comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nihil crse aliud quam hominem cre¬
der&: qum̃ id profiter& ur
quod &ipsi homines inquibus lib&
artibus  usqueadeo sine arro gatho
profitentur ũ professores uocentu :
Quoduero dnm̃ &ipse sedcit dis¬
cipulorum suorum cum sintilli &iã
secundum solm̃ ingenui. quisserdo
in homine: sed dr̃ loquitur Nul¬
la est hicelatio t aentecetelsitudinis.
nullum mendacqium ueritatis. nobis subia¬
cereilli utile est celsituchini nobis ser¬
inte utile est ueritati: Quod sednm̃
dicit non illi estuitium. sed nobis ÷¬
beneficium Cuiurdom saeculo¬
ris auctoris uerba lacudantur
quiaedxit Cum omnis caro arro¬
goentice ocdiosa est tuncilla inge¬
ni & eloquentiaee multo molestim¬
mar & toemen idem ipse cum desua
eloquentia loquer&ur. Dicerem
inquit ꝑfectam. siite iudicarem
nequueritate crimen arrogaentioe
pertimercerem: sugitur ille homo
elo quentissimus inueritate arrogã¬
tiam nontimer& Quomodo arto¬
gontiam it aueritastim&: Dicaa

Expanded text:
nihil esse aliud quam hominem crenihil esse aliud quam hominem crederet; quoniam id profitetur quod et ipsi homines in quibuslibet artibus usque adeo sine arrogantia profitentur, ut professores vocentur. Quod vero dominum et ipse se dicit discipulorum suorum, cum sint illi etiam secundum saeculum ingenui, quis ferat in homine? Sed Deus loquitur. Nulla est hic elatio tantae celsitudinis, nullum mendacium veritatis: nobis subjacere illi utile est celsitudini, nobis servire utile est veritati. Quod se Dominum dicit, non illi vitium est, sed nobis beneficium. Cujusdam saecularis auctoris verba laudantur, quia dixit, « Cum omnis arrogantia odiosa est, « tum illa ingenii et eloquentiae multo molestissima » : et tamen idem ipse cum de sua eloquentia loqueretur, « Dicerem, inquit, perfectam, si ita judicarem; nec in veritate crimen arrogantiae pertimescerem » . Si igitur ille homo eloquentissimus in veritate arrogantiam non timeret, quomodo arrogantiam ipsa veritas timet? Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
lis tamex pacuestendi. & nisi
uehementer ipseexterruisr& & nullo
modsinendi ut magister nontaentum.
ipidrum sed angelorum. & dns nontamn¬
tumipiorum sedrerum omnium locuoc¬
r& peder discipulorum & seruorum suoꝵ
Huius ergo taenti faccti qm̃ promi sesta
scientiam dicens scies posteo : Quid
sit quod fecit. docerenunc incipit
uos inquit uoc atisms macisr̃.
& dne: &benedicitis: sum & enim :
Benedicitis quiauerum dicitis: sum
quippequod dicitis: Homini p̃ceptũ ÷
non telaud& ostuum: sedlaud&
te osproximitui : Periculo sumest
sibi placcere : cuicauendum est suꝑ¬
bire : Ill eautem qui suꝑ omnico est¬
quantum cum quese locud& & non
se extollit excelsus nec potest dici ar¬
rogans dr̃ nobirnamque expeđ¬
eum nosse nonilli: Nec eum quisque
cognoscit : si pon seindic& ipse quino¬
uit: siergo uon sel audoendo quo¬
s. arrogantiam uitare uoluerit
nobis socpientiaẽ negocuit. moo
gistrum quidem quodseessedicit
nemore phender& &iam qui cum

Expanded text:
lis, tam expavescendi, et nisi ipse lis, tam expavescendi, et nisi ipse vehementer terruisset, nullo modo sinendi, ut magister non tantum ipsorum, sed Angelorum, et Dominus non tantum ipsorum, sed rerum omnium, lavaret pedes discipulorum et servorum suorum: hujus ergo tanti facti quoniam promiserat sciesit quod fecit, docere nunc incipit. Vos, inquit, vocatis me Magister et Domine, et bene dicitis, sum et enim. Bene dicitis, quia verum dicitis, sum quippe quod dicitis. Homini praeceptum est: Non te laudet os tuum, sed laudet te os proximi tui . Periculosum est enim sibi placere, cui cavendum est superbire. Ille autem qui super omnia, quantumcunque se laudet, non se extollit excelsus. Nec potest recte dici arrogans Deus, nobis namque expeeum nosse, non illi: nec eum quisque cognoscit, si non se indicet ipse qui novit. Si ergo non se laudando quasi arrogantiam vitare voluerit, nobis sapientiam denegabit. Et magistrum quidem quod se esse dicit, nemo reprehenderet, etiam qui eum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi dñs lauans pedes discipulis suis
ait quilotur est remel non hocb
necessitatem nisi pedes lacuare
sed est mundustotus. Dilectio¬
niuesture ut dnr̃ donaere dignas¬
tus est exposuimus: nuno quod
sequitur uideamur: Et uos
in quit mundi estis: sed non omnes:
hocquid sit nequereremus ipse
euangelisto poctefecit adiungens:
sciebatenim quis namess& qui trtc¬
der&eum : proptereadixit. nones¬
tis mundi omnes: Quidhocaꝑtius:
proinde ad requentia tracnseamus:
Postquam encolaurt pedes eon
& accepit uestimenta sua cumre¬
cubuiss& iterum: dixiteis: Scitis
quid fecerim uobis: Nunc est ut
ꝑeacto p&ro reddoctur illa pro¬
misno: Dilatus enim fuer& quãc¬
do expacuescenti & dicenti non
locuabir mihi pedes in &ernum
Responsumestei. Quodegofatiotu
nescis modo : scier aut̃ posteo: Ec¬
ceest ipsum postea : Iam tempus ẽ
ut dicatur: quod paculo ante oli¬
lactum est: Memoritaque dñt
sepromisreicmdudum scientioc
faccti sui tã in opinaet: tammirebi¬

Expanded text:
ubi Dominus lavans pedes discipulis suis, ait, Qui lotus est semel, non habet necessitatem nisi pedes lavare, sed est mundus totus , Dilectioni vestrae, ut Dominus donare dignatus est, exposuimus: nunc quod sequitur videamus. Et vos, inquit, mundi estis, sed non omnes. Hoc quid sit ne quaereremus, ipse Evangelista patefecit, adjungens: Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum; propterea dixi: Non estis mundi omnes. Quid hoc apertius? Proinde ad sequentia transeamus. 2. Postquam ergo lavit pedes eorum, et accepit vestimenta sua; cum recubuisset iterum, dixit eis: Scitis quid fecerim vobis? Nunc est ut beato Petro reddatur illa promissio: dilatus enim fuerat, quando expavescenti, et dicenti, Non lavabis mihi pedes in aeternum, responsum est ei, Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea . Ecce est ipsum postea; jam tempus est ut dicatur quod paulo ante dilatum est. Memor itaque Dominus se promisisse jam dudum scientiam facti sui tam inopinati, tam mirabi
Abbreviated transcription (Latin):
Suos alter alteriur locuare pedes
Exemplum dediuobis ut quema¬
modum ego feci uobis. It& & uos
faciatis Hoc estbeate p&req
nesciebas: quando fieri non sinds
Hoc tibi postea sciendum promiss
quando ut si neres terruit . ma¬
gistertuus & dñstuus lacuoens es¬
destuos Didicimus fr̃s buml¬
ipso uisibili cum se inuiem hosi¬
cio suscipiunt: Estenim aputo
rorque consu&udo huius humi lit¬
tis usque ad facctum quodcerna
meritam uiduam cominendaer&:
si hospitioinquit recepit: siscõrum
pedes Pocuit. & apud scõs ubicũ¬
que hocec consu&udo non est qđ
maninon facciunt. cor defaciunt
simillorum numero sunt quibus
dicitur in hymno becctorum tri¬
um uirorum benedicitescĩ &
humiles cordedñm Multo estaũt
melius & sine contro uersico uerius.
ut &iom maenibus fiact. Nede

Expanded text:
os alter alterius lavare pedes. Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis, et vos ita faciatis. » Hoc est, beate Petre, quod nesciebas, quando fieri non sinebas. Hoc tibi postea sciendum promisit, quando ut sineres terruit te Magister tuus et Dominus tuus, lavans pedes tuos. Didicimus, fratres, humilipso visibili, cum se invicem hospitio recipiunt; est enim apud plerosque consuetudo hujus humilitatis, usque ad facmeritam viduam commendaret: Si hospitio, inquit, recepit, si sanctorum pedes lavit . Et apud sanctos ubicunque haec consuetudo non est, quod manu non faciunt, corde faciunt, si in illorum numero sunt quibus dicitur in hymno beatorum trium virorum: Benedicite, sancti et humiles corde, Dominum . Multo autem melius, et sine controversia verius, ut etiam manibus
Abbreviated transcription (Latin):
& filium manea& paribus interuol¬
ubiergo eum ssposituriestis. siqua¬
tic filium pactri taenta apostolũ
filio discr&cione supponitis: Co¬
hib&e itaque uestnre p̃sumptionis
audacciom & iubis uerbis nolite
querere quantam filii & apostoli
tantam patris filuique distantiã.
ipsum filium potius audite dicentẽ
Ego & pater unum rumur ubiueri¬
tus uobis intergenitorem &ubige¬
uitum nullam chsttcałioce suspitio¬
nem relinquit. ubigrtodus urõs
xp̃s elisit: Vbi scalas urtẽs p&roe

Expanded text:
et Filium maneat paribus intervalet Filium maneat paribus intervalUbi ergo eum posituri estis, si quanta Filium Patri, tanta apostolum Filio discretione supponitis? Cohibete itaque vestrae praesumptionis audaciam; et in his verbis nolite quaerere quantam Filii et apostoli, tantam Patris Filiique distantiam. Ipsum Filium audite potius dicentem, Ego et Pater unum sumus . Ubi veritas vobis inter Genitorem et Unigenitum nullam distantiae suspicionem reliquit, ubi gradus vestros Christus elisit, ubi scala
Abbreviated transcription (Latin):
la soriptusto p̃cesnt ubidictum ÷
leuouit superme coleteneum:
Deindesequitur & dicit
qui actipit eum siquẽ misero meacci¬
cum qui memint. Taentum uedistoc¬
rer tellegiuoluit inter eum quẽ
mittit & seipsum. quantum inter
seiprum & poctrem dm̃ Hoc sustomo¬
do acceperimus nestio quo ÷ gnadus
quod absit arrianorum more fatie¬
mus: Illi qui ppecum audunt hȩc
eu angelica uerba seulegunit. statĩ
adillos graedus suidogmactis currunt
quibus non astenduait aduitom
sed p̃cipitantur ad mortem: Conti¬
nuo quippedicunt quantum apostoł
filii distare a filio. Quamuis dixerit
qui accipit siquem misero meacci¬
pit. taentum & filius disto& apaetre
quamuis dixerit qui autem meacci¬
p̾it accipit eum quimemisit.
Sedi hodicis. oblitus es her&ice gte¬
quantum a postolum distinguis a filio.
filium  Eritergo ipse inter apos¬
tolos & filium. & multo amplius
distocuit filius ab apostolo. quam po¬
ter afilio : Aforte utinter filiũ
& a postolum atque inter pactrem

Expanded text:
uo Scriptura praecessit, ubi dictum est: levabit super me calcaneum. Deinde sequitur et dicit: qui accipit eum, si quem misero, me accieum qui me misit. Tantumne distare intelligi voluit inter eum quem mittit et seipsum, quantum inter seipsum et Patrem Deum? Hoc si isto modo acceperimus, nescio quos gradus, quod absit, Arianorum more faciemus. Illi quippe cum audiunt haec evangelica verba, seu legunt, statim ad illos gradus sui dogmatis currunt, quibus non ascendunt ad vitam, sed praecipitantur in mortem. Continuo quippe dicunt: Quantum apostolus Filii distat a Filio, quamvis dixerit, Qui accipit si quem misero, me accipit; tantum et Filius distat a Patre, quamvis dixerit, Qui autem me accipit, accipit eum qui me misit. Sed si hoc dicis, oblitus es, haeretice, graquantum apostolum distinguis a Filio, Filium? Erit ergo ipse inter apostolum et Filium; et multo amplius distabit Filius ab apostolo quam Pater a Filio. An forte, ut inter Filium et apostolum, atque inter Patrem
Abbreviated transcription (Latin):
qui autem meaccipit accipiteuim
qui memisit. Quodunius naturae
sint pacter & filius consequens ui¬
debitur ex eorundem uerborum re¬
gulo quac dictum est. Qui accipit
si quẽ misero meaccipit. &unius
nature sit filius & apostolus: Pos¬
s& quidem & hoc non in conueniet
in tellegi qm̃ gemine est gigaes
ille substaroce. qui exultocuit
adcurrendam uiam : Uerbum
enim caro ficctum est hoc ÷ ds̃
homo factus est: Pro indeita di¬
xisse poss& uideri qui accipit si
accipit : Qui autemme secundũ
dm̃ accipit . accipit eum quime
misit Sed cumisto dicebax. ũ
ab illo naturae uutas sedineo
quimittitur mittertis commen¬
doboctur austoritas.: sic itocque
accipio&. ut iuillo eum quimisit ad¬
tendor si ergo adtendar xpm̃ in pe¬
tro: inuenies discipuli p̃ceptorem
si autem adtendos pactrem infilio
inuemes ungeniti genitorem. Ac
sicineo quimissus est: sineullo acci¬
pis errore initentem: Eaquaese¬
quuntur meucengelio. Non sunt tem¬
poris breuitate cohartanda: &ideo

Expanded text:
Qui me accipit, accipit eum qui me misit, quod unius naturae sint Pater, Filius, consequens videbitur ex eorumdem verborum regula, qua dictum est: Qui accipit, si quem misero, me accipit, ut unius naturae sit Filius et apostolus. Possit quidem et hoc non inconvenienter intelligi, quoniam geminae est gigas illae substantiae, quae exsultavit ad currendam viam : Verbum enim caro factum est , hoc est, Deus homo factus est. Proinde ita dixisse posset videri, Qui accipit si hominem: Qui autem me secundum Deum accipit, accipit eum qui me misit. Sed cum ista dicebat, non ab illo naturae unitas; sed in eo qui mittitur, mittentis commendabatur auctoritas. Sic itaque accipiat, ut in illo eum qui misit attendat. Si ergo attendas Christum in Petro, invenies discipuli praeceptorem; si autem attendas Patrem in Filio, invenies Unigeniti Genitorem: ac sic in eo qui missus est, sine ullo accipis errore mittentem. Ea quae sequuntur in Evangelio, non sunt temporis brevitate coarctanda. Et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipientem & dicentem Gonfi¬
temin inuicem delictocurẽ. & osor¬
te prouobis: Quia hoceins̃ nobis de¬
dit exemplum si enim ille qui
ullum peccatum nechaeb& nec
tit nobis ille cui non habemus
quod dimittomus.: QuacaT omagis
dimittere debemus iuicem no¬
bis qui sine peccato hicuiuere
nonuolemus Quidenim uide¬
tur in hac altitudirae soccra menłi
dñs significare cumdicit Ex¬
emplum enim dediuobis ut quem¬
ad modum ego feciuobis itte &uos
faciatis Nisi quod apertissime
dicit a postolus. Donantes uobis¬
m&ipsissiquis aduersus aliquẽ
hab& querelom sicut & dñs do¬
nauit uobis ita &uos inuicem
Itacquetiobis delicta donemusn
& pronrĩs delictis inuicema ort¬
mus Atquetoo quodaemmodo
inuicem pedes nrõs lauemus. Nlos¬
trumost donaente dnõ ipsum ministe¬
rium ortatis & humilitatis adhi¬
bere illius est exaudire. Anosab
sa soluimus solucetur in cocelo:¬

Expanded text:
praecipientem et dicentem, Confipraecipientem et dicentem, Confitemini invicem delicta vestra, et orate pro vobis . Quia dit exemplum. Si enim ille qui ullum peccatum nec habet, netit nobis ille cui non habemus quod dimittamus; quanto magis dimittere nobis debemus invicem, qui sine peccato hic vivere non valemus? Quid enim videtur in hac altitudine sacramenti Dominus significare, cum dicit, « Exemplum enim dedi vobis, ut quemadmodum ego feci vobis; ita et vos faciatis; » nisi quod apertissime dicit Apostolus, « Donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Dominus donavit vobis, ita et vos » ! Invicem itaque nobis delicta donemus, et pro nostris delictis invicem oremus, atque ita quodammodo invicem pedes nostros lavemus. Nostrum est, donante ipso, ministerium charitatis et humilitatis adhibere: illius est exaudire, ac nos ra solvimus, solvatur in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
xpicenus: Tumenim ad fraetris
inclinatur corpus &iom in ipso
uel excitotur. uelsiioem in erto cõ¬
firmactur ipsius humilitatis affectꝰ:
Sedexcepto mostr intellectu it oc
nos huius dominici ftecti altitudi¬
nem commendasse meminimus.
quod lauando pedes iam lotorum sig
quibus intesste uersomur affectꝰ
Quaentum lib& proficeremus in ad¬
p̃hensi oneiustitioce mossine pecco¬
tononesse: quod sub inde abluit in¬
terpellando pronobis cumorae¬
mus potrem in eccelis est ut debitor
nñte dimittat nobis. sicut& nos
dimittimus debitoribus nr̃s.: Quo¬
modo ergo adhunc intellectum po¬
terit ꝑtinere quodipse posteo do¬
cuit ubi sui faccti exposuit soctionẽ
dicens. Siego locui unõs pedes¬
emplum dediuobis ut quem adm̃o¬
tis slum quid dicere possumus
quod &icem faueter fretrem ade¬
licti poterit contagione mundore
lmmo uero id&iam nos esse am¬
monitus in huius dominici operis
altitudine nouerimus ut con
fessi inuicem delictaenrẽ : Oremꝰ
iaccobum hocipsud euidentissime

Expanded text:
ianus. Cum enim ad pedes fratris inclinatur corpus, etiam in corde ipso vel excitatur, vel si jam inerat, confirmatur ipsius humilitatis affectus. Sed excepto isto mortali intellectu, ita nos hujus dominici facti altitudinem commendasse meminimus, quod lavando pedes jam lotorum atququibus in terra versamur affectus, quantumlibet profecerimus in apprehensione justitiae, nos sine peccato non esse, quos subinde abluit interpellando pro nobis, cum oramus Patrem qui in coelis est, ut debita nostra dimittat nobis, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. Quomodo ergo ad hunc intellectum poterit pertinere hoc quod ipse postea docuit, ubi sui facti exposuit rationem, dicens: Si ego lavi pedet quemadmotis! » Numquid dicere possumus quod etiam frater fratrem a delicti poterit contagione mundare? Imo vero id etiam nos esse admonitos in hujus dominici operis altitudine noverimus, ut confessi invicem delicta nostra oremusJacobum hoc ipsum evidentissime
Abbreviated transcription (Latin):
lt auntas a&erna: iacamanda¬
i isionquod fibus non habect pat̾
it sedsicut die inscpientia patis
uodest uerbum pactris. omniaman¬
ata sunt pciris Dicraeutem man¬
lictum datum quian on esta seipsocui
dicitur datun, & hocest dicrefilio qi¬
equo numquam fuit filius, quod ẽ
ignere filium. quinum quam non fuit:
aatum eius uitica &ernaest. siergo
uita a&erna estipsefilius. Quita ae¬
iacest mandactum patris. quidꝰ
impcetris. Oro inde id quodadiungi
eheit: qui oegolo quos sicuadixitꝰ
npatet s. cloquor: Non accipic¬
is. dixit mihiquasi ꝓuerbac locutu
ierbum. Dexiterg. pate filio: sic̃
it uitam filio: sion quod nesciebat
non habebat. sed quo dipse filius
quor. Nisi uerbum loquor: Ito
quidergo iumdicer& uerititi

Expanded text:
rna. Ita et mandatum non quod Filius non habebat, Pater dedit; sed, sicut dixi, in Sapientia Patris, quod est Verbum Patris, omnia mandata sunt Patris. Dicitur autem mandatum datum, quia non est a seipso cui dicitur datum: et hoc est dare Filio sine quo nunquam Filius fuit, quod est gignere Filium qui nunquam non fuit. datum ejus vita aeterna est. Si ergo vita aeterna est ipse Filius, et vita aeterna est mandatum Patris, quid um Patris? Proinde et id quod adjungit et dicit: Quae ego loquor sicut mihi dixit Pater, sic loquor, non accipiamus, dixit mihi, quasi verbo locutus Verbum. Dixit ergo Pater Filio, Sicut dedit Filio vitam, non quod nesciebat vel non habebat, sed ipse Filius loquor, nisi verbum loquor? Ita Quid ergo jam diceret veritati?
Abbreviated transcription (Latin):
potest uniuersaprocedum: sed
&ssicrud xpĩ hocsolum signific&
quodacit apostolus Qui ocutem¬
ihũ xpĩ sunt cocrnem suom cru¬
cifixerunt cmpassionibus &
concupigcentus. Quam in aagnũ
bonum est: n ec̃tal men fadithoc
nisi concupiscens aduersus cagnẽ
sps bonus : Cũ illa crucẽ depĩ fece¬
ritinimicus id est sps malus : Nos¬
tremoquid est quod omnes nouer̃
signum dep̃i nisi cruxcep̃i : Quod
signum nisi ecdhibeactur siue fron¬
tibus credentium. siue issi aquae
exquoqdgenerantur: siue oleo quo
crisinccte unguntur siue sacrifi¬
cio quo ccluntur nihileorum
rite perficitur: Quomodo ergo
perie quod medi fecciunt nihił
boni significatur. quan do per
crucem aepĩ quamfecerunt mali
cȩlebntto sac qiementoru meiꝰ
bonum nobis omnengnactur : seo
hacet aftenus quec eautem sequunt᷑
alicts ut s̃ opitulabitur. dis¬

Expanded text:
potest, universa procedunt. Sed potest, universa procedunt. Sed et si crux Christi hoc solum significet, quod ait Apostolus: Qui autemJesu Christi sunt, carnem suam crucifixerunt cum passionibus et concupiscentiis , quam magnum bonum est? Nec tamen facit hoc, nisi concupiscens adversus carnem spiritus bonus, cum illam crucem Christi fecerit inimicus, id est spiritus malus. Postremo quid est, quod omnes noverunt, Signum Christi, nisi crux Christi? Quod signum nisi adhibeatur sive frontibus credentium, sive ipsi aquae ex qua regenerantur, sive oleo quo chrismate unguntur, sive sacrificio quo aluntur, nihil eorum rite perficitur. Quomodo ergo per id quod mali faciunt, nihil boni significatur; quando per crucem Christi, quam fecerunt mali, in celebratione Sacramentorum ejus bonum nobis omne signatur? Sed haec hactenus: quae autem sequuntur, alias, ut Deus opitulabitur, dis
Abbreviated transcription (Latin):
Nec ideo istee non aeliquid boni
significaene quisdixerit. qr
persecuti: Quidenim deipse
cruce dicturusumus quicer¬
tesimiliter ab inimicis atque
&tamenea significarirecte
intellegitur  Qquodaeita posto
Succent latitudo & longitudo
& profundum: Ito quippe
introens uerro ligno quo extẽ¬
duntur ꝑendentis manus : &
significat opera bone In lo¬
titudine hccritatis: lon goc est
atraens uerso lignous que calter¬
rotm  ubi dorsum pedesquefigũ¬
tur: & significat ꝑ seuerontũ
in longitudĩne temporis us que
infinem: At o est in cacumine
sursum uersur exciditur. &
significat suꝑnum finem quo
cuncta operte referuntur
Qum̃ cunctacquȩ actitudine
aclongitudine bene acperse¬
uenaenter fiunt : Ppt̃ celtitudi¬
nem diuinorũ faccienda suntp¬
que intentofigitur : Ibi quippe oc¬
clca est necui deripotest: sed
cunita eius appogenti &eminen¬
tia inde consurgunt. sicutbona
nnrẽ deprofunditate gracticcech̃.
quae conp̃hendi aciudicetrinõ

Expanded text:
5. Nec ideo ista non aliquid boni 5. Nec ideo ista non aliquid boni significasse quis dixerit, quia persecuti. Quid enim de ipsa cruce dicturi sumus, quae certe similiter ab inimicis atque Et tamen ea significari recte intelligitur quod ait Apostolus, Quae sit latitudo, et longitudoet profundum . Lata est quippe in transverso ligno, quo extenduntur pendentis manus, et significat opera bona in latitudine charitatis; longa est a transverso ligno usque ad terram, ubi dorsum et pedes figuntur, et significat perseverantiam in longitudine temporis, usque ad finem; alta est in cacumine,sursum versus exceditur, et significat supernum finem quo cuncta opera referuntur, quoniam cuncta quae latitudine ac longitudine bene ac perseveranter fiunt, propter altitudinem divinorum facienda sunt pqua in terra figitur: ibi quippe occulta est, nec videri potest, sed cuncta ejus apparentia et eminentia inde consurgunt; sicut bona nostra de profunditate gratiae Dei, quae comprehendi ac dijudicari non
Abbreviated transcription (Latin):
Dtitrem hab& uici. & super¬
emm& suenticce. & superom¬
⁊uu& p̃ceptoest: Merito uestis
quacsignificctur de supercõ¬
tecte ꝓbib&ur in consuti¬
lis autem ne aliquando dis¬
suatur Madunum perue¬
nit. quiac inunum omnes col¬
ligit. sicut in capostolis sum
eg̃o& &sicm ipsenumerus
duo denarius id est quacdri¬
ꝑticur internos. & omnes es¬
Tibi clabo dacues regni coceloꝵ
Tam quam ligandi & soluen¬
di solus acct perit potestao¬
tem: Cum &sillua unus
pro omnibus diacerit. & hõ
tum omnibus tam quom ꝑ sonã
gerens ipsius unitacts accępe¬
Fit: Ideo unus proomnibus.
quiacunitas esti nomnibus:
nde &chic cum chxiss& de¬
supercontextit: ad diditꝑ
totum: Quodsi referamus
adid quod significat ne¬
moeius est exp̃rs. qui per
tur ec desia: In sorte aut̃
quied nisi gractia cõmenda¬
to est Sic quippe in uno ccel
omnes peruenit. & cum sorr
omnibus placcuit. qui o& dĩ
gratia inunitate ad omnesp
non ꝑsonae cuius que uel meritis
sedocculto dĩ iudicio ced&ur

Expanded text:
tiorem habet viam, et supereminet scientiae, et super omnia praecepta est, merito vestis, qua significatur, desuper contexta perhibetur. Inconsutilis autem, ne aliquando dissuatur; et ad unum pervenit, quia in unum omnes colligit; sicut in apostolis cum esset etiam ipse numerus duodenarius, id est, quadripartitus in ternos, et omnes esTibi dabo claves regni coelorum ; tanquam ligandi et solvendi solus acciperet potestatem: cum et illud unus pro omnibus dixerit, et hoc cum omnibus tanquam personam gerens ipsius unitatis acceperit; ideo unus pro omnibus, quia unitas est in omnibus. Unde et hic cum dixisset, desuper contexta, addidit, per totum. Quod si referamus ad id quod significat, nemo est ejus expers, qui pertclesia. In sorte autem quid, nisi Dei gratia commendata est? Sic quippe in uno ad omnes pervenit, cum sors omnibus placuit, quia et Dei gratia in unitate ad omnes non personae cujusque vel meritis, sed occulto judicio Dei ceditur.
Abbreviated transcription (Latin):
te aquilone & meridie .
Tunicocuero illa sorcitoc. om¬
nium partium significatunitet¬
tem quace l coi tatis uinculo
contin&ur: Deiccritate au¬
tem locuturus opostolus
Quꝑeminentiorem in quit uiã
Duobis demonstro. &odiolo¬
coocit: Cognoscere&icam su¬
peminentem scientiae Hoacrita.¬
tem xp̃i. Itomque alibi: super

Expanded text:
te, Aquilone, et Meridie? te, Aquilone, et Meridie? Tunica vero illa sortita, omnium partium significat unitatem, quae charitatis vinculo continetur. De charitate autem locuturus Apostolus: Supereminentiorem, inquit, vitam vobis demonstro . Et alio loco ait: Cognoscere etiam supereminentem scientiae charitatem
Abbreviated transcription (Latin):
pe uestimentorum eius diuino con¬
pl&a nonerr& nisi forteclacriuis¬
s& qui s&licem illat̃ tunicam
toller& Vt sic contentio diui¬
dentium finir&ur uel nulla
potius orir&iur: Quodergo ait
quis quid toller&. qua ñeloqui¬
dem hocsorti deputatur non ad
omina quee cliuisac sunt uestim¬
ta referendum est: Sorsenim
parcibus sola remanserit
quccene conscinder &uir uenir&
insortem : Proptes eoc positũ est
quodecit ꝗlis quid toller&
idestquis eam toller& tã¬
quam si totum itachoer&ur
Diuis erunt uestim intee tus
mittenter sortor suꝑris. quis
tumeã. quo partibus aequa
signific& in totparter uesti¬
dientorum foccadiuisio. & de
timicoc illa sortitio: Quacdri
ecclesicm. toto scilic& qui
quat tuor portibus conseget
tenterum orbe diffustm E
omnibeis dem partibus aequo¬
siter idestconcorditer disiri¬
butam Propter quod alib
dicit missurũse angelos su
os ut colligant electõs eius
a quecituor uentis: Quod qud
ẽ nisi aquatuor pꝰartib
mundi Griente. occiden¬

Expanded text:
stimentorum ejus divisio completa non esset, nisi sorte claruisset quis etiam illam tunicam tolleret, ut sic contentio dividentium finiretur, vel nulla potius oriretur. Quod ergo ait, Quis quid tolleret, quandoquidem hoc sorti deputatur, non ad omnia quae divisa sunt vestimenta referendum est; sors enimpartibus sola remanserit, quae ne conscinderetur, veniret in sortem; propterea positum est quod ait, Quis quid tolleret, id est, quis eam tolleret: tanquam si totum ita diceretur, Diviserunt vestimenta ejus, mittentes sortem super eis, quis tunicam quae partibus aequalsignificet in tot partes vestimentorum facta divisio, et de tunica illa sortitio. QuadripaEcclesiam, toto scilicet, qui quatuor partibus constat, terrarum orbe diffusam, et omnibus eisdem partibus aequaliter, id est concorditer distributam. Propter quod alibi dos, ut colligant electos ejus a quatuor ventis . Quod quid est, nisi a quatuor partibus mundi, Oriente, Occiden
Abbreviated transcription (Latin):
ter miser sortem quod anducas
Anduiser̃ sortẽmutentes qđ
a mactheus. Nisi quodlucasdi¬
cendo sortes. pluralẽ prosingu¬
lari numerum posuit. quoce
locutio inrcripturis scĩs in soli¬
to nonest: quamuis non nullico¬
dices sortem re. periant᷑ habero
non sortes : Martus itecque solus
uid&ur aliquam intulisse questio¬
nẽ: dicendo enim mittentes sor¬
tem suꝑ eis quis quid toller&.
Tam quam suꝑ amnibus uestim̃¬
tis. non sup sola tenicoo sorimis¬

Expanded text:
tes miserunt sortes, quod ait Lucas, tes miserunt sortes, quod ait Lucas, an: Diviserunt sortem mittentes, quod ait Matthaeus? nisi quod Lucas dicendo sortes, pluralem pro singulari numerum posuit: quae locutio Scripturis sanctis insolita non est, quamvis nonnulli Codices sortem reperiantur habere, non sortes. Marcus itaque solus videtur aliquam intulisse quaestionem. Dicendo enim: Mittentes sortem super eis, quis quid tolleret , tanquam super omnibus vestimentis, non super sola tunica sor
Abbreviated transcription (Latin):
meco sibi & in uestem me ammi¬
serunt sortem: Non enimait
sortiti: sed pacrtiti. Nec ansor¬
tientes partiti sunt: sed in c&e¬
ris uestimentis sortem omnino
non nomincens. posteadixit:
& inuestem mece miser scatem
Propterillam reliquam tunicã:
dequa rediccem quo dipsedo¬
necuerit. cũ prius eaquȩ oboiri¬
ripotesttam quam euangelis¬
tite interse discrepent calump
niam Propuli a uero demons¬
titens Inullius c&erorum uen¬
boc naationis io hannis eẽ con¬
tracria Matheus enim dicẽ¬
do diuirerunt sibi uestim eila
eius sortem mittentes: Adto¬
tam diuisionẽ uestimentorum
uoluit intelligi &icm illam
tunicamꝑtin̾ere. dequacsor¬
tem mirerunt: Quiet utique
omnes uestes diuidendo in qui¬
bus &illa fuit de ipset sortitisut:
Tole est quodait &iam lucces
diuidentes uestim entaceius mi¬
serunt sortes : Diuidentesenim
uenerunt ad tuni com dequ&
eos uniuersa uest imentorum ei
diuisio conpler&uir: Quĩaut̃
interest utrũ dicatur duuden¬

Expanded text:
mea sibi, et super vestem meam mimea sibi, et super vestem meam miserunt sortem. Non enim, ait, sortiti; sed, partiti: nec ait, sortientes partiti sunt; sed in caeteris vestimentis sortem omnino non nominans, postea dixit, et in vestem meam miserunt sortem, propter illam reliquam tunicam. De qua re dicam quod ipse donaverit, cum prius eam quae oboriri potest, tanquam Evangelistae intniam propulsavero, demonstrans nullius caeterorum verba narrationi Joannis esse contraria. Matthaeus enim dicendo: Diviserunt vestimenta ejus sortem mittentes , ad totam divisionem vestimentorum voluit intelligi etiam illam tunicam pertinere, de qua sortem miserunt, quia utique omnes vestes dividendo, in quibus et illa fuit, de ipsa sortiti sunt. Tale est quod ait etiam Lucas: Dividentes vestimenta ejus, miserunt sortes . Dividentes enim venerunt ad tunicam, de qua eos universa vestimentorum ejus divisio compleretur. Quid autem interest utrum dicatur: Dividen
Abbreviated transcription (Latin):
fub audiendum est acceperũt:
utiste sit sensus: Noce perunt
uestimentaeius. & fecerunt
quattuor partes ł unicuique
militi pecrtem: Acceperuͬt
& tunicam &siclocutus est
ut dec&erir uestimentis nul¬
lam sortem missam esseuidea¬
mus Seddetunica quocm si¬
mulcum c&eris acceperunit.
sed nonsi militer diuiserunt:
Dehacenim sequitur expones:
Ero& autem tuncor in consu¬
tilis desuꝑ contexta ꝑtotum:
Quur autem deilla sortem
miterint : nacrsoens: Dixer
ergoinquit ad inuicem: Non
sc̃imdeemus eccm sed sortiec mͥ
deilla cinussit. Appocr&ita¬
que in cliis uestibus aequedes
eos hebuisse pacrtes. ut sorti¬
rinecerre non fuerit: In illoc
uerouna non eos habere po¬
tiusre singulas partes nisi
scinder&uro : & pannos eius
inutilit̃ tollerent: Quodnefa¬
cerent: ad unũ eccmꝑuenire sor¬
tionem aluerunt : Huius euon¬
gelistae ntioni consoneit
&iam ꝓph&icum testimonium:
Quuol&lipse continuo nubiungẽs
Vt scriptunt inquit impler& cirdi¬
cens. Pacrtiti sunt uestim enlo

Expanded text:
t: ut iste sit sensus, Acceperunt vestimenta ejus, et fecerunt quatuor partes, unicuique militi partem; acceperunt et tunicam. Et sic locutus est, ut de caeteris vestimentis nullam sortem missam esse videamus; sed de tunica quam simul cum caeteris acceperunt, sed non similiter diviserunt. De hac enim sequitur exponens, Erat autem tunica inconsutilis, desuper contexta per totum. Cur autem de illa sortem miserunt narrans: Dixerunt ergo, inquit, ad invicem, Non scindamus eam, sed sortiamur de illa cujus sit. Apparet itaque in aliis vestibus aequales eos habuisse partes, ut sortiri necesse non fuerit: in illa vero una non eos habere potuisse singulas partes, nisi scinderetur, ut pannos ejus inutiliter tollerent; quod ne facerent, ad unum eam pervenire sortitione maluerunt. Hujus evangelistae narrationi consonat etiam propheticum testimonium, quod et ipse continuo subjungeUt scriptura, inquit, impleretur dicens, Partiti sunt vestimenta
Abbreviated transcription (Latin):
cem. Exiitineum quidicitur
coluariae locus. hebrcice gol¬
gothec: ubi eum crucifidcerun.
Ibat ergo allocum ubi fuesta cru¬
cifigendus postans crucem suct
ihs̃. Crtende spectocculum sed
siea dectat impi&as grande
ludibrium si pi&ces. gnende
insterium si ex pecc& impi&cis:
grande ignominige. docu¬
mendum: Si pi&las. graende
fideimunimentum si expec¬
uirgit regni lignum sibipor¬
tore supplicn: sipi&ar uid&
regem baciulantem lignum ad
sem&ipsum figendumꝰ quod
ficurus fuerote &icm infro¬
tibus regum : In eo spernendur
oculis impiorum in quoeran
gloriatur corda scõrum
suam suogestans humero cõ¬
mendabat &lucernace ar¬
sunce quacesub modio ponenda
noneroo cande labrum fe¬
rebat. Bociulans ergo sibicru¬
cem. Exutineũ qui dicitur
coduccriȩ locum hebitice gol¬
gothoc: ubi crucifixerunit oũ.¬
& cumeo odios duos hinc &

Expanded text:
cem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Ibat ergo ad locum ubi fuerat crucifigendus, portans crucem suam Jesus. Grande spectaculum: sed si spectet impietas, grande ludibrium; si pietas, grande mysterium: si spectet impietas, grande ignominiae documentum; si pietas, grande fidei munimentum: si specvirga regni lignum sui portare supplicii; si pietas, videt regem bajulantem lignum ad semetipsum figendum, quod fixurus fuerat etiam in frontibus regum: in eo spernendus oculis impiorum, in quo erant gloriatura corda sanctorum. suam suo gestans humero commendabat; et lucernae arsurae quae sub modio ponenda non erat, candelabrum ferebat . Bajulans ergo sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha: ubi eum crucifixerunt; et cum eo ali
Abbreviated transcription (Latin):
ticeps pinguedinis oleece Non
olecpcrti cops faccta est a ma¬
ritudinis olecestri: Nam in eođ
quoddexpo uenciter scriptum
est titulo rexiudoeorum qui
suntintellegendi iudecei. nisi se
li cernis cut apostolus. hi filiidĩ:
sed filii promissionis deputant᷑
insemine: E̾gentes eraent qui¬
bus dicebar. siccutem uos
xpĩ ergo abrochae se menestis.
secundum promissionẽ heredes:
Nexergo iudoceorum xp̃s. sed
iudaeorum circum cisione cor¬
dis spũ non littent: Quorum
laus non exhominibus sedex
dõ est ꝑtinentium adhierus cc¬
lemliberam: matremnitemꝰ &¬
nam in cocelis: Soc yoc̃ spiritodẽ
ancillam. & filios eius dedo¬
molibestatis eicientem: Ideo
enimpilatus quod scripsit scrip¬
sit ÷ quiacednrͣ quod dixit dixit
cifixissent eum. acceperunt aiestimen

Expanded text:
ticeps pinguedinis oleae, non ticeps pinguedinis oleae, non olea particeps facta est amaritudinis oleastri . Nam in eo quod de Christo veraciter scriptus est titulus, Rex Judaeorum, qui sunt intelligendi Judaei, nisi semlii carnis, ait Apostolus, hi filii Dei; sed qui filii promissionis, deputantur in semine . Et Gentes erant quibus dicebat, Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis, secundum promissionem haeredes . Rex ergo Judaeorum Christus, sed Judaeorum circumcisione cordis, spiritu, non littera; quorum laus non ex hominibus, sed ex Deo est ; pertinentium ad Jerusalem liberam matrem nostram aeternam in coelis, Saram spiritualem, ancillam et filios ejus de domo libertatis ejicientem . Ideo enim Pilatus quod scripsit, scripsit; quia Dominus quod dixit, dixit. cifixis
Abbreviated transcription (Latin):
in sonĩ : quid fieri contradicitis
quod mutire nullo modo pacc¬
to potestis: Nũ quidenim ꝓp¬
terea nonerit uerum qui
Si corrũpinon potest quod pilactꝰ
scripnt corrumpi potest quo
ueritas dixit: sed iudcceorum
Cum enim dixiss& in propha¬
tioc Ego autem constitutur
sum rexcbeo suꝑsion montẽ
scm̃ eius. p̃dicans p̃ceptum dnĩ
Neproptermontem sion solis
iudaeis eum regem quis quam
dicer& constitutum. continua
subiecit: Ons̃ dixit ad me. fi¬
lius meus estu. ego hodiegenui
te. Postola ame & decꝑotib
genter hereditatem tucc̃: & pos¬
sessionem tucm terminostente
Vnde &ũpie iam per .os. propii¬
um loquens apudiudueos: ha¬
beo inquit alias oues. quae non
sun de hoc ouili oport&me
&ipstas adducere &uocem me¬
cm audient. &eritunusg ex
&unus pacstor: Quurergome¬
num uolumus intellegi inꝰ quo
titulo saccrtementum in quo
scriptum ero& rexiudoeorum
sired est tep̃s & gentium  quia
scilic& oleccster factus estpar¬

Expanded text:
insani? Quid fieri contradicitis, insani? Quid fieri contradicitis, quod mutare nullo pacto potestis? Numquid enim propterea non erit verum. quia Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod veritas dixit? Sed Judaeorum xisset in prophetia, Ego autem constitutus sum rex ab eo super Sion montem sanctum ejus, praedicans praeceptum Domini; ne propter montem Sion solis Judaeis eum regem quisquam diceret constitutum, continuo subjecit, Dominus dixit ad me, Filius meus es tu, ego hodie genui te: postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Unde et ipse jam per os proprium loquens apud Judaeos: Habeo, inquit, alias oves quae non sunt de hoc ovili: oportet me et ipsas adducere, et vocem meam audient, et erit unus grex et unus pastor . Cur ergo magnum volumus intelligi in hoc titulo sacramentum, in quo scriptum erat, Rex Judaeorum, si rex est Christus et Gentium? Quia scilicet oleaster factus est par
Abbreviated transcription (Latin):
propeciuitato ente locus ubi
crucifixus estihr̃: &era  scrip¬
tum hebraice. grȩce latinae.
rexiudaeorum: Haecquip¬
pe tris linguae. ibi p̃occ&eris
eminebanit᷑: hebiea propter
iudoceos indilegem gloriacates:
Osocecao proptergentium sa¬
pientes latina propter
romanos: Multis acpeneom¬
nibus icm tunc gentibus im¬
penentes: Dice bantergo
pilacto pontifices iuda eorum
Noliscribere reaiudaeorum:
sed quic ipse ÷ diait rexsum
iudoeorum: Respondit pilo¬
tus: quod scripsi : scripsi: S in¬
effacbilẽuim diuince operactio¬
nis: &uam in cordibus ignort᷑ẽ¬
tium. Nonne occult& uox
qua edcc̃ pilato intus: quod õ
sidicipotest clamoso silenio ꝑ¬
soncbat quod tanto ante in
psodmorum litteris proph& o¬
tum est: necorrũ pas intitu¬
l inscriptionẽ : Eccemtituli
inscriptionẽ non corrũpit.
quod scripsit scripsit: sed &iã
pontifices qui haec corrũpi
uolebant qui dicebant. No¬
liscribere in quiunt sexiulcieo¬
rũ sed qui ipsesedixit rex su
iudeceorum: Quiello quimini

Expanded text:
ocus ubi crucifixus est Jesus. Et erat scriptum hebraice, graece et latine: Rex Judaeorum. » Hae quippe tres linguae ibi prae caeteris eminebant: hebraea, propter Judaeos in Dei Lege gloriantes; graeca, propter Gentium sapientes; latina, propter Romanos multis ac pene omnibus jam tunc gentibus imperantes. 5. Dicebant ergo Pilato pontifices Judaeorum: Noli scribere, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit. Rex sum Judaeorum. Respondit Pilatus: Quod scripsi, scripsi. O ineffabilem vim divinae operationis, etiam in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem ? Ecce tituli inscriptionem non corrumpit; quod scripsit, scripsit. Sed etiam pontifices qui hoc corrumpi volebant, quid dicebant? Noli scribere, inquiunt, Rex Judaeorum; sed quia ipse dixit, Rex sum Judaeorum. Quid loquimini,
Abbreviated transcription (Latin):
noctis horce qu&ce tunc non cefu¬
us reconicitur usq: adhorem
dietertiã quac crucifiaum esse
xpm̃. Marcus euaengelistates¬
tatur sex honcesunt trisnoc¬
turnae &ctris diurnae: Vn¬
de in bacpcas chȩuȩ paschae id ÷
p̃paratione immolationis apĩ
quae abhora noctis non aep¬
toent quasi sextit agebot
cuerecoepera. quando pila¬
qs tribunael ascendit: Ad huc
pacnctionis sed diei: Eademq
sexta non diei. sed p̃parationis
Sexuti quehoris a noctis non ã
us que caddiei tertiac̃ conputatis.¬
harum ducrum solutionẽ istius
difficilis questionis Eligatquis¬
que qua uol& ⁊ melius cuitem.
quideligat iudicochit: quide
consensu e uangelistarũ quae
opero sissime dĩsputata sunt legent:
Quod si &adiae solutionis eus po¬
tuerint inueniri: cumulatius
euaengelictre ueritatis constoen¬
tia defenditur aduersuscoc¬
lumnicer in fideles atque impiȩ
uanitactes: Nunc adn otitio¬

Expanded text:
tunc nona fuisse conjicitur, usque ad horam diei tertiam qua crucifixum esse Christum Marcus evangelista testatur, sex horae sunt, tres nocturnae et tres diurnae. Unde in hac parasceve Paschae, id est praeparatione immolationis Christi, quae ab hora noctis nona coeperat, quasi sexta agebatur currere coeperat, quando Pilatus tribunal ascendit. Adhuc eaeparationis, sed diei; eademque sexta non diei, sed praeparationis, sex utique horis a noctis nona usque Harum duarum solutionum istius difficilis quaestionis, eligat quisque quam volet Melius autem quid eligat judicabit, qui de Consensu Evangelistarum quae operosissime disputata sunt, legerit . Quod si et aliae solutiones ejus potuerint inveniri, cumulatius evangelicae veritatis constantia defendetur adversus calumnias infidelis atque impiae vanita
Abbreviated transcription (Latin):
& ba iulans sibi crucem. Oxi¬
it in eum quidicitur coclurie
locus hebrcice golgod&
ubieum crucificerunt. Quid
ẽ ergo quod martus e uonge¬
list̃ dicit Eror autemhõ
rtertia & crucifiaerun
eum Nisi qui ahore tertior
cruo ficus est dñs linguis iulad¬
rum Hon sextao manibus mi¬
litum. ut intelbegamus horam
deseata coeptum Quando sedit
protribunali pilatus quaedic¬
toc est a iohonne hore quasi sexta.
Ecumducer &ur &ligno cum duo¬
bus latronibus configer&ur
& uocta eius crucem gererentur
qua egesta namantur hore sex¬
to integric conpleretur Ex qͣ
banc usque aduonam sole obscu¬
ncto tenebras featas. trium
en angelistarũ mathei. marci.
luccce contestatur auctoritas:
sed qm̃ iudaei foccinus interfecb
xpĩ asein romanos idestpilatũ
aus est qua eagiseato iccin coe¬
pero ter tiam potius ho¬
im recordatus exp̃ssit: Que
hortem tellegantur apud pi¬
latum clamare potusse cru¬
cifige crucifige. ut non illiton¬
tum repperiꝰ centur crucifixisse

Expanded text:
sibi crucem, exiit in eum qui dicitur Calvariae locum, hebraice Golgotha, ubi crucifixerunt eum. Quid est ergo quod Marcus evangelista dicit, Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum ; nisi quia hora tertia crucifixus est Dominus linguis Judaeorum, hora sexta manibus militum? Ut intelligamus horam  aliquid de sexta coeptum quando sedit pro tribunali Pilatus, quae dicta est a Joanne hora quasi sexta: et cum duceretur, et ligno cum duobus latronibus configeretur, et juxta ejus crucem gererentur quae gesta narrantur, hora sexta integra compleretur; ex qua hora usque ad nonam sole obscurato, tenebras factas trium evangelistarum, Matthaei, Marci et Lucae contestatur auctoritas . Sed quoniam Judaei facinus interfecti Christi a se in Romanos, id est, in Pilatum xus est, quae agi sexta jam coeperat, tertiam potius horam recordatus expressit, qua hora intelliguntur apud Pilatum clamare potuisse, Crucifige, crucifige : ut non illi tantum reperiantur crucifixisse
Abbreviated transcription (Latin):
quasi sextit sedocit Ena
aut̃ pacrocicenȩ paschae. hose
quacsi seate: Secrtes ceuȩ aut̃
latine : p̃pocnatio est: Sedisto
uerbo graeco libentius utuntur
iudoce In huius modi obserua¬
tionibus: &icam quimaagis laq¬
noce qua t̃ groceceloquuntur:
Era ergo p̃paratio paschae¬
Noc schiae uero num̃ sicut dicitapꝰ¬
paschȩ p̃partionem si ab hora
noctis nona conputemus. Tu̾c
enim usuidenter principes soc¬
cerdotum pronuncices sednũ im¬
molationẽ dicentes. Neurest:
mortis: Eum aclhuc indomopo¬
tificis audir&ur unde congru¬
eter accipitur Inde coepisse p̃¬
partrtianẽ ueripas chace. cuius
unbicera pascha iudeceoeum
a cerdotibus pronuntiatur est

Expanded text:
sexta; sed ait: Erat autem Parasceve paschae hora quasi sexta. Parasceve autem Latine praeparatio est: Sed isto verbo Graeco libentius utuntur Judaei, in hujusmodi observationibus, etiam qui magis Latine quam Graece loquuntur. Erat autem praeparatio paschae. Pascha vero nostrum, sicut dicit Apopaschae praeparationem, si ab hora noctis nona computemus tunc enim videntur principes sacerdotum praenuntiasse Domini immolationem, dicentes: Reus est mortis, cum adhuc in domo pontificis audiretur; unde congruenter accipitur inde coepisse praeparationem veri Paschae, cujus umbra erat pascha Judaeorum, a
Abbreviated transcription (Latin):
ut crucifigereun: Sednũ quidecliud
& ante cupiebat quaendo dicebat
accipite eum uos & crucifigite. uel
&amsuperius. Accipite eum uos
& secundum legemurom iudicate
eumi Quur autem illitanto tem¬
pore noluerunł dicentes. Nobis non
lico int̃ ficere quẽ quom &omnino¬
do instantes. ut non abeis sed o pre¬
side occider&ur. Mideo eum
occidendũ accipere recusantes. si
nunc eũ acceperunt occidendum̃.
aut siho c nonfit quurdictum est
Tuncergo traqditeis illum utcru¬
cifiger&ur. An aliquidinter est:
planeinterest: Non estenim dictũ.
tuncergo tradidit eis illum utcru¬
dix̃ite uangelista. ut eostrimine
inplacctos a quo dieniere co¬
nacbantur ostender&: Nlonenĩ
foccer& hocpilatus: nisiut id quod
eostupere cernebat implere:
Quod ergosequitur Susceper̃
ecũtem Ibm̃ & eduxerunt:
Potest aadmilites iamreferri cop¬
pcritores p̃sidis: namposteo
eudentius dicitur Militeser¬
go cum cruciftacissent eumi Quã¬

Expanded text:
ut crucifigeretur. Sed numquid aliud ut crucifigeretur. Sed numquid aliud et ante cupiebat quando dicebat, Accipite eum vos, et crucifigite; vel etiam superius, Accipite eum vos, et secundum Legem vestram judicate eum? Cur autem illi tantopere noluerunt, dicentes, Nobis non licet interficere quemquam ; et omni modo instantes, ut non ab eis, sed a praeside occideretur, et ideo eum occidendum accipere recusantes, si nunc eum accipiunt occidendum? Aut si hoc non fit, cur dictum est, Tunc ergo tradidit eis illum ut crucifigeretur? An aliquid interest? Plane interest. Non est enim dictum, Tunc ergo tradidit eis illum ut crudixit Evangelista, ut eos crimini implicatos, a quo alieni esse conabantur, ostenderet: non enim faceret hoc Pilatus, nisi ut id quod eos cupere cernebat, impleret. Quod autem sequitur, Susceperunt autem Jesum, et eduxerunt, potest ad milites jam referri apparitores praesidis. Nam postea evidentius dicitur, Milites ergo cum crucifixissent eum : quam
Abbreviated transcription (Latin):
autem pcere scouo pecschce hora
quatsisextat : Quechorae sit chis
crucifiaus: proptor euangelistuȩ
alterius testimonium quidĩẽ.
Eroo aut̃ horc tertia & cruq¬
fucerunt eum : Qeĩ magnadis¬
ceptatio sol& obo riri cun
cdipsum locum ubi crucifixus
n ossictur uentũ fuerit. utpo¬
tuerimus sidnr̃ uoluerit dissere¬
mꝰ Cumergo protribunali se¬
dinat pilatus chc̃ iudaocis: Es¬
bant : tolle tolle crucifigeeũ
e figcm
Aaluctendrem quẽ decaesc rei¬
senenent supettore conatus deig¬
hominico eorum uolenseos frenꝰ¬
reso dicendo: Regem urm̃ cru¬
Ocifigam᷑ quos deignominia axp̃i
mitig arenon potiut sed timore
moxꝰ uincitur : ResponderuNT
enim pontifices: Non habemus
regem nisicices arem Tuncergo
traedidit eis illum. ut crucifige¬
r&ur: Apertissime quippe con¬
tra cocesccrem uenire uideretur
siregemie non habere nisicocesoc¬
iem profitentibus ccliũ regemuel¬
l& infene dimitendum inp̃unitũ.
quemppt̃ hos ausurei tradiderent
occidum : tracdidit ergo eis illum

Expanded text:
 Paschae hora quasi sexta. Qua hora sit Dominus crucifixus, propter evangelistae alterius testimonium, qui dixit: Erat autem hora tertia, et crucifixerunt eum; quoniam magna disceptatio solet oboriri, cum ad ipsum locum, ubi crucifixus narratur, ventum fuerit, ut potuerimus, si Dominus voluerit, disseremus. Cum ergo pro tribunali sedisset Pilatus, dicit Judaeis: Ecbant: Tolle, tolle, crucifige eum. figam? Adhuc terrorem quem de Caesare injecerant superare conatur, de ignominia eorum volens eos frangere, dicendo: Regem vestrum crucifigam? quos de ignominia Christi mitigare non poterat, sed timore mox vincitur. Responderunt enim pontifices: Non habemus regem nisi Caesarem. Tunc ergo tradidit eis illum, ut crucifigeretur. Apertissime quippe contra Caesarem venire videretur, si regem se non habere nisi Caesarem profitentibus alium regem vellet ingerere dimittendo impunitum, quem propter hos ausus ei tradiderant occidendum. Tradidit ergo eis illum
Abbreviated transcription (Latin):
ministri : da mabantelicentes
Grucifige crucifige: Dicites
pilacturꝰ Accipitẽ eumuor &
crucifigite : Ego enim noninue¬
nio meu citu gam. Responde¬
runt enudaoi Nos legem habenꝰ¬
& secundũ legem deb& mori
quifilium dĩ sẽfecit: Ecceal¬
peilla indebatur uelut affeca
te in licito ausuregiae potestads.
& titmen neutrũm sibi ihs̃ mex¬
daciter usurpauit sedutrũ¬
qeuerum est: &unigenitus
tus supsion montem scm̃ eius.
Rutrumque nuncclemonstrre¬
r& nisi quanto ento potentior
tantomaall& eẽ patientior:
Cumergo audirs& pilactus hoc
uerbumꝰ maagistimuit: &
ingressus est p̃torium iterum¬
tũ  ihs̃ autemres ponsum non
tis omnium eu cangelistitrum
ncerationibus rẽpperitur. &
apud principes sacerdotum &
apud herodem. quo eum sicut
llieas indicat misero& palatt᷑
audiendum. & apudipsum pila¬
tum. ut non frustrec de illo pro¬
ph&sia p̃cesserit: sicutagnus
conẽ tunedente fuit sincuoce
sic̃ non apperuit ossuum:Tunc

Expanded text:
ministri, clamabant dicentes: ministri, clamabant dicentes: Crucifige, crucifige. Dicit eis Pilatus: Accipite eum vos et crucifigite eum. Ego enim non invenio in eo causam. Responderunt eet secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. » Ecce alquippe videbatur, velut affectaret regnum illicito ausu regiae potestatis, et tamen neutrum sibi Jesus mendaciter usurpavit. sed utrumque verum est: et unigenitus tutus super Sion montem sanctum ejus: et utrumque nunc demonstraret, nisi quanto erat potentior, tanto mallet esse patientior. « Cum ergo audisset Pilatus hoc verbum, magis timuit. Et ingressus est praetorium iterumtu? Jesus autem responsum non tis omnium Evangelistarum narrationibus reperitur, et apud principes sacerdotum, et apud Herodem, quo eum, sicut Lucas indicat, miserat Pilatus audiendum, et apud ipsum Pilatum : ut non frustra de illo prophetia praecesserit, Sicut agnus coram tondente se fuit sine voce, sic non aperuit os suum ; tunc