comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uondumtame eumadhuc apeste sicut postec ꝑfidem meruit hoc nomine puncu¬
pari: Aliud est enim promittere ex prescientia quod futurum est. aliuduero
implere pergratiam quod prescitumest Etbqae primum xp̃sexomnibussimo¬
pem quiuocatur p&rus & andream addiscipulatussui gratiam uocassedicitur
Symonquippe oboediensinter pr&atur. Apdrea suero fortis uelurilisdicitur
Ex quoliqu& quod quisque acxpĩdisciplinamudit transire pecesse est ut primumuir¬
tutem obocdientiac excolat. Acdei didem uiriliter ad finemusq fortis uiribus pducat
Quianimirum sin eoboedientia nullus digne adhancxpĩmilitiam ual& accedere
Ubisidesit uirilisanimus & fortitudinis uirtus. Nemousq ad mortem crucis
agonem potest ferre. Et id eobenediu ina ꝓuidentia duosistos germanos pri¬
us uocauit ad fidem. quiagermanȩsibi sunt uicissimduae istȩuirtutes ꝑquas

Expanded text:
nondum tamen eum adhuc aperte, sicut postea per fidem meruit hoc nomine nuncunondum tamen eum adhuc aperte, sicut postea per fidem meruit hoc nomine nuncupari. Aliud est enim promittere ex praescientia quod futurum est, aliud vero implere per gratiam quod praescitum est. Et bene primum Christus ex omnibus Simonem, qui vocatur Petrus, et Andream, ad discipulatus sui gratiam vocasse dicitur. Simon quippe obediens interpretatur, Andreas vero fortis vel virilis dicitur. Ex quo liquet, quod quisquis ad Christi disciplinam velit transire, necesse est ut primum virtutem obedientiae excolat, ac deinde idem viriliter ad finem usque fortis viribus perduret. Quia nimirum sine obedientia nullus digne ad hanc Christi militiam valet accedere; ubi, si desit virilis animus et fortitudinis virtus, nemo usque ad mortem crucis agonem potest ferre. Et ideo bene divina providentia duos istos germanos prius vocavit ad fidem. Quia germanae sibi sunt vicissim duae istae virtutes, per quas
Abbreviated transcription (Latin):
adliberandum psigna fidei populum exegrpto. Ita p&rum &andream condux̃
ogratiam ut transponerent piscando animasemundo adhierus alemcalestem. Quoũ
rater tas carnis deb& nobis insinuate quodomnes quisunt im xpos secundum regenea¬
tonemuit aczermani debcant essepfidem & fratres nomine appellar indrsann quon
patenter ui dinduos frate sinquit. Srmonem quiuo catur pderuis & andiream. iuon
edesi ammeam oriohic peranticipationem ab euangelistacst utiꝙ appellatuis
presestim cum eo tempore quando hocscriptumest euangelium. lamei ap&ia hoc
indi tumetat nomen: Quan quam & ali pridem quando andreas illum addux̃
adihm hocnominenuncupatum eumasseuerent. antequamir& ihs ingalileam
dumdicitur e tuuo caberiscaephas quo dinter pr&atur p&rus. Seduid &ur
hicꝑaliud obscuritatis uocabulum quasi expressione significari quod futurũ erat

Expanded text:
ad liberandum per signa fidei populum ex Aegypto: ita Petrum et Andream conduxit ad liberandum per signa fidei populum ex Aegypto: ita Petrum et Andream conduxit per gratiam, ut transponerent piscando animas e mundo ad Jerusalem coelestem. Quorum fraternitas carnis debet nobis insinuare quod omnes qui sunt in Christo, secundum regenerationem vitae, germani debeant esse per fidem, et fratres nomine appellari. Ex quo patenter: Vidit duos fratres, inquit, Simonem, qui vocatur Petrus, et Andream. Non Ecclesiam meam . Porro hic per anticipationem ab Evangelista est utique appellatus, praesertim cum eo tempore, quando hoc scriptum est Evangelium, jam ei a petra hoc inditum erat nomen. Quanquam et alii, pridem quando Andreas illum adduxit ad Jesum, hoc nomine nuncupatum eum asseverent antequam iret Jesus in Galilaeam, dum dicitur ei: Tu vocaberis Cephas, quod interpretatur Petrus . Sed videtur hic per aliud obscuritatis vocabulum quasi ex repromissione significari quod futurum erat;
Abbreviated transcription (Latin):
xisse. et cum eosi quidem unodiemansisse. Uonquidem ut iam ei ꝑdiscipu¬
latum hȩrerent. Sedut ꝑexperientiã tantȩ dulcedinis uitae pabulum a primor¬
dio auidius degustarent. Vndidem reormatheum hoc perrecapitulationem
dixisse. presestimcum noninter posuerit moresolito. tunc autdeinde. uel
cestepost seualiquid huiusmodi continuationis gratia. Sed simpliciter ambulans
autem iuxtamare galileȩ. Verum tamen quidhorum potissimũ credatur
nihil fideiest discriminis. dummodisomnib: ita res gestacredatur. sicut euan¬
geliumnarrat. Mareautemgalileȩ ꝓpter uicinitatem eiusdem ciuitatis ex¬
pressius appellatur. Sicuthocidemq mare alibi propter circumstantias ter¬
rarum multis uocatur nominibus. Videlic& locus genesar&h. aut stagnũ.
Seutiberiadis uellacussalinarum Vidit inquit duos fratres
Quod satis dispensatiue sicut in u&eri testamento morsen & aaron uocauit

Expanded text:
xisse; et cum eo siquidem uno die mansisse. Non quidem ut jam ei per discipuxisse; et cum eo siquidem uno die mansisse. Non quidem ut jam ei per discipulatum haererent, sed ut per experientiam tantae dulcedinis vitae pabulum a primordio avidius degustarent. Undidem reor Matthaeum hoc per recapitulationem dixisse, praesertim cum non interposuerit more solito, tunc, aut deinde, vel certe post, seu aliquid hujusmodi continuationis gratia, sed simpliciter, Ambulans autem juxta mare Galilaeae. Verumtamen quid horum potissimum credatur, nihil fidei est discriminis, dum modis omnibus ita res gesta credatur, sicut Evangelium narrat. Mare autem Galilaeae propter vicinitatem ejusdem civitatis expressius appellatur, sicut hoc idemque mare alibi propter circumstantias terrarum, multis vocatur nominibus; videlicet lacus Genesareth, aut stagnum, seu Tiberiadis, vel lacus Salinarum. Vidit, inquit, duos fratres, quod satis dispensative, sicut in Veteri Testamento Moysen et Aaron vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
uocasse ut sequerentur eum: Longealiter iohannes edisserit quod post illud miracu¬
lum deaqua inuinum conuersa. descenderit ihs incapharnaum ac mater eius & fr̃s
atq discipuli: ibiq inquit manserunt non multisdieb Sedincestum sane
uid& utrũ neilli iam adhȩserant p&rus & andreas atq filii Zebedeiduo. ut ꝑ recapi¬
tulationẽ hicloquatur euangelista. quasi hocprius quam ad capharnaum des¬
cender& adhabitandum quo lib& pacto factum fuerit: Ansicdescendissecum eo
discipulieius capharnaumdicantur. quomodo & in chana galileȩ iamdiscipuli
uocati ã d nuptiascumeo leguntur. Non quod tuncͥdiscipuli fuerint quando
ꝓpter illud miraculum incum credidissedicuntur quod factum est. Sed discipu¬
li secundum iduocantur quod futurierant. Nam & ante aquam inchanagali¬
lex xp̃s deuenir& dicitur andreas p&rum adeum fratrem suum iohanne teste addu¬

Expanded text:
vocasse ut sequerentur eum; longe aliter Joannes edisserit, quod post 224 illud miracuvocasse ut sequerentur eum; longe aliter Joannes edisserit, quod post 224 illud miraculum de aqua in vinum conversa, descenderit Jesus in Capharnaum, ac mater ejus et fratres atque discipuli; ibique, inquit, manserunt non multis diebus . Sed incertum sane videtur, utrumne illi jam adhaeserant Petrus et Andreas, atque filii Zebedaei duo; ut per capitulationem hic loquatur Evangelista, quasi hoc, priusquam ad Capharnaum descenderet ad habitandum, quolibet pacto factum fuerit. An sic descendisse cum eo discipuli ejus Capharnaum dicantur, quomodo et in Cana Galilaeae jam discipuli vocari ad nuptias cum eo leguntur. Non quod tunc jam discipuli fuerint, quando propter illud miraculum in eum credidisse dicuntur, quod factum est; sed discipuli secundum id vocantur quod futuri erant. Nam et antequam in Cana Galilaeae Christus deveniret, dicitur Andreas Petrum ad eum fratrem suum, Joanne teste, addu
Abbreviated transcription (Latin):
ationem corum qui eredituri crant ad ꝓpinquasedictur. Quoenimfieri ꝓpii¬
quiuis generihuma nopossee: quam quod hocesedignatus est absq percato quod nos
ipsieramus : Uerbuminquit euangelistacaro factum est &habitaurt in nobis
Hocest quodnosipsieramus. factusest & habitauit unus nobiscum. Regnum
autemcaclorum iure ideo appellatur. quia ipscest illud regnum ꝑ quod & in
quo sci omnes incelestib ꝑ enniter regnaturi. iamhic perfidem cottidie in eius
corporecolliguntur: AMBULANSAUTEMIH̃S SECUSMARE
gabiloe uiditduos fris Srmonem quiuocatur petrus. et andream fratrem
eius mittentes r&cinmare Erant enimpiscatores. Et ait illis uenite
postine ficiamuos fieripiscatores hominum Hoc quippe ualde contarium
intercuangelistassonare uid&ur. quia quod matheus narrat quoduenerit & habi¬
tauerit in capharnaum maritimam. & postea discipulis piscantib eos denaue

Expanded text:
ationem eorum qui credituri erant appropinquasse dicitur. Quo enim fieri propinationem eorum qui credituri erant appropinquasse dicitur. Quo enim fieri propinquius generi humano posset, quam quod hoc esse dignatus est absque peccato, quod nos ipsi eramus? Verbum, inquit Evangelista, caro factum est, et habitavit in nobis . Hoc est, quod nos ipsi eramus factus est, et habitavit nobiscum. Regnum autem coelorum jure ideo appellatur, quia ipse est illud regnum per quod et in quo sancti omnes in coelestibus perenniter regnaturi, jam hic per fidem quotidie ejus corpore colliguntur. Ambulans autem Jesus secus mare Galilaeae vidit duos fratres, Simonem qui vocatur Petrus, et Andream fratrem ejus, mittentes rete in mari. Erant autem piscatores. Et ait illis: Venite post me, faciam vos fieri piscatores hominum. Hoc quippe valde contrarium inter evangelistas sonare videtur. Quia quod Matthaeus narrat quod venerit et habitaverit in Capharnaum maritima; et postea discipulis piscantibus eos de navi
Abbreviated transcription (Latin):
quod omnis scriptura uecentestamenti ponaliud quamuoxelamantisdĩ fut¬
Usfu dendem quicumq seripturasscas. autcestedoctoresearum obremperaonten uon
intendit raomitino poncossecldlam antem ineis insolesens moribus contem nt
Duoruam figuram segestart iohannes sciens. egouo xclamantis inquit quia quo¬
dammodo lezis & ꝓph&arum adimplaiofuit Lexergo & ꝓphee susgra diohian¬
nemo Iniohanncuero uoce somnium consummaptur. Atq deicepsuoce euacua¬
te solumuerbum quodonuerat intus ab ex ordiolegis & ꝓphelarum ꝑsesine dubie¬
tate rectepapitur : Siautem eadem saluator predicat qua e& io hannes in spũ
ꝓph&ie antepredixerat: oftendit seipsum ẽc cuiusse illeuocem fatebatur. &quẽ
omnisordo logis acꝓph&arũ currens usq adiohannem olim a sacculo uenturclni
puntiabat: S Poenitentiam in quitagite. adppinquauit enim regnume lorũ
Nognium qui ppecclorum hocloco euangelium recte accipitur dcutedto pbescil

Expanded text:
tura Veteris Testamenti non aliud quam vox clamantis fuit. Undidem quicunque Scripturas sanctas, aut certe doctores earum obtemperanter non intendit, omnino non eos, sed clamantem in eis, insolescens moribus contemnit. Quorum figuram se gestare Joannes sciens: Ego vox clamantis, inquit, quia quodammodo legis et prophetarum adimpletio fuit. Lex ergo et prophetae usque ad Joannem; in Joanne vero voces omnium consummantur, atque deinceps voce evacuata solum Verbum quod sonuerat intus ab exordio legis et prophetarum, per se sine dubietate recte percipitur. Si autem eadem Salvator praedicat quae et Joannes in spiritu prophetiae ante praedixerat, ostendit seipsum esse, cujus ille se vocem fatebatur, et quem omnis ordo legis ac prophetarum currens usque ad Joannem, olim a saeculo venturum nuntiabat. Poenitentiam, inquit, agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Regnum quippe coelorum hoc loco Evangelium recte accipitur, aut certe ipse s
Abbreviated transcription (Latin):
Sedtamen iohannes quan quam & inalis xp̃sclam auerit ex pruileno meritoruim
ppnoratem ucocis solus obtinuit. quatinus ꝑcum presens uer bũagroseena uicenac
longechiu alimnunturunt: Inter uocem quippe& uerbum ruhil mediume phan
Sedcontinuo utue esoniert uerbum presens ꝑcipituru Siequog ndet ioham¬

Expanded text:
Sed tamen Joannes, quanquam et in aliis Christus clamaverit, ex privilegio meritorum, Sed tamen Joannes, quanquam et in aliis Christus clamaverit, ex privilegio meritorum, proprietatem vocis solus obtinuit; quatenus per eum praesens verbum agnosceretur, quod longe diu alii nuntiarunt. Inter vocem quippe et verbum nihil medium esse potest, sed continuo ut vox sonuerit, verbum praesens percipitur. Sic quoque i
Abbreviated transcription (Latin):
mare iatelligitur. dequainsa lomonedicitur. Sapientu forisclamat in platos
urudtemsiam In summis excelsisq uertcibus superuias in medis semitis stans
urccaportascuitatis ut ubiq audiatur. & nullus insipientium deignorantia ex¬
usur  Inipsisquidem forb loquitur dicens. Oui aduosclamito. & uod
mo ad filios hominum. Quacnimirumu oxiohanneserat. in quosapientiadi
patris clamitan sdicebat. penitentiamagite ad ꝓpinquauit enĩ regnũ celorum
Situt aptius cl arescer& quodipscess& quidudum ꝑcumdamabat debut eadem sipse
in primordio praedicationissu aer& exere quacipse preconatus officio punti arat
quatinus ipscuocelarius psentteser& exopere. quiprius piohannemclamabit
inuoe Et sidiligenter at tendimus. ponsolum in eoxp̃s uerum &uam inonib
quiali quid abinitio diuiitus inspuatidixere: ipsidisapientia damor furt

Expanded text:
mare intelligatur, de qua in Salomone dicitur: Sapientia foris clamitat, in plateis mare intelligatur, de qua in Salomone dicitur: Sapientia foris clamitat, in plateis dat vocem suam . In summis excelsisque verticibus super vias, in mediis semitis stans juxta portas civitatis, ut ubique audiatur, et nullus insipientium de ignorantia excusetur. In ipsis quidem foribus loquitur dicens: O viri, ad vos clamito, et vox mea ad filios hominum. Quae nimirum vox Joannes erat, in quo Sapientia Dei Patris clamitans, dicebat: Poenitentiam agite, appropinquavit enim regnum coelorum. Et, ut apertius claresceret quod ipse esset qui dudum per eum clamabat, debuit eadem et ipse in primordio praedicationis suae retexere, quae ipse praeconatus officio nuntiarat; quatenus ipse voce clarius per se nitesceret ex opere, qui prius per Joannem clamabat in voce. Et, si diligenter attendimus, non solum in eo Christus, verum etiam in omnibus qui aliquid ab initio divinitus inspirati di
Abbreviated transcription (Latin):
in lucem. & pulchritudini decoris omnia reformantur EXINDEAUTẼ
coepit ihs p̃dicare & dicere penitentiamagite. ad ꝓpinquauit enĩ regnumcȩlorũ
Eademigitur iudex quam beneconfestim quae& preco ueritatis praedicat. ut osten¬
datur non alius quamqui in uoceipsius iohannis dudum sonuerat. Vndeidem
nisi egosum uoxillius quiin meclamat xp̃s. Quia & supseexterius ꝑuocem
sonuit. Intustamen uerbum xp̃s clamans fuit. Cuius nimirum claman¬
tisuox iohannes iureaccipitur. quando quidem organum sp̃ssc̃i foremonstrat᷑¬
percuus infpitationem uerbum quo dim principio era apu dam uoceiglus fidelib ast ici¬
pereunus inboneom a sgtiquam iohannes. Sedomniintus lleloq ucbitist quicũ
aaloquen dum mouebat : iocireo noninconuenienter uocem scipsus procestatur
Qlamanti utem scuocem potius quamloquentis fat&ur. ut incosapientia ila cla¬

Expanded text:
in lucem, et pulchritudini decoris omnia reformantur. Exinde autem in lucem, et pulchritudini decoris omnia reformantur. Exinde autem coepit Jesus praedicare et dicere: Poenitentia magite, appropinquavit enim regnum coelorum. Eadem igitur Judex, quam bene confestim, quae et praeco veritatis praedicat, ut ostendatur non alius quam qui in voce ipsius Joannis dudum sonuerat. Unde idem nisi: Ego sum vox illius qui in me clamat Christus? Quia, etsi ipse exterius per vocem sonuit, intus tamen verbum Christus clamans fuit. Cujus nimirum clamantis 222 vox Joannes jure accipitur: quandoquidem organum Spiritus sancti fore monstratper cujus inspirationem Verbum, quod in principio erat apud Deum, voce ipsius fidelibus reseratur. Non enim a se quidquam Joannes, sed omnia intus ille loquebatur qui eum ad loquendum movebat. Idcirco non inconvenienter vocem se ipsius protestatur; clamantis autem se vocem potius quam loquentis fatetur, ut in eo sapientia illa cla
Abbreviated transcription (Latin):
bris dñi suffragantegratia quantotiusꝑuenire. Ad hocenim relaxantur ut non
perueniant adueras tenebras quaealibi exteriores uocantur. Sed deinterioribus pec¬
catitenebris egressi. sintlux indño. Quippequiaten ebrepeccatorum. ponaliud
corpus quam mostem ꝑp&uam habere ꝓbantur. Et ideo interdum umbrȩuocantur
mortis. Quia sicut umbrȩnu quam fiunt si ne corpore. Itanecpeccata sinemor¬
te. Vndescriptumest. Anima quaepeccauerit. ipsamori &ur Qua propt̃
qui uult effugeremortem. Necesseest nullam in sehabeat inquantũ fasest mortis ubrã
Qua excausa desinat peccare & totus adhȩreatdõ. ut sit luxindño. Quia ꝓfecto
siluci inhȩserit. pullisobuoluitur tenebrispeccatorum. Sicut nec ubilux ista uisi¬
bilis est locus qualib& obfuscatur caligine. Sedomnia in melius con lustrata clarescupt

Expanded text:
nebris, Domini suffragante gratia, quantocius pervenire. Ad hoc enim relaxantur, ut non nebris, Domini suffragante gratia, quantocius pervenire. Ad hoc enim relaxantur, ut non perveniant ad veras tenebras, quae alibi exteriores vocantur, sed de interioribus peccati tenebris egressi, sint lux in Domino; quippe quia tenebrae peccatorum non aliud corpus quam mortem perpetuam habere probantur. Et ideo interdum umbrae vocantur mortis: quia sicut umbrae nunquam fiunt sine corpore, ita nec peccata sine morte. Unde scriptum est: Anima quae peccaverit, ipsa morietur . Quapropter qui vult effugere mortem, necesse est nullam in se habeat, in quantum fas est, umbram mortis. Qua ex causa desinat peccare, et totus adhaereat Deo, ut sit lux in Deo. Quia profecto si luci inhaeserit, nullis obvolvitur tenebris peccatorum; sicut nec ubi lux ista visibilis est, locus quilibet offuscatur caligine, sed omnia in melius collustrata clarescunt
Abbreviated transcription (Latin):
clementia. uthi primum releuarentur aiugo seruitutis peccati. qui primum
si cuthebre tradunt captiuatiabassyris ducti sunt interram hostilem exomns
populo iudacorum: Posteauero nonsolum duae tribus. Sed&reliquȩ
tiuitatem & intencbris uitioruuersabatur. Ipsemiserant edo prior lucem predican¬
ts uiderit saluatoris: Acdeinde disseminatumsit euangeliũ salutis in uniuer sas
gentes : Vnde & sequitur. habitantibus inquit intenebris &umbra mortis duno
ostaesteis. Intermortem autem &umbiamortis hocesseputauerunt quodmnors
eorum est quicumo peribus mortis ininfernomorte sepeliuntur deuicti. Umbra
uero mortis eorum quicumpeccant: Needum tamen deuita isti penitus expel¬
luntur: Seddiumo expectantur iudicio. ut in melius conuestantur. UNide
siuoluerint possuntagerepenitentiam. et adueram lucem ut deinceps non sint inte¬

Expanded text:
clementia, ut hi primum relevarentur a jugo servitutis peccati, qui primum, clementia, ut hi primum relevarentur a jugo servitutis peccati, qui primum, sicut Hebraei tradunt, captivati ab Assyriis ducti sunt in terram hostilem ex omni populi sustineret. Postea autem non solum duae tribus, sed et reliquae, tivitatem, et in tenebris vitiorum versabatur, ipse, miserante Deo, prior lucem praedicantis viderit Salvatoris; ac deinde disseminatum sit Evangelium salutis in universas gentes. Unde et sequitur: Habitantibus, inquit, in tenebris et umbra mortis lux orta est eis. Inter mortem autem et umbram mortis hoc esse putaverunt, quod mors eorum est qui cum operibus mortis in inferno morte sepeliuntur devicti. Umbra vero mortis eorum, qui cum peccant, necdum tamen de vita ista penitus expelluntur; sed divino exspectantur judicio, ut in melius convertantur. Unde, si voluerint, possunt agere poenitentiam, et ad veram lucem, ut deinceps non sint in te
Abbreviated transcription (Latin):
te trib nepthali. Alteradicitur circatrberiaden. & stagnum genessar intribu ⁊ abu¬
lon Sed inutrisq dnincommorasse. uicinitas earundem ciuitatum probat.
Hictamen propter figurameorum qui uocandierant exgentib recteilla quaegen¬
tium est memoratur. Nam & euangelista ea quaein primordio ꝓph&iȩ uersus
sunt pra&ermisit. Sicut & inmedio quoduiamaris in nouissimo ad grauatasit
dereliquit. Quianimirum illuc ꝑtinuit ex ꝓph&ia &iam iuxtim historiae
fundamenta iacere. hic uero tantum in sinuare quod exipsa historia ad¬
uentus dñi & initium predicationis eius luceclarius reser&ur populus in¬
quitquiambulabat intenebris. uidelic& in caligineerroris & cecitate ignorantiȩ.
uidit lucem praedicantis xp̃i Et non quamcumq lucem. Sed magnam illam
scilie& quacait in cuangeio egosumluxmundi. Et quam diser& adi praedicat᷑

Expanded text:
te tribus Nephtalim. Altera dicitur circa Tiberiadem et stagnum Genassar, in tribu Zabute tribus Nephtalim. Altera dicitur circa Tiberiadem et stagnum Genassar, in tribu Zabulon. Sed in utrisque Dominum commoratum esse, vicinitas earumdem civitatum probat. Hic tamen, propter figuram eorum qui vocandi erant ex gentibus, recte illa quae gentium est memoratur. Nam et Evangelista ea quae in primordio prophetiae versus sunt, praetermisit; sicut et in medio, quod via maris in novissimo aggravata sit, dereliquit. Quia nimirum illuc pertinuit ex prophetia etiam juxtim historiae fundamenta jacere; hic vero tantum insinuare, quod ex ipsa historia adventus Domini et initium praedicationis ejus luce clarius reseretur. Populus, inquit, qui ambulabat in tenebris videlicet et caligine erroris, et caecitate ignorantiae, vidit lucem praedicantis Christi. Et non quamcunque lucem, sed magnam illam scilicet, quae ait in Evangelio: Ego sum lux mundi. Et quam discreta Dei praedicatur
Abbreviated transcription (Latin):
eis Vnde & LXX hocloco dixere hoc primum bibe. uelociter fac
quia terra ⁊ abulon &terranepthalim primaxp̃iuid eremiracula. ut primȩ
biberent fidcipotionem. quae primȩuiderant miracula dnim facientem
Vndeiuxta hebraicum matheusponens hoctestimonium. primotempore inquit
alleuiata est terra ÷ abulon & terranepthalim onerepeccatorum. quia in regionib
harumduarum tribuum primumsaluator euangelium p̃dicauit. Unde&impsal¬
mo benedicitedo dño defontibus irł. Ibibeniamin adulescentulus. uidelic&
paulus apłs inmentis excessu. ex quo alibiait. siuem ente excedimusdõ
Drincipes ⁊ abulon & principes nepthalim. qui ain his tribub fuere uiculi ex
quib: sc̃iduces a postoliextitere. Et in nouissimo ad grauata est uiamaris trans
iordanengalileȩgentium Calileanamq gentium ideo dicitur. quiaduȩ fuis¬
sepbantur. Quarum una confinis acuicina est trriis. quaenunchicgentium
uocatur. ubi& salomon xx siquidem ciuitatesdonauit hrram regi trri insor¬

Expanded text:
inta hoc loco dixere: Hoc primum bibe, velociter fac. Quia terra Zabulon et terra Nephtalim prima Christi videre miracula, ut primae biberent fidei potionem, quae primae viderant miracula Dominum facientem. Unde, juxta Hebraicum, Matthaeus ponens hoc testimonium, primo tempore, inquit, alleviata est terra Zabulon et terra Nepthalim onere peccatorum, quia in regionibus harum duarum tribuum primum Salvator Evangelium praedicavit. Unde et in Psalmo: Benedicite Deo Domino, de fontibus Israel . Ibi Benjamin, adPaulus apostolus in mentis excessu. Ex quo alibi ait: Sine mente excedimus Deo . Principes Zabulon et principes Nephtalim, quia in his tribubus fuere viculi, ex quibus sancti duces Apostoli exstitere. Et in novissimo aggravata est via maris trans Jordanem Galilaeae gentium. Galilaea namque gentium ideo dicitur, quia duae fuisse probantur. Quarum una confinis ac vicina est Tyriis, quae nunc hic gentium vocatur, ubi et Salomon viginti civitates donavit Hyram regi Tyri in sor
Abbreviated transcription (Latin):
tauo idus quando nunccelebratur baptismiꝑfunetussit. &inde quod
idem iohannes premisit ductus est indesestum. Post cuius expl&ionem
temporis aliquantis interpositis diebus iam iohanne in carcere r&ruso secessit
ingalileam : et in deueniens habitauit in capharnaum maritimam
Ubicum coepissr miraculis coruscantib euangelium predicare. Adhuciohan¬
nes incarcere audicnsoperaxp̃i. misitdios dediscipulissuis. quibus respon¬
sumest quodiamustutes operarentur. et euangelium pauperib pre¬
dicar&eur  Quaenimirum predicatio a catholicis xp̃ĩdoctorib Rl maus
traditur inchoata Ex quoliqui do constat ponut quidam uolunt
postannũ: Sedinuno codemq & baptiiatum & ieiunasse. acdeinde spatio in¬
terposito predicarecocpisse. Coepitautemihs exinde postquamuenit
caphar naum predicare quodad ꝓpinquauerit cuangelium regni. ut adim plerẽ
quoddiciũerat per esaiamproph& amdicentem Terra ÷ abulon & terra pep

Expanded text:
 Idus, quando nunc celebratur, baptismo perfunctus sit; et inde, quod idem Joannes praemisit, ductus est in desertum. Post cujus expletionem temporis, aliquantis interpositis diebus, jam Joanne in carcere retruso, secessit in Galilaeam, et deinde veniens habitavit in Capharnaum maritimam. Ubi cum coepisset miraculis coruscantibus Evangelium praedicare, adhuc Joannes in carcere audiens opera Christi, misit duos de discipulis suis, quibus responsum est, quod jam virtutes operarentur, et Evangelium pauperibus praedicaretur. Quae nimirum praedicatio a catholicis Christi doctoribus Kalendis Maiis traditur inchoata. Ex quo liquido constat, non, ut quidam volunt, post annum, sed in uno eodemque, et baptizatum et jejunasse, ac deinde spatio interposito praedicare coepisse. Coepit autem Jesus exinde postquam venit Capharnaum, praedicare quod appropinquaverit Evangelium regni, ut adimpleretur quod dictum erat
Abbreviated transcription (Latin):
explanarecupimus. Si quidem nequ& ragica pi&ate permulcemus lectorem
aut comicorum sagmate onerarecupimus. Sed quod in eisdem diuinitus
redol&. simplici eloquio iuxta capacitatem ingenii reseramus.
Vndequorun damnostrorum & silibeant illa maronis quodperarmauistutẽ
uelit significare. et peruirum sapientiam sicq c&era quae secuntur. magis
tamen placeredebent ista quaenunc tractare disponimus. ubiuistus in exsupe¬
rabilis & sapientia dipatris. ut militiam xp̃ianorum contra aereces potestates
instaurar&. primus ilico defontebaptismi adheremum quasidux exerci¬
tus pugnaturus aduenit

Expanded text:
explanare cupimus. Siquidem neque tragica pietate permulcemus lectorem, explanare cupimus. Siquidem neque tragica pietate permulcemus lectorem, aut comicorum sagmate onerare cupimus; sed quod in eisdem divinitus redolet, simplici eloquio juxta capacitatem ingenii reseramus. Unde quibusdam nostrorum, etsi libeant illa Maronis, quod per arma virtutem velit significare, et per virum sapientiam, sicque caetera quae sequuntur; magis tamen placere debent ista quae nunc tractare disponimus; ubi virtus inexsuperabilis, et sapientia Dei Patris, ut militiam Christianorum contra aereas potestates instauraret, primum illico de fonte baptismi ad eremum, 195 quasi dux exercitus praeliaturus advenit
Abbreviated transcription (Latin):
excitare. Quorum in efficacem laboris studium nemoquiambigat.
ubidere agitur quae profecto car& fructu. & sine premio inuenitur
Quilic& achademicum r&horem perhanc inanem uanitatis eloquentiã.
usq aduitalis gramma circuli extulerint. & dormientem scipionẽ
caeliciuem effecerint. tamen omniahaec anilibus ordiuntur fabulis.
quam aliqua ueritate fulciantur. Qua propter moneo lectorem.
diuinarum scripturarum eloquiis magis operam dare. quodiam supra
satis per suasum iri exozi. & Non obex guitatem ueritatem legendo
fastidiat. Sed ꝑsonam propter ueritatem sibi commendatam accipiat. eandẽq
ueritatem intelligentiae. non propter aliud quam propter seipsam deuotus
legat. Nosenim non armauirumq maronis grecas aperante fabularum
salsura tractamus. Sed defonte sp̃ssc̃ĩ catholicorum patrum sensus rimant
xp̃ocooperante quod indiuinis litteris intelligimus. Nostrorum auribus

Expanded text:
excitare. Quorum inefficax laboris studium, nemo qui ambigat, excitare. Quorum inefficax laboris studium, nemo qui ambigat, ubi de re agitur quae profecto caret fructu, et sine praemio invenitur. Qui licet Academicum rhetorem per hanc inanem vanitatis eloquentiam usque ad vitalis gramma circuli extulerint, et dormientem Scipionem coeli civem effecerint, tamen omnia haec anilibus ordiuntur fabulis quam aliqua veritate fulciantur. Quapropter moneo lectorem, divinarum Scripturarum eloquiis magis operam dare, quod jam supra satis persuasum exegi, et non ob exiguitatem personae veritatem legendo fastidiat, sed personam propter veritatem sibi commendatam accipiat, eamdemque veritatem intelligentiae non propter aliud quam propter seipsam devotus legat. Nos enim non Arma virumque Maronis, Graeca saporante fabularum salsura tractamus; sed de fonte Spiritus sancti catholicorum Patrum sensus rimantes, Christo cooperante, quod in divinis litteris intelligimus, nostrorum auribus
Abbreviated transcription (Latin):
litterarum amatores. nimium sinepudore desuorum se pre¬
ceptorum iactitaredoetrinis. etelo quentiam eorum sine sa¬
pientia docendo cum protulerint ostentare. In quorum sanedoctri¬
nis: quidam nostrorum qui a nonqueunt satis intellegere. uarioserdi¬
uersos requirunt expositores. ut adeorum luculenta pefandarum
rerum mendacia intelligendo ualeant peruenire. Et sieorum poli¬
tasit uanitatiseloquentia quorum secupiunt inseruire doctrinis. ta¬
men frequenter illorum expositorum satis incultus est sermo. & rusti¬
citati uicinus. Quiquamuis plenisint sordibus uitiorum. propter
necessitatem quoq intelligendi Nondicopaginam. sedneq syllaba
preter mittunt. quam non enucleatius discutiant. sum macum ui¬
gilantia aclabore. Undemiror satis quid diuina eloquia quorundã
moribus offenderunt. quod nonuelint mrsticadĩ sacramenta eadiligen¬
taper scrutari. quatragoediarum nenias & po&̧arum figmenta sudantes
cupiunt inuestigare labore. & super teatraliamimorum plausus hominũ

Expanded text:
litterarum amatores, nimium sine pudore suorum se praeceptorum jactitare doctrinis, et eloquentiam eorum sine sapientia docendo sum protulerint ostentare. In quorum sane doctrinis quidam nostrorum, quia non queunt satis intelligere, 194 varios et diversos requirunt expositores, ut ad eorum luculenta nefandarum rerum mendacia intelligendo valeant pervenire. Etsi eorum polita sit vanitatis eloquentia, quorum se cupiunt inservire doctrinis; tamen frequenter illorum expositorum satis incultus est sermo, et rusticitati vicinus. Qui quamvis pleni sint sordibus vitiorum, propter necessitatem quoque intelligendi, non dico paginam, sed neque syllabam praetermittunt, quam non enucleatius discutiant summa cum vigilantia ac labore. Unde miror satis quid divina eloquia quorumdam mores offenderunt, quod non velint mystica Dei sacramenta ea diligentia perscrutari, qua tragoediarum naenias et poetarum figmenta sudantes cupiunt investigare labore, et si per theatralia mimorum plausus hominum
Abbreviated transcription (Latin):
UM SACREPROFESSIONIS
oboedientia coram fratribus euangeliũ uti consuetcu¬
dinis est diebus sollemnibus. licet inelimatoloquendi
genere exhortandi magis gratia quã docenditracta¬
retur. Coeperunt Non nulli eorũ religione feruentes
instantid euotione frequenter exposcere. Necsi ad possem intendentes beati
mathei euangelistae textũ narrationis per ordinẽ explicarẽ. ut fluentatoti¬
usdoctrinaelitteris contradita ad plurimos uberius emanaret. Qui mox
memet ipsũ ingressus. posui nouo tactus affatu maculosam fragilitatis uitã
coram oculis. quibus essem criminibus obuolutus. Et coepidu mosi pectoris
ingenium quod largitoris inme presciterat indulgentiadisquirere. profun¬
ditatemq tantimesterii perscrutari. Si forte uirtus diuina siccam uellec
fontedoctrinarumrigari pectoris rupem. et mei laborisstilo. scõrum
patrum sensus unitatis eloquiolegentibus coaptari. Itasane ut nec elo

Expanded text:
um sacrae professionis obedientia, coram fratribus Evangelium, uti consuetudinis est, diebus solemnibus, licetine limato loquendi genere, exhortandi magis gratia quam docendi, tractaretur, coeperunt nonnulli eorum religione ferventes instanti devotione frequenter exposcere nec si possem intendentes beati Matthaei evangelistae textum narrationis per ordinem explicarem, ut fluenta totius doctrinae litteris contradicta ad plurimos uberius emanarent. Qui mox, memetipsum ingressus, posui, novo tactus affatu, maculosam fragilitatis vitam coram oculis, quibus essem criminibus obvolutus. Et coepi dumosi pectoris ingenium, quod largitoris in me praestiterat indulgentia, disquirere, profunditatemque tanti mysterii perscrutari; si forte virtus divina siccam vellet fonte doctrinarum rigare pectoris rupem, et mei laboris stylo sanctorum Patrum sensus unitatis eloquio legentibus coaptare. Ita sane ut nec elo
Abbreviated transcription (Latin):
onem irent. Sciat nãque prudens lector. quia in his quaemodo deduorum
uirorum distinctione nominis diximus. ueritatẽ historiac secuti sumus. ut
alterum in finc prioris thesserescȩdecadis. alterum in principio sequentis.
quatinus utraq quater deno compleretnumero poneremus. Sexcundum

Expanded text:
onem irent. Sciat namque prudens lector quia in his quae modo de duorum onem irent. Sciat namque prudens lector quia in his quae modo de duorum virorum distinctione nominis diximus, veritatem historiae secuti sumus; ut alterum in fine prioris tesserescaedecadis, alterum in principio sequentis, quatenus utramque quaterdeno compleret numero, poneremus. Secundum
Abbreviated transcription (Latin):
Neportẽ autemiosiac quietipi inerechielis commemoratur exordio. Quorum
alter ioachim ꝓ.R. et .M. alter uero ꝑ .x. et .p. scribitur. Apud grecos autẽ
cedatinos hoc confusumest nomen. itaut ab aliquibus corum unus idemq in
duorũ prophetanim principiis habeatur. Ioachim aute patrẽ iechoniac. iecho
uentor qui contradicat. Si ueisconomineolim uocatussitipse. Et tameꝵ
modo inscriptura diuinat accatur. siue solus cuangelista eundem hocid eonun: bi¬
cupat nomine. quia iechonias int̾p̃tatur p̃paratiodñĩ. Preparationamque
Idcoritedicitur. quiahunc. sicut et filiũ eius iechoniam dñs olim prȩparauerat
ad trans migrandũ. Undesicut iam supradiximus iosias non intransmigratio¬
ne sed ad transmi grandum eos dicitur generasse. Utiq quasi ad hocnat icẽdicant᷑.
quia cosdñs prosuis acpopuli peccatis captiuandos praescierat. ut in trans migrati¬

Expanded text:
nepotem autem Josiae, qui et ipse in Ezechielis commemoratur exordio. Quorum nepotem autem Josiae, qui et ipse in Ezechielis commemoratur exordio. Quorum alter Joachim per κ et μ alter vero per χ et ν scribitur. Apud Graecos autem et Latinos hoc confusum est nomen, ita ut ab aliquibus eorum unus idemque in duorum prophetarum principiis habeatur. Joachim autem patrem Jechoniae, Jechonventor qui contradicat: sive isto nomine olim vocatus sit ipse, et tamen modo in Scriptura divina taceatur: sive solus evangelista eumdem hoc ideo nuncupat nomine, quia Jechonias interpretatur praeparatio Domini. Praeparatio namque ideo recte dicitur, quia hunc sicut et filium ejus Jechoniam, Dominus olim praeparaverat ad transmigrandum. Unde, sicut jam supra diximus, Josias non transmigratione, sed ad transmigrandum, eos dicitur generasse. Utique quasi ad hoc nati esse dicantur, qui eos Dominus pro suis ac populi peccatis captivandos 56 praescierat, ut in transmigrati
Abbreviated transcription (Latin):
adduxit. ut quorũ erat ut dixi par impictas. fieret simul parpoena. et ab
euangelista communis infelicitatis eorũ memoria. Illud sane rectequȩritur
quareiechoniam dixerit matheus et fratrescius alosiagenitos. cũ iechonias
quietio achin nonfilius sed nepos iosiȩ fuisse mani feste probatur. Idest
filius ioachim. sicut in toto ueteris testamenti texto declaratur. Acdeinde
quod si in fine secunde thessares cedecadis iechoniam ponimus intertianon
erunt quattuor decim sed tredecim tantũ inueniuntur. Restatergo ut ie¬
choniam priorem quẽ alosia dicitgenitum. sciamus ipsum eẽ ioachim pa¬
trem iechoniae filiũ iosiae. qui indanihelis principio scribitur. Secundũ
ueroiechoniam que posttransinigrationẽ eu angelistascribit genuisse
salathicl intellegamus ipsũcẽ ioachip filiũ ioachim hocest prioris iechoniac.

Expanded text:
adduxit: ut quorum erat, ut dixi, par impietas, fieret simul par poena, et ab adduxit: ut quorum erat, ut dixi, par impietas, fieret simul par poena, et ab evangelista communis infelicitatis eorum memoria. Illud sane recte quaeritur, quare Jechoniam dixerit Matthaeus, et fratres ejus a Josia genitos, cum Jechonias, qui et Joachim, non filius sed nepos Josiae fuisse manifeste probetur, id est, filius Joachim, sicut in toto Veteris Testamenti textu declaratur. Ac deinde quod si in fine secundae tessarescaedecadis Jechoniam ponimus, in tertia non erunt quatuordecim, sed tredecim tantum inveniuntur. Restat ergo ut Jechoniam priorem, quem a Josia dicit genitum, sciamus ipsum esse Joachim patrem Jechoniae, filium Josiae, qui in Danielis principio scribitur: secundum vero Jechoniam, quem post transmigrationem Evangelista scribit genuisse Salathiel, intelligamus ipsum esse Joachim filium Joachim, hoc est prioris Jechoniae,
Abbreviated transcription (Latin):
ponit. ut quorũ erat communis impietas. et coequalis in famia. fiere simul
una supplicii Etmiseriarũ memoria. Etenim uulnerato iosia inbello con¬
tra nechao regem aegypti atq defuncto. ioachar filius qui et sellum successit in
regnum. Et regnauit tribus mensibus inhieru salẽ. deindeetest translatus in
aegrptum. Et constituit proco rex aegypti fratremeius elȩachim regem. qui al¬
tero nomine ioachim uocatur. Quem postundecimannos nabugodonosor rex
uinctũ catenis perduxit in babrlonem. Et regnauit ioachin filius cius proco
qui et iechoniasest appellatus. Regnauit autem et ipsetribus mensibus. quem
postea mittens nabugo donosor uinctũ adduxit inbabrlonem. Et constrtuit
sedechiam patruum eius filiũ iosiȩ fratrẽ uidelicet ioachim proco. Quẽ et
ipsumpostea idem rex cȩcauit. Et in cauea uelutbestiam clausũ in baby lonem

Expanded text:
ponit, ut quorum erat communis impietas, et coaequalis infamia, fieret simul ponit, ut quorum erat communis impietas, et coaequalis infamia, fieret simul una supplicii sui et miseriarum memoria. Etenim, vulnerato Josia in bello contra Nechao regem Aegypti, atque defuncto, Joachaz filius, qui et Sellum, successit in regnum, et regnavit tribus mensibus in Hierusalem, deinde est translatus in Aegyptum. Et constituit pro eo rex Aegypti fratrem ejus Eliachim regem, qui altero 55 nomine Joachim vocatur. Quem post undecim annos Nabuchodonosor rex vinctum catenis perduxit in Babylonem: et regnavit Joachim filius ejus pro eo, qui et Jechonias est appellatus. Regnavit autem et ipse tribus mensibus: quem postea mittens Nabuchodonosor vinctum, abduxit in Babylonem, et constituit Sedechiam patruum ejus filium Josiae, fratrem videlicet Joachim, pro eo. Quem et ipsum postea idem rex caecavit, et in cavea veluti bestiam clausum, in Babylonem
Abbreviated transcription (Latin):
sermodiuinus narrat tam subito consolatur. Undeet nosergo credamus
quẽ posctantas patrũ promissiones laetisuscepimus. at queeo ducente per
ipsam successionis lincam usquead ipsum firmi perueni amus. ETECHIAS
MANΛSSES QUIPPEGENUITAMoꝵ. Amonautẽ iosiam Iosias
uero genuit iechoniã et fratres eius intrans migrationẽbabylonis. Iosias
isteest rex iustissimus. qui antequã n asceretur proprio ex nomine. quia
futuruserat perprophetam sp̃sscĩ ese promissus. sedtam̃ eius iuscitia ponin
uenitur in filiis. quos intrans migrationẽbabrlonis genuis sedicitur . Nonq̃d iosias
intransmigratione filiossuos genuerit. quinusquam legitur transinigratus. sed
quia non sunt secutieũ filiieius dicuntur quasi ex predestinationedĩ geniti ad
trans inigrandũ. Non inquã intrans migratione. sed ad trans migrationem.
idẽ. utiq ad transmigrandum. Iechoniã autẽ et fratrescius. id circosi mul

Expanded text:
sermo divinus narrat, tam subito consolatur. Unde et nos ergo credamus, sermo divinus narrat, tam subito consolatur. Unde et nos ergo credamus, quem post tantas Patrum promissiones laeti suscepimus, atque, eo ducente, per ipsam successionis lineam, usque ad ipsum firmi perveniamus. Manasses Amon. Amon autem Josiam. Josias vero genuit Jechoniam et fratres ejus in transmigratione Babylonis. Josias iste est rex justissimus, qui, antequam nasceretur, proprio ex nomine quia futurus erat per prophetiam Spiritus sancti est promissus. Sed tamen ejus justitia non venitur in filiis quos in transmigratione Babylonis genuisse dicitur. Non quod Josias in transmigratione filios suos genuerit, qui nusquam legitur transmigratus; sed quia non sunt secuti eum filii ejus, dicuntur quasi ex praedestinatione Dei geniti ad transmigrandum. Non, inquam, in transmigratione, sed ad transmigrationem, id est, utique ad transmigrandum. Jechoniam autem et fratres ejus idcirco simul
Abbreviated transcription (Latin):
tionem fideicius. et datspatium generandi. Etiam in quomistica futurorum
sacramenta monstrentur. Undeecposttertiũ annũ conaesseuitae manasses
perquem origo xp̃i diccretur. quia postmortem patris duodennis legitur
regnasse. Ex quofit ut quic quid antea fuerat desperatum. hoccotũ quamuis
malus fuerit persuccessionẽ patris postea in eosit reparatum. Ergo is teomnis
erat fletus. qui a desperabat xpm̃ desuo seminen asciturum. quẽ multis di ora¬
culis nouerat repromissum. et corãpositus plurimis esalae uerbis cotadiae au¬
dierat prophetatum. Seducrius loquar. credebathic et dubitabat. Ideoq sic
amarissime flebat. Elebatigitur qui adictũ ei fuerat cũ eẽt sineliberis. dispone
domuituae quiamorieristu etnonuiues. credebat autẽ. quia qui promise¬
rat non mentitur ds̃. Seduicit fides timorẽ. Id ciixo subspeuitae sicut

Expanded text:
tionem fidei ejus, et dat spatium generandi etiam in quo mystica futurorum tionem fidei ejus, et dat spatium generandi etiam in quo mystica futurorum sacramenta monstrentur. Unde et post tertium annum concessae vitae Manasses nascitur, per quem origo Christi duceretur, quia post mortem patris duodennis legitur regnasse. Ex quo fit ut quidquid antea fuerat desperatum, hoc totum quamvis malus fuerit, per successionem patris, postea in eo sit reparatum. Ergo iste omnis erat fletus, quia desperabat Christum de suo semine nasciturum, quem multis Dei oraculis noverat repromissum, et coram positus plurimis Isaiae verbis quotidie audierat prophetatum. Sed, ut verius loquar, credebat hic, et dubitabat, ideoque sic amarissime flebat. Flebat igitur, quia dictum ei fuerat, cum esset sine liberis, Dispone domui tuae, quia morieris tu et non vives; credebat autem, quia qui promiserat non mentitur, Deus. Sed vicit fides timorem. Idcirco sub spe vitae, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
iux ta successionẽ carnis illũ. quẽ ipse et multi alii quam plurimi uentu iũ
desiderabant. Und eidem inter lam̃ta dolorissui aiebatdicens. Quaesiui
residuũ annorũ meorum. Dixi nonuidebod nm̃ dm̃ interrauiuentium.
tium. Dequaetalibi scriptũ est. placehodnõ in regioneuiuentiũ. hoc aut c̃estom¬
ne quod hic metuit ciechias. Nesalutaredi. idẽ ihm̃ ductus ad inferos nequaquã
mereatur aspicere. hincest quod sequitur itadicens. Non aspiciã hominẽ ultra
ethabitatorem: Ti metergo satis nenon uideatdnm̃ interrauiuentium. Noge¬
neratio illius subito instar taber naculi dissoluatur. Neintelȩsimilitudinẽ in
ipsolucis ex ordio praccidatur.: et nequaquã deseminceius xp̃s oriatur
Sedmi scricorsdñs cito flectitur ad elementiã. prouocatur admiscricordiam. et
inmutat ili cosententiam. quã secundũ prȩscientiam promulgarat ad proba¬

Expanded text:
juxta successionem carnis illum quem ipse et multi alii quamplurimi venturum juxta successionem carnis illum quem ipse et multi alii quamplurimi venturum desiderabant. Unde idem inter lamenta doloris sui aiebat, dicens: Quaesivi residuum annorum meorum, dixi, non videbo Dominum Deum in terra viventium .tium. De qua et alibi scriptum est: Placebo Domino in regione viventium . Hoc autem est omne quod hic metuit Ezechias, ne salutare Dei, id est Jesum, ductus ad inferos nequaquam mereatur aspicere. Hinc est quod sequitur, ita dicens: Non aspiciam hominem ultra et habitatorem. Timet ergo satis ne non videat Dominum in terra viventium, ne generatio illius subito instar tabernaculi dissolvatur, ne in telae similitudinem in ipso lucis exordio praecidatur, et nequaquam de semine ejus Christus oriatur. Sed misericors Dominus cito flectitur 54 ad clementiam, provocatur ad misericordiam. Et immutat illico sententiam, quam secundum praescientiam promulgarat ad proba
Abbreviated transcription (Latin):
cũ adhuceet̃ sindiberis. quia audierat amõperprophetam. dispone do¬
muituae quiamorieristu & non uiues conuersus ad parietem ilico dixisse
fercur. Obsecrod ñe memento quȩso. quomodo ambulaucrim coramte
inueritate et corde perfecto. Et quod bonumest in oculistuis fecerim.
Eleuititaq crechias fletuimagno. Fleuit autẽ non propterplurimos in¬
quamuitȩ annos. qui a omnino nouerat. idcirco placuisse dõsalomonem
quod annos uitae nom petierit ampliores. sedhinc prorsus itunis. fleuit
fletumagno. propter promissionẽ dñi addauid quã uidebat tunc in sua
morte penitus perituram. Eoenim tẽpoie crechias filios non habebat.
unde et amariter flebat. Nepropter eũ lucerna diu patrib: repromissa ex¬
tinguerctur. antequã plenitudo tẽporis aduenii&. Procestonamque
sciebat sededauid stirpe generatũ. perquem nimiiũ uenire oportebat

Expanded text:
cum adhuc esset sine liberis, quia audierat a Domino per Prophetam: Dispone docum adhuc esset sine liberis, quia audierat a Domino per Prophetam: Dispone domui tuae, quia morieris tu et non vives , conversus ad parietem illico dixisse fertur: Obsecro, Domine, memento, quaeso, quomodo ambulaverim coram te in veritate et corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis fecerim. Flevit itaque Ezechias fletu magno. Flevit autem non propter plurimos, inquam, vitae annos, quia omnino noverat idcirco placuisse Deo Salomonem quod annos vitae non petierit ampliores; sed hinc prorsus iturus flevit fletu magno, propter promissionem Domini ad David, quam videbat tunc in sua morte penitus perituram. Eo enim tempore Ezechias filios non habebat. Unde et amariter flebat, ne propter eum lucerna diu patribus repromissa exstingueretur, antequam plenitudo temporis adveniret. Pro certo namque sciebat se de David stirpe generatum, per quem nimirum venire oportebat
Abbreviated transcription (Latin):
Et adhuc miseri iudei procȩcitatesua suis cottidic peccatorum tenebris
obscurantur. OLIASAUTẼ QUIETATARIAS GENUIT IO¬
ATHAN. IOATHAN UEROGEXUITACHAT. ACHAT¬
s Autem erechiam. Sub quibus ergo quattuor regibus esuias propheta.
Nontam prophetiam dexp̃o quod dedomodauid futurus esset contexuit quã
euangelium omnibus prȩdicauit. Undecum ad achaz quia idola colebit
diceret. petetibi signum adõ decelo siuede profundo inferni. Et illenolens
diceret. Non petam et non temptabodnm̃. uersus adomnẽ domũ dauid
aiebut dicens: Auditeitaq domusdauid. Nũquid paruest uobis molestos
esschominibus. quia molestiestis et dõmeo. proptercainquit ipsed ñs da
bituobis signũ. Ecceuirgo concipiet et pariet filiũ. Etuocabunt nom eneius
emmanuhel : Atq ad extremũ. Nisi credideritis inquit non intelligetis.
quod testimoniũ suo in locodõ annuente tractabimus. Ceterum erechias

Expanded text:
et adhuc miseri Judaei pro caecitate sua suis quotidie peccatorum tenebris et adhuc miseri Judaei pro caecitate sua suis quotidie peccatorum tenebris obscurantur. Ozias autem, qui et Azarias, genuit Joathan. Joathan vero genuit Achaz. Achaz autem Ezechiam. Sub quibus ergo quatuor regibus Isaias propheta, non tam prophetiam de Christo, quod de domo 53 David futurus esset contexuit, quam Evangelium omnibus praedicavit. Unde cum ad Achaz, quia idola colebat, diceret: Pete tibi signum a Deo de coelo, sive de profundo inferni . Et ille nolens diceret: Non petam, et non tentabo Dominum , versus ad omnem domum David aiebat, dicens: Audite utique domus David. Nunquid parum est vobis molestos esse hominibus, concipiet et pariet filium, et vocabunt nomen ejus Emmanuel . Atque ad extremum: Nisi credideritis, inquit, non intelligetis. Quod testimonium suo in loco Deo annuente tractabimus. Caeterum Ezechias