comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃s ingła .ẽ. dĩ patris. Quantũ
linquae ibi p̃ceteris eminebant.
hȩbrea. propt̾ iuclaros in lege glori¬
antes. Greta. ꝓpt̾ gentiũ sapientes.
latina ꝓpt̾ romanos multis ac pene
omnib iamtunc gentib imꝑantes.
Velint. nolint ergo uidari. om̃e
mundi regnũ omĩs mundana sapi¬
entia omĩa liuinae legis. sacra¬
iñta testantur. quia iħs rex iu¬
clator . ẽ. hoc ẽ. imperator crelen¬
tium & confitentiũ clnm̃. lunc¬
unũ ad clextris & unũ asinistris.
Latrones quicũ dñõ sunt hinc inde
crucifixi. significant eos. qui sub
ficle & confessione xp̃i uł agonẽ
martirii. uł qđ continentiae ar¬
cioris instituta subeunt. Sel
q̃t qt̃ haec ꝓart̾na solum cęlesti¬
q gła ger̃. hi ꝓfecto dextri latro¬
nes merito & fide clesignantur.
at quam uelhumane laudis in tu¬
itu. uelqualib& minus digna in¬
tentione scło abrenuntiant: non
in merito blasphematoris & sinistri
latronis mentẽ & actus inmit¬
tantur. De qualibus dicit apłs.

Expanded text:
gloria est Dei Patris . Quantum linguae ibi prae caeteris eminebant, Hebraea, propter Judaeos in lege gloriantes, Graeca, propter gentium sapientes, Latina, propter Romanos, multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. Velmundi regnum, omnis mundana sapientia, omnia divinae legis sacramenta testantur, quia Jesus rex Judaeorum est, hoc est imperator credentium et confitentium unum a dextris, et alium a sinistris. Latrones qui cum Domino sunt hinc inde crucifixi significant eos qui sub fide et confessione Christi, vel agonem martyrii, vel quae continentiae arctioris instituta subeunt. Sed quotquot haec pro aeterna solum coelestique gloria gerunt, hi profecto dextri latronis merito et fide designantur. At qui vel humanae laudis intuitu, vel qualibet minus digna intentione saeculo abrenuntiant, non immerito blasphematoris et sinistri latronis mentem et actus imitantur. De qualibus dicit Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
phemabant quia pret̾ gredie¬
bantur uiam. & in uero itinere
scripturarum: ambulare no¬
lebant. Mouebant capita: quia
iam ante mouerant pedes: &
non stabant suꝑ param. Simili¬

Expanded text:
phemabant, quia praetergrediebantur viam, et in vero itinere Scripturarum ambulare nolebant. Movebant capita sua, quia jam antea moverant pedes, et non stabant super petram. Idi
Abbreviated transcription (Latin):
Uere & tu exillis es. nam & loquela
tua. manifestum te facit. Non
quod alterius sermonis eẽt. p&rꝰ
aut gentis extraner. Om̃s quippe
na queq ꝓuincia & regio habeat
loquendi sonum uitare non pos¬
sit. Unde & eufratri iniudicũ
librum non possunt sintema di¬
&rerordatus .ẽ. p&rus uerbi dñi.
Uelscđm lucam respexit dñs p&rũ.
Resƿiciente dño. p&rus adcor.re¬
uersus: maculam negacionis
poenitencia lacrimis tergit.
quia non solum cumagitur poe¬
ntentia. Uerum &am ut agatur
dĩ misericordia: necessaria.ẽ. Res¬
picere namq eius misereri est.
Mane facto: consilium fecerunt prĩ¬
cipessacerdotum & uinctum iħm
tradiderunt pilato. Nonsolum
a d pilatum: sedhreciam adherodem
ut homicidi facerent. Et uinc¬
tum tradiderunt. pilato. Habe¬
bant enim hunc morem. ut quẽ
ad iudifassent morti: ligatũ iuidi¬
ei traderent. Tunc uidens uidas
quieum tradidit. quod dampnatꝰ

Expanded text:
ere et tu ex illis es: nam et loquela ere et tu ex illis es: nam et loquela tua te manifestum facit. Non quod alterius sermonis esset Petrus, aut gentis exterae. Omnes quippe naquaeque provincia et regio habeat loquendi sonum vitare non possit. Unde et Ephrathaei in Judicum libro non possunt σύνθημα diet recordatus est Petrus verbi Domini, vel secundum Lucam: Respexit Dominus Petrum. Respiciente Domino, Petrus ad cor reversus, maculam negationis, poenitentiae lacrymis tergit. Quia non solum cum agitur poenitentia, verum etiam ut agatur Dei misericordia necessaria est. Respicere namque ejus misereri est. Mane autem facto, consilium fecerunt principes sacerdotum, et vinctum Jesum tradiderunt Pontio Pilato. Noad Pilatum, sed etiam ad Herodem ut homicidium facerent. Et vinctum tradiderunt Pilato. Habebant enim hunc morem, ut quem adjudicassent morti, ligatum judici traderent. Tunc videns Judas, qui eum tradidit, quod damnatus
Abbreviated transcription (Latin):
tiorẽ hab& uiam. &e suꝑ ueni& scieu¬
tiae ce suꝑ onnĩa p̃ repta est: merito
uestis qua significatur desuꝑ con¬
cexta ꝑhibet᷑. Insorte aut̃ quid: iusi
dĩ grã conmendata.ẽ. Sic quippe in
uno ad om̃s ꝑurint. consors omibus
placuit quia & deigr̃a inunitate adoñis ꝑ¬
uenit & cũ sors mittitur. nonpersone cuiꝰq
uel meritis sed oculto di iudicio cedit᷑.
tulus qui xp̃m regem testieur non
infra sed supͣ crucem ponitur. qui¬
a lic& incruce ꝓnobis. hominis in¬
firmitate dolebat: suꝑ crucem ta¬
men regis maiestate ful gebat. quia
apte &iam quia rex simul & sacer¬
dos. ẽ: cui eximiam patris sue car¬
nis hostiam maltari erucis offer¬
ret. regis quoque qua predictus
erat titulo dignitatim pre tendit.
ut cunctis legere hoc ẽ. audire
& credere uolentibus in notescat.
quia suum ꝑ crucem non ꝑdidit.
sed confir marit: potius & corrobo¬
rarit impium. Vnde & apłs cũ
ignominiam crucis ostender&. uł¬

Expanded text:
tiorem habet viam, et supereminet scientiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est , merito vestis qua significatur desuper contexta perhibetur. In sorte autem quid nisi gratia Dei commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes pervenit. Et cum sors mivel meritis, sed occulto Dei judicio ceditur.tulus, qui Christum Regem testatur, non infra, sed supra crucem ponitur, quia licet in cruce pro nobis hominis infirmitate dolebat, super crucem tamen regis majestate fulgebat, quia apte dos est, cum eximiam Patri suae carnis hostiam in altari crucis offerret, regis quoque qua praeditus erat titulo dignitatem praetendit, ut cunctis legere, hoc est audire et credere volentibus innotescat, quia suum per crucem non perdiderit, sed confirmarit potius et corroborarit imperium. Unde et Apostolus cum ignominiam crucis de
Abbreviated transcription (Latin):
matheũ cũ gustass& noluit bibe¬
re: hoc indicat qđ gustauerit
quidẽ ꝓ nobis mortis amarituili¬
nem: sed t̃tia dia resurrexit. Qđ
enĩ ait macus non accepit. Intelli¬
gitur ñ accepit utbiberet. Gusta¬
idẽ mathȩiis ait noluit bibere. hoc
marcus dixerit ñ accepit. Iacuerit
aut̃ qđ oxistauerit. Sel hoc qđ ait mar¬
cus myrratũ uinuã hitelligenduẽ.
Matħũ dixisse cũ felle mixtũ. felquip
pe ꝓamaritudine posuit. Mirratũ¬
uinum amarissimum redderent.
Postꝗ aut̃ crucifixer̃ rum. diuiser̃
irestimenta eius sortem mittentes.
diuidentes. detunica que in consutił
erat. desuꝑ contexta ꝑ̾totum. sortem
miserunt. Quadriꝑtita aut̃ uestis
dm̃n: quadriꝑtitã enis figurauit aec¬
cłam toto scilic& qui quattuor par¬
tibus conftat terrarum orbem
cqualiter idem concorditer distributã. Iunica
uero illa sortita om̃ium partiũ. significat
unitatẽ quae caritatis uinculo continet᷑.¬
Siem̃ caritas iuxta apłm & super eminen¬¬

Expanded text:
Matthaeum, cum gustasset noluit bibere , hoc indicat quod gustaverit quidem pro nobis mortis amaritudinem, sed tertia die resurrexerit. Quod enim ait Marcus, Non accepit, intelligitur: non accepit ut biberet. Gustaidem Matthaeus ait, Noluit bibere, hoc Marcus dixerit Non accepit, tacuerit autem quod gustaverit. Sed et hoc quod ait Marcus, Myrrhatum vinum, intelligendum est Matthaeum dixisse cum felle mistum. Fel quippe pro amaritudine posuit, vinum amarissimum redderent. Postquam autem crucifixerunt eum, diviserunt vestimenta ejus, sortem mittentes. dividentes, de tunica, quae inconsutilis erat, desuper contexta per totum, sortem miserunt. Quadripartita autem vestis Domini quadripartitam ejus figuravit Ecclesiam, toto scilicet qui quatuor partibus constat terrarum orbęqualiter, id est concorditer distributam. Tunica uero illa sortita omnium partium signauit unitatem, quę caritatis uinculo continetim charitas juxta Apostolum, et supereminen
Abbreviated transcription (Latin):
superbiae depulsũs. & intenebrarum
fuerat carcerem missus. Atque idõ
uid aei pacem habe non possunt. quia
seditionem principem magis quã dñm
eligere maluerunt. Quia uero barra¬
bas filuis patris uł silius magiftri eorũ
inter pretatur. potest ante.xpisti typũ
gerere. quem illi quibus dicitur. Vos
ex patre diabolo estis: Uero dĩ filio suns
praelaturi. filius autem diabolianti.¬
tando uocatur. Sedente autem illo.
die ꝑuisum ꝓpt̾ illum. Nota quod gẽ¬
tilibus seƿe adõ sompnia reuelentur.:
& quod impilato & uxore eiꝰ iustum
dominum confitentibus. gentilis po¬
puli testimoniumsit. Dieit iterum
illis pilatus. Quid fatiam de ihesu
qui dicitur xp̃s. diet̃ om̃s. crucifiga¬
tur. & ct̃r. Ut impler&ur: quod dic

Expanded text:
superbiae depulsus, et in tenebrarum superbiae depulsus, et in tenebrarum fuerat carcerem missus, atque ideo Judaei pacem habere non possunt, quia seditionum principem quam Dominum eligere maluerunt. Quia vero Barabbas, filius patris, vel filius magistri, eorum interpretatur, potest Antichristi typum gerere, quem illi quibus dicitur: Vos ex patre diabolo estis , vero Dei Filio sunt praelaturi. Filius autem diaboli Antictando vocatur. Sedente autem illo die per visum propter illum. Nota, quod gentilibus saepe a Deo somnia revelentur, et quod in Pilato et uxore ejus, justum Dominum confitentibus, gentilis populi testimonium sit. Dicit iterum illis Pilatus, quid faciam de Jesu, qui dicitur Christus? Dicunt omnes, crucifigatur. Ut impleretur quod
Abbreviated transcription (Latin):
ciaueruntꝰ filiis isrł: & deder̃ eos
inagrum siguli. sieut conftituit
michn dñs. Et cum accusar&ur
aprincipibus sacer dotum: nichil
res pondit. Hinc lucas ait. pilatũ
ad princip es sacerdo tum dixisse.
Nichle inuemo: in hoc homine. hoc
ẽ. quod ipse pridie quam pateret᷑.
Int̾ alia discipulis ait. Uenit enĩ prĩ¬
ceps mundi huius: & in me non ha¬
b& quicquam. Seil quia princeps
mundi hoc est pilatus eumabsolũt.
in quo nichil cause quam dampna¬
r& inuenit quod uero principi¬
bus non res pondit: data.ẽ. deagno
similitudo ut in suo silentio nonre¬
us sed in nocens hab̾etur. Vbi enĩ
tacebat: quasi agnus toto progre¬
ge in molandus pacientiã presta¬
bat. Ubi uero respondebat quasi
pastor bonus pro creditis sibi ouib
contra luporum latronum que in¬
sidias pugnabat. Congregatis ergo
illis: dixit pilatus. Quem tiultisdi¬
mittam uobis. barrabam aniħm qui
& homicidiorum auctor dimissufẽ.
populo uidarorum: id est diabolus
quiiam olim  patriae lucis. ob culpam

Expanded text:
s in agrum figuli, sicut constituit mihi Dominus. Et cum accusaretur a principibus sacerdotum nihil respondit. Hinc Lucas ait: Pilatum ad principes sacerdotum dixisse, nihil invenio in hoc homine. Hoc est, quod ipse pridie quam pateretur inter alia discipulis ait: Venit enim princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam , sed quia princeps mundi, hoc est, Pilatus eum absolvit, in quo nihil causae quam damnaret invenit. Quod vero principibus non respondit, data est de agno similitudo, ut in suo silentio non reus, sed innocens haberetur. Ubi enim tacebat, quasi agnus toto pro grege immolandus patientiam praestabat: Ubi vero respondebat, quasi pastor bonus, pro creditis sibi ovibus, contra luporum latronumque insidias pugnabat. Congregatis ergo illis, dixit Pilatus, quem vultis dimittam vobis, Barrabam an Jesum, qui et homicidiorum auctor dimissus est populo Judaeorum, id est, diabolus, qui jam olim patria lucis ob culpam
Abbreviated transcription (Latin):
caluariȩ ielẽ. clecollatorũ sũpsere
Nom. Propt̾ra aut̃ ibi crucifixus ẽ.
dñs ut ibi prius erat area dãpnato¬
rum ibi erigerentur uexilla mar¬
trri. Et quomodo ꝓ nobis maleclic¬
tum crucis factus. & flagellatus.
& crucifixus ẽ: sic pro omnium
salute quasi noxius inter noxios
crucifigitur : ut ubi abrncdauie
peccatum suꝑ habundet gratia.
Qualit̾ sane dñs incruce positus
quidue eadem sacratissimi cor¬
poris positio regalis insepti po
contineat sedulius in pascalicar¬
mine pulchre uersib dixit.
Neue quis ignorat. speciẽ cirucis eẽ colenda
Quȩ dnm̃ portauit ouans racione potenti
Quattuor inde plagas quadrati colligit oł
Splendidus auctoris. deuertice fulg& rous.
Occiduo sacrae lanbunt᷑ sy de plante.
Arcton dextͣ ten&. medium leua erigitarẽ
Cunctaq dem̃bri siluit natura creantis.
Et cruce cõpl&ũ. xp̃s regit undiq mundũ
Moralem quoq sacro sancte crucis
figura describit: apłs ubi ait. In
caritate radicati & fundati. ut pos¬

Expanded text:
Calvariae, id est decollatorum sumpsere nomen. Propterea autem ibi crucifixus est Dominus, ut ubi prius erat area damnatorum, erigerentur vexilla martyrii. Et quomodo pro nobis maledictum crucis factus est, et flagellatus, et crucifixus, sic pro omnium salute quasi noxius inter noxios crucifigitur, ut ubi abundavit peccatum superabundet gratia. Qualiter sane Dominus in cruce sit positus, quidve eadem sacratissimi corporis positio regalis in se typi contineat, Sedulius in paschali carmine pulchre versibus dixit: Neve quis ignoret speciem crucis esse colendam, Quae Dominum portavit ovans ratione potenti, Quatuor inde plagas quadrati colligit orbis. Splendidus auctoris de vertice fulget Eous, Occiduo sacrae lambuntur sidere plantae. Arcton dextra tenet, medium laeva erigit axem, Cunctaque de membris vivit natura creantis, Et cruce complexum Christus regit undique mundum. Moralem quoque sacrosanctae crucis figuram describit Apostolus, ubi ait: In charitate radicati et fundati, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
sine aque ad mirtione & confecti¬
one in panẽ. cui quam lic& offerre
netalis ui delic& oblatio quasi ca¬
put amenbris secernendum. esse
tionis amore patipotuisse: uelnos
sine illius passione saluari ac patri
offerre posse confrigat. Qđ aut̃ dic̃.
Hic .ẽ. sanguis m̃s noui testamenti:
ad distinc̾tione respicit u& eriftes¬
tamenti. quodhyr corum & intu¬
lorum.ẽ. sanguine dedicatum.
Dico autem uobis: non bibam amodo
dehoo genimine uitis: usq indiem
illum: cum illud bibam uobis cũ
nouum in regno patris mei. Potest

Expanded text:
sine aquae admistione et confectisine aquae admistione et confectione in pane cuiquam licet offerre, ne talis videlicet oblatio, quasi caput a membris secernendum esse s redemptionis amore pati potuisse, vel nos sine illius passione salvari, ac Patri offerri posse, confingat. Quod autem dicit: Hic est sanguis meus Novi Testamenti, ad distinctionem respicit Veteris Testamenti, quod hircorum et vitulorum est sanguine dedicatum . Dico autem vobis: Non bibam amodo de hoc genimine vitis usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novu
Abbreviated transcription (Latin):
quem discimilis porrigit: ut osten¬
dat corporis sui fractionẽ. non abs¬
q sua sponte: ac pro curatione uen¬
turam. Sed sicut alibi sponte dicit.
potestatem habrsͣ ͤ se ponendi ani¬
mansuam. & potestatem se hałre
iterum sumendi xam. Quem ui¬
delic& panem cesti quoque gratia
sacramenti. prius quam franger&
bene dixit: quia naturam huma¬
nam quam passurus assũpsit. ipse
unã cum patre & sp̃u sancto grã
diuine uir tutis impleuit. Bene¬
dixit panem & fregit. qui a homi¬
nem assumptum ita morti sub de¬
re dignatus.ẽ: ut ei diuine in mor¬
gratias aegit. & dedit illis dicens.
Bibite exhoc om̃s. Hic ẽ. enim san¬
guis m̃s noui testamenti: & cetr.
Quia panis cor pis confir mat: ui¬
num uero sanguine operatur in
carne. hic ad corpus xp̃i misticae illud
refertur ad sanguinẽ. Uerum qͥ a
re oport&: uinum domi nici calicis
aqua misc& ur. At testante eni iohe
aquam solam. neq solum uinum:
sicut nec granum frumenti solũ.

Expanded text:
quem discipulis porrigit, ut ostenquem discipulis porrigit, ut ostendat corporis sui fractionem non absque sua sponte ac procuratione venturam, sed, sicut alibi dicit, potestatem se habere ponendi animam suam, et potestatem se habere iterum sumendi eam. Quem videlicet? panem certi quoque gratia sacramenti priusquam frangeret, benedixit. Quia naturam humanam, quam passurus assumpsit, ipse una cum Patre et Spiritu sancto gratia divinae virtutis implevit: Benedixit panem et fregit, quia hominem assumptum, ita morti subdere dignatus est, ut ei divinae immorgratias egit, et dedit illis dicens: Bibite ex hoc omnes, hic est enim sanguis meus N» Quia panis corpus confirmat, vinum vero sanguinem operatur in carne, hic ad corpus Christi mystice, illud refre oportet, vinum Dominici calicis aqua miscetur. At testante enim aquam solam neque solum vinum, sicut nec granum frumenti solum
Abbreviated transcription (Latin):
tum: siue in credulitatis signum.
C&eri enim qui nonerant ꝓ ditoridi¬
cunt. Num quid ego sum domine:
Iste quippe quiꝓ diturus erat. ñ
dnm̃: sed magistrum uocat. Quasi
excusationem habeat: sidño de¬
negat. saltło magistrũ ꝓdidit.
Cenantibus autem eis. accepit iħs
panem. & benedixit ac fregit.
deditq disciplis suis. Accipite: &
comedite. Hoc .ẽ. corpiis meum.
Fost ꝗ trpicum pascha fuerat un¬
pl& um. & agni carnes cumaplis
comederat: assumpsit panem.
qui confortat mnͣ homihe: & ad
uerum pasche trans greditur
sacramentum. Ut quomꝰ in pre¬
figuratione eius melchi sedech
summi dĩ sacerdos panem & ui¬
num offerens fecerat. ipse quoq
in ueritate sui corporis & sangui¬
nis rep̃sentar&. Et in luca legimꝰ
duos calices quibus discipulis
propinarit. unum primi mñsis.
& alterum serundi. Ut qͥ int̾ scõs
pͥmo mense agnum comede non po¬
tuerit. seđo mense int̾ poenitentes he¬
dum comedat. frangit aut̃ ipse panẽ

Expanded text:
tum, sive incredulitatis signum. tum, sive incredulitatis signum. Caeteri enim qui non erant prodituri dicunt: Nunquid ego sum, Domine? Iste quippe qui proditurus erat non Dominum, sed magistrum vocat, quasi excusationem habeat, si Domino denegato, saltem magistrum prodiderit. Coenantibus autem eis, accepit Jesus panem et benedixit, ac fregit deditque discipulis suis et ait: Accipite et comedite, hoc est corpus meum. Postquam typicum Pascha fuerat impletum, et agni carnes cum apostolis comederat, assumpsit panem, qui confortat cor hominis, et ad verum Paschae transgreditur sacramentum. Ut quomodo in praefiguratione ejus Melchisedech summi Dei sacerdos panem et vinum offerens fecerat, ipse quoque in veritate sui corporis et sanguinis repraesentaret. Et in Luca legimus duos calices, quibus discipulis propinarit. Unum primi mensis et alterum secundi, ut qui inter sanctos primo mense agnum comedere non potuerit, secundo mense inter poenitentes haedum comedat. Frangit autem ipse panem,
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis. & hoc ad suae dispensa ci¬
onis figuram ꝑtinuisse docendo.
carnaliu᷑m ultra u&at exhiberi
Inmo umbra trans eunte: ueri
iam pas chȩ lumen ad uenisse
demonstrat. Filus hominis ua¬
dit: sicut scriptum. ẽ. deillo.
Urautem homini illi: ꝑ quensi¬
lius hominis trad& ur̃. Po enam
p̃dicit: ut quem pudor non ui¬
cerat. corrigant denunciata
supplicia. Sẽa & hodie quo que
& insempit̾num. ueh omini illi
qui admensam dñi malignus ac¬
cedit. qui insidis mente in qͥ¬
natus. qui inp̃ cordiis inali quo
scelere pollutus. misteriorum
xp̃i. oblationibus sacro sanci par¬
titipare non m& uit. Bonum erat
ei: sinatus non fuiss& homo ille.
Non idõ putandus.x̃. ante fuisse quã
nas cer& ur: cum non nulli possit
ẽẽ. bene nisi ei quifuerit. Sed sim¬
plicit̃ dictum . ẽ: multo melus. ẽẽ.
non subsistere. quam malt subsistere.
Respondens autem uidas dixit.
Numquid egosum rabbi: ait illi
Tu diristi. Blandientis iun x̃ effee¬

Expanded text:
existat, et hoc ad suae dispensatiexistat, et hoc ad suae dispensationis figuram pertinuisse docendo, carnaliter ultra vetet exhiberi, imo umbra transeunte, veri jam Paschae lumen advenisse demonstret. Filius quidem hominis vadit, sicut scriptum est de illo. Vae autem homini illi, per quem filius hominis tradetur. Poenam praedicit, ut quem pudor non vicerat corrigant denuntiata supplicia. Sed et hodie quoque et in sempiternum vae homini illi, qui ad mensam Domini malignus accedit, qui insidiis mente inquinatus, qui in praecordiis aliquo scelere pollutus, mysteriorum Christi oblationibus sacrosanctis participare non meruit. Bonum erat ei, si natus non fuisset homo ille. Non ideo putandus est, ante fuisse quam nasceretur, cum nulli possit esse bene, nisi ei qui fuerit, sed simpliciter dictum est, multo melius esse non subsistere, quam male subsistere. Respondens autem Judas dixit: Nunquid ego sum Rabbi? Ait illi Jesus: Tu dixisti. Blandientis junxit affec
Abbreviated transcription (Latin):
egrediensansublimi loco recipit salua¬
torem. Nam qui adhuc occidentem
litteram seruauerit: qui non aliud
in agno quã perus intellexerat. Iste
nimirum inazimis pascha facit:
quia sp̃s maiestatẽ conp̃ hendere
nec dum di dicitur. At ꝗͥ aque ba¬
uilum hoc ẽ. grae p̃conẽ indoniũ
xccła fuerit secutus. hic ꝑ sp̃m uiui¬
ficantem. tectum litt̾ȩ transcen¬
dendo. in altom mentis diuerso¬
rio xpisti mansionem preparat:
quia cuncta ul pasce saeramenta.
uł c&̃a leggis decr&a: dehoc scripta
intelligit. Uesꝑe autem facto: dis¬
cumbebat cum duodecim discipłis
& edentibus illis. dix̃. Am̃ dico uob:
quia unus ur̃m me traditurus.ẽ.¬
& et̃r. Lucas in hoc loco dnmñ intro¬
ducit dicentem. Desiderio deside¬
raui hoc pascha: manducare uobis¬
cũ. anteq paciar. Desiderat primo
trpict̃ pascha cum discipulis man¬
chucare. & sic pass ionis suae mun¬
do mysteria declarare. quatinꝰ
& antiꝗͥ legalisq pasche ꝓbatos

Expanded text:
egrediens, in sublimi loco recipit Salvaegrediens, in sublimi loco recipit Salvatorem. Nam qui adhuc occidentem litteram servaverit, qui non aliud in agno, quam pecus intellexerit, iste nimirum in imis Pascha facit, quia spiritus majestatem comprehendere necdum didicit. At qui aquae bajulum, hoc est gratiae praeconem in domum Ecclesiae fuerit secutus, hic per spiritum vivificantem tectum litterae transcendendo, in alto mentis diversorio Christo mansionem praeparat, quia cuncta, vel Paschae sacramentum, vel caetera legis decreta de hoc scripta intelligit. Vespere autem facto discumbebat cum duodecim discipulis. Et edentibus illis, dixit: Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditurus est, etc. Lucas in hoc loco, Dominum introducit dicentem: Desiderio desideravi hoc Pascha manducare vobiscum antequam patiar. Desiderat primo typicum pascha cum discipulis manducare, et sic passionis suae mundo mysteria declarare, quatenus et antiqui legalisque Paschae probator
Abbreviated transcription (Latin):
uitatem: & occurr& uobis homo la¬
genam aque bauilans. Lagena fraga¬
litatem designat aplorum. per qͦs
eade erat gr̃a mundo ministrandi:
Vnde aiunt. Habemus autem thes¬
aurum istum inuasis fictilibus.
Lucas uero ait. Intro euntibus uobis¬
inciuitatem: occurr& uobis homo
amphoram aquae portans. & ct̃r¬
Pulchre autem paraturis pascha
dis cipulis. homo amphoram aque
portans occurrit: ut ostendatur huiꝰ
pasche misterium ꝓ ablutione per¬
fecta mundi totius. eẽ ce lebrandũ
A qua quippe lauacrum grãe. Ampho¬
ra mensuram perfectã designat. Pa¬
rant. gͦ. pascha: ubi infertꝰ ampho¬
ra. Qua tempus uidelic& ad .x̃. quo
ueri pas che cultoribus. typicus de li¬
mine cruor auferatur: & ad tollenda
crimina. uiuifici fontis baptis ma con¬
seer&ur. In alio euangelista scriptũ
.p̃. quod in uener̃ canaculum magnũ
stratum. atque mundatum: & ibi pa¬
rauerunt ei. Cxnaculum magniri
lex spiritalis . ẽ. quae de angustiis littrre

Expanded text:
vitatem, et occurret vobis homo lavitatem, et occurret vobis homo lagenam aquae bajulans . Lagena fragilitatem designat apostolorum, per quos eadem erat gratia mundo ministranda. Unde aiunt: Habemus autem thesaurum istum in vasis fictilibus. Lucas vero ait: Introciuitatem, occurret uobis homo amphoram aquae portans. Pulchre autem paraturis Pascha discipulis, homo amphoram aquae portans occurrit, ut ostendatur hujus paschae mysterium, pro ablutione perfecta mundi totius esse celebrandum. Aqua quippe lavacrum gratiae, amphora mensuram perfectam significat. Parant ergo Pascha, ubi aquae infertur amphora, quia tempus videlicet adest ueri pascę temporibus cultoribus typicus de limine auferatur cruor et ad tollenda crimina uiuifici fontis baptisma, consecretur. In alio evangelista scriptum est, quod invenerunt coenaculum magnum stratum atque mundatum, et ibi paraverunt ei. Coenaculum magnum lex spiritalis est, quae de angustiis litterae
Abbreviated transcription (Latin):
lio suo iohannes. Quia cum in¬
tinxiss& dñs panem dedit uidae
sy monis scariothis Et post buc¬
cellam: tunc in troiuit in illum
satanas. Sedon. ẽ. contrarium
luce qui eum & ante buccellam.
asatana. inuasum iam. eẽ. cõme¬
morat. quia inquem nunc. in¬
trauit ut deciper&. Post modũ
intrauit ut sibi iamtraditũ ple¬
nius possi der&. Prima autem ari¬
morum accesserunt discipuli ad
iłim dicentes. Vbiuis paremus ⁊ͥ
cometđe pascha: Primum diem
azimorum quar tum decimum
primi mensis appellat: quan do
fermento abiecto in molare.id.
.ẽ. agnum occide. solebant: ad
ues ꝑam. quod exponens apłsait.
hoc .ẽ. quinta decima luna sit
crucifixus: hactamen noc te
qua agnus in mo labatur & car
inmolationis: hoc .ẽ. passionis
suae sacrauit exordium. sit
iħs dixit. Ite : in ciuitatm ad¬
quendã: & dicite ei. Magis ter
dicit. Tempiis meum pro peẽ. a¬
putde facio pascha cum discipulis
meis. & c&̃. Marcus dicit. Ite in ci¬

Expanded text:
lio suo Joannes: Quia cum inlio suo Joannes: Quia cum intinxisset Dominus panem, dedit Judae Simonis Iscariotis; et post buccellam tunc introivit in illum Satanas , sed non est contrarium Lucae, qui eum et ante buccellam a Satana invasum jam esse commemorat , quia quem nunc intravit, ut deciperet, postmodum intravit, ut sibi jam traditum plenus possideret. Prima autem azymorum, accesserunt discipuli ad Jesum, dicentes: Ubi vis paremus tibi comedere Pascha? Primum diem azymorum, quartumdecimum primi mensis appellat, quando fermento abjecto immolare, id est, agnum occidere solebant ad vesperam. Quod exponens Apostolushoc est, quintadecima Luna sit crucifixus, hac tamen nqua agnus immolabatur, carniimmolationis id est, passionis suae sacravit exordium. At Jesus dixit: Ite in civitat dicite ei: Magister dicit: Tempus meum prope est, apud te facio Pascha cum discipulis meis, etc. Marcus dicit: Ite in ci
Abbreviated transcription (Latin):
Mittens enim haec ungentum hoc
inborpus meum: ad sepeliendũ
me fecit. Quod uos putatis per¬
ditionem. eẽ. un genti: offitium
sepul turae.ẽ. Nec mirum sim
bonum odorem fidaei sua dede¬
rit: cum to ꝓra fusurussim san¬
gui nem meum. Amen amen¬
dico uobis: ubi cumq praedica
Intoto mundo. non tam mulier¬
ista. quam aeccła pradicatur: qd
sepelierit saluatorem. quod un¬
xerit capud eius. Tinc abut unꝰ
deduo decim quidicitur uidas
scharioth: ad principes sacerdo¬
tum & ait illis. Quid uultis
mͥ dare. & ego uobis eum tra¬
nertamen cauent. Ilam cũ
ꝓmuneribus falsum contraꝗ
lib& testimonium dicunt: pro¬
fecto quia ueritatem ꝓ pecunia
negant. dm̃ pecunia uendunt.
I psẽ enim dix̃. Egosum ueritas.
Cum soci&atẽ fr̃nitatis aliqua
dis cordiae peste cum maculant.
dnm̃ produnt: quia ds̃ caritas. ẽ.
Qui ergo caritatis & ueritatis iussa
sꝑnunt: dm̃ utique qui est caritas
& ueritas ꝓdunt. Scribit in e uange¬

Expanded text:
Mittens enim haec unguentum hoc Mittens enim haec unguentum hoc in corpus meum, ad sepeliendum me fecit. Quod vos putatis perditionem esse unguenti, officium sepulturae est. Nec mirum si mihi bonum odorem fidei suae dederit, cum ego pro ea fusurus sim sanguinem meum. Amen dico vobis, ubicumque prinista, quam Ecclesia praedicatur, quod sepelierit Salvatorem, quod unxerit caput ejus. Tunc abiit unus de duodecim, qui dicitur Judas Ischarioth ad principes sacerdotum, et ait illis: Quid vultis mihi dare, et ego vobis eum tranec tamen cavent: nam cum pro muneribus falsum contra quemlibet testimonium dicunt, profecto, quia veritatem pecunia negant, Deum pecunia vendunt. Ipse enim dixit: Ego sum veritas . Cum societatem fraternitatis aliqua discordiae peste commaculant, Dominum produnt, quia Deus charitas est. Qui ergo charitatis et veritatis jussa spernunt, Deum utique, qui est charitas et veritas, produnt. Scribit in Evange
Abbreviated transcription (Latin):
tuit enim istu d uenundari mul¬
to. & dari pauꝑibus. Hoc marcꝰ¬
quomͦ & matheus sinech dochi¬
cos loquitur: phuralem uideli¬
c& numerum ꝓs ingulari ponetᷤ.
Nam iołis distinctus loquens: uidã
haeclo cutum fuisse testatur. Et hoc
gratia cupiditatis: eo quod fur
fuiss &. & lo culos habens: ea
quae mittebantur. por tar&. Po¬
test &iam intelligi quod & alui
discipuli aut senserint hoc aut
dixerint aut eis uida dicente
ꝑsuasum sit: atq om̃ium uo¬
lumtatem. mattheus. & marcꝰ.
& iam uerbis ex presserint. Sed
uid as propterea dixit. qui a fur
curam. Sciens autem iħs ait illis.
Quid molesti estis mulieri : opus
bonum: oꝑata.ẽ. inme. Nam
semꝑ pauperes. hab& is uobis cum:
me autem non semꝑ habebitis.
Michi uid& ur in hoc loco dep̃sencia
dicere coi porali: quod nequaꝗ
cum eis ita futurussit. post resur¬
rectionẽ quomodo nume in om̃i
cum uictu & familiaritate. Cuius
sed nunc iam non no uimus eũ.

Expanded text:
tuit enim istud venundari multuit enim istud venundari multo, et dari pauquomodo et Matthaeus synecdochicos loquitur, pluralem videlicet numerum pro singulari ponens. Nam Joannes distinctius loquens, Judam haec locutum fuisse testatur, et hoc gratia cupiditatis, eo quod fur fuisset, et loculos habens, ea quae mittebantur portaret . Potest etiam intelligi quod et alii discipuli aut senserint, hoc aut dixerint, aut eis Juda dicente persuasum sit, atque omnium voluntatem Matthaeus et Marcus etiam verbis expresserint. Sed Judas propter ea dixit, quia fur curam. Sciens autem Jesus, ait illis. Quid molesti estis huic mulieri? Opus bonum operata est in me, nam semper pauperes hame autem non semper habebitis. Sed mihi videtur in hoc loco de praesentia dicere corporali, quod nequaquam cum eis ita futurus sit post resurrectionem, quomodo nunc in omni convictu et familiaritate. Cujus sed nunc jam non novimus eum .
Abbreviated transcription (Latin):
ad tulit maria dño: nonsolum de
radicȩ confectum nardi. uerum
&iam quod praetiosius. rẽt. spica¬
rum quoque & foliorum eius ad¬
iectionem odoris ac uir tutis illiꝰ
accumulata gratia. fer̃ aut̃
denar do phisiologi: quod principa¬
lissit inungentis. Vnde merito: uno¬
tioni capitis & pedum dñi oblata.ẽ.
Sunt qui dem multa eius genera:
sed om̃ia herbae p̃t̃ indicum. quod
prae ciosius . ẽ. Misticae autem deuo¬
tio hac maria dño minis trantis:
fidem ac pi& atem designat aecdãe
scãe. quae lo quitur in amoris can¬
teo dicens. Dum. ẽẽt. r& in acubi¬
tu suo: nardus mea dedit odorẽ
suum. Quae cum potentiam diui¬
ne uir tutis xp̃i. quae illi una .ẽ. cũ
patre: digna reuetentia consitet᷑.
capud ꝓfecto illus ungento pre¬
cioso ꝑ fundit. Cumuero assumꝑ¬
gentum nardi pisticum. id. est
fidele acuerum ꝓfundit. Uiden¬
tes autem discipuli: indignatis
dicentes. Ut quid ꝑditio haec : po¬

Expanded text:
attulit Maria Domino, non solum de attulit Maria Domino, non solum de radice confectum nardi, verum etiam, quo pretiosius esset, spicarum quoque et foliorum ejus adjectione odoris ac virtutis illius erat accumulata gratia. Ferunt autem de nardo physiologi, quod principalis sit in unguentis. Unde merito unctioni capitis et pedum Domini oblata est. Sunt quidem multa ejus genera, sed omnia hebetiora praeter Indicum, quod pretiosius est. Mystice autem devotio haec Mariae Domino ministrantis fidem ac pietatem designat Ecclesiae sanctae, quae lotico dicens: Dum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum, quae cum potentiam divinae virtutis Christi, quae illi una est cum Patre, digna reverentia confitetur, caput profecto illius unguento pretioso perfundit. Cum vero assumpguenti nardi pisticum, id est, fidele ac verum profunditur. Videntes autem discipuli, indignati sunt, dicentes, Ut quid perditio haec? Po
Abbreviated transcription (Latin):
it: & utigento pie confessionis li¬
niuit. Et qui a mul tum dilexit: mul¬
torum ueniam peccatoꝵ. apio iudi¬
ce ꝓmeruit. Nunc.uͦ. iustisicata & fa¬
miliaris effecta. dño: non tantũ pe¬
des eius. ut idem ioħs narrat. uerũ
&iam capit ut mattheus mar cusꝙ
per hibent oleo scõ ꝑfudit. Est aut̃
ala þastrum genus mar moris can¬
quod ad uasa ungentaria cauari
solent. eo quod optime seruare ea
incorrupta dicatur. Nascitur circa
tehas egiptias. & damas cum siriae:
c& eris candidius. ꝓbatissimum uero
in india. Nardus . uͦ. ẽ. frutex aro¬
matua: graui ut aiunt & grassa ra¬
dice. sed breui ac nigra fragiliq qđ¬
ius pinguissimum redolente. uut
er pressum asꝑo sapore folio paruo
densoq Cuius cacumina: in aris¬
tas se spargunt. Idõq gemina docte
momentarii: nardi spicas ac folia
celebrant. Et hoc ẽ. qđ ut mar chͦ
Angenti nardi spicati praeciosi Vli
delic&: quia un gentum illud qd̾

Expanded text:
vit, et unguento piae confessionis livit, et unguento piae confessionis linivit, et quia multum dilexit, multorum veniam peccatorum a pio judice promeruit. Nunc vero justificata et familiaris effecta Domino, non tantum pedes ejus ut idem Joannes narrat verum etiam caput ut Matthaeus Marcusque perhibent oleo sancto perfudit. Est autem alabastrum genus marmoris canquod ad vasa unguentaria cavari solet, eo quod optime servare ea incorrupta dicatur. Nascitur circa Thebas Aegyptias, et Damascum Syriae caeteris candidius, probatissimum vero in India. Nardus vero est frutex aromatica, gravi ut aiunt et crassa radice, sed brevi ac nigra fragilique, quamvis pingui, sinum redolente, aut cypressum, aspero sapore, folio parvo densoque, cujus cacumina in aristas se spargunt. Ideoque gemina dote pigmentarii nardi spicas ac folia celebrant. Et hoc est quod ait Marcus: Unguenti nardi spicati pretiosi. Quia videlicet unguentum illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
gre gant᷑ ineuutes consiliũ quoino¬
do occiclant dum: noutimẽ tes se¬
dicionẽ ut simplex sermo demonstrat:
sedcauentes ne auxilio populi desins
manibus tolleret᷑. Cũ atte .eẽ. łis
in bethania. in domosimonis lepro¬
si. Non qđ leꝓsus eotempore per¬
maner&: sedq ante leprosus
post aca asalualtore munclatus. ẽ
nomine priftino ꝑ manente.
Simon quo que ip̃se obedieus dr̃.
quod iuxta aliã intelligentiã mundꝰ
int̾ p̃tari potest in ciuus domo cu¬
rata ẽ. ecdesia. Accessit ad eum
mulier habens a labastrum un¬
genti p̃ ciosi: & effudit suꝑ caput
ipsius recunbentis. Mulier ista
maria erat magdalene soror lazariqu̾e
suscitauit iħs amortius. ut iohanes aꝑ¬
te cõmemorat. Quiꝰ&iam factũ. ante
sex dies pasche testatur: pridie quam
asino sedens. cũ palma̾s & laude tur¬
barunr aherpsoliman uenir&. Ipsaẽ
autem non alia qua qu̾adam ut lu¬
cas scribit peccatrix. Adhuc ueniens
pedes dñi lacrimis poenitentiae riga¬

Expanded text:
gregantur, ineuntes consilium, quomodo occidant Dominum, non timentes seditionem, ut simplex sermo demonstrat, sed caventes ne auxilio populi de suis manibus tolleretur. Cum autem esset Jesus in Bethania, in domo Simonis leprosi. Non quo leprosus eo tempore permaneret, sed quia ante leprosus, postea a salvatore mundatus est, nomine pristino permanente. Simon quoque ipse obediens dicitur, qui juxta aliam intelligentiam, mundus interpretari potest, in cujus domo curata est Ecclesia. Accessit ad eum mulier habens alabastrum unguenti pretiosi, et effudit super caput ipsius recumbentis. Mulier ista Maria erat Magdalena, soror Lazari, quem suscitavit Jesus a mortuis, ut Joannes aperte commemorat, qui hoc etiam factum ante sex dies paschae testatur pridie quam asino sedens cum palmis et laude turbarum Jerosolymam veniret. Ipsa est autem, non alia, quae quondam ut Lucas scribit peccatrix adhuc, veniens pedes Domini lacrymis poenitentiae riga
Abbreviated transcription (Latin):
xer̃ ad car phan principem sacer¬
dotum. & ct̃r. Refert iosephus
ipsum cas phan unius tantum
anni pontificatum abhero de p̃¬
cio redemisse. Non .ẽ. gͦ mirũ
simiqus pontiphex iniqͣ uidic&.
P aerus autem. sequebatur ihim a
longȩ. Merico alonge sequeba¬
tur: quia ꝓximo negaturꝰ erat.
leq enim negare poss&: six p̃o pro¬
ximus adhesiss&. Marcus aut̃ dicit.
sedebat cũ miniftris: & calefacie¬
bat se adignem. Est enim dilertio¬
nis ignis. est & cupiditatis. de hoc¬
.gͦ. dicitur. Ignem ueni mittert iͣ¬

Expanded text:
xerunt ad Caipham principem sacerxerunt ad Caipham principem sacerdotum, etc. Refert Josephus istum Caipham unius tantum anni pontificatum ab Herode pretio redemisse. Non ergo mirum est si iniquus pontifex inique judicet. Petrus autem sequebatur Jesum a longe, etc. Merito a longe sequebatur, quia proximo negaturus erat, neque enim negare posset, si Christo proximus adhaesisset. Marcus autem dicit: Sedebat cum ministris, et calefaciebat se ad ignem. Est enim dilectionis ignis, est et cupiditatis, de hoc dicitur: Ignem veni mittere i
Abbreviated transcription (Latin):
diuisa. ẽ. quod duodecimi legioni¬
implerent᷑ scripture ꝓphetarũ.
& pedes: & alibi. Sicut oins
aduictimã durtus. ẽ. & in alio
loco. A biniquitatib populi mri.
ductus sũ ad mortẽ. Tunt disci¬
puli om̃s relicto eo fugerunt.
Int̾ quos ut marcus ate. Ad oles¬
cens quidem sequebat᷑ dnm:
amictus sindone suꝑ nudo. idẽ.
corpore. Qua. reiecta. nudus
pro fugit ab eis. Hohanirem hunc
fuis se ad oles centẽ intelligimus.
Quod uero nudus profugit abii¬
piis. illorum & opus designat &a¬
nimam. Qui ut securiores ab in¬
cursibus hoftibas fiant: quic qͥ d
in hoc mundo posside uid enttr
abitiunt. ac nudi potius dño fa¬
mulari. quam adhee endo mun¬
di rebus matheriam tẽptandi. at¬
q addm̃ reuocando ad uersariis
dare didicer̃. Iuxta exemplum
beati ioseph. qui relicto Imanib
adulterę pallio foras exiliuit:
mallens dõ midus. quam indutꝰ
cupiditatibus mundi mer & rici
seruire. Atilli tenentes iħm : du¬

Expanded text:
divisa est, duodecim legionidivisa est, duodecim legioniimplerentur scripturae prophetarum, : et alibi: Sicut ovis ad victimam ductus est . Et in alio loco: Ab iniquitatibus populi mei ductus sum ad mortem. Tunc discipuli omnes relicto eo fugerunt. Inter quos, ut Marcus ait, Adolescens quidam sequebatur Dominum amictus sindone super nudo, id est, corpore. Qua rejecta nudus profugit. Joannem hunc fuisse adolescentem intelligimus, quod vero nudus profugit ab impiis, illorum et opus designat et animam, qui ut securiores ab incursibus hostium fiant, quidquid in hoc mundo possidere videntur abjiciunt, ac nudi potius Domino famulari, quam adhaerendo mundi rebus materiam tentandi, atque a Deo revocandi adversariis dare didicerunt, juxta exemplum beati Joseph, qui relicto in manibus adulterae pallio, foras exsilivit, malens Deo nudus quam indutus cupiditatibus mundi meretrici servire . At illi tenentes Jesum, du
Abbreviated transcription (Latin):
iscat iundicta. Alit̃. Conuerte gla¬
dium in locum suum: id .ẽ. uerbũ
praedicationis. conuerte ad gentes.
ubi scđm paulum hostium aꝑtum
& ingens inue̾mat. Alit̃. Post quã
plenitudo gentium intrauerit.
dicit p&ro. ꝑ quam totus predica¬
torum signatur ordo. conuerte
gladium uerbi pradicationis ad
dio illo nemp̾e qui igneus uer¬
titur ante paradisum: & gladio
sp̃s qui indĩ describitur armatu¬
ra. Anputas quia non possum ro¬
gare patrem meum. & exhibebit
michi plus quam duodecim begio¬
nes angelorum. & c&̃a. Quomͦꝰ.¬
gͦ. implebuntur scriptura: quia
sic oport& fieri. Non indigeo
duo decim apłorum auxilio. &iã
siom̃s me defenderint. qͥ possum
habe .xii. legiones angelorum.
Vna legio apud u&eres sexmilib
conplebatur hominum ⁊ Probre¬
uitate temporis: numerarum
non occurrimus ex plicare : tr̃¬
pos tantum dixisse suffitiat. Sep¬
tuaginta duo milia ange lorum
in quot gentes hominum lingua

Expanded text:
escat vindicta. Aliter. Converte glaescat vindicta. Aliter. Converte gladium in locum suum, id est, verbum praedicationis converte ad gentes, ubi secundum Paulum, ostium apertum et ingens inveniat. Aliter. Postquam plenitudo gentium intraverit, dicit Petro, per quem totus praedicatorum signatur ordo: Converte gladium verbi praedicationis ad dio? illo nempe, qui igneus titur ante paradisum : et gladio spiritus, qui in Dei describitur armatura . An putas quia non possum rogare Patrem meum, et exhibebit mihi modo plus quam duodecim legiones angelorum? ergo implebuntur scripturae, quia sic oportet fieri? Non indigeo duodecim apostolorum auxilio, etiam si omnes me defenderint, qui possim habere duodecim legiones angelorum. Una legio apud veteres sex millibus complebatur hominum. Pro brevitate temporis numerum non occurrimus explicare, typos tantum dixisse sufficiat: septuaginta duo millia angelorum, in quot gentes hominumque lingua
Abbreviated transcription (Latin):
ple traditoris officium. Et ecce
unus ex his qui erat cum iħ̃u ex¬
tendens manum exemit gladiũ
suum & ꝑcutiens seruum princi¬
pis sacerdotiun. & amputauit au¬
riculam eius. In alio ruangelio
scriptum legimus. quod p&rus hoc
fecerit. eodem mentis ardore quo
& ceteri. Seruus quoque principis
sacerdotum quia malchus id .ẽ. rex
appellatur. populus uidxorum. ẽ.
quam ꝑ incredulitatem seruus
factus ẽ inpi&atis. quiꝑ diditau¬
riculam dextram. ut totam litt̃ȩ
uilitatem audiat insinistra. Sed
diĩs tħs in his qui ex uidxis credere
uoluerit. reddicht auram dextrã.
& fecit seruum genus regale & sa¬
cerdotale. Alit̃. Auris ꝓ dño ampu¬
tata: & adno sanata. signisicit au¬
ditum ablata uetustate renouatũ:
ut sit in nouitate sp̃s & non in ue¬
tustate littere. Quod cui prastitũ
fuerit axp̾isto: prastabitur & regna¬
enm sine causi gladium portat. Rec¬
te hic ꝑgladium uindicta intelligit᷑.
Reconde gladium. Ac sidiceret. qui¬

Expanded text:
ple traditoris officium. Et ecce ple traditoris officium. Et ecce unus ex his qui erant cum Jesu, extendens manum exemit gladium suum, et percussit servum principis sacerdotum, et amputavit auriculam ejus. In alio Evangelio scriptum legimus, quod Petrus hoc fecerit eodem mentis ardore, quo et caetera. Servus quoque principis sacerdotum, qui Malchus, id est, rex appellatur, populus Judaeorum est, qui per incredulitatem servus factus est impietatis. Qui perdidit auriculam dextram, ut totam litterae utilitatem audiat in sinistra. Sed Dominus Jesus in his qui ex Judaeis credere voluerunt, reddit aurem dextram, et fecit servum genus regale et sacerdotale. Aliter auris tata, et a Domino curata, significat auditum ablata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterae; quod cui praestitum fuerit a Christo praestabitur et regnaenim sine causa gladium portat , recte hic per gladium vindicta intelligitur. Reconde gladium, ac si diceret, qui
Abbreviated transcription (Latin):
deinde inferr&. Uenit hora. ecce
trad& ur filius hominis: utiq in¬
telligitur. post illum quod ris
dictum . ẽ. dormite & requi escite.
siluis se dñm aliquantum. ut hoc
fier& quod ꝓmiserat: & tunc in¬
tulisse. erce ad ꝓpinquauit ho¬
ra. siue uenit hora: idõ post illa
uerba positum. ẽ. sufficit. id est
quod reque uistis iam sufficit.
Surgite eamus. Ecce ad ꝓpinqͥbit:
qui me trad&. & etr̃. ac sidicer&.
non nos inueniant quasitimen¬
tes & retractantes. ultro perga¬
mus ad mortem: ut confidentiã
& gaudium passuri uideant.
Accessit uidas adiħm. & dixit.
Aue rabbi. & osculatus est eum
Inpudens quidem. & scelerata con¬
silia. magistrum eum uocare
& osculum ei ingerere. quemtra¬
debat. Dixit illi ihs. Amice ad qd
uenisti: duobus modis hoc intel¬
ligendum.ẽ. Ad quod uenisti : id
ẽ. ad quod scelus dilapsus es. ut dis¬
cipulus traderes magis trum. & dũ
esses apłs: effertus es traditor.
Siue ad quod uenifti. subaudiat᷑
hoc age. Relmq osculum: & in¬

Expanded text:
 ecce tradetur filius hominis, utique intelligitur post illud, quod eis dictum est: Dormite et requiescite, siluisse Dominum aliquantum, ut hoc fieret quod promiserat, et tunc intulisse: Ecce appropinquabit hora, sive venit hora. Ideo post illa verba positum est, sufficit, id est, quod requievistis jam sufficit. Surgite, eamus, ecce appropinquat qui me tradet, etc. Ac si diceret: Non nos inveniant, quasi timentes et retractantes, ultro pergamus ad mortem, ut confidentiam et gaudium passuri videant. Accessit Judas ad Jesum, et dixit: Ave, Rabbi, et osculatus est eum. Impudens quidem et scelerata confidentia, magistrum eum vocare, et osculum ei ingerere quem tradebat. Dicit illi Jesus: Amice, ad quod venisti? Duobus modis hoc intelligendum est. Ad quod venisti, id est, ad quod scelus delapsus es, ut discipulus traderes magistrum, et dum esses apostolus, effectus es traditor? Sive ad quod venisti? subaudiatur, hoc age, relinque osculum et im
Abbreviated transcription (Latin):
recuso. Sin aut̃ illi excecandis.
ut om̃s gentes uideant. non mea
pat̾ uoluntas. sed tua siat. Ite¬
rum abiit & orauit tertio eun¬
dem sermonem. &et̃r. Lucas
autem ait. Apparuit illi angłs.
derȩlo: confortans eum. Alibi
legimus. quia angeli accesser̃:
& minis trabant ei. Indocumen¬
to ergo utrius que naturae. & ei
angeli minif trasse. & eum angłs
confortasse describitur. Qm̃ quids̃
ante secła extitit: homo factus
.ẽ. insine sȩclorum. Et ad didit
lucas dicens. factus in agonia:
ꝓlixius orabat. Agonia: alacri¬
tas uel considentia intelligitur.
Qđ aut̃ sequitur scđm eundem
dorem̃ insir mitatis deputet.
quia & contra naturam .ẽ. su¬

Expanded text:
recuso. Si autem illi excaecandi sunt, recuso. Si autem illi excaecandi sunt, ut omnes Gentes videant, non mea, Pater, voluntas, sed tua fiat. Iterum abiit et oravit, tertio eumdem sermonem, etc. Lucas autem ait: Apparuit illi angelus de coelo, confortans eum. Alibi legimus: Quia angeli accesserunt, et ministrabant ei : In documento ergo utriusque naturae et ei angeli ministrasse, et eum angeli confortase describitur, quoniam qui Deus ante saecula exstitit, homo factus est in fine saeculorum. Et addidit Lucas dicens: Factus in agonia prolixius orabat. Agonia, alacritas vel confidentia intelligitur. Quod autem sequitur secundum dorem hunc infirmitati deputet, quia et contra naturam est su
Abbreviated transcription (Latin):
pide: usq ad illum enim potest.
ꝑuenire ille lapis. qm̃ finis legis. ẽ.
xp̃s adiustitiam. om̃i credenti: &
dicẽnf. Alipat̃. si possibile. ẽ. tran
autem patrem inuocans duplici
eẽ acsal uatorem oftendit. Idem
namq abba quod & pat̃ significat.
sed abba ebreum: pat̾ grerum. ẽ.
& latinum. Ut ergo utrumque
populum in eum erediturum.
abutroq eum in uo candu.
ẽẽ. docer&: Utraq lingua eum
primus ipse inuocat. Sp̃s qui
dem promptus. ẽ. caro aut̃ infir¬
ma. Hoc ad uersꝰ temeraritis
qui qđ crediderint putant se pos¬
se consequi: itaq quantum de
ardore mientis considimus. tan¬
tum decarnis fragilitate time¬
amus. Pat̃ mi. si non potest hic
calix transire nisi bibam illũ:
fiat uoluntas tua. & ct̃r. Non
inquit fiat hoc quod huma no
affertu loquor: sed ꝓ pt̃ quod
ad terras. tua uoluntate descen¬
di: sigͦ. inquid fieri potest. ut si¬
ne interiti iudxorum credat.
gentium mul titudo: passionẽ

Expanded text:
pide, usque ad illum enim potest pide, usque ad illum enim potest pervenire ille lapis, quoniam finis legis est Christus ad justitiam omni credenti . Et dicens: Mi Pater, si possibile est, traautem Patrem invocans juxta alDeum ac Salvatorem ostendit. Idem namque Abba quod et Pater significat. Sed abba Hebraeum, pater Graecum est et Latinum. Ut ergo utrumque populum in eum crediturum, ab utroque eum invocandum esse doceret, utraque lingua eum primus ipse invocat. Ipse dem promptus est, caro autem infirma. Hoc adversum temerarios, qui quidquid crediderint, putant se posse cardore mentis confidimus, tantum de carnis fragilitate timeamus. Pater mi, si non potest hic calix transire, nisi bibam illum, fiat voluntas tua, etc. Non inquit, fiat hoc quod humano affectu loquor, sed propter quod ad terras tua voluntate descendi: Si ergo, inquit, fieri potest, ut sine interitu Judaeorum credat gentium multitudo, passionem