comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Mittite in dextera nauigii rete. et in¬
uenietis. Pisin scõ cuangelio legimꝰ.
qđ ad dñi iussionẽ retia laxata sunt
in piscationẽ Primum ante passionẽ
& nunc secundo post resurrectionẽ
Hloc tam̃ inter utramq piscationem
distat: quia in illa priori piscatione
retia lyxari iubent᷑. in qua tamen
parte mitterent᷑ non demonstrauit
In hac aut. specialit̾ in dextera mitti
uibent᷑ In illa p̃multitudine pisciũ
rere rumpit᷑: in hac aut̃ multi pisces
capti sunt : & retia rupta non sunt
Vnde apparet. quia ꝑ illã priorem pis¬
cationẽ significat᷑ eccła. qualis est in p̃¬
senti uita. ꝑ hanc aut post resurrẽctionem
factam. qualis erit in futuro. Boni enim
soli nusquã nisi in celo. malisolinus quam
partis ciues inueniunt᷑. quia multi ꝑfidem
in eccłam intrant. qui ꝑbona opera ad reg¬
num cęloꝵ ꝑuenturi non sunt. De quib ꝑ
psalmistam dicit᷑. Adnuntiaui &e locutꝰ
sum. multplicati sunt suꝑ numerum

Expanded text:
et invenietis. » Bis in sancto Evangelio legimus, quod ad Domini jussionem retia laxata sint in piscationem: primum ante passionem, et nunc secundo post resurrectionem. Hoc tamen inter utramque piscationem distat, quia in illa priori piscatione retia laxari jubentur, in qua tamen parte mitterentur non demonstratur, in hac autem specialiter in dexteram mitti jubentur: in illa prae multitudine piscium rete rumpitur, in hac autem multi pisces capti sunt, et retia rupta non sunt. Unde apparet quia per illam priorem piscationem significatur Ecclesia, qualis est in praesenti vita: per hanc autem, post resurrectionem factam, qualis erit in futuro. soli nusquam sunt, nisi in coelo; et mali soli nusquam partis cives inveniuntur, quia multi per fidem in Ecclesiam intrant, qui per bona opera ad regnum coelorum perventuri non sunt, de quibus per Psalmistam dicitur: « Annuntiavi et locutus sum, multiplicati sunt super numerum . »
Abbreviated transcription (Latin):
priuileo diuinȩ imaginis participatio¬
ne uidebaris honoratus. efficeris & iã
commertii nobilitate p̃tiosus. Unde
ergo tam fortis possis eẽ contra hostẽ
tuum interroga statũ tuum. quo
tibi dñs ad debellandũ in menbris tu¬
is mundi principem. ac spĩtales nequi
tias superandas. liberam contulit fa¬
cultatem Ac sic in possibile non pu¬
tes. ut transferri obtinens inangeli¬
cas beatitudines: deuĩcas i potesta

Expanded text:
privilegio divinae imaginis participatione videbaris honoratus, efficeris etiam commercii nobilitate pretiosus. Unde ergo tam fortis esse possis contra hostem tuum, interroga statum tuum, quam tibi Dominus ad debellandum in membris tuis mundi prtias superandas, liberam contulit facultatem; ac sic impossibile non putes, ut transferri obtineas in angelicas beatitudines, cum in hoc sa
Abbreviated transcription (Latin):
& infuturo mercede priuant᷑. Quia
sicut dns ait. receperunt mercedem
suam Sunt enĩ nonnulli. quicũ serui
sint uitiorum. ut appareant hominib
iusti. aliena peccata acriter corrigunt᷑
De qualib scriptura dicit. Est correptio
mendax in ore contumeliosi Talibus
conuenit. qđ dñs ait. Hipocrita. eice
primum trabẽ de oculo tuo. & tunc
ꝑspicies ut educas festuca de oculo fra

Expanded text:
nt, et in futuro mercede privantur: quia sicut Dominus ait: « Receperunt mercedem suam . » Sunt enim nonnulli, qui cum servi sint vitiorum, ut appareant hominibus justi, aliena peccata acriter corrigunt, de qualibus Scriptura dicit: « Est correptio mendax in ore contumeliosi . » Talibus convenit quod Dominus ait: « Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc perspicies ut educas festuc
Abbreviated transcription (Latin):
conuerti fecerit peccatorẽ ab errore
uiȩ suȩ saluabit animã etus amorte.
et õperit multitudinẽ peccatorum
Sed quotienscũq fratrẽ peccare uidemꝰ.
nostrȩ fragilitatis memores. benigne &
leniter corrigere debemus:Monente
paulo apło. Fr̾atres. & si poccupatus fue¬
rit homo in aliquo delicto. uos qui spiri
tales estis. huius modi instrite inspũ le¬
nitatis Considerans teipsũ . ne & tu temp¬
teris. Cũ autẽ aliquẽ in corrigibiliter
uicis inherere conspicimꝰ. rectitudinis¬
zelo accensi. durius increpare debemꝰ.¬
in exemplo illius quiait. Udi p̃uari¬
cantes & tabesceba Et iterũ. Nonne
quioderunt te dñe oderã: Perfecto
odio oderã illos Tunc enĩ sine culpa
irasci uidemur. quando talẽ asperita¬
tem. non ira sed zelus format. in exem¬
plũ moysi qui exiit apharaone iratus
nimis. quia eius nequitiã in corrigibi¬
lem uidit.

Expanded text:
rti fecerit peccatorem ab errore viae suae, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum. » Sed quotiescunque fratrem peccare videmus, nostrae fragilitatis memores, benigne et leniter corrigere debemus, monente Paulo apostolo: « Fratres, si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos, qui smodi instruite in spiritu lenitatis, considerans teipsum, ne et tu tenteris . » Cum autem aliquem incorrigibiliter vitiis inhaerere conspicimus, zelo rectitudinis accensi, durius increpare debemus, exemplo illius qui ait: « Vidi praevaricantes, et tabescebam . » Et iterum: « Nonne qui oderunt te, Domine, oderam? Perfecto odio oderam illos . » Tunc enim sine culpa irasci videmur, quando talem asperitatem non ira, sed zelus format, in exemplo Moysi, qui exiit a Pharaone iratus nimis, quia ejus nequitiam incorrigibilem vidit.
Abbreviated transcription (Latin):
fluxus equorũ. Et iterũ. Computruer̃¬
iumenta instercore suo. Et responders
ils dixit ad legis peritos & pharis ẽos dicens
Si lic& sabbato curare : At illi tacueruNT
Responsio ista dñi ad illud ꝑtin&e quod su¬
perius dictũ ẽ : & ipsi obseruabant eum.
Non enimhic ab aliis interrogatus legitur.
sed ad eorũ cogitationes respondit. Et
prudentissima ratione dñs obseruato¬
res suos hinc inde conclusit: ne aptam in¬
uenirent responsionẽ. Si enĩ dicẽrenT
lic& sabbato curare. repręhensibiles es¬
sent: ut quid obseruarent eũ. utrum
sabbato curar& hõminẽ. Si uero dice¬
rent. nonlic& : arguerent᷑ quare sab¬
bato asinũ uł bouem soluentes a prese¬
pio. ducerenT adaquãre. Et ideo non
inuenientes quid dicerent. tacueruNT.
Nec solum dñs in hoc loco rep̃hensores suos
ita conclusit: sed etiã in aliis frequent̃¬
locis sicut dequadam muliere in adulte¬
rio deprehensa. uelde denarii redditionei

Expanded text:
fluxus equorufluxus equoru Et respondens Jesus, dixit ad legisperitos et Pharisaeos, dicens: Si licet sabbato curare? At illi tacuerunt. » Responsio ista Domini ad illud pertinet, quod superius dictum est: « Et ipsi observabant eum. » Non enim hic ab aliis interrogatus legitur, sed ad eorum cogitationes respondit. Et prudentissima ratione Dominus observatores suos hinc inde conclusit, ne aptam invenirent responsionem. Si enim dicerent: Licet sabbato curare, reprehensibiles essent, ut quid eum observarent, utrum sabbato curaret hominem; si vero dicerent: Non licet, arguerentur, quare sabbato asinum vel bovem solventes a praesepio, ducerent adaquare, et ideo non invenientes quid dicerent, tacuerunt. Nec solum in hoc loco reprehensores suos ita conclusit, sed etiam in aliis frequentlocis, sicut de quadam muliere in adulterio deprehensa , vel de denarii redditione ,
Abbreviated transcription (Latin):
amplius bibit. co amplius sitit : sic auarus
quanto magis diuitias quas concupiscit
ad quisierit : tantõ magis in eis adquiren¬
dis exardescit. Quod pulchrȩ quidam de
sapientib: breui uersiculo comp̃hendit dicens.
Crescit amor nummi : quantũ ipsa pecunia
crescit. Et sicut quidamait. Auarus etiã¬
obolo indig&. Sicut enĩ sapienti totus mun¬
dus diuitiarũ ẽ : sic auaro totus mundus
auaritiȩ. Quia quicquid uid& oculis.
concupiscit mente : & habere desiderat.
Alienum dampnum suũ lucrũ dẽputat
teste salemone. Auarus non implebitur
diuitus nec anima cius satiabitur bonis.
otest quoq non inconuenienter ꝑ hydro¬
picum. qui lib& luxuriosus intellegi.
Quia sicut hidropicus quo plus bibit plus
sitit : ita luxuriosus quo plus ad petulan¬
stiam carnis deditus fuerit : coplus ad pe¬
tulantiã libidinis exardescit. De quibus
ꝑ prophetam dicit᷑. Quorum carnessuñ
ut carnes asinorum : et fluxus eorũ. ut

Expanded text:
amplius bibit, eo amplius sitit: sic avarus amplius bibit, eo amplius sitit: sic avarus quanto magis divitias, quas concupiscit, acquisierit, tanto magis in eis acquirendis exardescit. Quod pulchre quidam de sapientibus brevi versiculo comprehendit, dicens: Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. Et sicut quidam ait: Avarus obolo indiget. Sicut enim sapienti totus mundus divitiarum est, sic avaro totus mundus avaritiae: quia quidquid videt oculis, concupiscit mente et habere desiderat. Alienum damnum suum lucrum deputat, teste Salomone: « Avarus non implebitur pecuniis, nec anima ejus satiabitur bonis . » Potest quoque non inconvenienter per hydropicum quilibet luxuriosus intelligi: quia sicut hydropicus quo plus bibit, plus sitit, ita luxuriosus quo plus ad petulantiam carnis deditus fuerit, eo plus ad petulantiam libidinis exardescit. De quibus per prophetam dicitur: « Quorum carnes sunt ut carnes asinorum, et fluxus eorum et
Abbreviated transcription (Latin):
at semꝑ. Obserua ergo & audi uocẽ eius.
Et sicut apłs ait. Obseruate eos qui ita am¬
bulant sicut habetis formam nrã mil dest
eos imitamini quos iuxta formã quã
uobis ostendimꝰ. ambulare uidẽritis.
In malo ponit᷑ sicut ait ꝓpheta. Obserua¬
bit peccator iustiñ & stridebit suꝑ eum
dentib: suis : uł quer& mortificare cum.
Sic & in hoc loco non in bono sed inmalo po¬
nitur Et ipsi obseruabant eũ. Igitur ob
seruabant eũ : non ut imitari uellent.
sed rep̃hendere cupiebant si possent.
Obseruatio ergo. et in bono et inmalo ponit᷑.
Et ecce homo quidã hydrõpicus erat ante illũ
Hy dropisis grauis ẽ infirmitas quȩ nascitur
ex uicio uesicȩ cũ inflatione turgente : & an¬
helitu fetido. Proprium est hydropici: ut quo
amplius bibit eomagissitiat.: Ergo ꝑ hy¬
dropicũ : auarus qui lib& designatur. Quia
sicut hẏdropicus quo est grossior eo infir¬
mior : ita auarus quoplus ab undat diuitiis.
eo plenior uitus. Et sicut hydropicus quo

Expanded text:
 audi vocem ejus . » Et sicut Apostolus ait: « Observate eos qui ita ambulant, sicut habetis formam nostram , » id est eos imitamini, quos juxta formam, quam vobis ostendimus, ambulare videritis. In malo ponitur, sicut ait Propheta: « Observabit peccator justum et stridebit super eum dentibus suis , » vel quaeret mortificare eum. Sic in hoc loco, non in bono, sed in malo poniservabant eum, non ut imitari vellent, sed reprehendere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono, et in malo ponitur. « Et ecce homo quidam hydropicus erat ante illum. » Hydropisis gravis est infirmitas, quae nascitur ex vitio vesicae, cum inflatione turgente et anhelitu fetido. Proprium est hydropici, ut quo amplius biberit, eo magis sitiat. Ergo per hydropicum avarus quilibet designatur, quia sicut hydropicus quo est grossior, eo est infirmior: ita avarus quo plus abundat divitiis, eo plenior est vitiis. Et sicut hydropicus quo
Abbreviated transcription (Latin):
Quod sauli coñtigit. cui suꝑbienti a dño dic¬
tum ẽ. Nonne cũ esses paruulus in õculis
tuis. caput in tribub isrł constitui te:
N unc quia eleuaris: deiẽcite ne sis rex. Sed
post quam quid agere non debeas ꝓhibuit.
quid agendũ sit pius redemptor manifes¬
tare curauit. cum subiunxit. Sed cũ uoca¬
tus fueris. uade. recumbe in nouissimo loco:
& cũ uenerit qui te inuitauit. dicat tibi.
Amice ascende superius. Quẽ ergo humilẽ
inuenit: amici nomine beatificat. atq. ut
superius ascendat. uocat. Quia ut ait
Tunc erit tibi gła coram simul discũben¬
tib Ne nunc in p̃senti quẽrere incipias.
Hereditas enĩ ut ait salomon. ad quã in prin¬
cipio festinat᷑. in nouissimo benedicti¬
one carebit. Exponens dñs quod insimili¬
tudine ꝓposuerat. adiunx̃ dicens. Quia
om̃is quise exaltat humiliabit᷑: & qui se

Expanded text:
cui superbienti a Domino dictum est: « Nonne cum esses parvulus in oculis tuis, caput in tribubus Israel constitui te? Nunc quia elevaris, dejeci te ne sis rex . » Sed postquam quid agere non debeas prohibuit, quid agendum sit, pius Redemptor manifestare curavit, cum subjunxit: « Sed cum vocatus fueris, vade, recumbe novissimo loco, ut cum venerit qui te invitavit, dicat tibi: Amice, ascende superius. » Quem ergo humilem invenit, amici nomine beatificat, atque ut superius ascendat vocat: quia, ut ait« Tunc erit tibi gloria coram simul discumbentibus, » ne nunc in praesenti quaerere incipias. Haereditas enim, ait Salomon, « ad quam in principio festinatur, in novissimo benedictione carebit . » Exponens Dominus quid in similitudine proposuerat, adjunxit, dicens: « Quia omnis qui se exaltat humiliabitur: et qui
Abbreviated transcription (Latin):
crit & manducabit carnes uras sicut ignis
Auatitia enim uiscerib pietatis cara. patrẽ
noscit. matrẽ ignorat. Fidem & amicitiã
non custodit ꝓximo uel ꝓpinquo non
miseret᷑ sed prinquos uelut extrancos
efficit& Dicente solomone Bene facite
anime sue uir misericors. auarus stem
etiã ꝓpinquos abuitil. dicebat autẽ & ad
inuitatos parabolam. intendens quõ modo
primos accubitus eligerent. dicens ad illos
Cũ inuitatus fueris adhuptias : ñ discumbas
qm̃ hopestĩssimũ genus ẽ uiuendi ꝙ incon¬
uteus. uł nuptiis. siue aliis conuentib: fide¬
lesse alterutrũ preferant . & honore se in¬
uiẽc̃ p̃ueniant. p̃cipiente petro apło squi
Ait. Om̃s inuicẽ humilitatẽ in sinuate.
Sicut enĩhonor est aliquẽ superius uocari.
sic dẽdecus eũ qui primũ locũ inprudent̃
xppetit. ad ultimũ reuocari. Melius est
enĩ ait salomon: ut dicat᷑ tibi ascende su¬
perius. quã humilieris corã principe.
Et iterũ. Altiorate ne quesieris: & fortio¬

Expanded text:
t manducabit carnes vestras sicut ignis . » Avaritia enim visceribus pietatis caret, patrem nescit, matrem ignorat, fidem et amicitiam non custodit, proximo vel propinquo non miseretur, sed propinquos velut extraneos efficit, dicente Salomone: « Bene facit animae suae vir misericors, avarus autem etiam propinquos abijcit . » « Dicebat autem et ad invitatos paprimos accubitus eligerent, dicens ad illos: Cum invitatus fueris ad nuptias, non discumbas quoniam honestissimum genus est vivendi in conviviis vel nuptiis, sive aliis conventibus, fideles ut se alterutrum praeferant, et honore se invicem praeveniant, praecipiente Petro apostolo qui ait: « Omnes invicem humilitatem insinuate . » Sicut enim honor est aliquem superius vocari, sic dedecus, cum qui primum locum imprudenter aperit, ad ultimum revocari. « Melius est enim » ait Salomon, « ut dicatur tibi: Ascende superius, quam ut humilieris coram principe . » Et iterum: « Altiora te ne quaesieris, et fortio
Abbreviated transcription (Latin):
quia non ait simplĩcit̃ qui sehumiliat
exaltabit᷑ : sed cũ additamento om̃is qui
se exaltat humiliabit᷑. & qui se humiliat
exaltabit᷑. Alii ergo in hoc scło & infu¬
tur exaltant᷑. qualis fuit dauid. eze¬
chias & iosias. et cẽteri tales qui in p̃senti
sđo gloriosi fuerunt : et in futuro gloriosio¬
ressunt. Alii hic & infuturo humiliant᷑.
quales sunt suꝑbi pauperes: & illi qui pro
peccatis in presenti uita uindictã recipiunt.
& infuturo ad ꝑpetuã penã transeunt.
Qualis fuit herodes. antiochus. & multi ta¬
les. de quib scriptũ est. Dũplici contritio¬
ne. contere eos dñe. Non nulli hic exaltan¬
tur. et in futuro humiliant᷑. quales sunt
suꝑbi diuites. qui iuxta scripturȩ uocem.
ducunt inbonis dies suos: & in puncto ad

Expanded text:
at, exaltabitur: sed cum additamento: « Omnis qui se exaltat, humiliabitur: et qui se humiliat, exaltabitur. » Alii ergo in hoc saeculo et in futuro exaltantur, qualis fuit David, Ezechias et Josias, et caeteri tales qui in praesenti saeculo gloriosi fuerunt, et in futuro gloriosiores sunt. Alii hic in futuro humiliantur, quales sunt superbi pauperes, et illi qui pro peccatis in praesenti vita vindictam recipiunt, et in futuro ad perpetuam poenam transeunt, qualis fuit Herodes, Antiochus, et multi tales, de quibus scriptum est: « Duplici contritione contere eos, Domine . » Nonnulli hic exaltantur, et in futuro humiliantur, quales sunt superbi divites, qui juxta Scripturae vocem, « Ducunt in bonis dies suo
Abbreviated transcription (Latin):
multa inutilia. que mergunt hominẽ in intẽ¬
ritũ & ꝑditionẽ. Dũplici eñi poena auarus
constringit᷑ : quando & hic infelix diuitias
cũ labore ad quirit. & infuturo earundem
diuitiarũ rationẽ . cum dolore in torm̃tis
exsoluet: ia cobo apło teste qui ait Igite
nunc diuites. plorate ululantes in miseriis
quȩ suꝑuenient uobis . Diuitię ur̃e purrefac

Expanded text:
quae mergunt hominem in interitum et perditionem . Duplici enim poena avarus constringitur, quando et hic infelix divitias cum labore acquirit, et in futuro earumdem divitiarum rationem cum dolore in tormentis exsolvet, Jacobo teste qui ait: « Agite nunc, divites, plorate, ululantes in miseriis quae s
Abbreviated transcription (Latin):
res: & precipue illiqui ꝓpt̃ dm̃ om̃a sua
derelĩquunt. spontanea pauꝑtate
semet ipsos humiliant. ut in futuro exal¬
tari mereantur Amemus ergo uirtu¬
tem humilitaxtis in p̃senti uita. ut ad ño
ex altarimere amur in altera uita : illi¬
us uestigia sequentes. qui ait. Discite
ame. quia mitis sum & humilis corde :¬
& inuenietis requiem animabi ur̃is.
Humilis autẽ dictus est : quasi humi
ad eliuis. Ille ergo uere hũ milis eẽ
cognoscit᷑ : quist terrã & cinerem
iugiter esse considerat. dicens cũ
beato abraham patriarcha. Loquar ad
dnm̃ meum cumꝰ puluis &cinis. Humilitas

Expanded text:
praecipue illi, qui propter Deum omnia sua derelinquunt, et spontanea paupertate semetipsos humiliant, ut in futuro exaltari mereantur. Amemus ergo virtutem humilitatis in praesenti vita, ut a Domino exaltari mereamur in altera vita, illius vestigia sequentes qui ait: « Discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . » Humilis autem dictus est quasi humi acclivis. Ille ergo vere humilis esse cognoscitur, qui se terram et cinerem jugiter esse considerat, dicens cum beato Abraham patriarcha: « Loquar ad Dominum meum, cum sim pulvis et cinis . » Humilitas
Abbreviated transcription (Latin):
Sponsabo te mihi in iustitia & ueritate.
Thalamus huius sponsi : interus uirginis
fuit: Sicut ꝑ psalmistã dicit᷑. Tanquã
sponsus ꝓcedens de thalamosuo. Celebra¬
tores harũ nuptiarũ. apłi fuerunt.
De quib scriptum est. Non possunt filii spon¬
si ieiunare. quamdiu cũ illis est sponsus.
In his ergo nuptiis ille felsciter disu̾mbit.
qui infide uocatus. humiliter. pie. iusteq̃
in ȩcłã uiuit. Bene autẽ dicit᷑. Non
discumbas in primo loco. Nouissimus enĩ
locus. ad mentis humilitatẽ ꝑtin&. Ille
ergo spitalit̃ nouissimus discumbit : qui se
om̃ib inferiorem. & indigniorẽ in mente
iudicat. Considerans non solũ sanctiores.
sed & multo se esse sapientiores. Unde &¬
subdit᷑. Ne forte honorat̾ior te sit inui¬
tatus ab eo: et ueniens is qui te & illum
uocauit. dicat tibi. Da huic locum. Sepe
enim ꝑ mentis elationẽ de superiori gra¬
du ad inferiorẽ quisq: descendit. quia
dum mente tumidꝰ est & inflatus. aut

Expanded text:
Sponsabo te mihi in justitia et veritate . » Thalamus hujus sponsi uterus virginis fuit, sicut per Psalmistam dicitur: « Tanquam sponsus procedens de thalamo suo . » Celebratores harum nuptiarum apostoli fuerunt, de quibus scriptum est: « Non possunt filii sponsi jejunare, quandiu cum illis est sponsus . » In his ergo nuptiis feliciter discumbit, qui in fide vocatus, humiliter, pie, justeque in Ecclesia vivit. Bene autem dicitur: « Non discumbas in primo loco. » Novissimus enim locus ad mentis humilitatem pertinet. Ille ergo spiritaliter novissimus discumbit, qui se omnibus inferiorem et indigniorem in mente judicat, considerans non solum sanctiores, sed et multoNe forte honoratior te sit invitatus ab eo, et veniens is qui te et illum vocavit, dicat tibi: Da huic locum. » Saepe enim per mentis elationem de superiori gradu ad inferiorem quisque descendit, quia dum mente tumidus est et inflatus, aut
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt animalis curã sed ꝓp̃t uram a uaritiã
consulendam multo magis ego hominem
qui melior est pẽcore: & qui adimaginem
dei factus ẽ ab infirmitate in sabbato debeo
liberare cũ facilius sit hõminẽ sanare. quã
animal de puteo abstrahere :Iam enim ꝑ
liy dropicũ auarũ diximus designari. Pulchre
ergo Nuarus anim̃ali in piiteo cadenti com¬
parat᷑ : quia hydrõpicus humore i nordinato
habundat. Dum enĩ quis morbo auaritiȩ
succumbit : quasi sitiens in piiteum cadit.
nde et dñs mulierem que decẽ & octo annis
incuruata fuerat. nec sursum aspicere pote¬
rat : assimi lauit animali quod ad aquã ducit᷑
Malũ est uitiũ auaritię qđ fidem tollit.
concordiã dissipat. caritatẽ uiodat : & in nũ¬
mera mala generat aTeste apło quian.
Radix om̃ium malorũ est cupiditas. Quã
uiam inregnũ celoꝵ intrare non potest.
Dño dicente. difficile qui pecinias habent: in

Expanded text:
propter animalis curam, sed propter vestram avaritiam propter animalis curam, sed propter vestram avaritiam consulendam: multo magis ego hominem, qui melior est pecore, et qui ad imaginem Dei factus est, ab infirmitate in sabbato debeo liberare, cum facilius sit hominem verbo sanare, quam animal de puteo abstrahere. Jam enim per hydropicum avarum diximus designari. Pulchre ergo avarus animali in puteo cadenti comparatur, quia hydropicus humore inordinato abundat. Dum enim quis morbo avaritiae succumbit, quasi sitiens in puteum cadit. Unde et Dominus mulierem, quae decem et octo annos incurvata fuerat, nec sursum aspicere poterat , assimilavit animali, quod ad aquam ducitur. Malum est ergo vitium avaritiae, quod fidem tollit, concordiam dissipat, charitatem violat, et innumerabilia mala generat, teste Apostolo qui ait: « Radix omnium malorum est cupiditas, quam viam in regnum coelorum intrare non potest, Domino dicente: « Difficile, qui pecunias habent, in
Abbreviated transcription (Latin):
dic& nobis. Quare non suscepistis illud.a
Si dixerimꝰ ex hominib: turba quȩ aiohan¬
ne babtizata ẽ. lapidabit nos. Et ideo ñ
habentes quid dicerent. siluerunt. Sic &
in hoc loco nullam aptam inuenientes re¬
sponsionẽ : tacuerunt impleta ꝓphetia
quȩ ait. Rex uero lȩtabit᷑ in dõ lauda¬
bunt᷑ om̃s qui iurant in eo : quia obstruc¬
tum ẽ os loquentiũ inĩqua. Sed quia
dñs etiã ingratis beneficiũ suȩ largita¬
tis frequenter prestat. recte subditur.
ipse uero ad prehensum : sanauit eum
ac dimisit. Et pulchrȩ coram auaris
hydropicũ curauit. ut cũ in unũ sanare t᷑
infirmitas corporis: in multis morbus
curaret᷑ mentis. Quorũ auaritiã dñs
prudentissima comparatione fedarguit.
cũ att Et respondens ad illos dixit.
Cuius urm̃ a sinussalit bos inpiiteũ cada. et
non continuo extraet illũ die sabbatia
Et non poterant adhȩc respondere illi. Ac si
diceret. Si urm̃ animal in puteũ cadens :¬
cum tanta festinatione eripere curatis. non

Expanded text:
obis: Quare ergo non suscepistis illud? Si dixerimus ex hominibus, turba quae a Joanne baptizata est, lapidabit nos. Et ideo non habentes quid dicerent, siluerunt. Sic et in hoc loco nullam aptam invenientes responsionem, tacuerunt, impleta prophetia, quae ait: « Rex vero laetabitur in Deo, laudabuntur omnes qui jurant in eo, quia obstructum est os loquentium iniqua . » Sed quia Dominus etiam ingratis beneficium suae largitatis frequenter praestat, recte subditur: « Ipse vero apprehensum eum sanavit, ac dimisit. » Et pulchre coram avaris hydropicum curavit, ut cum in uno sanaretur infirmitas corporis, in multis morbus curaretur mentis. Quorum avaritiam Dominus prudentissima comparatione redarguit, cum ait: « Et respondens ad illonus aut bos in puteum cadet, et non continuo extrahet illum die sabbati? Et non poterant ad haec respondere illi. » Ac si diceret: Si vestrum animal in puteum cadens cum tanta festinatione eripere curatis, non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓtuliss&. in quo merito eũ rep̃hendere pos¬
sent. Neq obseruatores sabbati erant:
qui ipsum sabbati sc̃ĩficatorẽ reprehendere
cupiebant si possent. Obseruatio ergo. &
inbono et in malo ponit᷑. In bono : sicut

Expanded text:
protulisset, in quo merito eum reprehendere possent. Neque enim observatores sabbati erant, qui ipsum sabbati sanctificatorem reprehendere cupiebant, si possent. Observatio ergo et in bono et in malo ponitur; in
Abbreviated transcription (Latin):
qui manducat intis. non foris. qui
manducat in corde. non qui p̃mit
denteEgo sum panis uiuus. qui de
cȩlo descendi. Ideo uiuus. quia de cę¬
lo descendi De cęlo descendit et man¬
na. sed manna umbra erat. iste ueri
tas est. Si quis an anducauerit ex hoc
pane. uiuet in ȩternũ Et panisquẽ
ego dabo. caro mea ẽ ꝓmundi uita
Hoc quando caperet caro. qđ dixit
panẽ carnem: Uocat᷑ caro quod
non capit caro. Ideo magis non capit
caro. quia uocat᷑ caro Hoc enim
exorruerunt. hoc ad se multũ esse
dixerunt. hoc non posse fieri putauer̃
Caro mea est inquit ꝓmundi uita
Norunt fideles corpus xp̃i. si corpis
xp̃i eẽ non negligunt Fiant cor¬
pus xp̃i. siuolunt iiuere de spũ xp̃i
Quisq uiuere uult. credat in xp̃m.
manducet sp̃italiter sp̃italem cẏbum.
incorporet᷑ corpori xp̃i Et non sit
pitridũ menbrũ. quod resecari me¬
reatur. Sit pulchrũ. sit sanũ. sit

Expanded text:
qui manducat intus, non foris; qui manducat in corde, non qui premit dente. Ego sum panis vivus qui de coelo descendi . Ideo vivus, quia de coelo descendit. De coelo descendit et manna; sed manna umbra erat, iste vertas est: Si quis manducaverit ex hoc pane, vivet in aeternum, et panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Hoc quando caperet caro, quod dixit panem carnem? vocatur caro quod non capit caro, et ideo magis non capit caro, quia vocatur caro: hoc enim exhorruerunt, hoc ad se multum esse dixerunt, hoc non posse fieri putaverunt. Caro mea est, inquit, pro mundi vita. Norunt fideles corpus Christi, si corpus Christi esse non negligant. Fiant corpus Christi, si volunt vivere de SpiQuisquis vivere vult, credat in Christum, manducet spiritualiter spiritualem cibum. Incorporetur corpori Christi, et non sit putridum membrum, quod resecari mereatur: sit pulchrum, sit sanum, sit
Abbreviated transcription (Latin):
rit alterius laudem Unusquisq enĩ
onus suum portabit. Contraria uiden¬
tur hȩc uerba superiõrib ubi dixit. Alter
Aterius onera portate. Sed sciendũ.
quia illa ꝑtinent ad tempus presentis
uitȩ. ista uero addiem mortis. uel ge¬
neraliter addiem iudicii Et est sen¬
sus. Qualia fec̃erit unusquisq talia
recipi&. Sibona fecerit. bona recipi&:
pii quia  adelectos & ad rẽꝓbos ꝑtin&.
Onus scorum erit magnitudo głe
Onus rȩꝓborũ. ineffabilis miseria &
cruciatus Communic& autẽ is qui
cate ziratur uerbo ei quise cate¬
Autẽ. id est discipulus uel quĩlib&
Auditor . qui instruit᷑ & docetur uer¬
bodoctrine. communic&. uł admi¬
nistr& ei magistroet p̃dicatori in
om̃ib bonis qui se instruit & doc&
Auditores & discipulos adimona&. ut
doctorib sins aquib accipiunt uer¬

Expanded text:
rat alterius laudem. Unusquisque enim rat alterius laudem. Unusquisque enim onus suum portabit. Contraria videntur haec verba superioribus, ubi dixit: Alter alterius onera portate. Sed sciendum quia pertinent illa ad tempus praesentis vitae, ista vero ad diem mortis, vel generaliter ad diem judicii, et est sensus: Qualia fecerit unusquisque, talia recipiet: si bona fecerit, bona recipiet,i, quia ad electos et reprobos pertinet. Onus sanctorum erit magnitudo gloriae: onus rebroborum ineffabilis miseria et cruciatus. Communicet autem is qui catechizatur verbo Dei, ei qui se cateid est discipulus vel quilibet auditor qui instruitur et docetur verbo doctrinae, communicet vel administret magistro vel praedicatori in omnibus bonis qui se instruit et docet. Auditores et discipulos admonet, ut doctoribus suis a quibus accipiunt ver
Abbreviated transcription (Latin):
illud fit. quanto magis in homĩnib: illud
deb& fieri: Siinquit hoc feceritis. adim¬
plebitis legem xp̃i. hoc est p̃ceptum xp̃
qđ ipse dedit discipulis dicens: Hoc est
p̃ceptũ meum: ut diligatis in incẽ : Et iterũ¬
Mandatum nouum do. uob. ut diligatis iñ¬
uicem : Nam siquis existimat se aliquid
confidens in suis uirtutib & meritis. de¬
dignatur onus fr̃is portare. castigana¬
do cum suauitate & ad monitione dulci
cum sit ipse nihil apud dm̃. quia eius
opera dõ non placent. ipse se sediicit &¬
decipit: Ideo autẽ dicit᷑ mhil eẽ. quia
non adher& illi qui substantialiter
hab& eẽ. & qui nr̃e fragilitati coñdo.¬
lens ꝓ nobis humiliari dignatus est
cum ds̃ eẽt: Om̃is enĩ creatura quẽ
non adheret illi. qui semꝑ hab& ẽẽ ni¬
hil est: Opus autẽ suum ꝓb& inus¬
quiso: hoc est consider& quid boniha¬
beat factũ: & sic incorde suogaudeat.¬
eoquod placeat creatori suo. & non que¬

Expanded text:
illud sit, quanto magis in hominibus illud sit, quanto magis in hominibus debet fieri? Si, inquit, hoc feceritis, adimplebitis legem Christi, hoc est, pactum Christi quod ipse dedit discipulis suis, dicens: Hoc est praeceptum meum, ut diligatis invicem ; et mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem . Nam si quis existimat se aliquid confidens in suis virtutibus et meritis, dedignatur onus fratris portare, castigando cum suavitate et admonitione dulci, cum sit ipse nihil apud Deum et quia ejus opera Deo non placent, ipse se seducit et decipit. Ideo autem dicitur nihil esse, quia non adhaeret illi qui substantialiter habet esse, et qui nostrae fragilitati condolens, pro nobis humiliari dignatus est, cum Deus esset. Omnis enim creatura quae non adhaeret illi qui semper habet esse, nihil est. Opus autem suum probet unusquisque, hoc est, consideret quid boni habeat factum, et sic in corde suo gaudeat,eo quod placeat Creatori suo, et non quae
Abbreviated transcription (Latin):
gem xp̃i. Sunt oñera alicuius ponderis.
& sunt onera peccatorũ. de quib: psalmis¬
ta Quoniam iniquitates meȩ suꝑ gres¬
se sunt caput meum. sicut onus graue
dicit᷑. Et est sensus. Sicut tupatienter
portariuis & sustineri ab alio sipȩccas. & cũ
moderatione corripi. porta similit̃ patiemt
frem tuũ sĩpeccauerit. Potest & aliter
intellgi scđ̃m sensũ beatihierõnimi. Alter
Alterius onera portate. hoc ẽ qui abundas
diuitiis bonisq temporalib: sustenta fra¬
trum pauꝑtatẽ. Uerbigratia. Habeo soro¬
rem pauꝑculam. cuius pauꝑtas onus meũ
est. prebendo ei uictũ. uestimentum & cal¬
ciamentũ .: sustento onus meũ. Habeo uxo¬
rem quia non possum eẽ continens. sed
egestãte nimia premor. tu qui dõdonante
continens es & bonis temporalib: abim¬
das porta onus meũ: Vide comparatio¬
nem ceruorum in epła ad colosenses.
quã beatus augustinus ex hoc donat:
Et simanimalib rationẽ non utentibus

Expanded text:
e. Sunt onera alicujus ponderis, e. Sunt onera alicujus ponderis, et sunt onera peccatorum, de quibus dicit Psalmista: Quoniam iniquitates meae supergressae sunt caput meum, et sicut onus grave dicitur; et est sensus: Si vis patienter portari et sustineri si peccas, et cum moderatione corripi, porta similiter patienter fratrem tuum, si peccaverit. Potest et aliter intelligi secundum sensum beati Hieronymi: Alter alterius onera portate, hoc est, qui abundas divitiis bonisque temporalibus, sustenta fratrem pauperem. Verbi gratia: habeo sororem pauperrimam cujus paupertas onus meum est, praebendo ei victum et calceamentum, sustento onus ejus. Habeo uxorem quia non possum esse continens; sed egestate nimia premor: tu qui, Deo donante, continens es et bonis temporalibus abundas, porta onus meum. Vide comparationem cervorum in Epistola ad Colossenses quam beatus Augustinus ex hoc donat. Quia et si in animalibus ratione non utentibus
Abbreviated transcription (Latin):
scderis Es aliter rephendendus est ille
qui insperate peccat. quod antea p̃medita¬
tus non fuerat: idest preuentus apeccato.
& aliter ille qui diuillud p̃meditat᷑. Ille
enim corripiendus est cũ lenitate ment̾is.
ne labat᷑ in desprrationẽ. iste uero acriori
indig& castigatione. It bene addidit ho¬
mo. quia fragilis est & cadũcus. citoq la¬
bens ad culpã. & maxime illi qui simpli¬
citatem habent sine astitia. Vos qui spĩ¬
tales estis. huiusmodiins truite inspu leni
trina illos qui p̃occupant᷑ & simpliciores
sunt instruite. & corripite len affectu
niam. ne forte in lapsum desperationis
ruant. Considerans te i p̃sum. ne & tu¬
lis naturȩ es sicut ille. ideoq potes temp¬
tari & p̃ueniri apeccato. sicut & ille Et
dum consideraueris te posse temptari. &
in peccatũ rũere. sicuti uelles corripi si
talia ageres et castigari. ita cumlenitate
mentis corripe & admone illũ. Alter al¬

Expanded text:
sceleris: et aliter reprehendendus est ille sceleris: et aliter reprehendendus est ille qui insperato peccat, quod ante praemeditatus non fuerat, id est praeventus a peccato, et aliter ille, qui diu illud est praemeditatus. Ille enim corripiendus est cum lenitate mentis, ne labatur in desperationem: iste vero acriori indiget castigatione. Et bene addidit homo, quia fragilis est et caducus, citoque labens ad culpam, et maxime ille qui simplicitatem habet sine astutia. Vos qui spiritales estis, qui ducitisoctrina, illos qui praeoccupantur et simpliciores sunt, instruite et corripite leni affectuniam, ne forte in lapsum desperationis ruant, considerans teipsum,lis naturae es, sicut et ille, ideoque potes tentari et praeveniri a peccato sicut et ille: et dum consideraveris te posse tentari, et in peccatum ruere, sicuti velles corripi, si talia ageres, et castigari cum lenitate mentis, ita corripe et admone illum. Alter al
Abbreviated transcription (Latin):
quidã seducti apseudo apłis: & aiudẽ¬
is. contendentes de genealogiis. & questi¬
onib: legis Ex quib: quidã dicebant
Mlior est circumc̃isio quã baptismus
It contraalii. Melior est baptismus quã
circumcisio Item alii dicebant meliorẽ
eẽ allegoriã quã historiã quigallegoria
id est sp̃italis intelligentia uiuificat. lit¬
tera occĩdit Contra alii dicebant: Me¬
lior est hystoria uibi ueritas continet᷑
qua allegoria uana & umbratica tr̃s.
& si p̃occupatus fũerit homo in aliquo delic̃¬
to. Preoccupãre est preuenire. Unde
in psalmo cantãtur. Preoccupemus idẽ preue¬
niamus faciem eius inconfessione peccatorũ
nr̃orũ. Preoccupat᷑ ergo homo in peccato.
quando subito & insperate peccat. qđ antea
non fuerat p̃meditatus. Quando uero
antea p̃meditat᷑. quomodo p̃petr&. homici¬
dium. aqulteriũ. aut aliquid tale: non est
p̃occupatio. sed p̃meditatio & ꝑpetratio

Expanded text:
quidam seducti a pseudoapostolis et a Judaequidam seducti a pseudoapostolis et a Judaeis, contendentes de genealogiis et quaestionibus legis. Ex quibus quidam dicebant: Melior est circumcisio quam baptismus. Et e contra alii: Melior est baptismus quam circumcisio: Item alii dicebant: Melior est allegoria quam historia: quia allegoria, id est spiritalis intelligentia vivificat, littera occidit. Et e contra alii dicebant: Melior est historia, ubi veritas continetur, quam allegoria vana et umbratica. Fratres, et si praeoccupatus fuerit homo in aliquo delicto. Praeoccupare est praevenire; unde in psalmo canitur, praeoccupemus, id est praeveniamus, faciem ejus in confessione , peccatorum nostrorum. Praeoccupatur ergo homo in peccato, quando subito et insperato peccat, quod ante non fuerat praemeditatus. Quando vero praemeditatur quomodo perpetret homicidium, adulterium, aut aliquid tale, non est praeoccupatio, sed praemeditatio et perpetratio
Abbreviated transcription (Latin):
& filio Et non sola fides ab illo nobis
datur. sed siquid bonihabem ab illo.
nob administrat᷑. Non efficiamur in¬
Anis głe cupidi. Que est inanis gła
Laus humana. fauor terrẽnus: de
inanis dicit᷑. quia uacua est ab om̃i
humilitate. Est tamen & gła utilis.
dequa dñs dicit Qui me glorific¬
uerit. glorificabo eum. Qui sunt
Qui ꝓbono quod agunt non querunt
dõ placere. neq mercedẽ ȩternii mu¬
neris ab ȩo recipere. sed głam & lau¬
dem temporalẽ: de quib dñs dicit
Om̃a opera sua faciunt. ut glorificent᷑¬
ab hominio. Istitales audieit in die
iudicri Recepistis mercedẽ uram
Quia ssint multi qui non solũ ꝓbono. que¬
runt laudari. sed &tam ꝓmalo: Et nom
deat incorde. qđ plac& creatori suo.
It ia atat bonũ qđ operat᷑. ut opus sit
in publico. & intentio inocculto. Qui
hoc facit. non est cũpidus inanis głe sed¬
plene: Iñiñcẽ ꝓuocantes uos ad iracun¬
diam. adlites. ad contentiones. inuicẽ
inuidentes uobis. Erant apud galathas

Expanded text:
o nobis datur, etiam quidquid boni habemus ab illo nobis administratur. Non efficiamur inanis gloriae cupidi. Quae est inanis gloria? Laus humana, favor terrenus, de inanis gloria dicitur, quia vacua est ab omni utilitate. Est tamen gloria utilis, de qua Dominus dicit: Qui me glorificaverit, glorificabo cum . Qui sunt Qui per hoc quod agunt non quaerunt Deo placere, neque mercedem aeternae remunerationis ab eo recipere, sed gloriam et laudem temporalem, de quibus dicit Dominus: Omnia opera sua faciunt ut glorificentab hominibus . Isti tales audient in die judicii: Recepistis mercedem vestram , quia multi sunt, qui non solum pro bono quaerunt laudari, sed etiam pro malo: et non deat in corde quod placeat Creatori suo, et ita agat bonum quod operatur ut opus sit in publico, et intentio in occulto. Qui hoc facit, ille non est cupidus inanis gloriae. Invicem provocantes vos ad iracundiam, ad lites, ad contentiones, invicem invidentes vobis. Erant ex Galatis
Abbreviated transcription (Latin):
cipit humilitatẽ & diabolus suggerit suꝑbiam
Dñs uocat ad castitatẽ. diabolus ꝑsuada. luxuriã
Dñs largitates elemosinarũ im̃perat. diabolus aua¬
ritiam. Dñs pacem. diabolus discordiã Dñs di¬
lectionẽ. diabolus odium. Et ut cuncta breuit̃.
concludam dñs uocat ad uirtutes. diabolus ad
uitia Et ideonon est humana mens tam ampla
& capax. ut utramq uoluntatẽ utramq seruis¬
tutemmnsesi mulretinere possit. Dedignat᷑
enim xp̃s eorum suscipere seruitia. quimentis
collum iugo diaboli supponunt: Teste apło
quiait. Quȩ conuentio xp̃i adbelial: aut
quȩ societas luci ad tenebra&: aut quȩ pars
fideli cũ infidele: Nulla. Et sicut alia scrip

Expanded text:
cepit humilitatem et diabolus suggerit superbiam; cepit humilitatem et diabolus suggerit superbiam; Dominus vocat ad castitatem, diabolus persuadet luxuriam; Dominus largitatis eleemosynam imperat, diabolus avaritiam; Dominus pacem, diabolus discordiam; Dominus dilectionem, diabolus odium. Et ut cuncta breviter concludam, Dominus vocat ad virtutes, diabolus ad vitia. Et ideo non est humana mens tam ampla et capax, ut utramque voluntatem, utramque servitutem in se simul retinere possit. Dedignatur enim Christus eorum suscipere servitia, qui mentis collum jugo diaboli supponunt, teste Apostolo, qui ait: « Quae conventio Christi ad Belial? Aut quae societas luci ad tenebras? aut quae pars fideli
Abbreviated transcription (Latin):
cipue ad illos qui uã rectitudinis nobis osten¬
dunt uerbo & exemplo. ScDM MATNΕU
Nemo potest duob dominis seruire: & relꝓ
Cum ad unĩ is dĩ cultũrã dñs iesus xp̃s mentes
hominum ꝓuocaret. sciens humanam natũ¬
ram dõ simul & diabolo subditã esse non posse.
ait inter cetera. Nemo potest duob domi¬
nis seruire. Duo domini ds̃ & diabolus intel,¬
leguntur. Dominus enĩ adominatu nom̃
accepit. Quod nom̃ illispecialit̃ cõnuenit.
qui non solum gubernator. sed etiam coñ¬
ditor est totius creature. qui est rex regũ
& dñs dominantium. Diabolus enĩ non prosp:¬
priȩ sed abusiue dominus dictus est. eoqđ
dominium suȩ tyrannidis in eorũ mentib
qui eiꝑmala opera subdunt᷑ exerceat. His
ergo duobꝰ dominis. unus idemq: homo. uno
codemq tem̃pore serinre simul non potest. quia
ualde inter se contraria sunt & diuersa quȩ ds̃¬
p̃cipit & diabolus suggerit. Uerbi gr̃a. Dñs pre¬

Expanded text:
cipue ad illos qui iter rectitudinis nobis ostencipue ad illos qui iter rectitudinis nobis ostendunt verbo et exemplo. Videte, potest duobus dominis servire. » Et reliqua. Cum ad unius Dei culturam Dominus Jesus Christus mentes hominum provocaret, sciens humanam naturam Deo simul et diabolo subditam esse non posse, ait inter caetera: « Nemo potest duobus dominis servire. » Duo domini, Deus et diabolus intelliguntur: Dominus enim a dominatu nomen accepit, quod nomen illi specialiter convenit, qui non solum gubernator, sed etiam conditor est totius creaturae, qui est Rex regum et Dominus dominantium. Diabolus enim non proprie, sed abusive Dominus dictus est, eo quod dominium suae tyrannidis in eorum mentibus, qui ei per mala opera subduntur, exerceat. His ergo duobus dominis unus idemque homo, uno eodemque tempore servire simul non potest: quia valde inter se contraria sunt et diversa, quae Dcepit, et diabolus suggerit; verbi gratia: Dominus prae
Abbreviated transcription (Latin):
operandi. Indie autẽ iudicii. uel indie mor
sine termino man&. annisq: uoluentibus
illa semꝑ uirescit et poll&. Ergo dum tem¬
pus habemus. operemur bonũ ad om̃s.
Tempus seminandi & operandi uirtutes
presens uita est. quia post istam non erit
tempis. & spatium pocnitentiȩ atq saliitis.
De hoc tempore. dicit apłsalibi. Ecce nunc
mus operari bonum ad om̃s homines. ad
fr̃s. adherȩticos ad paganos. tam in elemo¬
sine officio. quã in doctrina uerbi. Om̃ib
enĩ hominib: miseri cordia impendenda¬
est. & doctriua fidei Imitando patrẽ nrm̃.
qui solem suum eriri facit suꝑ bonos & malos.
axiine autẽ ad domesticor fidei. oportet bo¬
num operari. Domestici dicunt᷑ adomo. qui
in una domo nutriunt᷑ & conuersant᷑. Ad om̃s
quidẽ homines debemus bonũ operari. hoc est
adhereticos. ad paganos sed maximȩ ad illos
quimuna domo. idest in unitate eccłe nobis:¬
cum sunt. & qui eandem fidẽ habent. Et pre¬

Expanded text:
operandi: in die autem judicii vel in die moroperandi: in die autem judicii vel in die morsine termino manet, annisque volventibus illa semper juvenescit et pollet. Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes. Tempus seminandi et operandi virtutes, praesens vita est, quia post istam non erit tempus vel spatium poenitentiae atque salutis. De hoc tempore dicit Apostolus alibi: Ecce nunc mus operari bonum ad omnes homines, ad fratres, ad haereticos, ad paganos, tam in eleemosynae officio quam in doctrina verbi. Omnibus enim hominibus misericordia impendendaest, et doctrina fidei imitando patrem nostrum, qui solem suum oriri facit super bonos et malos . Maxime autem ad domesticos fidei oportet bonum operari. Domestici dicuntur a domo, qui in una domo nutriuntur et conversantur. Ad omnes quidem bonum debemus operari, hoc est, ad haereticos, ad paganos, sed maxime ad illos qui in una domo, id est in unitate Ecclesiae nobiscum sunt, et qui eamdem fidem habent, et prae
Abbreviated transcription (Latin):
rit homo. hȩc & metet: hoc est qualia
fecerit.talia recipi&. Duos agros habe¬
mus. spm̃ & corpus. Si seminamus in
carne. idest si carnalia opera egerimꝰ.
& carnalia desideria secuti fuerimus.
de ipsa carne metemus corruptionẽ.
hoc est dampnationem accipiemus.
& trademur in die iudicii poenis infer¬
ni. ubi corrumpamur auerinib: et igni
ꝑpetuo Si uero seminauerimus in
spũ. hoc est sispĩtalia opera adimple¬
uerimus. & precepto sc̃i sp̃s ob edien¬
tes fuerimus. de spũ idest de sp̃italib
operib spũ scõ donante: uitam eter¬
nam accipiemus. Bonum autẽ faci¬
entes non deficiamus : idest abono
opere quod inchoauimus. non cesse¬
mus. sed ineo ꝑseueremus. it salũ¬
tem consequi mereamur. quam.
dñs ꝓmisit inquiens Qui perse¬
uerauerit usq in finẽ. hic saluus
erit. Tempore enim suo metemus. non de
mercedem nr̃i laboris accipiemus. non
deficientes apercipienda mercede õperis
Modo est tempis seminandi. hoc est bonum

Expanded text:
rit homo, haec et metet, hoc est, qualia fecerit, talia recipiet. Duos agros habemus, corpus et spiritum. Si seminavimus in carne, id est si carnalia opera egerimus, et carnalia desideria secuti fuerimus, de ipsa carne metemus corruptionem, hoc est, damnationem accipiemus, et trademur in die judicii poenis inferni, ubi corripiemur a vermibus et igni perpetuo. Si vero seminaverimus in spiritu, hoc est, si spiritalia opera impleverimus et praeceptis sancti Spiritus obedientes fuerimus, de spiritu, spiritalibus operibus, Spiritu sancto donante, vitam aeternam accipiemus. Bonum autem facientes non deficiamus, id est a bono opere quod inchoavimus, non cessemus, sed in hoc perseveremus, ut salutem consequamur quam Dominus promisit, inquiens: Qui perseveraverit usque in finem, hic salvus erit . Tempore enim suo, id mercedem nostri laboris accipiemus, non deficientes, a percipienda mercede operis. Modo est tempus seminandi, hoc est, bonum
Abbreviated transcription (Latin):
egestate. noli te decipere quasi fallere.
possis dm̃. sed unde uiuis tu. inde sus ten
ta magistrum Quia si non habes ex pre¬
senti anno fruges. habes ex prȩterito.
potes etiam impetrare auicinis de futũ¬
ro Quȩ enĩ seminauerit homo. hȩc &

Expanded text:
egestate: noli te decipere quasi fallere egestate: noli te decipere quasi fallere possis Deum, sed unde tu vivis, inde sustenta et magistrum, quia si non habes ex praesenti anno fruges, habes ex praeterito, potes etiam impetrare mutuo a vicinis de futuro. Quae enim seminaverit homo, haec et
Abbreviated transcription (Latin):
Possumus & ꝑ uerbũ intellęgere deuo¬
tionis fructũ. & remboni operis et fi¬
dei Vt illud mor̃si. Quo modo pa¬
lam factum est uerbũ istud Sed
referamus hoc uerbũ ad discipulũ:
Communicet. id est placabilem se p̃beat
studio & fructu deuotionis discipulus
qui cateziratur a magistro. qui se in¬
struit. & docibilẽ & obȩdientẽ in om¬
nibus bonis quȩ dõ non displicent. red¬
Poterat aliquis discipulorum
dicere. Non habeo quid impendam
magistro quia agerm̃s hoc annoni
mia siccitate aruit. uinea mea gran¬
dine consumpta est. oues pestilentia
corrupte sunt. sues sagina tumescen¬
te. mortin sunt. Sed ut apłs omnẽ
occasionem exclũder&. dixit. Nolite
errare. ds̃ non irridẽtur. Hoc est no¬
lite mentiri. quia homo potest men¬
dacium suscipere. ds̃ uero non potest
łt ds̃ qui om̃a secreta cordiũ penẽtrat.
non potest falli. Dicis o auditor qui¬
cumque es. non posse te sumptus minis.¬
trare magistrotuo. premente nimia

Expanded text:
Possumus et per verbum intelligere et devotionis fructum, et rem boni operis et studii, ut illud Moysi: Quomodo palam factum est verbum istud ? Ut referamus hoc ad discipulum, communicet autem, id est placabilem se faciat studio, et fructu devotionis discipulus, vel qui catechizatur magistro qui se instituit bonis, et docibilem et obedientem in omnibus bonis quae Deo non displicent. Poterat aliquis discipulorum dicere: Non habeo quod impendam magistro: quia ager meus, id est annona mea siccitate aruit, vinea mea grandine consumpta est, oves pestilentia correptae sunt, sues sagina tumescente mortuae sunt. Sed ut Apostolus omnem occasionem excluderet, dixit: Nolite errare, Deus non irridetur. Hoc est: nolite mentiri, quia homo potest mendacium suscipere, Deus vero non potest: et Deus qui omnia secreta cordium penetrat, non potest falli. Dicis, o auditor quicunque es, non posset te sumptus ministrare magistro tuo, premente te nimia
Abbreviated transcription (Latin):
& hissimilia Eademq nocte qua
a discipulo tradendus erat. non so¬
lum pedes discipulorũ lauit. sed etiã
mysteriũ corporis & sanguinis sui
eis tradidit Et cũ multiplici ser¬
mone de sua ac patris diuinitate
eis loqueret᷑. non solũ resurrectio¬
nẽ. sed &iã suam ascensione n p̃¬
dicere uoluit dicens Uado ad
cum qui misit me Ubi queren¬
dum quare dicat. uado ad eũ
quimisit me. cũ alibi discipulis
dixisse legat cce ego uobis cũ
sum om̃ib dieb usq: ad consum¬

Expanded text:
 his similia. Eademque nocte qua a discipulo tradendus erat, non solum pedes discipulorum lavit, sed etiam mysterium corporis et sanguinis sui eis tradidit. Et cum multiplici sermone de sua ac Patris divinitate eis loqueretur, non solum resurrectionem, sed etiam suam ascensionem praedicere voluit, dicens: « Vado ad eum qui misit me. » Ubi quaerendum est quare dicat: « Vado ad eum qui misit me, » cum alibi discipulis dixisse legatur: « Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consum
Abbreviated transcription (Latin):
am pius magister benigna con¬
solatione lenire curauit subiici¬
ens Ego ueritatẽ dico uobis.
expedit uobis ut ego uadam
Acsi diceret Ego qui ueritas sũ
ut hȩc forma serui quã in me
cernitis. quã sincẽro amore
diligitis. a urĩs aspectib corpo¬
ralib subtrabat᷑. ut formani
diuinitatis in me ꝑfectius in tu¬
eriualeatis Siẽ ipse alibi dicit
maior me est Unde rects sub¬

Expanded text:
am pius Magister benigna consolatione lenire curavit, dicens. « Ego veritatem dico vobis, expedit vobis ut ego vadam. » Ac si diceret: Ego qui veritas sum, ut haec forma servi, quam in me cernitis, quam sincero amore diligitis, a vestris conspectibus temporalibus subtrahatur, ut formam divinitatis in me perfectius intueri valeatis, sicut ipse alibi dicit: « major me est . » Unde recte sub