comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cib qui deerat uidecenti desicłio p̃staret᷑. sed¬
ut ille qui aderat sanato fastidio sumeretur.
Quando enĩ nos delectant mala ce ñ delectar
bona: rogare debenins potius dm̃ ut delec.¬
tent bona. quã ut concedant᷑ mala. Nõ qr ma.¬
dicat. om̃is ciratura dĩ bona ẽ. & nichil abi¬
ciendũ quod grarũ actione ꝑcipitur: sed quia
sicut item ipse ait. malũ est honuni qui ꝑ
offendiculũ manducat. Et si hominis offen¬
sio tuñda est: quantomagis dĩ. cuiꝰ in isrłitis
ñ parua erat offensio. repudiare qđ dabat
sapientia. & petere ad quod inhiabat concu.¬
piscentia : quãuis illi nec peterent sed quia
deerat murmurarent. Sed ut sciremꝰ ñ dĩ
cieaturã esse culpabilẽ. sed in obedientiã con¬
tumacẽ. & in ordinatã cupidicatẽ. ñ propt̃
porcũ sed ꝓpt̾ pomũ mortẽ primꝰ homo in
s propt̃ lenticulã ꝑdidit. Quomͦ ergo intel¬

Expanded text:
cibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sedcibus qui deerat indecenti desiderio praestaretur, sed ille qui aderat sanato fastidio sanaretur. Quando enim nos delectant mala, et non delectant bona, rogare potius debemus Deum, ut delectent bona quam ut concedantur mala. Non quia madicat, Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione accipitur : sed quia sicut item ipse ait, Malum est homini qui per offensionem manducat ; et si hominis offensionem, quanto magis Dei? Cujus in Israelitis non parva erat offensio, repudiare quod dabat sapientia, et petere id quod inhiabat concupiscentia: quamvis illi nec peterent, sed quia deerat murmurarent. Sed ut sciremus non Dei creaturam esse culpabilem, sed inobedientiam contumacem et inordinatam cupiditatem; non propter porcum, sed propter pomum mortem primus homo ised propter lenticulam perdidit . 2. Quomodo ergo intel
Abbreviated transcription (Latin):
aoqã sp̃ẽ dñs suis ꝓmisit in sespe¬
rantib dicens: qr ego ad patrẽ ua¬
do. &e quod cũq petieritis in noĩe
meo hoc faciam. Sic gͦ ꝑrexit adpatrẽ. ut nõ
relinqueret in digentes sed exauduet petentes.
hoc facia: cũ uideamus plerũq fideles etus
petere & ñ accipe: Anforte propterea qr ma¬
le petunt. Nam hoc exprobrauit apłs iacob
dicens. Petitis & non accipitis eoquod male
petatis: ut in concupiscentiis ur̃is insuma.¬
tis. Male gͦ usurus eo quod ult accipe: dõ
potius miserante ñ accipit. Prouide si hoc
ab illo petit᷑ unde homo ledat᷑ x exaudit᷑. ma¬
gis inetuendũ est ne quod potest ñ dare ꝓpi¬
tius. det iratus. An nõ uidemus isrłitas ma¬
lo suo impetrasse qđ culpabili concupiscentia
petiert᷑: Concupierant enĩ carnib uesci: qͥb
pluebatur manna de cȩlo. F astidiebant quippe
quod habebant & quod ñ habebant impu.¬
dent̃ petebant: quasi ñ meliꝰ peterent ñ ut

Expanded text:
uis promisit sperantibus, dicens: Quia ego ad Patrem vado, et quodcumque petieritis in nomine meo, hoc faciam. Sic ergo perrexit ad Patrem, ut non relinqueret indigentes, sed exaudiret petentes. cum videamus plerumque fideles ejus petere, et non accipere? An forte propterea quia male petunt? Nam hoc exprobravit apostolus Jacobus dicens: Petitis, et non accipitis, eo quod male petatis, ut in concupiscentiis vestris insumatis . Male ergo usurus eo quod vult accipere, Deo potius miserante non accipit. Proinde si hoc ab illo petitur unde homo laedatur exauditus, magis metuendum est ne quod posset non dare propitius, det iratus. An non videmus Israelitas malo suo impetrasse quod culpabili concupiscentia petierunt? Concupierant enim carnibus vesci , quibus pluebatur manna de cquod habebant, et quod non habebant impudenter petebant, quasi non melius peterent, non, ut
Abbreviated transcription (Latin):
lam int̾ suꝑnos ciues ẽmicat: iam inter
ignitos illos lapides suꝑni diadematis
choruscat. O qui in hoc mundo uos di-¬
uites aut. eẽ. creditis aut estis: conferte
si potestis falsas diuitias ur̃as ueris di¬
uitiis romulȩ. uos in huius mundi ui¬
a omĩa amissuri possidetis: illa nichil
quesiuit in itinere. & omĩa inuenit in
ꝑuentione. uos lȩtam uitã ducitis. tri-¬
stem mortem timetis: illa tristem uitam
ꝑtulit. ad lȩcã mortem ꝑuenit. uosad
tempus quęritis obsequiũ hominum:
illa despecta ab hominib inuenit socios
seuntem despicere. ȩt̃nam qłam amare.
Honorate qͦs pauꝑes cernitis: & quos
conspicitis despectos scłi. intus arbitra¬
muni amicos dei. Cum his participamini
qđ habetis: ut hoc qͣndoq dignentur
uob̾cum participare qđ habent. Pensa¬
te qd̾ ore magistri gentium dicit᷑. In hoc
temꝑe ur̃a abundantia illorũ inopiam
suppleat: ut & illorii abundantia ur̃e

Expanded text:
jam inter supernos cives emicat, jam inter jam inter supernos cives emicat, jam inter ignitos illos lapides aeterni diadematis coruscat. O vos qui in hoc mundo divites aut esse creditis, aut estis, conferte, si potestis, falsas divitias vestras veris divitiis Romulae. Vos in hujus mundi via omnia amissuri possidetis; illa nihil quaesivit in itinere, et omnia invenit in perventione. Vos laetam vitam ducitis, tristem mortem timetis; illa tristem vitam pertulit, ad laetam mortem pervenit. Vos ad tempus quaeritis obsequium hominum, illa despecta ab hominibus invenit socios seuntem contemnere, aeternam gloriam amare. Honorate quos pauperes videtis, et quos foris conspicitis despectos saeculi intus arbitramini amicos Dei. Cum his participamini quod habetis, ut hoc quandoque dignentur vobiscum participari quod habent. Pensate quod ore magistri gentium dicitur: In hoc tempore vestra abundantia illorum inopiam suppleat, ut et illorum abundantia vestrae
Abbreviated transcription (Latin):
euisdem cellulȩ ostium duo chori psal¬
lentium constiterunt. Et sicut se dice¬
bant sexus ex uocib discreuisse: psalmo.¬
diȩ cantus dicebant uiri. & feminȩ res¬
pondebant. Cumq ante fores cellulȩ ex¬
hibentur cęlestes exequiȩ: scã illa ani-¬
ma a carne soluta est. Qua ad cȩlum du¬
cta: quanto psallentiũ chori altiiᷤᷤ ascen-¬
debant. tanto cepit psalmodĩȩ uox le-
nus audiri. quousq euisdẽ psalmodie
sonicus & odoris suauitas elongata fini¬
retur. Hec gͥ quãdui uixit incorpore.
quis illam hab̾et in honore: Indigna cu¬
nctis: omĩb despecta uidebat᷑. Quis ad
illam accedere. qͥs aduenire dignaret᷑:
S latebat in sterquiluuo margarita d̾i.
Scerqͥlinium fr̃s hanc ipsam corrupti¬
bilitatem carnis appello: sterqtulinium
abiectionẽ pauꝑtatis nomino. Assũp̃ta
est gͦ margarita quȩ iacebat in sterqui¬
luuo: & posita incęlestis regis ornam̃to.

Expanded text:
ejusdem cellulae ostium duo chori psalejusdem cellulae ostium duo chori psallentium constiterunt, et sicut se dicebant sexus ex vocibus discrevisse, psalmodiae cantus dicebant viri, et feminae respondebant. Cumque ante fores cellulae exhiberentur coelestes exsequiae, sancta illa anima carne soluta est. Qua ad coelum ducta, quanto chori psallentium altius ascendebant, tanto cius audiri, quousque et ejusdem psalmodiae sonitus, et odoris suavitas elongata finiretur. 12. Haec ergo quandiu vixit in corpore, quis illam haberet in honore? Indigna cunctis, despecta omnibus videbatur. Quis ad illam accedere, quis illam videre dignaretur? Sed latebat in sterquilinio margarita Dei. Sterquilinium, fratres, hanc ipsam corruptibilitatem corporis appello, sterquilinium abjectionem paupertatis nomino. Assumpta est ergo margarita quae jacebat in sterquilinio, et posita in coelestis Regis ornamento,
Abbreviated transcription (Latin):
um turba p̾meretur. atq ut dicebant in¬
trantium multitudinẽ sentiebant: s ii¬
mietate timoris & luminis uidere nil
poterant. q earum ocłos & pauor dep̃sse¬
rat: & ipsa tanti luminis claricas reuer¬
berabat. Quã lucem p̃timis miri odoris
est fraglantia subsequuta: ita ut carum
animos qr lux emissa t̃ruerat. odoris su¬
auitas refoueret.S cum ium claritatis
illius ferre ñ possent: cȩpit eadẽ romu¬
la assistentem & trementẽ redemptam
suorũ moꝵ magistrã blanda uoce conso¬
lari dicens. Noli tunere mater: ñ moriar
mͦ. Cumq hoc crebro diceret. paulatim
lux quȩ fuerat emissa subtracta. ẽ. s is
qui sequutus. ẽ. odor remansit. Sicq di¬
es sccłs & tercius transiit: ut asꝑsa fra
ta: eandẽ magistram suã iterum uo¬
cauit. Qua ueniente: utaticũ petũt ꝙ
accepit. Necdum uͦ eadẽ redempta uł
alia eius discipła a lectulo iacentis abs¬
cesserant : & ecce subito in platẽa aute

Expanded text:
um turba premeretur. Atque, ut dicebant, inum turba premeretur. Atque, ut dicebant, intrantium multitudinem sentiebant, sed nimietate timoris et luminis videre nil poterant, quia earum oculos et pavor depresserat, et ipsa tanti luminis claritas reverberabat. Quam lucem protinus miri odoris est fragrantia subsecuta, ita ut earum animum, quia lux emissa tavitas refoveret. Sed cum vim claritatis illius ferre non possent, coepit eadem Romula assistentem et trementem Redemptam suorum morum magistram blanda voce consolari, dicens: Noli timere, mater, non morior modo. Cumque hoc crebro diceret, paulatim lux quae fuerat emissa subtracta est, sed is qui subsecutus est odor remansit. Sicque dies secundus et tertius transiit, ut aspersa odta eamdem magistram suam iterum vocavit; qua veniente, viaticum petiit, et accepit. Necdum vero eadem Redempta, vel illa alia ejus discipula a lectulo jacentis abscesserant, et ecce subito in platea ante
Abbreviated transcription (Latin):
duxerant. Nam ipsa ei detrimĩta m̃broꝵ
facta fuerant increm̃ta uirtutum. qr
tanto sollicitius ad orationis usum sue¬
creuerat: qͣnto & aliud qd̾ libet agere
nequaꝗ᷑ ualebat. Nocte gͥ quadã eandẽ
redemptã quam p̃fatus sum. quȩ utrãq
discipulas suas filiarum loco uutͥebat.
uocauit dicens. Mater ueni: mat̃ ueni.
Quȩ mox cum alia discipła cius surrex̃
sicit utrisq referentib & multis res
eadem claruit: & ego quoq in eodem
temꝑe agnoui. Cumq noctis medio le¬
ctulo iacentis assisterent: subito eelitus
lux emissa om̃e cellulȩ illius spacium
impleuit. & splendor tantę claritatis
emicuit. ut corcla assistentiũ mestima¬
bili pauore ꝑstringerent᷑: atq ut post
ipse referebant omẽ in eis corpus obriges.¬
ceret. & in subito stupore remanerent.
Cȩpit namq quasi cuu scdã magnȩ mul¬
titudinis ingredientis sontus audiri.
ostium cellulȩ concuti acsi ingredienti.¬

Expanded text:
duxerant. Nam ipsa ei detrimenta membrorum duxerant. Nam ipsa ei detrimenta membrorum facta fuerant incrementa virtutum, quia tanto sollicitius ad usum orationis succreverat, quanto et aliud quodlibet agere nequaquam valebat. Nocte ergo quadam eamdem Redemptam, quam praefatus sum, quae utrasque discipulas suas filiarum loco nutriebat, vocavit dicens: Mater, veni, mater, veni. Quae mox cum alia ejus discipula surrexit, sicut utrisque referentibus et multis res eadem claruit, et ego quoque eodem tempore agnovi. Cumque noctis medio, lectulo jacentis assisterent, subito coelitus lux emissa omne illius cellulae spatium implevit; et splendor tantae claritatis emicuit, ut corda assistentium inaestimabili pavore perstringeret, atque, ut post ipsae referebant, omne in eis corpus obrigesceret, et in subito stupore remanerent. Coepit namque quasi cujusdam magnae multitudinis ingredientis sonitus audiri, ostium cellulae concuti, ac si ingredienti
Abbreviated transcription (Latin):
quidẽ diuitiis plenã. s tam̃ reb pauꝑẽ
uitam ducebant. Hec autẽ quam p̃fatꝰ
sum romula: aliã quam p̃dixi condisci¬
płam suam magnis uitę meritis ante¬
ibat. Erat quippe mirȩ patientie. sũmȩ
obȩdientiȩ. custos oris sui. ad silentiũ
studiosa ualde: & ad continuȩ orationis
usum. S qi plerumq hi qͦs iam ꝑfectoᷤᷤ
homines estimatit adhuc moclis sum¬
mi opificis aliqͥd imꝑfectionis habent.
sicut sepe imꝑiti homines nec dũ ꝑfecte
sculpta sigilla conspicimus. & iã quasi
ꝑfecta laudamus quȩ adhuc arcifex cõ¬
siderat & limat. laudari iam audit. &e
tam̃ ea tuncdere meliorando ñ desistit:
hȩc quã p̃diximus romula ea quã greco
uocabulo medici paralysin uocant mole¬
stia corꝑali ꝑcussa est. Multisq annis in
lectulo decubans. pene omĩ iacebat m̃bro¬
rum officio destituta: nec tam̃ hȩc eadẽ
eius mentem ad impatientiã flagella ꝑ¬

Expanded text:
quidem divitiis plenam, sed tamen rebus pauperem quidem divitiis plenam, sed tamen rebus pauperem vitam ducebant. Haec autem, quam praefatus sum, Romula aliam quam praedixi condiscipulam suam magnis vitae meritis anteibat. 1660 Erat quippe mirae patientiae, summae obedientiae, custos oris sui ad silentium, studiosa valde ad continuae orationis usum. Sed quia plerumque hi quos jam perfectos homines aestimant adhuc in oculis summi opificis aliquid imperfectionis habent, sicut saepe imperiti homines necdum perfecte sculpta sigilla conspicimus, et jam quasi perfecta laudamus, quae adhuc artifex considerat et limat, laudari jam audit, et tamen ea tundere meliorando non desinit; haec quam praediximus Romula ea quam Graeco vocabulo medici paralysin vocant molestia corporali percussa est, multisque annis in lectulo decubans pene omnium jacebat membrorum officio destituta, nec tamen haec eadem ejus mentem ad impatientiam flagella per
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. quatinus panẽ parit̃ detis ꝙ u̾bũ:
panem refectionis cum tibo correptionis.
& duo ã uob̃ alim̃ta ꝑcipiat qui unũ que¬
rebat. dum ext̃ius cibo. int̾iuis sactat᷑ eloqͥo.
Pauꝑ gͦ cum rep̃hensibilis cernit᷑: moneride P
bet & despici ñ debet. Si uͦ rephensionis
nichil habet: uenerari sũmoꝑe sicut inter¬
cessor debet. S ecce multos cernimus. qͥs¬
cuus sit meriti nescimus. Oñs gͦ ueneran¬
di sunt: tantoq necesse. ẽ. ut omĩb te hu¬
niali habitu constituta. in urbe hac uix.¬
ta beate mariȩ semꝑ uirguus eccłiã ma¬
nebat. Hȩc illiis crundinis discipta fue¬
rat: quȩ magnis uirtutib pollens supͣ
p̃nostinos montes uitam heremiticã du¬
xisse ferebat᷑. Huic duȩ in eodẽ habitu
discipłe adherebant: una nomine romu¬
la. & altã quȩ nẽ adhuc suꝑ.ẽ. quã qui¬
dem facie scio s nomine nescio. Tre ᷤᷤ itaq
hȩ uno in habitacło cõmanentes: morũ

Expanded text:
tatis, quatenus pariter panem detis et verbum, tatis, quatenus pariter panem detis et verbum, panem refectionis cum verbo correptionis, et duo a vobis alimenta percipiat qui unum quaerebat, dum exterius cibo et interius satiatur eloquio. Pauper ergo cum reprehensibilis cernitur, moneri debet et despici non debet; si vero reprehensionis nil habet, venerari summopere sicut intercessor debet. Scujus sit meriti nescimus. Omnes ergo venerandi sunt, tantoque necesse est ut omnibus te huniali habitu constituta, in urbe hac juxta beatae Mariae semper virginis ecclesiam manebat . Haec illius Herundinis discipula fuerat, quae, magnis virtutibus pollens, super Praenestinos montes vitam eremiticam duxisse ferebatur. Huic duae in eodem habitu discipulae adhaerebant: una nomine Romula, et altera, quae nunc adhuc superest, quam quidem facie scio, sed nomine nescio. Tres itaque hae in uno habitaculo commanentes morum
Abbreviated transcription (Latin):
iam saciatis cotidie de mensa cadunt. Uer¬
ba sacrȩ lectionis debent nos instruere ad
implendum mandata pietatisi Cotidie la¬
zarum si querimus inuenimus: cotidie
latarum & si ñ querimus cernimus. Eece
importune se pauꝑes offerunt: rogant noᷤ
qui tẽ ꝓ nob̃ int̾cessores ueniant. Certe noᷤ
omĩno rogare debuimus: & tam̃ rogam᷑.
uidete si negarẽ debemus qđ petimͣ. qͣndo
patroni sunt qͥ petunt. Nolite gͦ nusccłiȩ¬
temꝑa ꝑdere. nolite accepta remecdia dissi-¬
mulare: ante suppliciũ cogitate de sup.ñõ¬
plicio. Cum qͦslibet in hoc mundo abiec¬
tos aspicitis: etiã si qua rep̃hensibilia eorũ
.eẽ. uideant᷑ nolite despicere. qi fortasse quõ
morũ infirmitas uulnerat: medicina pau¬
ꝑtatis curat. Quorũ siqua sunt talia quȩ
debeant rep̃hendi iure: hȩc si uultis ad u-¬
sum ur̃e mercedis in flectitis. ut ex ipsis
eorũ uiciis uob̾ cumulent᷑ increm̃ta pie¬

Expanded text:
jam satiatis quotidie de mensa cadunt. Verjam satiatis quotidie de mensa cadunt. Verba sacrae lectionis debent nos instruere ad implenda mandata pietatis. Quotidie Lazarum, si quaerimus, invenimus; quotidie Lazarum, etsi non quaerimus, cernimus. Ecce importune se pauperes offerunt, rogant nos, qui tunc pro nobis intercessores venient. Certe nos omnino rogare debuimus, sed tamen rogamur. Videte si negare debemus quod petimur, quando patroni sunt qrdiae tempora perdere, nolite accepta remedia dissimulare, ante supplicium de supplicigitate. Cum quoslibet in hoc mundo abjectos aspicitis, etiam si qua reprehensibilia eorum esse videantur, nolite despicere, quia fortasse quos morum infirmitas vulnerat, medicina paupertatis curat; quorum si qua sunt talia quae jure debeant reprehendi, haec si vultis ad usum vestrae mercedis inflectite, ut ex ipsis eorum vitiis cumulentur vobis incrementa pie
Abbreviated transcription (Latin):
aucliant illos. S qr uerba d̾i despexerat:
hȩc audire ñ posse suos sequaces estimabat.
agent. Cui max ueraci sententia dicitur.
Si moysen & ꝓpħas ñ audiunt. neq siquis
ex mortuis resurrexerit creclent ei: qr nimi¬
rum qui uerba legis despiciunt. redempro¬
ris p̃cepta qui ex mortius resurrexit: qͣnto
subtiliora sunt tanto hȩc difficilius imple
cimas p̃cepit: relemptor uͦ nr̃ ab his qui
ꝑfectionẽ sequunt᷑ omĩã dimitti iubet. ll¬
la peccata carnis resecat: reclemptor u nr̃
uliora legis p̃cepta implere negligunt. sal¬
uatoris nr̃i mandatis altiorib obȩclire qͦͣn¬
do conualescunt: Et nimirũ constat qr¬
ciuius dicta implere renuunt: ei ꝓculcdu¬
bio credere recusant. Hȩc nos de ipsa rei
ognoscentes: sollerter agite. culparũ ur̃a¬
rum int̾̃cessores quȩrite. atq aduocatos uoli¬
bis in die iudicii pauꝑes ꝓcurate. Multos
& enĩ nunc lazaros habetis. ante ianuas
urãs iacent. atq his inligent quȩ uobis

Expanded text:
audiant illos. Sed qui verba Dei despexerat, haec audire non posse suos sequaces, aestimabat. agent. Cui mox veraci sententia dicitur: Si Moysen et prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis surrexerit, credent. Quia nimirum qui verba legis despiciunt Redemptoris praecepta, qui ex mortuis resurrexit, quanto subtiliora sunt, tanto haec difficilius implebcimas praecipit, Redemptor vero noster ab his qui perfectionem sequuntur omnia dimitti jubet. Illa peccata carnis resecat, Redemptor vero not, quia hi qui viliora legis praecepta implere negligunt Salvatoris nostri mandatis altioribus obedire quando convalescunt? Et nimirum constat quia cujus implere dicta renuunt, ei procul dubio credere recusant. Haec nos de ipsa rei cognoscentes, solerter agite, culparum vestrarum intercessores quaerite atque advocatos vobis in die judicii pauperes procurate. Multos etenim nunc Lazaros habetis; ante januas vestras jacent, atque his indigent, quae vobis
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ nos & uos chaos magnũ firmatum .ẽ. ut
hi qͥ uolunt hinc transire ad uos non pos¬
sint. neq inde huc transmeare. Qua in re
inferno sunt ad beatoꝵ sortem transire cu¬
piunt: dubium ñ est. Qͥ uͦ iam inbeatitu¬
dinis sorte suscepti sunt. qͦ pacto dicitur
q transire ad eos qͥ in inferno cruciantur
uolunt: S sicut transire reꝑbi ad electos
cupiunt. id.ẽ. a supplicioꝵ suorũ afflictio¬
ne migrare: ita ad afflictos atq in tor-¬
mentis positos transire ustorum. ẽ. m̃te
ire ꝑ misccłiam. eosq uelle lihari.S qui¬

Expanded text:
inter nos et vos chaos magnum firmatum est, ut inter nos et vos chaos magnum firmatum est, ut hi qui volunt hinc ad vos transire non possininferno sunt, ad beatorum sortem transire cupiunt, dubium non est, qui vero jam in beatitudinis sorte suscepti sunt quo pacto dicitur quia transire ad eos, qui in inferno cruciantur, volunt? Sed sicut transire reprobi ad electos cupiunt, id est, a suppliciorum suorum afflictione migrare, ita ad afflictos atque in tormentis positos transire justorum est, mente ire per misericordiam, eosque velle liber
Abbreviated transcription (Latin):
ta bona receꝑit. Rursumq dũ de lazaro
dicitur qr recepit mala: ꝓfecto monstrat᷑
& lazarum habuisse malum aliqͥd quod
purgaret᷑. S mala lazari purgauit ig¬
nis mopiȩ: & bona diuitis remunerauit
felicitas transeuntis uitȩ. lllum pauꝑ¬
tas afflixit & tersit. istum ab undan¬
tia remunerauit & reppulit. Quicũq
gͦ bene in hoc scło habetis: cum uos bona
egisse recolitis. ualde de ipsis ꝑtimescite.
ne concessa uob̃ ꝓsꝑitas: eorumdẽ renui¬
neratio sit bonorũ. Et cũ qͦlibet pauꝑes
ñnulla rephensibilia ꝑpetrare conspicitis:
nolite despicere. nolite desꝑare. qr fortas¬
se quos suꝑfluitas tenuissimȩ prauitatis
inquinat: caminus pauꝑtatis purgat.
De uob̾ omĩno ꝑtimescite: qi nnulla etiã
mala acta ꝓsꝑa uita sequuta est. De illis
uͦ sollicite pͥensate: qr corum uitã magi¬
stra pauꝑtas cruciat. quousq ad rectitu¬
dinem ꝑducat. Sequitur. Et in his omĩb

Expanded text:
ta bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro ta bona reciperet. Rursumque dum de Lazaro dicitur quia recepit mala, profecto monstratur et Lazarus habuisse malum aliquod quod purgaretur. Sed mala Lazari purgavit ignis inopiae, et bona divitis remuneravit felicitas transeuntis vitae. Illum paupertas afflixit et tersit, istum abundantia remuneravit et repulit. Quicunque go bene in hoc saeculo habetis, cum vos bona egisse recolitis, valde de ipsis pertimescite, ne concessa vobis prosperitas eorumdem remuneratio sit bonorum. Et cum quoslibet pauperes nonnulla reprehensibilia perpetrare conspicitis, nolite despicere, nolite desperare, quia fortasse quod superfluitas tenuissimae pravitatis in quinat, caminus paupertatis purgat. De vobis omnimodo pertimescite, quia nonnulla etiam male acta prospera vita secuta est. De illis vero sollicite pensate, quia eorum vitam etiam magistra paupertas cruciat, quousque ad rectitudinem perducat. 7. Sequitur: Et in his omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
ac uerba inania mouetur lingua. Quid.ẽ.
gͦ qđ inniut᷑ qr in torm̃tis positus diueslin¬
guam suã refrigerari postulat. nͥ qđ is qͥ cõ¬
uuando magis de loquacitate peccaue¬
rat. ꝑ retributionis iusticiã in lingua atro¬
cius ardebat: s cum graui ualde. ẽ. pa-¬
uore pensandum: hoc qđ ei ꝑ abrahȩ res-¬
ponsionem dicit᷑. fili recordare qi recepisti
bona in uita tua: & lazaruis similit̃ mala.
Nunc autẽ hic consolat᷑: tu uͦ cruciaris.
lsta fr̃s knii sententia: pauore potius in¬
diget quã expositione. Nam siqui estis qͥ
in hoc mundo ext̾ioris boni aliqͥd accepi¬
stis: ipsum ut ita dicã donum exc̃ius ꝑti¬
qui hic ext̾ĩora bona restituit: a retͥbutio¬
ne boni int̃imi repellat. ne honor hic uł
diuitiȩ ñ adium̃tum uirtutis s remune.¬
ratio sit laboris. Ecce enĩ dum dicit᷑. re¬
cepisti bona in uita tira: indicat᷑ & diues
iste boni aliqͥd habuisse. ex quo in hac ui¬

Expanded text:
ac verba inania movetur lingua. Quid ergo ac verba inania movetur lingua. Quid ergo est quod innuitur quia in tormentis positus dives linguam suam refrigerari postulat, nisi quod is qui convivando magis de loquacitate peccaverat per retributionis justitiam in lingua atrocius ardebat? 6. Sed cum gravi valde est pavore pensandum hoc quod ei per Abrahae responsionem dicitur: Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala. Nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris. Ista, fratres mei, sententia pavore potius indiget, quam expositione. Nam si qui estis qui in hoc mundo exterioris boni aliquid accepistis, ipsum, ut ita dicam, donum exterius pertiqui hic bona exteriora restituit a retributione boni intimi repellat, ne honor hic vel divitiae, non adjumentum virtutis, sed remuneratio sint laboris. Ecce enim dum dicitur: Recepisti bona in vita tua, indicatur et dives iste boni aliquid habuisse, ex quo in hac vi
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis d̾i. Diues enĩ iste qui uulnerato
pauꝑi mense suȩ uł minima dare noluit:
in inferno positus usq ad mimma que¬
renda ꝑuenit. Nam guitam aquȩ petuut:
qui micas panis negauit. S notandum
ualde . ẽ. quid sit qd̾ diues in igne positꝰ.
linguã suam refrigerari petit. Mos qͥppe
est sacri eloquii. ut aliquando aliud dicat:
s ex eodẽ dicto aliud innuat. Suꝑnis au¬
tem hc̃ suꝑbum diuitem dñs ñ loquaci¬
tati uacantem dixerat: s suꝑflue cõui-¬
uantem. Neq hc̃ de loquacitate narrauit.
s cũ elatione & tenacia de eclacitate pec¬
casse. S qi abundare in conuruis loqͣcttaᷤ
solet: is qui bic male conuiuatus dicit᷑.
Prima namq male coniuuantib famula¬
tur culpa loquacitatis: post loquacitatẽ
ecĩacitatem lusus sequat᷑: testat᷑ sacra
scͥptura quȩ ait. Sedit popłs manduca¬
re & bib̾e: & surrexerunt ludere. S pͥus¬
quã ad lusum moueatur corptis: ad ioeoᷤᷤ

Expanded text:
ritatis Dei. Dives enim iste qui vulnerato ritatis Dei. Dives enim iste qui vulnerato pauperi mensae suae vel minima dare noluit, in inferno positus, usque ad minima quaerenda pervenit. Nam guttam aquae petivit, qui micas panis negavit. Sed notandum valde linguam suam refrigerari petit. Mos quippe est sacri eloquii, ut aliquansed ex eodem dicto aliud innuat. Superius autem hunc superbum divitem Dominus non loquacitati vacantem dixerat, sed superflue convivantem. Neque hunc de loquacitate narravit, sed eum elatione et tenacia de edacitate peccasse. Sed quia abundare in conviviis loquacitas solet, is qui male hic convivatus dicitur,Prima namque male convivantibus famulatur culpa loquacitatis, post loquacitatem  Nam quia edacitatem lusus sequatur, testatur sacra Scriptura, quae ait: Sedit populus manducare et bibere, et surrexerunt ludere . Sed priusquam ad lusum moveatur corpus, ad jocos
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur. Factum.ẽ. ut moreretur men¬
dicus: & portaret᷑ ab angłis insinũ abra¬
hȩ. Mortuus .e. autẽ ꝙ diues: & sepultus
est in inferno. Qui nimirũ diues: eum cui
in hac uita misereri noluit. in suo iã sup¬
plicio positus patronũ quexit. Nam ecce sub¬
ungitur qi eleuans ocłos cum eẽt in cor-¬
mentis: uidit abraham alonge & lazarũ
in sinu eius. & ipse clamans dixit. Pater
abralam miserere mei : & mitte lazarum
ut intinguat extremũ digiti sui in aquã
ut refrigeret linguã meã. qr crucior in
hac flamina. O quanta. ẽ. subtilitas uidi-¬
ciorum d̾i. O quã districte agitur bonoꝵ
actuũ malorũq retributio. Certe suꝑuiꝰ
dictum. ẽ. qi in hac uita lazarus cadenteᷤᷤ
micas de mensa diuitis quȩrebat & nemo
illi dabat: nc̃ de supplicio diuitis dicit᷑.
qr de extremo digito latari distillari aqͣ
in ore suo concupiscit. Hinc gͦ hinc fr̃s¬
kiñi colligite: quanta sit districtio seue¬

Expanded text:
sequitur: 5. Factum est autem ut moreretur mensequitur: 5. Factum est autem ut moreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus est autem et dives, et sepultus est in inferno. Qui nimirum dives eum cui in hac vita misereri noluit in suo jam supplicio positus patronum quaerit. Nam ecce subjungitur: Qui elevans oculos, cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum in sinu ejus. zarum ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est subtilitas judiciorum Dei! O quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum fuit quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat; nunc de supplicio divitis dicitur quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Hinc ergo, hinc, fratres, colligite quanta sit districtio seve
Abbreviated transcription (Latin):
uium affluere acceptis reb: se egẽre. ilũ
nolle largiri. Quantus putamus fr̃s
kiĩ tẽ in corde pauꝑis tumultus cep̃ta.¬
tionis fuit. cui certe poterat ad pęnam
sufficere pauꝑtas etiã si sanus fuisset ⁊
rursus suffẽcisset egritudo. etiã si sub¬
sidium adeẽt : S ut ꝓbaretur amplius
pauꝑ. simul hc̃ & pauꝑtas & egritudo
in infirmitate & in opia a nullo usicari.
Nam qr ei ad uisitandum uemo aderat te¬
stantur canes: qͥ licenter uulna lingebant.
Ex una gͦ re omp̃s ds duo uidicia exhibu¬
it: dum lazarum pauꝑem ante ianuã di¬
uitis iacere ꝑmisit. ut & diues impius dpp¬
nationis sibi augeret ultionẽ: & tempti¬
tus pauꝑ cresceret ad remunerationem.
Conspiciebat enĩ cͥoticdie cui ñ miserent᷑
udebat iste de quo ꝓbaretur. Duo inferi¬
us corda. s unus desuꝑ inspector: qui &
hunc temptando exercebat ad głam: o
illum tolerando expectabat ad penam. Nã

Expanded text:
illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle largiri? Quantus putamus, fratres mei, tunc in corde pauperis tumultus tentationis fuit, cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; et rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset? Sed ut probaretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter ejus vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Conspiciebat ille quotidie cui non miseretur, videbat iste de quo probaretur. Duo inferius corda, sed unus desuper inspector qui et hunc tentando exercebat ad gloriam, et illum tolerando exspectabat ad poenam. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
iudicia ex pleuit. habuisset enĩ fortaste
aliquã excusationẽ diues. si iazarus pau¬
ꝑ or ulcerosus ante ianias eius ñ iacuis¬
set. si remotus fuisset. si eius inopia ñ eẽt¬
in eius ocłis importuna. Rursum si longt
eẽt diues ab ocłis ulcerosi pauꝑis: minorẽ
tolerasset in animo temptationẽ pauꝑs
dum egenũ & ulceratũ ante ianuã diuicis
& deliciis affluentis posuit: in una eadẽt
re &e ex uisione pauꝑis ñ miserenti duu¬
ti cumulũ dampnationis intulit. & ru¬
sum ex uisione diuitis temptatũ coticdie
ꝑauꝑem ꝓbauit. Quantas nãq hẽ egenĩ
& ulcerib obsessum temptationes credisꝰ
in sua cogitatione tolerasse. cum ipse egt̃¬
ret pane. ce ñ hab̾et etiã salutem. atq an¬
te se diuitem cerneret salutem & delic¬
as hab̾e cum uoluptate. se dolore qe frĩ¬
gore affici. illum gaudere conspiceret. bys
so purpuraq uestiri: depͥmi se uulnerib

Expanded text:
judicia explevit. Habuisset enim fortasse judicia explevit. Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna. Rursum si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset in animo tentationem pauper. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re et ex visione pauperis 1656 non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem probavit. Quantas namque hunc egenum et vulneribus obsessum tentationes creditis in sua cogitatione tolerasse, cum ipse egeret pane, et non haberet etiam salutem, atque ante se divitem cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus,
Abbreviated transcription (Latin):
pere est: in ore ueritatis de suꝑbo diute¬
& humili pauꝑe quantus sit ordo narra¬
tionis. Ecce enĩ dicitur. Homo quidã erat
mendicus nomine lazarus. Certe in popło
plus solent nomina diuitũ quã pauꝑũ
sciri. Quid .ẽ. gͦ qđ dñs de pauꝑe & diui¬
te uerbum faciens. nom̃ pauꝑis dicit &
nomen diuitis ñ dicit. nͥ qd̾ ds humiles
nouit & approbat. suꝑbos uͦ ignorat e
Unde & quib dã de miracłorũ uirtute
suꝑ bientib in fine dicturus. ẽ. slescio uõ
unde sitis: cdiscedite a me om̃s oꝑarii ini¬
quitatis. at contra. moysi dicit᷑: noui te
ex nomine. ft gͦ de diuite homo quidã:
ait uͦ de pauꝑe egenus nomine latarus.
ac si aꝑte dicat. Pauꝑem humilẽ scio:
suꝑbum diuitẽ nescio. Illum eognitũ
ꝑ approbationẽ habeo: hc̃ ꝑ udicium
sidatione dispensat. Una ce enĩ res. nõ
ꝓ una re agitur. Nam ecce plenus ulce¬
uitis iacet. Qua de re una: duo dño

Expanded text:
pere est, in ore veritatis de superbo divite, et depere est, in ore veritatis de superbo divite, et de humili paupere, quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat mendicus, nomine Lazarus. Certe in populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus de paupere et divite verbum faciens, nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit atque approbat, et superbos ignoratirtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis: discedite a me omnes operarii iniquitatis . At contra Moysi dicitur: Novi te ex nomine . Ait ergo de divite: Homo quidam. Ait de paupere: Egenus, nomine Lazarus. Ac si aperte dicat: Pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium deratione dispensat. Una etenim res non pro una re agitur. Nam ecce plenus ulcevitis jacet. Qua de re una Dominus duo
Abbreviated transcription (Latin):
sua felicitate timidus ñ fuit: qr ꝑcepta do¬
na ad usum arrogantiȩ inflexit. qr uiscera
pietatis ignorauit: qr peccata sua reclime¬
re etiã cum sibi abundaret p̃cium noluit.
Et sunt ñnulli qͥ cultũ subtilium p̃ciosa¬
rumq uestium ñ putant. eẽ. peccatum.
Quod si uidelicet culpa ñ esset: nequaquã
sermo dĩ tam iugilant̃ expͥmeret qđ diue̾
qui torquet᷑ apud inferos. bysso & pupu¬
ra indutus fuisset. Nlemo quippe uestim̃ta
p̃cipua ñ ad inanẽ głam quȩrit: uidelicet.
ut honorabilior cet̃is. eẽ uicleat᷑. slam qr
ꝓ sola mani gła uestim̃tum p̃ciosiuis quȩ¬
ritur. resipsa testat᷑. qđ nemo uult ibi p̃¬
ciosis uestib indui. ubi ab aliis ñ possit
uideri. Quã culpam possumus meluis eti¬
am ex di̾so colligere. qr si abiectio uilis in¬
dumenti uirtus ñ cẽt: euangłista tã uigi¬
lanter de iobanne ñ diceret. Erat indutꝰ
pilis cameloꝵ. S notandum nob̾ magno¬

Expanded text:
sua felicitate timidus non fuit, quia accepta dosua felicitate timidus non fuit, quia accepta dona ad usum arrogantiae inflexit, quia viscera pietatis ignoravit, quia peccata sua redimere etiam cum sibi abundaret pretium noluit. Et sunt nonnulli qui cultum subtilium pretiosarumque vestium non putant esse peccatum. Quod si videlicet culpa non esset, nequaquam sermo Dei tam vigilanter exprimeret quod dives qui torquetur apud inferos bysso et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta praecipua nisi ad inanem gloriam quaerit, videlicet, ut honorabilior caeteris esse videatur. Nam quia pro sola inani gloria vestimentum pretiosius quaeritur res ipsa testatur, quod nemo vult ibi pretiosis vestibus indui, ubi ab aliis non possit videri. Quam culpam possumus melius etiam ex didumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis magno
Abbreviated transcription (Latin):
litatem animus recurrat. Homo quidam
erat diues qͥ induebatur purpura & bys¬
so. & epulabatur cotidie splendide: & erat
quidã mendicus nomine latiarus qui iace-¬
bat ante ianuã diuitis ulcerib plenus.
Nonnulli putant p̃cepta uetĩs testam̃ti
districtiora. ẽẽ. quã noui: s hi minirum
inꝑuida consid̾atione fallunt᷑. In illo enĩ ñ
tenacia s rapina multat᷑. Ibi enĩ res inui-¬
ste sublata restitutione quadrupli punit᷑:
hic autẽ diues iste ñ abstulisse aliena rep̃¬
henditur. s ꝓpͥa ñ dedisse. Nec dicitur qr
ui quempiã opp̃ssit: s q in acceptis reb
se extulit. hinc gͦ hinc sũmoꝑe colligen¬
dum est qua pena multandus. ẽ. qui alie¬
na diripit: si inferni dampnatione ꝑcuti¬
s concessis licite reb frtior. Quia diues iste
ñ idcͥco punitus est qm̃ aliena abstulit: s
qi acceptis reb semet ipsum male dereliqͥt.
hoc quoq fuit qđ hõ inferno tradidit. qr in

Expanded text:
litatem animus recurrat: Homo quidam litatem animus recurrat: Homo quidam erat dives, et induebatur purpura et bysso, et epulabatur quotidie splendide. Et erat quidam mendicus, nomine Lazarus, qui jacebat ante januam divitis, ulceribus plenus. Nonnulli putant praecepta Veteris Testamenti districtiora esse quam Novi; sed hi nimirum improvida consideratione falluntur. In illo enim non tenacia, sed rapina multatur . Ibi res injuste sublata 1655 restitutione quadrupli punitur . Hic autem dives iste non abstulisse aliena reprehenditur, sed propria non dedisse. Nec dicitur quia vi quempiam oppressit, sed quia in acceptis rebus se extulit. Hinc ergo summopere colligendum est qua poena multandus sit qui aliena diripit, si inferni damnatione percutied concessis licite rebus fruor, quia dives iste non idcirco punitus est quoniam aliena abstulit, sed quia acceptis rebus semetipsum male dereliquit. Hoc quoque fuit quod hunc inferno tradidit, quia in
Abbreviated transcription (Latin):
consicłant. eos nulla compassione a tornĩ¬
tis eripiunt: quos tam̃ ꝑ carnẽ filios recog¬
natus est. sequaces suos quos suꝑ terram
reliquit. qͥnq sensib corꝑis delitos nouit.
quinario gͦ numero fr̃s quos reliquerat ex-¬
primit: qr eos ad sp̃ualem intelligentiã ñ
assurgere in inferno positus gemit. Petit
ut ad cos lararus mittatur: cui qr moy¬
sen & ꝓpħas habent. dicitur. S ait: qr ñ
credunt nͥ quis ex moituis resurrexerit.
Cui ꝓtinus respondetur. Si moysen & ꝓ¬
phetas ñ audiunt: neq siqͥs a mortuis
resurrexerit. credent ei. Certe de moyse
ueritas dicit. Si crederetis moysi: crederetĩ
utiq & mͥ. De me enĩ ille scripsit. lmplet᷑ gͦ
qđ ꝑ abrahȩ responsionẽ dicitur. Ex mor-
a mortuis credere contempsit. Cumq moy¬
si uerba sp̃ũalit̃ intelligere contempsit:
legoriȩ mysteriis succinete transisse suffici¬
at: nc̃ ad intuendam latius rei gestȩ mora¬

Expanded text:
consiconsitis eripiunt, quos tamen per carnem filios recognatus est, sequaces suos quos super terram reliquit, quinque sensibus corporis deditos novit. Quinario ergo numero fratres quos reliquerat exprimit, quia eos ad spiritalem intelligentiam non assurgere, in inferno positus gemit. Petit ut ad eos Lazarus mittatur, cui quod Moysen et prophetas habeant dicitur. Sed ait quod non credunt, nisi quis ex mortuis resurrexerit. Cui protinus respondetur: Si Moysen et prophetas non audiunt, neque si quis a mortuis resurrexerit, credent ei. Certe de Moyse veritas dicit: Si crederetis Moysi, crederetis utique et mihi. De me enim ille scripsit . Impletur ergo quod per Abrahae responsionem dicitur. Ex mortuex mortuis credere contempsit. Cumque Moysi verba spiritaliter intelligere contempsit, legoriae mysteriis succincte transcurrisse sufficiat; nunc ad intuendam latius rei gestae mora
Abbreviated transcription (Latin):
qui debeat: ab ipsa refectionis suȩ scientia
mente uacua ieiunat. Ab extremo digiti
se tangi desiderat: qr ȩt̃nis suppliciis da¬
tus optat oꝑatione iustorũ uł ultimna
participari. Cui respondet᷑ qđ in hac uita
bona receꝑit: qr omne gaudium suũ feli¬
citatem transitoria putauit. Hic & enim
possunt & iusti bona hab̾e: nec tam̃ hȩc
in recompensatione reciꝑe. qr dũ meliora
id. ẽ. eterna appetunt: eorũ iudicio quȩ¬
libet bona affuerint cum scĩs desiderus
estuant. bona minime uident᷑. Unde dd̾
ꝓpħa qui regni diuitiis multisq obsequui
fulciebatur : quãuis & hȩe ad necessitatẽ
bona. eẽ. conspiceret. uni tam̃ singłarit̃ bo¬
no inhianter estuabat dicens. Michi autẽ
adherere d̾o bonum .ẽ. Int̾ hec uͦ notandũ
est: qd̾ ei dicitur. memĩto fili. Ecce enĩ abra¬
bam filium uocat quẽ tanĩ a torm̃to nõ
lib̾at: qm̃ huius infidelis popłi p̃celenteᷤᷤ

Expanded text:
qui debeat, ab ipsa refectione suae scientiae qui debeat, ab ipsa refectione suae scientiae mente vacua jejunat. Ab extremo digiti se tangi desiderat, quia aeternis suppliciis datus optat operatione justorum vel ultima participari. Cui respondetur quod in hac vita bona receperit, quia omne suum gaudium felicitatem transitoriam putavit. Habere hic etenim possunt et justi bona, nec tamen haec in recompensatione recipere, quia dum meliora, id est aeterna, appetunt, eorum judicio quaelibet bona adfuerint, cum sanctis desideriis aestuant, bona minime videntur. Unde David propheta, qui regni divitiis multisque obsequiis fulciebatur, quamvis et haec ad necessitatem bona esse conspiceret, uni tamen singulariter bono inhianter aestuabat, dicens: Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Inter haec vero notandum est quod ei dicitur: Memento, fili. Ecce enim Abraham filium vocat, quem tamen a tormento non liberat, quoniam hujus infidelis populi praecedent
Abbreviated transcription (Latin):
recumbent cũ abraham & ysaac ꝙ iacob
in regno celorũ. filii autẽ regni huius eici¬
entur u tenebras extĩores. Qui enĩ pur¬
pura indutus dicit᷑: recte regni filius uo¬
catur. Qui cde longinqͦ ad uidendũ laza¬
rum ocłos leuat : qr dum ꝑ dampnationis
suȩ supplicia infideles in imo sunt. fideles
quoq ante diem extremi iudicũ suꝑ se in
requiem attendunt: quoꝵ post gaucdia cõ¬
templari nullatenꝰ possunt. Longe uͦ est qđ
conspiciunt: qr illuc ꝑ meritũ ñ attingĩt.
In lingua autẽ amplius ardere ostendit᷑.
cum clicit. Mitte lazarũ ut intinguat
excrenũ digiti sui in aquã ut refrigre
linguã meam: qr crucior in hac flamma.
Infidelis popłs uerba legis in ore tenuit:
ribi se ostendit scire qd̾ facere noluit. Qua¬
ꝓpt̾ bene de doctis & negligentib ꝑ salomo¬
nem dicit᷑. Omis labor hominis in oec auꝰ.
s anima illius ñ implebitur. Quia qͥs qͥs¬
ad hoc solumniꝰ laborat ut sciat quid lo¬

Expanded text:
bent cum Abraham et Isaac et Jacob in regno coelorum; filii autem regni ejicientur in tenebras exteriores . Qui enim purpura et bysso indutus dicitur recte regni filius vocatur. Qui de longinquo ad videndum Lazarum oculos levat, quia dum per damnationis suae supplicia infideles in imo sunt, fideles quosque ante diem extremi judicii super se in requie attendunt, quorum post gaudia contemplari nullatenus possunt. Longe vero est quod conspiciunt, quia illuc per meritum non attingunt. In lingua autem amplius ardere ostenditur, cum dicit: Mitte Lazarum, ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, 1654 quia crucior in hac flamma . Infidelis populus verba legis in ore tenuit, ubi se ostendit scire quod facere noluit. Quapropter bene de doctis et negligentibus per Salomonem dicitur: Omnis labor hominis in ore ejus, sed anima illius non implebitur , quia quisquis hoc solummodo laborat, ut sciat quid lo
Abbreviated transcription (Latin):
tantę beatitudinis claritatẽ apud iustoꝵ
animũ fuscat aspecta pęna reꝓborum. q
ubi iam compassio miseriȩ nꝰ erit. mimĩere
ꝓculdubio beatorũ lȩticiam ñ ualebit.
Quid autẽ mirũ sidim iusti iniustorũ
tormenta conspiciunt hoc eis ẽuenit in
obsequiũ gaudiorũ. quando & in pictura
niger color substernit᷑. ut albꝰ uł rubeus
clarior uideat᷑. Sicut dictum.ẽ. tanto bo¬
nis sua gaudia excrescunt: quanto eorũ
ocłis dampnatoꝵ penȩ subteriacent quȩ
euaserunt. Et quãius eis sua gaudia ad ꝑ-¬
fruendum plene sufficiant: mala tam̃ re-¬
ꝓborum absq dubio semꝑ aspiciunt. qr qui
creatoris sui claritatẽ uicdent: nichil in cre-¬

Expanded text:
tantae beatitudinis claritatem apud iustorum tantae beatitudinis claritatem apud iustorum animum fuscabit aspecta pena reproborum, quia ubi iam compassio miseriae non erit, minuere procul dubio beatorum letitiam non vaQuid autem mirum si dum justi injustorum tormenta conspiciunt, hoc eis veniat in obsequium gaudiorum, quando et in pictura niger color substernitur, ut albus vel rubeus clarior videatur? Nam sicut dictum est tanto bonis sua gaudia excrescunt, quanto eorum oculis damnatorum mala subterjacent quae evaserunt. Et quamvis eis sua gaudia ad perfruendum plene sufficiant, mala tamen reproborum absque dubio semper aspiciunt, quia qui Creatoris sui claritatem vident, nihil in cre
Abbreviated transcription (Latin):
tandum. ẽ. ardenti diuiti qͣnta ad supplici¬
um cumulant᷑. ad pęnã namq suã ei & co-¬
gnitio seruat᷑ & memoria. Cognoscit enim
latarum quẽ despexit: fr̃m quoq suoꝵ
meminit qͦs reliquit. ꝑfecta quippe ei ul¬
tio de pauꝑe ñ ẽẽt: si hc̃ in retributione
ñ cognosceret. Et ꝑfecta pęua in igne nõ
eẽt: si ñ in hoc qđ ipse patitur etiã fr̃ĩb¬
suis timeret. Ut gͦ peccatores in supplicio
Camplus puniant᷑: & eorũ uident głam
torquent᷑ qͦs inutilit amauerunt. Creden¬
dum uͦ est qđ ante retͥbutionem extremi
uidicii iniusti in requiẽ quosdã iustos cõ¬
spiciunt: ut eos uidentes in gaudio. ñ so¬
lum de suo supplicio s etiã de illoꝵ bono
crucient᷑. lusti uͦ in cormentis semꝑ intu¬
entur inuistos: ut hinc eoꝵ gaudium ere¬
scat. qr malum conspiciunt qđ miscłiter
euaserunt: tantoq maiores ereptori suo
gr̃as referant. quanto uident in aliis qͥd
ipsi pati si eẽnt relicti potuerunt. Nec illã

Expanded text:
tandum est, ardenti diviti quanta ad supplicium cumulantur. Ad poenam namque suam ei et cognitio servatur et memoria. Cognoscit enim Lazarum quem despexit, fratrum quoque suorum meminit, quos reliquit; perfecta quippe ei ultio de paupere non esset, si hunc in retributione non cognosceret, et perfecta poena in igne non esset, si non hoc quod ipse patitur, etiam suis timeret. Ut ergo peccatores in supplicio amplius puniantur, et eorum vident gloriam torquentur, quos inutiliter amaverunt. Credenum et ante retributionem extremi iudicii iniusti in requie quosdam iustos aspiciunt, ut eos videntes in gaudio, non solum de suo supplicio, sed etiam de illorum bono crucientur. Iusti vero in tormentis semper intuentur iniustos, ut hinc eorum gaudium crescat, quia mala conspiciunt, quae misericorditer evaserunt, tantoque maiores ereptori suo gratias referunt, quanto vident in aliis, quid ipsi perpeti, si essent relicti, potuerunt. Nec illam
Abbreviated transcription (Latin):
iustoꝵ animȩ quãus in suȩ naturȩ boni¬
tate miscdiam habeant. iam tẽ auctoris
sui iusticiȩ coniunctȩ. tanta rectitudine
constringunt᷑ ut nulla ad repbos com¬
passione moueant᷑. Ipsi quippe iudici con¬
cordãt cui inherent: eisq quos eripe nõ
possunt nec ex misccłia condescendunt.
qr tantũ illos tẽ ase uident extraneos:
quanto & ab eo quẽ diligunt auctore
suo conspiciunt repulsos. Nec iniusti gͦ
ad beatorũ sortem transeunt qr dampna¬
tione ꝑpetua constringunt᷑: nec iusti tran¬
sire ad reꝑbos possunt. qi erecti iam ꝑ u
sticiã uidicũ. eis nullo mͦ ex aliqua cõpas¬
sione miserent᷑. S postꝗͣ ardenti diuitidr
se spes tollitur. eius animus ad ꝓpinquos
quos reliquerat recurrit. qi repboꝵ men¬
tem pęna sua qͣndoq inutilit erudit ad ca¬
ritatem. ut iam tc̃ etiã suos sp̃ualit̃ dili¬
gant: qui hic dũ peccata cliligerent non se

Expanded text:
is traditi, quamvis in suae naturae bonitate misericordiam habeant, iam auctoris sui iustitiae coniuncti, tanta rectitudine constringuntur, ut nulla ad reprobos compassione moveantur. Ipsi quippe iudici concordant, cui inherent, et eis quos eripere non possunt nec ex misericordia condescendunt, quia tanto illos a se vident extraneos, quanto et ab eo quem diligunt auctosuo conspiciunt esse repulsos. Nec injusti ergo ad beatorum sortem transeunt, quia damnatione perpetua constringuntur; nec justi transire ad reprobos possunt, quia, erecti jam per justitiam judicii, eis nullo modo ex aliqua compassione miserentur. 8. Sed postquam ardense spes tollitur, ejus animus ad propinquos quos reliquerat recurrit, quia reproborum mentem poena sua quandoque inutiliter erudit ad charitatem, ut jam tunc etiam suos spiritaliter diligant, qui hic dum peccata diligerent, nec se
Abbreviated transcription (Latin):
tas hẏstoriȩ: & postinodum requirenda
spiritalis intelligentia allegoriȩ. Tunc
namq fructus allegoris suaiiter carpi¬
tur: cum pͥus ꝑ hystoriã ueritas in ra-¬
dice solidatur. S qr ñnumꝗͣ allegoria
fidem edificat. & hẏstoria moralitatem:
nos qi auctore d̾o iam fidelib loquim᷑.
ñ abre credimus su psum loquendi or¬
dinem postponamus. quatinꝰ qui ficlẽ iã
firmam tenetis pͥus de allegoria aliquid
audire debeatis. & qđ uob̾ de moralitate
hẏstorię ualde.ẽ. necessaritim. hoc in ex¬
positionis nr̃e ordine seruetur extremũ:
contigerit postinodũ audiri. Sensus gͦ

Expanded text:
tas historiae, et postmodum requirenda spiritalis intelligentia allegoriae. Tunc namque allegoriae fructus suaviter carpitur, cum prius per historiam in veritatis radice solidatur. Sed quia nonnunquam allegoria fidem aedificat, et historia moralitatem, nos qui auctore Deo jam fidelibus loquimur, non abs re credimus si ipsum loquendi ordinem postponamus, quatenus qui fidem jam firmam tenetis prius de allegoria aliquid breviter audire debeatis; et quod vobis de moralitate historiae valde est necessarium, hoc in expositionis nostrae ordine servetur extremum, contingit po
Abbreviated transcription (Latin):
ne legis satagebat implere: ut nec ad se ñ¬
ꝑtinentia quȩdã in expleta relinqueret᷑
uerbi gr̃a. Post partũ enĩ purificatione
legali quã agebat ñ egebat: quȩ uirii in
concipiendo non nouerat. De temꝑantia
quoq ipsius suꝑus dictũ est : quȩ dõ uir-¬
ginitatis liliu in humilitatis uallę ꝓduxit.¬

Expanded text:
ae legis satagebat implere, ut nec ad se peae legis satagebat implere, ut nec ad se pertinentia inexpleta relinqueret? Verbi gratia: post partum enim purificatione legali quam agebat, non egebat, quia virum in concipiendo non noverat. De temperantia quoque ipsius superius dictum est, quae Deo virginitatis lilium in humilitatis