comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
beata anima deo fruit᷑. scił cognitione & dilectione. qͥa & cog¬
noscendo iuuit & diligendo. In cognitione aliquid laboris eẽ ui¬
det᷑. in qua quasi cib nisi prius masticatus ñ sumit᷑. Sic enĩ seru¬
tationis labore ꝑuenit᷑ ad gustum cognitionis. Dilectionis pot̾
dificultatem ñ ht̃: & facilius intrat in animã boni dulcedo dilec¬
ꝓbatur. quod nec eus et̾nitatem. equare pot̾ tempu.
nec imm̃sitatem locus. nec potestatẽ opꝰ. nec sapientiam sensus.
ostenddit. in bonis quidem duplicit̃. in quib utrũq facit.
& ut sint. & ut ordinata sint. In malis aut̃ simplicit̃. in quib ñ
facit quidem ut sint. s tantum ut ordinata sint.

Expanded text:
beata anima Deo fruitur, scilicet cognitione et dilectione, quia cognoscendo vivit et diligendo. In cognitione aliquid laboris esse videtur, in qua quasi cibus, nisi prius mansus, non sumitur. Sic enim scrutationis labore pervenitur ad gustum cognitionis. Dilectionis potus difficultatem non habet, et facilius intrat in animam boni dilecprobatur, quod nec ejus aeternitatem aequare potest tempus, nec immensitatem locus, nec potestatem opus, nec sapientiam sensus.ndit. In bonis quidem dupliciter, in quibus utrumque facit, et ut sint et ut ordinata sint. In malis autem simpliciter in quibus non facit quidem ut sint, sed tantum ut ordinata sint.
Abbreviated transcription (Latin):
gimus. diabolus ꝓsternit᷑. Hinc iheremias plangit diceus.
Uide domiine afflictionem meam: qm̃ erectus ẽ. inimicꝰ nĩs.
De hac etiam sinistra in eugł̃io đr. Siquis te ꝑcusserit in sini¬
qui ext̾iuis nocet. Cui nos dextram maxillam p̾bemus: si cont᷑
ext̾ĩora dampna. animȩ uirtutes opponimꝰ: ut scilicet tanto
minus foris ꝑiculum timomeamꝰ. quanto certius p̾sidium int̾
est. in quo confidiu.

Expanded text:
gimus, ipse prosternitur. Hinc Jeremias plangit, dicens: gimus, ipse prosternitur. Hinc Jeremias plangit, dicens: Vide, Domine, afflictionem meam, quoniam erectus est inimicus meus . De hac etiam sinistra in Evangelio dicitur: Si quis te percusserit in siniqui exterius nocet. Cui nos dexteram maxillam praebemus, si contra exteriora damna, animae virtutes opponimus, ut scilicet tanto minus foris periculum timeamus, quanto certius praesidium intus est in quo confidimus
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi ꝓuidere est: de p̾senti tribulatione fut᷑m auxilium
ex pectare. S si quando diuturna expectatione fatigatꝰ animꝰ
spem ceptam deserit: quasi conspectum a dño auercit. Semꝑ
aut̃ in conspecti suo dñm ꝓuidet: qui in p̾ssura constitutꝰ. & di¬
uinũ auxilium qñq sͥ asfut᷑m confidit. & spem ceptã usq infinẽ
temporalem tͥbuit: dñs a dextris est qnͣdo interuis uirtuteᷤᷤ¬
anime custodit. Diabolus asinistris ẽ. qͣndo foris ꝑ adu̾sa im¬
pugnat: diabolus adextris est. quando intꝰ ꝑ uitia temptat.
Hinc ẽ. quod de reꝑbo scriptura loquit᷑ dicens. Diabolus
stec adextris eius. Diabolus quippe interp̾tatur deorsum flu¬
ens: quia de illa pͥme conditionis sue gloria. ꝑ suꝑbiam teci¬
dit. Tunc gͦ diabolus nob̃ a dextris stat: quando ille qui de cę¬
lo cecidit. nos sibi ꝑ consensum peccati subitiens. in nobis ascen¬
dit. Quando enim nos cadimus. diabolus erigitur: q̃ñ nos sur-¬

Expanded text:
bet. Quasi enim providere est de praesenti tribulatione futurum auxilium exspectare. Sed si quando diuturna exspectatione fatigatus animas spem coeptam deserit, quasi conspectum a Domino avertit. Semper autem in conspectu suo Dominum providet qui, in pressura constitutus, et divinum auxilium quandoque sibi adfuturum confidit, et spem coeptam usque in finem temporalem tribuit. Dominus a dextris est, quando interius virtuteanimae custodit. Diabolus a sinistris est, quando foris per adversa impugnat. Diabolus a dextris est, quando intus per vitia tentat. Hinc est quod de reprobo Scriptura loquitur, dicens: Diabolus stet a dextris ejus . Diabolus quippe interpretatur deorsum fluens, quia de illa primae conditionis suae gloria per superbiam cecidit. Tunc ergo diabolus nobis a dextris stat, quando ille qui de coelo cecidit, nos sibi per consensum peccati subjiciens, in nobis ascendit. Quando enim nos cadimus, diabolus erigitur; quando nos sur
Abbreviated transcription (Latin):
& patientem & compatientẽ nouimꝰ. Defecerunt in qͥt sicut
fumus dies mei: & ossa mea sicut cremium aruerunt. Dies defecer̃
ꝓpt̾ passionem. ossa aruerunt ꝓpt̾ compassionem. Propt̃ passio¬
nem mortua ẽ. caro: ꝓpt̾ compassionem arefacta est anima. Do¬
lor compassionis quasi frixura quedam anime fuit: qua ureba¬
tur miseratione: premebatur compassione: siccabatur despe-¬
ratione. Desꝑatione dico ñ ꝓpter se. s ꝓpter illos qui nec in ma¬
lo corrigendi. neq amalo erant lib̾andi. In his om̃ib xp̃m sed̃m

Expanded text:
 patientem et compatientem novimus . Defecerunt, inquit, sicut  patientem et compatientem novimus . Defecerunt, inquit, sicut fumus dies mei, et ossa mea sicut cremium aruerunt . Dies defecerunt propter passionem; ossa aruerunt propter compassionem, propter passionem mortua est caro, propter compassionem arefacta est anima. Dolor compassionis quasi frixura quaedam animae fuit, qua urebatur miseratione, premebatur compassione, siccabatur desperatione; desperatione dico non propter se, sed propter illos, qui nec in malo corrigendi, neque a malo erant liberandi. In his omnibus Christum
Abbreviated transcription (Latin):
duinitati debitam noluit: quia & hoc uelle & illud nolle utrũqꝙ
Quȩ fuit ista turbatio qua semet ipsũ turbauit iħc : Pietas
ipsa. miseta au tio ipsa. fuit turbatio. Bona turbatio. Bene
turbabat᷑. qui pietate mouebatur. Turbauit semet ipsum.
Miseratio turbauit eum. & ipse semet ipsũ turbauit: quia mi¬
serationem sponte suscepit. Sicut tradidit semet ipsum qͣndo
udas tradidit ipsum: sic turbauit sem̾et ipsũ. qͣn miseratio
turbauit eũ. Notum ẽ. hoc & frequenti usu ꝓbatum. dicit᷑
homini q̃n aliquid qui patit᷑. tu te ipsum turbasti: tu tibi
dit. qͣn ille tradidit. cui ad tradendũ pocestatem concesserat.
Sic itaq iħc in humanitate assumpta. qͣmdiu eam passibilem
portare uoluit: scđm ꝓpͥetatem humanitatis & passionem in
carne. & compassionem in mente portauit. In qua tam̃ modo¬
ad imniutabilitatem trauslata nec pati pot̾ ad corruptionẽ: nec

Expanded text:
Divinitati debitem noluit, quia et hoc velle et illud nolle, utrumqueDivinitati debitem noluit, quia et hoc velle et illud nolle, utrumqueQuae fuit ista turbatio qua semetipsum turbavit Jesus? Pietas ipsa, miseratio ipsa fuit turbatio. Bona turbatio. Bene turbabatur qui pietate movebatur. Turbavit semetipsum. Miseratio turbavit eum, et ipse semetipsum turbavit, qui miserationem sponte suscepit. Sicut tradidit semetipsum quando Judas tradidit ipsum, sic turbavit semetipsum quando miseratio turbavit eum. Notum est hoc et frequenti usu probatum, dicitur homini quando aliquid patitur: Tu temetipsum turbasti; tu tibi radidit, quando ille tradidit cui ad tradendum potestatem concesserat. Sic itaque Jesus in humanitate assumpta, quandiu eam passibilem portare voluit, secundum proprietatem humanitatis, et passionem in carne, et compassionem in mente portavit. In qua tamen modoad immutabilitatem translatus, nec pati potest ad corruptionem, nec
Abbreviated transcription (Latin):
luit ꝓ nob̃ patiendo: in m̃te sua condoluit. nobis cõpatiendo.
Et quẽ admodum carnis infirmitas in ipso scđm affectũ naturȩ
riam alienam. Sic̃ enĩ calicem passionis scd̃m carnis uoluntatẽ
a se transferri postulabat. quem ñ tͣnsferendũ presciebat: sic
sententiam condempnationis scđ̃m pietatem aliis mitigari
exorabat. quam inmutabiliter p̃uidebat. Pietas quod suũ erat¬
oꝑ abatur miserendo: & ratio quod suũ erat sequebat᷑ diuinȩ dis¬
nolebat. quod tam̃ scđm uoluntatem diuinã in qua cũ patre om̃ia
disponebat. futurũ non eẽ presciebat. quia & hoc ad ueram hu¬
manitatem ꝑtinebat. ut pietate moueretur. & hoc ad ueram di¬
uinitatem ꝑtinebat ut a sua dispositione non moueret᷑. Itaq
scđ̃m utrumq fecit quod debuit. Neq ideo sibi contrariꝰ fuit. si
scd̃m pietatem humanitati congruam uoluit. quod scđ̃m iusticiã

Expanded text:
luit pro nobis patiendo, in mente sua condoluit nobis compatiendo, luit pro nobis patiendo, in mente sua condoluit nobis compatiendo, et quemadmodum carnis infirmitas in ipso secundum affectum naturae riam alienam. Sicut enim calicem passionis secundum carnis voluntatem a se transferri postulabat, quem non transferendum praesciebat, sic sententiam condemnationis secundum pietatem aliis mitigari orabat, quam immutabiliter poperabatur miserando, et ratio quod suum erat sequebatur divinae disvolebat, quod tamen secundum voluntatem divinam in qua cum patre omnia disponebat, futurum non esse praesciebat, quia hoc ad veram humanitatem pertinebat ut pietate moveretur et hoc ad veram divinitatem pertinebat, ut a sua dispositione non moveretur. Itaque secundum utrumque fecit quod debuit. Neque ideo sibi contrarius fuit, si secundum pietatem humanitati congruam voluit, quod secundum justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. scđm quẽ in nr̃i gñis similitudine sicut culpe ñ corrigende
irascim᷑: ita naturȩ ñ extinguendȩ miseremur. Hunc aũ uita mor-¬
talis & mnutabilitati subdita. nunc in terim ꝓ parte miserie susti¬
net. s pꝰea ad incorruptionem translata deponet. Nunc interĩ
in utroq egrotat. & passione uidelicet in carne. & compassione
ẽ. compati. Propt̾ea ds̃ homo qui utrũq collere uenit. utrumq
tolerauit. Suscepit passionem in carne: suscepit compassionẽ in
mente. In utroq egrotare uoluit ꝓpt̾ nos: ut in utroq nos egro¬
tantes sanaret. Infirmatꝰ est passione in pena. infirmatus est
compassione in miseria aliena. Eousq passionẽ sustinuit. ut ꝓ
morituris moreret᷑. eousq compassionẽ suscepit. ut ꝓ ꝑituris la¬
crimaret᷑. Propt̃ miseriam carnẽ suam tradidit ad passionẽ: ꝓpt̾

Expanded text:
quitur, secundum quem in nostri generis similitudine sicut culpae non corrigendae quitur, secundum quem in nostri generis similitudine sicut culpae non corrigendae irascimur, ita naturae non exstinguendae miseremur. Nunc autem vita mortalis et mutabilitati subdita, nunc interim pro parte miseriae sustinet, sed postea ad incorruptionem translata deponet. Nunc interim in utroque aegrotat, et passione videlicet in carne, et compassione est compati. Propterea Deus homo qui utrumque tollere venit, utrumque toleravit. Suscepit passionem in carne, suscepit compassionem mente. In utroque aegrotare voluit propter nos, ut in utroque nos aegrotantes sanaret. Infirmatus est passione in poena sua; infirmatus est compassione in miseria aliena. Eousque passionem sustinuit, ut pro morituris moreretur, eousque compassionem suscepit, ut pro perituris lacrymaretur. Propter miseriam carnem suam tradidit ad passionem, propt
Abbreviated transcription (Latin):
dem optimum ante ocłos nr̃os tuniorem dñi. ut dum scilicet
ipse reliquoꝵ sensuum duces custodit: om̃e sequentiũ actionũ
corpus. sanum & integrum eẽ possit. Hanc custodiam isbo¬
seth quia domui suȩ prefic̾e noluit. in inguine uulnꝰ mortiꝰ
accepit: quia quisquis sensus suos tumore dĩ munire negli¬
git. huic subito irrepens delectatio carnis uitam animȩ ex¬
tinguit. Recte gͦ dicitur uiam pacis ñ cognouerunt. ñ est
timor dei ante oculos eorum: quiaꝰ foris sensus suos ꝑ timorẽ
dei a delectatione carnis non restringit. quȩ sit interni boni
dulcedo gustare non poterit.

Expanded text:
dem optimum ante oculos nostros timorem Domini, ut dum scilicet dem optimum ante oculos nostros timorem Domini, ut dum scilicet ipse reliquorum sensuum duces custodit, omne sequentium actionum corpus sanum, et integrum esse possit. Hanc custodiam Isboseth, quia domui suae praeficere noluit, in inguine vulnus mortis accepit , quia quisquis sensus suos timore Domini munire negligit, huic subito irrepens delectatio carnis vitam animae exstinguit. Recte ergo dicitur: Viam pacis non cognoverunt; non est timor Dei ante oculos eorum, quia quisquis foris sensus suos per timorem Dei a delectatione carnis non restringit, quae sit interni amoris dulcedo gustare non poterit.
Abbreviated transcription (Latin):
configat atq coherceat. Hanc custodiam psaliusta desiderabat.
cum diceret. C onfige tumore tuo carnes meas. Q sapientia hãc
custodiam nos habere monuit: qnͣdo uirtutis studium agg̃¬
dienti formam discipline p̃scripsit dicens. Fili accedens ad ser¬
uitutem d̾ĩ sta in timore: & pp̾ara cor tuum. ad temptationes.
Sta in timore. ne te blandiñta carnis sedicant: p̃para cor tuũ
ad temptationes. ne aduersa suꝑuenientia frangant. Lasciuiã
carnis ꝑ timorem compͥme: p̾ssuram tͥbulationis. ꝑ paci¬
entiam uince. Duo quippe ista sunt. quę p̾cipue inchoan¬
tium ꝓpositum labefact᷑are solent. incumbentium scilicet temp¬
tationum molestia: & pret̾itarum delectationum memoria.
Ille namq dum solito grauiores suꝑueniunt. sepe pusillani¬
mes ꝑ impatientiam deiciunt: iste dum solito male dulces re¬
deunt. ꝑ in continentiam in cautos seducunt. Ponamꝰ gͦ custo¬

Expanded text:
configat atque coerceat. Hanc custodiam Psalmista desiderabat, configat atque coerceat. Hanc custodiam Psalmista desiderabat, cum diceret: Confige timore tuo carnes meas . Et Sapientia hanc custodiam nos habere monuit, quando virtutis studium aggredienti formam disciplinae praescripsit, dicens: Fili, accedens ad servitutem Dei sta in timore, et praepara cor tuum ad tentationes . Sta in timore, ne te blandiad tentationes, ne adversa supervenientia frangant. Lasciviam carnis per timorem comprime; pressuram tribulationis per patientiam vince. Duo quippe ista sunt, quae praecipue inchoantium propositum labefactare solent, incumbentium scilicet tentationum molestia, et praeteritarum delectationum memoria. Illae namque dum solito graviores superveniunt, saepe pusillanimes per impatientiam dejiciunt. Istae vero dum solito male dulces redeunt, per incontinentiam incautos se ducunt. Donamus ergo custo
Abbreviated transcription (Latin):
nec gustasset. Ecce quomͦ uisus alios sensus in ꝯcupiscentia p̾ces¬
fuit. Cum enim dr̃ uidit. quod eẽt pulchrum uisu. ecce in
uisu concupiscentia uidendi. cum dr̃ & suaue. ecce in uisu con¬
cupiscentia tangendi. cum dr̃ ad uescendum. ecce iuisu ꝯcupscentia
gustandi. Non solum gͥ uisus in concupiscentia p̃cedit sensus
alios. uerum etiam om̃s alii sensus inconcupiscentia uidendi
p̾cedunt semet ipsos. & totum quodammͦ in uisu. priꝰ ꝑ delec¬
tum delectabilit̾ cogitat. quicqͥd eum pꝰmodum in agendo delec¬
tat. Si gͥ porta oculoꝵ bene nunita fuerit: tota illa int̾ior ciui¬
tas. cordis nr̃i ab assultu uicioꝵ qͥeta eric S huic porte nullus custo
pot̾ cẽ melior. quam timor dñi. ut ille uideł. carnalẽ m̃tẽ qͣ lubrica ẽ.
ne ad antiquas delectationes. redeat: semꝑ in ꝓposito discipline

Expanded text:
nec tetigisset, nec gustasset. Ecce quomodo visus ante alios sensus in concupiscentia enec tetigisset, nec gustasset. Ecce quomodo visus ante alios sensus in concupiscentia ecitur, vidit quod esset pulchrum visu, ecce in visu concupiscentia videndi. Cum dicitur, et suave, ecce in visu concupiscentia tangendi. Cum dicitur ad vescendum, ecce in visu concupiscentia gustandi. Non solum igitur visus in concupiscentia praecedit sensus alios, verum etiam omnes alii sensus in concupiscentia videndi praecedunt semet ipsos; et totum quodammodo in visu prius per delectum delectabiliter cogitat quidquid eum postmodum in agendo delectat. Si igitur porta oculorum bene munita fuerit, tota illa interior civitas cordis nostri ab insultu vitiorum quieta erit. Sed huic portae nullus custos esse potest melior quam timor Domini, ut ille videlicet carnalem mentem, quae lubrica est, ne ad antiquas delectationes redeat, semper in proposito disciplinae
Abbreviated transcription (Latin):
passib pedum. s desidior. Una uia ẽ. caritas. alt̾a cupi¬
ditas. Cupiditas ẽ. amor huiꝰ mundi: caritas ẽ. amor dei.
Anima q̃ dm̃ diligit : quibꝰdam amoris passib ꝑ caritatẽ
ad dm̃ currit. Anima quȩ mundũ hunc diligit: illam affec¬
tus carnis ad ea quȩ amat ꝑ cupiditatẽ abducit. Caritas
aũ uia pacis ẽ: quia in amore conditoris currens animus nil
qͦd ledat inuenit. Cupiditas uia pacis ñ est: quia m̃tem ꝑ mul-¬
tos labores & dolores distrahit. Huius uie porte sunt sensus
corꝑis: quia ꝑ eos animã concupiscentia educit. S int̾ has por¬
tas. pͥma ẽ. uisus: quia ocłi alior sensuũ duces sunt. & eos fere
in om̃i accione ad concupiscentiã p̾cedunt. Dũ enim gustare
desideras. priꝰ manum porrigis ut accipias: sed priusquã acci¬
pis. uisum dirigis. ut eligas. Hoc ordine & pͥmum peccatũ
ꝑpetratuni ẽ. Uidit mulier lignũ quod eẽt pulchrũ uisu &
aduescendum suaue. & tulit de frucꝰtu eius & comedit. Primũ

Expanded text:
dum, sed desideriorum. Una via est charitas, altera cupiditas. Cupiditas est amor hujus mundi. Charitas est amor Dei. Anima, quae Deum diligit quibusdam amoris passibus per charitatem ad Deum currit. Animam quae mundum hunc diligit affectus carnis ad ea quae amat per cupiditatem abducit. Charitas autem via pacis est, quia in amore Conditoris currens animus, nihil quod laedat, invenit. Cupiditas via pacis non est, quia mentem per multos labores, et dolores distrahit. Hujus viae portae sunt sensus corporis, quia per eos animam concupiscentia educit. Sed inter has portas prima est visus, quia oculi aliorum sensuum duces sunt, et eos fere in omni actione ad concupiscentiam praecedunt; dum enim gustare desideras, prius manum porrigis, ut accipias. Sed priusquam accipis, visum dirigis ut eligas: Hoc ordine, et primum peccatum perpetratum est: Vidit mulier lignum, quod esset pulchrum visu, ad vescendum suave, et tulit de fructu ejus, et comedit . Primum
Abbreviated transcription (Latin):
deinde prauam uoluntatem ꝑ ocłos mat̾iam eligit: quando
consortem turpitudinis eam quȩ magis placete possit inqͥrit.
Deinde ꝑ sermonem matĩam precidit: quia inuentam noxiis
ꝑsuasionib a statu rectitudinis. ad consensum ꝑuersitatis trahit.
deinde offitio coaptat: quia iugi obsequio quasi palpando in
prauo consensu confirmat. Adaptata materia. fabricam
construit: quia consensu commiuni habito. ad actum tur¬
pitudinis uenit. Quatuor gͦ ista. hoc est eligere. p̾cidere.
coaptare. construere: quatuor sunt pestilia. cathedre. Quȩ
uideł. cathedra. tunc cathedra pestilentie fit: quando pͣuũ
opus in aꝑtum opus ueniens. plures corrumpit.
LTI habent legem in corde: qui ñ hñt cor in lege.
Legem in corde hñt. qui cognoscunt u̾itatem: cor in
lege hñt qui diligunt u̾itatem. Qui uͦ legem in corde
hñt. ñ cor inlege: hii portant legeni. ñ portant᷑ alege. Onerati

Expanded text:
deinde pravam voluntatem per oculos materiam eligit, quando deinde pravam voluntatem per oculos materiam eligit, quando consortem turpitudinis, eam, quae magis placere possit, inquirit. Deinde per sermonem materiam praecidit, quia inventam noxiis persuasionibus a statu rectitudinis ad consensum perversitatis trahit. Deinde officio coaptat, quia jugi obsequio, quasi palpanda, in pravo consensu confirmat. Adaptata materia, fabricam construit, quia, consensu communi habito, ad actum turpitudinis venit. Quatuor ergo ista, hoc est eligere, praecidere, coaptare, construere, quatuor sunt pistylla cathedrae, quae videlicet cathedra tunc cathedra pestilentiae fit, quando pravum opus in apertum veniens plures corrumpit. lti habent legem in corde, sed non habent cor in lege. Legem in corde habent qui cognoscunt veritatem; cor in lege habent qui diligunt veritatem. Qui vero legem in corde habent, non cor in lege, hi portant legem, non portantur a lege; onerati
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑis mali. sunt quinq sensus corꝑis. Materia est illud in qͦ qͥsq
explet ꝓpositum praue uoluntatis. Modus fabricandi talis est.
Uisus eligit. sermo precidit: officiũ coaptat. exꝑientia componit.
Uisus ꝑtinet ad ocłm. sermo ad auditum: offitium ad manum.
exꝑientia ad olfactum & gustum. Quem in prauo oꝑe ipsa
ꝓpt̾ se actio delectat. iste in agendo gustat: quales sunt gu¬
Ia & luxuria. C un aũ ipse actus peccandi. ꝓ se ñ placet s
ꝑͥ id quod agicur aliud quod desiderat. homo consequi cup̃.
uit de longinquo olfacit. qualia sunt latrocinia e&s suet
spolia posside: neq furen limen suffod̾e. s peceuniam ob¬
tinere. Ista quinq instrumenta ñ oꝑantur in om̃i peccato.
quedam cam̃ sunt peccata. ubi om̃ia simul inueniunt᷑. Ut
est uerbi gratia. luxuria. Cum enĩ pͥmum ardorem libi¬
omis ꝑ cogitationem quis mente conceperit. ad implendam

Expanded text:
operis mali, sunt quinque sensus corporis; materia est illud in quo quisque operis mali, sunt quinque sensus corporis; materia est illud in quo quisque explet propositum pravae voluntatis. Modus fabricandi talis est: visus eligit, sermo praecidit, officium coaptat, experientia componit. Visus pertinet ad oculum, sermo ad auditum, officium ad manum, experientia ad olfactum et gustum. Quem in pravo opere ipsa propter se actio delectat, is in agendo gustat, quales sunt gula et luxuria. Cum autem ipse actus praedicandi per se non placet, sed per id quod agitur, aliud quod desiderat homo consequi cupit; iste de longe olfacit: qualia sunt latrocinium et furtuspolia possidere. Neque furem limen suffodere, sed pecuniam obtinere. Ista quinque instrumenta non operantur in omni peccato; quaedam tamen sunt peccata, ubi omnia simul inveniuntur, ut est verbi gratia, luxuria. Cum enim primum ardorem libidinis per cogitationem quis mente conceperit, ad implendam
Abbreviated transcription (Latin):
cere. Leuitatis enim est bonoꝵ commutatio. exercitatio aũ uͥtu¬
tis. multũq diu̾sa currt̃ uia. qui ꝓ nouis uet̾a abiciunt: & qui
ab inferiorib ad suꝑtora concendt̃. Qui enĩ mutationẽ querit
fastidiosus ẽ: sicut qui ꝓfectum appecit studiosus. Rectissime gͦ
incedit. qui sic ẽ. feruens ad melius. ut in bono fastidiosus ñ sit:¬
s sustineat pͥus donec posterius tempore suo apprehendat.
uĩos dM tibi psalmiste uersiculos p̾libaui:
de ꝓfunda abisso stillam modicam hauriens.
Uao DIU anima ꝑ contemplationem deo adheret. ma¬
net in patͥa: quando cogitationem suam ad t̾rena. ⁊ tͣnsico¬
ria inflectit. a pat̾a in exilium uadit. Primũ ꝑ uanitatem abit.
demde ꝑ delectationem stat. deinde ꝑ confensum sedet. ꝑ opꝰ
edificat. ꝑ desꝑationem habitat. Qui malum oꝑatur: cathedram
fabricat. In cathedra sedet. qui in malo ꝑseuerat. Instrumenta

Expanded text:
cere. Levitas enim est bonorum commutatio, exercitatio autem virtucere. Levitas enim est bonorum commutatio, exercitatio autem virtutis, multumque diversa currunt via, qui pro novis vetera abjiciunt, et qui ab inferioribus ad superiora conscendunt. Qui enim mutationem quaerit, fastidiosus est sicut qui profectum appetit, studiosus est. Rectissime ergo incedit, qui sic est fervens ad melius, ut in bono non sit fastidiosus, sed sustineat prius, donec posterius tempore suo apprehendat.issime, Psalmistae versiculos praelibavi; de profunda abysso stillam modicam hauriens.Quandiu anima per contemplationem Deo adhaeret, manet in patria, quando cogitationem suam ad terrena, et transitoria inflectit, a patria in exsilium vadit. Primum per vanitatem abit. Deinde per delectationem stat. Deinde per consensum sedet: per opus aedificat, per desperationem habitat. Qui malum operatur cathedram fabricat; in cathedra sedet qui in malo perseverat. Instrumenta
Abbreviated transcription (Latin):
nem dulcedo mentis amaricat᷑: ꝑ occupationem tranquillitas
dissipat᷑. Afflictio ẽ. qͣndo ꝓ his quȩ non ualet. ꝑ impatientiã
uritur. Occupatio ẽ. quando in his quȩ ualet agendis: ꝑ in¬
temꝑantiam agitat᷑. Ne gͥ male amaricet᷑ animus: suam im¬
possibilitatem patient̾ sustineat. Ne autẽ male occupetur¬
possibilitatem suam extra mensuram ñ extendat. Item medi¬
tatio moꝵ alia ꝯsideratione formã uiuendi diudicat. ꝓbans nec bonũ
eẽ ea quȩ ñ fiunt impatient̃ appetere: nec bonum eẽ ea. que fi¬
unt insipienter fastidire. Qui enim semꝑ quod ñ facit appetit
&̃ quod facit fastidit. nec p̾sentib fruitur. nec futuris satiatur.
In choata enim ante consummationem deserit. & in choanda
ante tempꝰ app̾hendit. ꝓpt̾ea bonuni ẽ. bono suo eẽ contentum
& p̾sentia bona suꝑuenientib bonis augere: ñ ꝓ futuris abi¬

Expanded text:
nem dulcedo mentis amaricatur. Per occupationem tranquillitas nem dulcedo mentis amaricatur. Per occupationem tranquillitas dissipatur. Afflictio est, quando pro his, quae non valet per impatientiam uritur. Occupatio est, quando in his quae valet agendis per impatientiam agitatur. Ne igitur male amaricetur animus, suam impossibilitatem patienter sustineat: ne autem male occupeturpossibilitatem suam extra mensuram suam non extendat. Item meditatio morum alia consideratione formam vivendi dijudicat probans nec bonum esse ea, quae non fiunt, impatienter appetere, nec bonum esse ea, quae fiunt, insipienter fastidire. Qui enim semper quod non facit appetit, et quod facit fastidivit, nec praesentibus fruitur, nec futuris satiatur. Inchoata enim ante consummationem deserit, et inchoanda ante tempus apprehendit. Propterea bonum est bono suo esse contentum, et praesentia bona supervenientibus bonis augere, non pro futuris abji
Abbreviated transcription (Latin):
erunt foris tantum ad speciem oꝑis. & non intꝰ ad fructũ uir¬
tutis. Q̃ audebant enim magna se facere magisquã utilia ex¬
ercere: & dilexerunt potus illa in quib uideri possent. quam
emendari. Item meditatio in morib pͥmũ considerat que de¬
biti sunt. siue ex p̾cepto siue ex uoto. & ea pͥmum agenda iudi¬
cat. quȩ sic facta habent m̾itum. ut ñ facta generent reatum.
Hȩc gͦ pͥmum facienda sunt: quȩ sine culpa dimitti ñ possunt
Post hec siquid uoluntaria exercitatione suꝑ additur. sic facien¬
dum ẽ. ut debitum ñ impediatur. Alii uolunt quod ñ debent:
qui ñ ualent. id quod debent. Alii & si ualent quod debent: uo¬
luntaria impedim̃ta adducunt. uolendo qͦd non debent. Item
meditatio morum. duo mala in bona actione p̾cipue cauen¬
da considerat: hoc est afflictionem ⁊ occupationem. Afflictio
ẽ. ad amaritudinem: occupatio ad dissipationem. Per afflictio¬

Expanded text:
erunt foris tantum ad speciem operis, et non intus ad fructum virerunt foris tantum ad speciem operis, et non intus ad fructum virtutis. Gavisi sunt enim magna se facere, magis quam utilia exercere, et dilexerunt potius illa, in quibus videri possent, quam emendari. Item meditatio in moribus primum considerat quae debita sunt, sive ex praecepto sive ex voto, et ea primum agenda judicat, quae sic facta habent meritum, ut non facta generent reatum. Haec ergo primum facienda sunt, quae sine culpa dimitti non possunt. Post haec si quid voluntaria exercitatione superadditur, sic faciendum est, ut debitum non impediatur. Alii volunt quod non debent, qui non valent id quod debent. Alii, et si valent quod debent, voluntaria impedimenta adducunt, volendo quod non debent. Item meditatio morum duo mala in bona actione praecipue cavenda considerat, hoc est afflictionem et occupationem. Afflictio est ad amaritudinem. Occupatio ad dissipationem. Per afflictio
Abbreviated transcription (Latin):
inter diem & diem iudicat. Tertio quod uidicat omnẽ diem.
Int̾ noctem & diem iudicare ẽ: mala a bonis diuidere. Incer
diem & diem iudicare ẽ: in ter bonum & melius discretio¬
nem habere. Omnẽ diem udicare ẽ: singła bona ꝓ n̾u̾to
suo estimare. Item meditatio morum. finem & directionẽ
in om̃i conu̾satione considerat. Finis ẽ ad quod tenditur. di-¬
rectio: qua facilius ꝑuenit᷑. Om̃is enĩ qui ad aliquid tendit
scd̃m aliquid cursum suum dirigit: & qui directiꝰ ꝑgit
cicuis ꝑuenit. St̃ enim quedam bona in quib etiã multũ
moueri: parum ẽ. ꝓmoueri. Alia compendioso labore: frui¬
tum magnum adducunt. Et hec gͦ disceruenda sunt. et
eligenda magis: quȩ magis que ꝓsunt. Quecũq enĩ mag̃
ꝓsunt. meliora sunt: & om̃e opus scd̃m fructum suum ui¬
dicari oportet. Multi hanc discretionem ñ habentes pluri¬
mũ laborauerunt & parum ꝓfecerunt: quoniam ocłm habu¬

Expanded text:
judicat inter diem et diem. Tertio quod judicat omnem diem. judicat inter diem et diem. Tertio quod judicat omnem diem. Inter noctem et diem judicare, est mala a bonis dividere. Inter diem et diem judicare, est inter bonum et melius discretionem habere. Omnem diem judicare, est singula bona pro merito suo aestimare. Item meditatio morum finem et directionem in omni conversatione considerat. Finis est, ad quod tenditur. Directio, qua facilius pervenitur. Omnis enim, qui ad aliquid tendit, secundum aliquid cursum suum dirigit, et qui directius pergit, citius pervenit. Sunt enim quaedam bona, in quibus etiam multum moveri parum est promoveri. Alia compendioso labore fructum magnum adducunt. Et haec ergo discernenda sunt, et eligenda magis, quae magis prosunt. Quaecunque enim magis prosunt, meliora sunt, et omne opus secundum fructum suum judicari oportet. Multi hanc discretionem non habentes, plurimum laboraverunt, et parum profecerunt, quoniam oculum habu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: sed differunt qm̃ quȩ a carne sunt frequentiꝰ surgunt
ꝓpt̾ necessitatem. Que uͦ a diabolo sunt sepꝰ oriunt᷑ pret̾ rationẽ.
Quod enim adiabolo suggeritur. sicut alienum ẽ. ab homine
ita frequent̾ alienum est ab humana ratione. ut uerbi gratia
nuꝑ saturatus famem patiatur. paulo ante in ebriatꝰ siti estu¬
et: post longam dormitionem consurgens. sompno p̾gra¬
uetur. In hoc gͦ oꝑa diaboli discernunt᷑. quoniã extranea st̃
ab homine. & aliena ab humana ratione. Oꝑa aut̃ carnis &
suggestiones eius sepius habent p̾cedentem causam. necessi¬
tatem. s quia modum & m̃suram transeunt. excrescunt in
suꝑfluitatem: ut u̾bi gr̃a. cum pꝰ famem cibus sumendus
in moderate appetitur. & pꝰ abstinentiam in sumendo edulio
m̃sura ñ tenetur. Item meditatio moꝵ triplici uiditio exer¬
cetur. Primo quod uidicat inter diem ⁊ noctem. Scd̃o quod

Expanded text:
sunt, sed differunt, quoniam quae a carne sunt, frequentius surgunt sunt, sed differunt, quoniam quae a carne sunt, frequentius surgunt propter necessitatem, quae vero a diabolo sunt, saepius oriuntur praeter rationem. Quod enim a diabolo suggeritur, sicut alienum est ab homine, ita frequenter alienum est ab humana ratione, ut, verbi gratia, nuper satiatus famem patiatur, paulo ante inebriatus siti aestuet, post longam dormitionem consurgens somno pergravetur. In hoc ergo opera diaboli discernuntur, quoniam extranea sunt ab homine, et aliena ab humana ratione. Opera autem carnis, et suggestiones ejus saepius praecedentem habent causam necessitatem. Sed quia modum et mensuram transeunt, excrescunt in superfluitatem. Ut verbi gratia cum post famem cibus sumendus immoderate appetitur, et post abstinentiam in sumendo edulio mensura non tenetur. Item meditatio morum triplici judicio exercetur. Primo quod judicat inter diem et noctem. Secundo quod
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͣndo manifeste bona ẽ. aliqͣndo manifeste mala. Que ma¬
nifeste bona est: a deo ẽ. Quȩ autem manifeste mala ẽ: siue a
diabolo. siue a carne ẽ. Isti enim tres auctores sunt omnium
suggestionum: & om̃s aspirationes quȩ in uisibilit̾ cordi adue¬
nunt. ab istis ꝓcedt̃. Item quȩ occulta sunt. aliq̃ũ bona sunt. &¬
occulta: aliquando mala & dubia. Et quȩ bona sunt. a do st̃.
que aut̃ mala sunt. uł a diabolo. uł a carne sunt. Que gͥ bona¬
sunt manifesta st̃. siue bona siue mala: a pͥma sua origine ui¬
Que autem dubia sunt in origine: ꝓbant᷑ a fine. Exitꝰ enim
manifestat. quod apͥncipio celabatur: & ꝓptẽa qui motus suoᷤᷤ
a pͥncipio iudicare non pot̃. finem inuestiget. & consũmatio¬
nem. Quȩ enuim dubia sunt. uł incerta bona sunt: uł mala
occulta. & quȩ mala sunt sicut dictum ẽ. uł a diabolo. uel a
carne sunt. & sunt mala utraq. nec differunt in eo. qd̾ mala

Expanded text:
aliquando manifeste bona est, aliquando manifeste mala. Quae maaliquando manifeste bona est, aliquando manifeste mala. Quae manifeste bona est a Deo est; quae autem manifeste mala, sive a diabolo est, sive a carne. Isti enim tres auctores sunt omnium suggestionum, et omnes aspirationes, quae invisibiliter cordi adveniunt, ab istis procedunt. Item quae occulta sunt, aliquando bona sunt et occulta, aliquando mala, et dubia. Et quae bona sunt, a Deo sunt; quae autem mala sunt, vel a diabolo, vel a carne sunt. Quae igitur manifesta sunt, sive bona sive mala, a prima sua origine judiQuae autem dubia sunt in origine, probantur a fine. Exitus enim manifestat quod a principio celabatur, et propterea qui motus suos a principio judicare non potest, finem investiget et consummationem. Quae enim dubia sunt vel incerta, bona sunt vel mala occulta. Et quae mala sunt, sicut dictum est, vel a diabolo, vel a carne sunt. Et sunt mala utraque, nec differunt in eo quod mala
Abbreviated transcription (Latin):
ata cum ꝑseueranti feruore. ad finem ꝑducantur: ut nec ꝑse¬
uerantia corpeat. nec amor cepescat. Item meditatio in morib
duplici consideratione discurrit. Intus ad famant: & forie.
Foris ad famam: intus ad conscientiam. Foris quid expediat &
quid deceat: deceat ad exemplum. ex pediat ad m̾̃itum. Nobis
ad m̾̃itum: ꝓximis ad exemplum. Intus ad conscientiam: ut sit
munda conscientia: nec accusationem patiat᷑. uł ꝓ torpore boni
uł ꝑ p̾sumptione mali. Munda aut̃ conscientia est. que nec de
p̃terito iuste accusatur. nec de p̃senti inuiste delectatur. Item in
morib meditatio considerationem suam exercet. ut om̃s motus
qui oriuntur in corde. deprehendat unde ueniant. & quo tendãt.
Unde ueniant scđm origiuem: quo tendant scđ̃m finem. Om̃is
enĩ motus de aliquo ẽ. & ad aliquid. Motus gͥ cordis aliq̃n mani¬
festam hñt originem. aliqñ occultam. & que manifesta est

Expanded text:
ata cum perseveranti fervore ad finem perducantur, ut nec perseata cum perseveranti fervore ad finem perducantur, ut nec perseverantia torpeat, nec amor tepescat. Item meditatio in moribus duplici consideratione discurrit, intus et foris. Foris ad famam, intus ad conscientiam. Foris quid deceat, et quid expediat: deceat ad exemplum, expediat ad meritum: nobis ad meritum, proximis ad exemplum. Intus ad conscientiam, ut sit munda conscientia, nec accusationem patiatur, vel pro torpore boni, vel pro praesumptione mali. Munda autem conscientia est, quae nec de praeterito juste accusatur, nec de praesenti injuste delectatur. Item in moribus meditatio considerationem suam exercet, ut omnes motus qui oriuntur in corde deprehendat, unde veniant et quo tendant. Unde veniant secundum originem, quo tendant secundum finem. Omnis enim motus de aliquo est, et ad aliquid. Motus igitur cordis aliquando manifestam habent originem, aliquando occultam, et quae manifesta est
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ cẽ potest quomodo debet: nisi ad id ad quod debet. In eo ad
quod debet rectus: & quomodo debet sincerus. In cogitationib
considerandum: ut sint mundȩ. & ordinate. Munde sunt qnͣdo
neq de malis affectionib generant᷑: neq malas generant affec¬
tiones:. Ordinate sunt quando rationabilit̾. hoc s̃. suo tempore
adueniunt. Tempore enim ñ suo etiam bona cogitare sine uitio
ñ ẽ: ut in lectione de oratione. & in oratione de lectione. In oꝑibꝰ
considerandũ ẽ. pͥmum: ut bona intentione fiant. Bon̾a inten¬
tio est que simplex ẽ. & recta. Simplex sine malitia: recta
sine ignorantia. Que enin sine malitia ẽ. telum ht̃: s que¬
in ignorantia ẽ. scđm scientiam ñ ht̃. Itaq intentionem opor
tet eẽ. & rectam ꝑ discretionem: & simplicem ꝑ benignitatẽ.
s c̃o in oꝑib consid̾andum ẽ. ut ex recta intentione incho¬

Expanded text:
autem esse potest quomodo debet, nisi ad id ad quod debet. In eo ad autem esse potest quomodo debet, nisi ad id ad quod debet. In eo ad quod debet rectus, et quomodo debet sincerus. In cogitationibus considerandum, ut sint mundae et ordinatae. Mundae sunt, quando neque de malis affectionibus generantur, neque malas generant affectiones. Ordinatae sunt, quando rationabiliter, hoc est tempore suo adveniunt. Tempore enim non suo etiam bona cogitare sine vitio non est, ut in lectione de oratione, et in oratione de lectione. In operibus considerandum est primum, ut bona intentione fiat. Bona intentio est, quae simplex est, et recta. Simplex sine malitia. Recta sine ignorantia. Quae enim sine malitia est, zelum habet. Sed quae ignorantia est secundum scientiam, zelum tet esse et rectam per discretionem, et simplicem per benignitatem. Secundo in operibus considerandum est, ut ex recta intentione incho
Abbreviated transcription (Latin):
Incropologia meditatio oꝑatur quem fructum dicta afferant.
ex quirens quid faciendum insinuent. uł quid doceant ẽẽ. uitan¬
dum. Quid ad eruditionem. quid ad exhortationem. quid ad
consolationẽ. quid ad t̾rorem scͥpture lectio ꝓponat: quid ad in¬
telligentiam uirtutis illuminet. Quid nutriat affectionem.
Quid formam uiuendi ad iter uirtutis edoceat. Meditatio in
morib scđm affectus & cogitationes & oꝑa. In affectib consi¬
dandum ẽ. ut sint recti. sinceri. hoc ẽ. ad id ad qͦd debent esse.
⁊ quomͦ debent eẽ. Diligere enim quod ñ oportet. malum est.
& similiter quod diligere oportet. diligere quomͦ non oportet.
malum ẽ. Itaq bonus affectus ẽ. qui ẽ. ad id ad quod debet eẽ:¬
& quomͦ debet. Amon sororem dilexit. & erat affectus ad qͦd
debuit : s quia male dilexit: non erat quomͦ debuit. Igit᷑ af¬
fectus eẽ pot̾ ad id ad quod debet: & non quomͦ debet. Nunqͣm

Expanded text:
In tropologia meditatio operatur quem fructum dicta afferant, In tropologia meditatio operatur quem fructum dicta afferant, exquirens quid faciendum insinuent, vel quid doceant esse vitandum; quid ad eruditionem, quid ad exhortationem, quid ad consolationem, quid ad terrorem scripturae lectio proponat, quid ad intelligentiam virtutis illuminet, quid nutriat affectionem, quid formam vivendi ad iter virtutis edoceat. Meditatio in moribus secundum affectus, et cogitationes, et opera. In affectibus considerandum est ut sint recti, sinceri, hoc est ad id ad quod debent esse, et quomodo debent esse. Diligere enim quod non oportet malum est, et similiter quod diligere oportet, diligere quomodo non oportet, malum est. Itaque bonus affectus est, quando est ad id, ad quod debet et quomodo debet. Amnon sororem dilexit, et erat affectus ad quod debuit, sed quia male dilexit, non erat quomodo debuit . Igitur affectus esse potest ad id, ad quod debet et non quomodo debet. Nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
uoto. De cet̾is siquid suꝑ erogat᷑. redditur. si nichil: ñ imputatur.
Item meditatio est inlectionẽ. quomͦ sint que sciunt᷑. quia sunt. &
meditatio. excogitatio consilii. quomͦ impleant᷑ que sciunt᷑. quia
inutilit̾ sciuntur. nisi impleant᷑. Item meditatio in lectione ẽ.
triplicis considerationis: scd̃m ystoriam. allegoriam. tropologiã.
S cd̃m hẏstoriam ẽ: qñ eoꝵ que facta sunt rationem uł querimꝰ.
uł admiramur. suis temporib & locis. & modo congruo ꝑfectam.
In hac consideratio diuinoꝵ iuditiorum meditantẽ exercet.¬
que nullis temporib recta defuerunt & iusta. quib factum
factum est quod oportuit: & reddicũ quod iustum fuit. Scd̾m
allegoriam. meditatio oꝑatur in dispositione p̾cedentiũ. fut᷑or
significationem attendens mira ratione & ꝓuidentia coaptatã.
sicut oportuit ad intelligentiam & fid̃i formam fabricandam.

Expanded text:
voto; de caeteris si quid supererogatur redditur, si nihil non imputatur. voto; de caeteris si quid supererogatur redditur, si nihil non imputatur. Item meditatio in lectione est, quomodo sint quae sciuntur quia sunt, et meditatio excogitatio consilii quomodo implentur quae sciuntur, quia inutiliter sciuntur nisi impleantur. Item, meditatio in lectione est triplicis considerationis. Secundum historiam, allegoriam, tropologiam. Secundum historiam est, quando eorum quae facta sunt rationem vel quaerimus, vel admiramur suis temporibus, et locis, et modo congruo perfectam. In hac consideratio judiciorum divinorum meditantem exercet,quae nullis temporibus recta defuerunt et justa, quibus factum est quod oportuit, et redditum quod justum fuit. Secundum allegoriam meditatio operatur in dispositione praecedentium, futurorum significationem attendens mira ratione et providentia coaptatam sicut oportuit ad intelligentiam, et fidei formam fabricandam.
Abbreviated transcription (Latin):
scͥpturis meditatio. ẽ. quomͦ scire oporteat. Exemplum scͥp¬
tum ẽ. Neclina amalo: & fac bonum. Accedit meditatio
quia nisi prius mala recedant: non adueniunt bona. Ratio:
sicut prius mala germina eradicant᷑. postea plancantur bona.
Item quare dixit declina amalo: quia in itinere occurrunt. Itẽ
declina: quia ubi fortitudine resistere ñ possumꝰ. consilio &
ratione decliuando euadimus. Item declinamus mala. uitan¬
do mat̾iam peccati: ut ꝓ suꝑbia diuitias. ꝓ incontinentia a¬
bundantiam. ꝓ concupiscentia spẽm carnis. ꝓ inuidia & con¬
tentione uitanda. amorem possessionis. Hoc ẽ. declinare. Itẽ
si quem ad modum omne malũ declinandũ precipitur. sic om̃e
qui ñ omne bonum facit. reus ẽ. S si sic ẽ. quis ñ ẽ. reus: Ergo
ab om̃i malo declinare iubeniur. Bona aũ quedam st̃ necessita¬
tis. quedam uoluntatis. Necessitatis sunt : quȩ sunt in p̾cepto. &

Expanded text:
Scripturis meditatio est, quomodo scire oporteat. Exemplum scripScripturis meditatio est, quomodo scire oporteat. Exemplum scriptum est: Declina a malo, et fac bonum . Accedit meditatio quia nisi prius mala recedant, non adveniunt bona. Ratio, sicut prius mala germina eradicantur, postea plantantur bona. Item quare dixit: Declina a malo? Quia in itinere occurrunt. Item declina, quia ubi fortitudine resistere non possumus, consilio et ratione declinando evadimus. Item declinamus mala vitando materiam peccati, ut pro superbia, divitias, pro incontinentia abundantiam, pro concupiscentia speciem carnis, pro invidia et contentione vitanda amorem possessionis. Hoc est declinare. Item, si quemadmodum omne malum declinandum praecipitur, sic omne e bonum facit, reus est. Sed si sic est quis non est reus? Ergo ab omni malo declinare jubemur. Bona autem quaedam sunt necessitatis, quaedam voluntatis. Necessitatis sunt quae sunt in praecepto et
Abbreviated transcription (Latin):
EbITATIO est frequens cogitatio.
modũ. & causam. & rationem uniꝰ cuiꝰq rei inuestigans.
Modum quid sit. Causam qͣre sit. Rationem qͦmͦ sit. Ta st̃ gn̾a
meditationum. Unũ in creaturis. Unũ in scͥpturis. Ynũ in mo¬
rib. Primũ surgit ex admiratione. Scdm ex lectione. Terciũ
ex circumspectone. In pͥmo ad miratio questionẽ gn̾at. q̃stio
inuestigationem. inuestigatio inuer ꝑa.Itionẽ. Admiratio
ẽ. dispotionis. questio causȩ. inuesti Iuit gatio rationie
Dispotio ẽ: in celo cuncta equalia. in t̾ra alta & depressa. Pro
hac admiratio. Causa. ꝓpt̾ uitam t̾renam t̾ra: ꝓpt̾ uitã cȩ̨lestẽ
cȩlum. Pro hac questio. Ratio. qualis t̾ra: talis uita t̾rena:
quale cȩlum: talis uita celestis. Pro hac inuestigatio. In lec¬
tione aut̃. sic considerandũ. Primũ lectio. ad cognoscendã
u̾itatem mat̾iam ministrat. meditatio coaptat. oratio sub¬
leuat. oꝑatio componit. contemplatio in ipsa exultat. I

Expanded text:
editatio est frequens cogitatio modum, et causam et rationem uniuscujusque rei investigans; modum quid sit, causam quare sit; rationem quomodo sit. Tria sunt genera meditationum, unum in creaturis, unum in scripturis, unum in moribus. Primum surgit ex admiratione, secundum ex lectione, tertium ex circumspectione. In primo admiratio quaestionem generat, quaestio investigationem, investigatio inventionem. Admiratio est dispositionis, quaestio causae, investigatio rationis. Dispositio est in coelo cuncta aequalia, in terra alta et depressa: pro hac admiratio. Causa, propter vitam terrenam terra, propter vitam coelestem coelum: pro hac quaestio. Ratio, qualis terra, talis vita terrena; quale coelum, talis vita coelestis: pro hac investigatio. In lectione autem sic considerandum. Primo lectio ad cognoscendam veritatem materiam ministrat, meditatio coaptat, oratio sublevat, operatio componit, contemplatio in ipsa exsultat. In
Abbreviated transcription (Latin):
num: qui boni adhuc ñ attigit exꝑimentũ. Idem ẽ. qd̾ alibi
dr. Scrucamini scͥpturas. Quasi unicuiq diceret᷑. Experire
& disce. fac & intellige. Faciendo meliꝰ quam loquendo i¬
uestigas. Cum exꝑtus fueris: tunc fidenter diuidicas. Necesse
ẽ. gͦ. ut si nondũ agnita cognosce̾ cupimꝰ. inhis qͣ iã cognouunꝰ
torpentes ñ simus: quia quisqͥs timorem dĩ. ñ custodit. ut
bonũ quod pot̾ faciat. ille ñ solum maiora dona ꝑciꝑe dignꝰ
ñ ẽ. s eo ipso etiam pͥuari qͦd iam ꝑceꝑat. Si gͥ iudei iccirco
uiam pacis. hoc ẽ xp̃m cognosce̾ non potuerint. quia timo¬
rem dei in custodiendo mandata eius ante ocłos hab̾e nolu¬
erunt: patent̾ nob̃ ostendit᷑. quod ꝑ exꝑimentũ boni oꝑis
aptisũme ꝑuenit᷑ ad agnitionem ueritatis. S adhuc testi¬
moniũ psalmiste quod supra positum ẽ. ad moralem intel¬
ligentiam adaptare uolumus: ut in eo ñ solum doctrine

Expanded text:
num qui boni adhuc non attigit experimentum. Idem est quod alibi num qui boni adhuc non attigit experimentum. Idem est quod alibi dicitur: Scrutamini Scripturas . Quasi unicuique diceretur: Experire, et disce; fac, et intellige, id est faciendo melius quam loquendo investigas; cum expertus fueris, tunc fideliter dijudicas. Necesse est ergo ut, si nondum agnita cognoscere cupimus, in iis quae jam cognovimus torpentes non simus, quia quisquis timorem Dei non custodit, ut bonum quod potest faciat, ille non solum majora dona percipere dignus non est, sed eo ipso etiam privari quod jam perceperat. Si igitur Judaei idcirco viam pacis, hoc est Christum cognoscere non potuerunt, quia timorem Dei, in custodiendo mandata ante oculos habere noluerunt, patenter nobis ostenditur, quod per experimentum boni operis apertissime pervenitur ad agnitionem veritatis. Sed adhuc testimonium Psalmistae, quod supra positum est, ad moralem intelligentiam adaptare volumus, ut in eo non solum doctrinae,
Abbreviated transcription (Latin):
ocłos non habebant: & ideo uiam pacis hoc ẽ. xp̃m non
agnoscebant. Dicat᷑ si crederetis moysi. credẽtis forsitan &
michi. Quasi diceret᷑. Si seruassetis legem: intelligeretis ue¬
ritatem. Si audiuissetis preceptorem: agnosceretis salua¬
torem. Scio quidem qͦd me dm̃ cognoscẽ non pot̾. qui a me
illuminatꝰ non ẽ: & ideo uos non creditis. qui a ame illu¬
minati ñ estis. Ego aut̃ iccirco uos ad me agnoscendum ñ il¬
lumino. quia urãm contumatiã & p̾uaricationem scio: & digñ
ẽ. ut me p̃sentem iam ñ cognoscatis. cuiꝰ p̃cepta priꝰ ad uos ꝑ moy¬
sen missa seruare noluistis. Audiant hoc illi qui p̾cepta dei
ñ custodiunt. & tam̃ secreta dĩ se comp̃hend̾e posse p̾sumunt:
audiant qͦd dr̃. Si crederetis moysi: credetis forsitan & michi.
Hoc ẽ. enim aꝑte dicẽ. Habecote exꝑim̃tũ uirtutis: si habe
uultis aguitionem u̾itatis. Neq enim pot̾ ꝑfecte cognosc̃ẽ bo¬

Expanded text:
oculos non habebant, et ideo viam pacis, hoc est Christum, non oculos non habebant, et ideo viam pacis, hoc est Christum, non agnoscebant, dicatur: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Ac si diceret: Si servassetis legem, intelligeretis veritatem. Si audivissetis praeceptorem, cognosceretis Salvatorem. Scio quidem quod me Deum cognoscere non potest, qui a me illuminatus non est. Et ideo vos non creditis, quia a me illuminati non estis. Ego autem idcirco vos ad me cognescendum non illumino, quia vestram contumaciam et praevaricationem scio; et dignum est ut me praesentem jam non cognoscatis cujus praecepta, prius ad vos per Moysem missa, servare noluistis. Audiant hoc illi qui praecepta Dei non custodiunt, et tamen secreta Dei se comprehendere posse praesumunt. Audiant quod dicitur: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi. Hoc est enim aperte dicere: Habetote experimentum virtutis, si habere vultis agnitionem veritatis. Neque enim potest perfecte cognoscere bo