Aliȩ decor¬
ruptione delectationes in dige¬
iarũ decorquent me. ab illa
quando satiabit᷑ desiderium
meũ inbonis. quando quȩris.
renonabit᷑ sicut aquilȩ iuuen¬
tus tua. Queris ergo quando
satiet᷑ inbonis anima tua :
quando renouata fuerit iui.¬
uentus tua : & addidit sicut

Expanded text:
 eructate in eum laetitias vestras. Et quid erit illa ructatio post saginam, si modo post modicas istas refectiones tantum afficitur anima nostra? quid erit, quando fiet post redemptionem ab omni corruptione, quod dictum est in isto psalmo, «Qui satiat in bonis desiderium tuum?» 9. Et quasi quaereres, Quando satiat? modo enim non satior; ad quodcumque me convertero, vilescit mihi adeptum, quamvis accenderit desideratum: cum omnia quae dum non habeo amo, cum habuero contemno, quod bonum me satiabit? Laus Dei. Et ipsa, cum corpus quod corrumpitur aggravat animam, et deprimina inhabitatio sensum multa cogitantem, non impletur anima mea, non perficitur: aliae de corruptione delectationes indigentiarum detorquent me ab illa. Quando satiabitur desiderium meum in bonis? quando, quaeris? «Renovabitur sicut aquilae juventus tua.» Quaeris ergo quando satietur in bonis anima tua? Quando renovata fuerit juventus tua. Et addidit, «sicut
Abbreviated transcription (Latin):
possitis inquit cõprehendere. quȩ sit latitudo.
ciltitudo. longitudo & ꝓfundũ. Poritissis:
crucẽ dñi significcit. Erait enĩ latitudo: in
qua porrectȩ sunt manus. Longitudo a terra
surgens: inquai ercit corpus infixũ. Altitudo.
ab illo diuexo ligno. sursũ qđ eminae. Profuni.¬
dũ: ubi ercit fixa crux. & ibi om̃is spes uitȩ
nr̃ȩ. latitudo est enĩ : inbonis oꝑibus. Longitu¬¬

Expanded text:
 sit latitudo, longitudo, altitudo et profundum.» Fortassis crucem Domini significat. Erat enim latitudo, in qua porrectae sunt manus; longitudo a terra surgens, in qua erat corpus infixum; altitudo, ab illo devexo ligno sursum quod eminet; profundum, ubi fixa erat crux, et ibi omnis spes vitae nostrae. Latitudo enim
Abbreviated transcription (Latin):
potui inqͥt
uobis loqͥ quasi spũ alib: sed
quasi carnailib. despũali quadã
affectione. missus est ad carnales:
tã quã angłs decȩlo ad terrã. Quo¬
modo dicit & ministros suos igne
flagrantẽ. nisi quomodo dicit spũ
feruentes : di enĩ feruoe spũ: ignis
ardens est om̃is minister dĩ: Nome
ardebat stephanus: quo igne ardebat:
& quis ignis ille erat quando lapidaba.¬
tur & ꝓeisaquibus lapidabat᷑ rogar¬
bat: Cũ audis ignis est minister dĩ.
incensurũ illũ puctis: Incendat licae.
sed foenũ tuũ. id est carnalio om̃ia
desideria tua curat minister dĩ. p̃di.¬
cans uerbũ dĩ dudi illũ. Sic nos ex¬
istima homo quasi ministros xp̃i:
& dispensctores mesteriorũ dĩ.
Quomodo autẽ ardebat cũ dicerte.
os nr̃m pator aduos ochorinchii. cor¬

Expanded text:
potui,» inquit, «vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus» . De spirituali quadam affectione missus est ad carnales, tanquam angelus de coelo ad terram. Quomodo dicit, «et ministros suos ignem flagrantem,» nisi quomodo dicit, «Spiritu ferventes» ? Sic enim fervens spiritu, ignis ardens est omnis minister Dei. Nonne ardebat Stephanus? Quo igne ardebat? et quis ille ignis erat, quando lapidabatur, et pro eis a quibus lapidabatur rogabat ? Cum audis, Ignis est minister Dei; incensurum illum putas? Incendat licet, sed fenum tuum; id est, carnalia omnia desideria tua urat minister Dei, praedicans verbum Dei. Audi illum: «Sic nos existimet homo, quasi ministros Christi, et dispensatores mysteriorum Dei» . Quomodo autem ardebat, cum diceret: «Os nostrum patet ad
Abbreviated transcription (Latin):
interrogaueris. hoc tͥ respondebit.
qđ tenes tene. ħ aritatẽ tene. finis
prȩcepti est karitas. Noli cogitare
demultitudine ramorũ : radicẽ tene.
& tota arbor inte est. Et memoria
retinentib mandata eiꝰ. ut faiciarł¬

Expanded text:
interrogaveris, hoc tibi respondebit: interrogaveris, hoc tibi respondebit: Quod tenes, tene; charitatem tene: «Finis praecepti est charitas» . Noli cogitare de multitudine ramorum; radicem tene, et tota arbor in te est. «Et memoria retinentibus mandata ejus ut facia
Abbreviated transcription (Latin):
Qui non timentes eũ foenũ: &
infoeno. & intormenco cum
foeno eritis. Resurgor enim
caro ad tormentũ: gaude.¬
ant illi qui timent eum.
filios filioꝵ : sed filios nr̃os
dicit oꝑa nr̃a. filios filiorũ:
eius. Videant neputent
om̃s ad se ꝑtinere qđ dictũ
est: eligant cũ licar. Cusiodi.¬
eius. e memonia reliuftrui-¬
ea. Iã te disponebas extollere. &
forte reddere michi psalteriũ.
qđ ego non teneo: aut totã legẽ
memorit̃ ꝓnuntiare. Plane in
memoria melior me. melior quo¬
uis iustũ. Siuistus aduerbũ. le¬¬
gẽ non tenar. Sed uide ut prę-¬
cepta teneas. sed quomodo tene¬¬
as : nomnemoria sed uita.
Memoria retinentib mandcita
eius : non ut reddant ea. sed ut faci-¬
ant eci. lã forte modo ꝓturbatur uniꝰ¬
cuiusq anima. Iuis ten& omĩa man-¬
datti dĩ: quis ten& om̃s litteras dĩ :
ecce uolo. non solũ memoria tenere:
omia memoria : noli timere. nonte
lo tenere. Tene si potes. quando potes.
quomodo potes. Iuãcũq paginã

Expanded text:
Qui non timetis eum, fenum, et in feno, et in tormento cum feno eritis: resurget enim caro ad tormentum. Gaudeant illi qui timent eum, «filios filiorum?» sed filios nostros dicit opera nostra; «filios filiorum,»tamentum ejus.» Videant ne putent omnes ad se pertinere quod dictum est: eligant, cum licet. «Custodieejus, et memoria retinentibea.» Jam te disponebas extollere, et forte reddere mihi Psalterium, quod ego non teneo, aut totam Legem memoriter pronuntiare. Plane in memoria melior me, melior quovis justo, si justus ad verbum Legem non tenet: sed vide ut praecepta teneas. Sed quomodo teneas? Non memoria, sed vita. «Memoria retinentibus mandata ejus:» non ut reddant ea; sed, «ut faciant ea.» Jam forte modo perturbatur uniuscujusque anima. Quis tenet omnia mandata Dei? quis tenet omnes Litteras Dei? Ecce volo non solum memoria tenere, omnia memoria? Noli timere; non te  Legem volo tenere. Tene, si potes, quando potes, quomodo potes. Quamcumque paginam
Abbreviated transcription (Latin):
molestia. quęric᷑ medicus. d to-¬
tũ sanat᷑ corpus. Nottis fecit¬
N uias suas morsi: Pilus idrahil
uolomiaies suas. Numquid
om̃ib filus isrł: sed ueris filiis
isrł. immo om̃ib filus isrł.
Quienĩ dolosi. qui insidiosi. qui
hepocritȩ : non filii isrł. Et qui
filii isrł: ecce uere israhelitti
in quo dolus non est. filii isrł

Expanded text:
molestia, quaeritur medicus, et tomolestia, quaeritur medicus, et totum sanatur. «Notas fecit vias suas Moysi; filiis Israel voluntates suas.» Numquid omnibus filiis Israel? Sed veris filiis Israel; imo omnibus filiis Israel. Qui enim dolosi, qui insidiosi, qui hypocritae, non filii Israel. Et qui filii Israel? «Ecce vere Israelita, in quo dolus non est» . «Filiis Israel
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ : suꝑ abundauit gratia.
Unde autẽ abundcuit peccatũ :¬
Lex autẽ sub intrauit: ut ab un.¬
dar&r peccatũ. Quare lege sũb¬
intrante abundauit peccatum.
quia nolebant se confiteri ho¬
mines peccatores. addita lege.
facti sunt & prȩuaricatores.
rȩuaricator enĩ non.ẽ. quisq nisi
cũ legẽ trans gressus fuerit.
pse apłs hoc dicit. Ubi enĩ non ÷
lex. nec prȩuaricatio. Ab undaũ
gͦ peccatũ : ut suꝑ abundare
grã. Ergo utdicere coeꝑam. qr
hoc est in lege magnũ misteriũ.
ideo eã datũ ut crescente pecca¬
to humiliarent᷑ suꝑbi. humili.¬
ati confiterent᷑. confessi sanarentꝰ
Istę sunc uiȩ occultȩ. quas notas
fecit moxsi ꝑ quẽ legẽ dedit qua
peccatũ abundar&e. ut suꝑ abun¬
daro&e gr̃a. Non crudeliter hoc
fecit ds. sed consiliũ medicinę.
Aliquando enĩ homo uidet᷑ sibi
tat & non sentit. medicũ nori
quęrit. Auget᷑ morb. crescit

Expanded text:
peccatum, superabundavit gratia.» peccatum, superabundavit gratia.» Unde autem abundavit peccatum? «Lex autem subintravit, ut abundaret peccatum» . Quare Lege subintrante abundavit peccatum? Quia nolebant se confiteri homines peccatores, addita Lege facti sunt et praevaricatores. Praevaricator enim non est quisque, nisi cum legem transgressus fuerit. Ipse Apostolus hoc dicit: «Ubi enim non est lex, nec praevaricatio» . Abundavit ergo peccatum, ut superabundaret gratia. Ergo, ut dicere coeperam, quia hoc est in Lege magnum mysterium, ideo eam datam, ut crescente peccato, humiliarentur superbi, humiliati confiterentur, confessi sanarentur: istae sunt viae occultae, quas notas fecit Moysi, per quem Legem dedit, qua peccatum abundaret, ut superabundaret gratia. Non cfecit Deus, sed consilio medicinae. Aliquando enim homo videtur 28 sibi ia non sentit morbum, medicum non quaerit. Augetur morbus, crescit
Abbreviated transcription (Latin):
& si iacebit inporticib. sanari non
poterit. & si ten& legẽ. ad salutem
non ꝑuenit. Ergo quia hocibi misteri.¬
ũ est. ideo docae datã legẽ. ut conuin.¬
cerent᷑ peccatores. & ad gr̃am accipi.¬
endã medicũ inuocarent. Unde ille
conuictus est. quẽ inse trans figurat
paulus apłs dicens. Infelix ego homo.
qͥs me liberabit decorruptione mor-¬
tis huius : ꝑmandatũ enĩ. demonstra.¬
ta illi erat quȩdã rixa in se ipso un-¬
de dicit: uideo aliã legẽ in menbris
meis repugnantẽ legi mentis meȩ
&ẽ captiuũ me ducentẽ sublege pec¬
cati quȩ est in menbris meis. Cogno.¬
uit se inmiseria. ingemitu. in rixa.
&̾ contentione. ipse secũ sibi non
concordans. a se dissonans. a se resi.¬
liens. & quid ait optans pacẽ. pa.¬
cẽ uerã. pacẽ suꝑnã:. Infelix ego
homo. qͥs me liberabit de corpore
mortis huius : Gr̃a dĩ ꝑ iħm aep̃m¬
dñm nr̃m. Ubi enĩ ab̾undauit

Expanded text:
etsi jacebit in porticibus, sanari non etsi jacebit in porticibus, sanari non poterit: etsi Legem tenet, ad salutem non pervenit. Ergo quia hoc ibi mysterium est, ideo docet datam Legem, ut convincerentur peccatores, et ad gratiam accipiendam medicum invocarent. Unde ille convictus est, quem in se transfigurat Paulus apostolus, dicens: «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus?» Per mandatum enim demonstrata illi erat quaedam rixa in seipso, unde dicit, «Video aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, et captivum me ducentem sub lege peccati, quae est in membris meis.» Cognovit se in miseria, in gemitu, in rixa et contentione; ipse secum sibi non concordans, a se dissonans, a se resiliens: et quid ait, optans pacem, pacem veram, pacem supernam? «Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gra . «Ubi» enim «abundavit
Abbreviated transcription (Latin):
git e exmoyse intellige om̃s iustos. om̃s
scõs. Vnũ posuit: om̃s occurrant. lam̃
ꝓmoy sen data est lex. &r habar aliqđ
obseurũ traditio ipsa legis. Ad hoc enĩ
data est lex ut conuinceretur langui-¬
dus. & medicũ implorar&r. Ipsa est uia
occulta dĩ. Iã dudũ audieras. qui
sanat om̃s languores tuos. Languores :
inȩgrotis latebant. Dati sunt quinq
libri moysi. cinctti est piscina quinq
porticus. P roduxit languidos. ut ibi
iacerent : ut ꝓderentur non ut sana¬¬
rentur. Quinq. porticus ꝓdebant
languidos. non curabant: piscina
curabat descendente uno. &e hoc
piscina turbatti. Turbatio piscinȩ:
in passione dñi. Ueniens em̃ & ignotꝰ
factus cũ diceret ᷑ ab aliis ipse est xp̃s.
ab aliis non est xp̃s. iustus est peccator
est. magister est. seductor est: t̾baũ
aquã. idẽ. turbauit popłm. Et in
tota illa ꝑturbatione aquȩ. unus
sanabat᷑: quia in passione dñi uni.¬
tas sanat᷑. Qui prȩter unitatẽ fuerit:

Expanded text:
ustos, omnes sanctos: unum posuit, omnes occurrant. Tamen per Moysen data est Lex, et habet aliquid obscurum traditio ipsa Legis. Ad hoc enim data est Lex, ut convinceretur languidus, et medicum imploraret. Ipsa est via occulta Dei. Jamdudum audieras, «Qui sanat omnes languores tuos.» Languores in aegrotis latebant, dati sunt quinque libri Moysi: cincta est piscina quinque porticibus; produxit languidos, ut ibi jacerent, ut proderentur, non ut sanarentur. Quinque porticus prodebant languidos, non curabant; piscina curabat descendente uno, et hoc piscina turbata : turbatio piscinae in passione Domini. Veniens enim et ignotus factus, cum dicitur ab aliis, Ipse est Christus; ab aliis, Non est Christus; justus est, peccator est; magister est, seductor est: turbavit aquam, id est, turbavit populum; et in tota illa perturbatione aquae unus sanabatur, quia in passione Domini unitas sanatur. Qui praeter unitatem fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
dicit filios apłs. Ait quippe. fuimus
enĩ & nos aliquando natura filii irȩ.
sic̃ &ceteri. Ergo exira ipsius est qđ
hic homo ꝑegrinat᷑ qđ laborat : non ÷
exira ipsus fr̃s mei. Insudore uultꝰ
tui & labore edes panẽ tuĩ: & t̾ra
spinas & tribulos germinabit tibi.
Auctori nr̃o dictũ est. aut si est aliud
nr̃a uitai. si potest conuercere ad ali.¬
quã uoluntaitẽ. ubi spinas non sen¬¬
tias: elige qđ uolueris aut̃ auarus.
luxuriosus. Vt duo sola istti dicamꝰ:
add& & t̾ciũ. ambiciosus. In horũ¬
cupiditate. quantȩ spinȩ : in ardo¬
ria libidinũ. quante spinȩ ÷ amores
turpes. quantas molestias habent :
quantas sollicitudines hic in ista
uitas omitto gehennas: uide ne
conuerteris. ut uiste agas: non
poteris nisi labora re int̾ra. Et non
finit᷑ labor: nisi cũ finita fuerit
uia. Oporta inuia laborare:
ut in patria gaudemus. Ergo con¬
solatur ꝓmissione sua. laborẽ tuũ.

Expanded text:
dicit filios Apostolus: ait quippe, «Fuimus dicit filios Apostolus: ait quippe, «Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri» . Ergo ex ira ipsius est quod hic homo peregrinatur, quod laborat. Non est ex ira ipsius, fratres mei, «In sudore et in labore edes panem tuum, et terra spinas et tribulos pariet tibi» ? Auctori nostro dictum est. Aut si est aliud vita nostra; si potes, convertere ad aliquam voluptatem, ubi spinas non sentias. Elige quod volueris, avarus, luxuriosus, ut duo ista sola dicamus; adde et tertium, ambitiosus: in hoiditate quantae spinae? in luxure avaritiae quantae spinae? Amores turpes quantas molestias habent? quantas sollicitudines hic in ista vita? Omitto gehennas. Vide ne converteris, ut juste agas, non poteris nisi laborare in terra; et non finitur labor, nisi cum finita fuerit via. Oportet in via laborare, ut in patria gaudeamus. Ergo consolatur promissione sua laborem tuum,