comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quib. supͣ dixerat sine pͥuilegio honoris.
audite me domus iacob. & omẽ residu¬
um domus istł: & illud. Redite p̃̾ua¬
ricatores ad cor adcosdem mͦ loquit᷑.
Audite me inquiens duro corde: hoc ÷
increduli. qui sẽper ꝓpħis adultimũ fi¬
lio meo restitistis : & qui longe anisticia.
De istis talib & ꝓthomartr̃r stephanus.
in agone constitutus. dixit. Dura cer
uice & in circũcisi cordib & auribus.
tres ur̃i. Prope feci iusticiã meam.
non elora gabitur salus mea. Prope
feci: ꝓ eo qđ ÷ faciam. lusticia dĩ patris :¬
filns est. Prope gͦ faciã iusticiã meã.
ꝑ incarnationis misterium. non elori¬
gabitur subaudis qx inte nascetur. &
adcuum opus ueni&e : & salus mea id ÷
filius ms qui saluabit sꝑantes inse.
non morabitur. Ista ÷ enĩ salus. dequa
dicit angłs admariã. Ipse saluũ faci&
popłm suũ apeccatis eorũ. Dibo ida
sỹon salutẽ. uel ut septuaginta dixer̃

Expanded text:
» Quibus supra dixerat sine privilegio honoris, » Quibus supra dixerat sine privilegio honoris, audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. Et illud: Redite praevaricatores ad cor: ad eosdem modo loquitur: Audite me inquiens duro corde, hoc est, increduli qui semper prophetis et ad ultimum Filio meo restitistis, et qui longe estis a jusDe istis talibus et protomartyr Stephanus in agone constitutus dixuice, et incircumcisi corde et auribus, tres vestri . » « Prope feci justitiam meam, non elongabitur salus mea. » Prope feci, pro eo quod est faciam. Justitia Dei Patris Filius est. Prope ergo faciam meam justitiam,  incarnationis mysterium: non elongabitur, subaudis, quia in te nascetur, et ad tuum opus veniet; et salus mea, id est, filius meus, qui salvabit sperantes in se, non morabitur. Ista est enim salus, de qua dicit angelus ad Mariam: « Ipse salvum faciet populum suum a peccatis eorum . » « Dabo in Sion salutem, » vel, ut Septuaginta dixerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
currit longe lateq ꝑ uniuersũ orbem
in tantũ ut ante deficer& eis terra quã
lingua : sicut dicit psalimsta. In omnẽ
terram exiuit sonus eoꝵ : & cetera.
Aboriente gͦ uocauit ds̃ pater auem. dm̃n¬
udelic& iłim xpm̃ ꝑ incarnationis mis¬
terium: qi terra reꝓmissionis in qͣ dñs
natus ⁊ in partib orientis est : & ipse
uir oriens appellatur dicente ꝓpħa.
Ecce uir oriens nom̃ eius. De terra etiam
longinqͣ uirum uoluntatis suȩ uocauit .:
quando xpm ꝑ assũptionis misterium
de hac terra pegrinationis quȩ longe
÷ abȩt̃na beatitudine : eleuauit addex¬
teram maiestatis suae. Locutus sum ꝑ
baudis consilium meum ꝑ incarnationis
misterium. filium uidelic& meum qͥ ÷
magni consilis angłs : & creaui id ÷
disposui cum ipso ⁊ spũ sco quomodo
illud impleatur. ⁊ faciam illud con¬
silium uixta uoluntatem meã. Audite
me duro corde: qui longe estis aiusticia

Expanded text:
currit longe lateque per universum orbem: currit longe lateque per universum orbem: in tantum ut ante deficeret eis terra quam lingua, sicut dicit Psalmista: « In omnem terram exivit sonus eorum , » etc. Ab oriente ergo vocavit Deus Pater avemncarnationis mysterium: quia terra repromissionis in qua Dominus natus est, in partibus orientis est: et ipse vir oriens appellatur, dicente Propheta: « Ecce vir oriens nomen ejus . » De terra etiam longinqua virum voluntatis suae vocavit, quando Christum per assumptionis mysterium, de hac terra peregrinationis, quae longe est ab aeterna beatitudine, elevavit ad dexteram majestatis suae. « Locutus sum,baudis consilium meum, per incarnationis mysterium, Filium videlicet meum, qui est magni consilii angelus: « et creavi » id est, disposui cum ipso et Spiritu sancto, quomodo illud impleatur, « et faciam illud » consilium juxta voluntatem meam. « Audite me duro corde, qui longe estis a justitia.
Abbreviated transcription (Latin):
qui mittendus ⁊ & ipse erit expectatio
gentium. Si milit̃ ꝑ mor̾sen. ꝑ dauidͥ :
⁊ ꝑ ceteros ꝓpħas. Quare gͦ dixit no¬
uissimum: Quia cum plenitudo tem¬
poris intrauit misit dĩ filium suum fac¬
cum ex muliere. Et ioħs dehac ultima
ȩtate. Filioli inqͥt: nouissima hora ÷
Et egregus p̃dicator. Nos sumus inqͦs
fines seculoꝵ deuenerunt. Consili¬
um meum subaudis qđ statui: stabit.
Nidelic& ut perfilium meum redimam
gemis humanũ : & om̃is uoluntas mea
fiat. Uoluntas dĩ patris fuit ac totius
trinitatis : ut filius dĩ carnẽ assumer&e.
& gens humanũ qđ captiuum teneba¬
tur sua morte redimer&e. Uocans
aboriente auem: & de terra longinqua
uirum uoluntatis mex̧. haebrei reser̃
hoc ad crrum regem ꝑsarum. siue da¬
rium regem medorum : cõꝑantes eos
aui qui otto aboriente uenerunt. &
aͥm̃ uoluntatẽ contia babilonem imple¬
uerunt. Nos autẽ uerius affirmantes.
de loco adlocũ transit. sic dni pdicatio

Expanded text:
se erit exspectatio gentium . » Similiter per Mosen, per David et per caeteros prophetas. Quare ergo dixit novissimum? « Quia cum plenitudo temporis intravit, misit Deus Filium suum factum ex muliere . » Et Joannes de hac ultima aetate: « Filioli, inquit, novissima hora est . » Et egregius praedicator: « Nos sumus, in quos fines saeculorum devenerunt . » « Consilium meum, » subaudis quod statui, « stabit. » Videlicet, ut per Filium meum redimam genus humanum « et omnis voluntas mea fiet. » Voluntas Dei patris fuit ac totius Trinitatis, ut Filius Dei carnem assumeret, et genus humanum, quod captivum tenebatur, sua morte redimeret. « Vocans ab oriente avem, et de terra longinqua virum voluntatis meae. » Hebraei referunt hoc ad Cyrum regem Persarum, sive Darium regem Medorum, comparantes eos avi, qui cito ab oriente venerunt, et Domini voluntatem contra Babylonem impleverunt. Nos autem, verius affirmantes, de loco ad locum transit, sic Domini praedi
Abbreviated transcription (Latin):
toria tua. Dis cooꝑi humerũ. ut apparea¬
ris . eẽ. mulier. Reuela crura tua: ut
ꝓstituaris atuis de p̃datorib. Uel adhoc
reuela. ut transeas flumina. tigrin
uid̾elico & enfraten. ac cobar: & eas
incaptiuitatẽ. Solent enĩ mulieres de¬
nidare crura intransitu fluminũ: ut
carum uestim̃ta aquis non tangantur.
R euelabitur ignominia tua subauditur
corã hostib. tuis : & iudebitur obꝓbriũ
tuum. id÷ miseria & captiuitatis malũ.
ultionem capiam subandis ex te id est
uandicabo popłm meum. & non resist xe
mͥ homo subandis neq. angłi quip̃est
tibi. neq ꝓpħa sime rogauerit ꝓlib̾ati¬
one tua. sicut moyses quondã inheremo
quando noluit delere popłm eiꝰ. Et qua¬
re uema tibi hoc: Quia si p̃cepi ut uer¬
berares & affligeres popłm meum: non
exercituum: nomen illius sc̃ĩ isrł. Uox
popłi reũ̾tentis decaptuntate post sep̃¬

Expanded text:
toris tui. « Discooperi humerum, » ut appareatoris tui. « Discooperi humerum, » ut appareas esse mulier. « Revela crura tua, » ut prostituaris a tuis depraedatoribus. Vel ad hoc revela, « ut transeas flumina, » Tigrin, videlicet et Euphraten ac Chobar, et eas in captivitatem. Solent enim mulieres denudare crura in transitu fluminum, ut earum vestimenta aquis non tangantur. « Revelabitur ignominia tua, » subauditur, coram hostibus tuis: « et videbitur opprobrium tuum, » id est, miseria, et captivitatis malum; « ultionem capiam, » subaudis, ex te, id est, vindicabo populum meum: « et non resistet mihi homo, » subaudis, neque angelus qui praeest tibi, neque propheta si me rogaverit pro liberatione tua, sicut Moses quondam in eremo quando volui delere populum ejus . Et quare veniet tibi hoc? Quia et si praecepi ut verberares et affligeres populum meum, non exercituum, nomen illius sanctus Israel. » Vox populi revertentis de captivitate post sep
Abbreviated transcription (Latin):
inde sustentari manib. ancillarum.
insuꝑ ⁊ seruoꝵ : ita ut terre uix
plantas inprimant. & uestim̃ta earũ
tr̃ȩ puluerem non tangant. Idõque
sub speciȩ reginȩ. uel nobilis muli¬
eris: sermo diuinus ista loquitur
ad babylonem. I olle molam.
& mole farinam: dnĩs tuis medis
& persis. A agna miseria. ut regina
quoridã mol at farinam. qđ ⁊̃ durȩ
auptiuitatis a extremȩ seruitutis
inditium. Dicit beatus hicronimꝰ. quia mo¬
lendi officiũ isto in loco ad cortũ potest re¬
ferri: ut sit sensus. Tolle molã & mole fari¬
nam: id t p̃be cortum uictorib. tuis me¬
dis & ꝑsis : qui feruentissimi sunt ad cor̃tũ.
S cãm hunc sensũ dicunt ȩbrei illud quod
in uidicum libro de sanson habetur: quod
philistum molere eum fecerunt. ids cũ
mulicrib. suarum gentium concũbere
coegerunt : ut ex illo susciꝑent magnȩ
staturȩ homines Cenuda turpitu¬
dinẽ. id ÷ uuluam: ut pateat libidini uic¬

Expanded text:
inde sustentari manibus ancillarum, inde sustentari manibus ancillarum, insuper et servorum: ita ut terrae vix plantas imprimant, et vestimenta earum terrae pulverem non tangant. Ideoque sub specie reginae, vel nobilis mulieris, sermo divinus ista loquitur ad Babylonem. « Tolle molam, et mole farinam » dominis tuis Medis et Persis. Magna miseria, ut regina quondam molat farinam: quod est durae captivitatis et extremae servitutis indicium. Dicit beatus Hieronymus, quia molendi officium isto in loco ad coitum potest referri, ut sit sensus: Tolle molam et mole farinam, id est, praebe coitum victoribus tuis Medis et Persis, qui ferventissimi sunt ad coitum. Secundum hunc sensum dicunt Hebraei illud quod in Judicum libro de Samson habetur, quod Philistiim eum molere fecerunt, id est, cum mulieribus suarum gentium concumbere coegerunt, ut ex illo susciperent magnae staturae homines. « Denuda turpitudinem, » id est, vulvam, ut pateat libidini vic
Abbreviated transcription (Latin):
escende inpuluere filia uirgo ba¬
bilon: h actenus de iudeis & ad¬
uentu dnĩ : nunc contra babrlonem lo¬
quitur & caldeos. sub ꝑsona captiue
mulieris : quȩ quondã regina fuit. quȩ
popłm ciꝰ interfecit pene uniuersũ:
& residuos graui captiuitate oppressit.
Descende o babilon de superbia tua. &
de solio potentiȩ tuȩ : sede inpuluere
sicut captiua. Filia babilon appella¬
tur illa plebs & popłs. quia inbabilone
nati sunt : uel etiam qrͥ adõ facti sunt.
Uirgo appellatur. non ꝓpt̃ integritatem
mentis : sed ꝓpt̾ infecunditatẽ bonorũ
oꝑum. P ropter quod dicitur ei. Sede
interra ut ancilla uel humiliã te.
N on ⁊ solu̾iregni. hoc .ẽ. non est iam
dignitas. & potentia regnatidi filiȩ
chaldeorũ : quia ultra non uocaberis
mollis ⁊ tenera. hoc ÷ delicata & deli¬
cus affluens. uel etiam ut hinc inde
suftenterᷤ auxilio diuersarũ gentium :
quasi manib. ancillarum. Solent
regine ⁊ nobiles quęq. mulieres. hnc

Expanded text:
sede in pulvere, virgo filia Babylon. » Hactenus de Judaeis et adventu Domini, nunc contra Babylonem loquitur et Chaldaeos, sub persona captivae mulieris quae quondam regina fuit, quae populum ejus interfecit pene universum, et residuos gravi captivitate oppressit. Descende, o Babylon, de superbia tua, et de solio potentiae tuae, sede in pulvere sicut captiva. Filia Babylon appellatur illa plebs et populus, quia in Babylone nati sunt, vel etiam quia a Deo facti sunt. Virgo appellatur non propter integritatem mentis, sed propter infecunditatem bonorum operum. Propter quod dicitur ei: « Sede in terra » ut ancilla, vel humilia te. « Non est solium regni, » hoc est, non est jam dignitas et potentia regnandi. « Filiae Chaldaeorum, quia ultra non vocaberis mollis et tenera, » hoc est, delicata et deliciis affluens: vel etiam ut hinc inde sustenteris auxilio diversarum gentium, quasi manibus ancillarum. Solent reginae et nobiles quaeque mulieres hinc
Abbreviated transcription (Latin):
rum que neodũ facta sunt: subaudis ego
annuntiaui. Ac si dicer& aliis uerbis.
S unt dii manu facti: sed nequeunt admin¬
tiare futura. At uero ego adnuntio ab
mei: el ectionẽ apłoꝵ. uocationẽ gentin.¬

Expanded text:
rum « quae necdum facta sunt, » subaudis ego rum « quae necdum facta sunt, » subaudis ego annuntiavi. Acsi diceret aliis verbis: Sunt dii manufacti, sed nequeunt annuntiare futura. At vero ego annuntio ab mei, electionem apostolorum, vocationem genti
Abbreviated transcription (Latin):
spexerint. & ad orant illud. portant
Qlud simulachrũ sacerdotes de loco
adlocum : quia non ual& se ipsũ moue¬
ro. & stabit in eo loco ubi positũ fuerit
ac deloco suo non mouebitur sua uirtu¬
te. Sed &cum clamauerint adeum sa¬
cerdotes ⁊ cultores eiꝰ: non audice eos.
Mem̃tote istud fabricatores cultoresq.
idolorũ : qui tanta mala ꝑpetinstis. &
fundamini infide agentes penitentiam.
tentiam: nolens mortẽ eorum. sed ma¬
gis uult ut saluentur. Nedite p̃ua¬
ricatores adcor: hoo ÷ adm̃tem urãm
⁊ intellectũ iusticiȩ. recordamini pͥoris
scłi. id ÷ ad memoriam reducite om̃ia
bona. quȩ uobis subministraui ꝑ seruos
meos ꝓpb̃as: ⁊ iudices. adie qua eduxi
uos de squalore carceris a grptiorum.
qm̃ ego sum ds̃ uerus qui uobis ista prestiti:
nec ⁊ similis mei. dnuntians ab exor¬
dio mundi nouissumum. abinitio creatura¬

Expanded text:
spexerint « et adorent illud, et portant spexerint « et adorent illud, et portant illud » simulacrum sacerdotes de loco ad locum, quia non valet seipsum movere, « et stabit in eo loco » ubi positum fuerit « ac de loco suo non movebitur » sua virtute. « Sed et cum clamaverint ad eum » sacerdotes et cultores ejus, « non audiet eos. Mementote istud » fabricatores, cultoresque idolorum, qui tanta mala perpetrastis « et confundamini » in fide agentes poenitentiam. ad poenitentiam: nolens mortem eorum, sed magis vult ut salventur . « Redite, praevaricatores, ad cor, » hoc est ad mentem vestram et intellectum justitiae. « Recordamini prioris saeculi, » id est ad memoriam reducite omnia bona, quae vobis subministravi per servos meos prophetas et judices, a die qua eduxi vos de squalore carceris Aegyptiorum, « quia ego sum Deus » verus qui vobis ista praestiti « nec est similis mei. » « Annuntians ab exordio » mundi « novissimum et ab initio » creatura
Abbreviated transcription (Latin):
siss&̾ irritans eum adigacundiam ad¬
subaudis sum qui daxi olim morsi ego
sum qui sum : uel etiam usq adsenec¬
ios pans urait eggo ipse ꝓtegam uos. &usq. ad ca¬
ad diem iuidatii ego portabo uos &e susti¬
nebo: ut cũ plenitudo gentium introierit.
uos saluamini credendo inme: Ego feci uos:
⁊ ego feram. id ÷ ego expectabo uos ad pan¬
tentiam. & saluabo si ime crede uolue¬
ritis. Cui subaudis dõ manu facto assimi¬
lastis me: Nunc maxime contra illos loqͥt᷑:
qui tẽporib achar. & ez echiȩ idola co¬
luerunt. statuentes ea in om̃ib. angulis
platearum & mortis. nemorib.q. & suꝑ
domos. Qui confertis aurũ desac¬
culo: sicut tẽporibus a aron indeserto:
& argentũ statera ponderatis. uolentes
scire quantũ unus quisq afferat. Con¬
ducentes id ÷ conuocantes aurificem.
hoc ÷ statuarium ut faciat uobis dm̃ :
& ꝓcidant ante illuꝰ om̃s qui eum per¬

Expanded text:
sisset irritans eum ad iracundiam adsisset irritans eum ad iracundiam ad» subaudis sum, qui dixi olim Mosi: « Ego sum qui sum ; » vel etiam usque ad senectam vestram ego ipse protegam vos « et usque ad caad diem judicii « ego portabo, » vos sustinebo: ut cum plenitudo gentium intraverit, vos salvemini credendo in me. « Ego feci vos, et ego feram, » id est, ego exspectabo vos ad poenitentiam « et salvabo » si in me credere volueritis. « Cui, » subaudis deo manufacto, « assimilasti me? » Nunc maxime contra illos loquitur, qui temporibus Achaz et Ezechiae idola coluerunt, statuentes ea in omnibus angulis platearum, et in hortis, nemoribusque, et super domos. « Qui confertis aurum de sacculo » sicut temporibus Aaron in deserto, « et argentum in statera ponderatis » volentes scire quantum unusquisque afferat : « conducentes, » id est convocantes « aurificem, » hoc est statuarium « ut faciat vobis deum: et procidant » ante illum omnes qui eum per
Abbreviated transcription (Latin):
sed autͣe me domus iacob id ÷ duae
trib uida. beniamin carnalit̾̃ uiuentes.
& longe a me recedentes : & omẽ residu¬
um domus isrł. hoo ÷ reliquiȩ decem
tribuum. quȩ similit̾ ꝑ idolatriȩ culcu¬
ram ame recessistis. Quando ꝓpħa ista
loquebatur : tres tribus adhuc mora¬
bantur in uidea. decem uero iam duc¬
te erant inassirios : idõq dixit residuũ
domus isrł. Quod autẽ addit qͥpor¬
tamini ameo utero: qui gestamini a
mea uulua. non debemus putare dm̃
om̃i potentem qui sp̃s ÷ hab̾e uuluam
aut uterũ. sed ꝑ uuluam & uterum
olem̃tiam & miscdiam illius debemus
intelligere. qua ꝓtegimur. Et quantũ
adlicterã ꝑtime: instar puerorũ aole¬
tancium ille popłs ita adõ quasi matris
inutero. ⁊ uulua pregnantis ex egypto
quia sustinuit eum peccantẽ. nolens sta¬
tim tantam multitudinem delere. Simi¬
lit̃ postquam introduxit eum interrã
om̃ib meliorem. & ille abeo sepe reces¬

Expanded text:
sed Audite me, domus Jacob, id est duae sed Audite me, domus Jacob, id est duae tribus Juda, Benjamin ac Levi carnaliter viventes, et longe a me recedentes: et omne residuum domus Israel, hoc est reliquiae decem tribuum, quae similiter per idololatriae culturam a me recessistis. Quando Propheta ista loquebatur, tres tribus adhuc morabantur in Judaea, decem vero jam ductae erant in Assyrios: ideoque dixit residuum domus Israel. Quod autem addit « qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva, » non debemus putare Deum omnipotentem, qui spiritus est, habere vulvam aut uterum: sed per vulvam et uterum, clementiam et misericordiam illius debemus intelligere qua protegimur. Et quantum ad litteram pertinet, instar puerorum ac lactentium, ille populus ita adeo quasi matris in utero et vulva praegnantis ex Aegypto er desertum, quia sustinuit eum peccantem nolens statim tantam multitudinem delere. Similiter postquam introduxit eum in terram omnibus meliorem, et ille ab eo saepe reces
Abbreviated transcription (Latin):
in tellexit : conparatus ⁊ ium̃tis insi¬
pientib. & reliqua. Et similes illis fi¬
ant: qui faciunt ea. onera urã gra¬
ui pondere. usq ad lassitudinem.¬
nera urã id ÷ simulachra urã gra¬
in pondere sunt: hoc ⁊ magna
pondera metallorum inse habent.
uel etiam alio modo simulachra urã
nichil sunt aliud nisi honera sacerdo¬
tum & portantium. deprim̃tia usq
adlassitudinem. Contabuerunt ipsa
simulachra. id ÷ defecerunt: Ad inchi¬
lata sunt post dnĩ ascensionem. Ita
loquitur ꝓpħa de futuro: quasi dep̃te¬
rito. Non potuerunt illa simulachra
saluare portantem se detribulatione
⁊ anima eoriĩ id ÷ fabricantium. por¬
tantium. colentium. in captiuitatem
Aemonum ibit. Non ÷ enim putandũ
quod simulachra muta. & insensibilia
animã habeant: sed deanima colen¬
tium dictum constat. Qudite me
domus iacob: & omẽ r̾esiduum domus
isrł. Non dixit audite me serui mei.
⁊ electi mei cum adiectione honoris.

Expanded text:
intellexit, comparatus est jumentis insiintellexit, comparatus est jumentis insipientibus , » et reliqua. Et « similes illis fiant qui faciunt ea. Onera vestra gravi pondere usque ad lassitudinemnera vestra, id est simulacra vestra gravi pondere sunt, hoc est magna pondera metallorum in se habent. Vel etiam alio modo: Simulacra vestra nihil sunt aliud nisi onera sacerdotum et portantium: deprimentia usque ad lassitudinem. Contabuerunt ipsa simulacra, id est defecerunt, annihilata sunt post ascensionem. Ita loquitur Propheta de futuro quasi de praeterito. « Non potuerunt illa » simulacra « salvare portantem » se de tribulatione, « et anima eorum, » id est fabricantium, portantium, colentium « in captivitatem » daemonum « ibit. » Non est putandum, quod simulacra muta et insensibilia animam habeant; sed de anima colentium dictum constat. « Audite me, domus Jacob, et omne residuum domus Israel. » Non dixit: audite me, servi mei, et electi mei, cum adjectione honoris,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ctum redactus ÷ Contritus ÷
naboth. Lost uocationem gentium: sta¬
tim sub uingitur subuersio idolorum.
Bel siue saturmis : idolũ fuit babilomor
pͥmum. Postea q. abillis sumpserunit :¬
& aliȩ gentes. Dictus ⁊ autem bel: abelo
patre nim. Tantiq. honoris & religionis
fuit apud ueteres : ut emion solum
humanas hostias captiuorũ ignobiliũq
sed insuper suos filios unmolarent. Ala¬
both. & ipsum idolũ est : sed non ÷ ia
isto loco positũ ꝓ id̾olo. sed ꝓ int̾preta¬
tione sui nominis. Interp̃tatur enim
ꝓrba: siue diuinatio. Et notandũ
quia cũ dixit conflatus ÷ bel. ꝓtuiꝰ
subunixit contritus ÷ nabot. aspeciȩ
transiuit adginus. significans quia
cionem. pene uniuersa idola conflata sunt
⁊ redacta ad nichilum : & culcus ac reli¬
gio eoꝵ. insuper omis ꝓphecia demonũ.
& diuinatio magorum hominũ cessauit.
rentur ab hominib. more bestiarum
& iunĩtorum uiuentib. Homo enĩ sicut
dicit psalmista : cũ in honore. eet̃. non

Expanded text:
pretium redactus est. « Contritus est Naboth. » Post vocationem gentium, statim subjungitur subversio idolorum. Bel sive Saturnus idolum fuit Babyloniorum primum. Posteaque ab illis sumpserunt et aliae gentes. Dictus est autem Bel, a Belo patre vini. Tantique honoris et religionis fuit apud veteres, ut ei non solum humanas hostias captivorum ignobiliumque, sed insuper suos filios immolarent. Naboth et ipsum idolum est, sed non est in isto loco positum pro idolo, sed pro interpretatione sui nominis. Interpretatur enim prophetia sive divinatio. Et notandum quia cum dixit conflatus est Bel, protinus subjunxit, contritus est Naboth: a specie transivit ad genus, significans quia raedicationem, pene universa idola conflata sunt et redacta ad nihilum, et cultus ac religio eorum insuper omnis prophetia daemonum et divinatio magorum hominum cessavit. rentur ab hominibus, more bestiarum et jumentorum viventibus. « Homo enim sicut dicit Psalmista cum in honore esset non
Abbreviated transcription (Latin):
archangeliis : & emitat nobis rorem
id ÷ admnti& natiuitatem dñi saluato¬
ris. Et nubes pluant iustum. Quid
ꝑ nibes intelligere debemus. nisi ꝓphas
qui nobis pluuum salutarem dederunt
undde irrigantur corda nr̃ã adnuntian¬
do natiuitatem dni. passionẽ. resurrecti¬
onem. ascensionẽq. eius. beatitudinem

Expanded text:
archangelus, et emittat nobis rorem, archangelus, et emittat nobis rorem, id est annuntiet nativitatem Domini salvatoris. Et nubes pluant justum. Quid per nubes intelligere debemus, nisi prophetas qui nobis pluviam salutarem dederunt unde irrigantur corda nostra, annuntiando nativitatem Domini, passionem, resurrectionem, ascensionemque ejus, beatit
Abbreviated transcription (Latin):
onem. Ego dñis: faciens omĩa hȩc. Siue
etiam lucem possumus intelligere. laxa¬
tionẽ captiuitatis : & ꝑ tenebras captiui¬
tatem. & ꝑmalum laborẽ sicut ineaangłio
Sufficit inquit diei malicia sua. id est
labor sius. Acsi dicer&. Ego dñs qͥuos
male agentes & ame recedentes. incapti¬
uitatem transmitto : & iterum reuerten¬
tes adme puro decorde: reduco inpatri ã
ꝓpriȩ telluris. Norate gli desuper
& nubes pluant iustum : aꝑiatur terra
& germin& saluatorem: & iusticia oriat᷑
simul. Loquens suꝑius sermo diuimis
de crro rege ꝑsarum qui captiuitatem
relaxauit. qualit̃ ante longe p̃dictũ sit
adnõ: nunc de aduentu dnĩ saluatoris
& conceptu illius loquitur. O celi. rora¬
te desuper: id ÷ rorem emittite. Per cȩlũ
debemus intelligere. angłos habitatores
cloꝵ: & positus est pluralis numerus ꝓ
singulari. Per porem uerba angłici.
Dicit beatus augustinus. Ueniat gabrihel

Expanded text:
onem: « ego Dominus faciens omnia haec. » Sive onem: « ego Dominus faciens omnia haec. » Sive etiam lucem possumus intelligere laxationem captivitatis, et per tenebras captivitatem, et per malum laborem: sicut in Evangelio: « Sufficit, inquit, dici malitia sua , » id est labor suus. Acsi diceret: Ego Dominus qui vos male agentes et a me recedentes in captivitatem transmitto, et iterum revertentes ad me puro de corde, reduco in patriam propriae telluris. « Rorate, coeli, desuper, et nubes pluant justum, aperiatur terra et germinet Salvatorem, et justitia oriatur simul. » Loquens superius sermo divinus de Cyro rege Persarum qui captivitatem relaxavit, qualiter ante longe praedictum sit a Domino: nunc de adventu Domini Salvatoris et conceptu illius loquitur: O coeli, rorate desuper, id est rorem emittite. Per coelum debemus intelligere angelos habitatores coelorum, et positus est pluralis numerus pro singulari. Per rorem verba angelica. Dicit beatus Augustinus: Veniat Gabriel
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine filiõ meo. & non cognouisti me
.eẽ. uerum dm̃ : qui te feci uictorẽ mul¬
tarũ gentium. sal adorasti ydola. quȩ
tibi nil ꝓfuerunt. Ego dñs ⁊ non ÷ am¬
plius . As̃ uerus. extrame non ÷ ds̃.
Non excludit filium ase. neque sp̃m scm̃.
cum dicit extra me non ÷ ds̃. quia pat̃
cum filio ⁊ spũ scõ unus ÷ dr̃. sicut lo¬
cognoscendus eram. Idõq accinxi te
uirtute & dedi głam regnorũ: ut per
luminie libri esdrȩ. scripsisse cr̃rum
ad om̃s gentes. non. eẽ. alium dm̃: p̃ter
dñm dm̃ isrł. Uel etiam ita intelligen¬
dum est : ut excaptiuorum laxatione
dĩ om̃ipotentis dem̃tia nocior cunc¬
tis inpopulis facta est. Dicit iosepbus
uilnstoria antiquitatum. idcirco
dimissum. cẽ. populum ãiunculo cap¬
tiuitatis: quia legit ille in libro esaiȩ eaquȩ
dñs ꝑ isaiam ꝓpħam de illo p̃dpxerat.
ormans lucem id ÷ diem. ereans tene¬
bras id est noctem: faciens pacẽ & t̾re¬
ans malum. id est bellum uł afflicti¬

Expanded text:
sti me esse verum Deum, qui te feci victorem multarum gentium: sed adorasti idola quae tibi nil profuerunt. « Ego Dominus, et non est amplius » Deus verus, « extra me non est Deus. » Non excludit Filium a se neque Spiritum sanctum, cum dicit extra me non est Deus, quia Pater cum Filio et Spiritu sancto unus est Deus, sicut locognoscendus eram. Ideoque accinxi te virtute et dedi gloriam regnorum. « Ut per lumine libri Esdrae scripsisse Cyrum ad omnes gentes, non esse alium Deum praeter Dominum Deum Israel. Vel etiam ita intelligendum est, ut ex captivorum laxatione Dei omnipotentis clementia notior cunctis in populis facta est. Dicit Josephus in Historia Antiquitatum, idcirco dimissum esse populum a vinculo captivitatis, quia legit ille in libro Isaiae ea quae Dominus per Isaiam prophetam de illo praedixerat. « Formans lucem, » id est diem, « creans tenebras, » id est noctem: « faciens pacem, et creans malum, » id est bellum, vel afflicti
Abbreviated transcription (Latin):
aquȩ : sed audiendi uerbũ dĩ. Sacra scrip¬
tura in quib dã locis ÷ cibus. inqͥb. dã potꝰ.
U bi cũq. cum difficultate sumitur cibus :
ubi autem facile intelligitur potus est
Non esurient inqͥt nequȩ sicient fideles ra
scã eccłia constituti: hoc ⁊ obscura &aꝑta
patebunt illis. Non ꝑcuti& eos estus
& sal: id÷ aduersa huiꝰ scł̃i non nocebt
eis. qu̾ miserator eorũ xp̃c reget eos: qͥ¬

Expanded text:
criptura in quibusdam locis est cibus, in quibusdam potus. Ubicunque enim cum difficultate sumitur, cibus est; ubi autem facile intelligitur, potus est. Non esurient, inquit, neque sitient fideles in sancta Ecclesia constituti, hoc est, obscura et aperta patebunt illis. « Non percutiet eos aestus et sol, » id est, adversa hujus saeculi non nocebunt eis, « quia miserator eorum » Christ
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ÷ sapientiam huiꝰ mundi ad nichilabo.
Sapientia dñi. stultã fecit sapientiam huiꝰ
murdi. Qui dico cỹro pastor ms es
umeis fidelibus : & ome uoluntatẽ meã
cõplebis dimitrendo captiuitatẽ popłi
mei. Qui dico hierłm edificaberis a iħu
sacerdote magno. & esdra cȩxerisq pͥnci¬
pibus : decaptiuitate redeuntib. Et qͥdico

Expanded text:
hoc est, sapientiam hujus mundi annihilabo. hoc est, sapientiam hujus mundi annihilabo. Sapientia Domini stultam fecit sapientiam hujus mundi. « Qui dico Cyro: Pastor meus es, » in meis fidelibus: « et omnem voluntatem meam complebis » dimittendo captivitatem populi mei. « Qui dico Hierusalem: Aedificaberis, » a Jesu sacerdote magno et Esdra caeterisque principibus, de captivitate redeunti
Abbreviated transcription (Latin):
ȩdificabiminii : & deserta eiꝰ suscitabo.
que inꝑfundo peccatoꝵ sedebat
desolare abhabitatorib. tuis : & flu¬
mina tua tigrin & eufratẽ are¬
faciam. hoc impletũ ÷ ad ario: &
ciro nepote eius. Nam nocte quari¬
do balcasar interfectus ⁊ abeis exer¬
citus illorũ eufratem flumum qui
ꝑ mediam ciutatẽ decurrebat lon¬
go aciuitate in multos riuulos di¬
uiserurit & exsicatus est : intantum
ut ꝑ alueum illius ꝑ quem antea de¬
currebat. ipsi ciuitatẽ in grederent᷑
& deuastarent. Lossunt etiam refer¬
ri illa supcriora ad eccłam p̃sen¬
tem: & ista adhunc mundum. Qui
dico hierłm habitaberis a credentib.
exgentili & iudaico popło. Et ciuitatibus
uidȩ id ÷ eccłiis confientium in toto orbe
constructis. edificabimini: & quȩ antea
deserta erant. suscitabo Qui dico ꝓfundo.
idt huic mundo : desolare acultorib. tuis
&ꝰ amatorib Et flumina tua are faciam :

Expanded text:
Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. quae in profundo peccatorum sedebat, « Desolare » ab habitatoribus tuis: « et flumina tua » Tygrin et Euphraten, « arefaciam. » Hoc adimpletum est a Dario, et Cyro nepote ejus. Nam nocte quando Balthasar interfectus est ab eis, exercitus illorum Euphraten fluvium, qui per mediam civitatem decurrebat, longe a civitate in multos rivulos diviserunt et exsiccatus est: in tantum ut per alveum illius per quem antea decurrebat, ipsi civitatem ingrederentur et devastarent . Possunt etiam referri illa superiora ad Ecclesiam praesentem, et ista ad hunc mundum. Qui dico Hierusalem Habitaberis a credentibus, ex gentili et Judaico populo. Et civitatibus Judae, id est ecclesiis confitentium in toto orbe constructis, Aedificabimini: et quae antea deserta erant suscitabo. Qui dico profundo, id est huic mundo, Desolare a cultoribus tuis et amatoribus. Et flumina tua arefaciam,
Abbreviated transcription (Latin):
um nuntiorũ suorũ cõplens. Quis
est iste seruus dĩ patris. nisi ille deqͦ
suꝑuis diximꝰ. Core scruus m̃s suscipiã
eum. & illud. parũ ÷ tibi ut mͥsis
Ierbum autẽ istud: euangłica doctrina
.ẽ. quam dĩ pater suꝑ umuersum orbẽ
suscitauit. ꝑ nuntios filu sui hoc est
ꝑ apłos. Consilium apłor fuit : ut dis¬
persi ꝑquattuor mundi cdimata unũ
euangłium p̃dicarent. unã fidem do¬
cerent̃ : & omĩpotentem dm̃ trinitatem
in ꝑsonis. & unitatẽ in substantia hab̾e
aanuntiarent. Hoc consilium uerbotẽnꝰ
abillis dictum : ds̃ pater rebus cõpleuit.
oi dico lnerłm habitaberis & cun¬
tatib. uida. acdificabimim : &
deserta euis suscitabo. De restauratio¬
ne que facta ÷ azorobabel. & teteris
ducib. ꝑ mittente cr̃ro. ista loquitur.
quȩ capcintas adhuc implenda erat.
go ds̃ qui hex feci: uel cõpleturus
sum. Ego dico hierłm quod uttrũ
fundetur. & dico etiã ciuitatib. uide

Expanded text:
um nuntiorum suorum complens. » Quis um nuntiorum suorum complens. » Quis est iste servus Dei Patris, nisi ille de quo superius diximus: Ecce servus meus, suscipiam eum. Et illud: Parum est tibi, ut mihi sis Verbum autem istud evangelica doctrina est, quam Deus pater super universum orbem suscitavit, per nuntios Filii sui, hoc est per apostolos. Consilium apostolorum fuit, ut dispersi per quatuor mundi climata unum Evangelium praedicarent, unam fidem docerent, et omnipotentem Deum, trinitatem in personis, et unitatem in substantia, habere annuntiarent. Hoc consilium verbo tenus ab illis dictum, Deus pater rebus complevit. « Qui dico Hierusalem Habitaberis, et civitatibus Juda Aedificabimini, et deserta ejus suscitabo. » De restauratione quae facta est a Zorobabel et caeteris ducibus permittente Cyro ista loquitur: quae captivitas adhuc implenda erat. Ego Deus qui hoc feci, vel completurus sum. Ego dico Hierusalem quod iterum fundetur, et dico etiam civitatibus Judae
Abbreviated transcription (Latin):
mecũ : non excludit filium a se neque spm̃¬
scm̃ quia unũ sunt & separabilit᷑ ne¬
queunt oꝑari sicut ipse filius dicit. ago
& pater unũ sumus : sed sicut suꝑius di¬
ximus. ꝑhanc sententiã exclud̾e uult
idola a formatione creaturarũ. Irri¬
ta faciens. id ⁊ inania diumoꝵ signa
&̃ ariolos infurorẽ idt̃ in am̃tiam
uertens. Arioli sunt incantatores. qͥ
quib. dã incantationib sẽꝑ cuncta
agunt. Dumi idem sunt qͥ & p̾hito¬
nes. id ⁊̃ uentriloqui habentes spm̃
malignũ in uentre & loquuntur. mul¬
ca signa & portenta. Hȩo quidẽ ante
aduerctũ dñĩ multi adimplebant:
sed crescente ꝓpianaꝵ fide. exparte
eridicata sunt. Conuertens sapien¬
tes huius scłi retrorsum. id ÷ innisi¬
pientiã : & scientiam eoꝵ stultã faci¬
ens. quia quȩ stulta erant elegit. &
sapientiã philosophoꝵ stultam fecit.
uscitans uerbũ serui sui: & consili¬

Expanded text:
mecum: » non excludit Filium a se, neque Spmecum: » non excludit Filium a se, neque Sptum, quia unum sunt, et separabiliter nequeunt operari, sicut ipse Filius dicit: « Ego et Pater unum sumus . » Sed sicut superius diximus, per hanc sententiam excludere vult idola a formatione creaturarum. « Irrita faciens, » id est inania, « divinorum signa, et hariolos in furorem, » id est in amentiam « vertens. » Harioli sunt incantatores, qui quibusdam incantationibus semper cuncta agunt. Divini iidem sunt qui et pythones, id est ventriloqui, habentes spiritum malignum in ventre, et loquuntur multa signa et portenta. Haec quidem ante adventum Domini multi adimplebant: sed crescente Christianorum fide, ex parte eradicata sunt. « Convertens sapientes, » hujus saeculi « retrorsum, » id est in insipientiam, « et scientiam eorum stultam faciens, » quia quae stulta erant elegit, et sapientiam philosophorum stultam fecit. « Suscitans verbum servi sui, et consili
Abbreviated transcription (Latin):
hominib. habitantib. interra. Cel eciã
gendi sunt : quoꝵ doctrina & miraculis
& intercessionib. consistunt homines
habitantes interra : quia in ipsis sunt
tionem qͥ inculmine uirtutũ consistitis.
S altus & omẽ lignum eiꝰ. hoc ÷ om̃s elco
ti uusti. Et quare hoc: qm̃ redemit
dñs p̃cioso sanguine filii sui iacob Et
isrł głificabitur : id ÷ magnus fiet.
Difrł si reuersus fueris adme intoto
corde. & egeris pęnitentiã . de salute
tus es sanguine filii eius. Elec dicit
dñs redẽptor cuns o isrł qui ce redẽp¬
curus est : & formator tuus abate¬
ro id est cã non e̾sses. Ego sum dñs
faciens omĩã. Snꝑius locutus est
de subuersione idlorũ. & redẽptione
stł: si penitentia agerte. Nunc autem
de magnitudine potentiȩ suȩ loquitur.
qđ ipse fecerit omĩa solus : neqͥs dubita
de saluatione isrł.tantũ si adeum cor¬
uersus fuerit. Cũ autem dicit extendens
glos solus: & stabiliens terram. & nullꝰ

Expanded text:
ae gendi sunt, quorum doctrina et miraculis et intercessionibus consistunt homines habitantes in terra, quia in ipsis sunt tionem, qui in culmine virtutum consistitis; « saltus et omne lignum ejus, » hoc est omnes electi et justi. Et quare hoc? « quoniam redemit Dominus » pretioso sanguine Filii sui, « Jacob; et Israel glorificabitur, » id est magnus fiet. O Israel, si reversus fueris ad me in toto corde, et egeris poenitentiam: de salute tus es sanguine Filii ejus. « Haec dicit Dominus redemptor tuus, » o Israel, qui te redempturus est, « et formator tuus ab utero, » id est cum non esses: « Ego sum Dominus faciens omnia. » Superius locutus est de subversione idolorum et redemptione Israel: si poenitentiam ageret. Nunc autem de magnitudine potentiae suae loquitur, quod ipse fecerit omnia solus, ne quis dubitet de salvatione Israel, tantum si ad eum conversus fuerit. Cum autem dicit: « extendens coelos solus, et stabiliens terram, et nullus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩdixerat filius : & głificami. & iterũ
głificabo. Ut sciamus plemus per hanc
sententiam : non excludi filium agła
dĩ patris sedidola: sequentia uerba
testantur. Et laudem meam in quit.
sculptilib subaudis nondabo. Quȩ
prima fuerunt ecce uener̃. noua qͦq
ego adnuntio. Quȩ fuerunt illa pͥma
quȩ locucus.ẽ  Per patriarchas. per
morsen cȩterosq ꝓpħas : de aduentu
uidelic& suo. Nouam autẽ uocat p̾di¬
cationẽ euangłii uocationem gentium.

Expanded text:
quae dixerat Filius: Et glorificavi, et iterum quae dixerat Filius: Et glorificavi, et iterum glorificabo. Ut sciamus plenius per hanc sententiam non excludi Filium a gloria Dei Patris, sed idola, sequentia verba testantur. « Et laudem meam » inquit « sculptilibus » subaudis, non dabo. « Quae prima fuerunt ecce venerunt, nova quoque ego annuntio. » Quae fuerunt illa prima quae locutus est? Per patriarchas, per Mosen, caeterosque prophetas, de adventu videlicet suo. Novam autem vocat praedicationem Evangelii, vocatio
Abbreviated transcription (Latin):
conseruasti quȩ ame audisti. Et dedi te
amicitiȩ iudaici popłi. in eis scilicoe qui
inte credẽ uoluerunt quib te uenturũ
ante ꝓmiseram. In lucẽ gentium: subau¬
dis qui intenebris infidelitatis & umbra
mortis sedebant. Ut aꝑires oculos
cecoꝵ. qui antea dñm non uidebant. &
peccatorũ suorum : umisquisq constrin¬
gitur. sicut salomon dicit. Et in euan
nocte erroris & infidelitatis : & caligi¬
ne peccatorũ positi erant. Ego dñs
hoc ÷ nom̃ ineum. subaudis ut dñs uocer
abom̃ibus quia dommor om̃i creature.
S łam meam alteri nondabo. Non excludit
filium agła sua. quia ipse filius dicit
in euangłio. Clarificame pater : id÷
honorificame pat̾ apud tem& ipsum.
claritate quã habui priusquã mundus
.eẽt. Non enim dixit głam meam nulli¬
dabo : quia si dixissoe exclusiss& utiq
filium: sed głam meam alteri non dabo¬
rus sum. Sic enĩ respondit filio adea

Expanded text:
conservasti quae a me audisti. « Et dedi tconservasti quae a me audisti. « Et dedi tamicitiae Judaici populi, in eis scilicet qui in te credere voluerunt, quibus te venturum ante promiseram. « In lucem gentium, » subaudis, qui in tenebris infidelitatis, et in umbra mortis sedebant. « Ut aperires oculos caecorum, » qui antea Dominum non videbant, « et peccatorum suorum unusquisque constringitur, sicut Salomon dicit Sap. XVII. Enocte erroris et infidelitatis, et caligine peccatorum positi erant. « Ego Dominus. Hoc est nomen meum, » subaudis, ut Dominus vocer ab omnibus, quia dominor omni creaturae. « Gloriam meam alteri non dabo. » Non excludit Filium a gloria sua, quia ipse Filius dicit in Evangelio: « Clarifica me, Pater, id est, honorifica me, Pater apud temetipsum, claritate quam habui priusquam mundus esset . » Non enim dixit, gdabo, quod si dixisset, exclusisset et Filium, sed gloriam meam alteri non daborus sum. Sic enim respondit Filio, ad ea
Abbreviated transcription (Latin):
spm̃ scm̃ acciꝑe qui terrena desideria
calcant. & sapientiam carnis suę subi¬
ciunt potestati. Ambiguum erat qui
suꝑiora dixerat de aduentu filii dei
qd̾ ÷ ecce seruus m̃s suscipiã eum & c̃e¬
tera que ibi dicunitur. Idõq uan¬
uersitatis creatorem & dnm
manifestius ostendit ista dixisse
cũ subunxit. Hec dicit dm̃ dĩ creator
om̃ium rerum. łloc etiã sciendum est
& dicendum. illo in loco ubi dicit dans
flatũ popło. qr sicut in principio creatu¬
rarũ animã creauit ex nichilo quam de¬
dit pͥmo homini: ita cotidie creat nouas
animas. quas tribuit nascentib. homi¬
m̃b Ego dñs uocaui te in iusticia. & ap¬
p̃hendi manũ tuam. Ille qui omĩa quȩ
suꝑus diximus ferit: Alloquitur filiũ
sirm ans. Ego dĩ pater uocaui ce exo
Omĩa que oꝑatus est filius. pater ꝑ ipsum
oꝑatus est: sicut ipse dicit. Pater inme
manens: ipse facit oꝑa. Et seruaui te hoc ÷
a morte reuocaui ce ad uitã : qr tu omĩa

Expanded text:
sanctum accipere, qui terrena desideria calcant, et sapientiam carnis suae subjiciunt potestati. Ambiguum erat, quis superiora dixerat de adventu Filii Dei, quod est: Ecce servus meus, suscipiam, eum, et caetera quae ibi dicuntur: ideoque universitatis creatorem dit ita dixisse, cum subjunxit: Haec dicit Dominus Deus creator omnium rerum. Hoc etiam sciendum est, et dicendum illo in loco ubi dicit, dans flatum populo: quia sicut in principio creaturarum animam creavit ex nihilo, quam dedit primo homini : ita quotidie creat novas animas, quas tribuit nascentibus hominibus. « Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam. » Ille qui omnia quae superius diximus fecit, alloquitur Filium suum, dicens: Ego Deus Pater vocavi te ex OOmnia quae operatus est Filius, Pater per ipsum operatus est, sicut ipse dicit: « Pater in me manens, ipse facit opera . » « Et servavi te, » hoc est, a morte revocavi te ad vitam, quia tu omnia
Abbreviated transcription (Latin):
us dicitur. Mandabo nubibus nepluant
suꝑ eos imbrem. Ponamus unam nubem
ex multis. isaiam ꝓpłam ce conside̾mus
quid nobis ꝓtulerit. Ecoe inquio uirgo
concipi&e. & parioe filium : & uocabitur
nom̃ eius emmanuhel. Et illud. ł mitte
agnũ dñe dominatorẽ terrȩ. depetra de¬
serti admontẽ filiȩ sion. Ecce pluiuia sa¬
lutaris : qua irrigantur corda nr̃a ad
intelligendam natiuitatẽ nr̃i redẽp̃toris.
Sequitur. Aꝑiatur terra : & germinet
saluatorem. Terram appellat beatissi¬
mã uirginem mariam : quȩ germinanit
dñm saluatorem. Aꝑiatur terra: hoc ÷
cor uirginis ad credendum. Nam cum
ab angło audiss&. ecce concipies & paries
filium : dixit. Quomͦ in me fie istud.
qm̃ uirum noncognosco : Et angłs. Sp̃s

Expanded text:
 dicitur: Mandabo nubibus, ne pluant super eos imbrem. Ponamus unam nubem ex multis Isaiam prophetam, et consideremus quid nobis protulerit: Ecce inquit virgo concipiet et pariet filium, et vocabinomen ejus Emmanuel. Et illud: Emitte agnum, Domine, dominatorem terrae, de Petra deserti ad montem filiae Sion. Ecce pluvia salutaris, qua irrigantur corda nostra ad intelligendam nativitatem nostri Redemptoris. Sequitur: Aperiatur terra et germinet Salvatorem. Terram appellat beatissimam virginem Mariam, quae germinavit Dominum Salvatorem. Aperiatur terra, hoc est cor Virginis ad credendum. Nam cum ab angelo audisset : « ecce concipies et paries filium: » dixit: « Quomodo in me fiet istud, quoniam virum non cognosco? » Et angelus
Abbreviated transcription (Latin):
oriatur simul. Ipse ⁊÷ iustus qr̾ peccatũ
non fecit : nec dolus inuentus ÷ in ore eiꝰ.
Ipse ÷ iusticia: quia ipse iustificat cre¬
pater creaui eum. Scdm diuinitatem
non creauit cum dĩ pater: qr consubstantialis
&̃ coet̃nis . ẽ. illi. Quantũ uͦ adhumanita¬
tem ꝑtin& creauit eum: quia oꝑatione
spͥs sc̃i corpus assumpsit in utero uirgi¬
Et notandũ cum dicimus oꝑatione scĩ sp̃s
illum . ec̃. formatum in utero uirginali.
non separamus patris potentiam a filu
abeo: ut sine patre & filio formauerit
illnd corpus. Quia scã trinitas inseꝑa¬
bilis & indiuisibilis est: idõq. tota trini¬
tas illud oꝑata. est. Quȩ enĩ oꝑatur

Expanded text:
se est justus, quia peccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus. Ipse est justitia: quia ipse justificat crePater, « creavi eum. » Secundum divinitatem non creavit eum Deus Pater, quia consubstantialis et coaeternus est illi. Quantum vero ad humanitatem pertinet, creavit eum, quia operatione Spiritus sancti corpus assumpsit in utero virgi» Et notandum, cum dicimus operatione sancti Spiritus illum esse formatum in utero virginali, non separamus Patris potentiam et Filii ab eo, ut sine Patre et Filio formaverit illud corpus. Quia sancta Trinitas inseparabilis et indivisibilis est: ideoque tota Trinitas illud operata est. Quae enim operatur
Abbreviated transcription (Latin):
hoc qđ ꝓdõ colo & teneo oꝑa manuum
mearũ est. Uł sunt. Haec debuerunt
uigili mente ꝑpende cultores idolorũ.
sed nonfecerunt. Capientur in miqͥta¬
te sua: neo lib̾abuntur auxilio deorũ
quia seruiis ms estu. Aodo alloquitur
popłm ifraheliticum: & fideles qui
in aduentu dm̃ crediderunt. Cũ omĩa
ita sint ut dixi: & idola scias. eẽ. fig¬
m̃ta & compositiones hominũ. ne ob¬
liuiscaris o isrł creatoris tui. ut ado¬
res idola quȩ in aduentu filii mei des¬
truenda sunt. tibiq ipsi in iuriam faci¬
iniquitates tuas: & quasi nebulam
peccata tua. Si audieris me isrł a
ad tenderis quȩ tibi precipio: ita de¬
lebo mnaduentu filii mei iniquitates
tuas &epeccata tua. sicuti dissolunur
nubes tenebrosa uł nebula acalore
solis uel uento raptante ad tenuatur.
R euertere adme o isrł & age penitentiã¬

Expanded text:
hoc quod pro deo colo et teneo, opera manuum hoc quod pro deo colo et teneo, opera manuum mearum est. Haec debuerunt vigili mente perpendere cultores idolorum, sed non fecerunt. Capientur in iniquitate sua, nec liberabuntur auxilio deorum quia servus meus es tu. » Modo alloquitur populum Israeliticum, et fideles qui in adventu Domini crediderunt. Cum omnia ita sint ut dixi, et idola scias esse figmenta et compositiones hominum: « nec obliviscaris, » o Israel, « creatoris tui, » ut adores idola, quae in adventu Filii mei destruenda sunt, tibique ipsi injuriam faciiniquitates tuas, et quasi nebulam peccata tua. » Si audieris me, Israel, et attenderis quae tibi praecipio, ita delebo in adventu Filii mei iniquitates tuas et peccata tua, sicuti dissolvitur nubes tenebrosa, vel nebula a calore solis, vel vento raptante attenuatur. « Revertere ad me, » o Israel, et age poenitentia
Abbreviated transcription (Latin):
pluniȩ ꝑ multos does nutriunt. Et fac
ta ÷ illa pinus : ex parre homimbus
infocum. Sumpsit ex eis uidelice ex
cȩdro. ilice quertu & pino: & cale factꝰ
est exeis. Reliquũ autẽ eius dm̃fecit :
id ÷ reliquũ quod remansit. fabricauit
sibi in idobum. Pon recogitant idi
mente sua qđ ego fecerim eos: neque cog¬
noscunt quia ipsi nonsunt dii sed oꝑa ma¬
nuum hominũ. neq sentiunt & non intel¬
ligunt ut dicant apuqͥ se. Medietatẽ
euis cõbussi igne : & coxi suꝑ carbones eiꝰ
panes. Coxi carnes exeo : & comedi. &
derelico eiꝰ idolum faciam. Ante trũcũ
ligni ꝓcidam Non faciam. Quare.
Quia pars eiꝰ cinis ÷ Cor insipiedis
ad orauit illud. & non lib̾auit animã suã.
& neq dic& forte idt forsitari mendati¬
um est in mami mea. Cum adorar& uel
fabricar& idolum. debuerat ista cogi
in oꝑatione mea mendatium est: quia

Expanded text:
pluviae » per multos dies « nutriunt. » « Et facta pluviae » per multos dies « nutriunt. » « Et facta est » illa pinus ex parte « hominibus in focum. Sumpsit ex eis » videlicet ex cedro, ilice, quercu et pino « et calefactus est ex eis. » « Reliquum autem ejus deum fecit, » id est reliquum quod remansit, fabricavit sibi in idolum. « Non recogitant in mente sua » quod ego fecerim eos, « neque cognoscunt » quia ipsi non sunt dii, sed opera manuum hominum, « neque sentiunt, » et non intelligunt « ut dicant » apud se. « Medietatem ejus combussi igne, et coxi super carbones ejus panes: coxi carnes eo et comedi, et de reliquo ejus idolum faciam? Ante truncum ligni procidam? » Non faciam, quare? « Quia pars ejus cinis est: cor insipiens adoravit illud, et non liberavit animam suam: et neque dicet: Forte » id est forsitan « mendacium est in manu mea. » Cum adoraret vel fabricaret idolum, debuerat ista cogiteratione mea mendacium est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
normã. hoc ÷ p̃parauit regulã ut possa
ad rectitudinem deducere illud ydolũ.
Formauit illud in idolum : id ÷ in runcinã.
R uncina. quoddã arcificium ÷ ligna¬
ri gracile & recuruũ : ex quo cauant᷑
tabule domus ut una alteri conectet᷑.
ooto illud idolum in angularibus:
hoc est quadratũ. & in circhio
Itornauit illud: hoc ÷ intorno & rocua¬
ditate : & fecit ibi in quadrato uł in
rotundo imaginẽ uiri. quasi speciosũ
habitantẽ indomo. Quis enĩ possit hoc
mulacra fundantur & in circhinn io
cornata indeos repente consurgant.
p̃sertim cũ uilitas artis infame & siti
artificis demonstret᷑. Succidit ille
lignarius cedros ad fabricanda idola.
tulit ilicẽ & quercũ que steterant per
multa tẽpora inter alia ligna saltꝰ.
&̃ fabricatus ÷ inde simulacrũ. Plan¬
tauit pinum. ut sacer& exea dm̃ : quam

Expanded text:
normam, » hoc est praeparavit regulam, ut posset normam, » hoc est praeparavit regulam, ut posset ad rectitudinem deducere illud idolum; « formavit illud in » idolum, id est in runcinam. Runcina quoddam artificium est lignarii, gracile et recurvum, ex quo cavantur tabulae domus ut una alteri connectatur. « Fecit illud » idolum « in angularibus, » hoc est quadratum, « et in circino tornavit illud, » hoc est in torno et rotunditate, « et fecit » ibi in quadrato, vel in rotundo « imaginem viri quasi speciosum hominem habitantem in domo. » Quis enim possit hoc mulacra fundantur et in circino tornata in deos repente consurgant: praesertim cum vilitas artis in fame et siti artificis demonstretur? « Succidit » ille lignarius « cedros » ad fabricanda idola, « tulit ilicem, et quercum, quae steterant » per multa tempora « inter alia ligna saltus: » et fabricatus est inde simulacrum. « Plantavit pinum » ut faceret ex ea deum, « quam