comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra pacis atq unitatis conseruan¬
de. tiel restituende cuncta dis¬
cussa sint: quemadmodum
accusatoꝵ ꝑsona tractata. et
quorundam eoꝵ quib macłis
imꝓbata sit. p̃sentiumq uocibꝰ
liquido constiterit: nichil eos
habuisse. quod in cecilianum
dicerent: s totam causam in
ẽ sediciosam. & ab eccłie pace ali¬
enatam multitudinem trans¬
ferre uoluisse. ut ab ea uidelicet
turba cecilianꝰ accusaretur. quã
solis tumultuosis clamoribus
nulla docum̃toꝵ attestatione
nullo ueritatis examine. ad suã
uoluntatem animos iudicum
detorquere posse arbitrabant᷑
nͥ forte furiosa & poculo erro¬
ris atq correptionis ebria mul¬
titudo: uera in cecilianum cri¬
mina diceret: ubi septuaginta
ep̃i sicut de felice autominita¬
no constitit. absentes & inno¬
centes collegas tam insana te¬
meritate dampnart̃. Qualie¬
nim turbe illi consenserant.
ut aduersꝰ innocentes ñ int̾ro¬
gatos ꝓferrent sententias: a ta¬

Expanded text:
ra pacis atque unitatis conseruanra pacis atque unitatis conseruandae uel restituendae cuncta discussa sint, quem ad modum accusatorum persona tractata et quorundam eorum quibus maculis inprobata sit praesentiumque uocibus liquido constiterit nihil eos habuisse, quod in Caecilianum dicerent, sed totam causam in est seditiosam et ab ecclesiae pace alienatam multitudinem transferre uoluisse, ut ab ea uidelicet turba Caecilianus accusaretur, quam solis tumultuosis clamoribus nulla documentorum adtestatione, nullo ueritatis examine ad suam uoluntatem animos iudicum detorquere posse arbitrabantur, nisi forte furiosa et poculo erroris atque corruptionis ebria multitudo uera in Caecilianum crimina diceret ubi septuaginta episcopi, sicut de Felice Aptungitano constitit, absentes et innocentes collegas tam insana temeritate damnarunt. quali enim turbae illi consenserant, ut aduersus innocentes non interrogatos proferrent sententias, a ta
Abbreviated transcription (Latin):
ipse ꝓconsul inter preconum
terribiles uoces. & cruentas car¬
nificum manꝰ nunquã collegã
dampnaret absentem. qui iu¬
dicio eius se p̃sentare noluisset
cum hab̾et aliud quod posset
audiri. Aut si dampnaret:cer¬
te etiam ipsis scłarib legib pe¬
nas iustas & debitas lueret. Qd̃
si gesta ꝓconsularia displicent
eccłiasticis credite. Om̃ia uobis
ordine recitata st̃. An forte non
debuit romane eccłiȩ miliciades
ep̃c cum collegis transmarinis
ep̃is illud sͥ usurpare iudicium
quod ab affris septuaginta
ubi pͥmatus tigisitanus p̾sedit
fuerat terminatum: Quid qͦd
nec ipse usurpauit: Rogatus
quippe imꝑator. iudices misit
ep̃os qui cum eo sederent: & de
tota illa causa quod iustum
uideretur statuerent. Hoc ꝓba¬
mus & donatistarum p̃cib: &
uerbis ipsius imꝑatoris. Utraq
enim uob̃ lecta meministis: &
inspiciendi ac scribendi licenti¬
am nc̃ habetis. Legite & consi¬
derate om̃ia. Uidete quanta cu¬

Expanded text:
ipse pro consule inter praeconum ipse pro consule inter praeconum terribiles uoces et cruentas carnificum manus numquam collegam damnaret absentem, qui iudicio eius se praesentare noluisset, cum haberet aliud, quod posset audiri, aut si damnaret, certe etiam ipsis saecularibus legibus poenas iustas et debitas lueret. Quod si gesta proconsularia displicent, ecclesiasticis cedite. omnia uobis ordine recitata sunt. an forte non debuit Romanae ecclesiae Melchiades episcopus cum collegis transmarinis episcopis illud sibi usurpare iudicium, quod ab Afris septuaginta, ubi primas Tigisitanus praesedit, fuerat terminatum? quid, quod nec ipse usurpauit? rogatus quippe imperator iudices misit episcopos, qui cum eo sederent et de tota illa causa, quod iustum uideretur, statuerent. hoc probamus et Donatistarum precibus et uerbis ipsius imperatoris; utraque enim uobis lecta meministis et inspiciendi ac describendi licentiam nunc habetis. legite et considerate omnia. uidete, quanta cu
Abbreviated transcription (Latin):
ita queri iussit: ad cuiꝰ curã
de qua rationem deo redditu¬
rus ẽẽt. res illa maxime ꝑtine¬
bat. Arbitrem enim & iudicẽ
causa traditionis & scismatis
illi eum fecerant. qui ad eum
etiam miserant. ad quẽ postea
ꝓuocart̃: & tam̃ iudicio eis
ad quiescere noluert̃. Itaq si
culpandus ẽ quem iudext̾re¬
nus absoluit. cum ipse sͥhoc
non poposcisset: quantoma¬
gis culpandi st̃ qui terrenũ¬
regem sue cause iudicem eẽ uo¬
luert̃. Si autem cͥminis ñ ẽ ꝓuo¬
cariante imꝑatorem. non ẽcri¬
minis audire ab imꝑatore. Ergo
nec ab illo: cui causam delega¬
uerit imꝑator. Quendã etiam
suspensum eculeo in causa feli¬
cis ep̃i amicus ille uoluit cͥmi¬
nari: ut quis etiam ungulis
uexaretur. Nunquid poterat fe¬
lix contradicere ne tanta diligen¬
tia uel seueritate quereretur
cum eiꝰ causam inueniendam
cognitor agitaret: Quid enim
erat aliud nolle sic queri. quã
de cͥmine confiteri: Ettam̃ ille

Expanded text:
ita quaeri iusserit, ad cuius curam, ita quaeri iusserit, ad cuius curam, de qua rationem deo redditurus esset, res illa maxime pertinebat. arbitrum enim et iudicem causae traditionis et schismatis illi eum. fecerant, qui ad eum etiam preces miserant, ad quem postea prouocarunt et tamen iudicio eius adquiescere noluerunt. itaque si culpandus est, quem iudex terrenus absoluit, cum ipse sibi hoc non poposcisset, quanto magis culpandi sunt, qui terrenuregem suae causae iudicem esse uoluerunt! si autem criminis non est prouocare ad imperatorem, non est criminis audiri ab imperatore, ergo nec ab illo, cui causam delegauerit imperator. quendam etiam suspensum eculeo in causa Felicis episcopi amicus ille uoluit criminari, ut quis etiam ungulis uexaretur. numquid poterat Felix contradicere, ne tanta diligentia uel seueritate quaereretur, cum eius causam inueniendam cognitor agitaret? quid enim erat aliud nolle sic quaeri quam de crimine confiteri? et tamen ille
Abbreviated transcription (Latin):
declarauert̃: tam̃ cognita cͥmi¬
na dampnasse dicunt.Queso
uos fr̃s mei. quomodo cogno¬
uert: Respondetis. nescimus
quandoquidem ipsa cognitio
in illis gestis explicata nonẽ.
S ego uob̾ ostendam: qͦmͦ cog¬
nouer̃t. Atcendite causam fe¬
licis autumnitałi: & primo
legite quam uehem̃tiores in
eum fuert̃. Sic gͦ & ceterorum
causam nouerant: sicut hui
qui p ostea innocentissimꝰ dili¬
genti & terribili inquisitione
ꝓbatus ẽ. Quanto itaq iustius
& tucius. & citius innocentes
eos existimare debeniꝰ: quoꝵ cri¬
mina ab istis leuius accusata ft̃¬
& parciore rep̃hensione damp¬
nata: quando ille inuentus est
innocens. in quo multo imma¬
nius seruiert̃: An forte sicut qͥ¬
dam Odixit. quod quidem
cũ Duobis diceretur displi¬
cuit: s tam̃ pretermittendũ
ñ ẽ: ait enim quidam. Non de¬
buit ep̃c ꝓconsulari iudicio
purgari. quasi uͦ ipse sͥ hoc
comparauerat. ac ñ imꝑator

Expanded text:
declarauerunt, tamen cognita crimideclarauerunt, tamen cognita crimina damnasse dicunt, quaeso uos, fratres mei, quo modo cognouerunt? respondetis: Nescimus, quando quidem ipsa cognitio in illis gestis explicata non est.\' sed ego uobis ostendam, quo modo cognouerunt. adtendite causam Felicis Aptungitani et primo legite, quam uehementiores in eum fuerunt. sic ergo et ceterorum causam nouerant, sicut huius, qui postea innocentissimus diligenti et terribili inquisitione probatus est. quanto itaque iustius et tutius et citius innocentes eos existimare debemus, quorum crimina ab istis leuius accusata sunt et parciore reprehensione damnata, quando ille inuentus est innocens, in quem multo immanius saeuiemnt! An forte, sicut quidam dixit, quod quidem cum uobis diceretur, displicuit, sed tamen praetermittendum non est, — ait enim quidam: \'Non debuit episcopus proconsulari iudicio purgari.\' quasi uero ipse sibi hoc comparauerit ac non imperator
Abbreviated transcription (Latin):
rentur: hic incognita damp¬
nata st̃. ut illa tegerentur. S:
dicet aliquis. Cognouert̃. Quod
& si concedam: etiam sic absen¬
tib utiq parci oportebat. Neq
enim iudicium deseruerant
ubi nunquã omnino consti¬
tuerant. nec in illis solis ep̃is
affris erat eccłĩa. ubi om̃e iu¬
dicium eccłiasticum uitasse
uideretur: qui se iudicio eoꝵ
p̃sentare noluissent. Milia
quippe collegarum trans¬
marina restabant: ubi apparebat
eos iudica Eri posse. qui ui
affros uel numi¬
das collegas habere suspec¬
tos. Ubi ẽ enim qͦd scͥptura
clamat antequam interroges
ne uitupes quenquam: & cum
interrogau̾is corripe iuste. Sigͦ
nec uituꝑari nec corripi nͥ int̾¬
rogatum sp̃s sc̃s uoluit. qͣnto
sceleratius ñ uituꝑati. aut cor¬
repti. s omnino dampnati st̃
qui de suis cͥminib nichil ab¬
sentes interrogari potuerunt:
S tam̃ isti qui licet absentiũ
& nequaꝗͣ iudicium deserenti¬
sͥ cuneum illum suspectumẽẽ

Expanded text:
rentur; hic incognita damrentur; hic incognita damnata sunt, ut illa tegerentur. sed dicet aliquis: Cognouerunt. quod etsi concedam, etiam sic absentibus utique parci oportebat. neque enim iudicium deseruerant, ubi numquam omnino constiterant, nec in illis solis episcopis Afris erat ecclesia, ut omne iudicium ecclesiasticum uitasse uiderentur, qui se iudicio eorum praesentare noluissent. milia quippe collegarum transmarina restabant, ubi apparebat eos iudicari posse, qui uidebantur Afros uel Numidas collegas habere suspectos. ubi est enim, quod scriptura clamat: Antequam interroges, ne uituperes quemquam et, cum interrogaueris, corripe iuste? si ergo nec uituperari nec corripi nisi interrogatum spiritus sanctus uoluit, quanto sceleratius non uituperati aut correpti, sed omnino damnati sunt, qui de suis criminibus nihil absentes interrogari potuerunt! Sed tamen isti, qui licet absentium et nequaquam iudicium deserentisibi cuneum illum suspectum esse
Abbreviated transcription (Latin):
quisq mala que ipse cõmit¬
teret in alio iudicaret. ñ dicẽt
quibusdam paulus apłs.ꝓpt̾
iudicas. in quo enim alium
iudicas demetipsum condemp¬
nas: eadem enim agis que iu¬
dicas. Quod illi omnino fecert̃.
ut hec uerba apłica integre in
eos apteq conueniant. Nongͦ
tunc scd̃s quando eoꝵ crimina
deo dimifit: paci unitatiq coi¬
suluit. Alioquin magis hoc
apud carthaginem ꝓuideret¬
ne scisma fieret: ubi nullus ad¬
erat. cui confesso crimen
donare cogeret᷑. s quod
erat facillimum tota con¬
seruatio pacis ẽẽt absentes
nolle dampnare. Itaq iniuri¬
am facerent innocentib: etiã
si eis ñ conuictis. neq confessis
neq omnino presentib ignos¬
cere uoluissent. Iue quippe ac¬
cepit ueniam: cuiꝰ culpa cer¬
tissima ẽ. Quanto gͦ immani¬
ores & certiores fuert qui ea se
putauert̃ posse dampnare:
que incognita nec donare po¬
tuissent: S illic cognita di¬
missa sunt deo ne alia quere¬

Expanded text:
quisque mala, quae ipse commitquisque mala, quae ipse committeret, in alio iudicaret, non diceret quibusdam Paulus apostolus:iudicas. in quo enim alium iudicas, temet ipsum condemnas; eadem enim agis, quae iudicas. quod illi omnino fecerunt, ut haec uerba apostolica integre in eos apteque conueniant. Non ergo tunc Secundus, quando eorum crimina deo dimisit, paci unitatique consuluit; alioquin magis hoc apud Carthaginem prouideretne schisma fieret, ubi nullus aderat, cui confesso crimen donare cogeretur, sed, quod erat facillimum, tota conseruatio pacis esset absentes nolle damnare. itaque iniuriam facerent innocentibus, etiam si eis non conuictis neque confessis neque omnino praesentibus ignoscere uoluissent. ille quippe accipit ueniam, cuius culpa certissima est. quanto ergo immaniores et caeciores fuerunt, qui ea se putauerunt posse damnare, quae incognita nec donare potuissent! sed illic cognita dimissa sunt deo, ne alia quaere
Abbreviated transcription (Latin):
garent. Itaq consilium illud
ꝑuersum atq nefarium maxi¬
me ut creditur traditoꝵ fuit
quib confessis scd̃s tigisitanus
ignouerat: ut q̃m de traditione
fama crebruerat. in famatis aliiᷤ
a se auerterent suspicionem.
& cum homines ꝑ affricã totã
credentes ep̃is falsa de inno¬
centib loquerent᷑. qͦd dapnati
ẽẽnt apud cartbaginem tradi¬
tores. tanꝗͣ in nebulam m̃da¬
cissimi rumoris. ipsi qui uere
tradiderant latitabant. Unde
uidetis kmm̃ fieri potuisse. quod
ueri simile ñ eẽ quidam ur̃m
dicebant. ut qui ẽẽnt de sua tra¬
ditione confessi. causamq suã
impetrauissent deo dimitti opor¬
tere: idem iudices dampnatores¬
q tanquam traditoꝵ absenti¬
um postea consedissent. Magiᷤ
autem amplexi st̃ occasionẽ
qua possent alios fal ¶sa cri¬
minatione ꝑfundere. Uet
conuersas in eos linguas ho¬
minum. inquisitione crimi¬
num suoꝵ hoc mͦ declinare.
auoquin si fieri ñ posset ut

Expanded text:
garent. Itaque consilium illud garent. Itaque consilium illud peruersum atque nefarium maxime, ut creditur, traditorum fuit, quibus confessis Secundus Tigisitanus ignouerat, ut, quoniam de traditione fama crebruerat, infamatis aliis a se auerterent suspicionem et, cum homines per Africam totam credentes episcopis falsa de innocentibus loquerentur, quod damnati essent apud Carthaginem traditores, tamquam in nebula mendacissimi rumoris ipsi, qui uere tradiderant, latitarent. unde uidetis, carissimi, fieri potuisse, quod uerisimile non esse quidam uestrum dicebant, ut, qui essent de sua traditione confessi causamque suam impetrauissent deo dimitti oportere, idem iudices damnatoresque tamquam traditorum absentium postea consedissent. magis enim amplexi sunt occasionem, qua possent alios falsa criminatione perfundere et conuersas in eos linguas hominum inquisitione criminum suorum hoc modo declinare. alioquin, si fieri non posset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
frenis obtemꝑare noluisset. qͥd
ẽẽt facturus. aut quomͦ aliquẽ
absentium collegarum ẽẽt dãp¬
naturus. cum in potestate acca
concilii ñ haberet contradicen¬
te pͥmate: Quod si tanta & adu̾¬
sus pͥmam sedem seditio nasce¬
retur: ut ñnulli dampnare iã
uellent. quos uolebat ille de¬
ferri. quanto meliꝰ a talib
inquieta & impacata molien¬
tib. quam a totiꝰ orbis cominu¬
nione dissentiret᷑: S quia ñ erãt
que in cecilianum & ordinatoreᷤᷤ
eiꝰ transmarino iudicio ꝓbareñ
ꝓpterea nec pͥusꝗͣ in eum senten¬
tias dicerent differre noluert̃
nec postea quam dixer̃t̃ ꝑseue¬
ranter id agere. ut eccłiȩ trans¬
marine in notitiam ꝑ ferret᷑:
quoꝵ traditoꝵ in affrica dãp¬
deberent: quia si id facere tẽp¬
tauissent. adẽẽnt sͥ cecilianꝰ &
ceteri: & suam causam adu̾sꝰ
fallaces criminatores ap̃d tͣns¬
marinos eccłiasticos iudices.
diligentissima discussione pur¬

Expanded text:
frenis obtemperare noluisset, quid frenis obtemperare noluisset, quid esset facturus aut quo modo aliquem absentium collegarum esset damnaturus, cum in potestate acta concilii non haberet contradicente primate? quod si tanta et aduersus primam sedem seditio nasceretur, ut nonnulli damnare iam uellent, quos uolebat ille differri, quanto melius a talibus inquieta et inpacata molientibus quam a totius orbis communione dissentiretur! sed quia non erant. quae in Caecilianum et ordinatores eius transmarino iudicio probarentur, propterea nec, priusquam in eum sententias dicerent, differre noluerunt nec, postea quam dixerunt. perseueranter id agere, ut ecclesiae transmarinae in notitiam perferretur, quorum traditorum in Africa damdeberent, quia, si id facere temptauissent, adessent sibi Caecilianus et ceteri et suam causam aduersus fallaces criminatores apud transmarinos ecclesiasticos iudices diligentissima discussione pur
Abbreviated transcription (Latin):
& contumacia conquerantur
quod ad iudicium collegarũ
affroꝵ male sͥ conscii uenire
noluert̃: aut inde illis enunti¬
etur ut ueniant: ibiq obiectis
respondeant. Quod si ñ fecerint
sitas innotescet: missaq trac
xp̃i eccłia dilatata ẽ ab om̃ibus
ȩccłiis eoꝵ communio p̃cidet᷑
ne aliquis error in cathedra ec¬
clesie carthaginis oriatur. Tẽi
demum secũri: ep̃m alium
plebi carchagini ordinabimus
cum a dota eccłia isti fuerint se¬
parati. ne forte cum aliꝰ mͦ fuerit
ordinatus. ñ ei communicetur
ab eccłia transmarina: quia iste
ab honore depositus ñ uidebit᷑
quem iam ordinatum fama ce¬
lebrauit: & ad eum commeare
communicatorias litteras fe¬
cit: atq itamagnum scanda¬
lum scismatis in unitate xp̃i
iam pacatis temporib oriat᷑
cecilianum: s contra orbem
terrarum qui ei ꝑ ignorantiã
communicat. altare alterum
erigere audeamꝰ. Huic tam sa¬
no rectoq consilio quisquis in¬

Expanded text:
et contumacia conquerantur, et contumacia conquerantur, quod ad iudicium collegarum Afrorum male sibi conscii venire noluerunt, aut illis denuncietur, ut veniant ibique obiectis respondeant. Quod si non fecerint, sitas innotescet, missaque tracChristi aecclesia dilatata est, ab omnibus aecclesiis eorum communio precidetur, ne aliquis error in cathedra aecclesiae Cartaginis oriatur. Tum demum securi episcopum alium plebi Cartaginis ordinabimus, cum a tota aecclesia isti fuerint separati, ne forte, cum alius modo fuerit ordinatus, non ei communicetur ab aecclesia transmarina, quia iste ab honore depositus non videbitur, quem iam ordinatum fama celebravit et ad eum commeare fecit communicatorias litteras, atque ita magnum scandalum scismatis in unitate Christi iam pacatis temporibus oriatuon contra Cecilianum, sed contra orbem terrarum, qui ei per ignorantiam communicat, altare alterum erigere audeamus.\' Huic tam sano rectoque consilio quisquis in
Abbreviated transcription (Latin):
collegarum iudicio. presertim
apłicarum eccłiarum causam
suam integram reseruare: ubi
contra eos sententiȩ dictȩ in ab¬
sentes. nullom aliquid ualereñ
quando eoꝵ iudicium ñ pͥmo
aditum postea deseruert̃: sed
suspectum semꝑ habitum ñ ꝗͣ
adire uoluer̃t. Hec res maxime
sollicitare debuit. scđm qui tẽ
erat pͥmꝰ: si ꝓpt̾ea conciliũ rege¬
bat. ut paci consuleret. Facile
enim fortassis rabida in absen¬
tem ora. placata uel frenata
compͥmeret: si diceret. Uidetis
fr̃s post tantam stragem ꝑsecu¬
tionis: miscd̾ia dĩ a p̃rincipib
scłi pacem ẽẽ cominissã. Non debe
paganus ñ insequit᷑ inimicꝰ. Itaq
aut istas om̃s causas quas cla¬
des turbulentissimi temporis
inflixit eccł̃iȩ. deo iudici dinit¬
tamꝰ. aut si aliqui in nob̾ sunt
qui certa istoꝵ crimina ita no¬
uerint. ut ea facile ualeant edo¬
cere. negantesq conuincere: &
talib communicare formidaĩi
epõs: & ibi pͥus de istoꝵ factis

Expanded text:
collegarum iudicio praesertim collegarum iudicio praesertim apostolicarum ecclesiarum causam suam integram reseruare, ubi contra eos sententiae dictae in absentes nullo modo aliquid ualerent, quando eorum iudicium non primo aditum postea deseruerunt, sed suspectum semper habitum numquam adire uoluerunt. Haec res maxime sollicitare debuit Secundum, qui tunc erat primas, si propterea concilium regebat, ut paci consuleret; facile enim fortassis rabida in absentem ora placata uel frenata comprimeret, si diceret: Videtis, fratres, post tantam stragem persecutionis misericordia dei a principibus saeculi pacem esse concessam; non debempaganus non insequitur inimicus. itaque aut istas omnes causas, quas clades turbulentissimi temporis inflixit ecclesiae, deo iudici dimittamus aut, si aliqui in uobis sunt, qui certa istoverunt, ut ea facile valeant edocere negantesque convincere, et talibus communicare formidant, episcopos et ibi prius de istorum factis
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ. malum quod ibi ẽẽt eror¬
tum: tanꝗͣ a uertice effundet.
Erat etiam transmarinis uici¬
na regionib. & fama celeber¬
rima nobilis. unde ñ medio¬
cris utiq auctoritatis habe¬
bat ep̃m. qui posset ñ curare
conspirantẽ multitudinem
mimicoꝵ. cum se uideret & ro¬
cȩ cathedrȩ uiguit pͥncipatus
& cet̾is terris unde eugłium
ad ipsam affricam uẽnit. per
commnunicatorias litteras ẽẽ
cere. si aduersarii eiꝰ ab eo illas
eccłias alienare conarentur.
Quia gͦ uenire noluit ad hospi¬
cium collegarum quos a suis
mimicis contra ueritatem sue
cause ꝑuersos ẽẽ sentiebat. uel
suspicabatur. uel ut ipsi assert̃
simulabat: tantomagis scđs
si uere pacis custos ẽẽ uoluisset:
cauere debuit ne dampnareñ
absentes: qui iudicio eoꝵ õmo
interẽe noluert̃. Neq enim de
prb̃ris. aut diaconis. aut inferi¬
oris ordinis clericis: s de collegi¬
sic agebatur. qui possent alioꝵ

Expanded text:
corpus malum, quod ibi esset exorcorpus malum, quod ibi esset exortum, tamquam a uertice effunderet. erat etiam transmarinis uicina regionibus et fama celeberrima nobilis. unde non mediocris utique auctoritatis habebat episcopum, qui posset non curare conspirantem multitudinem inimicorum, cum se uideret et Rocae cathedrae uiguit principatus, et ceteris tenis, unde euangelium ad ipsam Africam uenit, per communicatorias litteras esse cere, si aduersarii eius ab eo illas ecclesias alienare conarentur. quia ergo uenire noluit ad hospitium collegarum, quos a suis inimicis contra ueritatem suae causae peruersos esse sentiebat uel suspicabatur uel, ut ipsi adserunt, simulabat, tanto magis Secundus, si uerae pacis custos esse uoluisset, cauere debuit, ne damnarentur absentes, qui iudicio eorum omnino interesse noluerunt. neque enim de presbyteris aut diaconis aut inferioris ordinis clericis sed de collegis agebatur, qui possent aliorum
Abbreviated transcription (Latin):
uelut contuitu pacis ignouit
& cum quib postea quam co¬
gnouit. dicissa pace dampna¬
uit. Unde apparuit eum etiam
primo ñ paci consuluisse: s sͥ
timuisse. Obiecerat ei namq
purpuriꝰ limatensis. qͦd etiã ip¬
se cũ detentus ẽẽt. a curatore &
ordine. ut scͥpturas traderet
dimissus ẽ: utiq ñ frustra: nͥ
quia tradidit. aut tradi aliqͥd
iussit. Hanc suspicionem ille¬
satis ꝓbabilem metuens. ac¬
cepto consilio a minore scd̃o coi¬
stissima crimina deo iudicanda
dimisit: atq ita paci ꝓspexisse
uisus ẽ. quod falsum erat cũ
sibi ꝓspererit. Nam si in eiꝰ cor¬
de habitaret cogitatio pacis
ñ apud carthaginẽ postea cum
traditorib quos presentes atq
confessos deo dimiserat. dãp¬
naret crimine traditionis: qͦs
absentes apud eum nemo coi¬
uincerat. Tantomagis enim
timere debuit. ne pax unita¬
tis uiolaretur: quanto erat
carchago ciuitas ampla & illu¬
stris: unde se ꝑ totum affrice

Expanded text:
uelut contuitu pacis ignouit uelut contuitu pacis ignouit et, cum quibus postea non cognouit, discissa pace damnauit. unde apparuit eum etiam primo non paci consuluisse, sed sibi timuisse. obiecerat ei namque Pufpurius Liniatensis, quod etiam ipse, cum detentus esset a curatore et ordine, ut scripturas traderet, dimissus est utique non frustra, nisi quia tradidit aut tradi aliquid iussit. hanc ille suspicionem satis probabilem metuens accepto consilio a minore Secundo conmanifestissima crimina deo iudicanda dimisit atque ita paci prospexisse uisus est, quod falsum erat, cum sibi prospexerit. Nam si in eius corde cogitatio pacis habitaret, non apud Carthaginem postea cum traditoribus, quos praesentes atque confessos deo dimiserat, damnaret crimine traditionis, quos absentes apud eum nemo conuicerat. tanto magis enim timere debuit, ne pax unitatis uiolaretur, quanto erat Carthago ciuitas ampla et inlustris, unde se per totum Africae
Abbreviated transcription (Latin):
plius homines. quid uultis. am¬
plius: Non de auro & argento
ur̃o agitur: ñ terraͬ ñ p̃dia: ñ
deniq salus ur̃i corporis: in
discrim̃ uocatur. De adipscen¬
da uita eterna. & fugienda ui¬
morte eterna. compellamus
ammas ur̃as. Exꝑgiscimini
aliquando ñ in aliqua obscu¬
ra questione uersam᷑. ñ recon¬
dita secreta rimamur: quib
penetrandis. uel nulla uel ra¬
ra humana corda sufficiant.
Res in aꝑto ẽ. Quid eminet cla¬
rius: quid cernitur cicius: Di¬
cimꝰ temerario concilio quã¬
libet numerosissimo: in nocentẽ
absentesq fuisse dampnatos.
Pbamꝰ hoc ꝓconsularib gestis
quib ab om̃i traditionis cͥmi¬
ne alienꝰ iudicatus ẽ ille: quem
maxime criminosum a ur̃is
ꝓlata concilii gesta sonuert.
Dicimꝰ a traditorib confessis
in eos qui traditores dicerent᷑
dictas fuisse sententias. ꝓbamꝰ
hoc eccłiasticis gestis. ubi no¬
minatim declarantur. in qͥb
scd̾s tigistanꝰ ea que cognouit

Expanded text:
plius, homines? quid uultis amplius, homines? quid uultis amplius? non de auro et argento uestro agitur; non terra, non praedia, non denique salus uestri corporis in discrimen uocatur: de adipiscenda uita aeterna et fugienda morte aeterna compellamus animas uestras. expergiscimini aliquando! non in aliqua obscura quaestione uersamur, non recondita secreta rimamur, quibus penetrandis uel nulla uel rara humana corda sufficiant. res in aperto est. quid eminet clarius? quid cernitur citius? dicimus temerario concilio quamlibet numerosissimo innocentes absentesque fuisse damnatos. probamus hoc proconsularibus gestis, quibus ab omni traditionis crimine alienus iudicatus est ille, quem maxime criminosum a uestris prolata concilii. gesta sonuerunt. dicimus a traditoribus confessis in eos, qui traditores dicerentur, dictas fuisse sententias. probamus hoc ecclesiasticis gestis, ubi nominatim declarantur, in quibus Secundus Tigisitanus ea, quae cognouit,
Abbreviated transcription (Latin):
ccabatis instantia. Quod ubi
sensimꝰ. ad ea que legenda ꝓmi¬
seramꝰ: ñ distulimꝰ mittere. Que
om̃ia dum excurrimꝰ: ad eccłiã
geliritanam. in de ad ur̃m oppi¬
dum reuersuri. bidui ñ pleni
intermissione uenert̃. atq ut
nostis quantũ tempꝰ admisit
uno die recitata ft̃ nobis. P mo
ubi scd̃s tigitanus confessos tra¬
ditores a collegio suo remouere
ñ ausus ẽ: cum quib postea ñ
confessum: & absentem cecilia¬
num. aliosq suos collegas dãp¬
nare ausus ẽ: deinde gesta ꝓcon¬
sularia. ubi diligentissimo exa¬
mine ꝓbatus ẽ innocens. Hec an¬
te meridiem: nob̾ lecta ẽẽ memi¬
nistis. Post meridiem uͦ recita¬
uimꝰ preces eoꝵ ad constantinũ
datisq ab eo iudicib gesta ec¬
clefiastica in romana urbe ha¬
cecilianus autem in ep̃ali ho¬
nore firmatus. postremo con¬
stantini imꝑatoris litteras. qͥb̃
omnia mułto maxime testatis¬
sima claruer̃t̃. Quid uultis am¬

Expanded text:
ctabatis instantia. quod ubi ctabatis instantia. quod ubi sensimus, ad ea, quae legenda promiseramus, non distulimus mittere. quae omnia, dum excurrimus ad ecclesiam Gelizitanam inde ad uestrum oppidum reuersuri, bidui non pleni intermissione uenerunt atque, ut nostis, quantum tempus admisit, uno die recitata sunt uobis: primo ubi Secundus Tigisitanus confessos traditores a collegio suo remouere non ausus est, cum quibus postea non confessum et absentem Caecilianum aliosque suos collegas damnare ausus est, deinde gesta proconsularia, ubi Felix diligentissimo examine probatus est innocens. haec ante meridiem uobis lecta esse meministis; post meridiem uero recitauimus preces eorum ad Constantinum datisque ab eo iudicibus gesta ecclesiastica in Romana urbe haCaecilianus autem in episcopali honore firmatus, postremo Constantini imperatoris litteras, quibus omnia multo maxime testatissima claruerunt. Quid uultis am
Abbreviated transcription (Latin):
uerant iudicante militiade tẽ
romane urbis ep̃o cum collegĩ
suis. quos ad preces donatistaꝵ
miserat imꝑͣtor: m l in ce¬
cilianum ꝓbari potuit: ac per
hoc in illo ep̃atu confirmato
donatum qui aduersꝰ eum tc̃
ad erat. imꝓbatum: quib ꝑ ac¬
tis reb cum illi om̃s in ꝑtina¬
cia scelestissimi scismatis ꝑma¬
nerent: post apud relatũ me¬
moratum imꝑatorem eandẽ
causam diligentiꝰ examinan¬
dam. terminandamq curasse¬
illos uͦ ab eccł̃iastico iudicio ꝓ¬
uocasse. ut causam constantinꝰ
audiret. Quo postea quã uentũ
ẽ. utraq parte assistente: inno¬
cendem cecilianum fuisse iudi¬
catum. atq illos recessisse suꝑa¬
tos: & in eadem tam̃ pu̾sitate
mansisse: nec de felicis autũp¬
intani causa negligentiã con¬
secutam: s ad eiꝰ pͥncipis iussio¬
nem ꝓ consularib gestis etiã
ipsum fuisse purgatum.S qͥa
hȩc omnia dicebamꝰ tantum. ñ
uidebamur. quam de nr̃a expe¬

Expanded text:
uerant, iudicante Melchiade tunc uerant, iudicante Melchiade tunc Romanae urbis episcopo cum collegis suis, quos ad preces Donatistarum miserat imperator, nihil in Caeciliano probari potuisse ac per hoc illo in episcopatu confirmato Donatum, qui aduersus eum tunc aderat, inprobatum. quibus peractis rebus cum illi omnes in pertinacia scelestissimi schismatis permanerent, post apud Arelatum memoratum imperatorem eandem causam diligentius examinandam terminandamque curasseillos uero ab ecclesiastico iudicio prouocasse, ut causam Constantinus audiret. quo postea quam uentum est, utraque parte adsistente innocentem Caecilianum fuisse iudicatum atque illos recessisse superatos et in eadem tamen peruersitate mansisse. nec de Felicis Aptungitani causa neglegentiam consecutam, sed ad eiusdem principis iussionem proconsularibus gestis etiam ipsum fuisse purgatum. Sed quia haec omnia dicebamus tantum, non uidebamur, quam de nostra expe
Abbreviated transcription (Latin):
causa incognita temere damp¬
nandos ẽẽ putauert̃. Nos autẽ
habere alia gesta eccłiastica.
in quib scd̃s tigisitanꝰ qui
tunc agebat in nummidia pͥ¬
matum. presentes & confessoᷤ
traditores reliquit deo iudicaa¬
dos: & eos in ep̃alib sedibus
sicuti erant manere ꝑmisit.
quoꝵ nomina inter dampna¬
tores ceciliani numerantur
cum etiam scd̾s ipse concilii
eiusdem pͥmatum teneret:
ubi absentes quasi traditores
ꝑ eoꝵ sententias dampnauit.
quib presentib & confessis ig¬
nouit. Deinde diximꝰ aliquanto
post maiorini ordinationem
quam contra cecilianum nefa¬
rio scelere l euauert̃. erigentes
altare contra altare: & unita¬
tem xp̃i discordus furialib dis¬
sipantes. eos petisse a constan¬
tino tc̃ imꝑatore iudices ep̃os
qui de suis questionib que in
affrica exorte pacis uinculum
dirimebant: arbitͥo medio ui¬
dicarent. Quod postea quam
factum ẽ presente ceciliano: &
illis qui aduersus eam nauiga¬

Expanded text:
causa incognita temere damcausa incognita temere damnandos esse putauerunt; nos autem habere alia gesta ecclesiastica, in quibus Secundus Tigisitanus, qui tunc agebat in Numidia primatum, praesentes et confessos traditores reliquit deo iudicandos et eos in episcopalibus sedibus, sicuti erant, manere permisit, quorum nomina inter damnatores Caeciliani numerantur, cum etiam Secundus ipse concilii eiusdem principatum teneret, ubi. absentes quasi traditores per eorum sententias damnauit, quibus praesentibus et confessis ignouit. Deinde diximus aliquanto post Maiorini ordinationem, quem contra Caecilianum nefario scelere leuauerunt erigentes altare contra altare et unitatem Christi discordiis furialibus dissipantes, eos petisse a Constantino tunc imperatore iudices episcopos, qui de suis quaestionibus, quae in Africa exortae pacis uinculum dirimebant, arbitro medio iudicarent. quod postea quam factum est, praesente Caeciliano et illis, qui aduersus eum nauiga
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ si de negotio fundi. aut
alicuiꝰ pecumarie litis dirim̃¬
de. uob̃ aliquid scriberem: ne¬
mo fortasse rep̃henderet: usq
adeo carus ẽ hic mundꝰ homi¬
nib & sibimetipsi uiluerunt.
Erit gͥ mͥ ad defensionẽ testis
hȩc epła. in iudicio dĩ. qui no¬
uit quo animo fecerim: & qui
dixit: beati pacifici: qm̃ filii
dĩ uocabuntur. Ergo ut memi¬
nisse dignamini.cum ẽẽmꝰ in
ur̃a ciuitate. & ñ nulla uobiscũ
de communione xp̃iane unitatĩ
ageremꝰ: ꝓlata sunt a partib
ep̃i cecilianum quondam nr̃e
communionis ep̃m carthagi¬
nensis eccłiȩ: cum suis collegis
& ordinatorib dampnauerunt
ubi etiam felicis autumpnita¬
ni causa multo pre ceteris inui¬
diosius. & criminosiꝰ uentilata.
ẽ. Que cum ẽẽnt cuncta ꝑ lecta
respondimꝰ ñ ẽẽ mirandum: si
homines quitẽ illud scisma fe¬
cert̃. ñ sine confectione gestoꝵ
eos in quos fuerant ab ȩmuliꝰ
& ꝑditis concitatr: absentes

Expanded text:
tamen. si de negotio fundi aut tamen. si de negotio fundi aut alicuius pecuniariae litis dirimendae uobis aliquid scriberem, nemo fortasse reprehenderet. usque adeo carus est hic mundus hominibus et sibimet ipsi uiluerunt. erit igitur mihi ad defensionem testis haec epistula in iudicio dei, qui nouit, quo animo fecerim, et qui dixit: Beati pacifici, quia ipsi filii dei uocabuntur. Ergo, ut meminisse dignamini, cum essemus in uestra ciuitate et nonnulla uobiscum de communione Christianae unitatis ageremus, prolata sunt a partibusepiscopi Caecilianum quondam nostrae communionis episcopum Carthaginiensis ecclesiae cum suis collegis et ordinatoribus damnauerunt. ubi etiam Felicis Aptungitani causa multo prae ceteris inuidiosius et criminosius uentilata est. quae cum essent cuncta perlecta, respondimus non esse mirandum, si homines, qui tunc illud schisma fecerunt, non sine confectione gestorum eos, in quos fuerant ab aemulis et perditis concitati, absentes
Abbreviated transcription (Latin):
ad ñnullos donatistarum pri¬
marios scriberemꝰ. ñ cominu¬
nicatorias litteras. quas iam
olim ꝓpter suam ꝑuersitatem
ab unitate catholica que toto
orbe diffusa ẽ. ñ accipiunt. s
tales pͥuatas. qualib nobis
uti etiam ad paganos licet.
Quas illi & si aliquando lege¬
rt̃: respondere tam̃ eis siue no¬
luer̃t. siue ut magis creditur
nequiuert̃. Ubi nob̃ satis uisũ ẽ
ĩpleuisse officiũ caritatis. quam
ñ solum nr̃is. s & omnib nos
debere sc̃s sp̃s docet. qui nob
in caritate. inuicem & i om̃s
Monet etiam alio loco in mode¬
stia corripiendos diuersa senti¬
entes: ne forte inquit det illis
ds̃ penitentiam ad cognoscen¬
dam ueritatem. & resipiscant
de diaboli laqueis. captiuati
ab ipso. in ipsiꝰ uoluntatẽ. Hec
p̃locutus sum. ne quis me ex¬
istimet impudentiꝰ uob̃ quã
prudentiꝰ. scͥpta misisse: & hoc
uobiscum de negotio animȩ
ur̃e aliquid agere uoluisse: qͥa
nr̃ȩ communonis ñ estis: cũ

Expanded text:
ad nonnullos Donatistarum priad nonnullos Donatistarum primarios scriberemus non communicatorias litteras, quas iam olim propter suam peruersitatem ab unitate catholica, quae toto orbe diffusa est, non accipiunt, sed tales priuatas, qualibus nobis uti etiam ad paganos licet. quas illi etsi aliquando legerunt, respondere tamen eis siue noluerunt siue, ut magis creditur, nequiuerunt. ubi nobis satis uisum est impleuisse nos officium caritatis, quam non solum nostris sed et omnibus nos debere sanctus spiritus docet, qui nobiin caritate in inuicem et in omnes. monet etiam alio loco in modestia corripiendos diuersa sentientes: Ne forte, inquit, det illis deus paenitentiam ad cognoscendam ueritatem et resipiscant de diaboli laqueis captiuati ab ipso praelocutus sum, ne quis me existimet inpudentius uobis quam prudentius scripta misisse et hoc modo uobiscum de negotio animae uestrae aliquid agere uoluisse, quia nostrae communionis non estis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
dilectissimis & merito
p̃dicandis frĩb glorio
el eusio. felicib grammatico.
& cet̾is quib hoc gratum est:
augustinꝰ. Dixit quidem apłs
paulus hereticum hominem
post unam correctionem deui¬
ta. sciens quia subuersꝰ ẽ huiꝰ
modi & peccat. & ẽ a semetip¬
so dampnatꝰ. S qui sententiã
suam quanuis falsam atq
ꝑuersam. nulla ꝑtinaci ani-¬
mositate defendunt: preser¬
tim quam ñ audacia p̃sump¬
tionis sue peperert̃. s a sedue¬
tis atq in errorem lapsis pa¬
rentib accepert: quert autem
cauta sollicitudine ueritatem
corrigi parati. cum inuen̾int.
nequaꝗͣ sunt inter hereticos
computandi. Tales gͦ uos nͥ eẽ
crederem: nullas fortasse uob
litteras mitterem. Quanqͣm
& ipsum hereticum quamli¬
bet odiosa suꝑbia tumidum
& ꝑuicacia male contentioniᷤ
insanum: sicut uitandũ mo¬
nemꝰ: ne infirmos & paruulos
fallat: ita ñ abnuimꝰ quibus¬
cunq modis possumꝰ corrigen¬
dum. Unde factum ẽ ut etiam

Expanded text:
DILECTISSIMIS ET MERITO PRAEDICANDIS FRATRIBUS GLORIO, ELEUSIO, FELICIBUS, GRAMMATICO ET CETERIS, QVIBUS HOC GRATUM EST, AUGUSTINUS. Dixit quidem apostolus Paulus: Haereticum hominem post unam correptionem deuita sciens, quia subuersus est eius modi et peccat et est a semet ipso damnatus. sed qui sententiam suam quamuis falsam atque peruersam nulla pertinaci animositate defendunt, praesertim quam non audacia praesumptionis suae pepererunt, sed a seductis atque in errorem lapsis parentibus acceperunt, quaerunt autem cauta sollicitudine ueritatem corrigi parati, cum inuenerint, nequaquam sunt inter haereticos deputandi. tales ergo uos nisi esse crederem, nullas fortasse uobis litteras mitterem, quamquam et ipsum haereticum quamlibet odiosa superbia tumidum et peruicacia malae contentionis insanum sicut uitandum monemus, ne infirmos et paruulos fallat, ita non abnuimus, quibuscumque modis possumus, corrigendum. unde factum est, ut etiam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥminianũ: & cet̾am ꝑ affricã
multitudinẽ pͥminiano com¬
municantẽ. Quid aꝑtius cer¬
nitur: Quid ȩquiꝰ postulatur:
Uidetis hec om̃ia: & nostis. & ge¬
mitis: & tam̃ uidet & d̃s̃. quod
uos in tam pesti fera & sacͥlega
precisione. nulla res cogit
no carnalem suꝑetis affectũ.
& amicicias hominũ que in
dis ñ timeatis effundere. Ecce
ite consulite: quid contra hec
nr̃a possint respondere cognos¬
cite. Si ꝓfert̃ carthas: ꝓferimꝰ
carchas. Si falsas nr̃as ẽẽ dicuii:
hoc nos de suis dicere ñ indig¬
nentur. Nemo delet de cȩlo con¬
stitutionem dĩ: nemo delet de
terra eccłiam dĩ. Ille totum¬
totum orbem ꝓmisit: ista totũ
orbem impleuit: & malos habet¬
& bonos. Sednec in terris amit¬
tit nͥ malos: nec in celum ad¬
mittit nͥ bonos. Erit autem
uob̃ hic sermo quem de mun̾e
dĩ nouit ipse quanta & pacis
& ur̃a dilectione deꝓmpsimꝰ.
correctio si uelitis. testis uͦ & si

Expanded text:
Primianum et ceteram per Africam Primianum et ceteram per Africam multitudinem Primiano communicantem. quid apertius cernitur? quid aequius postulatur? Videtis haec omnia et nostis et gemitis; et tamen uidet et deus, quod uos in tam pestifera et sacrilega praecisione nulla res cogit no carnalem superetis affectum et amicitias hominum, quae in is non timeatis offendere. ecce ite, consulite; quid contra haec nostra possint respondere, cognoscite. si proferunt chartas, proferimus chartas; si falsas nostras esse \'dicunt, hoc nos de suis dicere non indignentur. nemo delet de caelo constitutionem dei. nemo delet de terra ecclesiam dei; ille totum orbem promisit, ista totum orbem repleuit et malos habet et bonos, sed nec in terris amittit nisi malos nec in caelum admittit nisi bonos. erit autem uobis hic sermo, quem de munere dei nouit ipse quanta et pacis et uestra dilectione deprompsimus, correctio, si uelitis, testis uero, etsi
Abbreviated transcription (Latin):
tra eum ep̃c ordinatus ẽ. An
forte qͦd a cet̾is affris sue com¬
munionis ep̃is contra facti¬
onem maximiani pͥmianus
purgatus ẽ. ualere uultis:
& qͦd a transmarinis unita¬
tis ep̃is aduersꝰ factionẽ ma¬
iorini cecilianꝰ purgatus ẽ. ua¬
lere ñ uultis: Rogo fr̃s mei.
quid magnum peto. quid dif¬
ficile a uob intelligi cupio:
Multum quidem interest.
& incomparabiliter distat.
uel auccoritate uel numero
affricana eccłia: si cum ceteris
orbis partib conferatur. Et
longe minor ẽ: etiam si unitaᷤᷤ
hic eẽt. Longe omnino minor
ẽ. comparata ceteris. xp̃ianis
om̃ib gentib: quam pars
maximiani comparata parte
pͥmiani. ẜ eto tam̃. & iustum
ẽẽ arbitror ut tantum ualeat
confilium tigisitani. quod lucil¬
la conflauit aduersꝰ absentem
cecilianum. & apłicam sedem:
dotumq orbem ceciliano com¬
municantem: quantũ ualet
concilium maximianensium
qͦd similiter femina nescio que
conflauit aduersꝰ ab sentem

Expanded text:
tra eum episcopus ordinatus est. An tra eum episcopus ordinatus est. An forte quod a caeteris Afris suae communionis episcopis contra factionem Maximiani Primianus purgatus est, valere vultis; et quod a transmarinis unitatis episcopis adversus factionem Majorini Caecilianus purgatus est, valere non vultis? Rogo, fratres mei, quid magnum peto? quid difficile a vobis intelligi cupio? Multum quidem interest, et incomparabiliter distat vel auctoritate vel numero Africana Ecclesia, si cum caeteris orbis partibus conferatur: et longe minor est, etiamsi unitas hic esset, longe omnino minor est comparata caeteris christianis omnibus gentibus, quam pars Maximiani comparata parti Primiani; peto tamen, et justum esse arbitror, ut tantum valeat concilium Secundi Tigisitani, quod Lucilla conflavit adversus absentem Caecilianum et apostolicam sedem, totumque orbem Caeciliano communicantem, quantum valet concilium Maximianensium, quod similiter femina nescio quae conflavit adversus absentem
Abbreviated transcription (Latin):
lia dĩ satis indicat. Certe detra¬
ditione diuinoꝵ libroꝵ uertit᷑
questio: ubi hereditas ista pro¬
missa ẽ. Ille gͦ credatur testam̃tũ
tradidisse flaminis: qui contra
uoluntatem litigat testatoris.
Quid tͥ fecit opars donati: qͥd tͥ
fecit eccłia corinthioꝵ: Quod
autem de ista dico: de om̃ib ta¬
lib etiam longe positis intelli¬
gi uolo. Quid uob̾ fecert̃. que nec
om̃ino quid feceritis. nec quos
infamaueritis nosse potuert̃:
An quia lucillam cecilianꝰ in
affrica lesit: lucem. xp̃i orbis
amisit: Tandem sentiant qͥd
fecert̃. Merito certo annoꝵ int̾¬
uallo: in oculos eoꝵ reuolutum
ẽ opus ipsoꝵ. Querite ꝑ quam
feminam maximianꝰ qui dr̃
am confusione precidit: & quẽ
admodum congregata ep̃oꝵ fa¬
ccione cecilianum dampnau̾it
absentem: & aduersꝰ eum ep̃c
ordinatus sit. Quemadmodũ
maiorinꝰ ꝑ lucillam congre¬
gata ep̃oꝵ factione cecilianũ
dampnauit absentem: & con

Expanded text:
lia dei satis indicat. certe de tralia dei satis indicat. certe de traditione diuinorum librorum uertitur quaestio, ubi hereditas ista promissa est. ille ergo credatur testamentum tradidisse flammis, qui contra uoluntatem litigat testatoris. quid tibi fecit, o pars Donati, quid tibi fecit ecclesia Corinthiorum? quod autem de ista dico, de omnibus talibus et tam longe positis intellegi uolo. quid uobis fecerunt, quae nec omnino, quid feceritis, nec, quos infamaueritis, nosse potuerunt? an quia Lucillam Caecilianus in Africa laesit, lucem Christi orbis amisit? ITandem sentiant, quod fecerunt; merito certo annorum interuallo in oculos eorum reuolutum est opus ipsorum. quaerite, per quam feminam Maximianus, qui dini communione praeciderit et quem ad modum congregata episcoporum factione Primianum damnarit absentem et aduersus eum episcopus ordinatus sit, quem ad modum Maiorinus per Lucillam congregata episcoporum factione Caecilianum damnauit absentem et c
Abbreviated transcription (Latin):
sumpta ẽ. Diuersitate penarũ
diu̾sitas agnoscitur meritoꝵ.
Tradunt᷑ in ꝑsecutionem scĩ co¬
dices: confitentur traditores: &
ideo dimittuntur. Non interro¬
gantur innocentes: & ab homi¬
nib temerariis dampnantur.
ꝓbatur integer certis indiciis.
qui int̾ dampnatos absentes
imꝑator: iudicans contempnit᷑
imꝑator. Que tc̃ acta sint legi¬
stis: que nc̃ agantur uidetis.
Si de illis in aliquo dubitatis.
ista iam cernite. Certe ñ cartis
ueterib. ñ archiuis publicis:
ñ gestis forensib. aut eccłiasticiᷤ
agamꝰ. Maior liber nr̃ orbis ter¬
rarum ẽ. In eo lego complecũ:
quod in libro dĩ lego ꝓmissum.
Dñs inquit dirit ad me filius
m̃s estu: ego hodie genuite. po¬
stula a me & dabo tͥ gentes he¬
reditatem tuam: & possessio¬
nem tuam terminos terrȩ.
Huic hereditati qui ñ commu¬
nicat: quoslibet libros teneat
exheredatum se ẽẽ cognoscat.
Hanc hereditatem quisquis
expugnat: alienum se ẽẽ a fami¬

Expanded text:
sumpta est. diuersitate poenarum sumpta est. diuersitate poenarum diuersitas agnoscitur meritorum. Traduntur in persecutione sancti codices, confitentur traditores et deo dimittuntur; non interrogantur innocentes et ab hominibus temerariis damnantur; probatur integer certis iudiciis, qui inter damnatos absentes imperator; iudicans contemnitur imperator. quae tunc acta sint, legistis; quae nunc agantur, uidetis. si de illis in alique dubitatis, ista iam cernite. certe non chartis ueteribus, non archiuis publicis, non gestis forensibus aut ecclesiasticis agamus. maior liber noster orbis terrarum est;in eo lego completum, quod in libro dei lego promissum: Dominus. inquit, dixit ad hodie genui te; postula a me et dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam terminos terrae. huic hereditati qui non communicat, quoslibet libros teneat, exheredatum se esse cognoscat; hanc hereditatem quisquis expugnat, alienum se esse a fami
Abbreviated transcription (Latin):
totius affrice gemitus: Parco
iam dicere singłarum ꝑ affri¬
cam regionum. & ciuitatum
enim uob̃hec uos ipsi dicitis: si¬
ue in aurem. siue palam sicut
ubitum fuerit. Quocunq enĩ
oculos uerteritis: occurret qͦd
dico. uel potius qͦd taceo. Neq
hinc istos quod ibi diligitis: ac¬
cusamꝰ. Non enim nob̃ displi¬
cent quia tolerant malos:s
quia intolerabiliter mali st̃ ꝓpt̾
scisma. ꝓpter altare contra alta¬
re. ꝓpter separationem ab here¬
ditate. xp̃i toto orbe diffusa. siẽ
tanto ante ꝓmissa ẽ. U iolatam
pacem: conscissam unitatem.
iterata baptismata: exufflata
sacram̃ta: que in sceleratis qͦq
hominib sca ft̃. plangimus &
lugemꝰ. Que si paruipendunt
intueantur exempla quibus de¬
monstratum ẽ quanti hec pen¬
derit ds̃. Qui fecert̃ ydolum: usi¬
tata gladii morte ꝑempti sunt
Qui uͦ scisma facere uoluerunt.
hiatu terre pͥncipes deuorati st̃.¬
& turba consentiens igne con¬

Expanded text:
totius Africae gemitus? parco totius Africae gemitus? parco iam dicere singularum per Africam regionum et ciuitatum enim uobis haec uos ipsi dicitis siue in aurem siue palam, sicut libitum fuerit. quocumque enim oculos uerteritis, occurret, quod dico uel potius quod taceo. neque hinc istos, quos ibi diligitis, accusamus. non enim nobis displicent, quia tolerant malos, sed quia intolerabiliter mali sunt propter schisma. propter altare contra altare, propter separationem ab hereditate Christi toto orbe diffusa, sicut tanto ante promissa est. uiolatam pacem, conscissam unitatem, iterata baptismata, exsufflata sacramenta, quae in sceleratis quoque hominibus sancta sunt, plangimus et lugemus. quae si parui pendunt, intueantur exempla, quibus demonstratum est, quanti haec penderit deus. qui fecerunt idolum, usitata gladii morte perempti sunt; qui uero schisma facere uoluerunt, hiatu terrae principes deuorati et turba consentiens igne con
Abbreviated transcription (Latin):
unitatem sp̃s in uincło pacis.
Atcendant etiam post dñi
aduentum. ubi multo plura
huiꝰ tolerantiȩ ꝑ totum orbem
inueniremꝰ exempla: si om̃ia
scribi & in auccoritatem redi¬
gi potuissent: tam̃ hec ipsa
que habemꝰ adu̾tite. Polerat ip¬
se dñs iudam furem: diabolũ.
& uenditorem suum: sinit ac¬
cipere inter innocentes discipu¬
los. quod fideles nouert̃ preci¬
um nr̃m. Tolerant apłi pseu¬
do apłos. & inter sua queren¬
des ñ que iħ̾u xp̃i: paulus ñ¬
que sua querens.s que iħu
xp̃i: cum głosissima toleran¬
tia conu̾satur. Postremo quod
pauloante commemoraui.di¬
uina uoce laudatur. sub angłi
nomine p̃positus eccłiȩ: quod
cum audisset malos: eos tam̃
temptatos. & inuentos: pro
nomine dñi tolerauit. Ad sum¬
mam seipsos interrogent. Non¬
ne tolerantur ab eis cedes. & in¬
cendia circumcellionum quist̃
ueneratores p̃cipitatorũ ultro
cadauerum. & sub incredibili¬
b malis uniꝰ optati ꝑ tot annoᷤ

Expanded text:
unitatem spiritus in uinculo pacis. unitatem spiritus in uinculo pacis. adtendant etiam post domini aduentum, ubi multo plura huius tolerantiae per totum orbem inueniremus exempla, si omnia scribi et in auctoritatem redigi potuissent, — tamen haec ipsa, quae habemus, aduertite. tolerat ipse dominus Iudam diabolum, furem et uenditorem suum, sinit accipere inter innocentes discipulos, quod fideles nouerunt pretium nostrum; tolerant apostoli pseudoapostolos et inter sua quaerentes, non quae Iesu Christi, Paulus non sua quaerens, sed quae Iesu Christi, cum gloriosissima tolerantia conuersatur; postremo, quod paulo ante commemoraui, diuina uoce laudatur sub angeli nomine praepositus ecclesiae, quod, cum odisset malos, eos tamen temptatos et inuentos pro nomine domini tolerauit. Ad summam se ipsos interrogent. nonne tolerantur ab eis caedes et incendia Circumcellionum, ueneratores praecipitatorum ultro cadauerum et sub incredibilibus malis unius Optati per tot annos