comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sicut possemus dattm diuinitus ł intellgerem ꝓ
uł certecrederemus autsi hoc propterea scriptura
nontacuit neanimam quoq: sicut hominis carne
deterra factam esse puttiremus debuit & demulie¬
risanima noniticeri neputtr&ur extraduce si hoc
uerum nonest qua propter ideo cricitum est in qui¬
unt quod in cius faciem flauerit ds̃ quia illudest
uerum quod & cinima ex homine propigattiest
Huic suspicioni facile occurritur. Sienim propte¬
rea puttnt animam mulieris exanima uiri factã
quia non scriptum est quod inmulieri fecciem fla¬
uerit ds̃ curcredunt ex uiro animatam feminam
quando neid quidem scriptum est undẽ sids̃ om̃ sani¬
mas hominum uascentium sict primam facit pp¬
terea scriptura decliis cticuit qm̃ posset quod inupa
factum com memoratum est &iam deccteris prudot᷑
intellegi litiq sio portuit nosperbanc scripturam
dehacre aliquid ad moneri magis si aliquid aliud

Expanded text:
sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus sicut possemus, datam diuinitus uel intellegeremus uel certe crederemus, aut, si hoc propterea scriptura non tacuit, ne animam quoque sicut hominis carnem de terra factam esse putris anima non taceri, ne putaretur ex traduce, si hoc verum non est. Quapropter ideo tacitum est, inquiunt, quod in ejus faciem flaverit Deus, quia illud verum est, quod et anima ex homine propagata est. 2. Huic suspicioni facile occurritur. Si enim propterea putant animam mulieris ex anima viri factam, quia non scriptum est quod in mulieris faciem flaverit Deus; cur credunt ex viro animatam feminam, quando ne id quidem scriptum est? Unde si Deus omnes animas hominum nascentium, sicut primam, facit, propterea Scriptura de aliis tacuit, quoniam posset quod in una factum commemoratum est, etiam de caeteris prudenter intelligi. Itaque si oportuit nos per hanc Scripturam de hac re aliquid admoneri, magis si aliquid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
em quidem ordo ipseuidetur ex poscere ut depec¬
ito primis hominis disseramus sed quia de
arne mulicris quem ad modum fctasit scrip¬
ura marrauit Tacuit autem de cnima multo
magis nos fecit intentos ut dehoc diligentius in¬
uiramus quonam modo refelli possint siueã
pssint quicredunt animam decinima hominis
sicut decarne carnem fieri a parentibus infilios
utriusq rei trans fusis feminib: hinc enimpri¬
nitus ad hoc mouentur ut dicant quod unam am¬
nam ds̃ fecerit sufflando in faciem hominis quẽ
epuluere finxerat ut exilla iam cetere crearent᷑
pime hominum sicut exllius carne omniscuã
cua & illequidem undehabuerit corpus unde
omam diccum est corpus uidelic& puluerem
ae animam uero flectum dĩ atilla dcillius la
cumsa ctediccit᷑ nondicit quodeam ds̃flan
imilit animauerit tmquam utrumq dcillo
bres taoisst quiiam fuerat animatus aute imta¬
rio portuit inquiunt &diam deonmauiri atcam

Expanded text:
m quidem ordo ipse videtur exposcere ut de peccato primi hominis disseramus; sed quia de carne mulieris, quemadmodum facta sit, scriptura narrauit, tacuit autem de anima, multo magis nos fecit intentos, ut de hoc diligentius inquiramus, quonam modo refelli possint siue non possint, qui credunt animam de anima hominis sicut de carne carnem fieri a parenutriusque rei transfusis seminibus. Hinc enim primitus ad hoc moventur, ut dicant quod unam animam Deus fecerit, sufflando in faciem hominis, quem de puluere finxerat, ut ex illa iam ceterae crearentur animae hominum sicut ex illius carne omnis etiaEua. et ille quidem unde habuerit corpus, unde animam, dictum est: corpus uidelicet puluerem terrae, animam uero flatum dei; at illa de illius latere cum facta dicatur, non dicitur quod eam deus flando similiter animauerit, tamquam utrumque de illo ductum sit, qui iam fuerat animatus. aut enim taceri oportuit, inquiunt, etiam de anima uiri, ut eam,
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit quem nemohominum uidit necuidere
potest quia filius uisus sit ante acceptũ serui for¬
mam &iam ꝑipsam substantiam suam queimpie¬
tas ꝓcul accitholicis m̃ tib reppellenda est sed
de hoc plenius alias sidño placuerit disseremus
Nunc terminato isto uolumine id quod sequitur quo¬
modo sit mulier ex uirisuae latere creata in consequor¬
di scparandum est:¬

Expanded text:
dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere dictum sit: quem nemo hominum uidit nec uidere potest, quia filius uisus sit ante acceptam serui formam etiam per ipsam substantiam suam: quae inpietas procul a catholicis mentibus repellenda est. sed de hoc plenius alias, si domino placuerit, disseremus; nunc terminato isto uolumine id, quod sequitur, quomodo sit mulier ex uiri sui latere creata, in consequenti sperandum est
Abbreviated transcription (Latin):
quein animas scãs setrans fort exalico tempore cũ
ipsius nullus sit motus in tempore si aut̃ ad cum mo¬
dum ad amiustus erat uteiadhuc iustus eẽt alte¬
rius creciture sanctioris & sapientioris auctoritas
ꝑquã cognoscer& dĩ uoluntatem atq uissionem sic̃
nob ꝓphecȩ sicut ipsis angeli cur ambigimus por
aliquã cius modi creaturam eiẽẽ locutum dm̃ tilib
uocum signis quein tellegere poss&. Illud enim qdđ
postea scriptum est cum peccissent eos audisseuoã
dñidĩ ambulantis in paradiso quia non ꝑ ipsam dĩ
sub sitintiam sed per subditã eicrea turam factun
est nullo modo dubitat qui fidem catholicam sapt
Adhocenim &ciliquanto latius de hacre disserer
uoluit quia nonnulli hereticpitant substantiã
filuidĩ pullo assũpto corpore perscipsã esse uisibile
& id eo antequã ex uirgine corpus acciper& ipsĩ
ui sum eẽ patrib opinant᷑ tam quã desolo dõ pare

Expanded text:
quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam creaturam ei factum est, nullo modo dubitat qui fidem catholicam capit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo assumto corpore per se ipsam esse uisibilem; et ideo, antequam ex uirgine corpus acciperet, ipsum uisum esse patribus opinantur, tamquam de solo deo patre
Abbreviated transcription (Latin):
crecindas sed &iam in luminandas cũ iam poss̃
capere locutionem suã qualis est in uerbo eius qđ
in principio erat apud dm̃ & ds̃ erat uerbum per
qđ facta sunt om̃a. Illis aut̃ quieam capereñ
possunt cumloquit̃ ds̃ nonnisi ꝑ creaturam loqui¬
tur aut taatum modo spiritilẽ siue in somnis
siue in exttisi similitudine rerum corporalium
aut &iam ꝑ ipsam corporalem dumsensib corpo¬
reis uł aliqua species appar& iđ insonant uoces
Siergo adamtilis erat ut poss& capere illamlo¬
cutionem dĩ quã mentib angelicis ꝑ suam p̃b&
substantiam pondubi tandum est quod eiusm̃¬
tem ꝑ tempus mouerit miro & ineffabilimodo
ponmotus ipse ꝑ tempus eiq: utile acsalubre p̃¬
ceptum ueritatis in pressent & que trans gres¬
soripena deberetur etupsa in effabilit̃ uerita¬
te monstrauerit sicut audiunt᷑ uel uidentur
om̃a bona p̃cepta in ipsa in commnuctibili sapientia

Expanded text:
creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis impresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia,
Abbreviated transcription (Latin):
mobilon sed inopere diuinae prouidentiae istci
coroscere non in illo opere quo naturas creat
sedin illo quo intrinsecus creaturas crecias &iã¬
intrinsecus administrat cũ sitipse ullo locorũ
uł interuallo uł spatio in commutabili excellen¬
tiq: potentia & interior omni requia in ipsor̃
om̃a & exterior omni requia ipseest suꝑ om̃a
item pullo temporum uł int̃uallo uł spatio in¬
commuł tibili agernittite & antiquior estomi¬
bus quia ipseest anteom̃a & xouior om̃ibus
mus dicentẽ scripturã It precepit dñs ds̃ adȩ
dicons. Ab omni ligno quod est in paradiso esca
edes deligno autem cognoscendibonum & malũ
ponman ducabitis deillo: Quadiae aut̃ ederi¬
tishabeo morte moriomini. si modum querimus
quomodo ista locutus sit ds̃ modus quidem ipse
a nobis propriae cum conprehendinon potest
Certis sime tame tenere debemus đm aut persuã
ad spiritalesuero atq intellectuales non solũ

Expanded text:
mobilem, sed in opere divinae providentiae ista mobilem, sed in opere divinae providentiae ista cognoscere; non in illo opere quo naturas creat, sed in illo quo intrinsecus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse, nullo locorum vel intervallo vel spatio, incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est super omnia. Item nullo temporum vel intervallo vel spatio, incommutabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et novior omnibus, ntem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, esca edes, de ligno autem cognoscendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suamad spiritales uero atque intellectuales non solum
Abbreviated transcription (Latin):
gaudent indõ & quod ꝑspectis &iam in cis ipsis
om̃ibus creturis undiq gracias agit laudatq:
crecitorẽ. quod aut̃ attin& ad creature angelice
actionem perquam uniuersarum rerum gene¬
rib maxime que humano prouidentia dĩ pro¬
spicitur ipsa ex trinsecus adiuuat & perillauisa
que similia sunt corporalibus & peripsa corpora
que tingelice subiacent potestati: quecumta sint
nitateueritate uoluntate semꝑidem xecpertẽ¬
pus nec permotum locus mou& ꝑtempus crecitu
ramspirictilem mou& &iam ꝑ tempus & locum
crecturam corponralem ut eo motu naturas quas¬
alex intrinsecus substituit &iam alex intrinsecus
administret ꝑ uolun tates sibi subdittis quasꝑ
dita que pertempus & locum mouet eo tempore
acloco cuius ratio in ipsodõ uicti est sine tempore
acloco. Cumergo tale aliquid ds̃ agit ñdebe¬
mus opinari cius substantiã quads̃ est tempo¬
ribus locis quemu tabilem aut pertempora & loca

Expanded text:
gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeque humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec per locum motus mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corporalem, ut eo motu naturas, quas intrinsecus substituit, etiam extrinsecus administret et per uoluntates sibi subditas, quas pdita, quae per tempus et locum mouet, eo tempore ac loco, cuiac loco: cum ergo tale aliquid Deus agit, non debemus opinari ejus substantiam qua Deus est, temporibus locisque mutabilem, aut per tempora et loca
Abbreviated transcription (Latin):
aut corporalib: instrumentis adfixam uequep er
uoces corporalib: aurib: consonantes nequeꝑcorpo¬
rum similitudines quales in spũ imaginaliter fiunt
& hocgenus uisionẽ quam ui sincerius fiat quam
sunt ea que animo ꝑsensus corpors nuntiant ccuñ
quia simile est eis itt uecum fit discerni ab eis aut
omnino non possit aut certeuix & rarissime pos¬
sit & quia exterius est quam illud quodinipsa in¬
commuttibilem ucritatem mensrationalis &incel¬
lec tualis hatuctur eiqueluce dchis om̃ib iudict
interilla queex trinsecus fiunt arbitror eẽ depu¬
ctndum. crecitura ergo spiricalis & intellectualis
ꝑfecta & beata qualis angelorum est sicutdix
quantum attin& adscipsam quosit scipiens que¬
h acbettasit non nisi intrinsecus adiuuatur a&er¬
nitate ueritate caritate creatoris Ix trinsetus
uero si adiuuari dicenda est eofortasse solo ad¬
iuuatur quod inuicem uident. & desua soci&ate

Expanded text:
 instrumentis adfixam neque per  instrumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spet hoc genus visionum, quamvis interius fiat quam sunt ea quae animo per sensus corporis nuntiantur; tamen quia simile est eis, ita ut cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit, aut certe vix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud quod in ipsa incommutabili veritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate
Abbreviated transcription (Latin):
pus aut̃ ꝑ tempus alocum quantum eorum con¬
euit actioni &idoo ds̃biꝑtito prouidentiac suae
ꝓere preest uniuerse ertacurat naturis ut fiant
uoluntitibus iutem utsinc suo ius su tiel permis su
nhil faciant: natura igitur uniuorsitatis corpora¬
lis non a diuuat̃ extrinscus corporalit̃ neque enĩ
est extra eam ullum corpusalioqui non est uniuer¬
situs intrinsecus autem adiuuatur incorporaliter
adiuuantꝰ uł potius fiunt ut xaturae sint &extrinꝰ¬
secus corporalit̃ quosemelius habeant sicut alim̃tis
agricul tura medicina & quecum que etam ador¬
natum fiunt ut nonsolum salue acfecundiores
uerum &iam decentiores sunt spiritalis aut̃ crec¬
tainatura si ꝑ fecta atq becita est sicut angelo¬
rum scorum quantum attina adscipsam quosit
sapiens que sit non nisi in crinsecus incorporaliter
adiuuatur intusei quippe loquiturds̃ miro & in¬
effabilimodo ueque ꝑscripturam temporalibus¬

Expanded text:
corpus autem per tempus et locum, quantum eorum concorpus autem per tempus et locum, quantum eorum congruit actioni. et ideo deus bipertito prouidentiae suae opere praeest uniuersae creaturae suae, naturis, ut fiant, uoluntatibus autem, ut sine suo iussu uel permissu nihil faciant. Natura igitur uniuersitatis corporalis non adiuuatur extrinsecus corporaliter. neque enim est extra eam ullum corpus; alioquin non est uniuersitas. intrinsecus autem adiuuatur incorporaliadiuuantur, uel potius fiunt, ut naturae sint, et extrinsecus corporaliter, quo se melius habeant, sicut alimentis, agricultura, medicina et quaecumque etiam ad ornatum fiunt, ut non solum saluae ac fecundiores, uerum etiam decentiores sint. Spiritalis autem creata natura si perfecta atque beata est, sicut angelorum sanctorum, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque sit, nonnisi intrinsecus incorporaliter adiuuatur. intus ei quippe loquitur deus miro et ineffabili modo neque per scripturam corporalibus
Abbreviated transcription (Latin):
naturalia sunt &iam malis uoluntatib subdite
id est corporib Nam inscipsis male uoluncates
abent̃ interiorem poenam suam ccnden ipsam inĩ¬
quittitem suam ac perhoc sublimib: angdis dõ sub¬
dite fruentib: & dõ seruientib subdite est omnis
uatura corporea. om̃is in rationabilis uiti om̃isuo¬
untas uł infirma uł parua ut hoc desubditis uel
um subditis agant quod naturae ordo possit inom¬
dib: iubente illo cui subiecta sunt om̃a ꝓ indeillim
llo ueritatem in commuttbilem uident & scđm cã
uas dirigunt uoluntates fiunt ergo illi participer
a&̃ nittitis ueritatis uoluntatis eius semꝑ sine tem¬
pore a loco mouent᷑ aut̃ eius imperio &iam tempo¬
liter illo nontem poraliter moto: peclto uttibei:
intem platione resiliant aut defluant sed simul¬
lum sine loco actempore contemplant᷑ &cius
nferiorib: iussa ꝑficiunt mouentesse ꝑtempus

Expanded text:
naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, naturaliter sunt etiam malis uoluntatibus subditae, id est in corporibus. nam in se ipsis malae uoluntates habent interiorem poenam suam eandem ipsam iniquitatem suam. Ac per hoc sublimibus angelis deo subdite fruentibus et deo beate seruientibus subdita est omnis natura corporea, omnis inrationalis uita, omnis uoluntas uel infirma uel praua, ut hoc de subditis uel cum subditis agant, quod naturae ordo poscit in omnibus iubente illo, cui subiecta sunt omnia. proinde illi in illo ueritatem incommutabilem uident et secundum eam suas dirigunt uoluntates. fiunt ergo illi participes aeternitatis, ueritatis, . uoluntatis eius semper sine tempore et loco; mouentur autem eius imperio etiam temporaliter illo non temporaliter moto, nec ita, ut ab eius contemplatione resiliant aut defluant, sed simul et illum sine loco ac tempore contemplantur et eius in inferioribus iussa perficiunt, mouentes se per tempus,
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrium ille aut̃ quibus dedit potontiores ac su¬
periores sunt ille nature que non habent uolunta¬
tem sub ditesint necesse est illis que habent & hoc
ordinatione crecitoris quinum quam ltapunit
uoluntatem malam ut nature ꝑ imat dignitatẽ
cumigitur omne corpus & om̃is anima in rationa¬
lis non habecit uoluniatis arbitrium subditi ista
uec om̃a sed sicut distribuit iustitia crectoris ergo
dĩ prouidentia regons atque administrans uniuer
sam creaturam &naturas & uoluncates. Naturas
utsint : uoluntates autem ut nec infructuose bone
nec inpunite male: subdit primitꝰ om̃a sibi deinde
crecituram corporalem creaturae spiritadi in¬
rationalem ratio nali terrestrem caelesti femine:
ma sculinite minus ualentem ualentiori: indigen¬
tiorem copiosiou inuoluntatib: autem bonassibi
ceteras uero ipsas seruientib sibiuthocpatiatur
uoluntasmala quod ex iussum dĩ fecerit bona siue
ꝑscipsam siue permalam in rebus dumttxat que

Expanded text:
arbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac suarbitrium, illae autem, quibus dedit, potentiores ac superiores sunt, illae naturae, quae non habent uoluntatem, subditae sint necesse est illis, quae habent, et hoc ordinatione creatoris, qui numquam ita punit uoluntcum igitur omne corpus et omnis anima inrationalis non habeat uoluntatis arbitrium, subdita istauntatis, nec omnibus omnia, sed sicut distribuit iustitia creatoris. ergo dei prouidentia regens atque admisam creaturam, et naturas et voluntates, naturas ut sint, uoluntates autem, ut nec infructuosae bonae nec inpunitae malae sint, subdit primitus omnia sibi, deinde creaturam corporalem creaturae spiritali, inrationalem rationali, terrestrem caelesti, femineam masculinae, minus ualentem ualentiori, indigentiorem copiosiori, in uoluntatibus autem bonas sibi, ceteras uero ipsis seruientibus sibi, ut hoc patiatur uoluntas mala, quod ex iussu dei fecerit bona, sine per se ipsam sine per malam, in rebus dumtaxat, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sicutiest incorporcam cogitare cuionim pon facli
occurrat quod lo cam non mouectur que ꝑlocis
spatia non distenditur : Quid quid aut̃ perlocis
spatia distendit̃ corpus est hac perhoc conse¬
quens est ut anima ꝑlocum moueri nonputetus
sicorpus nonet credatur : sed ut dicere coeperon
si decipima hocquisq nonuult credere ponm
mis surgendus est substantiam uero dĩ nisiere
dat ecꝑtempus Nec ꝑlocum moueri nondũ
ꝑfecte incommutabilẽ credit uerum quiaom¬
pino incommutabilis est illanatura trinita¬
tis &obhoc illa acerna ut cialiquid coaaernĩ
cẽ non possit ipsa apud scipsam & inscipsa sineullo
tempore acdo co mouet. ttmen pertempus & locum
sibi subditam creaturam natura creans bonitaate.
uoluntates ordinans potestate : ut nacuris pulla
sit que non ab illosit in uoluncatib: autem ꝓullabo¬
nasit cui non prosit. nulla mala sit quaben euti non
possit sed quia nonom̃ib: naturis dedit uoluntatis

Expanded text:
sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile sicuti est incorpoream cogitare; cui enim non facile occurrat, quod per locum non moneatur quae per loci spatia non distenditur P quidquid autem per loci spatia distenditur, corpus est; ac per hoc consequens est ut anima per locum moueri non putetur, si corpus non esse creditur - sed, ut dicere coeperam, si de anima hoc non uult quisque credere, non nimis urguendus est; substadat nec per tempus nec per locum moueri, nondum perfecte incommutabilem credit. Uerum quia omnino incommutabilis est illa natura trinitatis et ob hoc ita aeterna, ut ei aliquid coaeternum esse non possit, ipsa apud se ipsam et in se ipsa sine ullo tempore ac loco, mouet tamen per tempus et locum sibi subditam creaturam, naturas creans bonitate, uoluntates ordinans potestate, ut in naturis nulla sit, quae non ab illo sit, in uoluntatibus autem nulla bona sit, cui non prosit, nulla mala sit, qua bene uti non possit. sed quia non omnibus naturis dedit uoluntatis
Abbreviated transcription (Latin):
tutites suas quibus occupent spatia lo corũ suorun
quantomagis ipse anime nutus cui menbra delo¬
uiunt ut quod placuerit figuratur undeid quod
mouendum est innitatur cum anima nonsitpa¬
tura corporeaa peclocaili spatio corpus impleat
sicut aqua utrem siue spongiam sed miris modis
ipsoincorporeo nutu commixttisit uiuificando
corpori co&iam imperat corpori quadam inter¬
tione non mole quantomagis inquam nutus
ipseuoluntatis cius non ꝑlocum mouetur utcor¬
pusplocum moueat quando totũ ꝑ partes mo¬
uet pec aliquas locos mou& nisi pillas quaslo¬
cononmouet: Quod suntellegere difficile est
utrumq credatur & quod creatura spirittilis
Nonper locũ mota moueat corpus ꝑ locum : aqͥ
as̃ non ꝑtempus motus moueat creaturã spiria¬
lem pertempus. Quod sideanima quisq non
uult hoccredere quod quidem sine dubio nonsol
creder& uerum &iam intelleger& si eam possa

Expanded text:
titates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, titates suas, quibus occupent spatia locorum suorum, quanto magis ipse animae nutus, cui membra deseruiunt, ut quod placuerit figatur, unde id quod mouendum est innitatur, cum anima non sit natura corporea nec locali spatio corpus impleat sicut aqua utrem siue spongiam, sed miris modis ipso incorporeo nutu commixta sit uiuificando corpori, quo et imperat corpori quadam intentione, non mole: quanto magis, inquam, nutus ipse uoluntatis eius non per locum mouetur, ut corpus per locum moueat, quando totum per partes mouet, nec aliquas loco mouet nisi per illas quas loco non mouet. Quod si intellegere difficile est, utrumque credatur, et quod creatura spiritalis non per locum mota moueat corpus per locum et quod deus non per tempus motus moueat creaturam spiritalem per tempus. quod si de anima quisque non uult hoc credere — quod quidem sine dubio non solum crederet uerum etiam intellegeret, si eam posset
Abbreviated transcription (Latin):
enimmouetur solus digitus pisimanus fixa
sit acuius articulo uelud in moto cardine mo¬
ueatur ssc tote palma ab articulo cubiti siccubtꝰ
ab articulo humeri humerus absccipula commouet
Sttintibus utique cardinib: quibus motio pitatur
ac perloci spatium quod mouetur sie plante in iti¬
loest articulus quostante moueantur siccruris
ingenu & tocius pedis in coxa & nullus menbrimotꝰ
om̃nino est quem uoluntas mouet nisi abalico arao
culi cardine quem mutus eiusdem uoluntatis pri¬
mit̾ figit uthabeo quoloci spatio non mouetur ag
ualeat᷑ quod mouetur. Deniq nec in ambu lando
pesleuatur nisi alius fixus totum corpus ferat do¬
nccille qui motus est aloco unde fertur a locoquo
fertur in moto articulo suicardinis innittitur pe¬
rosiincorpore pullum menbrum ꝑlocum uoluin¬
tas mou& nisi habeo menbriarticulo quem non
mouet cum &illa pars corporis quemouetur ailli
qua fixasit ut moueatur corporeas habent quan¬

Expanded text:
enim mouetur solus digitus, nisi manus fixa enim mouetur solus digitus, nisi manus fixa sit, a cuius articulo, uelut inmoto cardine, moueatur. sic tota palma ab articulo cubiti, sic cubitus ab articulo humeri, humerus ab scapula cum mouetur stantibus utique cardinibus, quibus motio nitatur, it per loci spatium, quod mouetur; sic plantae in talo est articulus, quo stante moueatur; sic cruris in genu et totius pedis in coxa. et nullus membri motus omnino est, quem uoluntas mouculi cardine, quem nutus eiusdem uoluntatis primitus figit, ut ab eo quod loci spatio non mouetur agi ualeat quod mouetur. denique nec in ambulando pes leuatur, nisi alius fixus totum corpus ferat, donec ille qui motus est a loco, unde fertur, ad locum, quo fertur, immoto articulo sui cardinis innitatur. porro si in corpore nullum membrum per locum uoluntas mouet nisi ab eo membri articulo, quem non mouet, cum et illa pars corporis quae mouetur et illa qua fixa fit ut moueatur, corporeas habeant quan
Abbreviated transcription (Latin):
mou& conditum sp̃m ꝑtempus sipeloco. mou&
corpus ꝑtempus & locum: quo circ quisquis in¬
tellegere conatur quenad modum axernus ue¬
re aecernus &uere in mortalis atq: in cominu¬
tcibilis ds̃ ipse nec ꝑtempus nec ꝑlocum motus¬
mouetit temporalit̃ & localit̃ crecturam suã.
poneum puto posse assequi nisi prius intellexe¬
rit quẽ id inodum anima hocest sp̃s creatus¬
non perlocum sed tantum ꝑ tempus motus mo¬
ueat corpus pertempus & locum : Sienim quod
inscipso agitur capere nondum potest. quan¬
tominus illud quod supra est  Affecttiquip¬
peanima carnalium sensuum consuetudine:
&iam seipsam cum corpore ꝑ locum moueriputat
Dum id ꝑlocum moua : quesi poss& diligenter
inspiceretamquam cardines menbrorum cor¬
poris sui quem adinodum articulatim disposi¬
tisunt: Aquib: in itia monitionum nitantur
inueni& ea quae ꝑspatialo corum mouentur
nisi habeis que loco fixa sunt non mouerinon

Expanded text:
mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet mouet conditum spiritum per tempus sine loco, mouet corpus per tempus et locum. Quocirca quisquis intellegere conatur, quemadmodum aeternus, uere aeternus et uere inmortalis atque incommutabilis deus, ipse nec per locum nec moveat temporaliter et localiter creaturam suam, non eum puto posse assequi, nisi prius intellexerit, quemadmodum anima, hoc est spnon per locum, sed tantum per tempus motus, moueat corpus per tempus et locum. si enim quod in se ipso agitur capere nondum potest, quanto minus illud, quod supra est! Adfecta quippe anima carnalium sensuum consuetudine etiam se ipsam cum corpore per locum moueri putat, dum id per locum mouet. quae si posset diligenter inspicere tamquam cardines membrorum corporis sui quemadmodum articulatim dispositi sint, a quibus initia motionum nitantur, inueniet ea, quae per spatia locorum mouentur, nisi ab eis, quae loco fixa sunt, non moueri. non
Abbreviated transcription (Latin):
corporcili preposuit : quod spirittilis tantũ modo
ꝑtempora muttiri possed corporalis aut̃ ꝑtem¬
pora a locos : Exemplienim gratia ꝑ tempus mo¬
uetur animꝰ uel reminiscendo quod oblitus erat¬
uł discendo quodnesciebat uł uolendo quodno¬
lebat. Perlo cos aut̃ corpus ał a terra inccelum uł
acdo in terram uł aboriente ain ocaidentem uel
si quo alio similimodo: Omn eaut̃ quo diouet᷑ꝰ
ꝑlocũ non potest nisi & ꝑtempus simulmoueri
at non om̃e quod mouetur ꝑtempus neces sec̃
&iam ꝑlocũ moueri sicutergo sub stantiam que
mouetur ꝑ tempus & locum p̃cedit sub stantia
quetantũ ꝑ tempus. licipsam p̃cedit illa quae
Nec plocum Nec ꝑtempus. hac prohoc sicut ꝑtomp
& locum mouet corpus ipsetantum ꝑtempus
motus conditus sp̃s ittiꝑ tempus mou& condi¬
tum sp̃m ipse uecpertempus Nec ꝑ locũmotus
tempus & pertempus ad ocum corpus. sp̃s autẽ
crecitor mouet seipsum sine tempore aclo co

Expanded text:
corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animuel discendo, quod nesciebat, uel uolendo, quod nolebat; per locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio simili modo. omne autem, quod mouetur per locum, non potest nisi et per tempus simul moueri; at non omne, quod mouetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita ipsam praecedit illa, quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc, sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conditus spiritus, ita per tempus mouet conditum spiritum ipse nec per tempus nec per locum motus tempus et per tempus ac locum corpus; spiritus autem creator mouet se ipsum sine tempore ac loco,
Abbreviated transcription (Latin):
num dcipsa dĩ substantia sentiamus Dicim̃ ittqͦ
Neque separatũ dm̃ qui solus habet in mortalitatẽ
&lucem habittit in accessibilem quemnemohomi¬
num uidit necuidere potest Nedo corum uł finito
uł infinito spatio contineri pectemporum uf st
nito uolumine uariari. Neque enim est in cius
substantia quads̃ est quod breuius sit in parte
quam in toto sicut neces seest ẽẽ quemn loussunt
aut fuit in eius substantia qđiam nonest uelerit
quod nondum est sicut innacuris que possunt
temporis mu tabilitatem pati hicergo commuta¬
bilia aderniititeuiuens creciuit om̃a simul ex qui¬
bus currerent tempora &implerent᷑ locatempo¬
ralib que & localib: rerum motib secula uolue¬
rentur in quib reb quedam spiritala quȩdã
corporalia condidit formans materiam quam noc
alius nccnullus sed omnino ipse in formem acfor¬
mabilẽ instituit : ut formationem suam non tempo
resedouigine p̃uenir& spiritalẽ aut̃ creaturam

Expanded text:
num de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque num de ipsa dei substantia sentiamus. dicimus itaque neque separatam, deum, qui solus habet inmortalitatem et lucem habitat inaccessibilem, quem nemo hominum uidit nec uidere potest, nec locorum uel finito uel infinito spatio contineri nec temporum uel finito uel infinito uolumine uariari. neque enim est in eius substantia, qua deus est, quod breuius sit in parte quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia, quod iam non est, uel erit, quod temporis mutabilitatem pati . Hic ergo incommutabili aeternitate vivens creavit omnia simul, ex quibus currerent tempora, et implerentur loca, temporalibusque et localibus rerum motibus saecula volverentur. In quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit: formans materiam, quam nec alius, nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationre, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo ergo illi locutus est ds̃ utrum intus in m̃te
scđm intellec tum idest ut sapienter incellgere
uoluntertem acceptum dĩ sineullis corporalibusso¬
nis uł corporalium similitudinib: rerum sedion
sic existimo primo homini locutum dñ taliaquip¬
pescriptura narrat ut potius credamur si eẽ dñi
locutum homini in paradiso sicut etiam posteti locu¬
cus est patrib sicut habrahe sicut morsi id est in
aliqua spetiae corporcili hincest enim quod audie¬
runt eius uocem ambulaintis in paradiso aduespe¬
ram & ibscon deruntse locusitaq magnus eq
p̃tercundus proponit᷑ ut intueamur quantum
possum quantum ipse adiuuare &donare dig¬
natur opus diuine prouidentiae biper citum qđ
superius cum deigri cultura loqueremur transi¬
toria quadam occasione perstrinximus ut indẽ
iam inciper& legentis animus hocassu escerȩ
contueri quod adiuuat plurimum nequid indig¬

Expanded text:
quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente quomodo ergo illi locutus est deus? utrum intus in mente secundum intellectum, id est ut sapienter intellegeret uoluntatem ac praeceptum dei sine ullis corporalibus sonis uel corporalium similitudinibus rerum? sed non sic existimo primo homini locutum deum. talia quippe scriptura narrat, ut potius credamus sic esse deum locutum homini in paradiso, sicut etiam postea locutus est patribus, sicut Abrahae, sicut Moysi, id est in aliqua specie corporali. hinc est enim, quod audierunt eius uocem perambulantis in paradiso ad uesperam et absconderunt se. Locus itaque magnus neque praetereundus proponitur, ut intueamur, quantum possumus, quantum ipse adiuuare et donare dignatur, opus diuinae prouidentiae bipertitum, quod superius, cum de agricultura loqueremur, transitoria quadam occasione perstrinximus, ut inde iam inciperet legentis animus hoc adsuescere contueri, quod adiuuat plurimum, ne quid indig
Abbreviated transcription (Latin):
ad modum fecta sit femina anforte iamerat
fucto sed hocquẽ ad nodum gestum sit quodpri¬
iseratgestum postea recapitulando parratũ
quit᷑ ab omniligno quod est in paradiso escae¬
esuondix̃ aedetis demde adiungit. Deligno¬
autam cognoscendibonum con alums uonmna ndu¬
cabitis deillo um hiciton quã adambors plurdit
loquicur &pluraliter preceptum terminat dicens
Quadie iut̃ cderitis habeo: morte moriemini an
sciens quod ei facturuserat mulierem ictip̃cepit or¬
dinatissime ut ꝑuirum p̃ceptum diĩi ad feminam
ꝑueniret quam disciplinam in eccła seruat apłsdi
cens. Si quid aut̃ discereuolunt domi uirossuos in t̃¬
rogent. Item queri pocest quomodo nc̃ ds locutus
sit᷑ ad hominẽ quem fecit iamcerte sensu acmente
p̃ditum ut tiudire uintellegere loquortem ualera
Neque enim aliter p̃ceptum poss& accipere quo
trans gresso reusesset nisi hoc acceptũ intellegera

Expanded text:
admodum facta sit femina. An forte jam erat admodum facta sit femina. An forte jam erat facta? sed hoc quemadmodum gestum sit quod prius erat gestum, postea recapitulando narratum sequitur, Ab omni ligno quod est in paradiso esca edes; non dixit, edetis. Deinde adjungitdi bonum et malum non manducabitis de illo. iam hic tamquam ad ambos pluraliter loquitur et pluraliter praeceptum terminat dicens: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini. an sciens, quod ei facturus erat mulierem, ita praecepit ordinatissime, ut per uirum praeceptum domini ad feminam perueniret? quam disciplinam in ecclesia seruat apostolus dicens: si quid autem discere uolunt, domi uiros suos interrogent. Item quaeri potest, quomodo nunc deus locutus sit ad hominem, quem fecit, iam certe sensu ac mente praeditum, ut audire et intellegere loquentem ualeret. neque enim aliter praeceptum posset accipere, quo transgressor eius esset, nisi hoc acceptum intellegeret.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum quibus cumq modis ił sonis significantem
dm̃ incellegere poterant necalit̃ eis poss& ꝑsuaderi
peccatum pisi prius ꝑsuadendur cosexillo facto
non eẽ morituros id est aliud quod habebant & se
habere gaudebant non amissuros unde suoloco
loquendum est adueriant ittiq si quo smouet quo¬
modo potuerint intellegere in experta pominan¬
tem urlminantẽ dm̃ &uidecant nosomnium ina¬
pertorum nomina nonnisi ex contraruis que iam
uouimꝰ si priuationum sunt aut ex similib sispe¬
erum sunt sine ullo aestu dubictitionis agnose¬
re nisi forte aliquem mouct quem ad modum
loqui potuerint uł loquenten intellegere qui non
didicerant uł crescendo interloquentes u faliquo
magisterio quasi magnum fueritdõ loquieoio¬
cere quositti fecerat ut hoc possent &iam ab homi¬
nib: discere si essent a quibus merito sancquerit
utrum hoc p̃ceptum uiro cantum dederitds ane¬
&iam femine sed nondum Narratum est quem¬

Expanded text:
ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem ipsum quibuscumque modis uel sonis significantem deum intellegere poterant. nec aliter eis posset persuaderi peccatum, nisi prius persuaderetur eos ex illo facto non esse morituros, id est illud, quod habebant et se habere gaudebant, non amissuros: unde suo loco loquendum est. aduertant itaque, si quos mouet, quomodo potuerint intellegere inexperta nominantem uel minantem deum, et uideant nos omnium inexpertorum nomina nonnisi ex contrariis. quae iam nouimus, si priuationum sunt, aut ex similibus, si specierum sunt, sine ullo aestu dubitationis agnoscere. nisi forte aliquem mouet, quemadmodum loqui potuerint uel loquentem intellegere, qui non didicerant uel crescendo inter loquentes uel aliquo magisterio; quasi magnum fuerit deo loqui eos docere, quos ita fecerat, ut hoc possent etiam ab hominibus discere, si essent a quibus. Merito sane quaeritur, utrum hoc praeceptum uiro tiam feminae? Sed nondum narratum est quem
Abbreviated transcription (Latin):
quibus libet sellabis appellar&ur quon ad modum
latine cumdicit᷑ peccatum uł malũ tamquam sig¬
num eius intellggere quodmente discerner&. Nosenĩ
quomodo intellegimus cum dicit᷑ resurrectio quã
num quã exꝑtisumꝰ nonne quia sentimus quid sit
uiuere etei : reipriuationem uocamus mortem un¬
dereditum adid quod sentimꝰ resurrectionem appel¬
lamus & siquo alio nomine in quacumq: lingua
idipsum appellatur mentiutiq signum insinuat᷑
in uocdoquentium quosonante cognoscat quod &i¬
am sinesigno cogitar& mirum est enim quem ad¬
modum rerumquas hab et amissionem &iam in ex¬
pertanatura deuitet. Quis enim pecoradocuit
deuitationem mortis nisi sensus uitae qui sparuu¬
um puerum adherescerebaiulo suo sicum fuerit
xalto iacere minitatꝰ quod ex quodam tempore
incipit seditimen antequam aliquid huius modiex¬
ꝑtus sit sic ergo illis primis hominib: iamuittierat
dulcis quam profecto amittere deuitaibant idque

Expanded text:
quibuslibet syllabis appellaretur, quemadmodum quibuslibet syllabis appellaretur, quemadmodum Latine cum dicitur peccatum, vel malum, tanquam signum ejus intelligeret quod mente discerneret. Nos enim quomodo intellegimus, cum dicitur resurrectio, quam numquam experti sumus? nonne quia sentimus, quid sit uiuere, et eius rei priuationem uocamus mortem, unde reditum ad id, quod sentimus, resurrectionem appellamus ? et si quo alio nomine in quacumque lingua id ipsum appellatur, menti utique signum insinuatur in uoce loquentium, quo sonante agnoscat quod etiam sine signo cogitaret. mirum est enim, quemadmodum rerum, quas habet, amissionem etiam inexpertam natura deuitet. quis enim pecora docuit deuitationem mortis nisi sensus uitae? quis paruulum puerum adhaerescere baiulo suo, si eum fuerit ex alto iacere minatus? quod ex quodam tempore incipit, sed tamen antequam aliquid eius modi expertus sit. Sic ergo illis primis hominibus iam uita erat dulcis, quam profecto amittere deuitabant, idque
Abbreviated transcription (Latin):
accederent & sa turarent᷑ tunc probarent quam
hocrecte arbor illa uocar&ur & quomodo inqu¬
unt in telleger& homo quod eidicebotur lognum
dinoscentiae boni &mali quando ipsum malum
quideet omnino nescebat. Hocquisa piunt pani
adtendunt quem ad modum a contrariis notis
sic pleraq intellegant᷑ ignota ut &iam uerbarerĩ
que non sunt Cum in loquendo interponunt᷑ nul
telleat quilatine undst & do quiturt᷑ unde niss
cum sensus intuet᷑ id quod est & cius priuatione
quidenim non sit agnoscit. Sicetinane cum dr
intuendo corporis plenitudinẽ priuationẽ eius
tem quam contrariam quiddicat᷑ in aneintale¬
gimus sicut audiendi sensu ponsolum deuoab
uerum &iam desilentio iudiocimꝰ sic exuita qual
incrathomini poss&cius etiuere contrarum io
estuite priuationẽ quemors uocatur & ipsam
ccusam quaperder& quod amabat id est qđ b¬
bec facctum suum quoficr& ut timitter& uitan

Expanded text:
accederent et saturarentur, tunc probarent, quam accederent et saturarentur, tunc probarent, quam hoc recte arbor illa uocaretur. Et quomodo, inquiunt, intellegeret homo, quod ei dicebatur lignum dinoscentiae boni et mali, quando ipsum malum quid esset omnino nesciebat? hoc qui sapiunt parum adtendunt, quemadmodum a contrariis notis sic pleraque intellegantur ignota, ut etiam uerba rerum, quae non sunt, cum in loquentelligit qui Latine audit et loquitur unde nisi cum sensus intuetur id quod est, et ejus privatione quid etiam non sit agnoscit, sic et inane cum dicitur, intuendo corporis plenitudinem, privatione ejus tanquam contraria quid dicatur inane intelligimus, sicut audiendi sensu, non solum de vocibus, verum etiam de silentio judicamus. Sic ex vita quae inerat homini posset ejus cavere contrarium, id est vitae privationem, quae mors vocatur, et ipsam causam qua perderet quod amabat, id est quodlibet factum suum quo fieret ut amitteret vitam,
Abbreviated transcription (Latin):
cius a quostictus est merito sicut ꝑ unius in oboedie¬
tiam peccatores constituti sunt multi: Ita ꝑunius
obedientiam iusti constituunt᷑ multi. quia sicut in ad¬
am om̃s moriunt᷑ sic & in xp̃o om̃s uiui ficcibunt᷑
frustra aut̃ non nullia cutẽ obtunsi sunt cũ requir̃
quomodo potuerit appellari lignum dinoscentie
bonum & malum antequã in eotrans gressus essa
homo p̃ceptum atq ipsa experientia dinoscera
quid inter ess& in terbonũ quodamisit & malum
quod a dmisit lignum enim talenom̃ accepit uteoo
quia in de contra p̃ceptum manducauerunt idco
factum est illud lignum dinoscentiae boni& mali
Sedutiq &iam siobedientes essent & nihil in decor¬
trapreceptum usurpassent idrecte uocardur qđ
ibicis accider& siusurpassent quem ad modum siuo¬
car&ur arbor saturi tatis quod inde possent hom¬
nes saturari Numquid sinemo accessiss& ideono¬
menillud cẽt in congruum. Quando quidem cũ

Expanded text:
eius, a quo factus est. merito sicut per unius inoboedieeius, a quo factus est. merito sicut per unius inoboedientiam peccatores constituti sunt multi, ita et per unius oboedientiam iusti constituentur multi, quia, sicut in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur. Frustra autem nonnulli acute obtunsi sunt, cum requirunt, quomodo potuerit appellari lignum dinoscentiae boni et mali, antequam in eo transgressus esset homo praeceptum atque ipsa experientia dinosceret, quid interesset inter bonum, quod amisit, et malum, quod admisit. lignum enim tale nomen accepit, ut eoquia inde contra praeceptum manducauerunt, ideo factum est illud lignum dinoscentiae boni et mali, sed utique, etiam si oboedientes essent et nihil inde contra praeceptum usurpassent, id recte uocaretur, quod ibi eis accideret, si usurpassent. quemadmodum si uocaretur arbor saturitatis, quod inde possent homines saturari, numquid, si nemo accessisset, ideo nomen illud esset incongruum? quandoquidem cum
Abbreviated transcription (Latin):
uit posdõ hominum & dĩ homo mediator uerbũ¬
Deillo quippe proph&adicit priusquam sciat pu¬
er bonum autmalum contemꝑn& malitiam ut
eligaibonum. Quomodo quod nescit aut contẽo¬
nit᷑ aut digit nisiquia haecduosciunt aliterper
prudent amboni : aliter ꝑ experientiam mali
Perprudentiam boni malumscitur & si non scit᷑
ceuetur en imbonum necimissione eius sentiat᷑
malum. Item ꝑ experientiam malisciturbonum
qm̃ quid a miserit sentit cui debono amisso male
fucrit prius quã scir& ergo puer ꝑ experientiam
autbonum quo carer& autmalum quod boni
amissione sentir& contẽp̃sit malum ut eliger& bo¬
num id est noluit amittere qđ habeat nesentir&
amittendo quidamittere nondebat singulare ex¬
emplum oboedientiae quippe qui non uenit facere
uolun tatem suam seduoluntatem eius a quo missus ẽ
Non sicut illequieligit facere uolunta tem suam non

Expanded text:
uit nos deo, hominum et dei homo mediator, uerbuuit nos deo, hominum et dei homo mediator, uerbude illo quippe propheta dicit: priusquam sciat puer bonum aut malum, contemnet malitiam, ut eligat bonum. quomodo quod nescit aut contemnit aut eligit, nisi quia haec duo sciuntur aliter per prudentiam boni, aliter per experientiam mali? per prudentiam boni malum scitur, etsi non sentitur; tenetur enim bonum, ne amissio eius sentiatur malum. item per experientiam mali scitur bonum, quoniam quid amiserit sentit, cui de bono amisso male fuerit. priusquam sciret ergo puer per experientiam aut bonum, quo careret, aut malum, quod boni amissione sentiret, contemsit malum, ut eligeret bonum, id est noluit amittere quod habebat, ne sentiret amittendo quod amittere non debebat. singulare exemplum oboedientiae! quippe qui non uenit facere uoluntatem suam, sed uoluntatem eius, a quo missus est, non sicut ille, qui elegit facere uoluntatem suam, non
Abbreviated transcription (Latin):
accepit ut possit summiboni adherere nature: qđ
si noluerit bono sepriuat : & hoceimalum est unde
periustitiam dĩ &iam crutiatꝰ consequit᷑: quidenĩ
taminiquum quã utbenesit desertoriboni: neq:
ullomodo ficripotest uticasit sed aliquando amis¬
si superioris boni ponsentiat᷑ malum cumhabet᷑
qđ imatum est in ferius bonum sed diuina iustitia
est utquiuo lunttite amisit qđ amare debuit
amittat cum dolore qđ amauit dum xaturarũ
crecitor ubiq laudetur. ad huc enim estbonum
qđ dolet amis sumbonum namnisi aliquodbonũ
remansiss& innatura nullus boni amissi dolor
ess& in pena cuiaut̃ sinemali experimento pla¬
cabonum id est ut tinte quã boni amissionẽ sentiat
digat tenere necimittat suꝑ om̃s homines pre¬
dicandus est sed hoc nisicuiusdam singularis lau¬
diseẽt non illi puero tribuer&ur qui ex genere
isrł factus hemm anuhel nobiscũ ds̃ reconclia¬

Expanded text:
accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae; quod accepit, ut possit summi boni adhaerere naturae; quod si noluerit, bono se priuat, et hoc ei . malum est, unde per iustitiam dei etiam cruciatus consequitur. quid enim tam iniquum quam ut bene sit desertori boni? neque ullo modo fieri potest ut ita sit, sed aliquando amissi. superioris boni non sentitur malum, cum habetur quod amatum est inferius bonum. sed diuina iustitia est, ut qui uoluntate amisit quod amare debuit, amittat cum dolore quod amauit, dum naturarum creator ubique laudetur. adhquod dolet amissum bonum; nam nisi aliquod bonum remansisset in natura, nullus boni amissi dolor esset in poena. Cui autem sine mali experimento placet bonum, id est ut, antequam boni amissionem sentiat, eligat tenere, ne amittat, supra omnes homines praedicandus est. sed hoc nisi cuiusdam singularis laudis esset, non illi puero tribueretur, qui ex genere Israhel factus Emmanuhel nobiscum deus reconcilia
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntati superioris excolendo preponat hoc
xpertus est homo contempnens p̃ceptũdĩ & hoc
experimento didicit quid interess& interbonum
amalum bonũ slic& oboedientiae malum autẽ
in oboedientiae id est suꝑbiae & contumatiae ꝓuer¬
scimitationisdĩ &noxiae liberititis. Hocciit̃ in quo
ligno accidere potuit exipsare utiam supradictum
est nomen accepit malum enimniss experimento
nonsentromus quia nullũ ess& si non fecissemus
nequeenim ulla natura maliest sed amissioboni
hoc nom̃ accepit bonũ quippe in commutabileds̃ ẽ
Homo aut̃ quantum ad eius naturã in quaeum ds̃
condidit ꝑtinet: bonum est quidem sed non in com¬
mutabile ut ds̃ mut tibile autẽ bonum quod est
post in commutabilebonum: melius bonum fit
cumbono incommutabili adheserit amando at¬
que seruiendo rationali & propria uoluntate ⁊ deo
quippe & haecmagni bonina tura est: quia & hoc

Expanded text:
uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc uoluntati superioris ex- . tollendo praeponat. hoc expertus est homo contemnens praeceptum dei et ex hoc experimento didicit quid interesset inter bonum et malum, bonum scilicet oboedientiae, malum autem inoboedientiae, id est superbiae, contumaciae, peruersae imitationis dei et noxiae libertatis. hoc autem in quo ligno accidere potuit, ex ipsa re, ut iam supra dictum est, nomen accepit. malum enim nisi experimento non sentiremus, quia nullum esset, si non fecissemus. neque enim ulla natura mali est, sed amissio boni hoc nomen accepit. bonum quippe incommutabile deus est; homo autem, quantum ad eius naturam, in qua eum deus condidit, pertinet, bonum est quidem, sed non incommutabile ut deus. mutabile autem bonum, quod est post incommutabile bonum, melius bonum fit, cum bono incommutabili adhaeserit amando atque seruiendo rationali et propria uoluntate. ideo quippe et haec magni boni natura est, quia et hoc