comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ab adam usq ad abra¬
ham : magis proprie
det̃minat᷑. Quãuis
enim ꝑ moy sen lex scri-¬
pta data sit. ante moy-¬
sen tamen obseruantia
legalis in circumcisione exordium sũpsit.
Primũ illud scl̃m sub lege naturali qͣsi
in confusione qͣdam transierat. & qui
in eo fideles extiterant qͣsi pauca que-¬
dam grana in humano disꝑsa genere
& abinuicem discreta. sola intus fide
unita fuerant. Ut ꝙͦ ad int̾iorẽ unitatẽ
cõmendandam ext̃ior condet᷑. & ẽẽt in
manifesto forma fidĩ. ad qͣm ex disꝑsiõe
sua qui uocandi fuerant inuitarent᷑. ꝓpositus ẽ
unus. ad quẽ in uno ꝑficiendo qui assumendi
postea fuerant om̃s colligerent᷑. Uocatus ẽ abra-¬

Expanded text:
ab Adam usque ad Abraham magis proprie determinatur. Quamvis enim per Moysen lex scripta data sit; ante Moysen tamen observantia legalis in circumcisione exordium sumpsit. Primum illud saeculum sub lege naturali, quasi in confusione quadam transierat; et qui in eo fideles exstiterant, quasi pauca quaedam grana in humano genere dispersa. et ab invicem discreta, sola intus fide unita fuerant. Ut ergo ad interiorem unitatem commendandam exterior conderetur, et esset in manifesto forma fidei; ad quam ex dispersione sua qui vocandi fuerant invitarentur; propositus est unus ad quem, in uno perficiendo qui assumendi postea fuerant, omnes colligerentur. Vocatus est Abra
Abbreviated transcription (Latin):
sua apͥma talẽ accepisse credimꝰ ut
debitũ obedientie suȩ erga suꝑiorẽ
agnoscẽt ⁊ debitũ ꝓuidentiȩ suȩ
erga inferiorẽ ñ ignoraret. Hoc siqͥe
erat se ipsũ agnoscere. conditionẽ
n ordinẽ. ⁊ debitũ siuie supͣse siue in
se. siue sub se ñ ignorare. Intelligent
qͣl factꝰ eẽs. qͣliter incedere deb̾et. quid
agẽ. qͥd cauere similit. hoc totũ erat
semet ipsum agnoscere. Si hoꝵ dis
semet ipsum ñ cognouiss neq p̃u¬
ricationis horũ pꝰ modũ extitiss.

Expanded text:
a talem accepisse credimus, ut et debitum obedientiae suae erga superiorem agnosceret, et debitum providentiae suae erga inferiorem non ignoraret. Hoc siquidem erat semetipsum agnoscere, conditionem et ordinem et debitum suum sive supra se, sive in se, sive sub se non ignorare; intelligere qualis factus esset et qualiter incedere deberet, quid agere, quid cavere similiter. Hoc totum erat semetipsum agnoscere. Si horum semetipsum non cognovisset: neque praevaricationis horum p
Abbreviated transcription (Latin):
creatoris sui pͥmũ hoĩem habiuis¬
se dubium ñ ẽ. qm si ꝑ uita tẽpora¬
li conseruanda in rebꝰ transitoriis tã
magnã scientiam accepit multo
mag̃ ꝓ uita et̃na adipiscenda excel¬
lentiorẽ ⁊ habundantiorẽ incȩlestibꝰ
cognitionẽ habere debuit. Cogno¬
uit gͦ hõ creatorẽ suũ ñ ea cognitio¬
ne que foris exauditu suo ꝑcipit᷑.
nifestus cernebat᷑. Sciendũ tñ ẽ

Expanded text:
creatoris sui primum hominem habuisse dubium non est. Quoniam si pro vita temporali conservanda in rebus transitoriis tam magnam scientia accepit, multo magis pro vita aeterna adipiscenda excellentiorem et abundantiorem in coelestibus cognitionem habere debuit. Cognovit ergo homo creatorem suum, non ea cognitione quae foris ex auditu solo percipitur, nifestius cernebatur. Sciendum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tmilim disposicio diuna dupli¬
cit considerat᷑. Bona quippe diˢ¬
positionẽ desuꝑ habent. ⁊ ut sint
quia bona sunt.⁊ ut sic sint q ordi¬
nata st̃. Nala uͦ ex disposicione suꝑ¬

Expanded text:
modo dispositio divina dupliciter consideratur. Bona quippe dispositionem desuper habent: et ut sint quia bona sunt, et ut sic sint quia ordinata sunt. Mala vero ex dispositione sup
Abbreviated transcription (Latin):
e saciamentis xp̃i¬
ane fidei studio qͦ¬
rumdã scribere cõ¬
pulsus sum. in quo
primere molestũ. uel supfluũ uide¬
batur inserui. In quibꝰ si forte sermo
simplicior colorẽ ditaminis seruare
ñ potuerit: ñ mulcũ int̾eẽ putaui.
erdẽ ueritate constante. Hoc autem
magis me mouet. quod hec eadẽ piiꝰ
negligentiꝰ dĩtassem. ut pote ñdum
adhuc futuri oꝑis ꝓpositũ habens.
passim transeribenda exposui. suffi¬
cere tc̃ arbitratꝰ. eiusmodi minima uł
annotata in noticiam uenire. Sed
quia postmodũ cũ eadẽ huiꝰ operis
textui insererẽ q̃tã in ipsis mutare.
q̃dã uͦ ad dicere. uel detͣhe rõ postula¬
bat: lectorẽ admonitũ eẽ uolo. ut si
aut aliter aliquid habentia inuene¬
rit. hanc diuersitatis causam eẽ sci¬
at. et si quid forte emendandũ fue¬
rit. ad huiꝰ oꝑis formã cõponat. Sa¬
ne hoc opus in duos libros distin¬
.xi. quatinꝰ in tanta rerũ multitu¬
dine ⁊plixitate inscisio narrati¬

Expanded text:
e sacramentis Christianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo primere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrati
Abbreviated transcription (Latin):
ea conftat lectione cõpẽctiosum uo¬
lum̃ dictassem: priꝰ hoc nẽ ad sedam
eruditionẽ que inalbtori⁊ ẽ intro¬
ducendis preparaui. in quo qͣsi fun¬
damento quodã cognationis fioei
animum stabibant. ut &t̾i q̃ uel
legendo uel audiendo suꝑ edifiea¬
re potuerint nconcussa ꝑmane¬
ant. Hanc enĩ quasi quandã bre¬
lẽ. sũmã omniũi in unã seriẽ cõ¬
pegi: ut animꝰ legentis aliqͥd cer¬
tũ haberet. cui intentionẽ affigeie
⁊ conformare ualeret. ne ꝑ uaria
seriptorũ uolumina⁊ lectionum
diuortiasine ordine & duectione
raperetur.

Expanded text:
t lectione, compendiosum volumen prius dictassem, hoc nunc ad secundam eruditionem quae in allegoria est introducendis praeparavi; in quo, si fundamento quodam cognitionis fidei animum stabiliant, ut caetera quae vel legendo vel audiendo superaedificare potuerint, inconcussa permaneant. Hanc enim quasi brevem quamdam summam omnium in unam seriem compegi, ut animus aliquid certum haberet, cui intentionem affigere et conformare valeret, ne per varia Scripturarum volumina et lectionum divortia sine ordine et directione raperetur.
Abbreviated transcription (Latin):
rgo qm̃ ꝑ illũ mandatũ fit eui
sit ipsum mandatũ: bonũ ipsiꝰ
ee debet cui mandat᷑ mandatum
heꝙ aliud mandari debet. nisi qͦd
bonũẽ illi cui mandat᷑ mandatũ.
frustra enĩ mandatũ fieret su illi
ꝑpter quẽ fieret bonũ ñ eẽt. maxi¬
me cũ ab ono mandatũ eẽt. qͥ ni¬
cħ p̃t̃ bonũ mandare deberet.
heq enim creatẽ sue ds̃ auetor
mali eẽ debet. neq causationem

Expanded text:
ropter illum mandatum fit cui fit, ipsum mandatum; bonum ipsius esse debet cui mandatur mandatum. Neque aliud mandari debet nisi quod bonum illi est cui mandatur mandatum. Frustra enim mandatum fieret, si illi propter quem fieret bonum non esset; maxime cum a bono mandatum esset qui nihil praeter bonum mandare deberet. Neque enim Creaturae suae Deus auctor mali esse debet, neque causationem
Abbreviated transcription (Latin):
aelectationẽ exeitendũ. ut ⁊ opꝰ eẽt ad
celectationẽ⁊ exemplũ ad eruditionẽ
Sic nãq extior hõ exertendꝰ erat ut ab
ipso studio ext̾ioris oꝑis. forma fumet᷑
fudii int̾ioris. et in eo qͦd foris facẽt
potãt quȩ culta fructꝰ bonos daret.
neglecta uͦ mala ⁊ noxta germina ꝓ¬
serret.

Expanded text:
endum, ut et opus esset ad delectationem, et exemplum ad eruditionem. Sic namque exterior homo exercendus erat ab ipso studio exterioris operis, ut forma sumeretur studii interioris; et in eo quod foris faceretpoterat; quae culta fructus bonos daret, neglecta vero mala et noxia germina proferret.
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ seͥptã manifeste ostendit. quia
bonũ unũ. ⁊ bonũ ipsũ. aliis ẽ odor
uite ad uitã. aliis odor mortis in
mortẽ. qm̃ ex bono malũ. ⁊ ex ma-¬
lobonũ. ⁊ bonũ malis ad malum
ymalũ bonis ad bonũ. ⁊ qͦd bonũ
in toto ẽ: maiꝰẽ. qmͣ qͦd in parte ẽ
solũ. Et hoc ꝑbatur in hune mo¬
dũ. Omne enĩ uniu̾sale bonum
maiuis ẽ. qmͣ id qđ in parte ꝯstat
⁊ qͦd conducit magis ⁊expedit
mag̃ ipsum merito nominatuR.
hunc aũt congregemꝰ in unum
qm̃ implecio om̃is mandati. bo¬
nũ ẽ illi ꝓpter quẽ factũ ẽ ipsũ man¬
datũ. ⁊ qm̃ om̃e bonũ aut ꝑ se bo¬
nũ ẽ aut ad aliquid.⁊ qͦd ꝑse bonũ

Expanded text:
stendit quod bonum unum et bonum ipsum aliis est odor vitae in vitam; aliis odor mortis in mortem ; quoniam ex bono malum et ex malo bonum, et bonum malis ad malum, et malum bonis ad bonum. Et quod bonum in toto est majus est quam quod in parte est solum: et hoc probatur in hunc modum. Omne enim universale bonum, majus est quam id quod in parte constat; et quod conducit magis et expedit, majus ipsum merito nominatur. Nunc autem congregemus in unum quoniam impletio omnis mandati bonum illi est propter quem factum est ipsum mandatum. Et quoniam omne bonum aut per se bonum est aut ad aliqui
Abbreviated transcription (Latin):
st adhuc aliud bonum. ⁊ ercelsius
sebonum ẽ. ⁊ uniu̾sałr bonũ ẽ. quia
ad omnia bonum ẽ. omniũ bonũ ẽ.
Quod enim in se bonum ẽ. uere bonũ
ẽ ⁊ quod omnium bonũ ẽ uniu̾̃salit
bonum ẽ :⁊ omne bonum ipsum ẽ.
qm̃ omnium bonũ ipsum ẽ. nec eit᷑
ipsum ẽ bonum. Quod autẽ ad se bo

Expanded text:
st adhuc aliud bonum et excelsius se bonum est, et universaliter bonum est, quia ad omnia bonum est, et omnium bonum est. Quod enim in se bonum est vere bonum est, et quod omnium bonum est universale bonum est. Et omne bonum ipsum est, quoniam omnium bonum ipsum est, nec extra ipsum bo
Abbreviated transcription (Latin):
facturꝰ ñ fuit: ꝙ p̃seiuit om̃e qͦd fu¬
it sutm in quo quedã futã fuerint
quȩ facturus fuit: quedã q̃ ꝑmissu¬
rus. Propt̾ hoc aliqͥd ampliꝰ p̃destina¬
tio habere uidetur qmͣ p̃scientia.
qr p̃scientia etiã de alieno ÷ͥ. Predesti¬
natio au̾t: nͥ de ꝓprio eẽ ñ potest.

Expanded text:
facturus non fuit; quia praescivit omnem quod futurum fuit, in quo quaedam futura fuerunt quae facturus fuit; quaedam quae permissurus, propter hoc aliquid amplius praedestinatio habere videtur quam praescientia, quia praescientia etiam de alieno est; praedestinatio autem nisi de proprio esse non potest.
Abbreviated transcription (Latin):
mala ñ ipse fec̃. s ꝑmisit qͦd debitũ
: dispensat. ut nichil in regno suo
iustã ordinationẽ euadat. hã ⁊ ip¬
sa iniquitas exhac ꝓuidentia stipẽ
habet. ⁊ ñ potuit uel ipsa malieia ĩ
obliuonẽ uenire ap̃ puisorẽ omni¬
ũ. Uis seue quȩ sunt iniquitatis et
pecrati stipendia: Scriptũ ÷ Stipen-¬
dia auͣt peccati: mors. Grã aũt dĩ:
uita ȩt̃na. Stipendia peccati: mors.
Stipendia iusticiȩ: uita. Peccato dat᷑
mors: iusticie uita. culpȩ pena.
ꝑmuisit. Cimeta illi subiecta st̃. ⁊ꝑ
uidet omnibꝰ p̃sidens omnibꝰ. ciea¬
ltuie gubernationẽ. uesticiȩ glorifica¬
tionẽ. maliciȩ dampnationẽ.
De dispositione diuina.

Expanded text:
mala non fecit sed permisit; quod debitum est, dispensat, ut nihil in regno suo justam ordinationem evadat. Nam et ipsa iniquitas ex hac providentia stipem habet, et non potuit vel ipsa malitia in oblivionem venire apud provisorem omnium. Vis scire quae sunt iniquitatis et peccati stipendia? Scriptum est: Stipendia autem peccati mors; gratia autem Dei vita aeterna . Stipendia peccati mors; stipendia justitiae vita. Peccato datur mors, justitiae vita; culpae poena, permisit. Cuncta Illi subjecta sunt, et providet omnibus, praesidens omnibus: creaturae gubernationem, justitiae glorificationem, malitiae damnationem. CAP. XX. De dispositione di
Abbreviated transcription (Latin):
Ide ꝓuidentia dĩ: nosrecte dicurꝰ
quia ꝑuidentia ÷ cura eoꝵ quȩ exhi¬
benda sunt subiectis.⁊ qͣ cõmissis con¬
chil derelinquit de om̃ibꝰ q̃ ꝑtinẽt
adipsũ:⁊ que subiecta st̃ ipsi. s pui¬
det singłis ut habeat unũ qͦdq qͦd

Expanded text:
providentia Dei, nos recte dicimus quod providentia est cura eorum quae exhibenda sunt subjectis, et quae commissis connihil derelinquit ex omnibus quae pertinent ad ipsum, et quae subjecta sunt ipsi, sed providet singulis ut habeat unumquodque q
Abbreviated transcription (Latin):
ea conftat lectione cõpõdiosum uo
lum dictassem: priꝰ hoc nẽ ad scđam
gruditionẽ que tnallegoria ẽ intro¬
ducendis preparaui. in quo qͣsi fun¬
damento quodã cogrationis fidei
anuum stabibant. ut octa q̃ uel
legendo uel audiendo suꝑedifiea¬
re potuerint neoncussa ꝑmane¬
ant. Hanc enĩ quasi quandã bre¬
uẽ. sũmã omniui in unã seriẽ cõ¬
pegi: ut animꝰ legentis aliqͥd cer¬
tũ haberet. eui intentionẽ affigere
⁊ conformare traleret ne ꝑuaria
seriptorũ uolumina⁊ lectionum

Expanded text:
at lectione, compendiosum volumen prius dictassem, hoc nunc ad secundam eruditionem quae in allegoria est introducendis praeparavi; in quo, si fundamento quodam cognitionis fidei animum stabiliant, ut caetera quae vel legendo vel audiendo superaedificare potuerint, inconcussa permaneant. Hanc enim quasi brevem quamdam summam omnium in unam seriem compegi, ut animus aliquid certum haberet, cui intentionem affigere et conformare valeret, ne per varia Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
e saciamentis xp̃i¬
ane sidei studio qͦ¬
riundã scribere cõ¬
pulsus sum: in quo
primere molestũ. uel suꝑflicũ uide¬
batur inserui. in quibꝰ si forte sermo
simplicior colorẽ ditaminis seruare
ñ potuerit: ñ multũ indeẽ putaui.
erdẽ ueritate constante. Hoc autem
magis ine mouet quod hec eadẽ priꝰ
negligentiꝰ dĩtassem. ut pote ñdum
adhuc futuri oꝑis ꝓpositũ habens.
passim transcribenda exposui: suffi¬
cere tc̃ arbitratꝰ eiusmodi minima uł
annotata in notic iam uenire. Sed
quia postmodũ cũ eadẽ huiꝰ operis
textui insererẽ q̃tã in ipsis mutare.
q̃dã uͦ addicere. uel detͣħe rõ postula-¬
bat: lectorẽ admonitũ eẽ uolo. ut si
aut aliter aliquid habentia inuene¬
rit: hane diuersitatis causam eẽ sci¬
at. et si quid forte emendandũ fue¬
rit. ad huiꝰ oꝑis formã cõponat. Sa¬
ne hoc opus in duos libios distin¬
xi. quatmꝰ in tanta rerũ multitu¬
dine ⁊ plixitate inscisio narrati¬

Expanded text:
e sacramentis Christianae fidei studio quorumdam scribere compulsus sum; in quo primere molestum vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. Hoc autem magis me movet quod cum haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emendandum fuerit, ad hujus operis formam componat. Sane hoc opus in duos libros distinxi; quatenus in tanta rerum multitudine et prolixitate incisio narrati
Abbreviated transcription (Latin):
posse. ltaq omnia pot̃ ds̃. que posse
potentia ÷ ⁊ ideo uere omnipotens
ẽ. ꝙ impotens eẽ ñ potest. Eant gͦ
munc ⁊ de suo sensuglorient᷑ qͥoꝑa
diuina ratione se putant discutẽ.
⁊ eiꝰpotentiã sub mensura coartare.
Cũ enĩ dieunt huc usq pot̾ ⁊ ñam

Expanded text:
posse. Itaque omnia potest Deus, quae posse potentia est. Et ideo vere omnipotens est, quia impotens esse non potest. Eant ergo nunc et de suo sensu glorientur qui opera divina ratione se putant discutere, et ejus potentiam sub mensura coarctare. Cum enim dicunt: Hucusque potest et
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari ds̃. ꝙ om̃e qͦd p̃uidet se factu¬
r̃: fac̃ ds̃. nec fac̃ aliqͥd qͦd ñ p̃uidit
ꝯsi gͦ ñ pot̾ ꝓuidentia eiꝰ. aut muta¬
riut aliuid fiat qm ꝓuisũ ẽ. aut eaᷤ¬
sari ut hoc ñ fiat qͦd ꝓuisũ ẽ. neccẽ

Expanded text:
mne, quod praevidit se facturum, facit, nec facit aliquid quod non praevidit. Si ergo non potest providentia ejus aut mutari, ut aliud fiat quam praevisum est: aut cassari, ut hoc non fiat, quod praevisum est: necesse
Abbreviated transcription (Latin):
risime affirmat᷑. quia nec aliqͥd ẽ.
qͣd ei ad patiendũ corruptionẽ pos¬
sit inferre. nec aliqͥd ad faciendũ rin¬
pedimentũ afferre. Omnia quippe
facẽ pot᷑ p̃t̃ id solũ qͦd sine eiꝰ lesione

Expanded text:
rissime affirmatur. Quia nec aliquid est quod ei ad patiendum corruptionem possit inferre, nec aliquid quod ad faciendum impedimentum afferre. Omnia quippe facere potest, praeter id solum quod sine ejus laesione
Abbreviated transcription (Latin):
modũ uͦ ꝑ int̾ualla sex dierũ in formã
disposita fuisse credant᷑. Ego puto
iuros sapientiȩ in rebꝰ tã obseuris ⁊
dubiis atq a sensu nr̃o remotis. nec
tem̾e asseruisse qͦd nescierint. neq in
his quȩ asseruert p̃sertĩ tanta dili¬
gentia ꝓlatis errare potuisse. Illud
mag̃ cdiderĩ subassertionis forma in¬
quisitionis aliqñ studiũ fuisse. ⁊ui
sic dicta scõꝵ pie int̃p̃tari uoluerint
nec falsa credendo errorẽ incident.
nec uera reprehendendo elationẽ.
hos gͦ in nullã partẽ precipiti asser

Expanded text:
am disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti asser
Abbreviated transcription (Latin):
ta ⁊̃ tc̃ ꝑ obedientiã obseruat᷑a nisi
usq ad tempꝰ prediffinitũ a deo ser-¬
uata fuissi: ad incorruptionẽ mu¬
taret᷑. Semel enĩ trans gredi plena
in obedientia fuit. s ñ similit̃ ꝑfec¬
ta obedientia fuiss si in ipsa obedi-¬
entia homo usq infinẽ ñ ꝑstitiss
Proptẽa sicut in obedientia fuiss¬
si in ipsa obedientia uno tẽpore
consũmata nat᷑aͣ ad corruptionẽ
mutauit ita ⁊̃ in obedientia na¬
taͣm ad corruptionẽ ñ mutass do¬
nec tẽpore suo usq infinẽ seruata
rarent᷑ a nata᷑ ñdũ ⁊ ad uerã in cor-¬
ruptionẽ tranfformata seminaren-

Expanded text:
nisi usque ad tempus praediffinitum a Deo conservata fuisset ad incorruptionem mutaretur. Semel enim transgredi plena inobedientia fuit; sed non similiter perfecta obedientia fuisset, si in ipsa obedientia, homo usque in finem non perstitisset. Propterea sicut inobedientia usicut inobedientia uno tempore consummata naturam ad corruptionem mutavit, ita obedientia naturam ad incorruptionem non mutasset, donec tempore suo usque in finem servata rarentur, a natura nondum adhuc ad veram incorru
Abbreviated transcription (Latin):
debuerat quẽ admodũ nc̃ in obedien-¬
tiȩ illiꝰculpa ꝑeandẽ originẽ uicia-¬
tã in uniu̾sos se effundendo dilatat.
iuod siuerũ ẽ ita tc̃ nascentibꝰ foret
exmito parentum originalis iusticia
sicut nunc inuenitur in eisdẽ ex
solo pat̃ne transgressionis reatu ori-¬
ginalis culpa. lecuto tñ temere as¬

Expanded text:
debuerat, quemadmodum nunc inobedientiae illius culpa, per eamdem originem vitiatam in universos se effundendo dilatat. Quod si verum est ita tunc in nascentibus foret ex merito parentum originalis justitia, sicut nunc invenitur in eisdem ex solo paternae transgressionis reatu originalis culpa. Idcirco tamen as
Abbreviated transcription (Latin):
precepta dĩ fallacie obnoxia
ñ mentiri de u̾itate cũ aliud sig¬
nificant de uoluntate eiꝰ. ⁊ affir¬
mant nobis aliena quedã ⁊ extra¬
nea ⁊ quȩ conducta ñ sunt. neq
constant scđm beneplacitũ ipsiꝰ¬

Expanded text:
praecepta Dei fallaciae obnoxia, et mentiri de veritate, cum aliud significant de voluntate ejus, et affirmant nobis aliena quaedam et extranea; et quae conducta non sunt neque constant secundum beneplacitum illi
Abbreviated transcription (Latin):
considerare oportet: ꝓhibitioniꝰ
scãm eundẽ modum. Omne enim
preceptũ uel ꝓhibitio. aut ꝓpt̃ ipsũ
fit eui fit. aut ꝓpt̾ ipsum aquo fĩt
aut ꝑpt̾ alium ꝓ quofit. Lota aũt
p̃cepti utilitas bonum siue in eo
quod faciendum preciptũ. siue in
e qͦd cauendũ mandatur: ad eum
solũ refertur ꝓ quofit. siue idẽ sit
ille. siue aliꝯ ab eo eui fit. uel ab eo
a quo fit. finis aut̃ mandati fr̃ue¬
tꝰ ẽ ⁊ utilitas ⁊ causa ⁊ bonũ quod
consequit᷑ post consummationẽ p̃¬
cepti. ⁊ hoc bonũ tantũ ad eũ refert᷑¬

Expanded text:
considerare oportet et prohibitionis, secundum eumdem modum. Omne enim praeceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum a
Abbreviated transcription (Latin):
mascłm ⁊ feminã ante pecem̃
aseo institutum eisq ut crescerẽt
multiplicarentur donobenedicti¬
onis concessum atq iniunctũ legi-¬
mꝰ cõmistionẽ carnis in ꝓlis generati-
one sine turpitudine ⁊ concupiscen¬
tia futura nullatenꝰ dubitare debemꝰ.
iui gͦ sine peccato generant᷑ conse-¬
dicis sue uicio corruptionẽ trahen-¬
tes nascuntur cum culpa.

Expanded text:
masculum et feminam ante peccatum a Deo institutum, eisque ut crescerent et multiplicarentur dono benedictionis concessum atque injunctum legimus: commistionem carnis in generatione prolis, sine turpitudine et concupiscentia futuram nullatenus dubitare debemus. Qui ergo sine peccato generantur, consedicis suae vitio corruptionem trahentes, nascuntur cum culpa.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ illa sine istis. Hã ⁊ illa fuissent.⁊
si ista ex illis futã ñ fuissent. tam᷑
istorũ causa ñ fuissent. si ista futã

Expanded text:
ent illa sine istis. Nam et illa fuissent etiam si ista ex illis futura non fuissent; tantum istorum causa non fuissent, si ista futura
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. fec̃ gͦds celũ ⁊ t̾rã. nec solũ fec̃ scre-¬
auit. hoc ÷ de nichilo fec. Phisici gen¬
tiliũ. tria q̃dã rerũ principia. sine piin¬
cipioposuert̃. opicẽ. mat̾iã⁊ formã.
ꝓfitentes ea q̃ facta st̃ om̃a ĩformaqͥdẽ

Expanded text:
terram; nec solum fecit sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; profitentes ea quae facta sunt omnia
Abbreviated transcription (Latin):
boriosũ opus crebra
ur̃a precatione flexꝰ
aggrediorꝰ. uniu̾sã
diuinarũ scriptarũ
seriem non solũ iestringendo ad cõpen¬
diũ redigere: s erponendo quoq ꝓfun-¬
ditatis ei archana in lucẽ euocare.
Cuiꝰ qͥdẽ oꝑis inchoationẽ prompta
deuotione offert: spe cõsũmationẽ ꝓ¬

Expanded text:
boriosum crebra vestra praecatione flexus aggredior; universam divinarum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis inchoationem prompta devotione offer
Abbreviated transcription (Latin):
une gͦ uideamus omne quod
nũ illi ÷ p̃cepti sui implecio. S
quomodo p̃cipit ꝓpt̃ se qui ꝓfectu
non indiget in se. neq bono alieno
ad uiuari pot̃. qui melior eẽ ñ pot̃:
Clamat hoc seriptura ⁊ dicit.¬

Expanded text:
ergo videamus omne quod num illi est praecepti sui impletio. Sed quomodo praecipit propter se qui profectu non indiget in se, neque bono alieno adjuvari potest, qui melior esse non potest? Clamat hoc Scriptura, et
Abbreviated transcription (Latin):
bor &amor. Consilium pariunt cura &e uigilia.
Iulabore ẽ ut agas inamore ut ꝑficias. Incura ẽ
ut prouideas. iniugilia ut attendas. Isti sunt
quattuor pedissequi. qui portant lecticam phi¬
lologiȩ. quia mentem exercent cui Sapientia
presidet. Cathedra quippe philologiẽ Seles ẽ
Sapientie. quȩ his suppositis gestari dicitur.
qͣm inhis se exercendo ꝓmouetur. Unde pul¬
chre uuenes propter robur a fronte leticam

Expanded text:
bor et amor, consilium pariunt cura et vigilia. bor et amor, consilium pariunt cura et vigilia. In labore est ut agas; in amore ut perficias; in cura est, ut provideas; in vigilia, ut attendas. Isti sunt quatuor pedissequi qui portant lecticam philologiae, quia mentem exercent, cui sapientia praesidet. Cathedra quippe philologiae sedes est sapientiae, quae his suppositis gestari dicitur, quoniam in his se exercendo promovetur. Unde pulchre juvenes propter robur a fronte lecticam
Abbreviated transcription (Latin):
insenib prudentiae abundantia. congrue eciã
exipsius supradicti nominis inter pretatione
colligitur. Interp̃tat᷑ enim abysac pater m̃s
suꝑsluus uel patͥs mei rugitus. ex quo osten¬
ditur abundatissimum & ultra humanam
uocem insenib diini sermonis tonitruũ
commorari. Uerbum namq suꝑfluum in hos¬
in hoc loco plenitudinem. non redundantiam
significat. Porro sunamitis in lingua nr̃a coc¬
cinea dicitur. quod satis conuenienter feruorẽ
sapientiȩ significare potest. De quattuor re
ta sunt ut alterum semꝑad discipli¬
nam. alt̾m ad exercitium spectet. D
siue exterior ut ocium &oportunitas.
honestis &utilib studiis suppetat. attraq ad
citium spectat. Uidetur aũ scrutiniũ
substudio querendi contineri. quod si
uerum ẽ suꝑfluo repetitur. cum insupiori parte
annumeratum sit. Sed sciendum ẽ hancint̾
hȩc duoesse diffr̃am. quod studium querendi
instantiam significat oꝑis scrutinum uero
diligentiam mecditationis. Opus pagunt la¬

Expanded text:
in senibus abundantia congrue etiam ex ipsius supradicti nominis interpretatione colligitur. Interpretatur enim Abisag pater meus superfluus vel patris mei rugitus, ex quo ostenditur abundantissimum, et ultra humanam vocem in sensibus divini sermonis tonitruum commorari. Verbum namque superfluum in hoc loco plenitudinem non redundantiam significat. Porro Sunamitis in lingua nostra coccinea dicitur, quod satis convenienter fervorem sapientiae significare potest. CAP. XVI. De quta sunt, ut alterum semper ad disciplinam, alterum ad exercitium spectet. CAsive exterior, ut otium et opportunitas honestis et utilibus studiis suppetat; utraque ad citium, spectat. Videtur autem scrutinium sub studio quaerendi contineri. Quod si verum est superfluo repetitur, cum in superiori parte annumeratum sit. Sed sciendum est hanc inter haec duo esse differentiam, quod studium quaerendi instantiam significat operis, scrutinium vero diligentiam meditationis. Opus peragunt la
Abbreviated transcription (Latin):
cmendedit ut seueritatem tribunalium in
faioem theatri conuerteret. s lecmirum cũ
rani catocensorius & romani gnis di sertis¬
bueria nue dsperaũt Certe homes ietetta
Qed de lin suanestoris iam ueciuli cr gene
lor pit susamelle oratio flurerit. animad

Expanded text:
cc theatri favorem verteret. Nec mirum, cum etiam Cato Censorius, Romani generis disertisubuerit, nec desperaverit. Certe Homerus refert, quod de lingua Nestoris iam uetuli et paene decrepiti dulcior melle oratio fluxerit. sed
Abbreviated transcription (Latin):
mltis senem diõ calefecit. qi amor sapientiȩ
aram marrescente corpore dilectorem suum
non deserit. Omnes pene uirtutes corporis
mutantur insenib &e crescente sola Sapientia.
decrescunt cet̾a. Senectus enim illors qui
adolescentiam suam honestib actib instrure
poris sapientior. & ueterum studioꝵ dulcissi¬
mos fructus metit. Unde & sapiens ille uir¬
septem annis se mori cerneret. dixisse fertur¬
se dolere quod egrederet᷑ de uita quando sapere
labore doloreq compleuit. Taceo cet̾os philoso¬
phos. prtagoram. democritum. senoc̃tem.
renonem. aheleantem. qui iam etate longeua
insapientiȩ studiis floruerunt. Ad poetas ue¬
ius homerum eszoctum. symonidem. tersico¬
rum qui grandes natu cigneum nescio quid
e solto duleuis uicina morte cecineruri. Sopho¬
des cum post nuniam senectutem. &e rei fami¬
baris negigentiam afiliuis accusaret᷑ amentiȩ.
esipi fabulam quam nuꝑ scͥpserat recitauit
iisici. detantum sapientiȩ inȩtate iam fracta spe¬

Expanded text:
mitis senem David calefecit , quia amor sapientiae etiam marcescente corpore dilectorem sui non deserit. Omnes pene virtutes corporis mutantur in senibus, et crescente sola sapientia decrescunt caetera. Senectus enim illorum qui adulescentiam suam honestis artibus instruxerporis sapientior et veterum studiorum dulcissimos fructos metit. Unde et sapiens ille Gret septem annis se mori cerneret, dixisse fertur dolere, quod tunc egrederetur e vita, quando sapere labore conplevit; taceo ceteros philosophos, Pythagoram, Democritum, Xeno-cratem, Zenonem, Cleanthem, qui iam aetate longaeva in sapientiae studiis floruerunt: ad poetas venio,Homerum,Hesiodum, Simonidem,Stesichorum, qui grandes natu cygneum nescio quid et solito dulcius vicina morte cecinerunt. Sophocles, cum propter nimiam senectutem et rei familiaris neglegentiam a filiis accusaretur amentiae, Oedipi fabulam, quam nuper scripserat, recitavit iudicibus et tantum sapientiae in aetate iam fracta spe
Abbreviated transcription (Latin):
perduris iiherentes bonum suũ ñ agiuscisĩe
ideo quantum mente aeintelligeraa ai stres
aisterreat ipsa locors distantia de moulrarilt.
neuna tencret habitatio quos n eadem socelbis
artertio. Qutdam philosopho refererat der¬

Expanded text:
perituris inhaerentes bonum suum non agnoscerent, perituris inhaerentes bonum suum non agnoscerent, ideo quantum mente et intelligentia a caeteris differrent, ipsa locorum distantia demonstrabant, ne una teneret habitatio, quos non eadem sociabat intentio. Quidam philosopho cuidam referebat d
Abbreviated transcription (Latin):
TUOIUO
querendi ad exercitium ꝑtinet inquo
exhortatione magis quam doct᷑na lestor
indiget. Qui enim diligenter inspicere uoliu̾t
quid antiqui propt̾ amorem sapientiȩ per¬
tulerint. quam memoranda posteris iurtutdꝰ
sue monimenta reliquerint. quamlibet suã
diligentiam inferiorem eẽ uidebit. Aiũ cala.¬
bant honores. alii prorecert̃ dunitias ali accp.¬
tis iniurũs gaudebãt. alii penas spreuerunt.
alii contubernia hominum deserentes ull.¬
mos recessus & secreta heremi penetrantes soll
Se philosoplnȩ dedicabant. ut eo contempla¬
tioni uacarent liberiꝰ quo nullis quȩ iurtits̃
iter impedire solent cupiditatib animum
subiecisient. Parmenides philoso plus quil¬
decim annis in rupe egy ptia consed̃isie lage.
Et ꝓmecheus obimmodicam meditanoiull
mmonte cautaso uialturi expositus memnã
Qura enii scebant uerum bonu n uncfums¬
tione homirum. sed mpura conscientia s al¬
sconditum & cos iam ñ homines &̃ quabis

Expanded text:
tudium quaerendi ad exercitium pertinet, in quo exhortatione magis quam doctrina lector indiget. Qui enim diligenter inspicere voluerit, quid antiqui propter amorem sapientiae pertulerint, quam memoranda posteris virtutis suae monimenta reliquerint, quamlibet suam diligentiam inferiorem esse videbit. Alii calcaverunt honores, alii projecerunt divitias, alii acceptis injuriis gaudebant, alii poenas spreverunt, alii contubernia hominum deserentes et intimos recessus et secreta eremi penetrantes, soli se philosophiae dedicaverunt, ut eo contemplationi vacarent liberius, quod nullis quae virtutis iter impedire solent cupiditatibus, animum subjecissent. Parmenides philosophus quindecim annis in rupe Aegyptia consedisse legitur. Et Prometheus ob immodicam meditandi curam in monte Caucaso vulturi expositus memoratur. Quia enim sciebant verum bonum non in aestimatione hominum sed in pura conscientia esse absconditum; et eos jam non homines esse, qui rebus
Abbreviated transcription (Latin):
rõnalis presidet. quod ministri quattuor por¬
tant .i. quattuor elementa componunt. equib
duo suꝑiora .i. ignis &aer actu & nomine mas.¬
culina sunt. Duo uͦ inferiora .i. terra ceaqua fe
minina:

Expanded text:
rationalis praesidet, quod ministri quatuor portant, id est, quatuor elementa componunt. De quibus duo superiora, id est ignis et aer, actu et nomine masculina sunt. Duo vero inferiora, id est terra et aqua, feminina.
Abbreviated transcription (Latin):
nem meditantur. Rȩꝓbi dum temꝑalib in¬
hiant cogitantionẽ ȩterrnorũ ꝑ duno:
electi autem dum temporalia cłi beneficia reco¬
lunt. adagntionem ȩternorum ꝓficiũnt. Re.¬
ꝓbi ꝑtusibilia ab inuisibilib cadunt: electiau¬
tem ꝑuisibilia ad inuisibilia ascendunt. Sed
sciendum est quod alia sunt ilia uisibilia de
extrinsecus s intrinsecus cogitandi sunt ꝑgra-¬
dus incorde de uirtute inuirttitẽ dispositos.
Quod sic fortassis facilius intelligere pot̾imus.
Duos eẽ mundos.

Expanded text:
nem meditantur. Reprobi dum temporalibus innem meditantur. Reprobi dum temporalibus inhiant, cognitionem aeternorum perdunt. Electi autem dum temporalia Dei beneficia recolunt, ad agnitionem aeternorum proficiunt. Reprobi per visibilia ab invisibilibus cadunt; electi autem per visibilia ad invisibilia ascendunt. Sed sciendum est, quod alia sunt illa visibilia, de extrinsecus, sed intrinsecus cogitandi sunt, per gradus in corde de virtute in virtutem dispositos. Quod sic fortassis facilius intelligere poterimus. Duos esse mundos
Abbreviated transcription (Latin):
ed sciendum est quod oꝑa diuina ali¬
ter eleftiatꝙ: alicer repbi pensant.
Electi namꝙ oꝑa restaurationis p̃fert̃ oꝑib
pͥmȩ conditionis quia illa adseruitutẽ ista
adialutẽ fac̾ta sunt. Sede contra reꝓbi płtis
amant oꝑa conditionis. quam oꝑa restau¬
rationis. quia presentẽ querunt delectatio¬
nẽ. nonfuturam felicitatẽ. Philosophi genti.¬
lium suꝑsticiosa quadã curiositate naturas
rerum. idest oꝑaconditionis in uestigando in
cogitationib sius euanuerunt. ꝑhilosophi
xp̃ranorum oꝑa restaurationis iugiter me¬
ditando omne a cogitationib suis uanitatẽ
repelunt. Electi restanrationẽ suã conside¬
rantes igne diuins amoris mardescunt: rep¬
bi autem pulcͥttidinẽ rerũ conditarum ꝑ¬
uersȩ amantes abamore direfrigescunt᷑.
Repbi dum reb transitoriis cogitationes su¬
as immergunt. creatoris fui obliuiseuntur
electi autẽ creatoris sui obliuisei non possuł.
de cuius misccłia semꝑcirca suam reparatio¬

Expanded text:
ed sciendum est quod opera divina aliter electi atque aliter reprobi pensant. Electi namque opera restaurationis praeferunt operibus primae conditionis, quia illa ad servitutem, ista ad salutem facta sunt. Sed e contrario reprobi plus amant opera conditionis, quam opera restaurationis quia praesentem quaerunt delectationem, non futuram felicitatem. Philosophi gentillum superstitiosa quadam curiositate naturas rerum, id est opera conditionis investigando, in cogitationibus suis evanuerunt. Philosophi Christianorum opera restaurationis jugiter meditando, omnem a cogitationibus suis vanitatem repellunt. Electi restaurationem sui considerantes, igne divini amoris inardescunt. Reprobi autem pulchritudinem rerum conditarum perverse amantes ab amore Dei refrigescunt. Reprobi dum rebus transitoriis cogitationes suas immergunt Creatoris sui obliviscuntur. Electi autem Creatoris sui oblivisci non possunt, de cujus misericordia semper circa sui reparatio
Abbreviated transcription (Latin):
Disiunctiuas. ut. aut. ue. uel. ne. nec. an. neq.
Causales. ut. si ⁊ si c̃si. siqͥdem. qñ. quandoqͥdem. quin. qͥneciam. qͣtenꝰ. sin. seu. siue. neue. nã. namq
Simplex ut nam.

Expanded text:
disiunctiuas sic, aut ue ucausales, si, etsi, etiamsi, si quidem, quando, quando quidem, quin, quin etiam, quatenus, sin, seu, siue, nam, namque, simplex, ut nam
Abbreviated transcription (Latin):
Qma g̃ assumptum est meo quod finit. ex quo
homo firit: ideo homo assumptus est. Id enim
assumptum est quod homo fuit meo ⁊ ereo qͦd
assimptum est: Qura autem it qͦd assumptũ
est rõnalis nature exeo qͦd fuit ꝑsona non fuit.

Expanded text:
Quia ergo assumptum est in eo quod fuit, ex quo Quia ergo assumptum est in eo quod fuit, ex quo homo fuit, ideo homo assumptus est. Id enim assumptum est quod homo fuit in eo et ex eo quod assumptum est, quia autem id quod assumptum est rationalis naturae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona fuit: qi ex quo fint unita fuit. Quare gͦ
non dicimus ꝑsonam assumptam: Intende.
Quando assumebat᷑ umiebatur. Ex quo cepit.
uniri cepit ⁊ exquo umiri cepit. ꝑsona ẽe cepit:
non tam̃ inquantum erat s inqͣntum unita
erat. Si ꝑse aliq̃n ẽe hũisset. ex se ꝑsona esse¬
hũisset. Qma autem semꝑ untta fuit. semꝑ
una cum illo cui uniebatur ꝑsona fuit. Ideo
ñ dicimꝰ hominem ꝑsonam assumptum ẽt.
s assumptum ẽẽ hominem in ꝑsonam. qura
humana natura uxp̃o exeo qͦd fuit ꝑsona ñ.
fuit quia ꝑse non fuit. s exeo quod unita fuit.
una cum illo cui uniebat᷑ ꝑsona furt. ꝑsona.
ꝑsõnas: natura: quia qͦd assumptum ẽ rõnal
ipsam unionem nec homo nec ꝑsona fut t
extia unnonem ꝑse numquam fute. quoniã
assumptum est exquo fuit S considara s
io ũmalis naturȩ q̃d alumptum est e eo
quod fuit homo .i. himana natura ẽe hũit.

Expanded text:
persona fuit, quia ex quo fuit unita fuit. Quare ergo persona fuit, quia ex quo fuit unita fuit. Quare ergo non dicimus personam assumptam? Intende. Quando assumebatur, uniebatur. Ex quo coepit uniri coepit et ex quo uniri coepit persona esse coepit, non tamen inquantum erat, sed inquantum unita erat. Si per se aliquando esse habuisset, ex se persona habuisset. Quia autem semper unita fuit, semper una cum illo cui uniebatur persona fuit. Ideo non dicimus hominem personam assumptam esse, sed assumptum esse hominem in personam, quia humana natura in Christo ex eo quod fuit persona non fuit, quia per se non fuit. Sed ex eo quod unita fuit, una cum illo cui uniebatur, persona fuit. Persona persona, sed natura, quia quod assumptum est rationalis ipsam unionem nec homo nec persona fuit, quia extra unionem per se nunquam fuit, quoniam assumptum est ex quo fuit? Sed considera quia id rationalis naturae quod assumptum est ex eo quod fuit homo, id est humana natura, esse habuit.
Abbreviated transcription (Latin):
atat inquantum sp̃c tõnalis cat: Si autem
anina ⁊ sola psona erat. inquantum sp̃o rato¬
nalis erat. quomꝰ ꝑsona assimpta non ẽ. qͥsdo
amina rõnalis assumpta est: S sicut anmna
rõnalis. ⁊ caro ideo non sunt assimipta ꝑsona
quia aute assumptionem non habuerunt inui¬
onem s assumpta inꝑsonam. quia exeo unita
sunt qͦo assumpta sunt: sic &e amina rõnalis
ideo assumpta ñ est ꝑsona quia ante uinonem
uerbi sicut ꝑse ẽẽ non hũit ita ꝑsona ẽẽ ñ hũit.
Ex quo enim cepit. uniri cepit: & ex quo fuit
unita fuit. Ex quo aũ unita fuit. una cum eo
cui uniebat᷑ ꝑsona fuit. Uide quid sequitur.
Si exquo fuit unita fuit.⁊ exquo unita fuit ꝑ¬
sona fuit. gͦ ex quo fuit ꝑsona fuit. Si aũ exquo
fuit. ꝑsona fuit qͦmͦ ꝑsona assũpta ñ est. quer ꝑso¬
na suit qñ assumpta ẽ: S consid̾a. Non te ꝑ-¬
turbet sermonis inuolucrum. F ides querit᷑
Sermo multa ꝑturbat. Intende tͥ. Ex quo sut.

Expanded text:
erat, inquantum spiritus rationalis erat? Si autem anima etiam sola persona erat inquantum spiritus rationalis erat, quomodo persona non assumpta est quando anima rationalis assumpta est? Sed sicut anima rationalis et caro ideo non sunt assumpta persona, quia ante assumptionem non habuerunt unionem, sed assumpta in personam, quia ex eo unita sunt quod assumpta sunt, sic et anima rationalis ideo assumpta non est persona, quia ante unionem Verbi sicut per se esse non habuit, ita persona esse non habuit. Ex quo enim coepit, uniri coepit; et ex quo fuit, unita fuit. Ex quo autem unita fuit, una cum eo cui uniebatur persona fuit. Vide quid sequitur. Si ex quo fuit unita fuit, et ex quo unita fuit persona fuit, ergo ex quo fuit persona fuit? Si autem ex quo fuit persona fuit, quomodo persona assumpta non est quae persona fuit, quando assumpta est? Sed considera. Non te perturbet sermonis involucrum: fides quaeritur. Sermo multa perturbat. Intende tibi. Ex quo fuit
Abbreviated transcription (Latin):
pati quam uelle. nt aliud uelle quam posse siue
aluo possc quam bene uelle. Sic emmanuel
inhumana natura qͣm assumꝑsit rõnabili
ndicio uolunitatis sc̃e malum descruit aeboñ.
elegit. Sicut scͥptum est. lecisti iusticiamaio¬

Expanded text:
pati quam velle, vel aliud velle quam posse, sive pati quam velle, vel aliud velle quam posse, sive aliud posse quam bene velle. Sic Emmanuel in humana natura, quam assumpsit, rationabili judicio voluntatis sanctae malum deseruit et bonum elegit, sicut scriptum est: Dilexisti justitiam
Abbreviated transcription (Latin):
peres & quod nr̃m erat. subtus tͥ sociares. Gem¬
manuel factus es nob̾cum d̃s. ut posses butrt
& mel comedere. & inter comedendum disicres
bonum eligens malum reꝓbate. S: qͥ dico: Qs
est sapiens ut intelligat hec: Qualis gͦ tu deus
eras antiquus aprincipio. qui in pͥncipio lucẽ
diuisisti. ac tenebras si bonum eligere ⁊ malũ
rȩꝓbare nesciebas: In forte a hoc nescire uͥtims
erat. & discere dignationis. quia electio ad diui-¬
nam naturam non ꝑtinurit. cunuis adutrũlib
se hĩe non fuit: G̃ eminanuel eligire ⁊ reꝓbare
didicit quia qui insui natura conditioni non
subiacebat. in nr̃a liberum arbitͥum assumpst.
Cui in se confirmato dedit posse non posse
inmalum deficere: ⁊ bom electionem uoluitta¬
te lbcra sinc coactione. Neq id cairco minus
liberum eo quod nec aliud pati possit uolunta¬
rium. uec adalud compelli muitum. S ideͥco
uere &e sume liberum. q non possit uel aliud

Expanded text:
peres, et quod nostrum erat subtus, tibi sociares. Ergo Emperes, et quod nostrum erat subtus, tibi sociares. Ergo Emmanuel factus es nobiscum Deus, ut posses butyrum et mel comedere, et inter comedendum disceres, bonum eligens, malum reprobare. Sed quid dico? quis est sapiens ut intelligat haec? Qualis ergo tu Deus eras antiquus a principio qui in principio lucem divisisti ac tenebras, si bonum eligere et malum reprobare nesciebas? An forte et hoc nescire virtutis erat, et discere dignationis, quia electio ad divinam naturam non pertinuit, cujus ad utrumlibet se habere non fuit? Ergo Emmanuel eligere et reprobare didicit, quia qui in sui natura conditioni non subjacebat, in nostra liberum arbitrium assumpsit. Cui in se confirmato dedit posse non posse in malum deficere, et boni electionem voluntate libera sine coactione. Neque idcirco minus liberum eo quod nec aliud pati possit voluntarium, nec ad aliud compelli invitum. Sed idcirco vere et summe liberum, quia non possit vel aliud
Abbreviated transcription (Latin):
meo quod fuit hoc enim d̃s homo ꝑerpientiam
gustauit extempore. quod ipse homo ds ꝑnatam
erat exȩternitate. G mel comedit dumnitatis hi¬
manitas cũ se infudit atq uniuit insirmitati
maiestas. Ibi humana natura pleno sacietatis
gustu suꝑnam dulcedniem haurue cepit. ubi
totum quod est ds̃ ineffabili gr̃a sibi unitum
accepit. Lamen comedere hominis erat ẽt̃ cibum
duniutatis. Uerus ꝙͦ homo eminanuel qui mel
comelit ut sciret cligere bonum. Uerus adsꝰ euima¬
nuel. qui mel fuit. non ꝑexpientiam c̃iscenf s
ꝑnaturam sciens se ipsum bonum. Unus tam.
quod funit ds̃ ipsc ꝑ naturam. Demmanuel bo¬
ne nob̾cum ds̃ ꝓpterea tubutsrum & mel come¬
dere potiuisti. quia enmanuel factus es nobcu
deus. Deus enum apuote nec accipert potusti¬
quod eras nec quod non eras sustinere. Propterta
emmanuel factus es nobiscum d̾s. ut mĩos imi
miliatus inipso & desuꝑ quod tuum crãt a cci-¬

Expanded text:
in eo quod fuit. Hoc enim Deus homo per experientiam in eo quod fuit. Hoc enim Deus homo per experientiam gustavit ex tempore, quod ipse homo Deus per naturam erat ex aeternitate. Ergo mel comedit divinitatis humanitas, cum se infudit atque univit infirmitati majestas. Ibi humana natura pleno satietatis gustu supernam dulcedinem haurire coepit, ubi totum quod est Deus ineffabili gratia sibi unitum accepit. Tamen comedere hominis erat, esse cibum divinitatis. Verus ergo homo Emmanuel qui mel comedit ut sciret eligere bonum. Verus Deus Emmanuel, qui mel fuit non per experientiam discens, sed per naturam sciens seipsum bonum. Unus tamenquod fuit Deus ipse per naturam. O Emmanuel bone, nobiscum Deus, propterea tu butyrum et mel comedere potuisti, quia Emmanuel factus es nobiscum Deus. Deus enim apud te, nec accipere potuiquod eras, nec quod non eras sustinere. Propterea Emmanuel factus es nobiscum Deus, ut in nostro humiliatus, in ipso et desuper quod tuum erat acci
Abbreviated transcription (Latin):
cepisset. expostulans ait. Sitio. At illi optulert̃
ci acetum cum felle mixtum: ⁊ cum gustasset
noluit bibere. Gustauit & reꝓbauit. quia susti¬
nint. & abiecit. Passus est & suꝑauit. Numquid
pietatis exhibens & impioꝵ ꝑsecutionem susti¬
nens. quam sit reꝓbanda eoꝵ prauitas ꝑ exꝑien¬
tiam sensit. quam ꝑ ꝓuidentiam prius idem
ipse reꝓbauit Nunc libet intueri quomodo mel
comedat emanuel iste. uit. i .e. bonum. In gustu qͥ¬
dem mellis nichil amaritudinis iuenitur &
propterea totum quod ibi est. ab experiente
eligitur E igo mel comedit. ut sciret elig̾e bonũ
S quid dicimus: qualis est laus ista. si tamen
laus dicenda est. qͦd d̃s homo ꝑ crꝑientiam bonũ
didicit. qui semꝑ idem ipsa bonitas fuit: S: hec
pietatis laus est & preconium miscdie eius quod
pro nobis ita inclinari dignatus est ut accipere
posset meo quod assumpsit id quod semꝑhabet

Expanded text:
cepisset, expostulans, ait: Sitio. At illi obtulerunt cepisset, expostulans, ait: Sitio. At illi obtulerunt ei acetum cum felle mistum; et cum gustasset, noluit bibere . Gustavit et reprobavit, quia sustinuit et abjecit. Passus est, et superavit. Nunquid pietatis exhibens, et impiorum persecutionem sustinens, quam sit reprobanda eorum pravitas per experientiam sensit, quam per providentiam prius idem ipse reprobavit. Nunc libet intueri quomodo mel comedat Emmanuel iste, ut sciat eligere bonum. In gustu quidem mellis nihil amaritudinis invenitur, et propterea totum quod ibi est ab experiente eligitur. Ergo mel comedit ut sciret eligere bonum. Sed quid dicimus? Qualis est laus ista si tamen laus dicenda est quod Deus homo per experientiam bonum didicit, qui semper idem ipsa bonitas fuit? sed haec pietatis laus est, et praeconium misericordiae ejus, qui pro nobis ita inclinari dignatus est, ut accipere posset in eo quod assumpsit id quod semper habet
Abbreviated transcription (Latin):
uidei ut iacerent ineum. Ecce it̾m amaritudo.
S ille amaritudinis gustu ab appetitu dulcedi¬
nis auerti non poterat. Nlam sub ditur. Respondit
eis dicens. Multa oꝑa bona ostendi uobis ex
aliam. Querebant eum apprehendere. S i pse
malum repbans exuut de manib eoꝵ. Et quid
singula narramus: Raro umqͣm iuenimus
ihm sie amaritudine manducasse bitt rum.
Postremo nouissimam illam magnamq auia.¬
ritulmem butriq dulcedinem maliq teꝓ.¬
bationem quis considerans non miretur: ꝑe.¬
pendit dñs iħc incruce ut ꝓpietatis dulcedi.¬
ne poculum amare mortis degustaret. & cir.¬
cumdantib eum inimicis atty post dira uil¬
nera uoces blasphemas meum iaculantibus.
ipte susuitatis cibi sui non inmemor au pat᷑
magnis quidem amaritudinib foris asꝑsum
& tamen dulcorem suum interius conseruais
illesum. Ut gͦ demonstraret quod sine corrupti¬
one sue dulcedims sponte amaritudinem sus-¬

Expanded text:
Judaei ut jacerent in eum , ecce iterum amaritudo. Judaei ut jacerent in eum , ecce iterum amaritudo. Sed ille amaritudinis gustu ab appetitu dulcedinis averti non poterat. Nam subditur: Respondit eis Jesus, dicens: Multa opera bona ostendi vobis ex aliam: Quaerebant eum apprehendere . Sed ipse, malum reprobans, exivit de manibus eorum. Et quid singula narramus? Raro unquam invenimus Jesum sine amaritudine manducasse butyrum. Postremo novissimam illam magnamque amaritudinem butyrique dulcedinem malique reprobationem quis considerans non miretur? Pependit Dominus Jesus in cruce ut pro pietatis dulcedine poculum amarae mortis degustaret, et circumdantibus eum inimicis atque post dira vulnera voces blasphemas in eum jaculantibus, ipse, suavitatis cibi sui non immemor, ait: Pamagnis quidem amaritudinibus foris aspersum; et tamen dulcorem suum interius conservans illaesum. Ut ergo demonstaret quod sine corruptione suae dulcedinis sponte amaritudinem sus