comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non nisi ꝑ temporales sonos potuit.
futurum enĩ erat: ut homo iam de
limo formatus &. flatu di animatꝰ.
extitisset: uteretur eis ad ęscam q̃
suꝑ terram exortura erant ex illa
uirtute generandi qu̾a terra iam
acceperat. Cuius futuri causales ra¬
tiones in creatura condens. tanqũa
iam extitisser loquebatur interna
atq intima ueritate: qua nec ocu¬
lus uidit. nec auris audiuit: sed
sp̃s eius scribenti utiq reuelauit
Illud plane quod sequitur. & lignum
uitȩ in medio paradysi. & lignum sci¬
entiȩ dinoscendi bonum & malum.
diligentius considerandum est. ne
cogat in allegoriam. ut non ista li¬
gna fuerint: sed aliud aliquid nomi¬
ne ligni significent. Dictum est eni
de sapientia. Lignum uitȩ ẽ. om̃ib
amplexantib eam. Ueruntamet
cum sit ierbm ȩterna in cęlis: etiam
in terra ciuitas qua illa significaret᷑
condita est. Et sara & agar quamuis
duo testamenta significent: erant ta¬

Expanded text:
nonnisi per temporales sonos potuit. nonnisi per temporales sonos potuit. futurum enim erat, ut homo iam de limo formatus et flatu eius animatus extitisset uteretur eis ad escam, quae super terram exortura erant ex illa uirtute generandi, quam terra iam acceperat. cuius futuri causales rationes in creatura condens, tamquam iam extitisset, loquebatur interna atque intima ueritate, quam nec oculus uidit nec auris audiuit, sed spiritus eius scribenti utique reuelauit. Illud plane, quod sequitur: et lignum uitae in medio paradiso et lignum scientiae dinoscendi bonum et malum, diligentius considerandum est, ne cogat in allegoriam, ut non ista ligna fuerint, sed aliud aliquid nomine ligni significent. dictum est enim de sapientia: lignum uitae est omnibus amplectentibus eam. uerum tamen cum sit Hierusalem aeterna in caelis, etiam in terra ciuitas, qua illa significaretur, condita est; et Sarra et Agar quamuis duo testamenta significarent, erant ta
Abbreviated transcription (Latin):
die dicerat. ecce dedi uobis omne pa¬
bulum seminale. seminans semen qd̃
est suꝑ omnem terram: & omne li¬
gnum fructiferum. quod habet
in se fructum seminis seminalis. quod
erit uobis ad ęscam. Num ergo ali¬
ud eis tunc dedit. aliud nunc dare uo¬
luit: Non opinor. Sed cum ex his
generib sint ista ligna instituta in
paradiso. quȩ iam terra tertio die
ꝓduxerat. adhuc ea ꝓduxit in tem¬
pore suo: quia tunc scilicet quod
scriptum est ea ꝓduxisse terrã cau¬
saliter factum erat in terra. hoc est
quia tunc ea ꝓducendi uirtutẽ la¬
tenter acceperar. Qua uirtute fit:
ut etiam nunc talia terra ꝓgignat
in manifesto atq in tempore suo.
Uerba ergo di die sexto dicentis.
ecce dedi uobis omne pabulum se¬
minale. seminans semen quod ẽ suꝑ
omnem terram. & cȩtera. non sonabi¬
li uł temporali uoce plata sunt: sed
sicut in uerbo eius est creandi po¬
tentia. Dici autẽ hominibus quid
sine temporalib sonis ds dixerit:

Expanded text:
die dixerat: ecce dedi uobis omne padie dixerat: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram, et omne lignum fructiferum, quod habet in se fructum seminis seminalis, quod erit uobis ad escam. num ergo aliud eis tunc dedit, aliud nunc dare uoluit? non opinor. sed cum ex his generibus sint ista ligna instituta in paradiso, quae iam terra tertio die produxerat, adhuc ea produxit in tempore suo, quia tunc scilicet, quod scriptum est ea produxisse terram, causaliter factum erat in terra; hoc est, quia tunc ea producendi uirtutem latenter acceperat, qua uirtute fit, ut etiam nunc talia terra progignat in manifesto atque in tempore suo. Uerba ergo dei sexto die dicentis: ecce dedi uobis omne pabulum seminale seminans semen, quod est super omnem terram et cetera non sonabili uel temporali uoce prolata uerba sunt, sed sicut in uerbo eius est creandi potentia; dici autem hominibus, quid sine temporalibus sonis deus dixerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tuens atq considerans. non frust᷑
quantum opinor existimarem. etiã
ꝑ me posse scdm ꝓpriam litteram.
non scđm allegoricam locutionẽ
hȩc scripta ẽẽ monstrare: sicut ea q̃
suꝑius ualuimus ostendere. sic etiã
quȩ sequuntur de paradyso ꝑscru¬
temur. Plantauit ergo d̾s parady¬
sum in deliciis. hoc est enim in eden
adorientem: & posuit ibi hominẽ
quem finxerat. Sic enim scriptum
est: quia sic factum est. Deinde reca¬
pitulat. ut hoc ipsum quod breuit̃
posuit. ostendat qũ ead modum fa¬
ctum est: hoc est quemadmodum
paradisum d̾s plantauerit . ꝙ illic
hominem quem finxerat constitu¬
erit. Sic enim sequitur. Et eiecit ds
adhuc de terra omne lignum pul¬
chrum ad aspectum. & bonum ad
ȩscam. Non dixit. eiecit ds̃ de t̾ra
aliud lignum uł cȩterum lignum:
bonum ad ȩscam. Iam ergo tunc ꝓ¬
duxerat terra omne lignum pul¬
chrum ad aspectum. & bonum ad
escam: hoc ẽ tertio die. Nam sexto

Expanded text:
tuens atque considerans non frustra, tuens atque considerans non frustra, quantum opinor, extimarem etiam per me posse secundum propriam, non secundum allegoricam locutionem haec scripta esse monstrari, sicut ea, quae superius uoluimus ostendere, sic etiam quae sequuntur de paradiso perscrutemur. Plantauit ergo deus paradisum in deliciis — hoc est enim in Eden — ad orientem et posuit ibi hominem, quem finxerat. sic enim scriptum est, quia sic factum est. deinde recapitulat, ut hoc ipsum, quod breuiter posuit, ostendat quemadmodum factum sit, hoc est quemadmodum paradisum deus plantauerit et illic hominem, quem finxerat, constituerit. sic enim sequitur: et eiecit adhuc deus de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam. non dixit: et eiecit deus de terra aliud lignum uel ceterum lignum, ctum et bonum ad escam. iam ergo tunc produxerat terra omne lignum et pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, hoc est tertio die; nam sexto
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicta sunt scdm litteram acci¬
pere. idest non aliter intelligere qũa
littera sonat. ꝙ potest eiutare blasphe¬
mias . &. om̃ia congruentia fidei ca¬
tholice predicare: non solum ei non
est inuidendum. sed prȩcipuus
multumq laudabilis intellector
habendus est.Si autẽ nullus exit̾
datur. ut pie ꝙ̃ deo digne quȩ scrip¬
ta sunt intelligantur. nisi figurate
atq menignate ꝓposita stare creda ł ist¬
mus. habentes auctoritatẽ apłicam.
a quib tam multa de libris ueteris
testamenti soluuntur enigmata:
modum quem intendimus tenea¬
mus. adiuuante illo qui nos pete¬
re querere. & pulsare adhortatur :
ut om̃s istas figuras rerum scđm ca¬
tholicam fidem. siue quȩ ad hystori¬
am. siue quȩ ad ꝓpħiam ꝑtinent ex-¬
plicemus: non prȩiudicantes meliou
diligentioriq tractatui. siue ꝑnos siue
ꝑ alios quib dñs reuelare dignatur.
Hȩc tunc dixi. Nunc autẽ quia
uoluit dñs. ut ea diligentius in¬

Expanded text:
quae dicta sunt, secundum litteram acciquae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intellegere, quam littera sonat, et potest euitare blasphemias et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est inuidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. si autem nullus exitus datur, ut pie et digne deo quae scripta sunt intellegantur, nisi figurate atque in aenigmatis proposita ista credamus habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris ueteris testamenti soluuntur aenigmata, modum, quem intendimus, teneamus adiuuante illo, qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur, ut omnes istas figuras rerum secundum catholicam fidem, siue quae ad historiam siue quae ad prophetiam pertinent, explicemus non praeiudicantes meliori diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatur. haec tunc dixi. nunc autem quia uoluit dominus, ut ea diligentius in
Abbreviated transcription (Latin):
menti. non aliter quam oportet accipi¬
endo errant. sed om̃ino ñ accipiendo
q de testando blasphemant. duos
conscripsi libros recenti tempore con¬
uersionis meȩ: certe uolens eoꝵ uel
confutare deliramenta. uł erigere
intentionem. adquerendam in litte¬
ris quas oderant xp̃ianam &. eugłi¬
cam fidem. Et quia michi tunc non¬
occurrebant omia qũ eadmodum
ꝓprie possent accipi. magisq non
posse uidebantur. aut iuix posse atq
difficile. ne retardarer quid figura¬
te significarent ea quȩ ad litteram
inuenire non potui. quanta ualui
breuitate ac ꝑspicuitate explicaui:
ne uł multa lectione uł disputatio¬
nis obscuritate deterriti. in manus
ea sumere non curarent. Memor
tamen quid maxime uoluerim nec
potuerim. ut non figurate sed pro¬
prie primitus cuncta intelligeren¬
tur. nec om̃ino desperans etiam
sic posse intelligi. idipsum in pri¬
ma parte scdi libri ita posui. Sane
inquam quisquis uoluerit om̃ia

Expanded text:
menti non aliter quam oportet accipimenti non aliter quam oportet accipiendo errant, sed omnino non accipiendo et detestando blasphemant, duos conscripsi libros recenti tempore conuersionis meae, cito uolens eorum uel confutare deliramenta uel erigere intentionem ad quaerendam in litteris, quas oderunt, christianam et euangelicam fidem. et quia non mihi tunc occurrebant omnia quemadmodum proprie possent accipi magisque non posse uidebantur aut uix posse atque difficile, ne retardarer, quid figurate significarent, ea quae ad litteram inuenire non potui, quanta ualui breuitate ac perspicuitate explicaui, ne uel multa lectione uel disputationis obscuritate deterriti in manus ea sumere non curarent. memor tamen quid maxime uoluerim nec potuerim, ut non figurate sed proprie primitus cuncta intellegerentur, nec omnino desperans etiam sic posse intellegi id ipsum in prima parte secundi libri ita posui. sane, inquam, quisquis uoluerit omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
ne quo tendant: ꝙ conentur nobis¬
cum cuncta primitus quȩ gesta nar¬
rantur. in exp̃ssionem proprietatis acci¬
pere. Quis enim eis postea non faue¬
at intelligentib quid ista etiam fi¬
gurata significatione cõmoneant: siue
affectionum. siue rerum etiã futurarũ:
Sane si nullomͦ possent salua fide ueri¬
tatis. ea quȩ corporaliter hicͥ numera¬
t᷑a sunt. etiam corporaliter accipi:
quid aliud remaneret. nisi ut ea po¬
cius figurate dicta intelligeremus.
qũa scripturam sc̃am impie culpare¬
mus: Porro autẽ si non solum non
impediunt. uerũetiam solidius asse¬
tunt diuni eloquii narrationem.
hȩc etiam corporaliter intellecta: ne.¬
mo erit ut opinor tam infideliter
ꝑtinax. qui cum ea scđm regulam
fidei exposita proprie uiderit. malit
in pristina remanere sententia: si for¬
te illi uisa fuerant. non nisi figurate
posse accipiNam & ego contra ma¬
nicheos. qui has litteras ueteris testa¬

Expanded text:
nem quo tendat et conentur nobisnem quo tendat et conentur nobiscum cuncta primitus, quae gesta narrantur, in expressionem proprietatis accipere. quis enim eis postea non faueat intellegentibus, quid ista etiam figurata significatione commoneant, siue adfectionum siue rerum etiam futurarum ? sane si nullo modo possent salua fide ueritatis ea, quae corporaliter hic nominata sunt, etiam corporaliter accipi, quid aliud remaneret, nisi ut ea potius figurate dicta intellegeremus, quam scripturam sanctam inpie culparemus? porro autem, si non solum non inpediunt, uerum etiam solidius adserunt diuini eloquii narrationem haec etiam corporaliter intellecta, nemo erit, ut opinor, tam infideliter pertinax, qui cum ea secundum regulam fidei exposita proprie uiderit malit in pristina remanere sententia, si forte illi uisa fuerant, nonnisi figurate posse accipi. Nam et ego contra Manichaeos, qui has litteras ueteris testa
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝓprie. sed figurate paradysum
intelligi uolunt. Nam qui om̃ino ad¬
uersantur his literis. alias cum eis
atq aliter egimus. quanqu̾a ꝙ hȩc
defendamus ad litteram. ut qui non
rationabiliter moti ꝓpter animũ ꝑui¬
cacem uł hebetem credere ista detre¬
ctant: nullam tamen inueniant rati¬
onem. unde falsa eẽ conuincant. Ue¬
rum isti nr̃i qui fidem habent his di¬
uinis libris. & nolunt paradisum
ad proprietatẽ litterȩ intelligi. locũ
scilicet amȩnissimũ. fructuosis nemori¬
bus opacatum. eundemq magnum.
& magno fonte fȩcundum. cũ uide¬
ant nonnulla humana oꝑa tot ac
tanta iuirecta siluę succrescere occulto
opere dĩ: miror qũeadmodũ. credant
ipsum hominem ita factum: qu̾ead¬
modum nunquam uiderunt. Aut
si ipse figurate intelligendus est. qus
genuit cain. & abel.&. sech: An&
ipsi figurȩ tantum fuerunt: non eti¬
am homines ex hominib nati: De ꝓ¬
ximo ergo attendant. ista p̃sumptio¬

Expanded text:
non proprie, sed figurate paradisum non proprie, sed figurate paradisum intellegi uolunt. nam qui omnino aduersantur his litteris, alias cum eis atque aliter egimus, quamquam et haecdefendamus ad litteram, ut, qui non rationabiliter moti propter animum peruicacem uel hebetem credere ista detrectant, nullam tamen inueniant rationem, unde falsa esse conuincant. uerum isti nostri, qui fidem habent his diuinis libris et nolunt paradisum ad proprietatem litterae intellegi, locum scilicet amoenissimum, fructuosis nemoribus opacatum eundemque magnum et magno fonte fecundum, cum uideant nulla humana opera tot ac tanta uirecta siluescere occulto opere dei, miror, quemadmodum credant ipsum hominem ita factum, quemadmodum numquam uiderunt. aut si et ipse figurate intellegendus est, quis genuit Cain et Abel et Seth? an et ipsi figurate tantum fuerunt, non etiam homines ex hominibus nati? de proximo ergo adtendant istam praesumtio
Abbreviated transcription (Latin):
transiatus est: uł quod ꝙ grandeua¬
iusmodi. Sed alia ẽ inquiunt narra¬
tio factoꝵ mirabilium: alia instituta¬
rum creaturarum. Illic enĩ ea ipsa in¬
solita ostendunt alios esse tanqũa
naturales modos rerum. alios mira¬
culoꝵ quȩ magnalia nominantur:
hic autẽ ipsa insinuatur institutio
naturarũ. Quib respondetur. Sed ico
insolita ur ipsa: quia prima. Nam
quid tamsinei exemplo ꝙ sine pari
facto in rerum. mundanarũ consti¬
cutione: quat mundus: Nunquio
ideo credendum. non est. dm̃ fecisse
mundum. quia iam non facit mun¬
dos: aut non fecisse solem: quia iam
non facit soles: Et hoc quide non de
paradyso. sed de ipso homine ꝑmotis.
debuit responderi. Nunc uͦ cũ ipsũ
sic credunt a dõ factum. sicut nullus
alius factꝰ ẽ.cur paradẏsum nolunt
ita factum credere. qu eadmodum nẽ
uident siluas fieri: Ad eos quippe lo¬
quor: qui auctoritatẽ harum littera¬
rum sequuntur. Eorum enim quidã

Expanded text:
translatus est uel quod et grandatranslatus est uel quod et grandaiusmodi. Sed alia est, inquiunt, narratio factorum mirabilium, alia institutarum creaturarum; illic enim ea ipsa insolita ostendunt alios esse tamquam naturales modos rerum, alios miraculorum — quae magnalia nominantur — hic autem ipsa insinuatur institutio naturarum. quibus respondetur: sed ideo insolita et ipsa, quia prima. nam quid tam sine exemplo et sine pari facto in rerum mundanarum constitutione quam mundus? num ideo credendum non est deum fecisse mundum, quia iam non facit mundos, aut non fecisse solem, quia iam non facit soles? et hoc quidem non de paradiso, sed de ipso homine permotis debuit responderi; nunc uero, cum ipsum sic credant a deo factum, sicut alius nullus factus est, cur paradisum nolunt ita factum credere, quemadmodum nunc uident siluas fieri ? Ad eos quippe loquor, qui auctoritatem harum litterarum sequuntur; eorum enim quidam
Abbreviated transcription (Latin):
collocauit ds. nichil aliuo qũa locꝰ
quidam intelligatur. terra scilicet.
ubi habitaret homo terrenus. Har¬
ratio quippe in his libris non gene¬
re locutionis figuratarum rerum
est. sicut in cantico canticoꝵ: sedom¬
nino gestarum ẽ sicut iñ regnorum
libris.& huius cemodiᷤ cȩteris. Se
quia illic ea dicuntur. quȩ iuitę hu¬
manȩ usus notissimus habet. non
difficile iamo ꝓmptissime primui¬
tus accipiuntur ad litteram: ut de¬
inde ex illis quid etiam futuroꝵ
res ipsȩ gestȩ significauerint excul¬
patur. Hic autẽ quia ea dicuntur.
quȩ ad usitatum naturȩ cursum
intuentib non occurrant. nolunt
ea quidam proprie sed figurate
dicta intelligi: atꝙ ex illo loco uo¬
lunt incipere hystoriam. idest rerũ
ꝓprie gestarum narrationem. ex qͦ
dimissi de paradiso adam & eua
conuenerunt atq genuerunt: qua¬
si uero usitatum sit nobis. uł quod
tot annos uixerunt. uł quod enoch

Expanded text:
collocavit Deus, nihil aliud quam locus collocavit Deus, nihil aliud quam locus quidam intelligatur, terra scubi habitaret homo terrenus. Narratio quippe in his libris non genere locutionis figuratarum rerum est sicut in Cantico canticorum, sed omnino gestarum est sicut in Regnorum libris et huiuscemodi ceteris. sed quia illic ea dicuntur, quae uitae humanae usus notissimus habet, non difficile, immo promtissime primitus accipiuntur ad litteram, ut deinde ex illis quid etiam futurorum res ipsae gestae significauerint exculpatur; hic autem, quia ea dicuntur, quae usitatum naturae cursum intuentibus non occurrant, nolunt ea quidam proprie, sed figurate dicta intellegi atque ex illo loco uolunt incipere historiam, id est rerum proprie gestarum narrationem, ex quo dimissi de paradiso Adam et Eua conuenerunt atque genuerunt. quasi uero usitatum nobis sit, uel quod tot annos uixerunt uel quod Enoch
Abbreviated transcription (Latin):
Iplanta¬
uit ds pa¬
radisum
in edem ad
orientem.
& posuit
ibi hominẽ
qũe finxit.
Non ignoro de paradiso multos
multa dixisse: tres tamen de hac re
quasi generales sunt sententiȩ. Una
coꝵ qui tantũmodo corporaliter pa¬
radisum intelligi uolunt: alia eoꝵ
qui sp̃ualiter tantum. tertia eoꝵ qui
utroq modo paradisum accipiunt.
alias corporaliter. alias autẽ sp̃ualit̃.
Breiuiter ergo ut dicam: tertiam mͥ
fateor placere sententiam. Scdm hanc
suscepi nunc loqui de paradiso qͦd
dñs donare dignabitur: ut homo fa¬
ctus e limo. quod utiq corpus huma¬
num est. in parachyso corporali collo¬
catus intelligatur: ut qũeadmodũ
ipse adam. ꝙ̃ siquid aliud significat.
scdm id quod eum formã futuri esse
dixit apłs. homo tamen in natura
ꝓpria expressus accipitur. qui uixit
numerosa ꝓle mortuus est. sicut
moriuntur cȩteri homines. &. si ñ
sicut cȩteri ex parentib natus. sed
sicut primitus oportebat. ex terra
factus est: ita paradysus in quo eum

Expanded text:
plantauit deus paradisum in Eden ad orientem et posuit ibi hominem quem finxit. non ignoro de paradiso multos multa dixisse; tres tamen de hac re quasi generales sunt sententiae. una eorum, qui tantummodo corporaliter paradisum intellegi uolunt, alia eorum, qui spiritaliter tantum, tertia eorum, qui utroque modo paradisum accipiunt, alias corporaliter, alias autem spiritaliter. breuiter ergo ut dicam, tertiam mihi fateor placere sententiam. secundum hanc suscepi nunc loqui de paradiso, quod dominus donare dignabitur, ut homo factus e limo — quod utique corpus humanum est — in paradiso corporali conlocatus intellegatur, ut, quemadmodum ipse Adam, etsi aliquid aliud significat secundum id, quod eum formam futuri esse dixit apostolus, homo tamen in natura propria expressus accipitur, qui uixit numerosa prole mortuus est, sicut moriuntur caeteri homines, etsi non sicut caeteri ex parentibus natus, sed sicut primitus oportebat ex terra factus est; ita et paradisus, in quo eum
Abbreviated transcription (Latin):
Sed de hoc plenius alias si dño pla¬
cuerit disseremus: nunc terminato
isto uolumine. id quod sequitur.
quomͦ sit mulier ex uiri sui latere
creata. in consequenti sperandum est.¬

Expanded text:
sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, disseremus; nunc terminato isto uolumine id, quod sequitur, quomodo sit mulier ex uiri sui latere creata, in consequenti sperandum est.
Abbreviated transcription (Latin):
morer. quando &. sermo ꝑgit in pro¬
lixiorem modum quam petit termi¬
nandi necessitas. & sententia mea
iam satis nota sit: uł quid certũ teneã.
uel unde adhuc dubitem. &: quare du¬
bitem: Proinde & hoc uolumen iam
concludatur: ut quȩ secuntur deinde
nudi adam
& mulier
eius .&. non
pudebat il¬
los. Serpens
autem erat
prudentissi¬
mus om̃ium bestiarum quȩ sunt
suꝑ terram: quas fecit dñs ds. Et
dixit serpens mulieri. Quid. quia di-¬
xit ds: non edetis ab om̃i ligno pa¬
radysi : Et dixit mulier serpenti. Afru

Expanded text:
morer, quando et sermo pergit in promorer, quando et sermo pergit in prolixiorem modum, quam petit terminandi necessitas, et sententia mea iam satis nota sit, uel . quid certum teneam uel unde adhuc dubitem et quare dubitem? proinde et hoc uolumen iam concludatur, ut quae sequuntur deinde nudi Adam et mulier eius et non pudebat illos. serpens autem erat prudentissimus omnium bestiarum quae sunt super terram quas fecit dominus deus. et dixit serpens mulieri: quid quia dixit deus: non edetis ab omni ligno paradisi?
Abbreviated transcription (Latin):
animȩ incrementa reputanda. non
substantiua sed ꝓuocatiua. Quis hunc
crederet cum isto corde. tam disertum
ẽẽ potuisse: Sed tremenda sunt ista.
non ridenda. Ad hoc enum nunquid
cogeretur: si aliquid cogitare posset.
quod ꝙ sit .&. corpus non sit: Quid
autẽ absurdius. qũa putare massam
cuius piam metalli ex aliqua parte
crescere posse dum tunditur. nisi de¬
crescat ex altera. uł augeri latitudi¬
ne. nisi crassitudine minuatur: aut
ullum ẽẽ corpus manente naturȩ suȩ
quantitate. quod undiq crescat nisi
rarescat: Quomͦ igitur implebit ani¬
ma exilla stilla seminis. magnitudinẽ
corporis quod animat: si & ipsa corpꝰ
est. cuius substantia nullo accessucre¬
scat: Quomodo inquam implebit
carnem quam uiuificat. nisi tanto
rarior fuerit.: quanto grandius quod
animauerit: Tunuit uidelicet ne de¬
ficeret etiam minuendo si cresceret: &¬
non timuit ne deficeret rarescendo
cum cresceret. Sed quid amplius un¬

Expanded text:
animae crementa reputanda non animae crementa reputanda non substantiua, sed prouocatiua. Quis hunc crederet cum isto corde tam disertum esse potuisse? sed tremenda ista sunt, non ridenda. ad hoc enim numquid cogeretur, si aliquid cogitare posset, quod et sit et corpus non sit? quid autem absurdius quam putare massam cuiuspiam metalli ex aliqua parte crescere posse, dum tunditur, nisi decrescat ex altera, uel augeri latitudine, nisi crassitudine minuatur? aut ullum esse corpus manente naturae suae quantitate, quod undique crescat, nisi rarescat? quomodo igitur inplebit anima ex illa stilla seminis magnitudinem corporis, quod animat, si et ipsa corpus est, cuius substantia nullo accessu crescat? quomodo, inquam, inplebit carnem, quam uiuificat, nisi tanto rarior fuerit, quanto grandius, quod animauerit? timuit uidelicet, ne deficeret etiam minuendo, si cresceret, et non timuit, ne deficeret rarescendo, cum cresceret. sed quid amplius in
Abbreviated transcription (Latin):
lia consita retinentur: saluo substan¬
tiȩ modulo quo a primordio infla¬
ta est: paulatim cum carne ꝓducit᷑¬
in membris. Et hoc forte non intel¬
ligeremus: nisi adhibita similitu¬
dine planum faceret quod dicebai.
Constitue inquit certum pondus
auri. uł argenti: rudem adhuc mas¬
sam. Collectus habitus est illi ꝙ. futu¬
ro interim minor: tamen continens
intra lineam moduli totum. quod na-¬
tura ẽ auri uł argenti. Deinde cum
in lãminam massa laxatur maior
efficitur initio suo ꝑdilationem pon¬
deris certi. non ꝑ adiectionem dum
ex tenditur. nondum augetur: q. sic
quoq augetur dum extenditur.
licet enim & habitu augeri. cum sta¬
tu non licet. Tunc & splendor ipse ꝑhi¬
betur auri uł argenti opus. fuerat
quidem &. in massa. sed obscurior: ñ
tamen nullus. Tunc & alii atq alii
habitus accedunt ꝓ facilitate materiȩ.
qua duxerit eam qui agit: nichil con¬
ferens modulo nisi effigiem. Proinde ꝙ

Expanded text:
lia consita retinentur, saluo substanlia consita retinentur, saluo substantiae modulo, quo a primordio inflata est, paulatim cum carne producitur. hoc forte non intellegeremus, nisi adhibita similitudine planum faceret, quod dicebat. constitue, inquit, certum pondus auri uel argenti, rudem adhuc massam: conlectus habitus est illi et futuro interim minor, tamen continens intra lineam moduli totum quod natura est auri uel argenti. dehinc cum in lamminam massa laxatur, maior efficitur initio suo per dilatationem ponderis certi, non per adiectionem, dum extenditur, non dum augetur. etsi sic quoque augetur, dum extenditur; licet enim et habitu augeri, cum statu non licet. tunc et splendor ipse prouehitur auri uel argenti, qui prius fuerat quidem et in massa, sed obscurior, non tamen nullus . tunc. et alii atque alii habitus accedunt pro facilitate materiae, qua duxerit eam, qui agit, nihil conferens modulo nisi effigiem. proinde et
Abbreviated transcription (Latin):
mone allegorico componit᷑: Similia
quippe sunt illa uisa talib dictis:
ac sic errant constituentes in corde
suo simulachra uanȩ opinionis. nec
intelligentes ita scõs de suis uisis tali¬
b udicasse. qualiter iudicarent
si talia diuinitus in figuris dicta
legerent uł audirent. sicut septem
spicȩ & septem boues septem anni st̃.
sicut linteum quattuor lineis alliga¬
tum: uel ut discus plenus uariis
animalib. orbis terrarum ẽ cum
om̃ib gentib. Sic omĩa cȩtera: &
multomagis quȩ de reb incorpo¬
reis. corporalib significantur non
reb sed imaginib. Noluit tamen
tertullianus animam crescere sub¬
stantia sicut corpus: asserens etiam
timoris sui causam. ne etiã detresce
ita defectura credatur. Et tamen
quia ꝑ corpus localiter eam tendit.
non inuenit exitum incrementoꝵ
eius. quam uult de semine exiguo
ȩquari corporis quantitati:. ꝙ. ait.
Sed uis eius in qua naturalia pecu¬

Expanded text:
mone allegorico ponitur. similia mone allegorico ponitur. similia quippe sunt illa uisa talibus dictis. ac sic errant, constituentes in corde suo simulacra uanae opinionis nec intellegentes ita sanctos de suis uisis talibus iudicasse, qualiter iudicarent, si talia diuinitus in figuris dicta legerent uel audirent: sicut septem spicae et septem boues septem anni sunt, sicut linteum quattuor lineis alligatum uelut discus plenus uariis animalibus orbis terrarum est cum omnibus gentibus, sic omnia cetera et multo magis, quae de rebus incorporeis corporalibus significantur non rebus, sed imaginibus. Noluit tamen Tertullianus animam crescere substantia sicut corpus, adserens etiam timoris sui causam: ne etiam decrescere ita et defectura credatur. et tamen, quia per corpus eam localiter tendit, non inuenit exitum incrementorum eius, quam uult de semine exiguo aequari corporis quantitati, et ait: sed uis eius, in quo naturalia pecu
Abbreviated transcription (Latin):
utiq uno loco membris corporis sui.
ipsa ꝑ uarias imagines euagatur qͣs
nis aerii coloris & lucidi: nisi forte ut
cȩtera quȩ similit̾ falso uidet: Nam g̾.
hoc potest uidere: sed absit ut eam ta¬
lem cum euigilauerit credat. Alioqͥn
quando se aliter uiderit. quod ma¬
gis crebrum est: aut mutata erit
anima eius.aur nec tunc animȩ ui¬
detur substantia. sed imago corpo¬
ris incorporea: quȩ miro modo sic̃
in cogitatione format᷑. Quis enĩ echi¬
ops: non pene semꝑ nigrum se ui-¬
dit in somnis: aut si in alio se colo
re uidit. non magis miratus est. si
fuit cum illo memoria: Aerio tam̃
colore ac lucido. nescio utrum se
unquam uidisset: & si nunquam
istum legisset. uł audisset. Quid qͦd
ducuntur homines talib uisis. ꝙ.
de scripturis nobis uolunt p̾scribere.
tale aliquid ẽẽ non animã sed ipsum
dm̃: qualis figuraliter scõꝵ spiritib
demonstratus est: qualis etiã in ser¬

Expanded text:
utique uno loco membris corutique uno loco membris coripsa per uarias imagines euagatur, quas nis aerii coloris et lucidi, nisi forte ut cetera, quae similiter falso uidet? nam et hoc potest uidere. sed absit, ut eam talem, cum euigilauerit, credat; alioquin quando se aliter uiderit, quod magis crebrum est, aut mutata erit anima eius, aut nec tunc animae uidetur substantia, sed imago corporis incorporea, quae miro modo sicut in cogitatione formatur. quis enim Aethiops non paene semper nigrum se uidit in somnis aut, si in alio colore se uidit, non magis miratus est, si fuit cum illo memoria? aerio tamen colore ac lucido nescio utrum se umquam uidisset, si numquam istum legisset uel audisset. Quid? quod ducuntur homines talibus uisis et de scripturis nobis uolunt praescribere tale aliquid esse non animam, sed ipsum deum, qualis figuraliter sanctorum spiritibus demonstratus est, qualis etiam in ser
Abbreviated transcription (Latin):
eum desipuisse. ut etiam dĩ naturã
passibilem crederet. ut iam non xp̃c
in carne tantũ. neq in carne ꝙ anima:
sed in ipso uerbo ꝑ quod facta sunt oĩa.
passibilis ꝙ cõmutabilis ẽẽ credatur.
Quod absit a corde xp̃iano. Item cum
animȩ etiam colorem daret aerium
ac lucidum: uentum est ad sensus qui¬
b eam membratim quasi corpus in¬
struere conatus ẽ.&. aic. Hic erit
homo interior: alius exterior. dupli¬
citer unus: habens &. ille oculos &
aures suas. quib popłs dñm uidere
&. audire debuerat: habens s cȩtros
artus quib & in cogitationib uti¬
tur. ꝙ. in somnis fungitur. Ecce qui¬
b aurib & quib oculis debuit audi¬
re & uidere dñm popłs. &. quib am¬
ma in somnis fungitur: cum si ipsum
tertullianum quisquam uiderer in som
nis. nunquam se diceret ab eo usum
ꝙ. cum eo locutum. quem uicissim ipse
non uidisset. Postremo si anima se-¬
ipsam in somnis uidet: cum iacentib

Expanded text:
ita desipuisse, ut etiam dei naturam ita desipuisse, ut etiam dei naturam passibilem crederet, ut iam non Christus in carne tantum neque in carne et anima, sed in ipso uerbo, per quod facta sunt omnia, passibilis et commutabilis esse credatur: quod absit a corde christiano. item cum animae etiam colorem daret aerium ac lucidum, uentum est ad sensus, quibus eam membratim quasi corpus instruere conatus est et ait: hic erit homo interior, alius exterior, dupliciter unus; habens et ille oculos et aures suas, quibus populus dominum audire et uidere debuerat, habens et ceteros artus per quos et in cogitationibus utitur et in somnis fungitur. Ecce, quibus auribus et quibus oculis debuit audire et uidere deum populus, quibus anima in somnis fungitur, cum, si ipsum Tertullianum quisquam uideret nis, nunquam se diceret ab eo visum, et cum eo locutum, quem vicissim ipse non vidisset. Postremo, si anima seipsam videt in somnis, cum, jacentibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ si ds uoluerit. ubi uidebitur postu¬
lare dicemus. Nunc quod dicere cȩ¬
peramus. si de traduce animarum
a parentib uł non dubitant quid̃ã
quod ita sit. uł dubitant an ita sit:
animam tamen corpus ẽẽ non aude¬
ant credere aut dicere. maxime ꝓpter
quod dixi. ne dm̃ quoq ipsum nichil
aliud opinentur eẽ qua corpus.ꝙ. si ex¬
cellentissimum. & si naturȩ cuiusdam
ꝓpriȩ cȩtera suꝑgredientis. corpus ta¬
men. Deniqꝙ. tertullianus quia cor¬
pus animã ẽẽ credidit. non ob aliud
nisi quod eam incorpoream cogitare
non potuit: & ideo timuit ne nichil
eẽt. si corpus non eẽt. nec de dõ ualu¬
it aliter sapere. Qui sane qm̃ est acutꝰ
interdum contra opinionẽ uisa ueri¬
tate suꝑatur. Quid enim uerius di¬
cere potuit. quam id quod ait quo¬
dam loco: omne corporale passibile
est: Debuit ergo mutare sententiam:
quia paulo suꝑius dixerat. etiã dđm
corpus eẽ. Neq enim arbitror ita

Expanded text:
et, si deus uoluerit, ubi res uidebitur postuet, si deus uoluerit, ubi res uidebitur postulare, dicemus. nunc quod dicere coeperamus, si de traduce animarum a parentibus uel non dubitant quidam, quod ita sit, uel dubitant, an ita sit, animam tamen corpus esse non audeant credere aut dicere, maxime propter quod dixi, ne deum quoque ipsum nihil aliud opinentur esse quam corpus, etsi excellentissimum, etsi naturae cuiusdam propriae cetera supergredientis, corpus tamen. Denique Tertullianus, quia corpus esse animam credidit non ob aliud, nisi quod eam incorpoream cogitare non potuit et ideo timuit, ne nihil esset, si corpus non esset, nec de deo ualuit aliter sapere: qui sane quoniam est acutus interdum contra opinionem suam uisa ueritate superatur. quid enim uerius dicere potuit quam id, quod ait quodam loco: omne corporale passibile est? debuit ergo mutare sententiam, qua paulo superius dixerat etiam deum corpus esse. neque enim arbitror eum
Abbreviated transcription (Latin):
mutabilis ꝑmanet. in corporaliteR
cogitari: quam ea quȩ ad ipsius ima¬
ginem facta est. Et nichil uicinius
aut fortasse nichil tam consequeis.
quam ut credito quod anima cor¬
pus sit. etiam ds corpus eẽ credat᷑.
Propterea enim corporalib assuefadi
ꝙ affecti sensib. nolunt animam cre¬
dere aliud ẽẽ quam corpus. ne si cor¬
pus non fuerit nichil sit. ac ꝑ hoc tan¬
tomagis timent etiam de dõ credere
quod corpus non sit: quantomagis
timent dm̃ credere nichil eẽ. Ita enim
feruntur in fantasias uł fantasmata
imaginum: quȩ cogitatio de corpo¬
rib uersat: ut his subtractis. tanqͣ
ꝑ inane ꝑeundum sit reformident.
Ita necesse est. ut iustitiam & sapien¬
tiam pingant quodammͦ in cordib
suis. cum formis ꝙ̃. colorib quas non
possunt incorporeas cogitare: nec tam̃
dicunt quando iustitia uł sapientia
mouent᷑. ut uł laudent eas. uł scđm
eas aliquid agant. quem colorẽ. qũa

Expanded text:
mutabilis permanet, incorporaliter mutabilis permanet, incorporaliter cogitari, quam ea, quae ad ipsius imaginem facta est, et nihil uicinius aut fortasse nihil tam consequens, quam ut credito, quod anima corpus sit, etiam deus corpus esse credatur. propter hoc enim corporalibus adsuefacti et adfecti sensibus nolunt animam credere aliud esse quam corpus, ne, si corpus non fuerit, nihil sit, ac per hoc tanto magis timent etiam de deo credere, quod corpus non sit, quanto magis timent deum credere nihil esse. ita enim feruntur in phantasias uel phantasmata imaginum, quae cogitatio de corporibus uersat, ut his subtractis tamquam per inane pereundum sit reformident. ita necesse est, ut et iustitiam et sapientiam pingant quodammodo in cordibus suis cum formis et coloribus, quas non possunt incorporeas cogitare, nec tamen dicunt, quando iustitia uel sapientia mouentur, ut uel laudent eas uel secundum eas aliquid agant, quem colorem, quam
Abbreviated transcription (Latin):
uenerimus: aut si non impudent̃ ȩstu¬
at anima rationalis etiam hoc nosse
de seipsa. absit ꝑuicacia contendendi.
assit diligentia requirendi: humilitas
petendi. ꝑseuerantia pulsandi: ut si
nobis hoc expedire nouit. qui meliꝰ
qũa nos quid nobis expediat utiq
nouit: nobis det etiam hoc. qui dat
bona data filiis suis. Consuetudo
tamen matris ȩccł̃iȩ in baptirandis
paruulis nequaquam sꝑnenda est. neq
ullo modo suꝑflua deputanda: nec
om̃ino credenda nisi apłica ẽẽ tradi¬
tio. Habet enim & illa parua ȩtas ma¬
gnum testimonii pondus: quȩ pruna
ꝓxp̃o meruit sanguinem fundere. Am¬
moneo sane quantum ualeo si quos
ista p̃occupauit opinio. ut animas
eredant ex parentib ꝓpagari. quantũ
possunt seipsos considerent: s interim
sapiant corpora non esse animas suas.
Nulla enim ꝓpior natura est. qua
diligenter inspecta possit etiã d̃s qui
supra omnem creaturam suam in com¬

Expanded text:
uenerimus; aut, si non inpudenter aestuuenerimus; aut, si non inpudenter aestuat anima rationalis etiam hoc nosse de se ipsa, absit peruicacia contendendi, adsit diligentia requirendi, humilitas petendi, perseuerantia pulsandi, ut, si nobis hoc expedire nouit, qui melius quam nos quid nobis expediat utique nouit, det etiam hoc, qui dat bona data filiis suis. consuetudo tamen matris ecclesiae in baptizandis paruulis nequaquam spernenda est neque ullo modo superflua deputanda nec omnino credenda, nisi apostolica esset traditio. habet enim et illa parua aetas magnum testimonii pondus, quae prima pro Christo meruit sanguinem fundere. Admoneo sane, quantum ualeam, si quos ista praeoccupauit opinio, ut animas credant ex parentibus propagari, quantum possunt se ipsos considerent et interim sapiant corpora non esse animas suas. nulla enim propior natura est, qua diligenter inspecta possit etiam deus, qui supra omnem creaturam suam incom
Abbreviated transcription (Latin):
ex anima: Nam ex utroq constat
homo. de quo utrumq uenire sentimꝰ.
carnem de carne oꝑantis. sp̃m de
sp̃ũ concupiscentis: ut interim omit¬
tatur quod illud dñs non de carna¬
li generatione. se de sp̃uali regenera¬
tione dicebat. His igitur quantum
ꝓ tempore potuimus ꝑtractatis. om̃ia
paria ł pene paria ex utroq latere
rationum cestimonioꝵq momenta
pnuntiarem: nisi eoꝵ sententia qui
animas ex parentib creari putam.
de baptismo paruuloꝵ p̾pondera¬
ret. De quib quid eis responderi
possit: nondum michi interim occur¬
rit. Siquid forte postea d̾s dederit. si
etiam scribendi concesserit facultatem:
studiosis talium scribere non grauabar.
Nunc tamen non eẽ cõntemnendũ
testimonium paruuloꝵut quasi
refelli si ueritas contra est negligatur.
ante denuntio. Aut enim de hac re
nichil querendum ẽ: ut etiam sufficiat
fidei nr̃ȩ scire nos quo pie uuendo
uenturi sumus. &. si nesciamus unde

Expanded text:
ex anima? nam ex utroque constat ex anima? nam ex utroque constat homo, de quo utrumque uenire sentimus, carnem de carne operantis, spiritum de spiritu concupiscentis, ut interim omittatur, quod illud dominus non de carnali generatione, sed de spiritali regeneratione dicebat. His igitur, quantum pro tempore potuimus, pertractatis omnia paria uel paene paria ex utroque latere rationum testimoniorumque momenta pronuntiarem, nisi eorum sententia, qui animas ex parentibus creari putant, de baptismo paruulorum praeponderaret. de quibus quid eis responderi possit, nondum mihi interim occurrit; si quid forte postea deus dederit, si . quam etiam scribendi concesserit facultatem studiosis talium, non grauabor. nunc tamen non esse contemnendum testimonium paruulorum, ut quasi refelli, si ueritas contra est, neglegatur, ante denuntio. aut enim de hac re nihil quaerendum est, ut sufficiat fidei nostrae scire nos, quo pie uiuendo - uenturi sumus, etsi nesciamus, unde
Abbreviated transcription (Latin):
labem preuaricationis attraxerit. Si
autẽ sine isto reatu non potuisser inde
ẽẽ: non est inde. Iam de cȩterarum ani¬
marum aduentu. utrum ex parentib
an desuꝑ sit. uincant qui potuerint :
ego adhuc int̾ utrosq ambigo & moue¬
or aliquando sic. aliquando autẽ sic:
saluo eo dumtaxat. ut uł corpus ẽẽ
animam. uł aligũa corpoream qua¬
litatem. siue coaptationẽ. si ita dicen
nec quolibet ista garriente me credi¬
turum eẽ confidam. aduiuante dño
mentem meam. Est & aliud testuo¬
nium non negligendum: quod ꝓ se
possunt ꝓferre. qui uenire desuper
anuas credunt. dicente ipso dño.
Quod natum est ex carne caro est:
ꝙ quod natum ẽ ex sp̃u spiritus ẽ. Qd
hac inquiunt sententia determinatiꝰ.
non posse ex carne animã nasci: Qͥa
est enim aliud anima qũa sp̃s uitȩ:
creatus utiq non creator: Contra quos
illi alii: qͥd enĩ inqͥunt nos aliud sentimꝰ.
qui dicimus carnem ex carne. animã

Expanded text:
labem praeuaricationis adtraxerit; si labem praeuaricationis adtraxerit; si autem sine isto reatu non posset inde esse, non est inde. iam de ceterarum animarum aduentu, utrum ex parentibus an desuper sint, uincant qui potuerint. ego adhuc inter utrosque ambigo et moueor aliquando sic, aliquando autem sic, saluo eo dumtaxat, ut uel corpus esse animam uel aliquam corpoream qualitatem siue coaptationem, si ita dicendnon credam nec quolibet ista garriente me crediturum esse confidam adiuuante deo mentem meam. Est aliud testimonium non neglegendum, quod pro se possunt proferre, qui uenire desuper animas credunt, dicente ipso domino: quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est. quid hac, inquiunt, sententia determinatius non posse ex carne animam nasci? quid est enim aliud anima quam spiritus uitae, creatus utique, non creator? contra quos illi alii: quid enim, inquiunt, nos aliud sentimus, qui dicimus carnem ex carne, animam
Abbreviated transcription (Latin):
corporis semine potest ẽẽ uis inuisi¬
bilis. quȩ in corporaliter numeros agit:
non oculis sed intellectu discernenda.
abea corpulentia quȩ uisu tactuq
sentitur. Et ipsa quantitas corporis
humani quȩ utiq modulum semi¬
nis in comparabiliter excedit. satis
ostendit posse inde aliquid sumi. qͦd
non habeat illam ium seminalem. sed
tantum corporalem substantiam: quȩ
diuinitus non de ꝓpagine concumben¬
tium in carnem xp̃i assumpta atq
formata ẽ. Hoc autẽ de anima qͥs
ualeat affirmare: quod utrumq ha¬
beat. ꝙ materiem seminis manife¬
stam .&. rationem seminis occultam:
Sed quid laborem in re. quȩ ꝑsuade¬
ri uerbis nemini forsitan potest. nisi
tantum ac tale ingenium sit quod
possit loquentis prȩuolare conatum:
nec totum expectare a sermone: Bre¬
uiter itaq colligam. Si potuit & de
anima fieri . quod cum de carne dice¬
remus forsitan intellectum sit: it a
est de traduce anima xp̃i. ut ñ secum

Expanded text:
corporis semine potest esse uis inuisicorporis semine potest esse uis inuisibilis, quae incorporaliter numeros agit, non oculis, sed intellectu discernenda ab ea corpulentia, quae uisu tactuque sentitur . et ipsa quantitas corporis humani, quae utique modulum seminis inconparabiliter excedit, satis ostendit posse inde aliquid sumi, quod non habeat illam uim seminalem, sed tantum corporalem substantiam, quae diuinitus non de propagine concumbentium in carnem Christi adsumta atque formata est. hoc autem de anima quis ualeat adfirmare, quod utrumque habeat, et materiem seminis manifestam et rationem seminis occultam? sed quid laborem in re, quae persuaderi uerbis nemini forsitan potest, nisi tantum ac tale ingenium sit, quod possit loquentis praeuolare conatum nec totum expectare a sermone? breuiter itaque conligam: si potuit et de anima fieri - quod cum de carne diceremus, forsitan intellectum sit — ita est de traduce anima Christi, ut non secum
Abbreviated transcription (Latin):
ptum est: ꝓpter mortis sine iniquita¬
te consortium. & sine falsitate resurre¬
ctionis exemplum. Quappter quod an¬
ma xp̃i non sit ex traduce animȩ illiꝰ
primȩ pręuaricatricis: puto quod etiã
ipsi qui anmarum traducem defen¬
dunt consentiant. ꝑsemen quippe con¬
cumbentis patris transfundi etiã sem̃
animȩ uolunt. a quo genere concepti¬
onis xp̃s alienus est: & quod in abra¬
ham si scdm animam fuisset. etiam
ipse decimatus eẽt. Non autẽ eẽ deci¬
matum scriptura testatur: quȩ hinc
quoq sacerdotium eius a leuitico
sacerdotio distinguit. An forte dicent.
sicur potuit ibi ẽẽ scđm carnem ꝙ non
decimari: cur non etiam scđm ani¬
mam sine decimatione potuerit:
Hic respondetur quia utiq simpli¬
cem animȩ substantiam incrementis
augeri corporalib nec illi putauert̃
qui eam corpus existimant. quoꝵ
in parte sunt maxime. qui eam ex pa¬
rentib creari opinantur. Proinde in

Expanded text:
mtum est propter mortis sine iniquitamtum est propter mortis sine iniquitate consortium et sine falsitate resurrectionis exemplum. quapropter quod anima Christi non sit ex traduce animae illius primae praeuaricatricis, puto, quod etiam ipsi, qui animarum traducem defendunt, consentiant — per semen quippe concumbentis patris transfundi etiam semen animae uolunt, a quo genere conceptionis Christus alienus est — et quod in Abraham, si secundum animam fuisset, etiam ipse decimatus esset; non esse autem decimatum scriptura testatur, quae hinc quoque sacerdotium eius a Leuitico sacerdotio distinguit. An forte dicent: sicut potuit ibi esse secundum carnem et non decimari, cur non etiam secundum animam sine decimatione potuerit? hic respondetur: quia utique simplicem animae substantiam incrementis augeri corporalibus nec illi putauerunt, qui eam corpus existimant, quorum in parte sunt maxime qui eam ei parentibus creari opinantur. proinde in
Abbreviated transcription (Latin):
ham. ꝑ legem scilicet in membris
repugnantẽ legimentis. & inui¬
sibilem concupiscentiam: qũauis
eam castaꝙ. bona iura nuptiarũ
non sinant ualere. nisi quantum ex
ea possunt generi substituendo pro¬
spicere. Non autẽ &. ille ibi decimatꝰ
est: cuius caro inde non feruorem
uulneris. sed materiem medicamins
traxit. ⁊am cum ipsa decimatio
ad p̃figurandam medicinam ꝑtinue-¬
rit. illud in abrahȩ carne decima¬
batur quod curabatur. non illud
unde curabatur. Eadem namq ca¬
ro non abrahȩ tantum. sed ipsius
primi terreniq hominis simulha¬
bebat & uulnus p̃uaricationis: &
medicamentum uulneris. Uulnus
p̃uaricationis in lege membroꝵ repu¬
gnante legi mentis. quȩ ꝑ omnẽ inde
ꝓpagatam carnem. seminali ratione
quasi transcribitur: medicamentum
autẽ uulneris. in eo quod inde sine
oꝑe concupiscentiali in sola materie
corporali. ꝑ diuinã conceptionis for¬
mationisq rationem de uirgine assũ¬

Expanded text:
ham, per legem scilicet in membris ham, per legem scilicet in membris repugnantem legi mentis et inuisibilem concupiscentiam, quamuis eam casta et bona iura nuptiarum non sinant ualere, nisi quantum ex ea possunt generi substituendo prospicere . non autem et ille ibi decimatus est, cuius caro inde non feruorem uulneris, sed materiam medicaminis traxit. nam cum ipsa decimatio ad praefigurandam medicinam pertinuerit, illud in Abrahae carne decimabatur, quod curabatur, non illud, unde curabatur. eadem namque caro non Abrahae tantum, sed ipsius primi terrenique hominis simul habebat et uulnus praeuaricationis et medicamentum uulneris: uulnus praeuaricationis in lege membrorum repugnante legi mentis, quae per omnem inde propagatam carnem seminali ratione quasi transcribitur; medicamentum autem uulneris in eo, quod inde sine opere concupiscentiali in sola materie corporali per diuinam conceptionis formationisque rationem de uirgine adsu
Abbreviated transcription (Latin):
illam seminalem. ibi fuit leui. qua ra¬
tione ꝑ concubitum uenturus erat
in matrem: scd̾m qũa rationem non
erat ibi xp̃i caro. qͣnuis scdm ipsã ibi
fuerit mariȩ caro. Quappt̃ nec leui nec
carnalem: xp̃c autẽ scd̾m solam sub¬
stantiam corporalem. Cum enim sit
insemine & uisibilis corpulentia ꝙͣ. in¬
uisibilis ratio: utrumq cucurrit ex
abraham. uł etiam ex ipso adam.
usq ad corpus mariȩ: quia & ipsum
eo modo conceptum & exortum est:
xp̃c autẽ uisibilem carnis substan¬
tiam de carne uirginis sumpsit: ra-¬
tio uero conceptionis eus non ex se¬
mine uirili. sed longe aliter acde¬
suꝑ uenit. Proinde scđm hoc quod
de matre accepit: etiam in lumbis
abrahȩ fuit. Ille ergo est decimatus
in abraham. quilicet scđ̾m carnẽ
tantum. sic tamen fuit in lumbis
nus quead modum in sui patris
etiam ipse abraham: id est qui sic
natus est de patre abraham. qũead¬
modum de suo patre natus ẽ abra¬

Expanded text:
illam seminalem ibi fuit Leui, qua raillam seminalem ibi fuit Leui, qua ratione per concubitum uenturus erat in matrem, secundum quam rationem non ibi erat Christi caro, quamuis secundum ipsam ibi fuerit Mariae caro. quapropter nec Leui nec carnalem, Christus autem secundum solam substantiam corporalem. cum enim sit in semine et uisibilis corpulentia et inuisibilis ratio, utrumque cucurrit ex Abraham uel etiam ex ipso Adam usque ad corpus Mariae, quia et ipsum eo modo conceptum et exortum est. Christus autem uisibilem carnis substantiam de carne uirginis sumsit; ratio uero conceptionis eius non a semine uirili, sed longe aliter ac desuper uenit. proinde secundum hoc, quod de matre accepit, etiam in lumbis Abrahae fuit. Ille est ergo decimatus in Abraham, qui, licet secundum carnem tantum, sic tamen fuit in lumbis eius, quemadmodum in sui patris etiam ipse Abraham, id est qui sic est natus de patre Abraham, quemadmodum de suo patre natus est . Abra
Abbreviated transcription (Latin):
animam ibi non fuit. Non est igitur
anima xp̃i de traduce p̃uaricationis
adȩ. Alio quin etiam ipsa ibi fuisset.
hic existunt illi qui traducem anima¬
rum defendunt. & dicunt confirma¬
tam ẽẽ sententiam suam: si leui con¬
melchisedech: ut possit ab eo xp̃s in
ista decimatione secerni. Qui qm̃
decimatus non est. & tamen in lum¬
bis abrahȩ scđm carnem fuit: restat
ut scđm animam ibi non fuerit: ꝙ id̾o
sit consequens ut ibi leui scđm anim̃a
fuerit. Hoc adme non multum ata¬
net. qui utroꝵq collationẽ adhuc
audire sum paratior: quã utrorũlibet
iam confirmare sententiam. Interun
animam xp̃i ab origmne huius tradu¬
cis. ꝑ hoc testimonium secernere uolui.
Inueniant isti qui eis ꝓ cȩteris fortasse
respondeant: &. dicant quod etiã me
non parum mouet: quaus nullius
hominis anima sit in lumbis patris
sui scđm carnem: tamen in lumbis
abrahȩ constitutum leui decimatum.
decimatum. Scdm rationem quippe

Expanded text:
animam ibi non fuit. non est igitur animam ibi non fuit. non est igitur anima Christi de traduce praeuaricationis Adae, alioquin etiam ipsa ibi fuisset. Hic existunt illi, qui traducem animarum defendunt, et dicunt confirmatam esse sententiam suam, si Leui conMelchisedech, ut possit ab eo Christus in ista decimatione discerni: qui quoniam decimatus non est et tamen in lumbis Abrahae secundum carnem fuit, restat, ut secundum animam ibi non fuerit, et ideo sit consequens, ut ibi Leui secundum animam fuerit. hoc ad me non multum adtinet, qui utrorumque conlationem adhuc audire sum paratior quam utrorumlibet iam confirmare sententiam. interim Christi animam ab origine huius traducis per hoc testimonium secernere uolui. inuenient isti, quid eis pro ceteris fortasse respondeant, et dicant, quod etiam me non parum mouet, quamuis nullius hominis anima sit in lumbis patris sui, secundum carnem tamen in lumbis Abrahae constitutum . Leui decimatum edecimatum. secundum rationem quippe