comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
or nobis erit pena. quanto et discor
om̃ia que fiunt que dicunt᷑. que
audiunt᷑. ita accipiunt᷑. et itaintel¬
liguntur: ut ad maiores et longio¬
res ꝓficiant inimicicias. Siqͥd eñi¬
si quid aũt mali hoc solum credit᷑
et confirmat᷑ Iubet aũt dñs relin¬
qui donĩ añ altare. et prius recon¬
ciliari fr̃i: ut ex hoc discamꝰ quia
sinec illo intemꝑe quo administe¬
rium dĩ uidemur accedere. reconci¬
liationem dissimulari ac differri
patitur d̃s. quantomagis curari
hoc in aliis temꝑibus iubet: Si for¬
te accidit irasci: mandatur ut sub
die uel iracundiam nr̃am uel inimi¬
cicias finiamꝰ. In hoc enĩ constringi¬
mur. precepto illo quo ait. Sol non
occidat suꝑ iracundiam ur̃am. Nos
econtra nec hoc contenti sumus it
iracundiam ultra solis terminum
ꝓducamꝰ. sed et insidias inuicem in¬
struimꝰ. siue rebus siue uerbis. sup¬
plantare cupientes ꝓximos. mor¬
centes inuicem et comedentes: qͦd

Expanded text:
or nobis erit poena, quanto largior discordor nobis erit poena, quanto largior discordomnia quae fiunt, quae dicuntur, quae audiuntur, ita accipiuntur et ita intelliguntur ut ad majores et longiores proficiant inimicitias. Si quid autem mali, hoc solum creditur et confirmatur. Jubet ergo Dominus relinqui donum ante altare et prius reconciliari fratri, ut ex hoc discamus quia si nec illo in tempore quo ad ministerium Dei jubemur accedere, reconciliationem dissimulari ac differri patitur Deus, quanto magis curanda sit haec in aliis temporibus. Si forte accidat irasci, mandatur ut sub die aut iracundiam nostram vel inimicitias nostras finiamus. In hoc constringimur praecepto quo ait: Sol non occidat super iracundiam vestram . Nos contra nec hoc contenti sumus ut iracundiam ultra solis terminum producamus, sed et insidias invicem instruimus sive rebus sive verbis supplantare cupientes proximos, mordentes invicem et comedentes, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ cure reconciliationis
nr̃e habeat ut patiatur mun̾a sua
relinqui. et añ altare imꝑfecta re-¬
manere. atq interrũpi misteria su¬
a.donec tu eas et resoluas iracundi¬
am. distinguas inimiciciã cum fr̃e
tuo: nos nec ip̃m crubescimꝰ. s dies
multos patimur manere inimicici¬
as. et trahimus sicut fuñe longam
discordiam. Non eñi iracundos tan¬
tum et malicie memores punit ds.
sed et eos qui irascentes aut offensoᷤ
fratres negligunt et contempnũt:
cuntur. qui uͦ fecerũt. nec doloris a¬
liquid nec irãcundie gerunt. Op hoc
gͥ hunc qui abiracuudia liber ẽ ad¬
ducito ad illum qui in dolore est. et li¬
ber non est: ostendens quia criminiᷤ
hiuiꝰ nora penes hũc magis est qui et¬
causas peccati dedit. Sed nec sic qui¬
dememendamur. Persistimꝰ etiamꝓ
si nil mali fecerunꝰ de satisfactione ne¬
gligimꝰ. et obliuioni tradimus cul-¬
pam. acq in tempꝰ longũ protrahi
patim: ignorantes qͦd tanto longi¬

Expanded text:
tantum curae reconciliationis nostrae habeat, ut patiatur munera sua derelinqui ante altare et imperfecta manere atque interrumpi ministeria sua, donec eas et resolvas iracundiam et disjungas inimicitias cum fratre tuo, nec nos ipsum erubescimus, sed dies multos patimur manere inimicitias, et trahimus sicut funem longam discordiam. Non iracundos tantum et malitiae memores punit Deus, sed et eos qui irascentes offendunt aut placare negligunt atque contemnunt. cuntur; qui vero fecerunt, nec doloris aliquid nec iracundiae gerunt. Ob hoc ergo hunc qui ab iracundia liber est adducit ad illum qui in dolore est, et liber non est, ostendens quia criminis hujus noxa penes hunc magis est qui causam peccati dedit. Sed nec sic quidem emendamur. Persistimus enim psi nil mali fecerimus de satisfactione negligimus, et oblivioni tradimus culpam atque in longum tempus protrahi patimur, ignorantes quod tanto largi
Abbreviated transcription (Latin):
balnea. suie quocũq ire necesse fue¬
rit: minus qũa duo ueltres. Et iue
qui habet aliquo eundi necessitatẽ:
cũ quibus prepositus iusserit ire de
nos conscientia uona sufficit nob̾:
ꝓpter alios fama nr̃a non pollui. s
pollere debet in nobis. Qui fidens
conscientie sue negligit famam
suã: crudelis est. Mlaxime in loco i¬
sto positus. ce quo dicit apls scri-¬
uens ad discipulum suũ. Cura om̃s
te ip̃m uonoꝵ operum: prebeas
exemplum. Rursus aubi ait. sspec¬
taculum facti sumꝰ mundo: et an¬
gelis et nominibꝰ. Qui nos amant.
qui nos oderunt detrahunt nobis.
debemꝰ: ut non erubescant coram
detractoribus laudatores. Simul
ergo debent ire duo uel tres: ⁊ ppt̾

Expanded text:
balnea sive quocumque ire necesse fuerit minus quam duo vel tres Et ille qui habet aliquo eundi necessitatem cum quibus prepositus iusserit  denos conscientia bona sufficit nobis, propter alios fama nostra non pollui, sed pollere debet in nobis. Qui fidens conscientiae suae negligit famam suam, crudelis est, maxime in hoc loco positus, de quo dicit apostolus scribens ad discipulum: Circa omnes teipsum bonorum operum praebe exemplum . Rursus alibi dicit: Speculum facti sumus mundo et angelis et hominibus. Qui nos amant qqui vero nos odiunt detrahunt nobis. debemus, ut non erubescamus a detractoribus laudari. Simul ergo ire debent duo vel tres,
Abbreviated transcription (Latin):
moniũ. uñ etiam salomon ait.
ue soli: quia si ceciderit nõ habet
subleuantẽ. Si fuerinc duo: foue¬
buntur mutuo. Bene aũt ait. cũ
quibꝰ prepositus iusserit. ire debe¬
bit: scilicet ut et aprelato ꝓuide¬
atur securitas ꝑsone. et asubiecto
uirtus obseruetur obedientie.
Egrotantium cura

Expanded text:
um. Unde Salomon ait: Vae soli, si ceciderit non habet sublevantem; si fuerint duo, fovebuntur mutuo. . Bene autem ait, cum quibus praepositus jusserit ire debet, scilicet ut a praelato provideatur securitas personae et a subdito servetur virtus obedientiae. grotantium cura
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter d̾m seruimꝰ: ip̃m regnũ celorũ
adquirimꝰ. Et si oꝑa sũt transitoria:
merces manet eterna.
Sedcum
uires pristinas reꝑauerint: redeãt
ad feliciorem consuecudinẽ suam.

Expanded text:
pter Deum servimus, ipsum regnum coelorum requirimus; et si opera sunt transitoria, merces tamen manet aeterna. Sed cum vires pristinas reparaverint, redeant ad feliciorem consuetudinem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
hoscanos. Hinc dñs in euũagelio.
Ecce qui mollibꝰ uestiunt᷑: in domibꝰ
regũ sunt. Mollia dicunt᷑ uestimen¬
ta: eo qͦd mollem animũ efficiunt.
slollibꝰ uestimencis regia delectatur
aula: asperis et humilib̾xp̃i delec¬
tatur ecclã. Talia debent ce uestimẽ¬
ta clericoꝵ : inquibꝰ nichil possit no¬
mentis. ornatũ facit clericũ. Ornemꝰ
gͦ nos sp̃ualib̾ ornamentis: scilicet ca¬
sticate. humilitate. mansuetudine.
obedientia. pacientia. caritate. Hec
sũt indumenta: quibꝰ aĩa potest ce

Expanded text:
hos canos. Hinc Dominus in Evangelio: hos canos. Hinc Dominus in Evangelio: Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt . Mollia dicuntur vestimenta eo quod mollem efficiunt animum. Mollibus vestimentis regia delectatur domus, asperis et humilibus Christi delectatur Ecclesia. Talia debent esse vestimenta clericorum, in quibus nimentis ornat clericum. Ornemus ergo nos spiritualibus ornamentis scilicet castitate, humilitate, mansuetudine, obedientia, patientia, charitate. Haec sunt indumenta,
Abbreviated transcription (Latin):
tatis: deprimunt᷑ uicia car¬
nis. Ex mortificatione uitiorum:
procedit pullulatio uirtutũ. Ip̃e
sũt uere diuicie: quibꝰ ditantur
aĩe continentiũ. Uñ et subditur.
aliqͥd egestatis ppter d̃isu
stinere: qũa suꝑhabundare. Nam
egestas que ꝓpter dm est. generat
humilitatẽ. que ẽ iitiũ om̃iuun
bonoꝵ: habundantia parit suꝑbi¬
am que initium est malorum. Ser¬
uus gͦ dĩ ut uoluptatẽ atq appeticũ
carnis possit semꝑreprim̾e. semper
rem quippe habemꝰ intentionis int̾¬
ne hũc homine qũe exterius gesta
equus quidã arbiter presideat int̾
se et eũ qũe exterius gestat: quati¬
nus ei homo suus ext̾ior. et semper¬
ei ad debitũ ministeriũ seruire suf¬
habitus ur̃ ⁊ nec affectetis uesti
scriptum est enĩ: qr uestimenta
eius et calciamenta nec nitida ni¬
miũ. nec abiecta plurimu. sed ex
moderato et cõpetenti habitu erãt.
hanc ꝓfessionẽ. nõ decet hãc ammoni¬
tionẽ: nõ decet hec menbra. nõ decet

Expanded text:
tatis deprimuntur vitia carnis, ex mortificatione vitiorum procedit pullulatio virtutum. Ipsae sunt verae divinae quibus ditantur animae continentium. Unde et subditur: iquid egestatis propter Dominum sustinere., quam superabundare. Nam egestas quae propter Dominum est, generat humilitatem; quae est initium omnium honorum; abundantia vero parit superbiam, quae est initium omnium malorum. Servus ergo Dei ut voluntatem atque appetitum carnis possit reprimere, semper rem quippe habemus internae intentionis hunc hominem quem exterius gestamaequus quidem arbiter praesideat inter se et eum quem exterius gestavit, quatenus ei homo suus exterior et semper ad debitam ministerium servire sufhabitus vester, nec affectetis vestibscriptum est enim quia vestimenta ejus et calceamenta nec nitida nimium, nec abjecta plurimum, sed ex moderato et competenti habitu erant. hanc professionem, nec decet hanc admonitionem; non decet haec membra, non decet
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑe constituto orare. est obedi¬
entia. Tempus orancli preterire.
negligentia est. Tanto crebrior esse
debet oratio: quanto utilior. Instã¬
ter et ardent̾ orare debemꝰ: mag¬
na eñi sũt bona que nobis ꝓmit
tit d̃s. Nam oculus nõ iudit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis
ascendit: que preparauit d̃s clili¬
gentib̾ se. Non uult bona suaque¬
rendi et inueniendi facilitate
uilescere. Preciosa et laudabilis¬
et desiderabilis merces: auiclum
negotiatorẽ inquirit. Ido nos or
tatur in euuangło dicens. Peti¬
te et accipietis. querite et inue¬
nietis: pulsate et aperiet᷑ tiobis.
Non em̃ĩ ociosis. tepidis. et negli¬
gentibꝰ ꝓmittit᷑ regnũ di: sco si
cut scriptura dicit. regnu celoꝵ
uim patit᷑: et uiolenti rapiunt
illucl. amat d̾s instantiã: et im¬
portimitatẽ inprece. Si magna
sũt bona: nõ cebent c̾e desideria
parua. Cũ magnitudine p̃mioꝵ.
concordare debet magnitudo de¬
sideriorum. Quod si ad primas la¬

Expanded text:
tempore constituto orare est obedientia. Tempus orandi praeterire est negligentia. Tanto crebrior debet esse oratio, quanto utilior. Instanter et ardenter orare debemus. Magna enim sunt bona quae promittit nobis Deus. Nam oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae preparavit Deus diligentibus se . Non vult bona sua quaerendi et inveniendi facilitate vilescere. Pretiosa et desirabilis merces avidum negotiatorem inquirit. Ideo nos Dominus hortatur in Evangelio dicens: Petite et dabitur vobis, quaerite et invenietis, pulsate et aperietur vobis . Non enim otiosis, tepidis et negligentibus promittitur regnum Dei, sed sicut dicit Scriptura: Regnum coelorum vim patitur, et violenti rapiunt illud . Amat Deus instantiam et importunitatem in prece. Si magna sunt bona, non debent esse desideria parva. Cum magnitudine praemiorum concordare debet magnitudo desideriorum. Quod si ad primas la
Abbreviated transcription (Latin):
impleaut᷑: metuenda est illasen¬
tencia qua dicit᷑. Sernus qui scit
uoluntatẽ dñi. et nõ facit: pla¬
gis uapulabit multis. Hinc pau¬
lus ait. Non enĩ auditores legis
sed factores iristificabuntur. au¬
diamus ergo sacra precepta prissi¬
mi dñi. et memores simus manda¬
torũ ipsus ad faciendũ ea: quia
sicut dicit beatus iacobus. si quis
in lege ꝑfecta libertatis ꝑspexerit.¬

Expanded text:
impleantur. Metuenda illa sententia, qua dicitur: Servus qui scit voluntatem domini sui et non facit, plagis vapulabit multis . Hinc Paulus ait: Non enim auditores legis, sed factores justificabuntur . Audiamus ergo sacra praecepta pii domini, et memores simus mandatorum ipsius ad faciendum ea. Quia sicut dicit beatus Jacobus: Si quis in lege perfectae perspexerit
Abbreviated transcription (Latin):
hic beatꝰ in facto suo erit. Et in e¬
diunt uerbũ di : et custodiunt il¬
lud. Igitur hec que precipiuntur
nobis in monasterio constitutis:
humiliter audiamꝰ.
quit ꝓpcer qͦdin unũ estis congre

Expanded text:
hic beatus in facto suo erit . Et Domidiunt verbum Dei et custodiunt illud . Igitur quae praecipiuntur nobis in monasterio constitutis humiliter attendamus. propter quod in unum estis congre
Abbreviated transcription (Latin):
tereatur. sedut emendandũ corrigẽ¬
dumq curetur: ad preposicũ preci¬
pue ꝑtinebitiut ad presbiterũ cuiꝰ
est apud uos maior auctoritas refe¬
rat. quodmocsũ uel uires eiꝰ excedit.

Expanded text:
tereatur, sed ut emendandum corrigendumque curetur, ad praepositum praecipue pertinebit, ut ad presbyterum, cujus est apud vos major auctoritas, referat quod modum vel vires ejus excedit.
Abbreviated transcription (Latin):
se inuicẽ leserint. inuicem
sibi debita relaxare debeb̃t
ꝓpter orationes ur̃as: quaᷤᷤ
utiq quanto crebriores ha-¬
betis. canto sanctiores ha-¬
bere debetis. Melior est
aũt qui qũauis ira sepe
cemptat᷑. tamen impetre¬
festinat ut sibi dimittat.
cui se fecisse agnoscit inui¬
riam: qũa qui tardius i¬
rascitur. et adueniã petẽ¬
dam
tardius
inclinatur. Qui aut̃ẽ ñ¬
qũa uult petere ueniau
aut non ex animo petit
sine causa est in monaste¬
rio. etiã si inde nõ piciat᷑¬
durioribus parcite. Que
si emissa fuerint exore ue
stro: nõ pigeat ex ip̃o ore
ꝓferre medicamenta unde
facta sũt uulnera. Ut pre¬
¶cessitas discipline in mori¬
bus cohercendis dic̾e uos
dura uerba cõpellit. si etiã
ip̃i modũ uos excessisse sen¬
titis. nõ auobisexigit᷑ ut
auobis subditis ueniã po¬
stuletis: ne apud eos quos
da est uenia ab om̃iũ dño:
qui nouit etiã eos quos
plus iusto forte corripitis
quanta beniuolentia dili¬

Expanded text:
se leserint in vicem sibi debita relaxare debebunt propter orationes vestras quas utique quanto crebriores hab tanto nctiores habere debetis melior est autem qui quamvis ira sepe temptetur tamen impetrare  sibi dimittat cui se fecisse agnoscit iniuriam quam qui tardius irascitur ad veniam peteam tardius inclinatur Qui autem non wlt petere veniam aut non ex animo petit sine causa est in monasterio etiam et si inde proiciatdurioribus parcite Que si emissa fustro, non pigeat ex ipso ore proferre medicamenta, unde facta sunt vulnera. sitas disciplinae in moribus coercendis, dicere vos verba dura compellit, si etiam ipsi modum vos excessisse sentitis, non a vobis exigitur ut a vobis subditis veniam postuletis, ne apud eos quos da est venia ab omnium Domino, qui novit etiam eos quos plus justo forte corripitis, quanta benevolentia dili
Abbreviated transcription (Latin):
sumptib uti: sedmagis ci¬
meant qͥd in ueteri cestam̃¬
to de sacerdotibus dictũ est.
iniquitacẽ populi eos de¬
bere portare. Et ideo cum
magno ciore suꝑ cos sol¬
liciti sint: quorũ donispar¬
ticipantur

Expanded text:
sumptibus uti, sed magis timeant quod in Veteri Testamento de sacerdotibus dictum est, iniquitatem populi eos debere portare. Et ideo cum magno timore super eos solliciti sint, quorum donis participantur
Abbreviated transcription (Latin):
mensurata scd̃m arbitriũ
prepositi. et lauent siue
auobis siue afullonibus:
ne interioris anime sorde ᷤ
contrahat munde uestis
nimius appecitus. De la¬
cũ infirmitatis necessitas
cogit: minime de negẽt᷑.
fiat sine murmure de con¬
silio medicine: ita ut etiã¬
et si uolit. iubente prepo¬
sito. faciat qͦd faciendum
est ꝓsalute. Si autẽ uelit
et forte nõ expedit: sue
cupiditati nõ obediatur.
Aliquando etiã si noceat:
ꝓdesse creditur quod delec¬
tat. Beniqz si latens est do¬
lor in corpore: famulo di
dicenti quid sibi doleat.
sine dubitatione credat᷑.
Sed tamen utr̃u sanando
illi dolori quod delectat er¬
pediat: si nõ certũ. medi¬
cus consulat᷑.

Expanded text:
vestra secundum arbitrium praepositi laventur, sive a vobis, sive a fullonibus, ne interiores animae sordes contrahat mundae vestis nimius appetitus. Lacum infirmitatis necessitas cogit, minime denegetur. Fiat sine murmure de consilio medici, ita ut etiam si nolit, jubente praeposito faciat quod faciendum est pro salute. Si autem velit, et forte non expedit, suae cupiditati non obediatur: aliquando enim etiam si noceat, prodesse tamen creditur quod delectat. Denique si latens est dolor in corpore, famulo Dei dicenti quid sibi doleat, sine dubitatione credatur: sed tamen utrum sanando illi dolori, quod delectat, expediat, si non est certum, medicus consulatur.
Abbreviated transcription (Latin):
in asperitatẽ pertrahit. ferrũq de
manubrio prosilit: cũ de correcti¬
one sermo durior excedit. Et ami¬
cum percutiens occidit: quia audi¬
torem suũ plata contumelia ab
sp̃u dilectionis interficit. Correp¬
ti namq mens ad odium prum¬
pit: si hũc immod̾ata increpatio.
plusqũa debuit adlicit. Sedis qui
incaute ligna percutit. et ꝓrimũ
extinguit. ad tres necesse est ur¬
bes fugiat. ut inuna earũ defensꝰ
uiuat: quia si ad penitentie lam̃e¬
ta conuersus. inunitate sacram̃e¬
ti. sub spe. fide. et caritate abscon¬
ditur. reus perpetrati homicidii nõ
cenetur. Cum q extincti ꝓximꝰ cũ in¬
uenerit nõ occidit: quia cũ distric¬
cus iudex aduenĩt qui se se uobis¬

Expanded text:
in asperitatem pertrahit, ferrumque de in asperitatem pertrahit, ferrumque de manubrio prosilit, cum de correptione sermo durior excedit. Et amicum percutiens occidit, quia auditorem suum prolata contumelia a spiritu dilectionis interficit. Correpti namque mens repente ad odium proruit, si hanc immoderata increpatio plusquam debuit addicit. Sed is qui incaute lignum percutit, et proximum exstinguit, ad tres necesse est urbes fugiat, ut in una earum defensus vivat, quia si, ad poenitentiae lamenta conversus, in unitate sacramenti sub spe, fide ac charitate absconditur, reus perpetrati homicidii non tenetur; eumque exstincti proximus et cum invenerit non occidit. Quia cum districtus judex
Abbreviated transcription (Latin):
su biectos. dũ nimiũ seruatur hu¬
militas. regendi frangat᷑ actoritas.
lerumq hoc magnis docto¬
ribus contingit. ut cũ alta
caritate feruent. modũi corrrecti¬
onis eraggerent. et lingua aliqͥd
qͥd non decet dicat: quia mentem
dilectio plusqũa decet inflaminat.
uñ bñ ꝑ moysen dñe precipit dicẽs.
siquis abierit cũ amico suo simpli-¬
citer in siluam ad ligna cedenda. et
lignũ seturis fugerit manũ. fer¬
rumq lapsum de manubrio ami¬
cum eius percusserit. et occiderit.¬
et hic ad unã supͣdictarũ urbium
fugiet et uiuet: ne forte ꝓrimꝰ eiꝰ
cuiꝰ effusus est sanguis doloris sti¬
mulo ꝑsequatur. et apprehendat
eũ. et ꝑcuciat animam eiꝰ. Gregoriꝰ.
Adsiluam quippe cũ amico imus: qͦ¬
ciens cũ quolibet primo adintuen¬
dadelicta nr̃a conuertim. Et simpli¬
citer ligna succidimꝰ: cũ delinquen¬
tium uicia. piaintentione reseca¬
mus. Sed securis manũ fugit: cum
se se increpatio plusqũa necesse est:

Expanded text:
subjectos, dum nimium servatur humilitas, regendi frangatur auctoritas. Plerumque hoc magnis doctoribus contingit ut dum coacta correctione fervent, modum correctionis exaggerent, et lingua aliquid, quae non debet, dicat, quia mentem dilectio quantum debet non inflammat. ne per Moysen Dominus praecepit dicens: Si quis abierit cum amico suo simpliciter in silvam ad ligna caedenda, et lignum securis fugerit manu, ferrumque lapsum de manubrio amicum ejus percusserit, et occiderit, hic ad unam supradictarum urbium fugiet, et vivet, ne forte proximus ejus, cujus effusus est sanguis, doloris stimulo persequatur, et apprehendat eum, et percutiat animam ejus . Ad silvam quippe cum amico imus quoties cum quolibet proximo ad intuenda delicta nostra convertimur, et simpliciter ligna succidimus cum delinquentium vitia pia intentione resecamus. Sed securis masese increpatio plusquam necesse est
Abbreviated transcription (Latin):
alterutro delectant᷑ ardore: etiã in¬
tactis ab inmũda uiolatione
corꝑibꝰ. fugit castitas ip̃a de moribꝰ.
astitas quippe de moribꝰ fugit:
dñ libidinosa uoluutas con¬
spectibus mutuis in agis magisq in¬
ardescit. Et si corpꝰ ab inmũda uiola¬
tione nõ tangitur: ip̃a tñ inmũda
uiolatio. uisu. affectu. cogitatione.
delectatione perpetrat᷑. Istis fomen¬
tis: quasi quibꝰdam gradibꝰ crescit
peccatũ. Cogitatio praua delectatio¬
nem parit: delectatio consensum.
consensꝰ oꝑationẽ. oꝑatio consuetu¬
diuem. consuetudo necessitatẽ. Apls̃
aũt legem peccati dicit ẽe in menbͥs.
que lex consuetudo est: qũa peccan¬
do concipimꝰ. et nõ ab ea cũ uolumꝰ
discediuiꝰ. qriam necessitatis uincu¬
io ꝑ consuecudinẽ retinem᷑. Bonum
est gͦ culpam corrige̾ cũ incipit ap¬
parere: qr si morari ceꝑit iumanita¬
tem sceleris facit. Et quid dicit psal¬
mus de huuꝰnodi: Prolungauerũt
Nec putare debet qͥ

Expanded text:
alterutro delectantur ardore, etiam intactis ab immunda violatione corporibus, fugit ipsa castitas de moribus. Castitas quippe de moribus fugit, dum libidinosa voluntas conspectibus mutuis magis magisque inardescit. Etsi corpus ab immunda violatione non tangitur, ipsa tamen immunda violatio, visu, affectu, cogitatione, delectatione perpetratur, ipsisque fomentis quasi quibusdam gradibus crescit peccatum. Cogitatio parva delectationem parit, delectatio consensum, consensus operationem, operatio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Apostolus enim legem peccati dicit esse in membris , quae lex consuetudo est, quam peccando concipimus, et ab ea cum volumus non discedimus, quia necessitatis vinculo per consuetudinem retinemur. Bonum est ergo culpam corrigere cum incipit apparere, quia si morari coeperit, immanitatem sceleris facit, et quid dicit Psalmista de hujusmodi? Prolongaverunt Nec putare debet qui
Abbreviated transcription (Latin):
ulpa cũ occulte cõmittitur:
ab aliis fr̾ibus qui eiusdem
culpe conscii sũt is qui deliquit fr̃
secreto debet corrigi. Quos si negie¬
xerit audire. patri monasterii de bec
indicare. ut ip̃e frẽm secrete corri¬
gat: quatuiꝰ culpa q̃ adhuc lacens
est. si forte secretius corrigi potue¬
rit nõ om̃ibus innotescat. Si aũt
negauit. tũc cestes adhibeant᷑: et
conuictus districtius iudicet᷑. Et
hoc est qͦd subdit. Si aũt nega¬
uerit: cũc neganti adhibendi st̃
alii etiam corã om̃ibus. nt possit
nõ ab imo teste argui. s aduouꝰ
uel tribꝰ conuinci. Cũuictꝰ uero
presbiteri. ad cuiꝰ dispensationem

Expanded text:
ulpa cum occulte committitur, ab aliis fratribus, qui ejus culpae conscii sunt, hic qui deliquit frater secreto debet corrigi; quos si neglexerit audire, patri monasterii debet indicari, ut et ipse fratrem secreto corrigat, quatenus culpa, quae adhuc latens est, si forte secretius corrigi potuerit, non omnibus innotescat. Si autem negaverit tunc testes adhibeantur, ut convictus districtius judicetur. Et hoc est quod subditur. Si autem negaverit, tunc neganti adhibendi sunt alii etiam coram omnibus, ut possit non ab uno teste argui set a duobus vel tribus convinci Convictus vero presbiteri ad cuius dispensacionem
Abbreviated transcription (Latin):
nos dimictimꝰ. ip̃a nr̃a oratione incul¬
pamur. et d̾m aduersum nos adira¬
cundiam incitamꝰ: et ip̃i suꝑnos in¬
ducimꝰ maledictionem potius qũa
benedictionẽ. Sic q fit ut oratio q̃
debebat nobis esse salubris. sit no¬
ria: et peccata nr̃a que debuimꝰ mi¬
nuere. orando augeamꝰ. De coitidia¬
nis aũt breuibus leuiuꝰ q peccatis.
sũ quioꝰ hec uita nõ oucitur: coctidi¬
ana oratio fidelium satisfacit. Eorũ
est eñi dicere. pater nr̃ qui es ince¬
lis: qui iam tali patre regeneratist̃
ex aqua et sp̃u sc̃õ. Delet omnino
hec oratio minima coctidianaq pec¬
cata: delet et illa aquibꝰ uita fideli¬
um etiam scelerate gesta. s peniten¬
do in meliuis mutata discedit. si qũe¬
admodũ ueraciter dicitur. dimit¬
te nobis debita nr̃a. qm̃ non desunt
que dimittant᷑. ita ueraciter dicat᷑.
sicut et nos dimittimꝰ debitoribus
nr̃is idest fiat qͦd dicitur. quia idip¬
sum elemosina est ueniã petenti

Expanded text:
nos dimittimus, ipsa nostra oratione inculpamur, et Deum adversum nos ad iracundiam incitamus, et ipsi super nos inducimus maledictionem potius quam benedictionem. Sicque fit ut oratio quae debebat nobis esse salubris, sit noxia, et peccata nostra quae debuimus minuere, orando augeamus. De quotidianis autem levibus brevibusque peccatis sine quibus haec vita non ducitur quotidiana oratio fidelium satisfaciet. Eorum est enim dicere: Pater noster qui es in coelis , qui jam tali Patri regenerati sunt ex aqua et Spiritu sancto. Delet omnino haec oratio minima quotidianaque peccata. Delet et illa a quibus vita fidelium etiam scelerate gesta, sed poenitendo in melius mutata discedit. Sed quemadmodum veraciter dicitur: Dimitte nobis debita nostra quoniam non desunt quae dimittantur, ita veraciter dicatur: Sicut et nos dimittimus debitoribus nostris , id est, fiat quod dicitur. Quia et ipsa eleemosyna est veniam petenti
Abbreviated transcription (Latin):
est erga eũ esse beniuolum. siue e¬
tiam bñficum: qui tibi nil mali fe¬
cit. Illud multo grandius et magni¬
ficentissime bonitatis est. ut tuum
quoq inimicũ diligas. et ei qui ti¬
bi malum uult semꝑ bonũ uelis.
facias quoq qͦd possis: et audias
dñm dicentem. Diligite inimicos
qm̃ ꝑfectorum sũt ista filioꝵ dĩ. quo
quidem se debet omnis fidelis exten

Expanded text:
est erga eum benevolum esse sive etiam beneficum qui tibi nihil mali fecerit, illud multo grandius et magnificentissimae bonitatis est ut tuum quoque inimicum diligas, et ei qui tibi malum vult semper bonum velis, facias quoque quod possis audire dicentem Jesum: Diligite inimicos rfectorum sunt ista filiorum Dei, quo quidem se debet omnis fidelis exten
Abbreviated transcription (Latin):
mo sue cupidicati obedi¬
re non de bet: quia sepe sic ipsa
sua cupiditate decipitur. ut cre¬
dat id sibi prodesse qͦd nocet. Sic
fallit homines mala cupiditas:
sic simulat bonũ e̾e qͦd malum at
qi perniciosum est. Ecce quare
ad eo dampnant scripture sacre cu¬
piditatem. et carnalem delectatio¬
nem: quia uidelicet ad morte tra

Expanded text:
mo suae cupiditati obedire non debet, quia saepe sic ipse sua cupiditate decipitur, ut credat id sibi prodesse, quod nocet. Sic fallit homines mala cupiditas; sic simulat bonum esse, quod malum est et perniciosum est. Ecce quare adeo damnant cupiditatem sacrae Scripturae, et carnalem delectationem, quia ad mortem tra
Abbreviated transcription (Latin):
quit: cũ apparuerit gła tua. Il
ceruicem quia sociant᷑ eis ad qͦs
foris accedere nõ audebant. sed

Expanded text:
cum apparuerit gloria tua . Illa cervicem, quia sociantur eis ad quos foris accedere non audebant; sed
Abbreviated transcription (Latin):
gelio. Amen amen dico uobis: que¬
ritis me uõ quia uicdistis signa. s
quia manducastis ex panibus me
citas: ut bñ pascant᷑. bñ uestiant᷑.
et bñ sic eis temꝑaliter. Et quia ter¬
rena appẽtunt: celestibus priuant᷑.
Receperunt enĩ sicut dñs ait.
mercedem suã. unde summopere¬
nobis cauendũ est: ne temꝑalibꝰ
inhereamꝰ bonis. Ideo psalmista
nos ammonet dicens. Diuitie si
affluant: uolite cor apponere. Ter¬
rena quidẽ nobis in uisu ẽẽ debẽt:
.celestia autẽ in desidĩo. Est enim
quedã ammirabilis et magna mł¬
titudo dulcedinis d̃i: qũa abscon¬
dit timentib se. De qua scriptum
est: qr oculus nõ uidit. nec auris

Expanded text:
gelio: Amen dico vobis, quaeritis me non quia vidistis signa, sed, quia manducastis ex panibus meicitas ut bene pascantur, bene vestiantur, et bene sit eis temporaliter. Et quia terrena appetunt, coelestibus privantur. Receperunt enim, sicut Dominus ait, mercedem suam . Unde summopere cavendum est, ne temporalibus adhaereamus bonis. Ideo Psalmista nos admonet, dicens: Divitiae si affluant, nolite cor apponere . Terrena quidem nobis in usu esse debent, coelestia autem in desiderio. Est enim quaedam admirabilis et magna multitudo dulcedinis Dei quam habet in se, de qua dictum est: Quia oculus non vidit, n
Abbreviated transcription (Latin):
ab imm̃uda uiolatione cor¬
poribus. fugit castitas ip̃a
de moribus. Nec putare de
bet qui infeminã figit ocu¬
lum. et illius in se ip̃se di¬
ligit fixum: ab aliis se nõ
uideri cũ hoc fẽcerit. Uide¬
tur omnino: et aquibz se
uideri nõ arbitrat᷑. Et sila¬
teat et anemine. hominũ
uideatur. quid faciet de
illo desuꝑ inspectore. que
latere nichil potest:An
ideo putandus est nõ uidẽ¬
re. quia tanto uidet paci¬
entius qũato sapientius:
Illi gͦ uir sanctus timcat
displicere: ne uelit femi
ue maie placere. Illum cogi¬
tec om̃ia uidẽ: ne uelit femi¬
ne male uideri. Illius na

Expanded text:
ab inmunda uiolatione corporibus fugit castitas ipsa de moribus. nec putare dbet qui in feminam figit oculum, et illius in se ipse diligit fixum, ab aliis se non videri, cum hoc fecerit; videtur omnino, et a quibus se videri non arbitratur. Sed ecce lateat, et a nemine hominum videatur; quid faciet de illo super inspectore, quem latere nihil potest? An ideo putandus est non videre, quia tanto videt patientius, quanto sapientius? Illi ergo vir sanctus timeat dinae malae placere. Illum cogitet omnia videre, ne velit feminae male videri. Illius na
Abbreviated transcription (Latin):
randam concordiam: cũ quisqz se
inferiorẽ omnibꝰ iulicat et caque
sũt alterius magis qũã sua ꝓpria
pensat. In huis eñi duouꝰ humili-¬
tas et caritas cõmendatur: que nõ
solum nõ discordare solent. sedetiã
discordantes ad concordiam redu¬
cere. Et qr hec que dicta sũt ad per¬
fectiores ꝑtinent: ꝓpter minꝰ ꝑfec¬
tos temperat sentenciã. cũ subiun¬
git. ¶ amen si nr̃a toleratur in¬
firmitas. ut hoc recipiatis qͦd de¬
posueritis: in uuũ tam̃ locũ sub cõ¬
muni loco reponit᷑: hoc
ipsum qͦd in ppriis usus suscipit.
nõ ꝓprium esse. sed cõmune creda¬
Ita sane ut nuius sibiali¬
quid oꝑetur: sed om̃ia nr̃a opera
in unum fiant maiori studio et fre¬
quentiori alacritate. qũa si uobis sin

Expanded text:
randam concordiam, cum quis se randam concordiam, cum quis se inferiorem omnibus judicat, et ea quae sunt alterius, magis quam sua propria pensat. In his enim duobus humilitas et charitas commendatur; quae non solum non discordare solent, sed etiam discordantes ad concordiam reducere. Et quia haec quae dicta sunt ad perfectiores pertinent, propter minus perfectos temperat sententiam cum subjungit: Tamen si vestra toleratur infirmitas, ut hoc recipiatis, quod deposueritis, in unum tamen locum sub comcommuni loco reponitur hoc ipsum, quod in proprium usum suscipitur, non proprium esse, sed commune credaIta sane, ut nullus sibi aliquid operetur, sed omnia opera vestra in unum fiant majori studio, et frequentiori alacritate, quam si vobis sin
Abbreviated transcription (Latin):
tus cordis nr̃i sanctificatur per
gratiam d̃i. per inhabitationem
spiritus sancti: quando inest cari
tas. pax. bonitas. humilitas. pati¬
entia. concordia. mansuetudo. et
et uirtutes. Sed si incipimus int̾
nos contendere. murmurare. liti¬
gare: statim ab hiis sp̃malib̾bonisua¬
cui remanemus. Uirtutes enĩ cũ
uiciis. manere non possunt. Nam
fermentum modicum: totã mas¬
sam corrumpit. hinc se debet pro¬
bare quisq et sollicite pensare.
quantũ illi intus desit. et quam
magnũ dampnũ incurrit: qui
ꝓ rebus transeuntibus. hoc unde
debet ee beatus perdit. ualde er¬
gonobis cauende sunt lices. et
contentiones. quia hec sunt ope¬
ra carnis: et sicut apłs ait. qui ta¬
lra agunt. regnũ d̃i non posside¬
bunt. Ideo nos ammonet in alio¬
loco diceus. Nichil per contentio¬
nen. aut inanem glam. superiores
sibi inuicem arbitrantes: nõ caque
sua sũt singuli cogitantes. s eaque
alterius. Plurimũ eñi ualent hec
duo ad remouendas lites. et gene¬

Expanded text:
tus cordis vestri sanctificatur per gratiam Dei; per inhabitationem Spiritus sancti, quando inest pax, charitas, bonitas, humilitas, patientia, concordia, mansuetudo, et et virtutes. Sed si incipimus inter nos contendere, murmurare et litigare, statim ab his spiritualibus bonis vacui remanemus. Virtutes enim cum vitiis remanere non possunt. Nam fermentum modicum totam massam corrumpit . Hinc se debet quisque probare, et sollicite pensare quantum illi intus desit, et quam magnum damnum incurrit, qui pro rebus transeuntibus, hoc unde debet esse beatus, perdit. Valde ergo nobis cavendae sunt lites et contentiones, quia haec sunt opera carnis; et sicut ait Apostolus, Qui talia agunt regnum Dei non consequuntur . Ideo nos admonet in alio dicens: Nihil per contentionem aut inanem gloriam; superiores sibi invicem arbitrantes, non ea quae sua sunt singuli cogitantes, sed ea quae sunt alterius . Plurimum enim valent haec duo ad removendas lites, et gene
Abbreviated transcription (Latin):
d̾m̃ sibi tardius placat. Frustra enĩ
placari in primum negligit. Sed
sũt quidam: qui de suis mitis con¬
fidentes. pigre inse delinquentibuᷤ
ueniam prestant. Seduichil ꝓficit
esse illesum aculpa. qui nõ est para¬
tus adueniam: dũ pocius hec mag¬
na sit culpa. qͣndo tardius relaxant᷑¬
didicimꝰ: quia seruus qui decẽ mi¬
lia talenta debebat. cũ penitenciã
ageret: absolutionẽ debiti a dño
accepit. Sed quia conseruo suo cen¬
tum sibi denarios debenti. debitũ
non dimisit: et hoc iussus est exi¬
gi qͦd ei fuerat iam dimissum. Ex
in nos delinquit᷑ ex corde nõ oimit¬
timus. et uid̾rursus exigit᷑ quod
nobis iam ꝑpenitenciã dimissum
fuisse gaudebamus. Si autẽ se
inuicem leserint m̾uicem sibi de

Expanded text:
m sibi tardius placat. Frustra enim placare suum proximum negligit. Sed sunt quidam qui de suis meritis conitis pigre in se delinquentibus veniam praestant, sed nihil proficit esse illibatum a culpa, qui non est paratus ad veniam; dum potius haec magna sit culpa, quando tardius relaxantdidicimus, quia servus, qui decem milia talenta debebat, cum paenitentiam ageret, absolutionem debiti a domino accepit. Sed quia conservo suo centum sibi denarios debenti debitum non dimisit, et hoc est iussus exigi, quod ei fuerat iam dimissum. Ex in nos delinquitur, ex corde non dimittimus, et illud rursus exigimur, quod nobis iam per paenitentiam dimissum / fuisse ginvicem se laeserint; invicem sibi de
Abbreviated transcription (Latin):
mosuo: qͣndo post culꝑam nr̃am
ut ei reconciliari debeamꝰ et ipse
qui offensus est legatis interue¬
nientibus obsecrat ds.¬
autem numquam uult petere ueni-¬
am. aut nõ ex animo petit: sñ causa
est in monasterio. etlam si inde non

Expanded text:
mo, quando post culpam nostram, mo, quando post culpam nostram, ut ei reconciliari debeamus, et ipse qui offensus est, legatis intervenientibus, obsecrat Dautem nunquam vult petere veniam, aut non ex animo petit, sine causa est in monasterio, etiamsi inde non
Abbreviated transcription (Latin):
Auqͣndo aũt ira manus non exerit:
sed in maledictionis iacula lingũa
uertit. Nũnunqũa uͦ dũ accensus
animꝰ aconsueta locutione restrin¬
gitur. processu temꝑis penitus
a proximi dilectione separatur:
et acriores stimuli ad mentein ue¬
niunt cause que grauius exaspe¬
rant oriuntur. atq in irati oculo
festuca in trabem uertitur. du ira
in odium ꝑmutatur. ueremͣ sepe
a proximis despici: dedignamur
iniurias tolerare uerbi. Si contin¬
gat iurgiũ fortasse cũ pximo: eru¬
bescimus priores satisfacere. Cor
quippe carnale dũ huiꝰ uite glam
querit. humilitatẽ respuit. Et ple¬
rum qz ip̃e homo qui irascitur diᷤ¬
cordanti sibi reconciliari appẽtit:
sedire ad satisfaciendum prioreru
peccando fecimus. et tam̃ ad nos
d̃s suos legatos prior misit: ut
nos ip̃i qui peccauimꝰ ad pacem
d̾̃i rogati ueniamus. Erubescat
gͥ humana suꝑbia. Confundatur
quisq si non satisfaciat prior pri¬

Expanded text:
Aliquando autem ira manus non exerit, Aliquando autem ira manus non exerit, sed in maledictionis jacula linguam vertit. Nonnunquam vero dum accensus animus a consueta locutione restringitur, per accessum temporis penitus a proximi dilectione separatur, et acriores stimuli ad mentem veniunt, causaeque quae gravius exasperent oriuntur, atque in irati oculo festuca in trabem vertitur, dum ira in odium permutatur. Veremur a proximis despici, dedignamur injurias verbi tolerare, si contingat jurgium fortasse cum proximo, erubescimus priores satisfacere. Cor quidem carnale dum hujus vitae gloriam quaerit, humilitatem respuit, et plerumque ipse homo qui irascitur discordanti sibi recosed ire ad satisfaciendum prior erupeccando fecimus, et tamen ad nos Deus suos legatos prior misit, ut nos ipsi, qui peccavimus, ad pacem Dei rogati veniamus. Erubescat ergo humana superbia. Confundatur quisque si non satisfaciat proxi
Abbreviated transcription (Latin):
sibi dimittat cui se fecisse agnoscit
iniuriam: qũa qui tardius irascit᷑
et adueniam petendam tardius in¬
cliuatur. Qui aũt non uult dimit¬
tere fratri: nõ speret acciꝑe oratio¬
nis effectum.
dit facilius deserit: nõnullos uͦ
tarde quidẽ commouet. sed duri¬
us tenet. Aui aũt qͦd est nequius¬
et cicius iracundie flammas acci-¬
piunt: et cardius deponũt. Non¬
nulli uͦ et has tarde suscipiunt:
et cicius amittunt. In quib nimi¬
rum quatuor modis li quido lec¬
tor agnoscit: quia et ad tranquillita
tis bonũ ultimus plusqũa primus
appropinquat. et in malo scd̃m ter¬
cius suꝑat. Quanta gͦ sit iracundie
culpa pensemꝰ: per qũa dũ mansu
agendum sit ordine. om̃ino nesci¬
sicut scriptũ est. Ira uiri: iusticiam
te socialis amittitur: sicut scriptũ
est. Noli e̾e assiduuis cũ homine ira¬
cundo: ne discas semitas eiꝰ et su¬
mas scandalum aĩe tue. Nam qui se
ex humana ratione nõ temperat:
necesse est ut bestialiter solus uiuat.

Expanded text:
sibi dimittat, cui se fecisse agnoscit injuriam, quam qui tardius irascitur, et ad veniam petendam difficilius inclinatur. Qui non vult dimittere fratri, non speret accipere oratinis effectum: dit, facilius deserit; nonnullos vero tarde quidem commovet, sed durius tenet. Alii et citius iracundiae flammas accipiunt, et tardius deponunt. Nonnulli vero has et tarde suscipiunt, et citius amittunt. In quibus nimirum quatuor modis liquido lector agnoscit, quia et ad tranqutis bonum ultimus plus quam primus accedit, et in malo secundum tertius superat. Quanta sit ergo iracundiae culpa pensemus, per quam dum mansagendum sit omnino nesci scriptum est: Ira tae socialis amittitur, sicut scriptum est: Noli esse assiduus cum homine iracundo, ne discas semitas ejus, et sumas scandalum animae tuae . Quia qui se ex humana ratione non temperat, nece
Abbreviated transcription (Latin):
et caritate. Et si aliqͣndo culpa exi¬
gente sonet inuoce asꝑitas. semꝑ
tamen maneat in mente lenitas:
iuxta qͦd apls precipit dicens.
uos qui sp̃uales estis: instruice
huiꝰmodi in sp̃u lenitatis. Bñ aũt¬

Expanded text:
edarguant. Et si aliquando culpa exigente sonat in voce asperitas, semper tamen maneat in mente lenitas. Juxta quod Apostolus praecipit dicens: Vos, qui spirituales estis, instruite hujusmodi in spiritu lenitatis
Abbreviated transcription (Latin):
inc idemb̾s doctor alibidicit.
Sic diligencli sũt homines:
ut eoꝵ nõ diligant᷑ errores. aliud
est eñi amasse qͦd facti sũt: aliud uͦ
odisse qͦd faciũt. Sũt nõ nulli qui
aliorũ redarguũt culpas: nõ tam
ex caritate qũa ex odii amaritudi¬
ue. Nontãut eos corrigi uelint: qp
ut odiũ qͦd incorde gestant excercẽ
possint. Et hoc nõ est scd̃m dm̃: et

Expanded text:
inc idem beatus doctor alibi dicit: Sic diligendi sunt homines ut non diligantur eorum errores. Aliud est enim amasse quod facti sunt, aliud vero odisse quod faciunt. Sunt nonnulli qui aliorum redarguunt culpas non tam ex charitate quam ex odii amaritudine, non tam ut eos corrigi velint, quam ut odium quod in corde gestant exercere valeant. Et hoc non es
Abbreviated transcription (Latin):
si quid petieritis patrẽ
in nomine meo dabit
uobis. Intuendum ẽ
quia ñ ait dñs simp¬
citer dabit. s dlabit
inquit uobis. quia
⁊si non eis pro quib

Expanded text:
Si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Intuendum enim quia non ait simpliciter dabit, sed dabit, inquit, vobis, quia etsi non eis pro quib
Abbreviated transcription (Latin):
eum. Magister qd̃
est manclatum mag¬
omniũ. ñ pro ordine
s pro dignitate ĩtel¬
lige dictum. idest ma¬
ximũ siue primum
qd̃ ante omnia debe¬
mus intimo corde
singuli. quasi uni¬
cum pretatis funda¬
mentũ locare. Ergo

Expanded text:
m: Magister, quod est mandatum magomnium non pro ordine, sed pro dignitate intellige dictum, id est, maximum omnium sive primum. Quia ante omnia debemus intimo in corde singuli, quasi unicum pietatis fundamentum locare. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
im appropinquauit:
quando ꝑ humani-¬
tatem nostrã assũp¬
tam. uisibilis mun¬
do apparuit. Susci¬
taturus autẽ mortu¬
um. ñ solum disci-¬
pulos. s etiam tur-¬
bam copiosam secũ
uoluit comitari: ut
ex uisione miraculi.
ñ pauci sz plures ad
credulitatem.⁊ fidem
eius uel laudem uo¬
carentur. Defunctus¬
uero qui extra ciui¬
tatem ad sepeliendũ
delatus fuerat. homi¬
nem significat morti¬
fero crimine soporatũ.
catum agitur: sug¬
gestione. delectatõne.¬
et consensu. Dñic¬
um intͣret.
dam principis pha¬
riseoꝵ sabbato man¬
ducare panem:⁊ip̃i
obseruabant eum.
Notandum quia pa¬
nis nomine. omnia
que ad uictum perti¬
nent euuãgelista
significare uoluit:
quia usus scripture
est. ut a principali
parte que est ĩuita
hominis. idest pa¬
ne. cetera significet.¬
Qd̃ autem ait. ⁊ ip̃i
obseruabant eum:
ñ ad sabbatum s ad
ip̃m dñm pertinet.
Obseruabant quippe
eum. si in sabbato
curaret hominẽ aut
aliquod opus face̾t.

Expanded text:
im appropinquavit, quando humanitate nostra assumpta, visibilis mundo apparuit. Suscitaturus autem mortuum, non solum discipulos, sed etiam turbam copiosam secum voluit comitari, ut ex visione miraculi, non pauci, sed plures ad credulitatem et fidem ejus vel laudem vocarentur. « Cuiste, qui extra civitatem ad sepeliendum delatus fuerat, hominem significat mortifero crimine soporatum. catum agitur, suggestione, delectatione, consensu. Firet sdam principis Pharisaeorum sabbato manducare panem, et ipsi observabant eum. » Ubi notandum quia panis nomine omnia quae ad victum pertinent, evangelista significare voluit; quia usus Scripturae est, ut a principali parte, quae est in vita hominis, id est pane, caetera significetd autem ait: « Et ipsi observabant eum, » non ad sabbatum, sed ad ipsum Dominum pertinet. Observabant quippe eum, si in sabbato curaret hominem, aut aliquod opus faceret,
Abbreviated transcription (Latin):
salomonis u̾ba letan¬
tur cum malefecerĩt.
⁊exultant in rebus
pessimis. Qui si clãp¬
nationem suam que
eis imminet.agno¬
uissent: semet ipsos
cum lacrimis delicto¬
rum plangerent. Do¬

Expanded text:
alomonis verba, Laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . Qui si damnationem suam, quae eis imminet, agnovissent, semetipsos cum lacrymis delictorum plangerent.
Abbreviated transcription (Latin):
tem s leprosi fuer̃t:
quia eiusdem deca¬
logi precepta trans¬
gredientib apparẽ¬
te domino in carne
uariis doctrinis di¬
uisus. diu̾sis erat
iniquitatib pollu

Expanded text:
tem, sed leprosi fuerunt, quia ejusdem decalogi praecepta transgrediens apparente Domino in carne, variis doctrinis divisus, diversis erat iniquitatibus pollu
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo. Dignũ est
enĩ. ut qui nos patrẽ
gloriamur habere
in celis. iuste ⁊pre ui¬
uamus in terris: in
tantũ ut ip̃a nr̃a bo¬
na opera filios d̾i noᷤ
esse demonstrent. Sic̃
enĩ in humana nati¬
uitate pat̾ni uultus
similitudinẽ freq̃nter
in filioꝵ facies inspici¬
mus. ita si filii d̃i ẽẽ
uolumꝰ. celestem pa¬
trem in terris umitari
debemus

Expanded text:
et. Dignum est enim, ut sicut nos Patrem gloriamur habere in coelis, juste et pie vivamus in terris, in tantum ut ipsa bona nostra opera filios Dei nos esse demonstrent. Sicut enim in humana nativitate paterni vultus similitudinem frequenter in filiorum facie inspicimus, ita si filii Dei esse volumus, coelestem Patrem in terris imitari debemus
Abbreviated transcription (Latin):
bis domini profecto
patet. quia p̃cepta
noui testam̃ti tanto
sunt districtiora qͣn¬
to spiritalia. Precep¬
ti quasi paruulis ⁊
carnalib carnalia
sunt data. inquib
ꝑfectio ñ est manife¬
stata. s malicia rese¬
cata. Hec u̾o̾ spirita¬
lib spiritalia sunt
data: q̃ ñ terrenam
possessionẽ sz celestẽ
preparant mansionẽ.

Expanded text:
bus exemplis profecto patet, quia praecepta Novi Testamenti tanto sunt districtiora, quanto spiritalia. Ilquasi parvulis et carnalibus carnalia sunt data, in quibus perfectio non est manifestata, sed malitia resecata. Haec vero spiritalibus spiritalia sunt dona, quae non terrenam possessionem, sed coelestem praeparant mansionem.
Abbreviated transcription (Latin):
apls. semet ip̃m exi¬
naniuit formã serui
accipiens. in similitu¬
dinem hominũ fc̃us:
⁊habitu inuentꝰ ut
homo. Pulcre ñ in
stagno s secus stag¬
num stare dicitur
quia uenit in mun¬
dum ꝑ naturam. s
alienus fuit a mun¬
do ꝑ culpã: teste apło
petro. qui pc̃cm nõ
fecit. nec inuentus ẽ
dolus ĩore eiꝰ. Turbe¬
autẽ que ad eum ir
ruerunt amore u̾bi
d̾i. multitudinẽ fide¬
lium significat. qui
ei credendo ⁊aman¬
do appropinquant.¬

Expanded text:
xinanivit, formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo . » Et pulchre non in stagno, sed secus stagnum stare dicitur, quia venit in mundum per naturam, sed alienus fuit a mundo per culpam teste apostolo Petro: « Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus . » Recte quruerunt amore verbi Dei, multitudinem fidelium significant, qui ei credendo et amando appropinquant
Abbreviated transcription (Latin):
rationis. Certe in po¬
pulo magis solent
nomina diuitũ qͣm
pauperum sciri. Qͥd
est ergo qd̃ dñs de
paupere ⁊diuite uer¬
bum faciens. nomen
pauꝑis dicit. ⁊ nom̃
diuitis ñ dicit: nisi
qd̃ d̾s humiles nouit
atq approbat. ⁊ suꝑ¬
bos ignorat: Dñc¬

Expanded text:
rus. Certe in populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus, de paupere et divite verbum faciens, nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit atque approbat, et superbos ignorat? Un
Abbreviated transcription (Latin):
iste homo est. nisi il¬
le de quo ꝑ prophetã
dicitur. ⁊ homo est
⁊ quis cognoscet eũ:
Qui fecit cenã mag¬
nam. quia sacietatẽ
nobis dulcedinis int̾¬
ne p̃parauit. Qui uo¬
cat multos. s pauci
ueniunt:quia non

Expanded text:
homo, nisi ille de quo per prophetam dicitur, et homo est et quis cognoscit eum, qui fecit coenam magnam quia satietatem nobis internae dulcedinis praeparavit. Qui vocat multos, sed pauci veniunt. Quia non
Abbreviated transcription (Latin):
unde crediderat: Se¬
quitur. Nemo enĩ
potest hec signa fa¬
cere q̃ tu fatis: nisi
fuerit deus cum eo.
Si ergo nichodemus
de illis multis erat
qui crediderant in
nomine eius. iam
in isto nichodemo
attendamꝰ. quare
ihe ñ se credebat eis:¬
Respondit ih̾c. ⁊ dixit
ei. Amen amen dico
tibi. nisi quis natus

Expanded text:
unde crediderat? Sequitur, Nemo enim potest haec signa facere quae tu facis, nisi fuerit Deus cum eo. Si ergo Nicodemus de illis multis erat qui crediderant in nomine ejus, jam in isto Nicodemo attendamus quare Jesus non se credebat eisRespondit Jesus, et dixit ei: Amen, amen dico tibi, nisi quis natu
Abbreviated transcription (Latin):
modo ultro curat e¬
grotos. ostendens se
contra peccatoꝵ qͦq
passiones.⁊precibz
semꝑ anmiere fideli¬
um. ⁊ ea q̃ ip̃i mini-¬
me in se intelligunt.
uel intelligendo cla¬
re. uel etiam non ĩ¬
tellecta climittere.

Expanded text:
t aegrotos, ostendens se contra peccatorum quoque passiones et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsi minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere.
Abbreviated transcription (Latin):
febrib tenta. s ad
imꝑium dñi curata.
carnẽ ostendit a con¬
cupiscentie sue feruo¬
re ꝑ continentie pre¬
cepta frenatam. Et¬

Expanded text:
febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore, per continentiae praecepta frenatam.
Abbreviated transcription (Latin):
tans deo se p̾ro uo¬
bis redditurũ esse
rationem. Ande
uos magis obedi¬
endo non solum
ur̃ĩ s etiam ip̃ius
miseremini: qui
inter uos quanto¬
in loco superiore.
net dominus ut
obseruetis hec om
tualis pulchritudi¬
nis amatores. et
bona conuersatio¬
ne fragrantes: ñ
sicut serui sub lege.
s sicut liberi sub
gratia constituti.
Et autem uos in
hoc libello tanqͣm
in speculo possitis
inspicere: ne ꝑobli¬
uionem aliquid
negligatis. semel
in septimana uo
bis legatur. Et ubi
uos inueneritis ea
que scripta sunt
facientes: agite
gr̃as dño bõnorũ
omniũ largitori.

Expanded text:
tans Deo se pro votans Deo se pro vobis redditurum esse rationem. Unde vos magis obediendo, non solum vestri, sed etiam ipsius miseremini; quia inter vos quanto loco superiore, net Dominus ut observetis haec omtualis pulchritudinis amatores, et bona conversatione fragrantes, non sicut servi sub lege, sed sicut liberi sub gratia constituti. Ut autem vos in hoc libello tanquam in speculo possitis inspicere, ne per oblivionem aliquid negligatis, semel in sbis legatur et, ubi uos inueneritis ea, quae scripta sunt, facientes, agite gratias domino bonorum omnium largitori