comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicere debemus trahi hominem ad axp̃m
qui delectat᷑ ueritate. delectat᷑ beatitudiẽ.
delectat᷑ iusticia. delectat᷑ sempiterna uita ͤ.
Q uod totum xp̃c est. An uero habent
corporis sensus uoluptates suas: & animͦ
deseritur a uoluptatibus suis: Si animꝰ
non habet uoluptates suas. unde dicitur.
filii autem hominum integmine alarũ
tuarum sꝑabunt. in ebriabunt᷑ abub̃tate
domus tuȩ: & torrente uoluptatis tuȩ
potabis eos: qm̃ apud te fons uite. & in
lumine tuo uidebimus lumen: Da a¬
mantem. & sentit quod dico: da deside¬
rantem. da feruentem. da in ista solitu¬
dine. ꝑegrinantem atq sitientem. &
fontem ȩternȩ patriȩ suspirantem. Da ta¬
lem. & scit quid dicam. Si autem frigi¬
do loquor. quid loquor: Tales erant
isti: qui inuicem murmurabant. Pat̾
inquit quem traxerit uenit ad me.
ab illo trahamur. cui dicit quedam quȩ
diligit. Post odorem unguentorum tuoꝵ
curremus. Sed quid intelligi uoluit adu̾¬

Expanded text:
dicere debemus trahi hominem ad Christum, dicere debemus trahi hominem ad Christum, qui delectatur veritate, delectatur beatitudine, delectatur justitia, delectatur sempiterna vita, quod totum Christus est? An vero habent corporis sensus voluptates suas, et animus deseritur a voluptatibus suis? Si animus non habet voluptates suas, unde dicitur, Filii autem hominum, sub tegmine alarum tuarum sperabunt: inebriabuntur ab ubertate domus tuae, et torrente voluptatis tuae potabis eos; quoniam apud te est fons vitae, et in lumine tuo videbimus lumen ? Da amantem, et sentit quod dico. Da desiderantem, da esurientem, da in ista solitudine peregrinantem atque sitientem, et fontem aeternae patriae suspirantem: da talem, et scit quid dicam. Si autem frigido loquor, nescit quid loquor. Tales erant isti qui invicem murmurabant. Pater, inquit, quem traxerit, venit ad me. 5. ab illo trahamur cui dicit quaedam quae diligit, Post odorem unguentorum tuorum curremus . Sed quid intelligi voluit, adve
Abbreviated transcription (Latin):
non tangebat stantem: quomodo tang̾et
ad cȩlos ascendentem: Sic tamen sic se
tangi uoluit: sic tangit᷑ ab eis. a quibus
bene tangitur.ascendens ad patrem: ma¬
nens cum patre equalis patri. Inde & hic
si aduertis: nemo uenit ad me nisi quem
pater attrarerit. Noli te cogitare inintũ
trahi: inuitus non trahitur animus. sed
amore. Nec timere debemus. ne ab ho¬
minib qui uerba ꝑpendunt. & areb ma-¬
xime diuinis incelligendis longe remoti
sunt: in hoc scripturarum scãrum euuan¬
gelico uerbo forsitan reprehendamur: & di¬
catur nobis. Quomodo uoluntate credo.
si trahor: Ego dico. parum est uoluntate¬
ire. etiam uoluptate trahere. Quid est uo
luptate trahi: Delectare in dño. & dabit
tibi peticiones cordis tui. Est quedam uo¬
luptas cordis: cui panis dulcis ẽ ille celesti.
orro si poete dicere licuit. trahit sua qͤmq
uoluptas. non necessitas. seo uoluptas: non
obligatio sed delectatio: qͣnto fortius nos

Expanded text:
non tangebat stantem, quomodo tangeret non tangebat stantem, quomodo tangeret ad Patrem ascendentem? Sic tamen, sic se tangi voluit: sic tangitur ab eis a quibus bene tangitur, ascendens ad Patrem, manens cum Patre, aequalis Patri. 4. Inde et hic si advertis, Nemo venit ad me, nisi quem Pater attraxerit. Noli te cogitare invitum trahi: trahitur animus et amore. Nec timere debemus ne ab hominibus qui verba perpendunt, et a rebus maxime divinis intelligendis longe remoti sunt, in hoc Scripturarum sanctarum evangelico verbo forsitan reprehendamur, et dicatur nobis, Quomodo voluntate credo, si trahor? Ego dico: parum est voluntate, etiam voluptate traheris. Quid est trahi voluptate? Delectare in Domino, et dabit tibi petitiones cordis tui . Est quaedam voluptas cordis, cui panis dulcis est ille coelestis. Porro si poetae dicere licuit, « Trahit sua quemque voluptas » ; non necessitas, sed voluptas; non obligatio, sed delectatio: quanto fortius nos
Abbreviated transcription (Latin):
uimus questionem nemo uenit ad me
nisi pater qui misit me traxerit eum:
Si trahitur ait aliquis: inuitus uenit.
Si inuitus uenit non credit. Si non credit
non uenit. Non enim ad xp̃m ambu¬
lando currimus: sed credendo. Nec mo¬
tu corporis: sed uoluntate cordis accedimꝰ
deo illa mulier quȩ fimbriam tetigit:
magis tetigit. qͣm turba quȩ pressit.
deo dñs dixit. Quis me tetigit: Et mi¬
rantes discipuli dixerunt. Turba te com¬
primit: & dicis qui me tetigit÷ Et ille
repetiuit. Tetigit me aliquis. Illa tangit:¬
turba premit. Quid est tetigit. nͥ credidit:
Unde & illi mulieri post resurrectionẽ dix̃
uolenti se mittere ad pedes eius. Noli me
tangere: non dum enim ascendi ad patrẽ¬
meum. Quod uides hoc solum eẽ putas:
noli me tangere. Quid est hoc: Solum
me ẽẽ putas quod tibi appareo: noli sic
credere. hoc ẽ noli me tangere. non dum
enim ascendi ad patrem meum. Tibi non
ascendi. nam inde nunqͣm recessi. In t̾ra

Expanded text:
vimus quaestionem, Nemo venit ad me vimus quaestionem, Nemo venit ad me nisi Pater qui misit me, traxerit eum? 3. Si trahitur, ait aliquis, invitus venit. Si invitus venit, nec credit; si non credit, nec venit. Non enim ad Christum ambulando currimus, sed credendo: nec motu corporis, sed voluntate cordis accedimus. Ideo illa mulier quae fimbriam tetigit, magis tetigit quam turba quae pressit. Ideo Dominus dixit, Quis me tetigit? . Et mirantes discipuli, dixerunt: Turbae te comprimunt, et dicis, Quis me tetigit? Et ille repetivit: Tetigit me aliquis. Illa tangit,turba premit. Quid est tetigit, nisi credidit? Unde et mulieri illi post resurrectionem dixit volenti se mittere ad pedes ejus: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem . Quod vides, hoc solum me esse putas; noli me tangere. Quid est? Hoc solum me esse putas quod tibi appareo, noli sic credere: hoc est, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem; tibi non ascendi, nam inde nunquam recessi. In terra
Abbreviated transcription (Latin):
agna gr̃ȩ commendatio.
Nemo uenit. nisi tractus.
Quem trahat & quem ñ
trahat. quare illum trahat¬
& illum non trahat: noli
uelle iudicare. si non uis errare. Semel ac¬
cipe: & intellige. Nondum traheris. ora
ut traharis. Quid hic dicemus fr̃s : Si
trahimur ad xp̃m. gͦ inuiti credimus: gͦ
uolentia adhibet᷑. non uoluntas excitat᷑.
Intrare quisqͣm ȩccł̃iam potest nolens. acce¬
dere ad altare pocest nolens. acciꝑe sacra¬
mentum potest nolens. credere non potest
nisi uolens. Si corpore crederetur. fieret
innolentib. seo non corꝑe creditur. Apł̃m
audi. Corde creditur ad iusticiam. Et
quid sequitur. Ore autem confessio fit
ad salutem. De radice cordis surgit ista
confessio. Aliqͣndo audis confitentem. &
nescis credentem. Sed nec debes uocare con-¬
fitentem. quem iudicas non credentem. Hoc
est enim confiteri. dicere quod habes in cor
dicis. loqueris. non confiteris. Cum gͦ
facit inuitus. qui autem trahitur. tanqͣm
inuitus cogi tudetur: quomodo istam sol¬

Expanded text:
agna gratiae commendatio! Nemo venit nisi tractus. Quem trahat et quem non trahat, quare illum trahat et illum non trahat, noli velle judicare, si non vis errare. Semel accipe, et intellige: nondum traheris? ora ut traharis. Quid hic dicimus, fratres? Si trahimur ad Christum, ergo inviti credimus; ergo violentia adhibetur, non voluntas excitatur. Intrare quisquam ecclesiam potest nolens, accedere ad altare potest nolens, accipere Sacramentum potest nolens: credere non potest nisi volens. Si corpore crederetur, fieret in nolentibus: sed non corpore creditur. Apostolum audi: Corde creditur ad justitiam. Et quid sequitur? Ore autem confessio fit ad salutem . De radice cordis surgit ista confessio. Aliquando audis confitentem, et nescis credentem. Sed nec debes vocare confitentem, quem judicas non credentem. Hoc est enim confiteri, dicere qudicis, loqueris, non cofacit invitus, qui autem trahitur, tanquam invitus cogi videtur; quomodo istam sol
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Sicut misit me pater & ego uiuo
propter patrem: & qui manducat me: & ip¬
se uiuet propter nre. Ac si diceret. Ut ego
uiuam propt̾ patrem. idest ad illum tan¬
qͣm maiorem referam uitam meam: exina¬
nitio mea fecit. in qua me misit. Ut autem
quisq uiuat ꝓpt̾ me: participatio facit
qua manducat me. Ego itaq humiliatus
uiuo propter patrem. ille erectus uiuet
propter me. Si autem ita dictum est. uiuo
propter patrem. quia ipse de illo non ille
de illo est: sine detrimento equalitatis
dictum est. Non tamen dicendo. & qui
manducat me. & ipse uiuet propter me:
eandem nr̃am & suam ȩqualitatem signi¬
ficauit. sed grãm mediatoris ostendit:
Hic est panis. qui de cȩlo descendit. ut illũ
manducando uiuamus: quia ȩternam
uitam ex nobis habere non possumus.
Non sicut inquit manducauerunt patres
nr̃i manna: & mortui sunt. Qui
mandũcat hunc panem: uiuet in ȩternum.
Quod gͦ illi mortui sunt. ita uult intelligi¬
ut non uiuant inȩternum. Nam tempo¬

Expanded text:
icut misit me vivens Pater, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me; » ac si diceret: Ut ego vivam propter Patrem, id est ad illum tanquam majorem referam vitam me, exinanitio mea fecit, in qua me misit. Ut autem quisquam vivat propter me, participatio facit, qua manducat me. Ego itaque humiliatus vivo propter Patrem, ille erectus vivit propter me. Si autem ita dictum est: Vivo propter Patrem, quia ipse de illo, non ille de ipso, sine detrimento aequalitatis dictum est. Nec tamen dicendo: « Et qui manducat me, et ipse vivet propter me, eamdem nostram et suam aequalitatem significavit, sed gratiam mediatoris ostendit. Hic est panis qui de coelo descendit: ut illum manducando vivamus, quia aeternam vitam ex nobis habere non possumus. Non sicut, inquit, manducaverunt patres vestri manna, et mortui sunt: qui manducat hunc panem, vivet in aeternum. Quod ut non vivant in aeternum. Nam tempo
Abbreviated transcription (Latin):
manducat carnem meam & bibit sangui¬
nem meum: in me manet & ego in eum.
Hoc est gͦ manducare illam escam. & illum
potum bibere. in xp̃o manere. & illum ma¬
nentem in se habere: ac ꝑ hoc qui non ma¬
culdubio non manducat eius carnem. nec
bibit eius sanguinem: etiam sitante rei sa¬
cramentum adiudicium sibi manducẽt
quit. & ego uiuo ꝓpter patrem: & qui man¬
ducat me & ipse uiuec ꝓpter me. Non ait
sicut manduco patrem: & ego uiuo ꝓpter
patrem: & qui manducat me &ipse uiuet
ꝓpter me. Non enim filius: patris participa¬
tione fit melior. quia natus est equalis: sic̃
participatione filii. ꝑunitatem corporis enis¬

Expanded text:
manducat carnem meam, et bibit meum sanguimanducat carnem meam, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in illo. Hoc est ergo manducare illam espotum bibere, in Christo manere, et illum manentem in se habere. Ac per hoc qui non maprocul dubio non manducat ejus carnem, nec bibit ejus sanguinem, etiam si tantae rei sacramentum ad judicium sibi manducet ter, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non ait: Sicut manduco Patrem, et ego vivo propter Patrem; et qui manducat me, et ipse vivet propter me. Non enim Filius participatione Patris fit melior, qui est natus aequalis; sicut participatione Filii
Abbreviated transcription (Latin):
possit dñs carnem suam dare admandu¬
eis dcitur. Amen amen dico uobis. nisi
manducaueritis carnem filii hominis. &
biberitis eius sanguinem: non habebitis
cybum & potum. societatem uult incelligi
corporis. & menbrorum suorum. quod est
mea inquit uere est cybus: & sanguis m̃s
uere est põtus. Cum enim ꝙbo & potu ap
petant homines ut non esuriant. neq siti¬
ant: hoc ueraciter non prestat. nisi iste cy¬
bus & potus. qui eos a quib sumitur.
immortales & in corruptibiles facit. idest
societas ipsa scõrum. ubi par erit. & unitas
plena atq ꝑfecta. Eropterea enim. sicut etiã
ante nos. hoc intellexerunt homines dei.
meis rebus commendauit: que adunum
aliquid rediguntur ex multis. Namq
aliud in unum ex multis granis conficitur¬
& constat: aliud in unum ex multis aci¬
nis confluit. Deniq iam exponit quomͦ
id fiat quod loquitur. & quid̃ sit mandu¬
care corpus eius & sanguinem bibere. Qui

Expanded text:
possit Dominus carnem suam dare ad mandupossit Dominus carnem suam dare ad mandueis dicitur: Amen amen dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitcibum, et potum societatem vult intelligi corporis et membrorum suorum, quod est mea, inquit, vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Cum enim cibo et potu id appetant homines, ut non esuriant, neque sitiant; hoc veraciter non praestat nisi iste cibus et potus, qui eos a quibus sumitur, immortales et incorruptibiles facit, id est societas ipsa sanctorum, ubi pax erit et unitas plena atque perfecta. Propterea quippe, sicut etiam ante nos hoc intellexerunt homines Dei, anguinem suum in eis rebus commendavit, quae ad unum aliquid rediguntur ex multis. Namque aliud in unum ex multis granis confit: aliud in unum ex multis acinis confluit. 18. Denique jam exponit quomodo id fiat quod loquitur, et quid sit manducare corpus ejus, et sanguinem bibere. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ ipsoꝵ. ut om̃s unũ sint. sicut
tu pater inme & ego inte. ut & ipsi
nullum poterunt habere consortiũ.
qui in di filio do uero humanam ne¬
gant manere naturã: impugnatores
salutiferi sacramenti. & paschalis
exules festi. Quod qui ab euuan¬
gelio dissentiunt & symbolo contra¬
dicunt. nobiscũ celebrare non posst̾:
quia & si audent sibi xp̃ianũ nom̃
assumere. ab omĩ tamen creatura
cui xp̃c caput ẽ repelluntur. Uo¬
bis in hac sollempnitate merito ex¬
ultantib. pieq gaudentibus. qui
nullũ recipientes in ueritate men¬
daciũ. nec de natiuitate xp̃i scł̾m
carnẽ. nec de passione ac morte.
nec de corporali resurrectione euis
ambigitis: qm̃ sine ulla separatione
deitatis uerum xp̃m ab utero uirgi¬
nis. uerũ in ligno crucis. uerum in se¬
pllebro carnis. uerum in gła resur¬
rectionis. uerũ in dextera paternȩ
maiestatis agnoscitis. Unde etiam si¬
cũt apłs ait. expectam᷑ eauatorẽ dnm̃ iħm

Expanded text:
rum in me: ut omnes unum sint, sicut et tu Pater in me, et ego in te, ut et ipsi nullum poterunt habere consortium, qui in Dei Filio Deo vero humanam negant manere naturam, impugnatores salutiferi sacramenti, et paschalis exsules festi; quod, quia ab Evangelio dissentiunt et Symbolo contradicunt, nobiscum celebrare non possunt: quia etsi audent sibi Christianum nomen assumere, ab omni tamen creatura, cui Christus caput est, repelluntur; vobis in hac solemnitate merito exsultantibus, pieque gaudentibus, qui nullum recipientes in veritate mendacium, nec de nativitate Christi secundum carnem, nec de passione ac morte, nec de corporali resurrectione ejus ambigitis: quoniam sine ulla separatione Deitatis, verum Christum ab utero Virginis, verum in ligno crucis, verum in sepulcro carnis, verum in gloria resurrectionis, verum in dextera paternae majestatis agnoscitis. Unde etiam, sicut Apostolus ait, exspectamus Salvatorem Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
uidebat. nunc fleuerit quẽ querebat
absentẽ: licet quidam duas marias
magaalenas de eode uico magdlala
fiusse contendant. & alterã esse quȩ
in matheo uiderit resurgentẽ. alterã
quȩ in iohanne eũ querebat absentẽ.
Quatuor autẽ marias in euuangłiis
legimus. Unam matrẽ dñi saluato¬
ris. alterã materterã euis quȩ appel¬
lata ẽ maria cleophȩ. tertiã matrẽ
niatrei iacobi & ioseph. quartã ma¬
riam magdalene. licet alii matrem ia-¬
cobi & ioseph materterã eius fuisse
contendant. Nonnulli ut se liberent
questione in marco uolunt esse unã
de mariis. sed non additũ cognom̃
magdalene. & hȩc suꝑfluo scriptoꝵ
in oleuisse uitio. quod primũ euuan¬
gelista non scripserit. Nobis autẽ
simplex uidetur & aꝑta res¬
ponsio. sanctas feminas xp̃i
absentiam non ferentes. ꝑ totam no¬
ctem. non semel nec bis. sed crebro
ad sepulchrum dñi cucurrisse p̃sertĩ
cum terrȩ motus & saxa dirrupta.

Expanded text:
uuabsentem: Licet quidam duas Marias Magdalenas de eodem vico Magdalo fuisse contendant, et alteram esse, quae in Matthaeo eum viderit resurgentem, alteram, quae in Joanne eum quaerebat absentem. Quatuor autem fuisse Marias, in Evangeliis legimus, unam matrem Domini Salvatoris, alteram materteram ejus, quae appellata est Maria Cleophe, tertiam Mariam matrem Iacobi et Ioseph, quartam Mariam Magdalenen, licet alii matrem Iacobi et Ioseph materteram eius fuisse contendant. nonnulli, ut se liberent quaestione, in Marco uolunt unam esse de Mariis, sed non additum cognomen Magdalenae, et ex superfluo scriptorum inoleuisse uitio, quod primum euangelista non scripserit. nobis autem simplex uidetur et aperta responsio: sanctas feminas Christi absentiam non ferentes per totam noctem non semel nec bis, sed crebro ad sepulchrum domini cucurrisse, praesertim cum terrae motus et saxa disrupta
Abbreviated transcription (Latin):
magdalene mane ad sepulchrũ e sea
addidit cum essent adhuc tenebre.
aiuisdem gͥ atq uniuis temporis ia ẽ
medie noctis & gallorum cantus alter¬
ie finem. alter bero dixit: principile
Michiq uidetur euuangelista mathe¬
us qui euuangłium hebraico sermo¬
ne conscripsit non tam uespere aixis¬
se quam sero. & eum qui interptaus
est uerbi ambiguitate deceptũ. non
sero interp̃tatũ esse sed uesꝑe: quam¬
quã hȩc consuetudo humani sermonis
teneat sero non uesꝑum significare s
tarde. Solemus enim dicere sero ueni¬
sti. iã est tarde. Et quȩ facere ante
debueras. fac saltem sero. id est tarde.
Sinautẽ illud obicitur quomͦ eadem
maria quȩ prius uiderat dnm̃ resur¬
gentẽ. postea ad sepulchrum eius fle¬
re referatur. hoc dicendum ẽ quod &
sola ce cũ altera & cum aliis mulieribꝰ
memor beneficioꝵ quȩ in se dñs con¬
tulerat. ad sepulcbrũ eius frequenter
cucurrit. & nunc adorauerit quem

Expanded text:
Magdalene mane ad sepulchrum, sed Magdalene mane ad sepulchrum, sed addidisse: cum adhuc essent tenebrae, eiusdem igitur atque unius temporis, id est mediae noctis et gallorum cantus, alterum finem, alterum dixisse principium. mihique uidetur euangelista Matheus, qui euangelium Hebraico sermone conscripsit, non tam \'uespere dixisse quam \'sero\' et eum, qui interpretatus est, uerbi ambiguitate deceptum non \'sero\' interpretatum esse, sed \'uespere\', quamquam et consuetudo humani sermonis teneat \'sero\' non uesperum significare, sed \'tarde\'. solemus enim dicere: \'sero uenisti\',id est \'tarde\', et: \'qui facere ante debueras, fac saltim sero , id est tarde. sm autem illud obicitur, quomodo eadem Maria, quae prius uiderat dominum resurgentem, postea ad sepulchrum eius flere referatur, hoc dicendum est, quod et sola et cum altera siue cum aliis mulieribus memor beneficiorum, quae in se dominus contulerat, ad sepulchrum eius frequenter cucurrerit, et nunc adorauerit, quem
Abbreviated transcription (Latin):
magdalene
uidit dnm̃
resurgentẽ.
L& iohannes
euuangelista refert
mane una sabbati eam iuxta sepul¬
chrum flere: Una sabbati dies do¬
minica intelligenda est: quia om¬
nis ebdomada in sabbatũ & in pͥmã¬
et quintã. & sextam sabbati duiddr¬
tur. quã ȩthnici ydoloꝵ & elemen¬
toꝵ nominibus appellant. Deniꝙ
&e apłs collectam peccuniȩ quȩ indi¬
gentibus p̃paratur. in unã sabbati
precipit congregandã. Nec putan¬
dũ est matheũ & iohannẽ diuersa
sensisse. sed unũ atq idem tempus
mediȩ noctis & galloꝵ cantus diuer¬
sis appellasse nominibꝰ. Matheus
eñi scribit uesꝑe sabbati. id est se¬
ro non incipiente nocte. sed iam ꝓ¬
funda & magna ex parte transacta
apparuisse anm̃ mariȩ magdalene.
a apparuisse uesꝑe sabbati illucescen¬
te in unam sabbati seipsum interpre¬
tans. quid dixisset: uesꝑe sabbati. id
est appropinquante iam luce sequen¬
cis diei: ioh̃mnes dero non absolute dixit
una autem sabbati uenit maria

Expanded text:
Magdalene uidit dominum resurgentem et Iohannes euangelista refert mane una sabbati eam iuxta sepulchrum flere ?— Una sabbati dies dominica intellegenda est, quia omnis ebdomada in sabbatum et in primaet quintam et sextam sabbati diuiditur, quam ethnici idolorum et elementorum nominibus appellant. denique et apostolus collectam pecuniae, quae indigentibus praeparatur, in una sabbati praecepit congregandam. nec putandum est Matheum et Iohannem diuersa sensisse, sed unum atque idem tempus, mediae noctis et gallorum cantus, diuersis appellasse nominibus — Matheus enim scribit \'uespere sabbati\', id est sero, non incipiente nocte, sed iam profunda et magna ex parte transacta apparuisse dominum Mariae Magdalenae et apparuisse uespere sabbati inlucescentis in unam sabbati se ipsum interpretans, quid dixisset \'uespere sabbati\', id est adpropinquante iam luce sequentis diei — et Iohannem non absolute dixisse: una autem sabbati uenit Maria
Abbreviated transcription (Latin):
bis pascha nominatur. apud hebre¬
os phase. id est transitus dicitur:
attestante eiuiangelista atq dicen¬
tes Aute diẽ festũ ãutẽ pasche. sci¬
ens iħc quia uenit hora eius ut
transiret de mundo ad patrẽ. Cuiꝰ
autẽ naturę futurus erat transitus
iste. nisi nr̃ȩ : cum inseparabiliter
& pater in filio. & filus ẽẽt in patre:
Sed quia uerbum & caro una ꝑso¬
na est. non diuiditur a suscipiente
susceptus. & honor ꝓuehendi. ꝓue¬
hentis nominatur augmentũ dicen¬
te apło. quod iam cõmemorauimus:
& donauit illi nomen quod ẽ suꝑ
om̃e nomen. In quo utiq assumpti
hominis exaltatio cõmendatur. ut
in cuius passionib indiuisibilis ma¬
net deitas. idem coȩternus sit in gła
deitatis. Ad hanc participationem in¬
effabilis muneris beatum transitũ
fidelib suis ipse dñs preparabat: cũ
instanti iam ꝑrimus passioni. non so¬
lũ ꝓ apłis suis atq liscipulis. seo etiã

Expanded text:
bis Pascha nominatur apud Hebraebis Pascha nominatur apud Hebraeos Phase, id est transitus, dicitur, attestante evangelista atque dicente: Ante diem festum Paschae sciens Jesus quia venit hora ejus, ut transeat ex hoc mundo ad Patrem . Cujus autem naturae futurus erat transitus 289 iste, nisi nostrae, cum inseparabiliter et Pater in Filio, et Filius esset in Patre? Sed quia Verbum et caro una persona est, non dividitur a suscipiente susceptus, et honor provehendi provehentis nominatur augmentum, dicente Apostolo, quod jam commemoravimus: et donavit illi nomen omne nomen . In quo utique assumpti hominis exaltatio commendatur, ut in cujus passionibus indivisibilis manet Deitas, idem coaeternus sit in gloria Deitatis. Ad hanc participationem ineffabilis muneris beatum transitum fidelibus suis ipse praeparavit, cum instanti jam proximus passioni, non solum pro apostolis, atque discipulis, sed etiam
Abbreviated transcription (Latin):
euacuando quod carnis. Uerus enĩ
d̾s est filius di. totum habens ex pa¬
tre quod pater est: nullo exordio tẽ¬
poralis. nulla uarietate mutabilis.
nec ab uno diuisus. nec ab ommpo¬
tente diuersus. sempiterni genitoris
unigenitus sempiternus. ut mens
fidelis credens in patrem & fihium
tis essentia. nec unitatẽ gradibus
diuidat. nec trinitatẽ singularita-¬
te confundat. Non autẽ sufficit
di filiũ in sola patris nosse natura:
nisi eum non recedentẽ a ꝓpriis ag¬
noscamus in nr̃is. Exinanitio enim
illa quã reparationi appendit hu¬
manȩ. dispensatio fuit miserationis.
non priuatio potestatis. Nam cũ
ex ȩterno consilio di ñ e̾ẽt aliud
nomen sub cȩlo datũ hominib in
quo oportet saluos fieri: inuisibilis
iusibilẽ. intemporalis temporalem
impassibilis passibilẽ substantiã suã
fecit: non ut uirtus deficeret in in¬
firmitatẽ. sed ut infirmitas in incor¬
ruptibilem posset transire uirtutẽ.

Expanded text:
evacuando quod est carnis. Verus enim evacuando quod est carnis. Verus enim Deus est Filius Dei, totum habens ex Patre quod Pater est, nullo exordio temporalis, nulla varietate mutabilis; nec ab uno divisus, nec ab omnipotente diversus, sempiterni genitoris unigenitus sempiternus: ut mens fidelis credens in Patrem, et Filiutis essentia nec unitatem gradibus dividat, nec Trinitatem singularitate confundat. Non autem sufficit Dei Filium in sola Patris nosse natura, nisi eum non recedentem a propriis, agnoscamus in nostris. Exinanitio enim illa quam reparationi impendit humanae, dispensatio fuit miserationis, non privatio potestatis. Nam cum et ex aeterno consilio Dei non esset aliud nomen sub coelo datum hominibus, in quo oporteat salvos fieri ; invisibilis visibilem, intemporalis temporalem, impassibilis passibilem substantiam suam fecit: non ut virtus deficeret in infirmitate, sed ut infirmitas in incorruptibilem posset transire virtutem.
Abbreviated transcription (Latin):
di filius gessit aduertitis: hoc sen¬
tite in uobis quod & in xp̃o iħu. cu¬
ius humilitas nulli est spernenda
diuitum. nulli est erubescenda nobi¬
liũ. Nec enĩ in tantum ꝓuehi potest
quȩlibet felicitas humana fastigiũ:
ut estimet sibi pudendũ quod ma
tratus indignũ. Imitamini quod o¬
peratus est. diligite quod dilexit:
& inuenietis in uobis di grãm. urãm
in ilo redemptã naturã : qm̃ sicut
ille pauꝑtate diuitias non amisit.
głam humilitate ñ minuit. ȩterni¬
tatẽ morte ñ ꝑdidit: ita & uos eis¬
dem gradibus. eisdemq uestigiis ut
cȩlestia apprehendatis. terrena des¬
picite. Susceptio enim crucis est. in¬
terfectio cupiditatũ. occisio uitioꝵ:
declinatio uanitatis. & abdicatio
omnis erroris. Nam cum pascha dñi
non impudicus. non luxuriosus. non
suꝑbus celebret non auarus: nulli ta¬
men ab hac festiuitate longuis quã
heretici separantur: maximeq illi qͥ
de uerbi incarnatione male sentiunt.
aut minuendo quod est deitatis. aut

Expanded text:
Dei Filius gessit advertitis, hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu, cujus humilitas nulli aspernenda divitum, nulli est erubescenda nobilium. Nec enim in tantum provehi potest quaelibet felicitas humana fastigium, ut aestimet sibi pudendum quod mantratus indignum. CAP. V. Imitamini quod operatus est; diligite quod dilexit, et invenientes in vobis Dei gratiam, vestram in illo redamate naturam. Quoniam sicut ille paupertate divitias non amisit, gloriam humilitate non minuit, aeternitatem morte non perdidit, ita et vos eisdem gradibus eisdemque vestigiis, ut coelestia apprehendatis, terrena despicite. Susceptio enim crucis est interfectio cupiditatum, occisio vitiorum, declinatio vanitatis, et abdicatio omnis erroris. Nam cum Pascha Domini non impudicus, non luxuriosus, non superbus celebret, non avarus, nulli tamen ab hac festivitate longius quam haeretici separantur, maximeque illi qui de Verbi incarnatione male sentiunt, aut minuendo quod est Deitatis, aut
Abbreviated transcription (Latin):
quod ait. Holite timere. quia ego
uici mundũ. Siue gͦ contra ambiti¬
onem scłi. seu contra concupiscenti¬
as carnis. siue contra hereticoꝵ iacu¬
la dimicemus. dñi cruce semꝑ ar-¬
memur: nec uniquã a paschali fes¬
to recedimus. si a fermento malitiȩ
namq uitȩ huius uarietates quȩ di¬
uersarum plenȩ sunt passionũ. apłi¬
cȩ exhortationis meminisse debemus.
qua nos instruit dicens. Hoc sentite
in uobis quod & in xp̃o iħu: qui cũ
in forma dei eẽt non rapinam arbi-¬
tratus est esse se ȩqualem do: sed semet¬

Expanded text:
quod ait: Nolite timere, quia ego quod ait: Nolite timere, quia ego vici mundum . Sive ergo contra ambitionem saeculi, sive contra concupiscentias carnis, sive contra haereticorum jacula dimicemus, Dominica cruce semper armemur. Nec enim umquam a paschali festo recedimus, si a fermento malitiae namque vitae hujus varietates, quae diversarum plenae sunt passionum, apostolicae exhortationis meminisse debemus, qua nos instruit, dicens: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu: qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se
Abbreviated transcription (Latin):
enim estis. & uita ur̃a abscondita
est cum xp̃o indeo. Cũ enim xp̃c
apparuerit uita ur̃a : tunc & uos
apparebitis cum ipso in gła. Ut au¬
tem noueriit corda fidelium habe¬
re se unde ad suꝑnam sapientiam
spretis mundi cupiditatib ualeant
eleuari: spondet nobis dñs presen¬
tiam suam dicens. Ecce ego uobis¬
cũ sum om̃ib dieb. usq ad consũ¬
mationẽ scłi. Non enĩ frustra ꝑ
isaiam dixerat sp̃s sc̃s: ecce uirgo
in utero concipiet & pariet filium.
& uocabitur nomen eius emmanu¬
hel: quod est interp̃tatũ nobiscũ
ds. Implet gͦ iħc ꝓprietatẽ nominis
sui. Et qui ascendit in cȩSlos.
non deserit adoptatos. qui sedet
ad dexteram patris. ipse totius ha¬
bitator est corporis: & ipse deor¬
sum confortat ad patientiam. qui
inter aduersa trepidandũ. Ibi qui¬
dem blandiuntur deceptiones. et
hic grauescunt labores. Sed quia mi¬
sericordia dñi plena ẽ terra. ad est no-¬
bis xp̃i ubiq uictoria. ut impleatur

Expanded text:
ndita est cum Christo in Deo. Cum enim Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos apparebitis cum ipso in gloria . Ut autem noverint corda fidelium habere se, unde ad supernam sapientiam spretis mundi cupiditatibus valeant elevari, spondet nobis Dominus praesentiam suam, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi . Non enim frustra 287 per Isaiam dixerat Spiritus sanctus: Ecce virgo in utero accipiet et pariet filium; et vocabunt nomen ejus Emmanuel, quod es. Implet ergo Jesus proprietatem nominis sui, et qui ascendit in coelos, non deserit adoptatos; qui sedet ad dexteram Patris idem totius habitator est corporis; et ipse deorsum confortat ad patientiam, qui inter adversa trepidandum. Ibi quidem blandiuntur deceptiones, et hic gravescunt labores. Sed quia misericordia Domini plena est terra , adest nobis Christi ubique victoria, ut impleatur
Abbreviated transcription (Latin):
exemplũ. quo deuotio incitatur hu¬
mana: qm̃ captiuitatis iugo erutis
etiam hoc prestat redemptio: ut eã
sequi possit imitatio. Nam si mun¬
dana sapientia ita in suis głatur er¬
roribus. ut quem sibi ducem quisq
delegerit. eus opinones & mores
atq om̃ia instituta sectetur. quȩ
nobis erit cominunio nominis xp̃i.
nisi ut ei inseparabiliter uniamur.
qui est ut ipse insinuauit: uia. ue
ritas. & uita: Uia scilicet conuer¬
sationis sc̃ȩ: ueritas doctrinȩ diumȩ.
uita beatitudinis sempiternȩ. Collaꝑ¬
sa enim in parentib primis huma¬
ni generis plenitudine: ita miseri¬
cors ds creaturȩ ad imaginẽ suam
uoluitꝰ subuenire: ut nec extra na¬
turam esset naturȩ reparatio. nec
ultra ꝓpriȩ originis dignitatẽ ꝓfi¬
ceret scđa conditio. Felix si ab eo non
decideret quod ds fecit: sed felicior
si in eo maneat quod refecit. Multum
fuit a xp̃o suscepisse formã. sed plus
est in xp̃o habere substantiam. Susce¬

Expanded text:
exemplum, quo devotio incitatur huexemplum, quo devotio incitatur humana: quoniam captivitatis jugo erutis, etiam hoc praestat redemptio, ut eam sequi possit imitatio. Nam si mundana sapientia ita in suis gloriatur erroribus, ut quem sibi quisque ducem elegerit, ejus opiniones et mores atque omnia instituta sectetur, quae nobis erit communio nominis Christi, nisi ut ei inseparabiliter uniamur, qui est, ut ipse insinuavit, Via, et Veritas, et Vita ? Via scilicet conversationis sanctae, Veritas doctrinae divinae, et Vita beatitudinis sempiternae. CAP. II. Collapsa enim in parentibus primis humani generis plenitudine, ita misericors Deus creaturae ad imaginem suam voluit subvenire, ut nec extra naturam esset naturae reparatio, et ultra propriae originis dignitatem proficeret secunda conditio. Felix si ab eo non decideret quod Deus fecit, sed felicior si in eo maneat quod refecit. Multum fuit a Christo recepisse formam, sed plus est in Christo habere substantiam. Susce
Abbreviated transcription (Latin):
otum quidem di¬
lectissum pascha¬
le sacramentum
euuangelica no¬
bis narratio pre¬
sentauit : & ita
ꝑ aurẽ carnis pe¬
netratus est mentis auditus. ut nemi¬
ni nr̃m rerũ gestarum imago defue¬
rit. cum diunitus inspiratȩ textus
historiȩ euidenter ostenderit. qua dñs
dicio addictiis. qua seuitia crucifixus.
& qua sit gła suscitatus. Sed adicien¬
dum est etiam nr̃i sermonis officium.
ut sicut pia expectatione reposcere uos
consuetudinis debitum sentio. ita sol-¬
lempnitati sacratissimȩ lectionis sub¬
ningatur exhortatio sacerdotis. Quia
gͥ apud fideles aures ignorantiȩ lo¬
cus non est. semen uerbi quod est in
predicatione euuangłi debet in ter¬
ra cordis ur̃i augeri: ut remotis suf¬
focationibus spinarũ atq tribulorũ.
libera in fructus suos exeant planta¬
ria piorũ sensuũ. & rectarũ germina
uoluntatũ. Crux enĩ xp̃i quȩ saluan¬
dis est impensa mortalibus. & sacra¬
mentũ est & exemplum. Sacramen¬
tum. quo uirtus impletur diuina:

Expanded text:
otum quidem, dilectissimi, paschale sacramentum evangelica nobis narratio praesentavit, et ita per aurem carnis penetratus est mentis auditus, ut nemini nostrum rerum gestarum imago defuerit; cum divinitus inspiratae textus historiae evidenter ostenderit qua Dominudicio addictus, qua saevitia crucifixus, et qua sit gloria suscitatus. Sed adjiciendum est etiam nostri sermonis officium, ut sicut pia exspectatione reposcere vos consuetudinis debitum sentio, ita solemnitati sacratissimae lectionis subjungatur exhortatio sacerdotis. Quia igitur apud fideles aures ignorantiae locus non est, semen verbi, quod est in praedicatione Evangelii, debet in terra vestri cordis augeri, ut remotis suffocationibus spinarum ac tribulorum, libera in fructus suos exeant plantaria piorum sensuum, et rectarum germina voluntatum. Crux enim Christi, quae salvandis est impensa mortalibus, et sacramentum est et exemplum: sacramentum, quo virtus impletur divina;
Abbreviated transcription (Latin):
sit esse terribilis: cum ita dubitan¬
dũ non ẽẽt de consortio głe. sicut
dubitandũ non erat de communione
naturȩ. Si incunctanti itaq dile.¬
ctissimi corde credimus. quod ore
ꝓfitemur: nos in xp̃o crucifixi nos
sumus mortui. nos sepulti: nos etiã
cum ipso die tercio suscitati. Unde a¬
płs dicit. Si consurrexistis cum xp̃o.
quȩ sursum sunt quęrite. ubi xp̃c ẽ
in dextera d̃i sedens. Quȩ sursũ sunt

Expanded text:
set esse terribilis: cum ita dubitanset esse terribilis: cum ita dubitandum non esset de consortio gloriae, sicut dubitandum non erat de communione naturae. CAP. III. Si incunctanter itaque, dilectissimi, credimus corde quod ore profitemur, nos in Christo crucifixi, nos sumus mortui, nos sepulti, nos etiam in ipso die tertio suscitati. Unde Apostolus dicit: Si consurrexistis cum Christo, quae sursum sunt quaerite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quae sursum sun
Abbreviated transcription (Latin):
Suscepit nos illa natura. quȩ nec nr̃is
sua. nec suis nr̃a consumeret. Quȩ
ita unam in se fecit deitatis humani¬
tatisq ꝑsonam. ut sub dispensatione
infirmitatum atq uirtutũ. nec caro
ꝑ diuinitatẽ in uiolabilis. nec diiini¬
tas ꝑ carnẽ posset esse passibilis: Sus¬
cepit nos illa natura. quȩ & ꝓpagiñs
nrĩ generis a communi tramite non
abrumperet. & contagium peccati in
om̃s homĩnes transeuntis excluderet.
Infirmitas sane atq mortalitas quȩ.
non peccatum erant sed pęna
peccati : a redemptore mundi recepta
sunt ad suppliciũ. ut impenderent᷑
ad precium. Quod gͦ in om̃ib homi¬
nib transfusio erat dampnationis:
hoc in xp̃o sacramentũ est pietatis. Pre¬
buit enim se crudelissimo exactori li¬
ber a debito: & ministras diabolus ui¬
daicas manus mncruciatũ immaculate
carnis admisit. Quam ido usq ad ce
lerrimam resurrectionẽ uoluit esse
mortalem: ut credentib in eum nec
ꝑsecutio inseparabilis. nec mors pos¬

Expanded text:
etatem illa natura quae nec nostris sua, nec suis nostra consumeret: quae ita unam in se fecit Deitatis humanitatisque personam, ut sub dispensatione infirmitatum atque virtutum nec caro per Divinitatem inviolabilis, nec Divinitas per carnem posset esse passibilis. Suscepit nos illa natura quae et propaginem nostri generis a communi tramite non abrumperet, et contagium peccati in omnes homines transeuntis excluderet. Infirmitas sane atque mortalitas, quae non peccatum erant, sed poena peccati, a Redemptore mundi recepta sunt ad supplicium, ut impenderentur ad pretium. Quod ergo in omnibus hominibus transfusio erat damnationis, hoc in Christo sacramentum est pietatis. Praebuit enim se crudelissimo exactori liber a debito, et ministras diaboli Judaicas manus in cruciatum immaculatae carnis admisit. Quam ideo usque ad resurrectionem voluit esse mortalem, ut credentibus in eum nec persecutio insuperabilis, nec mors pos
Abbreviated transcription (Latin):
roꝯ fr̃s refero: qͣm bene is qui p̃s¬
to est frͣ. & comp̾sbiter meus spe¬
çiosus nõuit. Eodem tempore.
quo monasterium petii. anus quȩdam. re¬
dempta nomine. in sanctimoniali habitu
constituta in urbe hac. iuxta beatȩ mariȩ
semꝑ uirginis ȩccłiam manebat. Hȩc illius
erundinis discipula fuerat: quȩ magnis uir¬
tutibus pollens. supra prenestinos montes.
uitam heremiticam durisse ferebatur.
Huic duȩ in eodem habitu discipulȩ adherẽ

Expanded text:
ratres, refero, quam bene is qui praesto est frater et compresbyter meus Speciosus novit. Eodem tempore quo monasterium petii, anus quaedam, Redempta nomine, in sanctimoniali habitu constituta, in urbe hac juxta beatae Mariae semper virginis ecclesiam manebat . Haec illius Herundinis discipula fuerat, quae, magnis virtutibus pollens, super Praenestinos montes vitam eremiticam duxisse ferebatur. Huic duae in eodem habitu discipulae adhaere
Abbreviated transcription (Latin):
num. cuius iam inpresenti ꝑcepissemus effec¬
tum. Et fidelis quisq cum iam tanta ꝑcepe¬
rit: ꝑ ca quȩ agnoscit prestita discat sꝑare

Expanded text:
num, cujus jam in praesenti percepissemus effectum; et fidelis quisque cum jam tanta perceperit, per ea quae cognoscit praestita, discat spe
Abbreviated transcription (Latin):
non solum populis xp̃ianis ueteris facti
memoria innouet᷑: sed & in nouam renatoꝵ
sobolem. noua paradyti a patre misso cele¬
bretur. Nouum in ea sacrificium domino
ipsi quoq apłi mox accepto dono sp̃c ob¬
tulerunt. cum ȩ uangłirantes his qui con¬
uenerant plurimos conuerterunt ad fidẽ:
& hos fonte baptismatis renatos ac sp̃c gr̃a
sanctificatos. uiuas utiq noui testamenti
primitias ad communionẽ dm̃ci altaris
obtulerunt. Bene autem duo pͥmitiarum
panes de nouis frugib iubebant᷑ offerri:
quia nimirum ȩccłia de titroq populo iu¬
deorum scilicet & gentium colligit. quos in
nouam suo redemptori familiam consecret.
Inter hec uiero sollerter intuendum ẽ: quod
non sine magno mysterio. quinquagena¬
rius numerus indatione uel grẽ. uel legis
obseruatus ẽ. Nam quinquagesima die
paschȩ & illa inmonte data populo. & hȩc
discipulis incenaculo missa ẽ. Sed hoc nimi¬

Expanded text:
non solum populis Christianis veteris facti non solum populis Christianis veteris facti memoria innovetur, sed et in novam renatorum sobolem, nova Paracleti a Patre missio celebretur. Novum in ea sacrificium Domino ipsi quoque apostoli, mox accepto dono Spiritus obtulerunt, cum evangelizantes his qui convenerant, plurimos converterunt ad fidem, et hos fonte baptismatis renatos, ac Spiritus gratia sanctificatos vivas utique Novi Testamenti primitias ad communionem Dominici altaris obtulerunt. Bene autem duo panes primitiarum de novis frugibus jubebantur offerri, quia nimirum Ecclesia de utroque populo, Judaeorum scilicet et gentium colligit, quos in novam sui Redemptoris familiam consecret. Inter haec vero solerter intuendum est quod non sine magno mysterio quinquagenarius numerus in datione vel legis vel gratiae observatus est. Nam quinquagesima die Paschae, et illa in monte populo data, et haec discipulis in coenaculo missa est. Sed hoc nimi
Abbreviated transcription (Latin):
uerba que locutus ẽ dñs & audiemꝰ. & facie¬
mus: bic accepta illustratione sp̃c nascentis
eccł̃iȩ cetus omnium nationum linguis dei
magnalia loquebat᷑. certe utiq discretionis
gr̃a. quia legis obseruatio uni tantum gen¬
ti uidee data sit: uerbum uero ȩuangelu
cunctis ꝑ orbem gentib predicandum. cun¬
ctorum linguis popłorum xp̃ianȩ fidei es¬
sent preconia dicenda impleta ꝓpħia quȩ
dicit. a solis ortu usq adoccasum laudate
nomen dñi sexcelsus suꝑ omnes gentes dñs.
Sed & hoc quod inuenerationẽ accepte legis
omnib annis sacrificium nouum dommo
die pentecostes offerri iussum ẽ: in nr̃a qͦq
festiuitate sp̃ualiter agi. ex accepte gr̃e tem¬
pore nunqͣm desiit. Houum quippe in ea
sacrificium offert ȩccł̃ia: cum sabbato inci¬
pientis scẽ pentecostes. nouum adoptionis
popłm ꝑ baptisma dño consecrat. ritu uere
decentissimo sicut & supra monuimus. ut

Expanded text:
verba quae locutus est Dominus, et audiemus et facieverba quae locutus est Dominus, et audiemus et faciemus . Hic accepta illustratione spiritus nascentis Ecclesiae, coetus omnium nationum linguis Dei magnalia loquebatur, certe utique discretionis gratia: quia legis observatio uni tantum genti Judaeae data sit, verbum vero Evangelii cunctis per orbem gentibus praedicandum, cunctorum linguis populorum Christianae fidei essent praeconia dicenda, impleta prophetia quae dicit: A solis ortu usque ad occasum laudabile nomen Domini, excelsus super omnes gentes Dominus . Sed et hoc quod in venerationem acceptae legis omnibus annis sacrificium novum Domino Dei Pentecostes offerri jussum est, in nostra quoque festivitate spiritualiter agi ex acceptae gratiae tempore nunquam desiit. Novum quippe in ea sacrificium offert Ecclesia, cum sabbato incipientis sanctae Pentecostes, novum adoptionis populum per baptisma Domino consecrat ritu vere decentissimo, sicut et supra monuimus, ut
Abbreviated transcription (Latin):
derant. Solus autem moyses in ipsum eius
uerticem. ubi in igne & caliginȩ diuina ma¬
iestas prefulgebat ascendit. quia nimirum
altiora & intima legis archana ꝑfectiores so¬
lum caꝑe & seruare nouerunt: popłs uero
carnalis literȩ suꝑficie contentus. quasi exte¬
rius & infra positus. uerbi cȩlestis astabat au¬
telligenda sublimius simul & implenda ꝑ¬
fectius sc̃ĩ euangłii dicta fidelium corda sub¬
leuant᷑. Ibi inter flammas ignium & mi¬
cantia fulgura. fragor quoq tonitruorum
& dangor sonabat bucine. hic cum ignearũ
uisione linguarum sonitus pariter de cȩlo
tanqͣm sp̃c uehem̃tiᷤ aduenit. Sed cum in
utraq datione & legis uidelicet & gr̃e foris
audiret᷑ sonitus: hic tamen ampliore mira¬
culo cum auditu sonitus. affuit uirtꝰ doni
celestis. quȩ intus sine sonitu discipulorum
corda doceret. Ibi auditis legalib edictis. res¬
pondit omnis popłs una uoce dicens. om̃ia

Expanded text:
derant. Solus autem Moyses in ipsum ejus derant. Solus autem Moyses in ipsum ejus verticem, ubi in igne et caligine divina majestas praefulgebat, ascendit; quia, nimirum, altiora et intima legis arcana perfectiores solum capere et servare noverunt: populus vero carnalis litterae superficie contentus, quasi exterius et infra positus verbi coelestis astabant au ad intelligenda sublimius simul et implenda perfectius sancti Evangelii dicta fidelium corda sublevantur. Ibi inter flammas ignium et micantia fulgura, fragor quoque tonitruorum, et clangor sonabat buccinae, hic cum ignearum visione linguarum sonitus pariter de coelo tanquam spiritus vehementis advenit. Sed cum in utraque datione, et legis videlicet et gratiae, foris audiretur sonitus, hic tamen ampliori miraculo cum auditu sonitus adfuit virtus doni coelestis, quae intus sine sonitu discipulorum corda doceret. Ibi, auditis legalibus edictis, respondet omnis populus una voce, dicentes: Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinis pretio nos a peccatoꝵ seruitute re¬
demit. suȩ resurrectionis exemplo nob spem
uitȩ & ꝑperue libertatis ostendit. Qumqua¬
gesima uero die post occisionẽ agni data ẽ
lex. descendente dño suꝑ montem in igne: &
quingesima equȩ die post resurrectionem
nr̃i redemptoris quȩ ẽ hodie. data ẽ gr̃a sp̃c
sancti discipulis incenaculo constitutis. Que
apparente foris igne uisibili. inuisibiliter eoꝵ
pectora lucȩ scientiȩ radiauit: & in extinguibili
caritatis ardore succendit. Et hic autem alti¬
tudo cenaculi. & ibi cacumen montis. sublimi¬
tatem preceptorum. & donorum indicat celesti¬
um. & quia nemo infimis adhuc desideriis
uel suꝑnis possit dignus eristere donis. Sedhic
in maioris signum ꝑfectionis omnes qui acci¬
piebant sp̃m incenaculo erant positi: illic ad
designanda infirmorum corda auditorum.
popłs quidem omnis infra montẽ stabat:
ac pauci seniorum montis partem conscen¬

Expanded text:
sanguinis pretio nos a peccatorum servitute resanguinis pretio nos a peccatorum servitute redemit, suae resurrectionis exemplo nobis spem vitae et perpetuae libertatis ostendit. Quinquagesimo vero die post occisionem agni data est lex, descendente Domino super montem in igne, et quinquagesima aeque die post resurrectionem nostri Redemptoris, quae est hodie, data est gratia Spiritus sancti discipulis in coenaculo constitutis, quae, apparente foris igne visibili, invisibiliter eorum pectora luce scientiae irradiavit, ac inexstinguibili charitatis ardore succendit. Et hic autem altitudo coenaculi, et ibi cacumen montis, sublimitatem praeceptorum et donorum indicat coelestium; et quia nemo infimis adhuc desideriis tis, vel supernis possit dignus existere donis, sed hic in majoris signum perfectionis omnes qui accipiebant Spiritum, in coenaculo erant positi; illic ad designanda infirmorum corda auditorum, populus quidem omnis infra montem stabat, at pauci seniorum montis partem conscen
Abbreviated transcription (Latin):
uenienti sp̃ui sancto templum uenerabile
paretur: Ac ꝑhoc non solum ueteris facti
recordatio: tierum etiam innouos adoptio¬
nis filios. nouus in ea sp̃c sc̃i cȩlebrat᷑ aduen¬
tus. Atcendat gͦ caritas ur̃a fr̃s mei. qualit̾
hinc nr̃e festiuitati legalis festi tẏpus & fi¬
gura concinat. Liberati de egyptia seruitu¬
te filii isrł ꝑ immolationem agni pascha¬
lis exuerunt indesertum: ut uenirent in
terram leꝓmissionis. Pueneruntq admon¬
tem synaibx descendens dñs in igne super¬
montem. comitante sonitu bucine tomtru.¬
is ac fulgorib. quinquagesimo die ꝑacci
pasche legis decalogum eis apta uoce dispo¬
E suit:
atq inmemoriam date legis statuit eo die ꝑ
annos singulos sacrificium sibi nouum de fru¬
gib eiusdem anni. panes uidelicet pͥmitiarum
duos ad altare deferri. Quȩ autem sit agni pas¬
chalis immolatio. quȩ egyptiȩseruitutis abso¬
lutio. cunctis legentib liquet. quia uidelicet

Expanded text:
ervenienti Spiritu sancto templum venerabile ervenienti Spiritu sancto templum venerabile paretur. Ac per hoc non solum veteris facti recordatio, verum etiam in novos adoptionis filios novus in ea Spiritus sancti celebretur adventus. Attendat ergo charitas vestra, fratres mei, qualiter huic nostrae festivitati legalis festi typus et figura concinat. Liberati de Aegyptiaca servitute filii Israel, per immolationem agni paschalis exierunt in desertum, ut venirent ad terram repromissionis, perveneruntque ad montem Sinai; et descendens Dominus in igne supermontem, comitante sonitu buccinae, tonitruis ac fulgoribus, quinquagesimo die peracti Paschae, legis decalogum eis aperta voce disposuit, atque in memoriam datae legis statuit, eodem die per annos singulos sacrificium sibi novum de frugibus ejusdem anni, panes videlicet primitiarum duos ad altare deferri. Quae autem sit agni paschalis immolatio, quae Aegyptiacae servitutis absolutio, cunctis legentibus liquet, quia videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
annos sacris obseruata cerimoniis. Hodier¬
na & enim die ut nouimus positis incena¬
culo discipulis. factus ẽ repente de celo sonus:
& sp̃c sanctus musione ignis apparens. sci¬
entiam illis ommium linguarum tradidit.
Facta autem hac uoce conuenere uiri religiosi.
qui de diuersis nationib iherosolimam pas¬
chalis festiuitatis gr̃a confluxerant: stupebãt¬
q mirantes. qm̃ audiebat unusquisq lingͣ
sua illos loquentes magnalia dei. Exrponentib
nebant. olim quidem uoce ꝓpħarum pro¬
missa. tunc autem.xp̃i munere missa: credi¬
derunt ex eis tria milia turorum. & baptira¬
ti acceꝑunt etiam ipsi dona sc̃i sp̃c. Hȩc est
diei huius annua celebritas: hȩc gr̃ȩ cȩlestis
semꝑ grãta festiuitas. Ob huius memoriã
fidelium cordib artius imprimendam pul¬
cherrimus scȩ eccłiȩ mos moleuit. ut anmᷤ
singłis in ea baptismatis misteria cȩlebren¬
tur. Ablutisq fonte salutari credentib: suꝑ¬

Expanded text:
annos sacris observata caeremoniis. Hodierannos sacris observata caeremoniis. Hodierna etenim die, ut novimus, positis in coenaculo discipulis, factus est repente de coelo sonus, et Spiritus sanctus in visione ignis apparens, scientiam illis omnium linguarum tradidit. Facta autem hac voce, convenere viri religiosi, qui de diversis nationibus Hierosolymam paschalis festivitatis gratia confluxerant, stupebantque mirantes, quoniam audiebat unusquisque lingua sua illos loquentes magnalia Dei. Exponentibus nebant, olim quidem voce prophetarum promissa, tunc autem Christi munere missa, crediderunt ex eis tria millia virorum, et baptizati acceperunt etiam ipsi donum Spiritus sancti. Haec est diei hujus annua celebritas, haec gratiae coelestis semper grata festivitas. Ob hujus memoriam fidelium cordibus arctius imprimendam pulcherrimus sanctae Ecclesiae mos inolevit, ut annis singulis in ea baptismatis mysteria celebrentur, ablutisque fonte salutari credentibus, sup