comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ris sensu indigens Vt primum historiam cognos¬
cimus paululum isrihel & samariae ciuitis conqui¬
eurc Recepto inse erroris ardore donec tutti
massa fermento similis fier& łttrescer& acq
erampera acpopulus intumescens clamar&
ad fores inieroboam regis. & dicer& hic est
dies hic roboam regisnri hic est festus dies quem
nobis terconstituit imperator Hunc celebramꝰ
hunccanimus in hoc exulcamus & iudimus in
hoc uitulos aureos ad oramus Clamante populo
principes nonirati sunt ut quidam puttit Sed
& ipsi coeperunt furere auino & intellegentiam
siue mentis amittere. Obliuiscidĩ &inidolorur
ligna inpingere. Quodcum r& cerner& clamart
scilu& populum &dicere. Diesiste reis nrĩ ut
& principes qua sithemulentis & phasatico nescire
quid dicerent. Ex tendit manum suam In lusoribu
copulauit assensum his qui ei uanis laudibus
in ludebant. Qui in lusores cum insidia r&ures
rex suus & eos a dõ suo abducer& prebuerunt

Expanded text:
ris sensu indigens, ut primum historiam cognoscamus. Paulum Israel et Samariae civitas conquievit, recepto in se erroris ardore, donec tota massa fermento similis fieret, et cresceret atque erumperet, ac 72 populus intumescens clamaret ad fores Jeroboam regis, et diceret: Hic est dies Jeroboam regis nostri, hic est festus dies quem nobis constituit imperator noster: hunc celebramus, hunc canimus, in hoc exsultamus et ludimus, in hoc vitulos aureos adoramus. Clamante populo, principes non irati sunt, ut quidam putant; sed et ipsi coeperunt furere a vino, et intelligentiam suae mentis amittere, oblivisci Dei, et in idolorum ligna impingere. Quod cum rex cerneret, clamare scilicet populum et dicere: dies iste regis nostri est, et principes quasi temulentos et fanaticos, nescire quid dicerent, extendit manum suam illusoribus, populavit assensum his qui ei vanis laudibus illudebant. Qui illusores, cum insidiaretur eis rex suus, et eos a Deo suo abduceret, praebuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dumtuxat legimus Net radas scepcruituum
his quinon sunt haud dubium qui in idola signi¬
ne&. Si enim dr est ueritas quidquid tencrarium
ueritati est mendacium & pihil naminatur. hoc
herd icis conuenit qui instructi descripturis scĩ
iduerium dnm legis & prophaurum & cuungoli
uerba uertumtur It iunt quisi arcus dolo sus
iue per uersus dolosus arius atque perueriis
adpugnam vionteones in sub uersionem
audiencium Vnde principes eorum idest heres¬
arhe dnimucrone ferientur. Propter insaniã
linguesure quod dumblus phemarunt hocidem
faciins infalsi nominis et deiia quod faciebaN
eocemoe quo inaegapto saecali morabantur hoc
est oucindo gentiles erant Omnes enim heralior
& gemilium questiones ea demsunt Quia nons. rp̃¬
urarum auccoritacem sed humane rationis iensũ

Expanded text:
dumtaxat: Ne tradas sceptrum tuum his qui non sunt , haud dubium quin idola significet. Si enim Deus est veritas, quidquid contrarium veritati est, mendacium est, et nihil nominatur. Hoc haereticis convenit, qui instructi de Scripturis sanctis, adversum Dominum Legis et Prophetarum et Evangelii verba vertunt: et sunt quasi arcus dolosus sive perversus. Dolosus arcus atque perversus est, ad pugnam et contentiones, in subversionem audientium. Unde principes eorum, id est haeresiarchae, Domini mucrone feriuntur, propter insaniam linguae suae, qua Dominum blasphemaverunt: hoc idem facientes in falsi nominis Ecclesia, quod faciebant eo tempore quo in Aegypto saeculi morabantur, hoc est, quando gentiles erant. Omnes enim haereticorum et gentilium quaestiones eaedem sunt, quia non Scripturarum 81 auctoritatem, sed humanae rationis sensum
Abbreviated transcription (Latin):
ticorum interfecitdr̃ : duma &erna eis suppli¬
cia comminatur & cuifert deuera uita d
martis scelerum derelinqu&: Nos autem nibe
diligtimus illam quaeperp&lua ẽ & quae aniun¬
dihuius ardore nos protegit : cui sedens dñlo
uenit in aggiptum &oma egyptiorum sinula¬
chra confreit a memus illura rorem: dequo
morses loquitur ꝰ. descenda ne sicut rosuro
meci. Etdequo isuias dicit. Resurgent mortu
presuscitabuntur qui in sepulchris sunt Ros
pnm quia teest s̃ anitai s eorumẽ : Sunt qui prophe
lauisa populi peccatoris &iam proph&ae occi
sunt & hoscibus traditi
Quiamisericordiam uolui & non sacrificium &
scienticmdĩ magis quam holo causta Ipsi

Expanded text:
reticorum interficit Deus: dum aeterna eis supplireticorum interficit Deus: dum aeterna eis supplicia comminatur, et aufert de vera vita, et morti scelerum derelinquit. Nos autem nubem diligamus illam, quae perpetua est, et quae a mundi hujus ardore nos protegit, cui sedens Dominus venit in Aegyptum, et omnia Aegyptiorum simulacra confregit. Amemus illum rorem, de quo Moyses loquitur: Descendant sicut ros verba mea . Et de que Isaias dicit: Resurgent mortui, et resuscitabuntur qui in sepulcris sunt: ros enim qui a te est, sanitas eorum est . Sunt qui prophetcausa populi peccatoris etiam prophetae occisi sint, et hostibus traditi. Quia misericordiam volui, et non sacrificium: et scientiam Dei plus quam holocausta; ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
russum ueritas apparer& : Nullus que dubi¬
tar& uos iusce quae patimini fuis seperpes
ipsos pserdo proph&as occisos am̃o inod¬
legentes ut qui causa erroris fuerant in¬
pera pmittentes interfecti uerterentur
in occasione salutis. It ẽ sensus Nedicer&is
pro ph&is credidimus &iam ipsos incerfiti
Vtom̃s uobis peccandi toller&ur occasio le
rabilem multitudinem subhieu qui sub uerae
domumahab hec eadem & adherxicos &¬
aduirum iudam quisimilia perpes surusẽ
dicta sentimus: Quod pro uoc& eos dñs admi¬
sericordiam & reuerti cupiat ad salucem d
illi delicias huius seculi & refrigeria quasim
bem in rorem qui cito transetit consectentur
Quibus in euangelio dicitur : Stulte acnocte
rep&unt animamtuam ate quȩ aut em parisc
cuius erunt : & diues ille purporatus quiante
fores suas iacentem lazcirum contemnebat
Onne quod fruitus ẽ insttirnubis acroris transis¬
sere cognouit Semper autem proph&as has¬

Expanded text:
rus sum, veritas appareret, nullusque dubirus sum, veritas appareret, nullusque dubitaret vos juste quae patimini fuisse perpessipsos pseudoprophetas occisos a Domino intelligentes: ut qui causa erroris fuerant, prospera promittentes, interfecti verterentur in occasionem salutis. Et est sensus: Ne 64 diceretis, prophetis credidimus, etiam ipsos interfeci: ut omnis vobis peccandi tolleretur occasio. Lerabilem multitudinem sub Jehu , qui subvertit domum Achab. Haec eadem et ad haereticosirum Judam, qui similia perpessurus est, dicta sentimus, quod provocet eos Dominus ad misericordiam, et reverti cupiat ad salutem. Sed illi delicias hujus saeculi et refrigeria quasi nubem et rorem, qui cito transeat consectentur, quibus in Evangelio dicitur: Stulte, hac nocte repetunt animam tuam a te: quae autem parasti cujus erunt ? Et dives ille purpuratus, qui ante januas suas jacentem Lazarum contemnebat , omne quod fruitus est, instar nubis ac roris transisse cognovit. Semper autem prophetas hae
Abbreviated transcription (Latin):
inum quasi lux egredi&ur. Quando dicit
quidfaciam tibi ephraim quidsticiã tibi iuda.
Parentis in perditos filios monstrat affeccum
Iuxctullud quodinesaia legimus. Quidest qđ¬
deliui ultra facere uineaemere & non feciei e
It inmichec: populus meus quid fecitibi aut quid
molestus fuitibi res pande mihi Quia eduxite
de ferra egypti: dedomoseruientium liberauitte.
Quidigtur faciam ephraim. Quid tibi ficur
iuda : Miscricordia ur̃a quãuobis semper
misertus sum quasi nubes matutina pertrin¬
si& & quasi ros mane con surgens quia horto
sole siccatur lamenim captiuitas propeat
iamuos cerno duci inassyrios & inbabylonias
catenatos : Dolaui uos in proph&is & uerbis
terribilibus comminatussum: scalpellum ignas
&ccuiteria protuli ut quiclementem conemn¬
nebatis timeatis offensum. ł toccidi nelegentes
in uerbis orisiei: Vt tinte peccacores uerb
terrore punirem quam captiuitas iniminere
& hec uniuersa feci utiudicii quote iudiiata¬

Expanded text:
 mei, et judicium tuum quasi lux egredietur. Quando dicit: Quid faciam tibi, Ephraim? quid faciam tibi, Juda? parentis in perditos filios monstrat affectum, juxta illud quod in Isaia legimus: Quid est quod ultra debui facere vineae meae et non feci etur: populus meus, quid feci tibi et quid molestus fui tibi? responde mihi; quia eduxi te de terra Aegypti et de domo seruientium liberaui te. Quid igitur faciam tibi, Ephraim, quid faciam tibi, Juda? misericordia vestra, qua vobis semper misertus sum quasi nubes matutina pertransiit, et quasi ros mane consurgens, qui, orto sole, siccatur. Jam enim captivitas prope est, jam vos cerno duci in Assyrios et in Babylonios catenatos: dolavi vos in prophetis, et verbis terribilibus comminatus sum, scalpellum, ignes et cauteria protuli, ut qui clementem contemnebatis, timeatis offensum, et occidi negligentes in verbis oris mei, ut ante peccatores verborum terrore punirem, quam captivitas immineret. Et haec universa feci, ut judicii, quo te judicatu
Abbreviated transcription (Latin):
uenti capitulo coapttindum ẽ nos quod
suimus disseramus dolauieos in proph&is
cidi in uerbis orismei grauia comminatus
m utnisererer paenitentium ut lapsis atq
rgentibus porrigeremmanum. Nequeeni
sccri ficis delector &uicumis & holocaus¬
rum multitudine Uictime meae & ho¬
causta salus credentium conuersio petca¬
rum Ipsi autem imitatisunt adam ut
od ille in para dyso fecerat pactum mea
em que pr& eriens isti in terrai facerent &
hocest in paradiso om̃s preaaricati sunt
me insimilitudine preuaricationis adam
tra eclesiã sunt. & qui peccant inecclesia
inmorantes prouocat ad penitentiam & dicit
Miseri cordiam uolo & non sacrificium & scien¬
undĩ plus quam holoctiusta. Illi uero offer̃
inem sacrilegum & dapt hȩlemosinas &
atiri uidentur humilitatem. Quac ego
uere fiant holociusta interpr&or. Cũ
utem suentiam dĩ reliquerint frustracrun¬
ato capite fidei c&era membra habere se
atant preuaricati sunt enim pactumdi

Expanded text:
unt  Al. aptandum est: nos quod proposuimus, disseramus: Dolavi eos in prophetis, occidi in verbis oris mei, gravia comminatus sum, ut misererer poenitentium, ut lapsis atque surgentibus porrigerem manum. 65 Neque enim sacrificiis delector et victimis, et holocaustorum multitudine. Victimae meae et holocausta, salus credentium, et conversio peccatorum est. Ipsi autem imitati sunt Adam, ut quod ille in paradiso fecerat, pactum meum legemque praeteriens, isti in terra facerent. Et ibi, hoc est, in paradiso, omnes praevaricati sunt in me, in similitudinem praevaricationis Adam. extra Ecclesiam sunt, et qui peccant in Ecclesia commorantes, provocat ad poenscientiam Dei plus quam holocausta. Illi vero offerunt panem sacrilegum, et dant eleemosynas, et sectari videntur humilitatem: quae ego, si vere fiant, holocausta interpretor. Cum autem scientiam Dei reliquerint, frustra, truncato capite fidei, caetera membra habere se jactant, praevaricati sunt enim pactum De
Abbreviated transcription (Latin):
iram in die ire Quasitinea efficitar & putrido
sed quo sustinentibus poenas hecuni uersa uideantur
Primus igitur consũpiuse ephram &is raheltin
sequuttest  domus iuda non ipseiuda sed domuscius
Alio quin res eruatur degenere iuda cui reposicum fuit
& ipse erat expecccitio genuum Puni tusciutem
her&icis qui intelleguntur effraim &iamiudas
sulic& hi quicum etdesia permanent & hercti¬
corum uel erroribus ueluitus continentur simili
sententiae subia cebunt
tuidit ephraim languorem sensum &iuda sumuulu
suum & habiit epbraim adassir & misit ad regẽ
ultorem & ipsenon poterit sanare uos nec soluere
poterit auobis uinculum LXX Ituidit ephraim
infirmictitem suam & iudas dolorem suum & habut
ephram adassyrios & misic legutos ad regem

Expanded text:
iram in die irae, quasi tinea efficitur et putredo,iram in die irae, quasi tinea efficitur et putredo,sed quod sustinentibus poenas haec universa videatur. Primus igitur consumptus est Ephraim et Israel, deinde secuta est et domus Juda: non ipse Juda, sed domus ejus; alioquin reservabatur de genere Juda cui repositum fuit: Et ipse erat exspectatio gentium. Punitis autem haereticis, qui 58 intelliguntur Ephraim, etiam Judas, scilicet hi qui cum Ecclesia permanent, et haereticorum vel erroribus vel vitiis continentur, simili sententiae subjacebunt. Et vidit Ephraim languorem suum et Judas vinculum suum, et abiit Ephraim ad Assur: et misit ad regem ultorem, et ipse non poterit sanare vos: nec solvere poterit a vobis vinculum. LXX: Et vidit Ephraim infirmitatem suam, et Judas dolorem suum, et abiit Ephraim ad Assyrios, et misit ÷ legatos: ad regem
Abbreviated transcription (Latin):
aduersarium suum Roboam idest tribu iuda
& in eo oppressit quia deserta hierusalema cemplo
aex yptiarum sordium simula dira sectatus .st. De
her&us manifestus est sensus quod sophismatibus
suis & artedia lectiia sepe opprimant et clesiasticos
Sedcum hoc fecerint Non mundiua uere fidei sed sor¬
des sequantur mendaui qui craditi diabulo & in¬
gelis cius. Uident᷑ sibi calumpniam pati&
in se fractam eẽ iudici ueriratem Nliter
uastatur is rahel &oms labores eius assyno
Et ego quasitinea tp̃hraim et quasi putrido cdomui
putrido & caries Quorum alterum uestesal.m
liga consumit Proquibus lAXTAPAIIU
Idest tumultum uel conturbationem & simulum
trans culerunt et notandum quod tinea refi¬
ratur adephraim et putrido aduomum uida
Quomodo igitur tin ea uestimentti consumie &
putrido uel curies ligna quodutrum que lingo
eos prouo cans ad salucem thesauri tantes sili

Expanded text:
adversarium suum Roboam, id est, tribum Juda adversarium suum Roboam, id est, tribum Juda et in eo oppressit: quia deserta Jerusalem et templo, Aegyptiarum sordium simulacra sectatus sit. De haereticis manifestus est sensus: quod falsis sophismatibus suis et arte dialectica saepe opprimant ecclesiasticos: sed cum hoc fecerint, non munditiam verae fidei, sed sordes sequuntur mendacii, qui traditi diabolo et angelis ejus, videntur sibi calumniam pati, et in se fractam esse judicii veritatem. Taliter vastatur Israel; et omnes labores ejus Assyrio Et ego quasi tinea Ephraim, et quasi putredo domui J  putredo et caries; quorum alterum vestes, alterum ligna consumit: pro quibus LXX, ταραχὴν, id est, tumultum, vel conturbationem, et stimulum transtulerunt. Et notandum quod tinea referatur ad Ephraim, et putredo ad domum Juda. Quomodo igitur tinea vestimenta consumit, et putredo vel caries ligna: quod utrumque longo eos provocans ad salutem, thesaurizantes sibi
Abbreviated transcription (Latin):
est ephraim & propter impi&atem sucm
erit indeso lationem. Quomodonune dici¬
tur calumniam faciens effraim fractus
iudicio Quienim calum pniamiatitur
v frangitur iudicium eius iniqueo ppri¬
micur: Maximeium causa iusca ponatͥ
quaresit traditus captiuitati Sequi¬
tarenim qm̃ coepit abire post sordem
hoc est post idola quesordibus conparant᷑
uo dergo dicit hocest opprimitur effraim
bussiriis primum aphuldemn atheglad¬
phalas sar postea a salinanasar Non quo
illi iusti fuerint quicum oppresserunt &
idorio es traditus sit Sed quo qui quonda
fueraint populus ieus mecas deserente
duminriam sed his quitor merta sus tinent
dum p̃rioub setiduersariis concedunt᷑ Rediditq:
causas d̃s idurco eos in hacparte caliumpniam sus¬
tinere & tradipeioribus & ergtullos iudicium non ser¬
uari quia coepit ephraun id est hi ero hoam
abire postidola &deum derelinquere ipse enim

Expanded text:
est Ephraim, et propter impietatem suam est Ephraim, et propter impietatem suam erit in desolationem, quomodo nunc dicitur: calumniam patiens Ephraim fractus judicio? qui enim calumniam patitur, et frangitur, judicium ejus inique opprimitur, maxime cum causa justa ponatur, quare sit traditus captivitati. Sequitur enim: quoniam coepit abire post sordem, hoc est, post idola quae sordibus comparantur. Quod ergo dicit, hoc est: opprimitur Ephraim ab Assyriis, primum a Phul, deinde a Teglatphalasar , postea a Salmanasar; non quod illi justi fuerint, qui eum oppresserunt, et idcirco traditus eis sit; sed quod qui quondam fuerunt populus meus, me eos deserente sententiam: sed his qui tormenta sustinent, dum pejoribus se adversariis conceduntur. Redditque causam Dominus, idcirco eos in hac parte calumniam sustinere, et tradi pejoribus, et erga illos judicium non servari: quia coepit Ephraim, id est, Jeroboam abire post idola, et Deum derelinquere: ipse enim
Abbreviated transcription (Latin):
paulus doc& ecclesia ftico suros neglorientur
super fractionem iudaicorum ramorum sed po¬
tius timeant ne&ipsi frangantur Et in alio
locoquis ait scandaliratur &egonon uror
Alio quin supertales principes qui in aliorum
miseriis gloriantur Idurco sesire putano
sialu corruant effund& dñs quasi aquam irã
tum trans tulerunt et putant quidam pro
benedictione acupi endum iuxta illud quod
alibi legimus fluminis imp&us lecificat
uuitatemdĩ. Sed recius ut om̃s pr&er LXX¬
cente proph&a addnm̃. Iffunde super
tos iramtuam & furor ir&ue ad prehendat
ens Trans ferunt principes iuda terminos
quos posuerunt patres eorum quando in mu¬
cunt mendario ueritatem &aliud predicaNt
quam ab aposcolis acceperunt
alumniam paciens ephraim fractus iudico
qm̃ coepit abire post sordem lXX Oppres¬
sit epheam aduersarium suum conculcauit
iudicium quia coepit abirepost uana. Siimpius

Expanded text:
Paulus docet ecclesiasticos viros, ne glorientur Paulus docet ecclesiasticos viros, ne glorientur super fractione Judaicorum ramorum, sed potius timeant ne et ipsi frangantur . Et in alio loco: Quis, ait, scandalizatur, et ego non uror ? Alioquin super tales principes qui in aliorum miseriis gloriantur, et idcirco se stare putant, si alii corruant, effundet Dominus quasi aquam iram tum transtulerunt; et putant quidam pro benedictione accipiendum, juxta illud quod alibi legimus: Fluminis impetus laetificat civitatem Dei . Sed rectius ut omnes praecente propheta ad Dominum: Effunde super eos iram tuam, et furor irae tuae comprehendat eos . Transferunt principes Juda terminos quos posuerunt patres eorum, quando immutant mendacio veritatem; et aliud praedicant quam ab apostolis acceperunt. Calumniam patiens est Ephraim, fractus judicio, quoniam coepit abire post sordem. LXX: Oppressit Ephraim adversarium suum, conculcavit judicium, quia coepit abire post vana. Si impius
Abbreviated transcription (Latin):
minum supereos effundam quasi aquam ira
meam lx. facti sunt principes iuda quasi
trans ferentes terminos supereos effundam
sicut ciquam imp&um mneum. Ductis effram
& isrł incaptiuitatem & redacti terra corum
in solitudinem principes iuda quiflere debu¬
erant & suum populum cohortari ut recede¬
rent abidolatria ne& ipsi similia sustine¬
rent coeperunt gaudere atque la&ari quad
pate r& sibi terra eorum ad posi dendum lacius
& fact sunt quasi ad sumentes terminos israhelis
transeuntes fines suos & in locis quondam eorum
regnum suum & possessionem dilata re cupientes
Qua mobrem dicitdñs & superipsos principe suida
uement babilomi &i taeosquasi aque imp&us
occupabunt non suis uiribus sed indignatione mea
dicit quoque & ad pricipes uida hoc estec desi
quod nondebetnt &x ultare & her&i corum ꝑ¬
ditionem suam salutem a estimare sed potius
plangere quod illi perierint. Vnde & apostolus

Expanded text:
minum; super eos effundam quasi aquam iram minum; super eos effundam quasi aquam iram meam. LXX: Facti sunt principes Juda quasi transferentes terminos: super eos effundam sicut aquam impetum meum. Ductis Ephraim et Israel in captivitatem, et redacta terra eorum in solitudinem, principes Juda qui flere debuerant, et suum populum cohortari ut recederent ab idololatria, ne et ipsi similia sustinerent, coeperunt gaudere atque laetari, quod pateret sibi terra eorum ad possidendum latius: et facti sunt 56 quasi assumentes terminos Israel, transeuntes fines suos; et in locis quondam eorum regnum suum et possessionem dilatare cupientes. Quamobrem dicit Dominus: Et super ipsos principes Juda venient Babylonii; et ita eos quasi aquae impetus occupabunt: non suis viribus, sed indignatione mea. Dicit quoque et ad principes Juda, hoc est, Ecclesiae. quod non debeant exsultare; et haereticorum perditionem suam salutem aestimare: sed potius plangere, quod illi perierint. Unde et apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
quod her&ici qui ingabna & rama excelsam sibisa
idoli & nonsint antefuuem beniamin quiinter¬
pr&atur filius dextere sed postergum eius
ubioculos non hab&. Omni senim ephraim
iacetintiaa que interpr&atur ubertas breui
in desolationem erit &cum iudicii in quo
dies & tempus correptionis aduenerit uer¬
bamea non eẽ in ania rebus ostendam proco
Exx uer terunt mente motus est beniamin
semper eΚCTΑCΙΝ idestmentis excessum benia¬
inmentis excessu. Et in benedicti onibus ia col
subpersona beniamin dequa tribu paulus
apostolus fuit scriptum legimus beniamin
bit escam Qui enim in principio persequebitur
ecclesiam postea in toto orbe c̃uaingelii credentib
alimenta largitus ẽ. unde & saul quide tribu
beniamin fuit inmentis & cessu totadie usque
aduesperum uaticinatus ẽ interpro ph&arumchoꝵ
actisunt principes iuda quasi ad sumentes ter¬

Expanded text:
quod Haeretici qui in Gabaa et Rama, excelsam sibi scquod Haeretici qui in Gabaa et Rama, excelsam sibi scidoli; et non sint ante faciem Benjamin, qui interpretatur, filius dexterae: sed post tergum ejus, ubi oculos non habet. Omnis enim Ephraim jactantia, quae interpretatur ubertas, brevi in desolatione erit, et cum judicii, inquit, dies et tempus correptionis advenerit, verba mea non esse inania rebus ostendam. Pro eo n, Septuaginta verterunt, mente motus est Benjamin: semper ἔκστασιν, id est, mentis excessum, Benjain mentis excessu. Et in benedictionibus Jacob, sub persona Benjamin, de qua tribu Paulus apostolus fuit, scriptum legimus: Benjaminbit escam . Qui enim in principio persequebatur Ecclesiam, postea in toto orbe Evangelii credentibus alimenta largitus est. Unde et Saul qui de tribu Benjamin fuit, in mentis excessu, tota die usque ad vesperum vaticinatus est inter prophetarum chorum . Facti sunt principes Juda quasi assumentes ter
Abbreviated transcription (Latin):
appellatur Tuba autem deȩre efficitur uel
uocuba tur b& hel idest intribi ephraim
inquauitibus aureus erat nonclangore &so¬
niui sedululatuopus ẽ. quia uicina captiui¬
co se ꝑt palchradixit quodb& haben post
tergumsit beniimin Vbienim tribus finitur
beniam aucprocul in tribu ephraim hec urbs
condicuest. Idurco autem dico atque preci¬
pio. Uangicebucina ingabaa & tuba in rama
& ululate in b&haben quia domus regia efraim
seueipse effraim hoc est imperium israhel
iam in dissolutione erit &instcit uicinci capti¬
utcis in die correptionis atque supplici decem tri¬
suumisrahel oscendimea uerba fidelia quȩ per
proph&s comminatussum ut quod sernione
predixeram opere comprobarem. Quidcim
xp̃m dicentes orbemillius ecclesiam tẽ uolueru
Quod mihi displic& Nequeenim domusidoli quor
lquila interpr&atus ẽ domum inutilem iuxu

Expanded text:
ατίngr;η appellatur. Tuba autem de aere efficitur, vel ατίngr;η appellatur. Tuba autem de aere efficitur, vel vocabatur Bethel, et est in tribu Ephraim, in qua vitulus aureus erat, non clangore et sonitu, sed ululatu opus est: quia vicina captivitas est. Et pulchre dixit quod Bethaven post tergum sit Benjamin: ubi enim tribus finitur Benjamin, haud procul in tribu Ephraim, haec urbs condita est. Idcirco autem dico atque praecipio: Clangite buccina in Gabaa, et tuba in Rama, et ululate in 55 Bethaven; quia domus regia Ephraim, sive ipse Ephraim, hoc est imperium Israel, jam in desolatione erit; et instat vicina captivitas. In die correptionis atque supplicii decem tribuum Israel, ostendi mea fidelia verba, quae per prophetas comminatus sum: ut quod sermone praedixeram, opere comprobarem. Quidam BChristum dicentes, urbem illius Ecclesiam esse voluerunt. Quod mihi displicet: neque enim domus idoli, quam Aquila interpretatus est, domum inutilem, juxt
Abbreviated transcription (Latin):
in b& habex pos tergum tuum beniamin effraim
in desolatione erit indie correptionis intribus
isra hel ostendi finem LeX Clangite tuba su ꝑ
colles sonate super& celsa predicate indomo r
mente &cidit beniamin. Effraim indesolatio¬
ne ftctus in diebus correptionis incribubusisrł
ostendit fidelia Effraim & israhel & iuda
mensis singuli si uerubigo uimsuis partibus diuo¬
rabunt: Quemobrem pracipio uobis quiauditis
uit nonuoce s ublim: sedclara buuno concrep&iscla¬
roinim auditu opus est ut ompes cudiant qui in
uircuitu sunt Cangite buana ingubaa cuius &¬
hy mologiam in colles septuagina transtulerunt
& tuba in rama que in terpra uiur excelsa iste
aucen duesunt intribubeniamin uicine sibi
ab hiero solimis sicti łtquam rex isrł occupare
conatusẽ utexitum & introitum cluder&
tribuiude Ingabta ictique & in rama cla¬
rabucina & tuba personate quorumbucina
pas ulis ẽ & cornu recuruo efficitur. unde

Expanded text:
rgum tuum Benjamin: Ephraim in desolatione erit in die correptionis, in tribubus Israel ostendi fidem. LXX: Clangite tuba super colles, sonate super excelsa, praedicate in domo ὢν: mente excidit Benjamin, Ephraim in desolatione factus est in diebus correptionis, in tribubus Israel ostendi fidelia. Ephraim et Israel et Juda menses singuli, sive rubigo cum suis partibus devorabunt. Quamobrem praecipio vobis qui auditis, ut non voce sublimi, sed clara buccina concrepetis: claro enim auditu opus est, ut omnes audiant qui in circuitu sunt. Clangite buccina in Gabaa, cujus etymologiam in colles Septuaginta transtulerunt: et tuba in Rama, quae interpretatur excelsa: istae autem duae sunt in tribu Benjamin, vicinae sibi a Jerosolymis sita; et quam rex Israel occupare conatus est, ut exitum et introitum clauderet tribui Judae. In Gabaa itaque et in Rama clara buccina et tuba personate; quorum buccina pastoralis est, et cornu recurvo efficitur: unde
Abbreviated transcription (Latin):
Vrtca heredicubit Lappa incabernaculis corũ LX
Quid sticieris indieronuentus inde sollem pnitatii dñ.
Ideo erceibunt demiseria aegipti & suscipi& ios ienisis
& sepeli& eos machmas Argentum eorum inceritus
pos sidebit spine in cabernaculis eorum. Cumuenerit
inquit dies captiuitatis n scussimus hostis in graerit
que mea sollempnitas quam ego plucabilem labeo hos¬
tiam quia medemeis hosibus uindiaat &iniurie
ponit modum & flagellat impios filios Quid
igitur faci&is indie fesiui actis dñi Respondito
illis quetticentib: sibi ipse respondit inmoque
faccurisunt diumis oculis intu&ur tacinauio
miseria &uas tirate prementib & assino aque
chaldec captos ligarecupientib adagiptun
confugerunt ibi memphis sipelia cos quaei empon
erat m&ro polis aegipti ancequam al&u nchia qie
sedmamad quod appellatur desider abile. Ex quo
ꝑ spicuumẽ falsos eoscẽ similitudine litterarum OΛLET

Expanded text:
itabit, lappa in tabernaculis eorum. LXX: Quid facietis in die conventus, et in die solemnitatis 94 Domini? Ideo ecce ibunt de miseria Aegypti, et suscipiet eos Memphis, et sepeliet eos Machmas, argentum eorum interitus possidebit, spinae in tabernaculis eorum. Cum venerit, inquit, dies captivitatis et saevissimus hostis ingruerit, quae mea solemnitas est? quam ego placabilem habeo hostiam? quia me de meis hostibus vindicat, et injuriae ponit modum, et flagellat impios filios. Quid igitur facietis in die festivitatis Domini? Respondete. Illisque tacentibus, sibi ipse respondet, immo quae facturi sint, divinis oculis intuetur: Ecce, inquit, miseria et vastitate prementibus, et Assyrio atque Chaldaeo captos ligare cupientibus, ad Aegyptum confugerunt. Ibi Memphis sepeliet eos, quae eo tempore erat metropolis Aegypti, antequam Alexandria, quae sed MAMAD  , quod appellatur desiderabile. Ex quo perspicuum est, falsos eos esse similitudine litterarum DALET
Abbreviated transcription (Latin):
inquid i erolahal intellegens ittique ephraim
infirmitaitem sucim &iudas uinculum suũ
quocum di cemtribus peccato fuerat colligtitus
Non adõ qui soluere poterat sed arge assyriorũ
quesiuit auxilium. Legimus quod subrege manaem

Expanded text:
ur se Baal. Intelligens itaque Ephraim infirmitatem suam, et Judas vinculum suum, quo cum decem tribubus peccato fuerat colligatus, non a Deo qui solvere poterat, sed a rege Assyriorum quaesivit auxilium. Legimus, quod sub rege
Abbreviated transcription (Latin):
rotinam luxta allegoriam datur pluuia tempo¬
raneim quando & parte cognosumus. Daturplu¬
uia serotina quando uenerit quod perfettum
st Semperquedñs mane surgentibus paratuse
qui possunt dicere consurgam diluculo & dĩds̃¬

Expanded text:
rotinam . Juxta allegoriam, datur 63 pluvia temporotinam . Juxta allegoriam, datur 63 pluvia temporanea, quando ex parte cognoscimus: datur pluvia serotina, quando venit quod perfectum est. Semperque Dominus mane surgentibus paratus est, qui possunt dicere, Consurgam diluculo .
Abbreviated transcription (Latin):
Venite inquid & reuertamur ad dnm̃ quia ipse
qui coepit sanabitnos & percuti& & curabit nos
Quiui ficcibit postdies duos & indie terto susci¬
ttbitnos ipse& non cilius quasimane & aurora
lus est ꝓad sumptione matutina lic& in hebre
scriptum est proceruoma tutino eo quod interfecta
inorte & tor tuoso antiquo que serpente cupiat
ahnonttina conscendere & ipse tenebris dis¬
sipatis oritur nobis soliustitiae ut nostram in¬
lum in& cȩcitaitem & pulchrȩ preparatus est
greditur d&halamosuo. Quinon solum uocatur
& cuirora & diluculum sed ueni & nobis quasi imber
temporaneum quando fidei in nobis iaccasunt funda¬
menta & suscipiemus eum imbrem serotinum quan¬
do maturis sg&ibus fruges capiemus a &ernas & in
dominica horreci reiondamus. Ergo iuduei quito¬
poranetis pluuias Non reteperunt & absqueplu¬
uias ierere sementem fructus inultimo tem pore
non recipient. Hic est pluuia de quadñs pollic&
dicens. Dabo uoliis pluuiam temporaneam & se¬

Expanded text:
e qui cepit, et sanabit nos, percutiet et curabit nos, et vivificabit nos, post dies duos, et die tertio suscitabit nos, ipse et non alius, quasi mane et aurora lus est: Pro assumptione matutina: licet in Hebraeo scriptum sit: Pro cervo matutino: eo quod interfecta morte, et tortuoso antiquoque serpente cupiat ad montana conscendere, et ipse, tenebris dissipatis, oritur nobis sol justitiae, ut nostram illuminet caecitatem. Et pulchre, praeparatus est, egreditur de thalamo suo . Qui non solum mane vocatur, et aurora, et diluculum: sed veniet nobis quasi imber  Christi recipimus temporaneum, quando fidei in nobis jacta sunt fundamenta et suscipiemus eum imbrem serotinum, quando maturis segetibus, fruges capiemus aeternas, et in dominica horrea recondemur. Ergo Judaei, qui temporeneas pluvias non receperunt, et absque pluviis jecere semen, segetum fructus in ultimo tempore non recipient. Haec est pluvia de qua Dominus pollicetur dicens: Dabo vobis pluviam temporaneam, et se
Abbreviated transcription (Latin):
in aduentum xp̃i sui inter pr&antur Et diem
tertium iniudicio quando saluandisunt. Ed
uttomedamus respondeant nobis que sit dies
prima hoc est primus saluacoris aduentus
& cum respondere nom potuerint inferamus
primum diemeẽ luxcti quod ipsi uolunt in hu¬
militate saluatoris aduentum secundum inglo¬
riam tertiumque inhabitu iudicantis. quiaũ

Expanded text:
ui interpretantur, et diem tertium in judicio, quando salvandi sunt. Quod ut concedamus, respondeant nobis, quae sit dies prima, hoc est, primus Salvatoris adventus. Et cum respondere non potuerint, inferamus primum diem esse juxta quod ipsi volunt, in humilitate Salvatoris adventum, secundum in gloria, tertium
Abbreviated transcription (Latin):
iudicantur ingenia Nec considerat qui lecturusõ
cuius sed quali sit quod lecturus est Siueille
ep̃s siuesit laicus imperator & dominus miles
&seruus uit purparai & sirico autuilissimo
panno iceut Non bonorum diuersi cate sed operũ
merito iudi cabitur

Expanded text:
judicantur ingenia: nec considerat qui lecturus judicantur ingenia: nec considerat qui lecturus cuius, sed quale sit, quod lecturus est, sive ille episcopus, sive laicus, imperator et dominus, miles et servus, aut in purpura et serico, aut in vilissimo panno iaceat, non honorum diversitate, sed operum merito iudicabitur
Abbreviated transcription (Latin):
ras cauterio solea ionteras & sylleos .anes
ac mortifera carmina syrenarumi surda aur
pertranseas ut pariter audire & nos seualo¬
Cum que tuole eraminiculo & inprimoor be
terrarum primum et nobilitate & seligione
habere megaud eam defensorem tamenmagis
obtarem illud mihi contingere quodtitus
libius scribit decatone cũius glorie neq
ꝑ fuit quisquam laudando Nec ui cuperan¬
do docuit Cumutrumq summis prediti
fecerint ingeniis Significat aucem mecice¬
ronem & caesarem quorum alter laudes alt
uituperationem supradictiscriptori. Dũ
enim uiuimus inuase fragili continemur
Uidentur amicorum prodeẽ studia & no¬
cere a emulorum obprobria post quam auc̃
reuersa fuerit terra interram suam & tamnos
qui scribimus quameos quide nobis iudicant
pallida mors subtraxerit &ailia uenerit gi¬
neratio primisque uidentib: foliis uirens silua
subereuerit Iun sin enominũ dignitate solu

Expanded text:
ras cauterio, solea conteras: et Scylleos canes ras cauterio, solea conteras: et Scylleos canes ac mortifera carmina sirenarum surda aure pertranseas: ut pariter audire et nosse valeCumque tuo laeter adminiculo; et in prima urbe terrarum, primum et nobilitate et religione habere me gaudeam defensorem: tamen magis optarem illud mihi contingere, quod Titus Livius scribit de Catone, cujus gloriae neque profuit quisquam laudando, nec vituperando nocuit: cum utrumque summis praediti fecerint ingeniis. Significat autem M. Ciceronem et C. Caesarem: quorum alter laudes, alter vituperationes supradicti scripsit viri. Dum enim vivimus, et in vase fragili continemur, videntur amicorum prodesse studia, et nocere aemulorum opprobria. Postquam autem reversa fuerit terra in terram suam, et tam nos qui scribimus, quam eos qui de nobis judicant, pallida mors subtraxerit, et alia venerit generatio, primisque cadentibus foliis virens sylva succreverit, tunc sine nominum dignitate, sola
Abbreviated transcription (Latin):
GATALIQUANDO CATITUR
tempestatem quia uia fre¬
quenter ingreditur auc
sustin& latronum imp&u
aut certe m&uit Emniq¬
loria quam ob trec¬
tatio secundis aducrsisq uentis oritur¬
munau amici plus merito lciudant aut ini¬
mici plus usto detrahunt ECarũq inuenias
qui inutra inque parte non fauore aut hodio
sed rerum aequitate ducauir. Quod mihi
Alii enim quasi parua contendunt Etquidquid
dixerimus contractanare dispiciunt alii
odio nominis tr̃ĩ nonres sed personas conside¬
rant magisque aliorum silentium quam nr̃m
studium probant. Sunt qui audacter nos
facere asserant quod arripuimus opus quod
nullus antenos lacinorum temiptare ausus ẽ
Quidam in eo sedisertos arbitrantur & doctos
sialieno operi detrahant Etnon quidipsipos¬
sint sed quidnos non possumus diiudicent
Tu autem pamma chiquinos hoc facere pre¬
grecis bonis latini feiunt non bona & ho¬
mines eloquentis simos ipsie linguis trans¬
ferunt eucingelico calces pedẽ. Vtramq

Expanded text:
gat, aliquando patitur tempestatem: qui viam frequenter ingreditur, aut sustinet latronum impetus, aut certe metuit, omniqloria quam obtrectatio, secundis adversisque ventis orituraut amici plus merito laudant, aut inimici plus justo detrahunt: rarumque invenias qui in utramque partem non favore, aut odio, sed rerum aequitate ducatur. Quod mihi Alii enim quasi parva contemnunt, et quidquid dixerimus, contracta nare despiciunt: alii odio nominis nostri, non res, sed personas considerant: magisque aliorum silentium, quam nostrum studium probant. Sunt qui audacter nos facere asserant, quod arripuimus opus, quod nullus ante nos Latinorum tentare ausus est. Quidam in eo se disertos arbitrantur et doctos, si alieno operi detrahant, et non quid ipsi possint, sed quid nos non possimus dijudicent. Tu autem, Pammachi, qui nos facere praeGraecis bonis, Latina faciunt non bona; et homines eloquentissimos, ipsi elingues transferunt, Evangelico calces pede: hydramque
Abbreviated transcription (Latin):
cum suum donec deficiant ecquerant faciem
eius utquem propicium presentem que non
senserant iratum & bsentem requirant &
in tibulatione sua ortoeis lumine paenitentiȩ
mrane consurgant adcum luxtcullud quodin
esanplegimus intribulatione dnũi recordo tussũ
& inprimo grtduum psalmoAdhnm dum

Expanded text:
t faciem ejus, ut quem propitium praesentemque non senserant, iratum et absentem requirant, et in tribulatione sua, orto eis lumine poenitentiae, mane consurgant ad cum, juxta illud quod in Isaia legimus: In tribulatione, Domini recordatus sum . Et in primo graduum psalmo: Ad Dom
Abbreviated transcription (Latin):
o omnium scorũ data est gratia haec ingentib: an¬
nuntiare inuestigabiles diuitias xp̃i et in luminare
que sit dispositio dispensatio sacram̃ti qđ fuit abscon¬
dicum a scłis indõ quiuni uensa creauit in notesce

Expanded text:
mo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus admo omnium sanctorum data est gratia haec in gentibus adnuntiare inuestigabiles diuitias Christi et inluminare, quae sit dispositio sacramenti. quod fuit absconditum
Abbreviated transcription (Latin):
notuis se cum ea feciss& quã illo quo ecinorat it fas¬
r&s apud quem non est commutatio pec mom̃tiob¬
bratio nonsane propt̃ inferiorũ scientiam puntis
indiget quasi ꝑeos fiat suentior sedillo simplician
rabilimodon ouit om̃a stobilit̃ atq in commutbl
habet autem xuntios propternos ctpropt̃ ipsos quia
illo modo dõparere eitissistere ut eum demnferioribus
consulaN eiusq superius p̃ceptis etiussis obtempereNs
bonum est eis in ordine propriae naturae acque
subsitintiae nuntii aut̃ grecae angelidicuntur
quo nom inegenerali upiuersa illa suꝑnaciuittisnun¬
cupatur quem primũ diem conditũ existimamus na
nec illudeos latuit mysterium regnicaelorũ qđ opor¬
tunotempore reuelatum est pro salutenra quod ex ac
peregrinatione liberatieorũ co&ui coniungamur. Ne¬
queenim hoc ignorarent quando quidem ipsum semex
qđ oportuno tempore aduenit ꝑ ipsos dispositũ est in

Expanded text:
notuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut facnotuisse, cum ea fecisset, quam illo. quo ea nouerat ut faceret, apud quem non est commutatio nec momenti obumbratio. Non sane propter inferiorum scientiam nuntiis indiget, quasi per eos fiat scientior; sed illo simplici ac mirabili modo nouit omnia stabiliter atque incommutabiliter. habet autem nuntios propter nos et propter ipsos, quia illo modo deo parere et adsistere. ut eum de inferioribus consulant eiusque supernis praeceptis et iussis obtemperent, bonum est eis in ordine propriae naturae atque substantiae. nuntii autem graece. angeli dicuntur: quo nomine generali uniuersa illa superna ciuitas nuncupatur, quem primum diem conditum existimamus. Nam nec illud eos latuit mysterium regni caelorum. quod oportuno tempore reuelatum est pro salute nostra, quo ex hac peregrinatione liberati eorum coetui coniungamur. neque enim hoc ignorarent, quandoquidem ipsum semen, quod oportuno tempore aduenit, per ipsos dispositum est in
Abbreviated transcription (Latin):
summatꝰ est cumom̃ib: quaein eosunt et quod tunc faci
cum factus est dies utillud congruat quod creauit om̃a
simul huius uniuersae dĩ creaturae multa non noui
siue queincaelis sunt altius quam utnr sensus ea pos¬
sit adtingere siue quemn regionib: t̃rarum forttssis
in habitabilib: si ue qued eorsum latent uł in profun¬
do abrssi uł in occultis sinib: terne haecigit᷑ ante quam
fierent utiq: nonerant quomodo ergo dõ noto eran
que non erant etrursus quomodo ea facer& que sib
Nota nonerant n enim quic quã fecit ignorans nota
ergo fecit nonfacte cognouit: ꝓ inde antequam fie¬
rent eterant etñ erant erant in dĩ scientia non enꝰ
in sua natura aꝑ hoc factus est dies ille cui utroq
modo in notescerent etindõ & inseipsis. Illaiuelit
matutina siue diurxa cornitione acuero uelat ues¬
pertina ipsi aut̃ deo non audeo dicere aliomodo in¬

Expanded text:
summatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, summatus est cum omnibus, quae in eo sunt, et quod tunc factus est, cum factus est dies, ut et illud congruat, quod creauit omnia simul Huius uniuersae dei creaturae multa non nouimus, siue quae in caelis sunt altius, quam ut noster sensus ea possit adtingere, siue quae in regionibus terrarum fortassis inhabitabilibus siue quae deorsum latent uel in profundo abyssi uel in occultis sinibus terrae. haec igitur antequam fierent, utique non erant. quomodo ergo deo nota erant, quae non erant? et rursus quomodo ea faceret, quae sibi nota non erant? non enim quidquam fecit ignorans. nota ergo fecit, non facta cognouit. proinde, antequam fierent, et erant et non erant: erant in dei scientia, non erant in sua natura. ac per hoc factus est dies ille, cui utroque modo innotescerent, et in deo et in se ipsis, illa uelut matutina siue diurna cognitione, hac uero uelut uespertina. ipsi autem deo non audeo dicere alio modo in
Abbreviated transcription (Latin):
modo eius dñm nonsticilius inuener̃ Ignotti enim sunt
fundam̃ tat̃rae oculis nr̃is et qui fun dauit terram propin¬
quat m̃tib: Nr̃is lamnunc consideremꝰ eaquȩ fecit ds̃ om̃a
simul aquib: in sexto die consummatis requieuit in septi¬
mopostea consideraturi operaei: in quib: usq: nuncopen
tur: Ipse enim ante secula : a sđo autem eadicimꝰ ex quo
coepit sđm sicut ipsum mundũ in sło aut̃ sicut ea quar
nascunt᷑ inmundo cumergo scriptura dixiss& omnia
ꝑ ipsum factas et sine ipso factum est nihil paulo post
at. In hoc mundo erat et mundus ꝑ ipsum factu sest
Dehoco peredĩ alio loco scriptum est: qui fecistimundu
demateria in formihicmundus plerumq cȩli & terrae
nomine nuncupat᷑ sicut iam commemorauimus que
scniptura dicit dm̃ fecisse cũ factus estdies dequibus
uerbis iam quantũ uisum est disputouimꝰ quẽ ad modi
congruat conditioni mundi huius et qđ sex dieb con¬

Expanded text:
modo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt modo eius dominum non facilius inuenerunt? ignota enim sunt fundamenta terrae oculis nostris, et qui fundauit terram, propinquat mentibus nostris. Iam nunc consideremus ea, quae fecit deus omnia simul, a quibus in sexto die consummatis requieuit in septimo, postea\' consatur. Ipse enim ante saecula: a saeculo autem ea dicimus, ex quo coepit saeculum, sicut ipsum mundum; in saeculo autem, sicut ea quae nascuntur in mundo. Cum ergo Scriptura dixisset, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil; paulo post ait, In hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est . De hoc opere Dei alio loco scriptum est: Qui fecisti mundum de materia informi . Hic mundus plerumque coeli et terrae nomine nuncupatur, sicut jam commemoravimus, quae Scriptura dicit Deum fecisse, cum factus est dies: de quibuerbis iam, quantum uisum est, disputauimus, quemadmodum congruat conditioni mundi huius, et quod sex diebus con
Abbreviated transcription (Latin):
tus quãuis in qua illa substantia in effabilis sit nec
dici ut cumq homini ꝑ homixẽ possit pisiu surpa¬
tis quibus dc̃ locorum actemporũ uerbis cũ sit ante
õa tempora et tateom̃s locos itim̃ propinquior
nobis est qui fecit quãmulta que facta sunt in illo
enimuiuimꝰ et mouemꝰ et sumꝰ: istorũ aut̃ plera que
ipsis rationib quibus factas ea uidere apud dm̃
ut ꝑ hoc sciamus quod et quantt qualia que sint etiam¬
si uon ecuuideamꝰ pencor porissensus. Remottiquip
positis aut obpositis aliis axr̃o contuitu actu quesepa¬
rantur ex quo fit utmaior ad illa inueniendasit labor
quã ad illum a quo factcis cum sit in comparabili felicita¬
teprestantius illum exquantu lacum que particula piam̃te
sentire quam illa uniuersa comp̃hendere underecte culpa¬
tur in libro sapientiae inquisitores huius scłi: Si enimitix¬
tum inquit potuer̃ uadere ut possent aestimare scłm quo¬

Expanded text:
tus —: quamuis, inquam, illa substantia ineftus —: quamuis, inquam, illa substantia inefdici utcumque homini per hominem possit, nisi usurpatis quibusdam locorum ac temporum verbis, cum sit ante omnia tempora et ante omnes locos; tamen propinquior nobis est qui fecit, quam multa quae facta sunt. In illo enim vivimus, et movemur, et sumus : istorum autem pleraque ipsis rationibus quibus facta sunt, ea videre apud Deum, ut per hoc sciamus quot et quanta qualiaque sint, etiamsi non ea videamus per corporis sensus. Remota quipppositis aut oppositis aliis a nostro contuitu tactuque separantur. Ex quo fit ut major ad illa invenienda sit labor, quam ad illum a quo facta sunt, cum sit incomparabili felicitate praestantius illum ex quantulacumque psentire quam illa uniuersa conprehendere. unde recte culpantur in libro sapientiae inquisitores huius saeculi: si enim tantum, inquit, potuerunt ualere, ut possent aestimare saeculum, quo
Abbreviated transcription (Latin):
deb eat ut quisq nouerit ułin conus se credat qđ ds̃
l.accom̃a fecerit ñopinor eum eẽ tũ ex cordẽ utdm̃
que non uouerat fecisse arbitr&ur. Porrosiuouerat
caprius quã facer& ea ꝓfecto priusquã fierent apud
illũ erant comodo nota quosempiternae atq in cõ¬
muttibilit̃ uiuunt etuita sunt: factei auẽ eomodo quo
una quae que creatura ingen eresuo est : quã ui sergo
illa a&erna in commuttibilis quenatura quod ds̃
est habens inse ut sit sicut moysidictũ est. Egosum
Qm̃ illud uere acprimicus est qđ eodem modosem¬
ꝑ est nec solum non commutat᷑ sed c̃omut ariomni¬
no non potest uihil horum que fecit existens ec om̃a
primitꝰ habens sicut ipseest neq: eim ea facer&
nisi ea noss& ante quã facer& nec nosset nisiuide¬
ra uecuidera pisi haber& nec haber& ea quenon¬
dum factuerant nisiquẽ admodum est ipsenon fac¬

Expanded text:
debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus debeat, ut quisque nouerit, uel inconcusse credat, quod deus haec omnia fecerit, non opinor eum esse tam excordem, ut deum quae non nouerat fecisse arbitretur. porro, si nouerat ea, priusquam faceret ea, profecto, priusquam fierent, apud illum erant eo modo nota, quo sempiterne atque incommutabiliter uiuunt et uita sunt, facta autem eo modo, quo unaquaeque creatura in genere suo est. Quamuis ergo illa aeterna incommutabilisque natura, quod deus est, habens in se, ut sit, sicut Moysi dictum est: ego sum facta sunt, quoniam illud uere ac primitus est, quod eodem modo semper est nec solum non commutatur, sed commutari omnino non potest, nihil horum, quae fecit, existens et omnia primitus habens, sicut ipse est — neque enim ea faceret, nisi ea nosset, antequam faceret, nec nosset, nisi uideret, nec uideret, nisi haberet, nec haberet ea, quae nondum facta erant, nisi quemadmodum est ipse non fac
Abbreviated transcription (Latin):
stictũ est in illo uitar est manet ista sextentia utid qđ
ꝑ ipsum ftictũ est uita eẽ in illo intellegat᷑: Inqua
uitaiuidit om̃a quando fecit etsicut uidit. Ita fecit
non p̃ter seipsum uidens sed in seipso uti enum erauit
om̃a que fecit nec alia uisio ipsius et patris sed unasic̃
una substantia : Nam et in libro iob itt ipsa sapien
unde inuentaẽ uł quissit locus suentiae ignorat
mortalis uiã eius nec in ueni&ur in hominib: et
paulo pꝰ audiuimꝰ inquit ei : gloriam. Dñs cõmen¬
dauit uiam ei: et ipsenouit᷑ locum ei: ipse enim
omneqđ est sub caelo ꝑ fecit enouit que sunt in ter¬
ra om̃a quȩ fecit uertorũ libram̃ta atq mensuras
quando fecit sic̃ uidit enumerauit: hisatq huius mo¬
di testimoniispbatꝰ qđ haec om̃a prius quã fierent
erant in notitia stiuentis etutiq ibimeliora ubiuerio¬
ra ubi aderna et in commuttibilia quãquã sufficere

Expanded text:
ctum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod ctum est, in illo uita est, manet ista sententia, ut id, quod per ipsum factum est, uita esse in illo intellegatur, in qua uita uidit omnia, quando fecit et, sicut uidit, ita fecit, non praeter se ipsum uidens, sed in se ipso ita enumerauit omnia, quae fecit. nec alia uisio ipsius et patris, sed una, sicut una substantia. nam et in libro Iob ita ipsa sapientunde inuenta est? uel quis sit locus scientiae? ignorat mortalis uiam eius nec inuenietur in hominibus. et paulo post: audiuimus, inquit, eius gloriam. dominus commendauit uiam eius et ipse nouit locum eius. ipse enim omne, quod est sub caelo, perspicit et nouit quae sunt in terra omnia quae fecit: uentorum libramenta aquae mensuras quando fecit, sicut uidit, enumerauit. his atque huiusmodi testimoniis probatur, quod haec omnia, priusquam fierent, erant in notitia facientis, et utique ibi meliora, ubi ueriora, ubi aeterna et incommutabilia. quamquam sufficere