comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
¶Ds qui fecit mundũ ⁊ om̃ia quȩ in eo
sunt: hic cęli ⁊ terrȩ cũ sit dñs: non
in manu factis tẽplis inhabitat: icet̾a.
Ordo oiligenter apłicȩ disputationis est
intuenous : qͥ ita apd̃ gentiles tractatꝰ
seriem format. ut primo unum om̃
auctorem mundi om̃iũq subsistenti¬
ũ esse doceat. in qͦ uiuimꝰ. ⁊ mouemur.
⁊ sumꝰ. cuius ⁊ genus sumꝰ: ⁊ non
solum propt̾ munera lucis ⁊ uitȩ. ue¬
rum &̃ ꝓpt̾ cognationẽ quandã gene¬
ris diligendũ ostendat: deinde opini¬
onem illam quȩ ẽ de ydolis aperta
ratione deuincat. qd̾ totius mundi
conditor ⁊ dñs. tẽplis non possit in¬
cludi saxeis. qd̾ om̃is beneficii largi-¬
tor. sanguine ñ egeat uictimarum:
qd̃ hominũ deniq creator & guberna-¬
tor om̃iũ. ñ possit hominis manu cre-¬
ari: qd̃ postremo d̾s ad cuius homo
factus est imaginẽ. ñ debeat metallis
estimari similis: erroris remediũ do¬

Expanded text:
Deus qui fecit mundum, et omnia quae in eo Deus qui fecit mundum, et omnia quae in eo sunt, hic coeli et terrae cum sit Dominus, non in manufactis templis habitat, et caetera. Ordo diligenter apostolicae disputationis est intuendus, qua ita apud gentiles tractatus seriem format, ut primum unum Deum auctorem mundi omniumque esse doceat, in quo vivimus, et movemur, et sumus, cujus et genus sumus, ut non solum propter munera lucis et vitae, verum etiam propter cognationem quamdam generis diligendum ostendat, deinde opinionem illam quae est de idolis, aperta ratione devincat, quod totius mundi conditor et Dominus templis non possit includi saxeis, quod omnis beneficii largitor sanguine non egeat victimarum, quod hominum denique creator et gubernator omnium non possit hominis manu creari, quod postremo Deus, ad cujus homo factus est imaginem, non debeat metallis existimari similis, erroris remedium do
Abbreviated transcription (Latin):
Animȩ nobilitatẽ dicit: qua uerbo audi¬
endo scrutandoq institerant. Quidam
autẽ epicurei. ⁊ stoici phylosophi: disse¬
rebant cũ eo. Cpicurei preceptoris sui
tarditat̃e secuti. felicitatem hominis in
sola corꝑis uoluptate: stoici uͦ in sola a¬
nimi uirtute posuerunt. Qui inter se
quidem dissidentes. apłm tam̃ unani¬
miter impugnant: eo qd̾ hominẽ sicut
ex anima ⁊ corꝑe subsistere. ita in utroq
doceret beatũ esse debere. Sed hoc nec
tempore presenti. nec uirtute huma
uerbius hic dicere: Recte seminiuer¬
men est u̾bum d̾i. Iipse paulus dicit.¬
ar̃a in qua scriptũ erat: ignoto dõ. Notꝰ
in iudea d̾s : sed non receptus. Ignotus
in achaia d̾s: quauis ꝑ multa quesitꝰ.
& id̾o qui ignorat ignorabitur: qui pre¬
uaricator ẽ dãpnabit᷑. Neutri immu¬
nes a culpa: sed ex cusabiliores qͥ fidẽ
non obtulere xp̃o quẽ nesciebant. quã
qui manus intulere xp̾o quẽ sciebaÑ.

Expanded text:
Animae nobilitatem dicit, qua verbo audiAnimae nobilitatem dicit, qua verbo audiendo scrutandoque instituerant. Quidam autem Epicurei et Stoici philosophi, disserebant cum eo. Epicurei praeceptoris sui tarditatem secuti, felicitatem hominis in sola corporis voluptate, Stoici vero in sola animi virtute posuerunt. Qui inter se quidem dissidentes, Apostolum tamen unanimiter impugnant, eo quod hominem sicut ex anima et corpore subsistere, ita in utroque doceret beatum esse debere; sed hoc nec tempore praesenti, nec virtute humanvult seminiverbius hic dicere? Recte seminivermen est verbum Dei. Et ipse Paulus aram, in qua scriptum erat: Ignoto Deo. Notus in Judaea Deus, sed non receptus. Ignotus in Achaia Deus, quamvis per multa quaesitus. Et ideo qui ignorat ignorabitur, qui praevaricatur damnabitur. Neutri immunes a culpa, sed excusabiliores, qui fidem non obtulere Christo, quem nesciebant, quam qui manus intulere Christo, quem sciebant.
Abbreviated transcription (Latin):
gaudiũ existimat. cũ intẽptationes
uarias inciderit. libenterq głatur
in infirmitatib suis. ut inhabitet in
eo uirtus xp̾i: hic ꝓfecto cũ paulo ce
sila. inter carceris tenebras hymni¬
zat. ⁊ cũ psalmista dño decantat. Lu es
mͥ refugiũ a pressura quȩ circũdedit
me: exultatio mea. Lauit plagas eoꝵ:
⁊ baptitatus ẽ ipse. Pulchra rerũ uari
gere oporteret: ⁊ hec eadẽ passio ac re¬
surrectio. ad nullũ aliũ qũã ad iħm
natarenũ ꝑtineret. Erant eni
quidam udȩoꝵ sicut ⁊ hodie sunt ita
perfidi: ut cũ xp̾i passionẽ ac resurrec¬
tionẽ scripturis insertã negare non
possint. hȩc tam̃ ad ihm pertinere om¬
docebat. Et de colentibꝰ gentilibusq mul¬
titudo magna. Io est ⁊ de his qui genti-¬
lem ritũ in iudaismũ muttiuerant. ce
dehis qui om̃ino gentiles permanserañ.
multi ad xp̃m confluebant. Hi autem
erant nobiliores eoꝵ: qͥ sunt thessalonicȩ.

Expanded text:
gaudium existimat, cum in tentationes gaudium existimat, cum in tentationes varias inciderit , libenterque gloriatur in infirmitatibus suis, ut inhabitet in eo virtus Christi , hic profecto cum Paulo et Sila inter carceris tenebras hymnizat, et cum Psalmista Domino decantat: Tu es mihi refugium a pressura, quae circumdedit me, exsultatio mea Lavit plagas eorum, et baptizatus est ipse. Pulchra rerum variegere oporteret, et haec eadem passio ac resurrectio ad nullum alium, quam ad Jesum Nazarenum pertineret. Erant enim quidam Judaeorum, sicut et hodie sunt, ita perfidi, ut cum Christi passionem ac resurrectionem Scripturis insertam negare non possint, haec tamen ad Jesum pertinere omdocebat. Et de colentibus, gentilibusque multitudo magna; id est et de iis, qui gentilem ritum Judaismo mutaverant, et de iis, qui omnino gentiles permanserant, multi ad Christum confluebant. Hi autem erant nobiliores eorum qui sunt Thessalonicae.
Abbreviated transcription (Latin):
Barieum qͥ fidei impugnator erat: ⁊ aitis
in firmitate ⁊ ocłoꝵ amissione cecauit:
harc uͦ quȩ peruersa licet mente. uera
tam̃ loquebatur: arte solummͦ nefaria
priuare curauit. Quia eiũ indignum
erat ut uerbũ ȩuangłii sp̃s ĩmundus
aniuintiaret: abscedere hunc ⁊ silere
precepit: qr demonia cũ tremore debenł
dñm confiteri. ñ autẽ laudare cũ gau¬
dio. Et annuntiant morem que non
licet nobis suscipere. neq facere: cum
simus romani. De fide ih̾u xp̃i dicunt:
in cuiꝰ nomine phitonis sp̃s exierat. Iã
enim decreuerant romani. nequis deus
esset acceptus: nisi a senatu probatus.
Media aitt̃ẽ nocte paulus ⁊ silas adorantes
dm̃. hymu̾u dicebant: ⁊ cetera. Deuocio
simul apłici pectoris ⁊ uirtus exprimit᷑
orationis. cũ ⁊ illi hymnos in imo car¬
cusserit. ⁊ aperuerit ostia: atq ipsas
postremo uincłatoꝵ catenas resolue¬
rit. Aliter. Quicũq fideliũ om̃e

Expanded text:
Barjesum qui fidei impugnator erat, et artis Barjesum qui fidei impugnator erat, et artis infirmitate, et oculorum amissione caecavit. Hanc vero, quae perversa licet mente, vera tamen loquebatur, arte solummodo nefaria privare curavit. Quia enim indignum erat ut verbum Evangelii spiritus immundus annuntiaret, abscedere hunc et silere praecepit, quia daemonia cum tremore debent Dominum confiteri, non autem laudare cum gaudio. Et annuntiant morem, quem non licet nobis suscipere, neque facere, cum simus Romani. De fide Jesu Christi dicunt, in cujus nomine Pythonis spiritus exierat. Jam enim decreverant Romani ne quis Deus esset acceptus, nisi a senatu probatus. Media autem nocte Paulus et Silas adorantes Deum, hymnum dicebant, et caetera. Devotio simul apostolici pectoris, et virtus exprimitur orationis, cum et illi hymnos in imo carcusserit, et aperuerit ostia, atque ipsas postremo vinculatorum catenas resolverit. Aliter. Quicunque fidelium omne
Abbreviated transcription (Latin):
cȩdoniȩ: ciuitas coloniȩ. Colonia ẽ: quȩ
defectu indigenarũ. nouis cultoribus
ad implet᷑. Unde ⁊ a cultu agri: colonia
dicta est. Puellam qͣndam habentẽ sp̃m
phitonẽ. Quid phitonica diuinatio gerat
artis. ii libro regũ inuenimꝰ: ubi rogan-¬
te saule. phitonissa uel aniniã samuhelis.
uel ꝓ ea potiꝰ sp̃itũ inmundũ euoca-¬
uit. ab inferis. Qd̾ magice genꝰ fantasiȩ
ab apolline phitio reꝑtũi: atq ab eius cog-¬
nomine sic dicunt esse uocatũ. Sed ⁊ he¬
breũ nom̃ congruit: qr phithona abissus
dicit᷑. Isti homines serui di excelsi sunt.
Non uoluntatis ista confessio ẽ. ꝙͦ p̾miũ
sequit᷑ confitendi: sed timore sp̃s scĩ co
ausus luce presente suas ultra celare
tenebras. Peccatori autẽ dixit d̃s: qua¬
re tu enarras iusticias meas. Ne corrũ¬
pam᷑ amari melle doli: si uera canat
qͥ falsa ministrat. ut arator ait.
Precipio tibi in nomine iħu xp̃i exire ab ea.

Expanded text:
cedoniae civitas, colonia. Colonia est, quae cedoniae civitas, colonia. Colonia est, quae defectu indigenarum novis cultoribus adimpletur. Unde et a cultu agri colonia dicta est. Puellam quamdam habentem spiritum pythonem. Quid pythonica divinatio gerat artis, in libro Regum invenimus, ubi, rogante Saule, pythonissa vel animam Samuelis, vel pro ea potius spiritum immundum evocavit ab inferis. Quod magicae phantasiae genus ab Apolline Pythio repertum, atque ab ejus cognomine sic dicunt esse vocatum. Sed et Hebraeum nomen congruit, qui Pythona os abyssi dicunt. Isti homines servi Dei excelsi sunt. Non voluntatis ista confessio est, quam praemium sequitur confitendi; sed timore Spiritus sancausus luce praesente suas ultra celare tenebras. Peccatori autem dicit Deus: Quare tu enarras justitias meas? Ne corrumpamur amari Melle doli, si vera canat, qui falsa ministrat, ut Arator ait. Praecipio tibi in nomine Jesu Christi exire ab ea.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo constitute: interdũi ab apłis sunt
illis tẽporib ob declinandam iu oeorũ
pertioiã usurpate. Cencilis uͦ ĩstitutio ut
uere a satana reꝑta: nũquã a scĩs est at¬
tacta. uetati sunt ab sp̃u sc̃o loqͥ uerbũ
in asia. ⁊ cet̾a usq transiens in macedo-¬
niã adiuua nos. Uere terribilis dñs in con¬
siliis: suꝑ filios hominũ. Iste se magistr̃u
ꝑ om̃ia seqͥ ꝓmittit nec ꝑmitit᷑. alter se-¬
qui iussus. nec ad patris sepulturã pe-¬
titas accipit inducias. Inuitus ac repug¬
nans attrahit᷑ saulus: cornelio p̃cibus
⁊ helemosinis in sistenti. uelut remune¬
rationis uice. uia salutis ostendit᷑. Et
qͥ nouit corda d̾s. beneficii gr̾a doctorẽ
ab asia remouit : ne si sc̃m canibꝰ detur.
error corois iniqͥ. grauius de contẽpta pre-¬
dicatione iudicet᷑. Rursũq alia curanti-
tis illius credimꝰ: micas sibi dm̃ci pa-¬
nis petit offerri. Quȩ ẽ prima pars ma-¬

Expanded text:
quando constitutae, interdum ab Apostolis sunt quando constitutae, interdum ab Apostolis sunt illis temporibus ob declinandam Judaeorum perfidiam usurpatae. Gentilis vero institutio, ut vere a Satana reperta, nunquam a sanctis est attacta. Vetati sunt a Spiritu sancto loqui verbum in Asia, etc., usque Transiens in Macedoniam, adjuva nos. Vere terribilis Dominus in consiliis super filios hominum. Iste se magistrum per omnia sequi promittit, nec permittitur; alter sequi jussus, nec ad patris sepulturam petitas accepit inducias. Invictus ac repugnans attrahitur Saulus. Cornelio precibus et eleemosynis insistenti, velut remunerationis vice via salutis ostenditur, et qui novit corda Deus, beneficii gratia Doctorem ab Asia removit, ne si sanctum canibus detur, error cordis iniqui gravius de contempta praedicatione judicetur. Rursumque alia curante tis illius credimus, micas sibi dominici panis petit offerri. Quae est prima parte Ma
Abbreviated transcription (Latin):
nisset cȩphas antiochiam: in faciẽ ei res¬
titi. Paulus autẽ rogabat. ñ debere re¬
cipi eũ. Qm̃ in ipsa se acie fronte consti¬
tuens. nimis tepide steterat: merito eũ
paulus abiecit: ne illiꝰ qͣsi contagione. ui-¬
res corrumperent᷑ alioꝵ. Facta est autem
dissensio. Holi hoc delictũ putare. Non
enĩ cõmoueri malũ ẽ ÷ sed irrationabilit̾
malo in iustoq flagitante negotio com¬
moueri. & barnabas assũpto marco: na¬
iugaret cypr̃ii. Propt̾ amatũ sibi fr̾em
⁊ affinitate coniunctũ: legunt᷑ enĩ fu-¬
isse consobrini. Barnabas seꝑatus a pau¬
lo. patriã repetit insulam: ⁊ nic hilomi¬
nus ȩuangłicȩ predicationis in iunctũ
figuras legis ęuangłii ueritate lucente.
quippiam utilitatis crederet allaturas:
sed ne ꝑ occasionẽ gentiũ iudei a fide
recederent. Quib tam̃ umbra uetꝰ
paulat̾i tollenda erat: sicut ⁊ gentibus
morũ prauitas antiquoꝵ. ut supͣ dictũ
est. Iste enĩ umbre legales qͣsi a oño ali¬

Expanded text:
nisset Cephas Antiochiam, in faciem ei restiti . Paulus autem rogabat, non debere recipi eum. Quoniam in ipsa se aciei fronte constituens, nimis tepide steterat, merito cum Paulus abjecit, ne illius quasi contagione vires corrumperentur aliorum. Facta est autem dissensio. Noli hoc delictum putare. Non enim commoveri malum est, sed irrationabiliter, nulloque justo flagitante negotio commoveri. Et Barnabas assumpto Marco navigaret Cyprum. Propter amatum sibi fratrem, et affinitate conjunctum leguntur enim fuisse consobrini Barnabas separatus a Paulo, patriam repetit insulam, et nihilominus Evangelicae praedicationis injunctum figuras legis, Evangelii veritate lucente, quidpiam utilitatis crederet allaturas, sed ne per occasionem gentium Judaei a fide recederent. Quibus tamen umbra vetus paulatim tollenda erat, sicut et gentibus morum pravitas antiquorum, ut supra dictum est. Istae enim umbrae legales, quasi a Domino ali
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ tẽpore. dũ frequentiꝰ ad lectionẽ le¬
gis proph̾arũq conuenerint : paulatim
uite instituta ⁊ seruandȩ inuicẽ dilectio¬
nis iura suscipient. Primitiuã eni ad huc
iudarantẽ ȩccłam: hȩc sabbatis celebrasse
d est placuit sp̃itui sc̃o qͥ arbiter suȩ potesta¬
tis existens. ubi uult spirat: ⁊ ea quȩ uult
loquit᷑. Placuit ⁊ nobis: non nr̃a sola uolun¬
tate. sed eiusdẽ sp̃s instinctu. Paulus aut̃ẽ¬

Expanded text:
tamen tempore, dum frequentius ad lectionem letamen tempore, dum frequentius ad lectionem legis prophetarumque convenerint, paulatim vitae instituta et servandae invicem dilectionis jura suscipient. Primitivam enim adhuc Judaizantem Ecclesiam, haec Sabbatis celebrasse id est, placuit Spiritui sancto, qui, arbiter suae potestatis existens, ubi vult spirat, et ea quae vult loquitur. Placuit et nobis; non nostra sola voluntate, sed ejusdem Sp
Abbreviated transcription (Latin):
fide uiuit. ⁊ id̾o sacramenta ẽẽ potueruns
ꝓ tẽporis diu̾sitate diu̾sa: ad unitatẽ tam̃
eiusde fidei concordissime recurrentia.
Post hȩc reuertar ⁊ edificabo tabernacłm
dauid qd̾ decidit: ⁊ cet̾a. Labernacłm d d̾.
umbr̃a legis significat. quȩ traditioni¬
bus phariseoꝵ corrupta ⁊ oilacerata. seo
dño reuertente. id in carne apparente.
ad eo sp̃itali est gr̾̃a erecta: ut ñ tantũ
uidȩi. sed ⁊ cunctȩ gentiũ nationes nom̃
eius reqͥrant. Q suffocatis ⁊ sanguine.
Io est a fundendo sanguinẽ: uel manducan¬
do cũ sanguine. Hȩc quidem de gentili
uita uenientibus. ꝓ ipsis fidei rumentis
⁊ inuetarata gentilitatis consuetudine:
concessa sunt. Sed ne putarent᷑ ead̾e &̾
ꝑfectioribꝰ sufficere: uigilant̾ ad iurixit.
atq ait. Moyses em̃ a tẽꝑibꝰ antiquis.
habet in singłis ciuitatibꝰ: qͥ eũ p̾dicent
in sinagogis. Id est ⁊ si preceptoꝵ nunc a-¬
cerbitate ñ grauent᷑ a nobis: ꝑcedente

Expanded text:
fide vivit, ideo sacramenta esse potuerunt pro temporum diversitate diversa, ad unitatem tamen ejusdem fidei concordissime recurrentia. Post haec revertar, et aedificabo tabernaculum David, quod decidit, et caetera. Tabernaculum David umbra legis significat, quae traditionibus Pharisaeorum corrupta et dilacerata, sed, Domino revertente, id est, in carne apparente, a Deo spiritali est gratia erecta, ut non tantum Judaei, sed et cunctae gentium nationes nomen ejus requirant. Et suffocatis et sanguine, id est, a fundendo sanguine, vel manducando cum sanguine. Haec quidem de gentili vita venientibus, pro ipsis fidei rudimentis, et inveterata gentilitatis consuetudine concessa sunt, sed ne putarentur eadem etiam perfectioribus sufficere, vigilanter adjunxit, atque ait: Moses enim a temporibus antiquis habet in singulis civitatibus, qui eum praedicent in synagogis; id est, et si praeceptorum nunc acerbitate non graventur a nobis, procedente
Abbreviated transcription (Latin):
.iiiI. claudii cęsaris romã uenisse credamꝰ:
simulq nisi fallor ex hac positione paulũ
anno ad fidẽ uenisse ꝓbat᷑. Dicentes quia
oportet circũcidere eos. Hoc errore decepti
erant galathe: ut circũcisionẽ ⁊ legis ceri¬
monias. cũ gr̾̃a baptismi creoerent esse
miscendas. Fide purificans corda ecꝵ. Non
gͦ circũcisione caris illos mundari opus
ẽ. quoꝵ tanta fides coroa purificat. ut
&̾ ante baptisma sp̃m scm̃ acciꝑe mere

Expanded text:
quarto Claudii Caesaris Romam venisse credamus; quarto Claudii Caesaris Romam venisse credamus; simulque, nisi fallor, ex hac positione beatum anno, ad fidem venisse probatur. Dicentes quia oportet circumcidere eos. Hoc errore decepti erant Galatae, ut circumcisionem et legis caeremonias cum gratia baptismi crederent esse miscendas. Fide purificans corda eorum. Non ergo circumcisione carnis illos mundare opus est, quorum tanta fides corda purificat, ut etiam ante baptisma Spiritum sanctum accipere
Abbreviated transcription (Latin):
uictimas: coronas uͦ ut uel faciem tẽpli
iuxta ritũ gentiũ ornaret: uel eis qͣsi
diis immolaturus imponeret. Consis¬
sis tunicis suis. exilierunt in turbas:
icet̾a. Pauentes scindunt uestimenta:
consu etuoinis iudeoꝵ est: quotiens ali¬
qͥd blasphemũ ⁊ quasi contͣ dm̃ audie¬
rint. Herodes aut̃e quia ñ dedit d̾o hono
rem. sed ad quieuit immoderato fauori
biteros in hierłm ⁊ cet̾a. De hac ascensio¬
ne sua : paulus ipse scribit ad galathas.
Deinde post annos quatuordeci ascendi hie¬
solimã cũ barnaba assumpto ⁊ tito: et con¬
tuli cũ illis euangłiũ qd̾ predico ingen-¬
tibus. Ubi numerus ipse quẽ posuit:
recensendus ẽ annoꝵ. Scimꝰ enĩ petuuan
⁊ paUL̃ apłos anno post passionẽ dñi .xxx.
.u. autẽ: ⁊ qͣtuordecĩ: non triginta octo. sed
xxxuiiii. faciunt. Sequit᷑ gͦ ut beatum
petr̃u eodemq .x.iiii. post dñi passionem
anno qͦ eũ hierosolimis alloquitur paulus.

Expanded text:
victimas, coronas vero, ut vel faciem templi victimas, coronas vero, ut vel faciem templi juxta ritum gentium ornaret, vel eis quasi diis immolaturus imponeret. Conscissis tunicis suis exsilierunt in turbas, et caetera. Paventes scindunt vestimenta, consuetudinis Judaeorum est, quoties aliquid blasphemum, et quasi contra. Deum audierint. Herodes autem, quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori byteros in Jerusalem, etc. De hac ascensione sua Paulus ipse scribit ad Galatas: Deinde post annos quatuordecim ascendi Jerosolymam, cum Barnaba, assumpto et Tito, et contuli cum illis Evangelium, quod praedico in gentibus ; ubi numerus ipse, quem posuit, recensendus est annorum. Scimus enim Petrum et Paulum apostolos anno post passionem Domini trigquinque autem et quatuordecim, non triginta octo, sed triginta novem faciunt. Sequitur ergo ut beatum Petrum eodem quarto decimo post Domini passionem anno, quo eum Jerosolymis alloquitur Paulus,
Abbreviated transcription (Latin):
iudaico more pecuniã: iste ex fide salutẽ
querit ab apłis. Dixit magna uoce. Surge
suꝑ pedes tuos rectus. In greco exempla¬
ri legit᷑. Dixit aut̃ẽ magna uoce. Libi dico
in nomine dñi nr̃i iħu xp̃i: surge̾ suꝑ pe-¬
des tuos rectus. Hec de utraq tͣnslatione
posuimꝰ : ne codicũ uarietate stupe factus.
quid ueriꝰ sit ignores. Dii similes facti ho¬
minibus: descenderunt ad nos. Stultus
error gentiliũ: qui om̃e qd̾ supra se uideñ
d̾os putant. Et uocabant barnabam iouẽ.
Ob hoc uidelicet: qr prior eoꝵ ẽẽ uideretur.¬
Iouem uãq: diuum patre. atq hominũ
regẽ. ẽẽ putauerunt. Paylũ uͦ mercuriũ:
qm̃ ipse erat dux uerbi. Quia mercuriũ
credebant eloqͥum. lingãq prestare mor-¬
talibus: unde ⁊ mercuriũ qͦsi medio cur¬
rent̾ẽ. id est inter auras linguasq. latine
non cupabant. Orece aut̃e. hermen: hoc
est interpret̾ẽ appellabant. lauros ⁊ co¬
ronas ante ianuas afferens. Cauros ad

Expanded text:
udaico more pecuniam, iste autem ex fide salutem quaerit ab apostolis. Dixit magna voce: Surge super pedes tuos rectus. In Graeco exemplari legitur: Dixit magna voce: Tibi dico in nomine Domini Jesu Christi, surge super pedes tuos rectus. Haec de translatione posuimus, ne Codicum varietate stupefactus, quid verius sit ignores. Dii similos facti hominibus descenderunt ad nos. Stultus error gentilium, qui omne quod supra se vident deos putant. Et vocabant Barnabam Jovem; ob hoc, videlicet, qJovem namque divum patrem, atque hominum regem putaverunt. Paulum vero Mercurium, quoniam ipse erat dux verbi; quia Mercurium credebant eloquium linguamque praestare mortalibus. Unde et Mercurium quasi medio currentem, id est, inter aures linguasque, Latini nuncupabant. Groeci autem Ἑρμῆν, hoc est, interpretem, appellabant. Tauros et coronas ante januas afferens. Tauros ad
Abbreviated transcription (Latin):
Iempꝰ ad usq dat᷑. rerũq attendere formaᷤᷤ.
Artificem
quib esse
negas:
tunc mibila
uultũ.
Ceruleis fixere
notis:
⁊ pectoris atri.
Uenit in ora color. querit iã calle negato.
Quo duce tutꝰ eat. cuiꝰ pede gressib instet:
Quis tribuat miseratꝰ opẽ: uacuasq ꝑauraᷤ.
Erroris palpauit iter ꝓ consule paulus.
Mar didicit lucere fidem. cui causa uidẽdi.
N ax aliena fint non funt notia paule salutiꝰ.
O bseqiin et tenebris lucẽ bene sur gere nosti.
Omĩa secretã reserant doctim̃ta sigurã:
S i libeat uigili pulsare latentia sensu.
Iure docens paulus miracula condere cepit.
Ex oculis. inbar unde sui micat altiꝰ oris.
A misso crec̾ente die. sic miꝑ iiquum.
Sub dere dignus erat. tenebrisq fatentibꝰ hostẽ.
ũ Incere. qui cecus merint sine fine uidere.¬

Expanded text:
Tempus ad usque datur, rerumque attendere formas, Tempus ad usque datur, rerumque attendere formas, Artificem quibus esse negas; tunc nubila vultum, Caeruleis vinxere notis, et pectoris atri Venit in ora color: quaerit jam, calle negato, Quo duce tutus eat, cujus pede gressibus instet, Quis tribuat miseratus opem, vacuasque per auras Erroris palpavit iter. Proconsule Paulus Mox dedicit lucere fidem, cui causa videndi 170 Nox aliena fuit: non sunt nova, Paule, salutis Obsequia, a tenebris lucem bene surgere nosti. Omnia secretam reserant documenta figuram. Si libeat vigili pulsare latentia sensu, 171 Jure docens Paulus miracula condere coepit Ex oculis, jubar unde sui micat altius oris, Amisso crescente die; sic nuper iniquum Subdere dignus erat, tenebrisque fatentibus hostem Vincere, qui caecus meruit sine fine videre.
Abbreviated transcription (Latin):
ubmodio latere uetans: secermte saulũ.
ixit moris opꝰ. quẽ sacrauit max euntem.
mposita petrꝰ ille manu: cui sermo magistri.
Omĩa posse dedit. ciprũ salaminaq linques.
Pergit adire paphũ: que fert᷑ amorib olim.
Pedita sacrilege mansisse libidis antrum.
Aligerosq uagos studio coluisse ꝓcaci.
H inc oꝑum ꝓcedit apex: qr grã maior.
Ad delicta uenit: culpas huie posse remitti:
Fxẽplũ iam paulus erat: quã splendida laude
Materia ẽ adiecta uiro. pͥmordia casta.
In lurus regione serit: fructus qͤ pudicos.
Multiplicat lascuns ager: cu nescia post ħ.¬
N. ifficilisq foret. cũ sic uideatur honestas.
De turpi cepisse loco: pars nequa uacaret.
Ameritis ieuina: tam̃ molitur inquus.
Eloquio certare magus. ꝯtraria semꝑ
Uirtuti fecere iiã. iaculata retorquens.
Eccłe bellator ait. fallatia monstrat.
Quo ꝑeas genitore satꝰ. confinia mortis.
Intenebris patiere tius. neque cern̾e solẽ.

Expanded text:
ub modio lucere vetans, secernite Saulum, Dixit, in oris opus, quem mox sacravit euntem Imposita Petrus ille manu, cui sermo Magistri Omnia posse dedit. Cyprum, Salamiraque linquens 168 Pergit adire Paphum, quae fertur amoribus olim Dedita, sacrilegae mansisse libidinis antrum, Aligerosque vagos studio coluisse procaci. Hinc operum procedit apex, quia gratia major Ad delicta venit; culpas huic posse remitti, Exemplum jam Paulus erat. Quam splendida laudum Materia est adjecta viro! Primordia casta In luxus regione serit, fructusque pudicos 169 Multiplicat lascivus ager: cui nescia post haec Difficilisque foret, cum sic videatur honestas De turpi coepisse loco? pars ne qua vacaret A meritis jejuna, tamen molitur iniquus Eloquio certare Magus; contraria semper Virtuti fecere viam: jaculata retorquens Ecclesiae bellator ait: fallacia monstrat, Quo pereas genitore satus; confinia mortis In tenebris patiere tuis, neque cernere solem
Abbreviated transcription (Latin):
mo dñi. speraui in miscd̃ia d̾i mei: id est si¬
cut is qui fructu miscd̃iȩ facit. miscd̾iam
ipse a dño speraui. Itemq. Et poculũ inqͥt
tuum in ebrians: qu̾a preclarũi ẽ. Qd̃ de
nobis. Non potest gͦ ficus oliuas facere.
Quia quicũq se in peccatis excusare potius
ꝙͣ accusare nitit᷑: nequaꝗͣ. oꝑa pietatis
quȩ pro peccatis fiunt it proximis. ꝑfecto
sed magis suꝑbo corde largit᷑. Neq uitis
ficus: quia qui diuina dilectione se ꝑtec

Expanded text:
mo Domini, speravi in misericordia Dei mei , id est, simo Domini, speravi in misericordia Dei mei , id est, sicut is qui fructum misericordiae facit, misericordiam ipse a Domino speravi. Itemque: Et poculum, inquit, tuum inebrians quam praeclarum est ! Quod de nobis . Non potest ergo ficus olivas facere, quia quicunque se in peccatis excusare potius quam accusare nititur, nequaquam opera pietatis quae pro peccatis fiunt in proximos perfecto, sed magis superbo corde largitur. Neque vitis ficus, quia qui divina dilectione se pe
Abbreviated transcription (Latin):
commiscent᷑: ꝗͣ. amarũ uertit᷑ indulce. ⁊ uo
exemplo colligitur: quia colloquia mala
bonos corrumpunt. Numquid potest fr̃s
mei ficus oliuas t̾acere. aut uitis ficus:
In propintu ẽ quia sicut arbor nequit
amisso naturali fructu. alterius arboris
ex se ferre fructũ: ita maledicus ⁊ si quid
boni ad tempus loqui uidet᷑. fructum be¬
nedictionis habere nullatenus ualet. At
si hec altius quis uelit discuti: potest in
ficu cuius foliis procoparentes nr̃i post ag-¬
nitionẽ preuaricationis sua pudenda texu¬
erunt. uelamentũ excusationis intelligiꝰ
quo ⁊ ipsi tunc increpationẽ creatoris a se
repellere. et in tpium creatorem conabant᷑
refundere: ⁊ nunc pleriq stultoꝵ cor suũ
declinant in uerbum malũ. ad excus andas
excusationes inpeccatis. Pocest in oliuis fruc¬
tus miscd̃iȩ: in uite feruor dilectionis ac¬
cipi. Ego autẽ sicut oliua fructifera in do¬

Expanded text:
commiscentur, quam amarum vertitur in dulce. Quo commiscentur, quam amarum vertitur in dulce. Quo exemplo colligitur quia colloquia mala bonos, corrumpunt. Nunquid potest, fratres mei, ficus olivas facere, aut vitis ficus? etc. In promptu est, quia sicut arbor nequit amisso naturali fructu alterius arboris ex se ferre fructum, ita maledicus et si quid boni ad tempus loqui videatur, fructum benedictionis habere nullatenus valet. At si quis haec altius velit discuti, potest in ficu, cujus foliis protoparentes nostri post agnitionem praevaricationis sua pudenda texerunt, velamentum excusationis intelligi, quo et ipsi tunc increpationem Creatoris a se repellere et in ipsum Creatorem conabantur refundere, et nunc plerique stultorum cor suum declinant in verbum malum, ad excusandas excusationes in peccatis . Potest in olivis fructus misericordiae, in vite fervor dilectionis accipi. Ego autem inquit sicut oliva fructifera in do
Abbreviated transcription (Latin):
eodem foramine emanat dulcẽ. ⁊ amaram
aquam: Sicut dulcis ⁊ amara aqua non pos-¬
sunt simul una de uena fontis ebullire:
seo ⁊ si misceantur in uase uel cisterna.
dulcis quidem mox amarescit ab amara.
amara aut̃ẽ ex ãmixtione duͥcis. in dulcediniẽ
nescit immutari: ita benedictio ⁊ maledictio
in uno ore nullatenus potest conuenire. Seo
quicumq sic dm̃ benedicere orando. uel uer-¬
bum eiꝰ predicando consueuit. ut &̾ maledi-¬
cere homines non omiserit: constat qr oul¬
cedinẽ benedictionis eius. amaritudo male-¬
aictionis consumit. Modicũ enĩ fermentũ
totam massam corrũpit: ⁊ non est pulcra
laudatio in ore peccatoris. Deniq si facias
fistulam bino ore unde aqua intret. sim¬
plici unde exeat. ⁊ in hoc amar̃a aquam.
in illo dulcẽ immittas: absq ulla dubieta-¬
te ubi ad unũ exitus foramen ꝑuenit᷑. per-¬
mixta utraq ce̾ amara parebit. Quia ui-¬
mirũ multo dulce facilius in amarũ ubi

Expanded text:
eodem foramine emanat dulce et ameodem foramine emanat dulce et amaquam? Sicut dulcis et amara aqua non possunt simul una de vena fontis ebullire, sed et si misceantur in vase vel cisterna, dulcis quidem mox amarescit ab amara, amara autem ex admistione dulcis in dulcedinem nescit immutari, ita benedictio et maledictio in uno ore nullatenus possunt convenire; sed quicunque sic Deum benedicere orando, vel verbum ejus praedicando consuevit, ut etiam maledicere homines non omiserit, constat quia dulcedinem benedictionis ejus amaritudo maledictionis consumit. Modicum enim fermentum totam massam corrumpit . Et non est pulchra laudatio in ore peccatoris . Denique si facias fistulam bino ore unde aqua intret, simplici unde exeat, et in hoc amaram aquam, in illo dulcem immittas, absque ulla dubietate ubi ad unum exitus foramen pervenitur, permista utraque et amara apparebit. Qnia nimirum multo facilius dulce in amarum ubi
Abbreviated transcription (Latin):
test recte intelligi: quia ⁊ nullus bonoꝵ
doctoꝵ potest domare lingũa eoꝵ qui se¬
ipsos ab stulta uerbositate cohibere negli¬
gunt: ⁊ nullus loquentiũ ẽ qui non ali¬
quando delinquat in lingua sua. Deniq
de uiro ꝑfecto in articło maxime tempta¬
tionis constituto: ueraciter dictum est.
In om̃ib lns non peccauit iob labiis suis.
Et tam̃ ipse se post modũ auditis d̾i sermo¬
nibus: de inepta stulte locutionis repre¬
hendit dicens. Unũ locutus sũ. qd̾ utinã
non dixissem: ⁊ alterũ. quibus ultra ñ
addam. In quietũ malum: plena ueneno mor¬
tifero. Inquietũ addit ad hoc q dixerat eã
domari ñ posse: cũ bestiȩ doment᷑ i uolucres.
ienã uͦ dicit ueneno mortifero: ut exponat
posse domari. De cuius atrocitate ueneni:
plura subsequenter ad necꝰtit. E ex ipso ore:
procedit benedictio ⁊ maledictio. Non opor-¬
tet fr̃s mei: hec ita fieri. Numqͥd fons de

Expanded text:
te potest intelligi, quia et nullus bonorum te potest intelligi, quia et nullus bonorum doctorum potest domare linguas eorum qui seipsos a stulta verbositate cohibere negligunt, et nullus loquentium est qui non aliquando delinquat in lingua sua. Denique de viro perfecto in articulo maximae tentationis constituto, veraciter dictum est: In omnibus his non peccavit Job labiis suis . Et tamen ipse se postmodum auditis Dei sermonibus, de ineptia stultae locutionis reprehendit, dicens: Unum locutus sum, quod utinam non dixissem, et alterum, quibus ultra non addam . Inquietum malum plena veneno mortifero, etc. Inquietum addit, ob hoc quod dixerat eam domari non posse, cum bestiae domentur et volucres. Plenam vero dicit veneno mortifero, ut exponat posse domari. De cujus atrocitate veneni plura subsequenter adjungit. Ex ipso ore procedit benedictio et maledictio. Non oportet, fratres mei, haec ita fieri. Numquid fons de
Abbreviated transcription (Latin):
uicium natiue ꝑturbationis. in eptis &e
ac noxiis sermonibus accumulat᷑. Om̃s
enim
nature bestiarũ.
et uolu¬
crum. ⁊ serpentiũ
domant᷑: ⁊ domata suÑ
a natura humana. Le¬
gimus in plinio immanissinĩa
serpentium aspidem. in egyp.¬
to domi Otam a patre familias ⁊ ⁊ co¬
tidie. de cauerna sua egressam. a men-¬
sa eius annonam percipere solitam. Le¬
gimus item scribente in arcellino comite:
mansuefactam tigridem ab india anas-¬
tasio principi missam. Uidt gͦ intelligi:
quia ling̾a prauoꝵ. bestiis ferocitate. uo¬
lucribus leuitate uel exaltatione. ser¬
pentibus uirulentia precellat. Sunt eñi
bestiales: qui exacuerunt ut gladium
ling̾as suas. Sunt uolatiles. qui posue¬
runt in cęlum os suum: ⁊ quoꝵ os locu¬
tum ẽ uanitat̾e. Sunt serpentini: de qui¬
bus dictũ ẽ. uenenũ aspidum sub labiis
eoꝵ. Ling̾a autẽ : nullus hominũ doma¬
re potest. Duobus modis hec sententia po-¬

Expanded text:
vitium nativae perturbationis ineptis etiam vitium nativae perturbationis ineptis etiam ac noxiis sermonibus accumulatur. Omnis enim natura bestiarum, et volucrum, et serpentium, domantur et domita sunt a natura humana. Legimus in Plinio immanissimam serpentium aspidem in Aegypto domitam a patrefamilias, et quotidie de caverna sua egressam, ad mensam ejus annonam percipere solitam. Legimus item, scribente Marcellino comite, mansuefactam tigridem ab India Anastasio principi missam. Vult ergo intelligi quia lingua pravorum bestiis ferocitate, volucribus levitate vel exsultatione, serpentibus virulentia, praecellat. Sunt enim bestiales qui exacuerunt ut gladium linguas suas , sunt volatiles qui posuerunt in coelum os suum , et quorum os locutum est vanitatem , sunt serpentini, de quibus dictum est: Venenum aspidum sub labiis eorum . Linguam autem nullus hominum domare potest. Duobus modis haec sententia rec
Abbreviated transcription (Latin):
quicquid cęleste in terris agimus. hoc
profecto ut ageremꝰ celesti mun̾ẽ accepimꝰ.
Rotam autem dicit natiuitatis nr̃e. incessa¬
bilem uite temporalis procursum: quo a die
natiuitatis usq ad mortem. uelut semper cur¬
rente rota curriculi in cessanter agitamur.
Unde bene salomon cum diceret. memento
creatoris tui in diebus iuuentutis tuȩ. ante¬
quam ueniat tempus afflictionis: paulo pꝰ
ad didit. Et confringat᷑ rota suꝑ cisternã:
et reuertat᷑ puluis in terrã suam unde erat.
Inflaminat gͦ ling̾a rotam natiuitatis nr̃ȩ:
cũ statũ omnẽ nr̃e conuersationis praua
loquendo contaminat. Item rot̾a natiuitatis
nr̃ȩ dicit. quia merito primę preuaricati¬
onis ab interna stabilitate proiecti. hui atq
illuc mente uaga raptamur: ⁊ incertis per
cuncta discursibus. ubi periculum. ubi sa¬
lus sit ignoramꝰ. Inflaminat᷑ autẽ hȩc rota
nr̃e natiuitatis igne linguę maculantis: cũ

Expanded text:
quidquid coeleste in terris agimus, hoc quidquid coeleste in terris agimus, hoc profecto ut ageremus coelesti munere accepimus. Rotam autem dicit nativitatis nostrae incessabilem vitae temporalis procursum, quo a die nativitatis usque ad mortem velut semper currente rota curriculi incessanter agimur. Unde bene Salomon cum diceret: Memento Creatoris tui in diebus juventutis tuae, antequam veniat dies afflictionis , paulo post addidit: Et confringatur rota super cisternam, et revertatur pulvis in terram suam unde erat. Inflammat ergo lingua rotam nativitatis nostrae, cum statum omnem nostrae conversationis prava loquendo contaminat. Item rotam nativitatis nostrae dicit, quia merito primae praevaricationis ab interna stabilitate projecti, huc atque illuc mente vaga raptamur, et incertis per cuncta discursibus, ubi periculum, ubi salus, ignoramus. Inflammatur autem haec rota nostrae nativitatis igne linguae maculantis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
pra. aut patrant᷑ ut ꝑioria. falsa testimo¬
nia. aut defendunt᷑ ut cũ quilibet im¬
purus excusando scelus qd̾ amisit. si mu¬
lat ostentando bonum qd̾ non fecit. Ꝙ
inflaminat rotam natiuitatis nr̃e: in¬
flammata a gehenna.A gehenna. dic it
a diabolo ⁊ angłis suis: propt̾ quos gehen¬
na facta est.Iqui ubicumq uel in aere
uolitant. uł in terris. aut sub terris ua-¬
gantur. siue detinent᷑: suarĩi semꝑ secũ
ferunt tormenta flaminarũ. instar febri¬
citantis. qui ⁊ si in lectis eburneis. si in
locis ponatur apricis. feruorem tamen
uel frigus insiti sibi langoris euitare
non potest. Sic gͦ demones ⁊ si in tẽplis
coluntur auratis. ⁊ si ꝑ aerem dis¬
currunt. igne semper G ardent
gehennali: & ex ipsa sua pena cõmonia.
deceptis quoq hominib fomitẽ uitioꝵ
unde ⁊ ipsi pereant. in uidendo suggerun.
Cui contra sca d̾i ciuitas noua hierłm de
celo a dõ descendere dicit᷑: quia nimirũ

Expanded text:
pra; aut patrantur, ut perjuria, falsa testimopra; aut patrantur, ut perjuria, falsa testimonia; aut defenduntur, cum quilibet impurus excusando scelus quod admisit, simulat ostentando bonum quod non fecit. Et inflammat rotam nativitatis nostrae, inflammata agehenna. A gehenna dicit a diabolo et angelis ejus, propter quos gehenna facta est, et qui ubicunque vel in aere volitant, vel in terris aut sub terris vagantur, sive detinentur, suarum secum ferunt semper tormenta flammarum, instar febricitantis, qui et si in lectis eburneis, et si in locis ponatur apricis, fervorem tamen vel frigus insiti sibi languoris evitare non potest. Sic ergo daemones et si in templis colantur auratis, et si per aerea discurrant, igne semper ardent gehennali, et ex ipsa sua poena commoniti, deceptis quoque hominibus fomitem vitiorum, unde et ipsi pereant, invidendo suggerunt. Cui contra sancta Dei civitas nova Jerusalem de coelo a Deo descendere dicitur, quia nimirum
Abbreviated transcription (Latin):
mitiauerit ꝑdit. sed ⁊ innumera plerũq
obtima quȩ uidebant᷑ locutionis folia: con¬
sumit: Et linga ignis est: uniuersi¬
tas ini O quitatis. Ignis ẽ ling̾a:
quia uirtutũ siluam male loquen¬
do deuorat. Unde uir sapiens: de insipi¬
ente. & aꝑtio inquit oris illius: inflam¬
matio est. Cui uidelicet igni ꝑditionis. con¬
trarius ẽ ignis ille salutaris: qui ligna.
fenũ. stipulam. uitioꝵ consumens. secreta
cordis illustrat: quo sc̃i imflãmant᷑ doctor es.
ut et ipsi ar Odeant amando: ⁊ qͣsi
linguis ignitis accendant alios predican-¬
do. De quibus bene scriptũ est. quia appa-¬
ruerunt illis disꝑtite linguȩ tanquam
ignis. seoitq supra singłos eoꝵ: ⁊ reple¬
ti sunt om̃s sp̃u scõ. Necte aut̾e de ling̾a
indisciplinata dicit᷑. qd̾ ipsa sit uniuersi-¬
tas iniquitatis: quia cuncta fere facinora
ꝑ eam. aut concinnant᷑. ut latrocinia. stu¬

Expanded text:
minaverit perdit, sed et innumera plerumque quae minaverit perdit, sed et innumera plerumque quae optima videbantur locutionis folia consumit. Et lingua ignis est, universitas iniquitatis. Ignis est lingua, quia virtutum silvam male loquendo devorat. Unde vir sapiens de insipiente: Et apertio, inquit, oris illius inflammatio est. Cui videlicet igni perditionis contrarius est ille ignis salutaris, qui lingua, fenum, stipulam, vitiorum consumens, secreta cordis illustrat, quo sancti inflammantur doctores, ut et ipsi ardeant amando, et quasi linguis ignitis accendant alios praedicando. De quibus bene scriptum est: Quia apparuerunt illis dispartitae linguae tanquam ignis, seditque supra singulos eorum, et repleti sunt omnes Spiritu sancto . Recte autem de lingua indisciplinata dicitur quod ipsa sit universitas iniquitatis, quia cuncta fere facinora per eam aut concinnantur, ut latrocinia, stu
Abbreviated transcription (Latin):
nibus lingue. Uitã gͦ exaltat si bene docet
tituti. docere presumebant: ideoq magis
la nimirũ hic exultatio debet intelligi. de
qua in consequentib cũ ꝑ plura linguȩ ui¬
tia enumerasset. ad iunxit. Nunc autẽ exul-¬
tatis in suꝑbiis ur̃is. Om̃is exultatio taliso:
maligna est. N qua .⁊ mater beati samuhe¬
lis nos pia exortatione conpescit: dicene.
Nolite multiplicare loqui. sublimia glori¬
antes. Magna. gͦ exultat ling̾a: quȩ ce¬
teroꝵ sensus ⁊ uerba despiciens. singularit̾
se esse sapientẽ iactat. ⁊ facundam. Ecce qͣn¬
tus ignis: quam magn̾a silũa incendit.
Quantus dicit: qũa modicus. Deniq et
codices quidam sic habent: ecce modicum
ignis. Dicut enĩ amodica scitilla ignis ex¬
crescens. magnam sepȩ siluam incendit:
ita incontinentia lingue suis nutrita le¬
uitatibus. magn̾ã bonoꝵ operum materi¬
em. multos uitȩ sp̃italis fructus. ubi atta¬

Expanded text:
nibus linguae . Vitam ergo exaltat, si bene docet nibus linguae . Vitam ergo exaltat, si bene docet tituti, docere praesumebant, ideoque magisla nimirum hic exsultatio debet intelligi, de qua in sequentibus, cum per plura linguae vitia enumerasset, adjunxit: Nunc autem exsultatis in superbiis vestris. Omnis exsultatio talis maligna est. A qua et mater beati Samuelis nos pia exhortatione compescit, dicens: Nolite multiplicare loqui sublimia gloriantes . Magna ergo exsultat lingua, quae, caeterorum sensus et verba despiciens, singulariter se esse sapientem jactat et facundam. Ecce quantus ignis quam magnam silvam incendit. Quantus dicit quam modicus. Denique et Codices sic habent: Ecce modicus ignis. Sicut enim a modica scintilla ignis excrescens magnam saepe silvam incendit, ita incontinentia linguae suis nutrita levitatibus magnam operum bonorum materiam, multos vitae spiritalis fructus, ubi atta
Abbreviated transcription (Latin):
maloꝵ. Uenti ualidi a quib minant᷑: ipsi ap¬
pecitus sunt mentiũ. quib naturalit̾ cogun-¬
tur aliquid agere per qd̾ uel adbonũ uel ad
malum ꝑueniant finẽ. E ubernacłm quo
huius modi naues circumferunt᷑. ubi im¬
petus dirigentis uoluerit: ipsa cordis inten¬
tio est. qua electi transgressis huius scłi fluc-¬
tibus. felicẽ patriȩ cęlestis portũ attinguN.
Neprobi autẽ quasi scilla uel caribdi necati:
fluctuosis uitȩ huiꝰ herroribus. quos dese¬
rere nesciebant intereunt. & quia ex habun¬
dantia cordis os
lo quit᷑ recte
subiungit. Ita ꝙ
lingua
modicum quidem
menbr̃u
est: ⁊ magna exaltat.
Magna
utiq premia exaltat.
si eam impetus dirigentis bene
gubernauerit. iuxta illud
salomonis: quia intelligens
gubernacsa posside bit. Sin
autẽ male: mala econtra-¬
rio sibi suisq magnę ꝑditionis exaltat.
nde ⁊ salomon. Mors in quid ⁊ uita: in ma¬

Expanded text:
malorum. Venti validi a quibus minantur ipsi apmalorum. Venti validi a quibus minantur ipsi appetitus sunt mentium, quibus naturaliter coguntur aliquid agere, per quod vel ad bonum, vel ad malum perveniant finem. Cubernaculum quo hujusmodi naves circumferuntur, ubi impetus dirigentis voluerit, ipsa cordis intentio est, qua electi, transgressis hujus saeculi fluctibus, felicem patriae coelestis portum attingunt, reprobi autem quasi Scylla vel Charybdi necati fluctuosis vitae hujus erroribus, quos deserere nesciebant, intereunt. Et quia ex abundantia cordis os loquitur, recte subjungitur: Ita et lingua modicum quidem membrum est, et magna exaltat. Magna utique praemia exaltat, si eam impetus animi dirigentis bene gubernaverit. Juxta illud Salomonis: Qui intelligit, gubernacula possidebit. Sin autem male, mala e contrario sibi suisque magna perditionis exaltat. Unde et Salomon: Mors, inquit, et vita in ma
Abbreviated transcription (Latin):
suetudine fixa eiusdem continentiȩ. & cetera
corporis menbra quȩ facilius castigari possuns.
ne a recto itinere diuertant. discet obseruare.
Si autẽ equis frenos in ora mitimꝰ ad consen¬
tiendum nobis: ⁊ om̃e corpus illoꝵ circũferi¬
mus. Sub audis. quanto amplius magis de¬
cet. ut nobis ipsis frenũ continentiȩ in ora
mittamus. ad consentiendũ conditori nr̃o.
quatinꝰ ꝑ linguȩ custodiam. operũ quoq
rectitudinẽ obtinere queamus. Qd̃ si ut
quidam codices habent legerimus. sicut
aut̃ẽ equis frenos in ora mittimus. nichil
questionis erit: quia coniungit᷑ ad hoc qd̃
insequentibus dicit᷑. Ita i lingua modicum
quidem menbr̃u ẽ: ⁊cet̾a. Ecce ⁊ naues cũ mag.
ne sint ⁊ auentis ualidis minent᷑: circumfe-¬
runt᷑ a modico gubernacło ubi impetus diri-¬
gentis uoluerit. Naues magne in mari: men-¬
tes sunt hominũ in hac uita. siue bonoꝵ siue

Expanded text:
suetudine fixa ejusdem continentiae etiam caetera suetudine fixa ejusdem continentiae etiam caetera corporis membra, quae facilius castigari possunt, ne a recto itinere divertant, discit observare. Si autem equis frenos in ora mittimus ad consentiendum nobis, et omne corpus illorum ferimus. Subaudis: Quanto amplius decet ut nobis ipsis frenum continentiae in ora mittamus ad consentiendum Creatori nostro, quatenus per linguae custodiam operum quoque rectitudinem obtinere quaeramus? Quod si, ut quidam Codices habent, legerimus: Sicut autem equis frenos in ora mittimus, nihil quaestionis erit, quia conjungitur ad hoc quod in sequentibus dicitur: Ita et lingua modicum quidem membrum est, etc.s validis minentur, circumferuntur a modico gubernaculo quo impetus dirigentis voluerit. Naves magnae in mari mentes sunt hominum in hac vita, sive bonorum, sive
Abbreviated transcription (Latin):
ac fidei uestem puluere uitioꝵ sordidet. otius
erigit. Siquis gͦ in uerbo non offendit. hic
perfectus ẽ uir: illo uidelicet uerbo cuius of¬
fensionẽ humana potest uitare fragilitas.
ut est uerbum doli. detractionis. i iledicꝰtio¬
nis. suꝑbię. iactantię. excusationis in peccatis.
emulationis. dissen sionis. heresis. mendatii.
ꝑiurii: sed ⁊ otiose. nec non &̾ suꝑflue locu¬
tionis. in his quȩ necessaria uident᷑. In quo
nimirũ uerbo quisquis se sine offensione cus¬
todit: hic ꝑfectus ẽ uir. Qui eni os suũ custo
dit. ⁊ lingam suã: custodit ab angusti is ani¬
mam suam. Potest &e freno circumducere to¬
tum corpus. P endet hic uersus a superiore.
diqͥs inquit in uerbo non offendit. hic ꝑfectus
est uir: ⁊ hic potens ẽ ce freno circũiducere.
totũ corpus. Qd̃ ẽ aꝑte dicere. Siquis lapsũ lin¬
guȩ. qui pene in euitabilis ẽ cauet: hic con¬

Expanded text:
ac fidei vestem pulvere vitiorum sordidet, ocius ac fidei vestem pulvere vitiorum sordidet, ocius erigit. « Si quis ergo in verbo non offendit, hic perfectus est vir, illo videlicet verbo cujus offensionem humana vitare potest fragilitas, ut est verbum doli, detractionis, maledictionis, superbiae, jactantiae, excusationis in peccatis, aemulationis, dissensionis, haeresis, mendacii, perjurii, sed et otiosae, nec non etiam superfluae locutionis in his quae necessaria videntur. In quo nimirum verbo quisquis se sine offensione custodit, hic perfectus est vir. Qui enim custodit os suum et linguam suam, custodit ab angustiis animam suam . Potest etiam freno circumducere totum corpus. Pendet hic versus a superiori. Si quis, inquit, in verbo non offendit, hic perfectus est vir, et hic potest etiam freno circumducere totum corpus. Quod est aperte dicere: Si quis lapsum linguae, qui pene inevitabilis est, cavet, hic con
Abbreviated transcription (Latin):
latenus possent: iuxta qd̃ alibi scriptũ est.
Celi non sunt mundi in conspectu eius. &
sicut salomon art. Qiua non est homo iꝰ¬
tus in t̾ra qui faciat bonũ ⁊ non peccet.
Siquis in uerbo ñ offendit: hic ꝑfectꝰ ẽ uir.
Quomodo dicit ꝑfectũ esse uirũ qui in u̾bo
non offendit. cũ p̃mitteret qr in multis of¬
fendimus om̃s: An qr ⁊ in multis offend̾e
possunt electiͥ ⁊ tamen perseuerare ꝑfecti:
Immo ita incelligendũ ẽ. Namq diuersa
offensionũ est speties. Aliter electi. aliter
offendunt reprobi: salomone testante qͥ ait.
Septies enĩ cadit iustus ⁊ resurgit: impii
aut̃ẽ corruent in malum. Et si enĩ iustus
ꝑ fragilitatẽ carnis uel ignorantiam forte
offenderit: iustus tam̃ esse non desistit.
quia ut cotidiana est huius modi ⁊ in euita¬
bilis offensio: ita ẽ ⁊ cotidiana orationũ ac
bonoꝵ operũ medela. quȩ offendentẽ iustum
ne in terrã proruat. ⁊ nuptialem caritatie

Expanded text:
latenus possent, atque ilatenus possent, atque imundi in conspectu ejus . Et sicut Salomon ait: Quia non est homo justus in terra qui faciat bonum et non peccet . Si quis in verbo non offendit, hic perfectus est vir. Quomodo dicit perfectum esse virum qui in verbo non offendit, cum praemiserit: Quia in multis offendimus omnes? An quia et in multis offendere possunt electi, et tamen perseverare perfecti? Imo ita intelligendum est. Namque diversae offensionum sunt species. Aliter offendunt reprobi, Salomone testante, qui ait: « Septies enim cadit justus, et resurgit: impii autem corruent in malum . » Etsi enim justus per fragilitatem carnis, vel ignorantiam forte offenderit, justus tamen esse non desistit, quia ut quotidiana est hujusmodi et inevitabilis offensio, ita est et quotidiana orationum ac bonorum operum medela, quae offendentem justum, ne in terram proruat, et nuptialem charitatis
Abbreviated transcription (Latin):
dimentum his qui illud rite implere pote¬
rant facerent. Scientes inquit: quia maiꝰ
iuditium sumitis. Sicut enĩ is qui bene
ministrauerit gradum sibi bonũ adquirit:
ita qui officium docendi sibi indoctus usur.
In multis enim offendiius omnee d:
Non dixit offenditis cum illos argueret
quos ⁊ scientia ⁊ operatione minus per¬
fectos uidebat. talesq a cathedra magiste¬
rii deponeret. timens ne uel errorem pre¬
dicando paruulos lederent. atq ab auditu
doctoꝵ preoccupando eoꝵ aures auertereÑ:
uel certe ea quȩ recte predicarent. non
recte actionis sorde. fedarens: ac ꝑ hoc uita
euanglica perfectionis sinistra opinione
sub unxit. om̃s: ut tanto cautius se imper¬
fecti quiq in agendo uel loquendo circum¬
spicerent: quanto certissune cognoscerenit.
quia nec ꝑfecti quidem boni. ⁊ qui sp̾s sc̃i
gr̃a duce in cedunt. huius uitȩ uiam absq
offensione peccati alicuius transigere ul¬

Expanded text:
dimentum his qui illud rite implere potedimentum his qui illud rite implere poterant facerent. Scientes quoniam majus judicium sumitis? Sicut enim is qui bene ministraverit gradum bonum sibi acquirit, ita qui officium docendi sibi indoctus usurpaIn multis enim offendimus omnes. Non dixit offenditis, cum illos argueret quos et scientia et operatione minus perfectos videbat, talesque a cathedra magisterii deponeret, timens ne vel per errorem praedicando parvulos laederent, atque ab auditu doctorum praeoccupando eorum aures averterent; vel certe ea quae recte praedicarent non rectae actionis sorde foedarent, ac per hoc viam evangelicae perfectionis sinistra opinione subjunxit omfecti quoque in loquendo, vel agendo circumspiciant, quanto certius cognoverint, quia nec perfecti quidem boni, et qui Spiritus sancti gratia duce incedunt, hujus vitae viam sine offensione peccati alicujus transilire ul