comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a membra omĩa cum modestia & quiete conti¬
pline incibo. Obseruantia meo quidsumat. ob¬
seruantia in eo qͣntum sumat. obseruantia in
eo quomͦ sumat. Obseruantia in eo quid sumat
id÷ ut neq nimis preciosa & delicata expetat.
nec nimis rara & insolita requirat. nec nimis
accurate & laute p̃parata concupiscat. In pͥmo
enim luxus arguitur. in scđo curiositas. in
tercio suꝑsticio notatur. Sunt namq qͥdã
quorum fauces satis ridicula infirmitate
egrotant. quȩ nisi pinguia & delicata deglu¬
tire ñ possunt. & siqñ eis parri aut frugales cibi
oblati fu̾int. statim aut indigestionem stomachi
aut pectoris siccitatem aut obripilationem capi¬
tis. aut siqua sunt talia ad excusandas excusationẽ
pretendunt. Auĩ delicias &eluxum ciborum mag.¬
na constantia asꝑnant᷑. s ab eĩ it̾m ñ minori aut
tolerabiliori petusantia cõmunium cibarior
usus omĩno despicit᷑. Noua quedam & insolita ci¬

Expanded text:
caetera membra omnia cum modestia et quiete conticaetera membra omnia cum modestia et quiete contiplinae in cibo, observatio in eo quid sumat, observatio in eo quantum sumat, observatio in eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, nec nimis laute et accurate praeparata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita ci
Abbreviated transcription (Latin):
satis indecoros ostendunt. hanelant & suspirãt
preangustia. ita ut existimes eos alium rugi-¬
enti uentri patentiorem aditum querere. qͣsi
angustia fautium nõpossit esurienti stomaco
satis sufficientem abundantiam ministrͣe.
Inuno gͦloco sedentis ocłis & manibus
quȩ ꝓpe quȩ longe omĩa circum currũt
simul panes comminuunt. una in calices &
pateras effundunt. discos ingirum cutum¬
ducunt. & uelut rex suꝑ obsessam ciuitatem
assultum facturus. dubitant ubi primum
expugnationem aggrediantur. dum sinul monũ
parte irruptionem fac̾e concupiscunt. Plus iusto
fortassis ista dicentes uerecundie obliti sumꝰ. sed
nescit aliqñ impuddentia erubescere nisi fuerit
manifeste confusa. His gͥtͥb modis debet quisq
int̾ epulas conseruare disciplinam insemetipso.
uidelicet ut & linguam suam aloquacitate restͥn¬
gat. & ocłos suos acirrumspectione cohibeat & ut

Expanded text:
satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant satis indecoros ostendunt. Anhelant, et suspirant prae augustia, ita ut existimes eos alium rugienti ventri patentiorem aditum quaerere, quasi angustia faucium non possit esurienti stomacho satis sufficientem abundantiam ministrare. In uno ergo loco sedentes, oculis, et manibus quae prope, quae longe, omnia circumcurrunt, simul panes comminuunt, vina in calices, et pateras effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut
Abbreviated transcription (Latin):
in lingua ardebat. Custodia ocłorum int̾ epulã
ꝓꝑterea necessaria est. qr ñ decet ibi precipueut
uagos homo hãt ocłos. neq curiose. & ut ampliꝰ
aliquid dicam impudent̾ ea quȩ apud alios
agunt᷑ circumlustrando prospiciat: sedut potiꝰ
pudice demissis luminib eat̃m quȩ sͥ anteposi-¬
ta & apposita sunt attendat. Custodia qͦq conti¬
nendi sese ibi negligenda ñ est quatinꝰ uidelicet
neq in habitu neq ingestu in decens aliquid aut
inhonestum agatur. Nichil cum strepitu aut
tumultu fiat. sed omĩa membra cum modestia
& tnquillitate indisciplina contineant᷑. Non
sicut quidam facunt. qui cum ad edendum as¬
sederint. inquieta quadamt agitatione & con-¬
fusione membroꝵ intemꝑantiam animi sui-
designant. Caput excutiunt. brachia exerunt.
manus maltum expairount & non sine magna
turpitudine. quasi totum epulum simul sint
absorturi. ingentes quosdam conatus & gestus

Expanded text:
in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas in lingua ardebat . Custodia oculorum inter epulas propterea necessaria est; quia non decet ibi praecipue, ut vagos homo habeat oculos, neque curiose, et ut amplius aliquid dicam impudenter ea quae apud alios aguntur circumlustrando prospiciat, sed ut potius pudice demissis luminibus ea tantum quae sibi anteposita et apposita sunt attendat. Custodia quoque continendi sese ibi negligenda non est, quatenus videlicet neque in habitu, neque in gestu indecens aliquid aut inhonestum agatur. Nihil cum strepitu aut tumultu fiat, sed omnia membra cum modestia, et tranquillitate in disciplina contineantur. Non sicut quidam faciunt, qui cum ad sedendum assederint, inquieta quadam agitatione et confusione membrorum intemperantiam animi sui designant. Caput excutiunt, brachia exerunt, manus in altum expandunt, et non sine magna turpitudine quasi totum epulum simul sint absorpturi, ingentes quosdam conatus et gestus
Abbreviated transcription (Latin):
Labia stulti: iumistent se rixis. & os euis iur.¬
gia prouocat. De uerbo eciam mendoso qͣn¬
tum sit cauendum idem ipse insinuat dicers
estis falsus ñ erit inpunitus. &qͥ mendacia
loquit᷑. ñ esfugiet. Sed & ũbum dulce qͣntũ
ualeat insermone. liber eccłasticus patenter
demonstrat uͥ dicit. Uerbum dulce amicos
muluplieat & inimicos mitigat. e lingua¬
eucaris glatiosa in bono uiro abundat.
custodia discipline. Ibi enim debet homoseruare
disciplinam in habitu suo. & disciplinam in cibo
suo. Disciplinam in habitu tͥb modis. indisciplie¬
na tacendi. inqisciplina uidendi. indisciplina con¬
tinendi sese. Iaciturnitas inter epulas necessaria
est. iccirco qm̃ lingua quȩ omni tempore prona
ad peccatum labitur. ꝑiculosꝰ cum ꝑ crapulam
inflammata fuerit. adloquendum relaxatur
Propt̾ea enim diues qui int̾ epułas loquacitati
seruierat. post minferno positus uehementiꝰ

Expanded text:
Labia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurLabia stulti immiscent se rixis, et os ejus jurgia provocat . De verbo etiam mendaci quantum sit cavendum, idem ipse insinuat, dicens: Testis falsus non erit impunitus, et qui mendacia loquitur, non effugiet . Sed et verbum dulce, quantum valeat in sermone, liber Ecclesiasticus patenter demonstrat ubi dicit: Verbum dulce amicos multiplicat, et inimicos mitigat, et linguaeucharis in bono viro abundat .custodia disciplinae. Ibi enim debet homo servare disciplinam in habitu suo, et disciplinam in cibo suo. Disciplinam in habitu, tribus modis, in disciplina tacendi, in disciplina videndi, in disciplina continendi sese. Taciturnitas inter epulas necessaria est idcirco, quoniam lingua quae omni tempore prona ad peccatum labitur, periculosius cum per crapulam inflammata fuerit, ad loquendum relaxatur. Propterea enim dives qui inter epulas loquacitati servierat, post in inferno positus vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
Salomon ostendit dicens. Non decent stultum
uerba composita. Ir̾m. Hon est speciosa more
ftulti parabola. Iit̾m. fons uite eruditio possi¬
dentis. doctna stultorum fatuitas. & it̾um.
Doctna suanoscitur uir. qui autem uanus &
excors est: patebit contemptui Item. Quomͦ
pulchras frustra ht̃ claudꝰ tibras. sic in decens
est inore stultorum parabola. Quoo uero tpũ
elationis sermonem hominis ingratũ audi¬
torid reddat. salomon tt̾m testat᷑ diceñ. Excel¬
sa stulto sapientia mporta ñ aꝑiet os suum. Et
nt̃m dicit. Cum obsecrationib loquet᷑ pauꝑ. &
diues esfabit᷑ rigide. Quantum aũsermo cla¬
mosus a disciplinatis cauendus sit. ipse auctor
discipline ostendit. Dequo ꝑ yzaiam scͥptũ est.
ĩ damabit neꝙ accipiet ꝑsonam neq audi¬
etur foris uoxeiꝰ. Uerbum autem asꝑum &e
rixosum omĩno asermonib disciptinatis se.¬
cludendum ẽẽ. ꝑ eundem ꝓbatur cum dicit᷑

Expanded text:
Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum Salomon ostendit, dicens: Non decent stultum verba composita . Et iterum: Non est speciosa in ore stulti parabola . Et iterum: Fons vitae eruditio possidentis; doctrina stultorum fatuitas . Et iterum: Doctrina sua noscitur vir, qui autem vanus, et excors est, patebit contemptui . Item: Quomodo pulchras frustra habet claudus tibias, sic indecens est in ore stultorum parabola . Quod vero typus elationis sermonem hominis ingratum auditoribus reddat, Salomon iterum testatur, dicens: Excelsa stulto sapientia in porta non aperiet os suum . Et iterum dicit: Cum obsecrationibus loquetur pauper, et dives effabitur rigide . Quantum autem sermo clamosus a disciplinatis cavendus sit, ipse auctor disciplinae ostendit, de quo per Isaiam scriptum est: Non clamabit neque accipiet personam neque audietur foris vox ejus . Verbum autem asperum, et rixosum omnino sermonibus disciplinatis secludendum esse, per eumdem probatur cum dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
nultus. placorem sui sermonis inminuat.
humilis debet ẽẽ gestus loq̃ntis. ut ap̃ audi¬
tores grãm sermo eiꝰ inueniat. Sonꝰ loq̃ͥrtl̃
ẽẽ debet demussus ne strepitu & immogiala
damositatt auditoros suos aut in iuste terreat.
aut iuste offendat. Suauis debet eẽ ne ꝓlatiotũ
asꝑitate. tanto fiat animis audientium honero.¬
sior. quanto ad aures durior uenit & in iocundi¬
or. Significatio .i. sententia sermonis. ideo debet
ẽẽ uera. quia fallax u̾bum eciam si facunde & com¬
posite dicit᷑. nichilominꝰ tam̃ ab auditore. aut
noxium aut ociosum si fuerit intellectum repu¬
tatur. Sed & tum ueritate necesse ẽ ut sermo
loq̃ntis dulcedinem habeat ꝙr sepe eciam u̾itas
auditori amara efficitur. si aut sine rõne aut
sine dilectione. hoc est uł importune uł impie
contra cum proferat᷑. Singła hec scͥpture saciꝑ
testimoniis comꝓbemꝰ. Quod habitus indisci.¬
plinatus sermonem contemptibilem faciat.

Expanded text:
vultus, placorem sui sermonis imminuat. vultus, placorem sui sermonis imminuat. Humilis debet esse gestus loquentis, ut apud auditores gratiam sermo ejus inveniat. Sonus loquentis esse debet demissus, ne strepitu, et immoderata clamositate auditores suos aut injuste terreat aut juste offendat. Suavis debet esse, ne prolationis asperitate tanto fiat animis audientium onerosior, quanto ad aures durior venit, et injucundior. Significatio, id est sententia sermonis, ideo debet esse vera, quia fallax verbum etiam si facunde aut composite dicitur, nihilominus tamen ab auditore aut noxium aut otiosum si fuerit intellectum reputatur. Sed et cum veritate necesse est, ut sermo loquentis dulcedinem habeat, quia saepe etiam veritas auditori amara efficitur, si aut sine ratione, aut sine dilectione, hoc est, vel importune, vel impie contra eum proferatur. Singula haec Scripturae sacrae testimoniis comprobemus. Quod habitus indisciplinatus sermonem contemptibilem faciat,
Abbreviated transcription (Latin):
quiem. Quisquis hec impedimenta loq̃nbi
cauere uoluerit. facile fortassis & sine difficul.¬
tate. quando sͥ sit loq̃ndum agnoscit. si tam̃
hoc attendit. qi alud tempus ẽ quando ei qui
uoluerit loqui concedit᷑: aluto est tempus
quando ei qui noluerit loqui ꝓculpa reputa.¬
tur. Sapiens autem eque cauet. uel ne eo tpre
qñ loqui debet ꝑ negdligentiam sileat. uel ne
om̃i tp̃re quanbo loquilicet ꝑlicentiam con¬
cessam in multiloqͥum cadat. Recte gͦ tempꝰ
loquendi discernit᷑. si homo nec umquam qn
loquidebet sileat. nec semꝑ q̃ñ licet loquat᷑.
quo sono. qua significatione quid dicat᷑. Disai¬
plina iubet ut loquentis sit gestus. modeftꝰ
&humilis. sonus demissus & suauis signifi¬
catio uerax & dulcis. Modestiam debet hr̃e.
gestus loquentis. ut nec in oromate. nec impil¬
dice. nec turbulente inter loq̃ndum m̃bra
moueat. neq ocłorum nutib aut aliqua in¬
decenti conformatione siue tͣnsmutatione

Expanded text:
quiem . Quisquis haec impedimenta loquendi quiem . Quisquis haec impedimenta loquendi cavere voluerit, facile fortassis et sine difficultate quando sit loquendum agnoscet, si tamen hoc attendit, quia aliud tempus est quando ei qui voluerit loqui conceditur, aliud est tempus quando ei qui noluerit loqui pro culpa reputatur. Sapiens autem aeque cavet, vel ne eo tempore quando loqui debet, per negligentiam sileat, vel ne omni tempore quando loqui licet, per licentiam concessam in multiloquium cadat. Recte ergo tempus loquendi discernitur, si homo nec unquam quando loqui debet, sileat, nec semper quando licet, loquaturquo sono, qua significatione quid dicatur. Disciplina jubet ut loquentis sit gestus modestus et humilis, sonus demissus et suavis, significatio verax et dulcis. Modestiam debet habere gestus loquentis, ut nec inordinate, nec impudice, nec turbulenter inter loquendum membra moveat, neque oculorum nutibus, aut indecenti conformatione sive transmutatione
Abbreviated transcription (Latin):
stite. & confusione dignissimum. Item in libro
eccłastico. Ne uentiles te inomẽmuentum
& ñ eas inomniuia. sic enim peccator ꝓbatur
induplici lingua. esto mansuetus adaudien¬
dumͣ di uͥt intelligas & cum omĩ sapientia
proferas responsum uerum. Si cst ł intellesf
responde ꝓpximo. sin autem: sit manus tua suꝑ
os tuum ne capraris inuerbo indisciplinato.
Item sepe ꝓpt̾ reu̾entiam ꝑsone tacendum esse.
in eodem demonstrat᷑ cum dicit᷑. Priusquam
interroges ne uituꝑes quemqͣm. & cum int̾to¬
gaueris corripe iuste. Priusqͣm audias ne
respondeas u̾bum. & in mediosemorum ne
adicias loqui. Item sepe ꝓpt̾ maliciam audi¬
torum tacendum eẽ. salomon docet dicens.
In aurib insipientium ne loquaris. quia
despicient doctnam eloquii tui. Item. ne
contendas cum pessimis. & ne emuleris im¬
pios. Item uir sapiens. si cum stulto conten-¬
derit. suie irascat᷑ siue rideat ñ inueniet re¬

Expanded text:
strat et confusione dignissimum . Item in libro strat et confusione dignissimum . Item in libro Ecclesiastico: Ne ventites te in omnem ventum, et non eas in omni via, sic enim peccator probatur in duplici lingua. Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei ut intelligas, et cum omni sapientia proferas responsum verum. Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato . Item saepe propter reverentiam personae tacendum esse, in eodem demonstratur cum dicitur: Priusquam interroges ne vituperes quemquam, et cum interrogaveris corripe juste. Priusquam audias ne respondeas verbum, et in medio seniorum ne adjicias loqui . Item saepe, propter malitiam auditorum tacendum esse, Salomon docet, dicens: In auribus insipientium ne loquaris, quia despicient doctrinam eloquii tui . Item: Ne contendas cum pessimis, et ne aemuleris impios . Item. Vir sapiens si cum stulto contenderit, sive irascatur sive rideat, non inveniet re
Abbreviated transcription (Latin):
plinȩ reuerenter sustinere. atq expectare. sc̃s
iob nobis ostendit. qui cum de sua disciplina
&de aliorum erga se reuerentia loqueret᷑ inter
cetera sic ait. Qui me audiebant ex spectabant
sententiam meam. & intenti tacebant ad consili¬
um meum. Uerbis meis addere nichil aude¬
bant. & suꝑ illos stillabat eloquium ineum.
Item sepe ꝓpt̾ infirmitatem auditorum tacen¬
dum eẽ dominꝰ suo exemplo docet qui cum
apłos adhuc imbecilles & ad sublimioris dos¬
trinȩ eruditionem impares aspiceret ait. ad¬
huc multa habeo uobis dic̾e. sed non potestis
portare mͦ. Item aliquando tacendum ẽẽ. ꝓpter
precipitationẽ loquendi uitandam. salomon
in prouerbiĩs ostendit dicens. Inmultiloquio
peccatum ñ de erit. qui autem moderat᷑ labia.
sua: prudentissimꝰ est. Item. labia iusti conside.¬
rant placita. & os impioꝵ ꝓuersa. Item qui pͥus
respondet quam audiat: stultum se ẽẽ demon¬

Expanded text:
plinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus plinae reverenter sustinere atque exspectare, sanctus Job nobis ostendit, qui cum de sua disciplina et de aliorum erga se reverentia loqueretur, inter caetera sic ait: Qui me audiebant, exspectabant sententiam meam; et intenti tacebant ad consilium meum, verbis meis addere nihil audebantItem saepe propter infirmitatem auditorum tacendum esse, Dominus suo exemplo docet; qui, cum apostolos adhuc imbecilles et ad sublimioris doctrinae eruditionem impares aspiceret, ait: Adhuc multa habeo vobis dicere, sed non potestis portare modo . Item aliquando tacendum esse propter praecipitationem loquendi vitandam, Salomon in Proverbiis ostendit, dicens: In multiloquio peccatum non deerit, qui autem moderatur labia sua prudentissimus est . Item: Labia justi considerant placita, et os impiorum perversa . Item: Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demon
Abbreviated transcription (Latin):
net consilitamꝰ anq̃tos tacendum ẽ ꝓpter
muttiloquium uitandum. uel eciam propterea
qͦd ipsi qui locuturi sumꝰ. nondum apud nosmet¬
ipsos congruam loquendi formam inueninꝰ
qr ꝓfecto animus auditorum magis offenditur
si sermo qui edificare debet confusus & inordinq¬
tus ꝓferatur. Ququando tacendum est. ꝓp̃rea
qͦd hui qui presentes habent᷑. nequaqͣm tales st̃
ad quos u̾bum debeamꝰ facere. qͦd duobũ modis
fieri pot̃. scilicet dum uel reuerentia dignitati
ꝑsone impendit᷑. uel malicia incorrigibilis. att
ideo incdigna ammonitione existimat᷑. Singła
hec exemplis scͥpturar̃ ꝓbare possumꝰ. q ñ uno
sed multis singula queq confirmari scͥpturar̃
testimoniis inuenimꝰ. Qo sermonem eorum
qui pͥores nobis loqui ceperant ñ debeamus in¬
terrumꝑe. sed semper loq̃ntes alios & p̃cipue sõ ec¬
qui utilia oerecta loquunt᷑ ꝓpt̾ custodiam disci.¬

Expanded text:
e consideramus. Aliquando tacendum est propter e consideramus. Aliquando tacendum est propter multiloquium vitandum, vel etiam propterea quod ipsi qui locuturi sumus, nondum apud nosmetipsos congruam loquendi formam invenimus, quia profecto animus auditorum magis offenditur, si sermo qui aedificare debet, confusus et inordinatus proferatur. Aliquando tacendum est propterea quod ii, qui praesentes habentur, nequacere, quod duobus modis fieri potest, scilicet dum vel reverentia dignitati personae impenditur, vel malitia incorrigibilis atque ideo indigna admonitione existimatur. Singula haec exemplis Scripturarum probare possumus, quia non uno sed multis singula quaeque confirmari Scripturarum testimoniis invenimus. Quod sermonem eorum qui priores nobis loqui coeperant, non debeamus interrumpere, sed semper loquentes alios et praecipue eos qui utilia et recta loquuntur, propter custodiam disci
Abbreviated transcription (Latin):
qr tempus tacendi. & tempꝰ quando aliquid. qr
tempus loquendi. tempus uͥ quando omia num.¬
quam. q sicut idem salomon ait. mala aurea in
lectis argenteis. qui loquit᷑ uerbum in tempore
suo. habet gͥ omneuerbum tempus suum qͣndo
proferri debeat. & tempꝰ quando taceri. Quando
autem loquendum sit melius ostendimꝰ. si pͥus
qntacendum sit demonstremꝰ. Tempus enim
tacendi. tempus loquendi debet precedere. quia
prius ꝑsilentium tempore tacendi cniscitur qͦd
postea ꝑtĩbum tempore loquendi ꝓferat᷑. Ppt̾ea
ñ att salomontempus loq̃ndi & tempꝰ tacendi.
sed tempus tacendi & tempꝰ loquendi. ꝙ priũ
sicũt dictum est insilentio forma loq̃noi sumit᷑.
quȩ postmodum tempore loquendi inuoce tene-¬
atur Auqn tacere debemꝰ propt̾ea qͦd alter pͥor
loqui cept. neforte si sermonem eiꝰ uerborum
noum ꝓlatione interrumpimꝰ &e cum qui
loquitur & cs qui andumt parit offendamẽ
Aliquoo tacenoum est ꝓpterea ꝙ ad ioquod

Expanded text:
 tempus tacendi; et tempus quando aliquid, quia tempus loquendi, tempus vero quando omnia, nunquam, quia sicut idem Salomon ait: Mala aurea in lectis argenteis, qui loquitur verbum in tempore suo . Habet igitur omne verbum tempus suum quando proferri debeat, tempus quando taceri. Quando autem loquendum sit, melius ostendemus, si prius quando tacendum sit demonstremus. Tempus enim tacendi tempus loquendi debet praecedere, quia prius per silentium tempore tacendi discitur, quod postea per verbum tempore loquendi proferatur. Propterea non ait Salomon: Tempus loquendi et tempus tacendi, sed tempus tacendi et tempus loquendi , quia prius, sicut dictum est, in silentio forma loquendi sumitur, quae postmodum tempore loquendi in voce teneatur. Aliquando tacere debemus propterea quod alter prior loqui coepit, ne forte si sermonem ejus verborum nostrorum prolatione interrumpimus, et eum qui loquitur, et eos qui audiunt pariter offendamus. Aliquando tacendum est propterea, quia ad id quod
Abbreviated transcription (Latin):
b teb sed eciam de ext̾iorum dispositione &e pro¬
uisione seimones admittantur: Loca in quibus
nes inducere: neq in illis locis ubi de disarplina
agendum est. questiones aut contentiones ũboꝵ
uentilare. neq millis uͥ de intelligent̾ia diuina¬
rum scͥpturar̃ tractandum ẽ extiora negocia ad¬
mocculto edere. nec ea quȩ sunt paucis reuelanda
est. quando qͥd dicendum sit attende. Est temp̃
quando nichil. & est temp̃ quando aliqͥo dicen¬
dumest. Nullum uͦ tempus est: quando dicen

Expanded text:
bus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et probus rebus, sed etiam de exteriorum dispositione et provisione sermones admittantur. Loca in quibus nes inducere, neque in illis locis ubi de disciplina agendum est, quaestiones aut contentiones verborum ventilare, neque in illis ubi de intelligentia divinarum Scripturarum tractandum est, exteriora negotia adnec ea quae sunt paucis revelanda, est quando quid dicendum sit attendere. Est tempus quando nihil, et est tempus quando aliquid dicendum est, nullum vero tempus est quando d
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudinem obliuiosos & do modestiam
inuerecundos. &omĩno quicqͥd dic̃ẽ uolumꝰ
cui diccitoum sit. exipsa pꝰ nr̃i sermonis qua
di. ut cum aliquid dicere uolumꝰ pͥus ũ illud
dici conueniat considerem̃. Nam quelam st̃
loca inquib ꝑpetuum silentium seruandũ
est. Quedam uͦ inquid humanos sermonẽ
id: com̃fabulationes adatt̾utrum edere non
licet exceptis his uerbis quib: homo cum deo
& ad deum loquit᷑ quando uł inorationibus
uł inlectionib siue in hrmnĩ & canticis ma¬
dicit. preter id ad qͦd sc̃m est. Sunt item alia
loca inquib ꝓ disciplma e instructione moꝵ
uerba habertoa unt quedam it̃m inquib
de intelligentia & expositione scͥpturat̃ collationes cũ
discipuna tam̃ & reuerentia hoc ẽ sine contentione
& clamore. & qualibet turpitudine uerboꝵ hr̃i
possunt. Postremo sunt alia loca inquib magĩ
loquendi licentia laxat᷑ ita ut ñ solum despuali¬

Expanded text:
sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam sollicitudinem obliviosos, et ad modestiam inverecundos, et omnino quidquid dicere volumus cui dicendum sit, ex ipsa prius nostri sermonis qualdi, ut cum aliquid dicere volumus, prius ubi illud dici conveniat consideremus. Nam quaedam sunt loca, in quibus perpetuum silentium servandum est. Quaedam vero in quibus humanos sermones, id est confabulationes ad alterutrum edere non licet, exceptis iis verbis quibus homo cum Deo et ad Deum loquitur, quando vel in orationibus vel in lectionibus sive in hymnis et canticis madicit, praeter id ad quod factum est. Sunt item alia loca in quibus pro disciplina et instructione morum verba habenda sunt; quaedam iterum in quibus de intelligentia et expositione Scripturarum collationes cum disciplina tamen et reverentia, hoc est sine contentione et clamore et qualibet turpitudine verborum haberi possunt. Postremo sunt alia loca in quibus magis loquendi licentia laxatur, ita ut non solum de spirituali
Abbreviated transcription (Latin):
fatutus cui ste loquenoum agioscimꝰ si to q̃o d̾i.
quale s it disigent̃ omid̾emꝰ quia to ꝓfecto uni.¬
Quq magis dici conuenit. qͦd adillio in qͦ ipse
plus laborat malum sanantum. consilio cõ¬
modiori occurrit. Ueasi Gr̾a. qñ constantiã
laidare uolumus ad pusillanimes non ad
suꝑbos. sermonem nr̃m diligere debemus.
q cumuicium suꝑbie sub p̃tectu constantie
ñ numqͣm se contegat. sicepimꝰ suꝑbis lauda¬
reconstantiam. dum eos aduntutem hortari
credimꝰ ample in suo uicio confirmamꝰ. Ex¬
hortemur g̃ ad constantiam timidos. ad timo¬
rem suꝑbos adfrugalitatem ꝓdigos. adlibera¬
sitatem auaros. adhumanitatẽ parcos. ad par¬
citatem gulosos: ad consilium temerarios. ao
feruorem ⁊ eli tepidos. adsilentium uerbosos.
ad uerbum exhortationis nimis tacitos. adala¬
critatem segnes. ad mansuetudinem impati¬
entis. adiusticiam negligentes. ad indulgen¬
tiam crudeles. adueretundiam ꝓcaces. aquie¬
tem precipites. ad prudentiam incautos. ao

Expanded text:
 cui sit loquendum agnoscimus, si id quod dicitur quale sit diligenter consideremus, quia id profecto unicuique magis dici convenit, quod ad illud, in quo ipse plus laborat, malum sanandum consilio commodiori occurrit. Verbi gratia, quando constantiam laudare volumus, ad pusillanimes non ad superbos sermonem nostrum dirigere debemus, quia cum vitium superbiae sub praetextu constantiae nonnunquam se contegat, si coeperimus superbis laudare constantiam, dum eos ad virtutem hortari credimus, amplius in suo vitio confirmamus. Exhortemur ergo ad constantiam timidos, ad timorem superbos, ad frugalitatem prodigos, ad liberalitatem avaros, ad humanitatem parcos, ad parcitatem gulosos, ad consilium temerarios, ad fervorem zeli tepidos, ad silentium verbosos, ad verbum exhortationis nimis tacitos, ad alacritatem segnes, ad mansuetudinem impatientes, ad justitiam negligentes, ad indulgentiam crudeles, ad verecundiam procaces, ad quietem praecipites, ad prudentiam incautos, ad
Abbreviated transcription (Latin):
seruare. ut semꝑstitdeamꝰ & asapientiorbus
disc̾e. & minus doctos ita dum taxat. si se.
doceripatiunt᷑ studeamꝰ erudire. Et sicut
interrogando de illo potissimum quod nos
magis urget uerba facunꝰ. sic docendo iluo
qͦo magis ꝑione auditoris congruit. proferie.
debemus. ut contia uicium qͦo ieo sanass.
cipinus competens nt̃i setmore iemeilum

Expanded text:
servare, ut semper studeamus et a sapientioribus servare, ut semper studeamus et a sapientioribus discere, et minus doctos ita duntaxat si se doceri patiantur studeamus erudire. Et sicut interrogando, de illo potissimum quod nos magis urget verba facimus, sic docendo, illud quod magis personae auditoris congruit proferre debemus, ut contra vitium quod in eo sanare cupimus, competens nostri sermonis remedium
Abbreviated transcription (Latin):
latim incipiant ipsi ad prauitatem illors
declinare. Cum gͦ propt̾ nrãm edificationẽ
loquim᷑. cum illis loquam. quoꝵ doctrina
possimus adiurtutem instrui. Cum autem
ꝓpter edificationem ꝓximi loquim cum
& sapientes uelle docere. suꝑbia est. & obsti¬
natos corripere insipientia. Quia & minriof
ꝓximo est. qui meliori ñ exhibet reu̾entiam.
& iniuiriosus sͥ est. qui ñ emendat s ꝓuocat
ergase insipientis uesaniam. G qui cum alio
loquit᷑. Primum considerat utrum ꝓpterle.
an ꝓpt̾ illum loquat᷑. Si ꝓpter siam utilitatẽ
loquit᷑ uideat ut ille talis sit de cuius colloqͥo
utilitas ei prouenire possit. Si ꝓꝑter illum
loquitur caueat ne talis sit ille. qui uel sua
exhortatione ñ indigeat. uel ita in malo obsti¬
natus. ut exhortatione alt̾ius corrigi se non
uł ad aliorum eruditionem loqui debemus.
& in ipsa nr̃a locutione talem discretionem.

Expanded text:
latim incipiant ipsi ad pravitatem illorum latim incipiant ipsi ad pravitatem illorum declinare. Cum ergo propter nostri aedificationem loquimur, cum illis loquamur quorum doctrina possimus ad virtutem instrui. Cum autem propter aedificationem proximi loquimur, cet sapientes velle docere, superbia est, et obstinatos corripere, insipientia. Quia et injuriosus proximo est, qui meliori non exhibet reverentiam, et injuriosus sibi est, qui non emendat sed provocat erga se insipientis vesaniam. Ergo qui cum alio loquitur primum consideret utrum propter se an propter illum loquatur. Si propter suam utilitatem loquitur, videat ut ille talis sit, de cujus colloquio utilitas sibi provenire possit. Si propter illum loquitur, caveat ne talis sit ille, qui vel sua exhortatione non indigeat, vel ita in malo obstinatus, ut exhortatione alterius corrigi se non  ad nostri vel ad aliorum eruditionem loqui debemus, et in ipsa nostra locutione talem discretionem
Abbreviated transcription (Latin):
iustum & festinabit accipere. Sed rursum in
libro eccłastico. de discretione loquenor dictũ
est. Cum uiro irteligioso: trasta de scĩtate. &
cum iusto: de iusticia & cum muliere: de
his quȩ empilat᷑. cum timioo de bello. Cum nego¬
nciatore: de traiestione. cum emptore: de uendi¬
tione. Cum uiro ludo: de gatui agentois
Cum impio: de pietate. Cum ihonesto: de hont¬
state. cum oꝑario agrario: de omnioꝑe. cum
oꝑario annuali: de consũmatione anni. Cum
seruo pigo: de multa oꝑatione. Ubi itelligi
datur q̃d boni prauoꝵ colloqͥa aliqñ appetere
aliqñ uitare debent. Appetere debent boni
prauorum colloquia. quando & sua erhortati¬
one illos sꝑant posse corrigi. & tm de siasta.¬
bilitate confidunt. ut ñ timeant exillorum
praua suggestione corrumpi. Quando uͦ &il¬
lorum duritiam. & snam infirmitatem consi¬
derant. expedit eis it fugiant. nedum illos
ñ ualent ammonitionib suis corrigere pau¬

Expanded text:
justum, et festinabit accipere . Sed rursum in justum, et festinabit accipere . Sed rursum in libro Ecclesiastico de discretione loquendi dictum est: Cum viro irreligioso tracta de sanctitate et cum injusto de justitia, et cum muliere de iis quae aemulatur, cum timido de bello, cum negotiatore de trajectione, cum emptore de venditione, cum viro livido de gratiis agendis, cum impio de pietate, cum inhonesto de honestate, cum operario agrario de omni opere, cum operario annuali de consummatione anni, cum servo pigro de multa operatione . Ubi intelligi datur quod boni pravorum colloquia aliquando appetere, aliquando vitare debent. Appetere debent boni pravorum colloquia, quando et sua exhortatione illos sperant posse corrigi, et tantum de sua stabilitate confidunt, ut non timeant ex illorum prava suggestione corrumpi. Quando vero et illorum duritiam et suam infirmitatem considerant, expedit eis ut fugiant, ne dum illos non valent admonitionibus suis corrigere, pau
Abbreviated transcription (Latin):
prelati. aliud locutionib eorum qui sũt subditi.
Senes loq̃debent de diseretione bene consulen¬
di iuuenes de instantia benefaciendi. Sapientes
de mist̾us scͥpturar̃. simplices de exemplis bono¬
rum oꝑum. Hñ qui ext̾iora tractant negocia de.
sollertia acquirendi. hũ qui quietam uitam du¬
cũnt. de disciplina uiuendi. Prelati de ꝓuisione
rerum. subiesti de obedientia preceptoꝵ. E unũ¬
quisq qui loquit᷑. scc̃m qualitat̃ ꝑsone suȩ. qͣli¬
tatem materiȩ in quirat congruam. aequa loqͣ̃
eciam cui dicat. diligent̾ attenbati ꝙ sicut ait qͥ¬
dam sapiens qui narrat uerbum ñ audienti. qͣsi
qui excitat dormientem de graui sompno. Eit̾m.
cum stulto ne multum ioquaris. ecum in sensato
ne abieris & salomon dicit. Qui arguit impiũ:
generat maculam .s. Noli arguere derisorem:
ne oderit te. Angue sapientem: & diliget te. Da
sapienti occasionẽ: & ad dct᷑ ei sapientia. Doce

Expanded text:
praelati, aliud locutionibus eorum qui sunt subditi. praelati, aliud locutionibus eorum qui sunt subditi. Senes loqui debent de discretione bene consulendi. Juvenes de instantia benefaciendi. Sapientes de mysteriis Scripturarum. Simplices de exemplis bonorum operum. Ii qui exteriora tractant negotia, de solertia acquirendi, ii qui quietam vitam ducunt, de disciplina vivendi. Praelati de provisione rerum, subjecti de obedientia praeceptorum. Et unusquisque qui loquitur secundum qualitatem personae suae, qualitatem materiae inquirat congruam de qua loquatetiam cui dicat diligenter attendat. Quia sicut ait quidam sapiens: Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno . Et iterum: Cum stulto ne multum loquaris, et cum insensato ne abieris . Et Salomon dicit: Qui arguit impium, generat maculam sibi. Noli arguere derisorem, ne oderit. Argue sapientem, et diliget te. Da sapienti occasionem, et addetur ei sapientia. Doce
Abbreviated transcription (Latin):
adhibeantur. Ociosa autem sunt onsia quȩ sunt
aut nociua. aut inhonesta. aut mutilia. In iti¬
lia autem̃ sunt. q̃ nec loq̃ntib nec audientib
ꝓsunt. In honesta sunt. queuł illiꝰ qui loquit᷑.
uł illiꝰ cuiloquit᷑. uł illiꝰ dequo loquit᷑. digni¬
tati ñ conucniunt. Nosciua sunt: quȩ suis suasi¬
onib animos auditoꝵ siue ad errorem. siuc
ad prauitatem inducunt. Hec autem tria .i. nocuia
mhonesta. mutilia. duob modis discerniposiunt.
locutio fit. Qualitas ꝑsonar quattuor modis consi¬
aliud conuenit locutionib senum: aluid locuti¬
onib uiuenum. Scãm scientiam. qr aliud conue¬
sapientium. aliud locutionib simplicium. Se¬
cundum officium. qr aliud conuenit locutiõib
eorum qui negocia ext̾iora tractant. aliud locu-¬
tionib eorum qui secretioris nite quieti.⁊ studio
contemplationis inuigilant. Scdm conditionẽ¬
qr aliud conuenit locutionib eorum qui sunt

Expanded text:
adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duobus modis discerni possunt, quas, vel de quibus locutio fit. Qualitas personarum quatuor modis consialiud locutionibus juvenum. Secundum scientiam, quia aliud convesapientium, aliud locutionibus simplicium. Secundum officium, quia aliud convenit locutionibus eorum qui negotia exteriora tractant, aliud locutionibus eorum qui secretioris vitae quieti et studio contemplationis invigilant. Secundum conditione aliud convenit locutionibus eorum qui sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ debet. Gtatiosus sine mollicie. enietus sine
dissolutione. G rauis sinc tanlitate. alacer sine
inquictudine. maturus sine ꝓtetura. &e sine tur¬
bulentia scuerus. Mallem gestum. temꝑattur¬
bidus. & turbidum mollis. aissolutum procax.
ꝓcacem dissolutus dititus tardum. & tardus ci¬
tatum : qr inter uicia contratia. medius limes
uirtus ẽ. hec de gestu ad p̃sentem doctnam dic̃¬
ta sufficiant. Si qui uͦ tam duri cordis fuerul.
ut his admonitionib informari nequeant. illd̃
quidem acͥorib stimulis igeri oportet: ut qͦo
sponte fac̾e̾ nolunt. faciant uł iuiti. Scio enĩ
quam difficile sit cormalicia induratum ad
formam discipline. & spẽm honestatis incur¬
uare: sed necesse est ut dura mat̾ia cum facile
adformam ñ flectitur. ei &acriors flamine m¬
cendium. de mallei grauioris tonsio adhibea
mum generali distinctionẽ discern᷑. ut uideł
nunquam insermonib disciplinatis ociosa

Expanded text:
esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta sufficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhibeatmum generali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa
Abbreviated transcription (Latin):
tuꝰ neq tnsimitent᷑ officia membroꝵ neq
mordinate ꝑmisceant᷑. Secunda c̃ custodia
discipline ingestu ut unumqͦoꝙ membrũ
io qͥd facit. coniatꝙ mensura facit quo faci¬
endum est. id: nec plus nec minus. nec alit̾
quam oportit faciat. Quatinꝰ mactusuo sic
edingit᷑ e moncat᷑ ut innulla umqͣm paite
tempantie limiteni aut formam honcstacẽ
excelat. hoc est ut inpancis exemplificcmiꝰ ridt̃.
sine asꝑtione dentium. idere sine defixione ocło¬
rum. loqui sine extẽsigie manuum & intenta¬
tione digitoꝵ. sinc contortiont labioꝵ. sineiac¬
tatione captus. sine elcuatione suꝑcilioꝵ. Ince¬
dere sine modulanons gressuum. sineuentilati¬
Sederer sine diuaticatione crurum. sine alt̾utra
suꝑiectione pedum. sinẽ extensione uł agitatiõe
tibiar̃ sinc alt̾na attubitatione lattrum. iacere sine
disiectione m̃broꝵ & ut tandem achac parte finẽ
loquendi faciamꝰ. gestus hominis momni astu

Expanded text:
tenus neque transmutentur officia membrorum neque tenus neque transmutentur officia membrorum neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo faciendum est, id est nec plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixione oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine modulatione gressuum, sisedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectione pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscit᷑ suo motu ad cooꝑandum̃ illi dc̃¬
center &e ordinate moneat᷑. Ita ut nichil con¬
fus e. nichił p̃posttrum in membͥs corpori̾
agat᷑. salut sciat u̾numqͦdꝙ in quo alteri
debeat succurrere. &e in quo dum aliud mo¬
netur. sedebeat quictum custodire. Est enim
quasi quedam res publica corpus humanũ.
inquo singłis membͥs sua officia distributast̾.
Dum crgo unum mnembrum alt̾ius membri
officium mordinate sͥ uendicat. qͥd aluid qͣm
comdediam uniu̾sitatis ꝑtuibat: Dumq ali¬
ud suo motu alt̾i motum impedit. certe illi
qͣm natura moderatur. dispositiomi contͣdic̃.
Prima gͥ est custodia discipline ingestu. ut
unumqdq membrum in eo ad qͦd creatũ ẽ
officio se contineat. neq al̾tiꝰ membri minis¬
lerium. sua admixtione confundat. Idest ut
oculiuideant. aures audiant. nares olfaciant.
os loquat᷑. manꝰ oꝑcut᷑ pedes ambulent: qua¬

Expanded text:
cognoscitur, suo motu ad cooperandum illi decognoscitur, suo motu ad cooperandum illi decenter et ordinate moveatur. Ita ut nihil confuse, nihil praeposterum in membris corporis agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiam universitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni contradicit. Prima igitur est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum in eo ad quod creatum est officia se contineat, neque alterius membri ministerium sui admistione confundat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, qua
Abbreviated transcription (Latin):
ã uicium. qͥd pͫ intͥnsecus statummente
Aulipat. ac ꝑ ostmodum extͥnseiꝰ. inm̃bts̃
dtomem acfionis ꝑturbat: sicut iam seps
inamorato salomonis testimonio omꝓla¬
tum est: ubi mapostata homine. ꝑ qͥhe
mentis anccsio at dlefluxio ꝑtecassisse. ̃
ac postmodum confusio atꝙ ꝓturbatio
actionis subsecuta memorat̃. Inco carm e
demonstrat᷑ confusio actionis. Hincetiam est
isluo qͥd ar in libro ecdastico. ecuisu cognoscit᷑
iur. &a boccur su ficiei cognoscit᷑ sensatus amis¬
lus corpous aerisus dentium. & ingressus
ꝑto qͦd foris sinc bene. siuc maleagit᷑. interior
anuni qualitas intuentium odłis patenter
indicat᷑. Q ulcuto oportet ut adhanc ꝑturba¬
tionem se dandam custodia discipline oppo¬
natur: queunum qͦdq inembrum adsuum
officium restringit. quatinꝰ dum altecum
membrũ oꝑat᷑. alterum aut onĩmo qͥctum
maneat. aut si forte eł oꝑa illi necessaria esse

Expanded text:
esse vitium quod prius intrinsecus statum mentis esse vitium quod prius intrinsecus statum mentis dissipat, ac postmodum extrinsecus in membris ordinem actionis perturbat, sicut jam saepius memorato Salomonis testimonio comprobatum est, ubi in apostata homine prius quidem mentis aversio atque defluxio praecessisse dicitur, ac postmodum confusio atque perturbatio actionis subsecuta memoratur. In eo enim , demonstratur confusio actionis. Hinc etiam est illud quod dicitur in libro Ecclesiastici Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus. Amictus corporis et risus quod foris sive bene sive male agitur, interior animi qualitas intuentium oculis patenter indicatur. Et idcirco oportet ut ad hanc perturbationem sedandam custodia disciplinae opponatur, quae unumquodque membrum ad suum officium restringat, quatenus dum alterum membrum operatur, alterum aut omnino quietum maneat, aut si forte ejus opera illi necessaria esse
Abbreviated transcription (Latin):
exasꝑet᷑. nec molliter dissoluat᷑. sed semꝑ hãt
aetigidam dulcedinem. & duloem rigorem.
Aninauigant brachĩs incedentes. edui¬
plici quodam monstro uno & codem tepere
petid decrsum int̾ra ambulartet ilacettis
sursum macreuolant. Q ẽ quesomonstrũ
hoc. iosimul inse fingi. &c hominis casũ
&e naiuis iemignum ceaius uolatume Libet
inhoc poecico ie subsannationis elogro
ꝓdtamt. Humano capiti cecuicem picto
plumas. Undiq collatis membtis utaur.¬
piter atrum. Desmat inpiscem muliee for¬
mosa suꝑne. Certe m̃ale mͥ uidet. hoc por¬
somma. uane fingant᷑ sp̃e ut net pes nae
caput uireldat᷑ forme. Sedne farte satitã
pociꝰ quam docfͣnam edere udeamur. cul
plurima adhuc cnuneranda suꝑ sinit. mo¬
destie hic qͦꝙ oblunsci ñ debemꝰ: eciam se
fortassis negigentib & indisciplinatis q̃i¬
tum ipsimhis etubesccre debeant. inclius
silendo ostendimꝰ. Scut tam̃ debent unil

Expanded text:
exasperetur, nec molliter dissolvatur, sed semper habeat exasperetur, nec molliter dissolvatur, sed semper habeat et rigidam dulcedinem, et dulcem rigorem. Alii navigant brachiis incedentes, et duplici quodam monstro, uno et eodem tempore pedibus deorsum in terra ambulant, et lacertis sursum in aere volant. Quod est quaeso monstrum hoc, quod simul in se fingit et hominis incessum, et navis remigium, et avis volatum? Libet in hoc, poeticae illius subsannationis elogio proclamare: Humano capiti cervicem pictor plumas Undique collatis membris, ut turpiter atrum Desinat in piscem mulier formosa superne. . Certe tale mihi videtur hoc por ut nec pes nec caput uni Reddatur formae. . Sed ne forte satiram potius quam doctrinam edere videamur cum plurima adhuc enumeranda supersint modestiae hic quoque oblivisci non debemus. Etiam sic fortassis negligentibus et indisciplinatis quantum ipsi in his erubescere debeant, melius silendo ostendemus. Scire tamen debent unum
Abbreviated transcription (Latin):
tantes aut ꝓfunda quadam consideratione
desigentes. cuĩdam intͥnsecus magnificen.¬
tiȩ conatus ostendunt. Alũ cap̃ iactant. co¬
mam excutiunt. nestim̃ta ad aptando cõpo¬
mint. & latera cubicando pedesq extendendo.
tidiculam satis ostentationis formam fin¬
gunt. diũ quasi ambe autes ad auditndum
faste ñ sint. altam tm̃ collo decorto uoci ueni¬
enti opponunt. Añ typum nescio que
sigutantes ocm interuidendum. alium¬
daudunt. alium aꝑiunt: aliĩ maiori ridiculo
cum medictate ous loquinnit᷑. Sunt preterta
mille latue mille subsannationes &e corruga¬
tiones narium millc ualgia &e contortiones
labiorum.: q̃ pulc̾tudinem ficiti &e decorem
discipline deformant. Est enim ficies disci¬
pline speculum cuitanto maior custodia
adhibenda t̃. qͣnto munꝰ siquid iea pecc̃m
sucrit cclari pot̃. Temꝑanda est gͥ ficies &
modificanda ingestu suo. ita ut nec ꝓterue

Expanded text:
tantes, aut profunda quadam consideratione tantes, aut profunda quadam consideratione defigentes, cujusdam intrinsecus magnificentiae conatus ostendunt. Alii caput jactant, comam excutiunt, vestimenta adaptando componunt, et latera cubitando, pedesque extendendo ridiculam satis ostentationis formam fingunt. Alii quasi ambae aures ad audiendum factae non sint, alteram tantum collo detorto voci venienti opponunt. Alii typum nescio quem figurantes, oculorum inter videndum allaudunt, alterum aperiunt. Alii majori ridiculo dimidiato ore loquuntur. Sunt praeterea mille larvae, mille subsannationes et corrugationes narium, mille valgia et contortiones labiorum, quae pulchritudinem faciei et decorem disciplinae deformant. Est enim facies, disciplinae, speculum, cui tanto major custodia adhibenda est, quanto minus si quid in ea peccatum fuerit, celari potest. Temperanda est igitur facies et mortificanda in gestu suo, ita ut nec proterve
Abbreviated transcription (Latin):
alen Pti uen gͣ linigent̾ obsetuanidum est.
ut singła mcmora summitneant officum.
neꝙ t sutꝑent alienum: dem ut inium qͥo ꝙ
sinini pꝰ tam decent̾ ac modeste impleate
qpatiꝰ ꝑ indiscipliam aspicientium oces
ñ offenoat. Nam inquolibet horum peicitur:
dignum teprchensione cst. siue scilicit m̃bia
admincem actis suos confundant. siue io qͥd
iusfe agat dedent iecte ñ explcant. Discretio
astionuna mincmbͥs conseruanda ẽ. it scilice
d agat unum qͥdꝙ m̃btum ad qͥd fc̃m est ut
neq loquat᷑ manꝰ neꝙ o audiat net oculus
lingue officium assumat. Sunt enimquidam.
quinisi buccis patentib auscultart nesciunt:
& quasi ꝑos s̃enẜ adcor inslnere debtat. pala¬
tum aduba logitis aꝑunt. Anii qͦd adhue
pcris est magentoo uł andiendo quasicanes
sticntes linguam protendunt: & ad singłas
actiones uelnt mołam labia contorquendo
ciutumdiicunt. diũ loq̃ntes digitum exten¬
dunt. suꝑcilia erigunt: & ocłos inorbem io.¬

Expanded text:
e. Primum ergo diligenter observandum est, ut singula membra suum teneant officium, neque usurpent alienum, deinde ut unumquodque suum opus tam decenter ac modeste impleat, quatenus per indisciplinam aspicientium oculos non offendat. Nam in quolibet horum peccetur, dignum reprehensione est, sive scilicet membra inter se actus suos confundant, sive id quod juste agere debent, recte non expleant. Discretio actionum in membris conservanda est, ut scilicet id agat unumquodque membrum ad quod factum est, ut neque loquatur manus, neque os audiat, nec oculus linguae officium assumat. Sunt enim quidam qui nisi buccis patentibus auscultare nesciunt, et quasi per os sensus ad cor influere debeat, palatum ad verba loquentis aperiunt. Alii quod adhuc pejus est! in agendo vel audiendo quasi canes sitientes linguam protendunt, et ad singulas actiones velut molam labia torquendo circumducunt. Alii loquentes digitum extendunt, supercilia erigunt, et oculos in orbem ro