comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Riplici ua uenari possu¬
plurimum secreta retinere nõ
possunt. Prima uia sumitur
ex defectu rationis. Sid̾a ex n¬
mollicie cordis. Tercia sumitur¬
ex appetitu laudis. Prima sic
patet. nam ut in precedentibus
quid in secreto sit prohibitum
ne dicatur illd ex ip̃a prohibi¬
tõne incitatur concupĩa mag̃
ad dicendum secreta qͣm alia

Expanded text:
riplici via investigare possuplurimum secreta retinere non possunt. Prima via sumitur ex defectu rationis. Secunda ex mollicie cordis. Tertia ex appetitu laudis. Prima via sic patet: quia ut in praecedentibus iquid in praecepto, sit prohibere, ne dicatur illud ex ipsa prohibitione incitatur concupiscentia magis ad dicendum secreta, qua alia
Abbreviated transcription (Latin):
pulsa usq ad menia castri uł
trurtatis obsesse. qr̃ si docuiĩ
uadere obsessos reliquũ est ut
declaremus qũo obsessi a p̃dã
licemus de remediis contra ĩ¬
pugnatc̃ẽm ꝑ cuniculos pos¬
sumus autem cirra hoc duore¬
media assignare. unum est
ꝑ profunditatẽ fossaꝵ replet¬
aꝵ aquis. nam si tirca muni¬
tõem obsessam siit profunde
fouee aquis replete impediur¬
tur obsidentes ne obsessos ĩpug¬
nare possint per cuniculos ⁊ u

Expanded text:
ulsa usque ad moenia castri, vel civitatis obsessae. Quare si docuimus sidentes obsessos: reliquum est ut declaremus quomodo obsessi a praedidicemus de remediis contra impugnationem per cuniculos. Possumus autem circa haec, duo remedia assignare. Unum est per profunditatem fossarum repletarum aquis. Nam si circa munitionem obsessam sint profundae foveae aquis repletae, impediuntur obsidentes; ne obsessos impugnare possint per cuniculos,
Abbreviated transcription (Latin):
torpus realiter. Ita esse non põt
ꝙ ille id cib qui nutrit corpus
unius ciuis nutriat corpus al
stribui que requiruntur ad su¬
pplendam indigentiam corpora¬
lem ⁊quia homo nimis deci¬
pitur in proprio cõmodo: sem¬
per uidetur ei se plus debere ac¬
cipere quam accipiat. Inmo qr
impossibile est om̃s cuies eqͣlr

Expanded text:
corpus realiter; ita esse non potest, corpus realiter; ita esse non potest, quod ille idem cibus qui nutrit corpus unius civis, nutriat corpus altstribui quae requiruntur ad supplendam indigentiam corporalem: et quia homo nimis decipitur in proprio commodo, semper videtur ei se plus debere recipere quam accipiat. Immo quia impossibile est omnes cives aeq
Abbreviated transcription (Latin):
decet se hr̃e ad inuicem ⁊ ĩ qui¬
b communicare debent utrũ
omnia debeant eis esse commu¬
nia ⁊ quid debeant hr̃e ꝓprium
hec enim sunt qiͣ principia et
qiͣ quedam p̃ambula ad seq̃n¬
tia. Uolumus autem in hoc ca¬
pitulo primo ostendere ꝙ nõ
expedit ciuitati hr̃e omnia cõ¬
munia ut socrates ordinauit
nec sequerentur illa bona que
oppinabatur socrates si sic or¬
dinaretur ciuitas. ¶ credebat enĩ
si essent communes possõnes
uxores.⁊filii.cessarent litigia
crederent ciues omnes pueros
esse filios suos esset in tiuitate
maximus amor. ¶Possu¬
mus ergo triplici uia ostend̾e
ꝙ hoc non expedit ciuitati pr¬
mo qr non cessaient litigia/ Se¬
cundo qr ciues nõ reputarent
omnes pueros ꝓprios filios
Tercio qr inter eos non ẽẽt ma¬
gnus amor. ¶Prima uia
sic p nam qͣntumcũq possõ¬
nes essent communes, usus
tũ ꝑtinentiũ ad uictum esset
ꝓprius. Nam sicut fieri ñ pt̃
ꝙ ex omnib cuub fiat unuz

Expanded text:
decet se habere ad invicem, quibus communicare debent, utrum omnia deberent esse communia, et quid debeant habere proprium. Haec enim sunt quasi principia et quasi quaedam praeambula ad sequentia. Volumus autem in hoc capitulo ostendere, quod non expedit civitati habere omnia communia ut Socrates ordinavit: nec sequerentur illa bona quae opinabatur Socrates, si sic ordinaretur civitas: credebat enim si essent communes possessiones, uxores, et filii, cessarent litigia, quia crederent cives omnes pueros esse filios suos, et sic esset in civitate maximus amor. Possumus ergo triplici via ostendere, quod hoc non expedit civitati. Primo, quia non cessarent litigia. Secundo, quia cives non reputarent omnes pueros proprios filios. Tertio, quia inter eos non esset magnus amor. Prima via sic patet. nam quantumcunque possessiones essent communes, usus tamen pertientium ad victum esset proprius: nam sicut fieri non potest, quod ex omnibus civibus fiat unum
Abbreviated transcription (Latin):
cognita sollicitudine que est
circa filios hñda magis inci-¬
tabuntur parentes ut suo ᷤᷤ fi¬
lios bene regant. possumus a

Expanded text:
cognita solicitudine, quae est circa filios habenda, magis incitabuntur parentes ut suos filios bene regant. Possumus a
Abbreviated transcription (Latin):
ciurrere aliquos per diuersas
mundi ꝑtes ut ꝑ diu̾sa regna
et regiones querendo aroma¬
ta et alia que requiruntur ad
uitam p̃p̃ enim diuersum aspec
tum et planetaꝵ aliquib. hũn¬
dãt partes calide quib non ha¬
bundat frigide ⁊ econtrarios pp̃ qͥd
non solum oz communicare
cem unius uici ul unius ciui¬
tatis aut unius prouincie sed¬

Expanded text:
urrere aliquos per diversas mundi partes, et per diversas regna, et regiones, quaerendo aromata et alia quae requiruntur ad vitam. propter enim diversum aspectum syderum et planetarum, aliquibus abundant partes calidae quibus non abundant frigidae et econverso. propter quod non solum oportet communicare nes unius vici, vel unius civitatis, aut unius provinciae,
Abbreviated transcription (Latin):
dantia ext̾ioꝵ reꝵ. ¶Prima
uia sic p nam ut dicebatur ĩ p̃¬
cedentib intentio legislatoris
ẽ inclucere ciues ad uirtutẽ. In
ẽ uirtus boni ciuis ⁊ boni. ⁊ per
idem siue per cosdem mores est
aliquis bonus ciuis ⁊ bonus
homo. Est quidẽ aliquis bonꝰ
ciuis si bñ obediat principanti
⁊ ei cuius ẽ leges ferre. qͣte si pͥn¬
cipans recte regat ppłm sibi cõ¬
missum qr intentio eius ẽ in¬
ducere alios ad uirtutemiꝰ curci
uirtus faciat hr̃tem bonum⁊ ⁊
opus bonum: o in resto regĩe ꝙ
bonus tiuis sit bonus homo
qui bñ subititur regi ẽ bonus
uir si enim rex nõ intenderet sy
⁊ urtuosi. iam nõ ess rex. s ty¬
rarnus  Si ergo quilz ciuis d
intendere ut sit bonus ⁊ uirtu¬
osus: eo ꝙ uirtites sunt maxi¬
ma bonascum sunma cliligẽ¬
tia studere d ut regi obediat ⁊
nȩ p̃uaricetur leges ⁊ p̃cepta eiꝰ
omnib enim. tam nobilib ꝙͣ
tanto mag̃ ẽ hoc expediens no-

Expanded text:
a via sic patet. Nam ut dicebatur in praecedentibus intentio legislatoris est indicere cives ad virtutem. In em est virtus boni civis, et boni viri: et per idem fine per eosdem mores,est aliquis bonus civis, et bonus homo est quidem aliquis bonus civis, si bene obediat principanti, et ei cuius est leges ferre. Quare si principans recte regat populum sibi commissum, quia intentio eius est indicere alios ad virtutem, cum virtus faciat habentem bonum et opus bonu oportet in recto regime, quod bonus civis sit bonus homo; et qui bene subiicitur regi, sit bonus vir. Si enim rex non intenderet quod et virtuosi, iam non esset rex, sed tyrannus si ergo quilibet civis debet intendere ut sit bonus et virtuosus, eo quof virtutes sunt maxima bona, cum summa diligentia studere debet, ut regi obediatur, et ne praevaricentur leges et praecepta eius: omnibus enim tam nobilibus qutanto magis est hoc expediens no
Abbreviated transcription (Latin):
bita enim debita diligentiã
cuca emptõnem ⁊ uenditõem
agroꝵ ⁊ terraꝵ. poterit aliqͣlis
equalitas reseruari int̾ tiues¬
magna reuerentia regib obedi¬
re. ⁊ tum summa diuigentia
leges regias obscruaR e
Onsequitur autẽ ppls qͣnt̃
ad p̃sens spectat tria. si cũ
magna diligentia obediat re-¬
gib ⁊ printipib ⁊obseruet le-¬
ges regias ex quib triplici uia
uenari possumus qͣntum sit uti
ex hot consequitur populus uir-¬
tutes ⁊ maxima bona. Scdõ ex
hoc consurgit salus regni ⁊ ciui¬
tatis. Terrio ex hoc oritur pax

Expanded text:
bita enim debita diligentia circa emptionem, et venditionem agrorum et terrarum, poterit aliqualis aequalitas reservari inter civesmagna reverentia obedire regibus, et cum summa diligentia leges regias observare. onsequitur autem populus quantum ad praesens spectat tria, si cum magna diligentia obediat regibus, et principibus, et obseruet leges regias ex quibus, triplici via venari possumus, quantum sit utilex hoc consequitur populus virtutes, et maxima bona. Secundo ex hoc cosurgit solus regni et civitatis. Tertio ex hoc oritu
Abbreviated transcription (Latin):
tionem ex crescentib filiis et
nepotib in eadem domo ⁊ nõ
ualentib simul hĩtare faciãt
sibi plures domos ⁊ constitu¬
ant uicumł ⁊ ult̾ius excrescen¬
tib ⁊ ñ ualentib hc̃tare in u

Expanded text:
tionem ex crescentibus filiis et nepotibus in eadem domo, et non valentibus simul habitare, faciant sibi plures domos, et constituant sibi vicum; et ulterius et crescentibus et non valentibus habitare in u
Abbreviated transcription (Latin):
nam quia uidentur a sius ui¬
ris diligi si sciant secirta ip̃oꝵ
tum glorientur si possint se lau¬
dari ꝙ a suis maritis diligan¬
tur appetentes qͣndam inanẽ
glam et quandam laudem de

Expanded text:
Nam quia videntur a suis viris diligi; si sciant secreta ipsorum; cum conglorientur, si possint se laudari quod a suis maritis diligantur, appetentes quandam inanem gloriam, et quandam laudem, de
Abbreviated transcription (Latin):
magr̃ belloꝵ aliquem non te¬
nere ordinem debitum ĩ acie
ip̃m increpet ⁊ corrigat uł si
nimis delinquat ip̃m oĩo re-¬
pellat ab acie tanqͣm inittilẽ
bellatorẽ. ¶Scdõ ex̾citandi st
bellatores tam peclites qmͣ eqͥ¬
tes ad cursum ut sint hiles
in p̃curiendo. Uidr̃ enir hoc
ualere ad tria. primo ad exp¬
lorandum inimicoꝵ fcã. nã
bonũ est in ex̾citum aliquos
agi:liores p̃turrere qui de faci¬
liñ possint ab ip̃is hostib cõ¬
prehencli explorantes condi¬
tõnes ⁊ fc̃a hostium. ¶Scdõ
hoc ẽ utile ad optinendum
meliorem lotum nam ⁊ locꝰ
multum facit ad pugnam.
Idõ si bellatores ex̾citati st̃ ad
cursum facilius optinebunt
aptiorem lotum ad pugnan¬
dum. Est ⁊ hoc utile ad ꝑse¬
q̃ndum hostes fugientes. naz
non de facili quis p̃t euadere

Expanded text:
r bellorum aliquem non tenere ordinem debitum in acie, ipsum increpet et corrigat: vel si nimis delinquat, ipsum omnino repellat ab acie tanquam inutilem bellatorem. Secundo exercitandi sunt bellatores tam pedites quam equites ad cursum, ut sint habiles in praecurrendo. Videtur enim hoc valere ad tria. Primo ad explorandum inimicorum facta. Nam bonum est in exercitu aliquos exiliores praecurrere, qui de facili non possint ab ipsis hostibus coprehendit, explorantes conditiones et facta hostium. Secundo hoc est utile ad obtinendum meliorem locum. Nam et locus multum facit ad pugnam. Ideo si bellatores exercitati sunt ad cursum, facilius obtinebunt aptiorem locum ad pugnandum. Est etiam hoc utile ad prosequendum hostes fugientes. Nam non de facili quis potest evadere
Abbreviated transcription (Latin):
uerales quia contra naturam age¬
rent simultitudinem diuiciaꝵ
quam pollent nõ implicarent ĩ
debitos ⁊ pios usus. ut supra deli
Deter ⁊̃ eos tanto magis ẽẽ bo¬
ne spei quam alios quanto fc̃a cõ¬
muna cuta que insudare debẽt
sunt diuiniora quam alia . Rͦ¬
sus decet eos ẽẽ magnanimos
cuua ut dicebatur in quodam ca¬
pitulo de magnanmitate ma¬
xime magnanimitas compe¬
tit regib ⁊ printipibus qr eos¬
d maxime magna operari. et
in ardua tendere: sic et̾ congru¬
um est eos nõ ẽẽ maligiiꝰ mo¬
ris ut nõ de quib l h̾ant opĩo¬
nem malam. Nam si acta sub¬
ditorum semper interpretarẽt᷑
inmalam partem conting̾ẽt
eos ẽẽ tyrannos ⁊ ẽẽ uastato
mala faciunt. Ip̃a ergo huma¬
na fragilitas uemam postula¬
bat prodelictis: quare reges ⁊ princi¬
pes secundum quorum iudicium
sit legis latio ⁊ qua infligñr pene
decet miseratiuos ẽẽ. Esse autem
uerecundos nõ decet eos simplicit

Expanded text:
berales: quia contra naturam ageberales: quia contra naturam agerent, si multitudinem divitiarum qua pollent, non multiolicarent in debitos et pios usus, ut supra in trDecet etiam eos tanto magis esse bonae spei quam alios, quanto facta communia circa quae insudare debent, sunt digniora quam alia. Rursus decet eos esse magnanimos: quia ut dicebatur in quodam capitulo de magnanimitate maxime magnanimitas competit regibus et principibus, quia eos maxime magna decet operari, et in ardua tendere. Sic etiam congruum est eos non esse maligni moris, ut non de quibuslibet habeant opinionem malam. Nam si acta subditorum semper interpretarentur in malam partem, contingeret eos esse tyrannos, et esse vastatormala faciunt. ipsa ergo hamana fragilitas veniam postulat pro delictis. quare reges et principes, secundum quorum iudicium sit legislatio, qua infliguntur poenae, dicet miserativos esse. Esse autem verecundos non decet eos simpliciter,
Abbreviated transcription (Latin):
cunq et simplicit̾. Uidemus em̃ qd̃
ẽẽ furibundum est laudabile ĩ
cane nõ est tamen laudabile in
homine. Sic licet ẽẽ uerecundũ
sit laudabile iniuuembus qui¬
a ratione etatis se continere nõ
possunt quin conmittant aliqͣ
turpia de quib decet eos uerecũ¬
dari.Reges autem ⁊ principes
quia decet eos ẽẽ quasi semideos
nõ solum quod turpia cõmit¬
tant sed abhominabile eis ẽẽ
debet quod audeant turpia no-¬
minari quia corrumpoũt bo¬
nos mores colloquia praua nõ
ergo sunt instatu quo debeãt
uerecundari nõ gͥ Dͣ eos uere¬
cundari nisi ex suppͦne quia si
contingeret eos operari turpia
uerecundari deberent et̾ plus quã
alii eo quod magis se indetenter
ingerent.prima ergo quinq que
dixunus laudabilia in iuuenib
ad aptare possumus regibus et
principib quia decet eos ẽẽ libe¬
rales bone spei nõ maligni mo¬
ris. magnanimos ⁊ miseratiuos.¬
¶ Sextum autem uidelicet ẽẽ u̾e¬
cundos nõ detz simplicit̾ compec̾e

Expanded text:
e simpliciter. videmus enim quod esse furibundum, est laudabile in cane, non tamen est laudabile in homine. Sic, licet verecundari sit laudabile in iuvenibus, quia ratione aetatis se continere non possunt quin committant aliqua turpia, de quibus decet eos verecundari: reges tamen et principes, quos decet esse quasi semideos, non solum quod turpia committant, sed abominabile eis esse debet quod audiant turpia nominari: quia corrumpunt bonos mores colloquia prava. Non ergo sunt in statu quod debeant verecundari. Non ergo decet eos verecundari, nisi ex suppositione: quia si contingeret eos operari turpia, verecundari deberent etiam plus quam alii, eo quod magis indecenter se gererent. Prima ergo quinque, quae diximus laudabilia in iuvenibus, adaptare possumus regibus et principibus: quia decet esse liberales, bonae spei, non maligni mori, magnanimos, et miserativos. Sextum autem, videlicet, esse verecundos, non
Abbreviated transcription (Latin):
honoris statum ⁊ per locum ab op¬
põitis multum timent que im¬
portant ignominiam ⁊inhono¬
rationem ⁊ quia erubescentia est
timor in glorificationis. Iuuenes
de facili erubescunt ¶Uiso qui
mores sunt enĩ laudabiles iniu¬

Expanded text:
honoris statum, et per locum ab ophonoris statum, et per locum ab opposistis, multum timent quae important ignominiam et inhonorationem: et quia erubescentia est timor inglorificationis, iuvenes de facili erubescunt. Viso qui mores sunt laudabiles de iu
Abbreviated transcription (Latin):
pueri sua innocencia alios mẽ¬
surant. sicut᷑ ip̃i sunt innocẽtes
eẽ. ¶Quinto iuuenes sunt
de facili miseratĩ quia ut supra
consurgit si credamus alios in¬
digne pati: quare si iuuenes su¬
a innocencia alios mensurant
⁊ credunt alios indigne pati de
facili mouentur ad misericordi¬
am. ¶Sexto Iuuenes sunt e¬
rubescitĩ ⁊ uerecundis nam quil
timet perdere quod nimis affec¬
dat. Erubescentia autem ⁊ uere¬
cundia ut dicebatur est timor
inglorificatõnis. Cumergo iu¬
uenes quia per calidi minis
affectent excellẽ timent inglo¬
rificari. quare de facili erubescũt
causam uidetur tangere quare
iuuenes sunt naturaliter uere¬
cundi nam ut ip̃e dicit nichil
nouetunt insi quia sunt docti alege.
appellat ibi doctrinam legum mo¬
intiones prnas uł maternas per
quas instruunt᷑ pu̾i. Cum ergo
mr̃es semper moneant suos filioᷤ
ad honesta quia honestum idem
ꝙ honoris status. Iuuenes multum
affc̃ant ea que importare uident᷑

Expanded text:
pueri sua innocentia alios mensurant. Sicut enim ipsi sunt innocentesesse. Quinto iuvenes funt de facili miseratiui: quia  ut supra a maxime consurgit, si credamus alios indigne pari. Quare si iuvenes sua innocentia alios mensurant, et credunt alios indigne pari, de facili moventur ad misericordiam. Sexto iuvenes sunt erubescitivi et verecundi. Nam quilibet timet perdere, quod nimis affectat. Erubescentia autem et verecundia ut dicebatur est timor inglorificationis. Cum ergo iuvenes, qui percalidi nimis affectent excellere, timent inglorificari. quare de facili erubescunt. causam videtur tangere, quam iuvenes sunt naturaliter verecundi. Nam ut ipse ait nihil moverunt, nisi quia sunt docti a lege. Appellat enim ibi doctrinam legum, monitiones paternas, vel maternas per quas instruuntur pueri. Cum ergo matres semper moneant suos filios ad honesta; quia honestum idem est quod honoris status, iuvenes multum affectant ea quae importare videntur
Abbreviated transcription (Latin):
cum multos hẽant adulatores
⁊ plurimi sint in eorum aurib
susurantes cum magna diligen¬
cia cogitare debent qui sunt qui
loquuntur utrum sint sapien¬
tes uel ignorantes utrum sint¬
est magis sapientibus ⁊ bonis
quam insipientib ⁊ malis.
¶Quarto indecens est eos esse
iniuriatores ⁊ contumeliosos
nam penas infere debent nõ in¬
uiriam uel i contumeliam uł
nequiciam sed propter iustiti¬
am ⁊ propter commune bonũ
tibus est mendacium fugiendum
ne se ip̃os contemptibiles reddant.
si enim mendatium deddit homi¬
nes contemptibiles reddant. si eĩ
est est eos nõ hr̃e modum insius
actiombus. quia tum alia sunt
moderanda per mensuram. et¬

Expanded text:
cum multos habeant adulatores, cum multos habeant adulatores, et plurimi sint in eorum auribus susurrantes, cum maxima diligentia cogitare debent, qui sunt qui loquuntur, utrum sint sapientes vel ignorantes, utrum est magis sapientibus et bonis, quam insipientibus et malis. Quarto indecens est eos esse iniuriatores et contumeliosos. Nam poenas inferre debent, non iniuriam, vel contumeliam, vel nequitiam: sed propter iustitiam, et propter commune bonum. tibus, est mendacium fugiendum, ne seipsos contemptibiles reddant: si enim mendacium reddit homines contemptibiles, quanto magis s est eos non habere modum in actionibus suis: quia cum alia sint moderanda per mensuram,
Abbreviated transcription (Latin):
sunt uehementes semper. nisi ꝑ
rationem moderentur. Iuuenes
gͥ quia magis uiuunt passione
quam ratione nõ hñt concupis¬
cencias moderatas sed omnia fa¬
cuint ualde. ¶Uiso qui sunt mo¬
res uiuenum uituperabiles de
facili uideri põt quomodo reges ⁊ pr̃i¬
cipes ad huius mores debeant se ha¬
bete. nam si talia sunt uituperabi
perabilia sunt regib ⁊ principib
qui debent ẽẽ caput ⁊ regula alio¬
rum. Indecens enimi est reges et
principes eẽ passionum insetuto¬
res et uenereorum hr̃e concupias
uehemences. quia meis maxime
cominarideb racio ⁊ intellectus.
qui autem sic se hñt nõ uiuunt
ratione s passione. Ruisus detes¬
tabile est eos ẽẽ permutabiles et
uertibiles i nam cum inconueni¬
eus sit regulam ẽẽ obliꝙͣ reges
⁊ principes quidebent eẽ forma
uiuendi ⁊ regula aliorum in cõ¬
ueniens est quod defacili perũ¬
tantur. Inmo decet eos eẽ fir¬
mos ⁊ itabiles ¶Gercio indecẽs
est eos ẽẽ nimis creditiuos nam

Expanded text:
isi per rationem moderentur. Iuvenes igitur, quia magis vivunt passione quam ratione, non habent concupiscentias moderatas, sed omnia faciunt valde. Viso qui sunt mores iuvenum vituperabiles; de facili videri potest, quomodo reges et principes ad huiusmodi mores debeant se habere. Nam si talia sunt vituperabilperabilia sunt in regibus et principibus, qui debent esse caput et regula aliorum. Indecens enim est reges et principes esse passionum insecutores, et venereorum habere concupiscentias vehementes: quia in eis maxime dominari habet ratio, et intellectus. Qui autem sic se habent, non vivunt ratione, sed passione. Rursus detestabile est eos esse permutabiles, et vertibiles. Nam cum inconveniens sit regulam esse obliquam, reges et principes, qui debent esse forma vivendi et regula aliorum, inconveniens est quod de facili pervertantur, immo decet eos esse firmos et stabiles. Tertio indecens est eos esse nimis creditivos. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
sic ẽẽ ut eis propoͣ ssi enim multa
cognosterent. ⁊ condiciones homi¬
num considerare scirent nõ statum as¬
sentirent corde ommibus hiis que
eis dicuntur sed diligentet inspice¬
rent utrum illa ẽẽnt credenda.
¶Quarto sunt contumeliosis nam
ut supra dicebatur. Iuuenes ma¬
xime appetunt extellere. quia gͦ
uidetur eis quod excellant cum
nia ꝑtinacit̾ asserunt. ¶namqr
sunt in exꝑti. ignorant se ip̃os.
⁊ omma scire putant. Ideo de
ommib respondent ⁊ uolunt ui¬
deri omma scire ⁊ omma affir¬
mant ut omma scire uideant᷑ ⁊¬
quia affirmant que ignorant
de facili mentiuntur. ¶Post ꝙͣ
autem mentiti fuint ap̃petentes
gloriam sunt ꝑtinates inmen¬
datio cogitant enim se ẽẽ inglo¬
rios si appareat nõ sic ẽẽ ut di¬
cunt. ¶ Sextoͭ mactionibus su¬
is nõ hñt modum sed omnia

Expanded text:
sic esse, ut eis proponitur. Si enim multa sic esse, ut eis proponitur. Si enim multa cognoscerent, conditiones homnum considerare scirent, et non statim assentirent corde omnibus iis quae eis dicuntur, sed diligenter inspicerent utrum illa essent credenda. Quarto sunt contumeliosi. Nam ut supra dicebatur iuvenes maxime appetunt excellere: quia ergo videtur eis quod excellant, connia pertinaciter asserunt. Nam quia sunt inexperti, ignorat seipsos, et omnia scire putant. Ideo de omnibus respondent, et volunt videri omnia scire, et omnia affirmant ut omnia scire videantur. Et quia affirmant quae ignorant; de facili mentiuntur. Postquam autem mentiri fuerunt, appetentes gloriam, sunt pertinaces in mendatio cogitant enim se esse ingloriosos, si appareat non sic esse ut dicunt. Sexto in suis actionibus non habent modum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
do sunt de facili u̾tibiles nam am¬
ma sequitur complones corporis.
sicut ergo incorporibus iuuenum
humores sunt in magno motu:
sic ip̃i hñt uoluntates ⁊ concupĩas
ualde uertibiles. I deo dicitur .uͦ. re¬
th̾. quod iuuenes accute concupis¬
sens spectat duplici de causa con¬
tingit. Primo quia nõ sunt ma¬
ligni moris nõ pucant alios ẽẽ
malos. sed sua innocentia alios
mẽsurant Cum gͥ naturale sit
quod aliquis de facili credat ei
qũe credit ẽẽ bonum ⁊ quem nc̃
cogitat ex malicia loqui uiuenes
credendo omnes ẽẽ innocentes
ommib de facili credunt ¶ur¬
sus boc idem contingit ex inexꝑ¬
ienͣ. nam ex multis sermonibus
indocti exñcium entes ad pauca
Unde ⁊ prouerbialit̾ dicitur qui
modica nouit/ cito iudicat. Iu¬
uenes gͥ quia nõ sunt multoꝵ
exꝑti statim cum eis aliquod
proponitur negocium nõ ualẽ¬
tes ad multa respice eo quod
multorum sint ignari. statim
de illo negocio iudicant ⁊ credt

Expanded text:
do sunt de facili vertibiles. Nam ando sunt de facili vertibiles. Nam anima sequitur complexiones corporis. Sicut ergo in corporibus iuvenum humores sunt in magno motu: sic ipsi habent voluntates et concupiscientias valde vertibiles. Ideo dicitur 2. Rhetoricorum, quod iuvenes acute concupisaesens spectat duplici de causa contingit. Primo, quia non sunt maligni moris. non enim putant alios esse malos, sed sua innocentia alios mensurant. Cum ergo naturale sit, quod quis de facili credat ei, quem credit esse bonum, et quem non cogitat ex malitia loqui: iuvenus credendo omnes esse innocentes, omnibus de facili credunt. Rursus hoc idem contingit ex inesperientia. Nam ex multis sermonibus indocti existentes, ad pauca Unde et proverbialiter dicitur, qui modica novit, cito iudicat. Iuvenes ergo, quia non sunt multorum experti, statim cum eis aliquod proponitur negocium, non valentes ad multa respicere, eo quod sint multorum ignari, statim de illo negocio iudicant, et credunt
Abbreviated transcription (Latin):
cut supra enumerauimus¬
ip̃oꝵ iuuenum. Sex mores
laudabiles isic enumerare possu
timi. Secundo sunt de facili u̾tiᷝ ͤ
Tertio sunt minis creditr̃ Qr¬
to sunt contumeliosi. Quinto
sunc mendaces: omnia quodã¬
modo ꝓtinatit᷑̾ asserentes. Sexto
in aclionib nõ hñt modum. s
omma fatiunt ualde. ¶ Sunt
enim primo iuuenes insecuto¬
res passionum ⁊ maxime inse¬
cuntur concupistentias circa
corpus. sunt enĩ incontinentes
⁊ exsecutores uenereorum quod
duplici causa contingit. Nam
cum iuuenes sint ꝑcalibi ⁊ corpo¬
re caleftõ fiat uen̾oꝵ appetitus.
naturalis disp̃õ corporis incitat
uiuenes ad contupiscentias uen̾eo
inominibus actionib nr̃is uel
sequimur passionen uel rationẽ
⁊ quanto minus iuget ratõ m
nobis tanto magis passio iugo¬
ratur. Iuuenes erͣgo qͥuia simt̃
iexpti⁊ nõ uugent intellectu uel pru¬
dencia magis regũr passione quam
ratione quare ut plurimum sunt
passionum insequtores. ¶ Secuui¬

Expanded text:
cut supra enumeravimusipsorum iuvenum sex mores laudabiles: sic enumerare possumtivi. Secundo sunt de facili vertibiles. Tertio sunt nimis creditivi. Quarto sunt contumeliosi. Quinto sunt mendaces, omnia quodammodo pertinaciter afferentes. Sexto in actionibus non habent modum, sed omnia faciunt valde. Sunt enim primo iuvenes insecutores passionum, et maxime insequuntur concupiscentias circa corpus. Sunt enim incontinentes et insecutores venereorum. quod duplici de causa contingit. Nam cum iuvenes sint percalidi, et corpore calefacto fiat venereorum appetitus, naturalis dispositio corporis incitat iuvenes ad concupiscentias venereorin omnibus actionibus nostris vel sequimur passionem, vel rationem. Et quanto minus viget ratio in nobis, tanto magis passio vigoratur. Iuvenes ergo, quia sunt inexperti, et non vigent intellectu et prudentia, magis regnatur passione quam ratione. quare ut plurimum sunt passionum insecutores. Secun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ principes debeant se hr̃e. Res-¬
tat uidere qui sunt mores senũ
⁊quomodo reges ⁊principes de
bent se hr̃e ad mores illos ¶ Se¬
num autem quidam mores st̃
alios mores quos tangit de se¬
nbus enu̾at sexintuperabiles
mores. ¶Primo enim senes
sunt nimuĩs increduli. ¶ Secun¬
do sunt ualde suspitiosi. Gertõ
sunt tinudi ⁊ pusillamies. Quar¬
to sunt illiberales. Quinto sunt
difficił spei uel sunt male sper
Sexto nõ uerecundãtur sed sunt
merubescitiui. ¶ Sunt enim pri¬
mentiri nõ defacili fit eis fides
sed credunt omnes alios decep¬
ch̃ . quod senes multis amns in¬
xerunt ⁊ in pluribus decepti sũt
ipõs incredulos eẽ. ¶ Secundo
senes sunt suspitiosi : quecunq n.
uident ut plurimum suspitã¬
tur malum ⁊referunt ea ĩde¬
teriorem partem uñr enim¬
I senes econtrario disponi iu¬
uembus: pu̾i enim quia nõ
multa mala fecerunt ⁊ mus¬
nnocentes sunt sua innotencia
alios mensurant ⁊omnia te¬
ferunt in meliorem partem.

Expanded text:
ebeant habere. Restat videre, qui sunt mores senum, et quomodo reges et principes se debeant habere ad mores illos. Senum autem quidam mores suntalios mores quos tangit de senibus, enumerat sex vituperabiles mores. Primo enim senes sunt nimis increduli Secundo sunt valde suspitiosi. Tertio sunt timidi et pusillanimes. Quarto sunt illiberales. Quinto sunt difficilis spei, vel sunt malae spei. Sexto non verecundantur, sed sunt inerubescitur. Sunt enim primentiri. non de facili sit eis fides, sed credunt omnes alios esse decepcorum, quod senes multis annis vixerunt, et in pluris decepti sunt. ipsos incredulos esse. Secundo senes sunt suspitiosi. quaecunque enim vident, ut plurimum suspicantur malum, et referunt ea in deteriorem partem. Videntur enim senes econtrario disponi iuvenibus. Pueri enim, quia non multa mala fecerunt et innocentes sunt, sua innocentia alios mensurant, et omnia referunt in meliorem partem:
Abbreviated transcription (Latin):
tur circa uxores ꝓprias qͣsi sẽꝑ
na cura impediat aliam oz sic
zelantes retrahi a debitis cu¬
ris ⁊ a ciuilib oꝑib. decet er¬
go omnes ciues non ẽẽ nimis
zelotipos de suis coniugibus
⁊ tanto magis decet reges ⁊ pͥn¬
cipes qͣnto maius p̃iudicium
põt insurgere regno. Fi regea

Expanded text:
tur circa uxores proprias, quasi semper tur circa uxores proprias, quasi semper na cura impediat aliam, oportet sic zelantes retrahi a debitis curis, et a civilibus operibus. Decet ergo omnes cives non esse nimis zelotipos de suis coniugibus: et tanto magis hoc decet reges et principes, quanto maius praeiudicium potest insurgere regno, si reges
Abbreviated transcription (Latin):
uestimenta requirant. ¶Qrͣ-¬
to ut sint simplices ne ccͣ orna¬
menta nimia sollicitudĩe uex¬
entur. ¶Quinto ne sint ne-¬
gligentes ne notabłr infra e-¬
aꝵ statum ip̃ pigritiam de¬
ficiant erga ornatum corꝑis.¬
¶ Sexto ne ex uilitate h̃itus
sint suꝑsticiose ut ex ip̃o defcũ
uestium laudem et giam cu
A suas ꝯiuges nimis ẽẽ ⁊elotipes
res suas sunt nimis zeloti-¬
pi. S qͦd nimius zelus nõ
sit laudabilis triplici uao
stendere possumus. nam cũ
quis erga suam coniugem ẽ
nimis zelotipus ex nimiore¬
lo quem gerit erga omnia
suspicatur in peius: multoci¬
ens enim uxores bene et debi
ris si contingat eos esse zelo¬
tipos. eo qd̃ zelotipi sit ⁊̃ bñ ac¬
la consurgunt. ex quib tres rõ¬
nes sumi possunt ostendentes
nimis ⁊elotipos non c̃ẽ laudan
tantur ad malum. Tercium uͦ
qr ut płimum ex tali zelo ĩ do¬
mo consurgit litigium et per¬
turbatio. ¶Prima uia sic p
nam si uiri nimid zelo mouẽ¬

Expanded text:
vestimenta requirant. Quarvestimenta requirant. Quarto,ut sint simplices, ne circa ornamenta nimia solicitudine vexentur. Quinto, ne sint negligentes, ne totaliter infra eorum statum propter pigritiam deficiant erga ornamentum corporis. Sexto, ne ex vilitate habitus sint superstitionae, ut ex ipso defectu vestrium laudem et gloriam cupa suas coniuges nimis esse zelotypos.res proprias sunt nimis zelotypi. Sed quod nimis zelus non sit laudabilis, triplici via ostendere possumus. Nam cum quis erga suam coniugem est nimis zelotypus, ex nimio zelo quem erga illam gerit, omnia suspicatur in peius. Multotiens quidem uxores bene viventesris, si contingat eos nimis esse zelotypos: eo quod ipsi zelotypi etiam bene acmala consurgunt; ex quibus tres rationes sumi possunt, ostendentes nimis zelotypos non esse laudandtantur ad malum. Tertium vero, quia ut plurimum ex tali zelo consurgit in domo litigium et perturbatio. Prima via sic patet. Nam si viri in nimio zelo moven
Abbreviated transcription (Latin):
Sidõ in talib delinquitur si
ex ip̃o defectu queratur laus ⁊
gła. ¶Contigit enim aliqͥ
aliquem efferri et suꝑbire ex
sua miseria quam sustinz nã
sicut in ipsis claudis et infir¬
mis exñtib apud ianuas ec¬
desiaꝵ ut plurimum acc̃it qd
infirmior magis głatur quia¬
a credit ꝙ in eum plures aspi-¬
ciunt ⁊sperat se plures elemo¬
sinas accepturum. Sic alñ qͥ
uilior est in h̃itu magis sr̃bus
efficitur si credat ex hoc ab hoĩ¬
b commendari  delinqũt igit᷑
mulieres si ex uilitate hĩtus ⁊
ex defcũ uestium gl̾am q̃rant
latonios qui infra suũ statuz
nestimenta q̃rentes ex hoc in
elatõnem et iactantiam moue¬
bantur.¶Hoc ergo modo regende
sunt coniuges qͣntum adorna¬
tum corporis ut tirca illa sex q̃
tetigimus diligenter instruan¬
tur ⁊ moueantur. ¶Primo
enim mouende sunt ne sint so¬
phitice querentes fucos ⁊ figm̃¬
ta. ¶Scd̾o ut sint humiles ne
derate ne ultra suum statum

Expanded text:
Secundo in talibus delinquitur, si Secundo in talibus delinquitur, si ex ipso defectu quaeratur laus et gloria. Contingit enim aliquando aliquem efferri et superbiri ex ipsa miseria, quam sustinet. Nam sicut in ipsis claudis, et in infirmis existentibus apud ianuas ecclesiarum, ut in plurimum accidit quod infirmior magis gloriatur, quia credit quod in eum plures aspiciant, et sperat se plures eleemosynas accepturum: sic aliquando qui vilior est in habitum, magis superbus efficitur, si credat ex hoc ab hominibus commendari. Delinquunt igitur mulieres, si ex vilitate habitus, et ex defectu vestrum gloriam quaerant. Laconios, qui infra suum statum vestimenta quaerentes ex hoc in elationem et iactantiam movebantur. Hoc ergo modo regendae sunt coniuges quantum ad ornatum corporis, ut circa illa sex quae tetigimus, diligenter instruantur et moveantur. Primo ergo movendae sunt, ne sint sophisticae, quaerentes fucum et sigmentum. Secundo, ut sint humiles, nederatae, ne ultra eorum statum
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutẽ concurrere. quam tan¬
git adronicus ꝑipatetitus in
libello quem fecit de uirtute. Hĩ¬
autẽ triplex uutus ẽ humilitã
mod̾antia: et simplicitas Itũt
enĩ mulieres ccͣ ornamertum
corporis sunt humiles qñ nõ
pp̃ uanam głam se ornant¬
s hoc agunt᷑ ut suis uiris pla¬
centes eos a fornicatõnib re¬
flua uestimenta non querũt:
Detet enim uxorem militis
cet ẽẽ magis ornatam. Dato
igitur qd̃ uxor alitiius uiri
eẽt humilis non ornans se pp̃
uanam głam posset delinqre
in ornatu si non ẽẽt moderata
et ultra qͣm suus status reqͥ¬
rat appeteret ornamenta. ¶T¬
cio decet eas feminas cc̃ ornatõ
corporis esse simplices ut nõ ni-¬
mia sollicitudine ornamenta
requirant. nam et femina nõ
pp̃ uanam głam se ornaret nͨͤ
ultra suum statum ornamẽta
appeteret posset delinquere si ni-
at ex pigricia et negligentia.
nam alique adeo sunt pigre
ꝙ ex sola negligentia omittũt
sollicitari ccͣ debita indum̃ta.

Expanded text:
virtutem concurrere, quam tangit Andromicus Peripateticus in libello quem fecit de virtute. huiusmodi triplex virtus, est humilitas, moderantia, et simplicitas. Tunc enim mulieres circa ornatum corporis sunt humiles, quando non propter vanam gloriam se ornant, sed agunt ut suis viris placentes, eos a fornicatione resuperflua vestimenta quaerunt. Decet enim uxorem militis cet magis ornatam esse. Dato igitur quod uxor alicuius viri esset humilis non ornans se propter vanam gloriam, posset delinquere in ornatum, si non esset moderata, et ultra quam suus status requireret, appeteret ornamenta. Tertio decet foemina circa ornatum corporis esse simplices, ut non nimia solicitudine ornamenta requirant. Nam et si foemina non propter vanam gloriam se ornaret, nec ultra suum statum ornamenta appeteret: posset delinquere, si nimat ex pigritia et negligentia. Nam aliquae adeo sunt pigrae, quod ex sola negligentia omittunt solicitari circa debita indumenta.
Abbreviated transcription (Latin):
tur ex eoꝙ uxores incitantur
ad malum si contingat suos
senes magis desiderant uiuere¬
ultima die qͣm p̃cedentib die¬
b eo ꝙ tunt magis deficit eis
uita. Semper ergo magis cõ¬
cupiscitur qd̃ abest et qd̃ ui-¬
demus nobis deficere. S cum
res prohibita eo ip̃o qd̃ prohi¬
betur indeatur abesse ⁊ deficere:
ex hoc magis desideratur ⁊ cõ¬
cupiscitur. Sequitur ergo ux¬
ores zelotipoꝵ magis incitari
ad malum qr augetur in eis
concupĩa: ex inordinato ⁊ elo
uiroꝵ et ex ip̃oꝵ inordinata ꝓ

Expanded text:
ntur ex eo quod uxores incitantur ad maluum, si contingat suos senes magis desiderant vivereultima die, quam praecedentibus diebus, eo quod tunc magis deficit eis vita. Semper ergo magis concupiscitur quod abest, et quod videmus nobis deficere. Sed cum res prohibita, eo ipso quod prohibetur et videtur abesse et deficere, ex hoc ipso magis desideratur et concupiscitur, sequitur uxores zelotypiorum magis incitari ad malum, quia augetur in eis concupiscentia ex inordinato zelo virorum, et ex ipsorum inordinata
Abbreviated transcription (Latin):
nimi. Destruere sapientes et
impetlire scolas ⁊ studium exi¬
stentes in regno sint ignoran¬
tes et insciisnon ꝑmittere so¬
dalitates. turbare ciues it̾ se
ut de se inuicem non confidãt
de pauꝑare eos. occupare ip̃os in
bello et in aliis exercitus ut ñ
uatent ocio. ¶Hee ergo sit̃t
cautele tyrannice um qr nulls
forte ẽ oĩo tyrarinus qr malũ

Expanded text:
nimi: destruere sapientes, nimi: destruere sapientes, impedire scholas, et studium, ut existentes in regno sint ignorantes et inscii: non permittere sodalitates; turbare cives inter se ut de se invicem non confidant: depauperare eos: occupare eos in bello, et in aliis exercitiis, ut non vacent ocio. Haec ergo sunt cautelae tyrannicae. Verum quia nullus forte est omnino tyrannus,
Abbreviated transcription (Latin):
ut contra non possint insurgẽ
Ad hec autẽ quatuor omnia p̃
dc̃a reducuntur qͣntum ad p̃¬
sens spectat ad hoc ꝙ aliquis ĩ¬
uadat uel machinetur aliquid
tontra tyrannũ exaliquo p̃dc̃oꝵ
quatuor uidetur procedere. ¶P̾¬
mo enim hoc pot̃ accidere ex ma¬
gnanimitate ut qr insuigens
est tanti cordis ut nichil repu¬
tet magnum. ¶Scdõ ex indu¬
stria ⁊ sagacitate. ut qr tredit
se tot adinuenire posse iuas et
u̾sucias ut ualeat tyrannum
gere ex poͬ. ut si insurgens con¬
fidat de aliis ciuib ⁊ credat se-
iuuari ab eis pp̃ ciuilem potẽ¬
tiam tyrannum inuadit.
¶Quto hoc pt̃ accidere de nimi¬
o otio ut si ciues nimis sint o¬
pulenti ⁊ uacent nimio ocio.
qr mens humana nescit ocio¬
sa ẽẽ. dum non occupantur ci-¬
ues circa cotidianas incligen¬
tias excogitant seditõnes quõ
possint tuibare ciitatẽ ⁊ ĩsur-¬
gere contra rectorem ciuium.
Contra hec ergo quatuor ꝓc¬
urant tyranni ꝑimere excellẽ¬
tes. ne sui subditi sint magria¬

Expanded text:
ut contra eos non possint insurgere. Ad haec cautem quatuor, praedicta omnia reducuntur: nam quantum ad praesens spectat, ad hoc quod aliquis invadat vel machinetur aliquid contra tyrannum ex aliquo praedictorum quatuor videtur procedere. Primo enim potest hoc accidere ex magnanimitate, ut quia insurgens est tanti cordis ut nihil reputet magnum. Secundo ex industria et sagacitate, ut quia credit se tot adinvenire vias et versutias posse, ut valeat tyrannum gere ex potentia, ut si insurgens confidat de aliis civibus, et credat se iuvari ab eis, propter civilem potentiam tyrannum invadit. Quarto hoc poterit accidere ex nimio ocio, ut si cives nimis sint opulenti, et vacent nimio ocio. quia mens humana nescit ociosa esse, dum non occupantur cives circa cotidians indigentias, excogitant seditiones, quomodo possint turbare civitatem, et insurgere contra rectorem civium. Contra haec ergo quatuor procurant tyranni perimere excellentes, ne sui subditi sunt magna
Abbreviated transcription (Latin):
etħ. ⁊ forte uix aut nũqua
reperitur aliquis qui sit omĩo
rex quin in aliquo tyrannizet
cẽt enim qĩ semid̃s si nichil de
tyrannide participaret. Inde est
ergo ꝙ dominantes: aliquid ꝑ¬
ticipant de cautelis regiis. ⁊ ali¬
quid de u̾sutus tyrannoꝵ ⁊ tã¬
to ẽ melius dominium qͣnto
plus accedit ad regnum ⁊ ẽ lõ¬
gus a tyranno. Uoluimus qͥ¬
dem utriusq oꝑa enarrare et
utrasq cautelas describere. Nã
opposita iuxta se posita magis
tyrannica esse pessima. Ex aũt
manifeste patet tyrannidem mn¬
axime ẽẽ fugiendam a regib
qr pessimũ de se ẽ maxĩe fugien¬
dum et optimũ maxĩe proseꝙ̃¬
dum Cap̃. xiii detestabile ẽ re¬
giam maiestatem declinare ad
tyrannidem qr quicquid corr¬
uptionis est in aliis pu̾sis pͥri¬
cipatib totum in tyrannide cõ¬

Expanded text:
et forte vix aut nunquam reperitur aliquis, qui sit omnino rex quin in aliquo tyrannizet: esset enim quasi semideus, si nihil de tyrannide participaret. Inde est ergo quod dominantes aliquid participant de cautelis regiis, et aliquid de versutiis tyrannorum: et tanto est melius dominium, quanto plus accedit ad regnum, et est longius a tyranno. Voluimus quidem utriusque opera enarrare, et utrasque cautelas describere: quia opposita iuxta se posita regia tyrannica esse pessima. Ex hoc autem manifeste patet, tyrannidem maxime esse fugiendam a regibus: quia pessimum de se, est maxime fugiendum, et optimum maxime prosequendum. Quod detestabile est, regiam maiestatem declinare in tyrannidem: et quicquid corruptionis est in aliis perversis principatibus, totum in tyrannide
Abbreviated transcription (Latin):
cauendum est a regibus ⁊ prĩ¬
cipibus quia infer̾re possut
pluribus nocumentum: sit etiam
senciendum est de odio ⁊ ira quia
omnnus tamen ira si mordina¬
ta sit detestabilis est Cut ergo ap¬
pareat quomodo reges et p̾rinci¬
pes se hr̃e debeant circa irain ⁊ ma¬
suerudinem. Sciendum quoda

Expanded text:
cavendum est regibus, et Pricavendum est regibus, et Pricipibus: quia inferre possunt pluribus nocumentum. Sic igitur sentiendum est de odio et ira: quiaa. nihilominus tamen ira si inordinata sit, detestabilis est. Ut ergo appareat, quomodo reges, et principes se habere debeant circa iram, et mansuetud
Abbreviated transcription (Latin):
nichil differt. nam cum odiũ¬
sit mali setundum ⁊ ab ͭ ͤ sufficit odi¬
enti quod alt̃ paciatur malum
qualit̾tunq ei accidat malum il¬
lud. ¶ Sexta dr̃a est quia ira est¬
sempet cum tristitia. tanta em̃
ciat quod donec facta sit ultio.
quasi continue est incristicia.
sed odium sine tristicia ẽẽ põt.
nam odium ẽẽ ualet ad aliqͥ
in communi. odire enim possu
misericordia. nõ aũt odia odio.
nam cum ira sacietur. Si mul¬
ta mala inferantur alt̾i Iratus
miseretur ei ¶Sed odium pro mil¬
lo miserebitur cum sit quid ira
irato quod aliter contrapatiat᷑
donec fiat condigna ultio sed
odium exterminat ⁊ uult nõ
ẽẽ. nõ enim sufficit odienti ꝙ
alter contrapatiatur sed uult
eum int̾imi ⁊ nõ eẽscum ergo
conditiones odii sint multo
peiores quam conditõnes ire.
magis cauendum est odium
quam ira. Inmo iram transi¬
re modium secundum augꝰ.
hoc est trabem facere defestuca.
Est ergo odium hominum ca¬
uendum aquol magis tam̃

Expanded text:
nihil differt: nam cum odiuit mali secundum se et absolute, sufficit odienti, quod alter patiatur malum, qualitercunque ei accidat malum illud. Sexta differentia est, quia ira semper est cum tristitia: tanta enim fiat, quod donec sit facta ultio, quasi continue est in tristia. Sed odium sine tristitia esse potest. nam odium esse valet ad aliquid in communi. odire enim possummisericordia, non autem odio. Nam cum ira satietur, si multa mala inferantur alteri, iratus miseretur ei. sed odium pro nullo miserabitur, cum sit quid insairato, quod alter contra patiatur, donec fiat condigna ultio. sed odium exterminat, et vult non esse: non enim sufficit odienti, quod alter contra patiatur, sed vult eum interimi et non esse. Cum ergo conditiones odii sint multo peiores, quam conditiones irae, magis cavendum est odium quam ira. immo iram transire in odium secundum Augustinum, hoc est, trabem facere de festuca. Est ergo huiusmodi odium cavendum a quolibet. Magis tamen
Abbreviated transcription (Latin):
põt ordinata ⁊ mmuttandasi em̃
ira rõm precedat dupliciter est
cauenda. ¶Primo quia nõ per¬
fc̃e rationem̃ audit. secundo qr
eam obmibilat. Ira enim ratio¬
nem precedens secundum phm uiu
mulatur seris uelocibus. Ser¬
ui enim ueloces statim cum au¬
diunt uerbum domini antequã
pertipiãt plene preceptum eius.
currunt ut exequantur manda¬
tum ip̃ius. quate contingit eoᷤ
deficere qr nõ perfecte perceperũt
quomodo sit exequendum mã
datum illud. sic euiam ⁊ canes
statim cum audiunt sonitum
uementis latrant nõ disting¬
uens au ueniens sit amicusł
cum racio dicit uindictam esse
fiendam.statim uult currere
ut uindictam exequatur. non
expectans super hoc iudiciu
ratõnis qualiter uindicta fie¬
ri debeat illa. Est gͥ cauenda

Expanded text:
ordinata, et imitanda. Si enim ira rationem praecedat, dupliciter est cavenda. Primo, quia non perfecte rationem audit. Secundo, quia eam obnubilat. Ira enim rationem praecedens secundum Philosopmilatur servis velocibus. Servi enim veloces statim cum audiunt verbum Domini, antequam plene percipiant praeceptum eius, currunt, ut exequantur mandatum ipsius. quare contingit eos deficere, quia non perfecte perceperunt quomodo exequendum sit mandatum illud. sic etiam et canes statim cum audiunt sonitum venientis, latrant, non distinguentes, an veniens sit amicus, cum ratio dicit vindictam esse fiendam, statim vult currere, ut vindictam exequatur, non expectans super hoc iudicium rationis, qualiter vindicta illa fieri debeat. Est igitu cavenda
Abbreviated transcription (Latin):
ne malefici turbarent pacem
ciuium. Intendere enim d qͥ
lib leglator ut cordã ciuium
sint tranquilla. ⁊ ut ciues ui¬
uant pacifice ⁊ unanimes.

Expanded text:
ne malefici turbarent pacem civium. Intendere enim debet quilibet legislator, ut corda civium sint tranquilla, et ut cives vivant pacifice et unanimes.
Abbreviated transcription (Latin):
sb̾ militari nam lz bellare tõtin¬
gat homines pedites uł ⁊̃ eque-¬
stres non exit̃tes milttes. debent
tñ milites ẽẽ magr̃i belloꝵ et
ordinatores alioꝵ in bello Idõ
sb̃ militari dr̃ oꝑatio bellica cõ¬

Expanded text:
sub militari. Nam licet bellare continsub militari. Nam licet bellare contingat homines pedites, vel etiam equestres non existentes milites: debent tamen milites esse magistri bellorum, et ordinatores aliorum in bello: ideo sub militari dicitur opera bellica con
Abbreviated transcription (Latin):
in regno per quas turbari põt
tranquillitas ciuium ⁊ cõmu¬
ne bonum. ¶Hanc a prudẽ¬
tiam iuidelic militarem maxĩe
decet hr̃e regem  nam l executõ
belloꝵ ⁊ remouere impedir̃ta
scire tñ quõ cõmittenda sint bel¬
la ⁊qualr caute remou̾i possĩt
impedientia commune bonum
maxime spestat ad principantẽ
¶Ex hoc eigo patere põt qua¬
les st̃ ad mlitiam admittẽdi
nam nulina uidr̃ esse quedam
prudentia operis bellici. ord mna¬
ta ad cõmune bonũ Uñr enĩ
se hr̃e nuilites in oꝑe bellico sic̃
magr̃i ⁊ doctores in scientiis
aliis. qr sicut nullus efficiend̃
est magr̃ in aliis sciis nisi con¬
stet ip̃m ẽẽ dectum in arte illa:
si nullus assumendus ĩ ad
dignitatem milttarẽ. nisi ꝯstet
ip̃m diligere bonũ regni ⁊ tõe ⁊
nisi spes hãtur ꝙ sit uonus in
cia ⁊ pro urib remouere q̃cũz
impeclire possunt cõmune bonũ
Ex hoc auteni patere p̃t om¬
nem bellicam oꝑatõem contini

Expanded text:
in regno, per quas turbari potest tranquillitas civium et commune bonum. Hanc autem prudentiam videlicet militarem, maxime decet habere regem. Nam licet executio bellorum, et removere impedimenta scire tamen quomodo committenda sint bella, et qualiter caute removeri possint impedientia commune bonum, maxime spectat ad principantem. Ex hoc ergo patere potest, quales sint ad militiam admittendi. Nam militia videtur esse quaedam prudentia operis bellici, ordinata ad commune bonum. videntur enim se habere milites in opere bellico, sicut magistri et doctores in scientiis aliis. Quare sicut nullus efficiendus est magister in aliis scientiis, nisi constet ipsum esse doctum in arte illa: sic nullus assumendus est ad dignitatem militarem, nisi constet ipsum diligere bonum regni et commune, et nisi habeatur quod sit bonus in tia et pro iuribus, removere quaecunque impedire possunt commune bonum. Ex hoc etiam patere potest omnem bellicam operationem contineri
Abbreviated transcription (Latin):
tia erga bella qͣre si scire uolumꝰ
ĩ quib regionib meliores sũt
bessatores o atcendere cura p̃dc̃a
duo. In partib igitur nirais ꝓ¬
pingius soli non sunt eligen᷑di
bellantes qr in eis deficit stienui¬
tas ⁊ cũositas cita bellum ut
signatur a negetio. primo libͤ
nimio salore siccate amp̃ qͥ dẽ
sapiunt. s modicum hñdant

Expanded text:
erga bella. Quare si scire volumus in quibus regionibus meliores sunt bellatores, oportet attendere circa praedicta duo. In partibus igitur nimis propinquis soli, non sunt eligendi bellantes: quia in eis deficit strenut animositas circa bellum, ut signatur a Vegetio primo libro nimio calore siccare; amplius quidem sapiunt, sed modicum abundant
Abbreviated transcription (Latin):
luciam. qr naturaliter metu¬
unt uulnera. nam cum uatu¬
raliter modicum hant sangui-¬
nis naturalter timent sangui¬
nis amissionem non ergo sũt

Expanded text:
duciam, quia naturaliter metuunt vulnera. Nam cum naturaliter habeant modicum sanguinis, naturaliter timent sanguinis amissionem. non ergo sunt
Abbreviated transcription (Latin):
muliebre eo qd̃ sit iulius ⁊ na-¬
tura minus de ip̃o curet cicius
uenit ad suum complementũ
qͣm uirile. Sic et consilium mu¬
liebre citius ẽ in sua ꝑfcõne et
complemento qͣm uirile. Sim¬
pliciter igitur est melius consi¬
lium uiroꝵ qͣm mulieꝵ eo ꝙ uir
sit rõne prestantior ⁊ mlr hat
consilium inualidum in cãu
tñ pt̃ esse muliebre consilium
melius qͣm uirile: ut qr illd̾̃ ẽ
cicius in suo ꝯplemento si opor¬
teret repentine oꝑari forte eligi¬

Expanded text:
muliebre eo quod sit vilius, et namuliebre eo quod sit vilius, et natura minus de ipso curet, citius venit ad suum complementu, quam virile. Sic consilium muliebre citius est in perfectione et complemento, quam virile. Simpliciter ergo melius est consilium virorum quam mulierum, eo quod vir sit ratione praestantior, etmulier habeat consilium invalidum. In casu tamen potest esse muliebre consilium melius quam virile: ut quia illud est citius in suo complemento, sis oporteret repentino operari, forte elegi