comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ipse inspiciens mirabat᷑ suȩ curatiõis fine fiuerent᷑ adiciens ꝗđ reuera nisi secatꝰ eẽt saluus eẽ ñ posso s ualde
abhorrere a suis morib ut hõib quoꝵꝵ artificiosissimã oꝑã industriã. diligẽtiã mirans lincicatricib eiꝰ uiđd&.¬
ꝓpt̃ etiguã đ remansit : palmã tanti laboris auferr&: Redditi s̃ animo eiꝰ ⁊ ꝓplacuit ut eodẽ alexan drino ad¬
sistente ĩpsi si nũllũ ferro qͥ iã c̃sensu oi ũ alit̃ in sanabilis putabat᷑ apirent Iqͣres dilata ẽ inc̃seqͥntẽ dieis cũ abis¬
sent illi ea merore nunio dñ iitantꝰ ẽ indomo illa exortꝰ dolor ut tanq funeris planctꝰ uit c̃pͥmeret᷑ anob̃.
uisitabanteũ eotidie sc̃i uiri ep̃t tc̃ ut alensissbeatȩ memoriȩ sat᷑ninꝰ ⁊ p̃sbit᷑ Rilos ac diaconi carthagi
recordantes mirabilia oꝑũ dĩ : De hac re sepe c̃locti sum eũq ualde meminisse q cõmemoram inuenum qͥ

Expanded text:
ipse inspiciens mirabatur, curationis suae fine fruerentur, adjiciens quod revera nisi sectus esset, salvus esse non posset; sed valde abhorrere a suis moribus, ut hominibus quorum artificiosissimam operam, industriam, diligentiam admirans in cicatricibus ejus vidpter exiguum quod remansit palmam tanti laboris auferret. Redditi sunt animo eius, et placuit ut eodem Alexandrino adsistente ipsi sinum illum ferro, qui iam consensu omnium aliter insanabilis putabatur, aperirent. Quae res dilata est in consequentem diem. Sed cum abissent illi, ex maerore nimio domini tantus est in domo illa exortus dolor, ut tamquam funeris planctus uix conprimeretur a nobis. Visitabant eum cottidie sancti uiri. episcopus tunc Uzalensis, beatae memoriae Saturninus, et presbyter Gulosus ac diaconi Carthaginrecordantes mirabilia operum Dei de hac re saepe conlocuti sumus eumque ualde meminisse, quod commemoramus, inuenimus.
Abbreviated transcription (Latin):
magno dolore cordis audit᷑ sqr & si qͥsq tã fortis sit ut eiͦ animo ꝓferat. ł tã uigilans ut piuido ẽfilio caueati
q̃ adũ sꝰ cũ molit᷑ amicitia simulata : eoꝵ tam̃ hõiñ ꝑfidoꝵ malo cũ eos ẽẽ pessimos eaꝑitꝰ si ipse bonꝰ ẽ grauit᷑
ex truaet᷑ necesse qssiue sẽꝑ mali fuerint & se bonos finterint siue in istã malitiã exbonitate mutati s̃ sigͦ domꝰ
c̃mune ꝑfugiũ in his malis humani gnris tuta ñ ẽ. ꝗ ciuitas qͣ̃ quanto maior ẽ tanto forũ eiꝰ litib & aulib: &
criminalib plenius &ĩa si qͥescant ñ solũ tͣbulente uerũ sepius & cruentȩ seditioẽs ac bella cunlia aquoꝵ euenti

Expanded text:
magno dolore cordis auditur, quia, etsi quisque tam fortis sit, ut aequo animo perferat, uel tam uigilans, ut prouido consilio caueat, quae aduersus eum molitur amicitia simulata, eorum tamen hominum perfidorum malo, cum eos esse pessimos experitur, si ipse bonus est, grauiter excrucietur necesse est, siue semper mali fuerint et se bonos finxerint, siue in istam malitiam ex bonitate mutati sint. Si ergo domus, commune perfugium in his malis humani generis, tuta non est, quid ciuitas, quae quanto maior est, tanto forum eius litibus et ciuilibus et criminalibus pleni
Abbreviated transcription (Latin):
horrendũ malũ: Nã ut erant ambo ppłi prius amii. iucini qͥppe atq cognati. unicuratiorũ desponsata fuerat
femine quã unũsi ppłi romani. mͥ fuisse uidet᷑ affect: Iila que uirũ iã fide media retinebat. aut firteccia ipsã
srem dolois. ÷ eũ occidat cui sororẽ ꝓmiserat: pute qđ ñ culpabilit̃ fleuerit: Uñ enĩ apł uirgiliũ pius eneas lau¬
dabilit᷑ dol& hostẽ &iã sua manu ꝑ emptũ: Uñ marcell siracusanã ciuetatẽ. recolens eiꝰ paulo ante culm̃ eegiłam
submanꝰ sias sibito c̃cidisse. ẽmunẽ cogitans c̃ditioẽm flencdo miseratꝰ ẽ: Queso abumano ĩpetremꝰ affecti. ut femina
sponsũ suũ a fr̃e suo ꝑemptũ sine crimine fleuerit. si uiri hostes ase uictos &iã cũ laude fleuer̃. Gspenso a fratre
inatã mortẽ quando femina illa flebat. Ecse contmnatrẽ ciuitatẽ tanta strage bellasse. & tanta lunc & inde

Expanded text:
horrendum malum. Nam ut erant ambo populi prius amici uicini quippe adque cognati, uni Curiatiorum desponsata fuerat feminae quam uniuersi populi Romani mihi fuisse uidetur adfectus. Illa quem uirum iam fide media retinebat, aut forte etiam ipsum fratrem dolens, qui eum occiderat cui sororem promiserat, puto quod non culpabiliter fleuerit. Unde enim aput Vergilium pius Aeneas laudabiliter dolet hostem etiam sua peremtum manu? Unde Marcellus Syracusanam ciuitatem recolens eius paulo ante culmen et gloriam sub manus suas subito concidisse communem cogitans condicionem flendo miseratus est? Quaeso ab humano inpetremus adfectu, ut femina sponsum suum a fratre suo peremtum sine crimine fleuerit, si uiri hostes a se uictos etiam cum laude fleuerunt. Ergo sponso a fratre inlatam mortem quando femina illa flebat, tunc se contra matrem ciuitatem tanta strage bellasse et tanta hinc et inde
Abbreviated transcription (Latin):
sia inhierusalẽ & apđ romanos anco marciosiã ꝓpinquante captiuitate iudeoꝵ. Fetendit aũ ꝓphe¬
tiã usq ad qͥntũ m̃ sẽ captiuitatis sic̃ in eiꝰ lit̾is in ueniͥmꝰ. Sophonias aũ unꝰ de minorib: adiungit᷑ ei
tarqͥnii prisci tpr̃ib: quẽ romani habuer̃ qͥntũ regẽ. Iyse enĩ quanđ illa captiuitas facta ẽ regnare

Expanded text:
sia in Hierusalem et aput Romanos Anco Marcio, iam propinquante captiuitate Iudaeorum Tetendit autem prophetiam usque ad quintum mensem captiuitatis, sicut in eius litteris inuenimus. Sophonias autem unus de minoribus adiungitur ei. Marcii, uerum etiam Tarquinii Prisci temporibus, quem Romani habuerunt quintum regem. Ipse enim, quando illa captiuitas facta est, regnar
Abbreviated transcription (Latin):
Nã mortis eiꝰ fit in eisdẽ libris c̃me¬
moratie Cũ aũ scipio in seđi libri fine ditisse Iut
in fidib aut tibiis aut cantu ipso
ac uocib c̃centꝰ ẽ qͥdã tenendꝰ exdistinctis sonis quẽ ĩmiͥtatũ aut discrepantẽ aures erudite ferre ñ
poss. isq: c̃centꝰ exdissimillimarũ uocũ mođatiõe c̃cors tam̃ efficit᷑ & c̃gruens sic ea sũmis & infimis
er mediis int̾iectis ordinib: ut sonis mođata ratiõe ciuitatẽ c̃sensu dissimillimoꝵ c̃cinere. & quȩ
armonia amusicis dr̃ in cantileã eẽ in ciuitate c̃ cordiã. Artissimũ atq optimũ om̃i in re publica
uinculũ incolumitatis. eãq sine iustitia nullo pacto eẽ posse: Ac deinđ cũ aliqͣnto latius & uberins

Expanded text:
Nam mortis ejus fit in eisdem libris commemoratio. Cum autem Scipio in secundi libri fine dixisset, Ut in fidibus ac tibiis atque cantu ipso ac vocibus concentus est quidam tenendus ex distinctis sonis, quem immutatum aut discrepantem aures eruditae ferre non possunt; isque concentus ex dissimillimarum vocum moderatione concors tamen efficitur et congruens: sic ex summis et infimis et mediis interiectis ordinibus, ut sonis, moderata ratione ciuitatem consensu dissimillimorum concinere, et quae harmonia a musicis dicitur in cantu, eam esse in ciuitate concordiam, artissimum adque optimum omni in re publica uinculum incolumitatis, eamque sine iustitia nullo pacto esse posse,\' ac deinde cum aliquanto latius et uberius
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ sequunt᷑: nã exadã usq ad diluurũ c̃płitant᷑ anni scđm eodices nr̃os duo milia ducenti seraginta
duo scđ̾m hebreos aũ mille sexcenti qͥnquaginta sex Ugͦ istũ numerũ minorẽ cedamꝰ eẽ ueriorẽ
demille sexcemis qͥnquaginta sex annis dicenti quad raginta detͣhant᷑: Nuꝗd credibile ẽ ꝑmille
quadringentos & qđ excurrit annos qͥ restant usq ad diluuiũ ꝙ geniẽ cain agnr̃atiõib uacare
potuisse s qͥ ex hoc mouet᷑ memineriticũ quererẽ qͦmͦ credendũ sit antiqͦs illos hoĩ es ꝑtã multos

Expanded text:
d diluvium computantur anni, secundum codices nostros, duo millia ducenti sexaginta duo: secundum hebraeos autem, mille sexcenti quinquaginta sex. Ut ergo istum numerum minorem credamus esse veriorem, de mille sexcentis quinquagintquadringentos, et quod excurrit, annos, qui restant usque diluuium, progeniem Cain a generationibus uacare potuisse? Sed qui ex hoc mouetur, meminerit, cum quaererem, quo modo credendum sit antiquos illos homines per tam multos
Abbreviated transcription (Latin):
Ntrũ pt᷑ numerũ ibi fuerint sine tͣns gressiõe mandati q̃ alioꝵ alendoꝵ necessitas illic coegiss& ineludi:
anuͦ qđ potiꝰ ẽ credendũ pt carnes aliqua alinta eẽ potuer̃ q̃ om̃ib c̃uenirent Nouimꝰ enĩ quã multa
animalia qͥb caro cib: ẽ frugib: pomisq: uescant᷑ & matime fico atq: castaneis: Qd gͦ mirũ si uir ille
sapiens e iustꝰ &ia diunitꝰ a monitꝰ ꝗd cuiq: ẽgruer& sine carnib: aptã cuiq: gñri alimoniã p̃parauit
uiuerent. diuna facilitate dimar&. nisi ut pascetent᷑. &iã hoc ĩplendȩ figure tanti mysterii c̃uenirer¬
ñ aũ ad p̃figurandũ eccłam ꝑtinere tã multiplicia rerũ signa gestaꝵ nisi fuerit c̃tentios. nemo ꝑmitit᷑¬
opinari. Iã eñi gentes ita eccłam repleuer̃ mundi & ĩmundi donec certũ ueniat᷑ ad finẽ. Ita eiꝰ unitatis

Expanded text:
utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; utrum praeter numerum ibi fuerint sine transgressione mandati, quae aliorum alendorum necessitas illic coegisset includi; an uero, quod potius est credendum, praeter carnes aliqua alimenta esse potuerint, quae omnibus conuenirent. Nouimus enim quam multa animalia, quibus caro cibus est, frugibus psapiens et justus, etiam divinitus admonitus quid cuique congrueret, sine carnibus aptam cuique generi alimoniam praeparaviviverent, divina facilitate donaret, nisi, ut pascerentur etiam, hoc implendae figurae tanti mysterii convenireNon autem ad praefigurandam ecclesiam pertinere tam multiplicia rerum signa gestarum, nisi fuerit. contentiosus, nemo permittitopinari. Iam enim gentes ita ecclesiam repleuerunt, mundique et inmundi, donec certum ueniatur ad finem, ita eius unitatis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit c̃seruari in arca. q̃ poss in aqͥs uiuere ñ solũ mersa sic̃ pisces. uerũ orĩa suꝑnat antia sic̃ multȩ
alites : De inđ cũ dr̃ masculꝰ a&femina er̃ : ꝓfecto intelligit᷑ ad reparandũ genꝰ diciiac ꝑhoc nec illa
nocesse fuerat ibi eẽ q̃ poss̃ sine c̃tubitu de qͥb: q reb: ł rerũ corruptiõib: nascist sifuerint sic̃t
indomib eẽ c̃suer sine illo nũo definito eẽ potuisse. aut si mysteriũ sacratissimũ qđ agebat᷑ &
tantȩ rei figura &iã ueritate facti alit̃ ñ posse ĩpleri nisi ut om̃a ibi certo illo nũo ẽẽnt. q̃
uiuere in aqͥs natura ꝓhibente ñ possent ñ fuit ista cura illiꝰ hõis ł illoꝵ hõiũ s: diuina sñ enim
ea noe capta intro mittebat s uenientia & intͣntia ꝑmittebat. ad hoc eñĩ ualo qđ dictũ ẽ in¬

Expanded text:
t necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae t necesse non fuerit conseruari in arca, quae possunt in aquis uiuere, non solum mersa, sicut pisces, uerum etiam supernatantia, sicut multae alites. Deinde cum dicitur: Masculus et femina erunt, profecto intellegitur ad reparandum genus dici; ac per hoc nec illa necesse fuerat ibi esse, quae possunt sine concubitu de quibusque rebus uel rerum corruptionibus nasci; uel si fuerunt, sicut in domibus esse consuerunt, sine ullo numero definito esse potuisse; aut si mysterium sacratissimum, quod agebatur, et tantae rei figura etiam ueritate facti aliter non posset inpleri, nisi ut omnia ibi certo illo numero essent, quae uiuere in aquis natura prohibente non possent, non fuit ista cura illius hominis uel illorum hominum, sed diuina. Non enim ea Noe capta intromittebat, sed uenientia et intrantia permittebat. Ad hoc enim ualet quod dictum est: In
Abbreviated transcription (Latin):
OS DILUUIũ ł currentis sc̃ȩ uestigia ciuitatis utrũ c̃tinuata sint an int̃ currentib: ĩpietatibus
Qnit rupta tprib ita ut nullꝰ hõiũ ueri uniꝰ đi cultur exister& adliqͥdũ scripturis loqͣntib: in uenire diffici¬
le ẽ: ꝓptea qr in canonicis libris postnoe qͥ cũ c̃iuge ac trib: filiis totidẽq: nurib: suis meruit parca uas¬
tanõe diluuii lib̾ari ñ inuenimꝰ usq abrahã cuiꝰ quã pietatẽ euuidenti in diuino elogͥo p̃dicatã nisi qđ
noe duos filios suossem & iaphet ꝓphetica benedictiõe c̃indat intuens & pudens qđ longe suerat
pꝰ futurũ: Vñ factũ ẽ &iã illud ut filiũ suũ mediũ hoc ẽ pͥmogenito uimorẽ ultimoq maiorẽ qui
peccauetat in patrẽ : ñ in ipso s: infilio eiꝰ suo nepote maledicer& his ũbis maledit chanaan puer. fa¬
muł erit fr̃ib: suis : Chanaan porro natꝰ fuerat excham. qͥ patris dormientis nec teterat s: potiꝰ ꝓdiđat

Expanded text:
entibus inpietatis interrupta temporibus, ita ut nullus hominum ueri unius Dei cultor existeret, ad liquidum scripturis loquentibus inuenire difficile est, propterea quia in canonicis libris post Noe, qui cum coniuge ac tribus filiis totidemque nuribus suis meruit per arcam uastatione diluuii liberari, non inuenimus usque Abraham cuiusquam pietatem euidenti diuino eloquio praedicatam, nisi quod Noe duos filios suos Sem et lapheth prophetica benedictione commendat, intuens et praeuidens quod longe fuerat post futurum. Unde factum est etiam illud, ut filium suum medium, hoc est primogenito iuniorem ultimoque maiorem, qui peccauerat in patrem, non in ipso, sed in filio eius suo nepote maledicerethis uerbis: Maledictus Chanaan puer, famulus erit fratribus suis. Chanaan porro natus fuerat ex Cham, qui patris dormientis nec texerat, sed potius prodiderat
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ hab& quã latituido q̃ ẽ ab uno latere ad alterũ latꝰ. & decies tantũ quã altitudo Cuiꝰ altitudinis
m̃ sura ẽ in latere ador so aduentre. Uelut si iacentẽ hoĩem metiaris supinũ seu ꝗꝓnũ seres tantũ long̾ ẽ acqite¬
ifpue ad pedes quã latꝰ adertra in sinistrã ł asinistra in dertrã: Et decies quã altꝰ añra. Uñ facta ẽ arca trecentonĩ
in longitudine cu bntoꝵ e qͥn quaginta in latitudine oetriginta in altitudine: Et qđ hostiũ in latere accepit
ꝓfecto illud ẽ uulsꝰ quando latꝰ crucifit lancea pforatũ ẽ. hac qͥppe ad illũ uenientes ingrediunt᷑ qr inđ

Expanded text:
tantum habet quam latitudo, quae est ab uno latere ad alterum latus, et decies tantum quam altitudo, cuius altitudinis mensura est in latere a dorso ad uentrem. uelut si iacentem hominem metiaris supinum seu pronum, sexies tantum longus est a capite ad pedes quam latus a dextra in sinistram uel a sinistra in dextram et decies quam altus a terra. unde facta est arca trecentorum in longitudine cubitorum et quinquaginta in latitudine et triginta in altitudine. et quod ostium in latere accepit, profecto illud est uulnus, quando latus crucifixi lancea perforatum est; hac quippe ad illum uenientes ingre
Abbreviated transcription (Latin):
accipiendũ ẽ q pͥnuntiata sit post hȩc hõies centũ atͣ. annas uuendo ñ tͣngredi. Eu uipost dilunnur
&iã qͥngentos eicessise inueniamꝰ. s intellegendũ ẽ hoc đm ditisse cũ circa sinẽ qͥngentoꝵ annoꝵ
eẽt noe. id est quadringentos octoginta uitȩ annos ager&. qͣs more suo seriptura qͥngentos uorat
nõie totius matima partẽ plerũq significans: Sescentesimo qͥppe anno utte noe se dõ m̃se factũ est
diluuiũ ac sic centũ aͫ. anni p̃dicti s̃ futuri uitȩ hõiũ ꝑituroꝵ qͥb tͣnsactis diluuio delerent᷑. Nec srustri
credit᷑ sic factũ ẽẽ diluuiũ iã ñ inuentis intra qͥ ñeramt digni tali morte defung qͣ im̃pios uindicatũ
uerĩ tam nulłꝰ eoꝵ diluuio mortuus ẽ qͦs desemine setb ꝓpagatos sc̃a scriptura ẽmemorat. sic aut
diuinitꝰ diluuis causa narrat̃ : Uidens in qͥt dñs ds̃ qr mubtiplicatȩ s̃ malitiȩ hõũ sagita edouts¬

Expanded text:
sit post haec homines centum uiginti annos uiuendo non transgredi, cum et post diluuium etiam quingentos excessisse inueniamus; sed intellegendum est hoc Deum dixisse, cum circa finem quingentorum annorum esset Noe, id est quadringentos octoginta uitae annos ageret, quos more suo scriptura quingentos uocat, nomine totius maximam partem plerumque significans; sescentensimo quippe anno uitae Noe, secundo mense factum est diluuium; ac sic centum uiginti anni praedicti sunt futuri uitae hominum periturorum, quibus transactis diluuio delerentur. Nec frustra creditur sic factum esse diluuium, iam non inuentis in terra qui non erant digni tali morte defungi, qua in inpios uindicatum uerum tamen nullus eorum diluuio mortuus est, quos de semine Seth propagatos sancta scriptura commemorat. Sic autem diuinitus diluuii causa narratur: Videns, inquit, Dominus Deus, quia multiplicatae sunt malitiae homi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cincti s̃. & esurientes tͣnsicr̃ t̾rã . qr sterilis pepit septẽ & multa infiliis infirmata ẽ: Nunꝗd septem
ipsa peꝑerat: quã uissterilis fuerit. unicũ habebat quando ista dic ebat. s nec postea septẽ peꝑit siue
sex. qͥb septimꝰ eẽt ipse samuhel s tresmares &duasfeminas. Deinđ in illo ppło cũ ad iue nemo regna¬
r& qđ in extremo posuit dat uirtutẽ regib nr̃is et eraltaũ cornu ap̃i sui. uñ dicehat. si ñ ꝓpheta
tũ ꝑ os huiꝰ piȩ matris agnosc̃ c̃firmatũ ẽ eormeũ indño & eraltatũ ẽ cormeũ inđo mer: Uere con
firmatũ cor. & cornu uere exaltatũ qr ñ in se s indño dõ suo: Dilatatũ ẽ suꝑinim icos nieos os meũ

Expanded text:
nt, et esurientes transierunt terram, quia sterilis peperit septem, et fetosa in filiis infirmata est? Numquid ipsa septem pepererat, quamvis sterilis fuerit? Unicum habebat, quando ista dicebat. Sed nec postea septem peperit, sive sex, quibus septimus esset ipse Samuel, sed tres mares, et duas feminas. 7. Deinde in illo populo, cum adhuc nemo regnaret, quod in extremo posuit, dat virtutem regibus nostris, et exaltavit cornu Christi sui, unde dicebat, si non prophetabtum per os hujus piae matris agnoscit: Confirmatum est cor meum in Domino, et exaltatum est cornu meum infirmatum cor et cornu uere exaltatum, quia non in se, sed in Domino Deo suo. Dilatatum est super inimicos meos os meu
Abbreviated transcription (Latin):
ebamꝰ sẏm phona cos. ludis t̃pissimis qͥdus deabq exhbebant᷑ oblectabam᷑ celesti uirgini & beretinthiȩ
matri oniũ ante cuiꝰ lecticã die sollẽpni lauatiõis eiꝰ. talia ꝑ publicũ cantitabant᷑ aneqͥssimis scenicis:
qualia ñ dico matrẽ đoꝵ s matrẽ qualrũ cũq senatoꝵ ł quoꝵ lib& honestoꝵ uiroꝵ. Immo u̾ qualia nec
matrẽ ipsoꝵ scenicoꝵ dexer& audire. hab& eñi qͥddã erga parentes humana uerecundia : qđ nec ipsa
neiͥtia possit auferre. Illã ꝓiide t᷑pitudinẽ obscenoꝵ dictoꝵ atq factor scenicos ipsos domi sue ꝓludendi cau¬
sa corã matrib suis agere puder&. quã ꝑ publicũ agebant corãdoꝵ matre spectante & audiente utriusq
sexus freq̃misima multitudine. si inlecta curiositate ad eẽ potuit circũ fusa: saltẽ offensa astitate de

Expanded text:
ebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae ebamus synphoniacos, ludis turpissimis, qui dis deabusque exhibebantur, oblectabamur, Caelesti uirgini et Berecynthiae matri omnium, ante cuius lecticam die sollemni lauationis eius talia per publicum cantitabantur a nequissimis scaenicis, qualia, non dico matrem deorum, sed matrem qualiumcumque senatorum uel quorumlibet honestorum uirorum, immo uero qualia nec matrem ipsorum scaenicorum deceret audire. Habet enim quiddam erga parentes humana uerecundia, quod nec ipsa nequitia possit auferre. Illam proinde turpitudinem obscenorum dictorum adque factorum scaenicos ipsos domi suae proludendi causa coram matribus suis agere puderet, quam per publicum agebant coram deum matre spectante adque audiente utriusque sexus frequentissima multitudine. Quae si inlecta curiositate adesse potuit circumfusa, saltem offensa castitate de
Abbreviated transcription (Latin):
ne pessimos hab̾ent. quare dii coꝵ curare noluerunt: Dds eñ uerꝰ eosa quib ñ eolebat᷑ : merito neglexit.
dii aũ illi aquoꝵ cultu se ꝓhibi hoĩes ingͣtissimi c̃q̃runt᷑ cutores suos ad bene uiuendũ quare nullis legibus
adinuer: Utiq dignũ erat ut qͦ mꝰ isti illoꝵ sacra: ita illi istoꝵ facta curarent. S respondet᷑ qđ uoluntate
ꝓpa qͥsq malꝰ ẽ. Iuis hoc negauerit : uerãtam̃ ꝑtinebat ael c̃sultores dos uite bane p̃cepta ñ occultare ppłis
cultorib suis. s clara p̃dicatiõ e p̃bere ꝑuates &iã c̃uenire atq arguere peccantes pasã minari penas male
agentib p̃mia recte uiuentib polliceri. Qui sunꝗ tale indoꝵ illoꝵ tẽplis ꝓmpta & eminenti uoce ẽ crepuit:
ueni ebamꝰ &iã nos aliquando adolefcentes ad spectacula iudibriaq sacrilegioꝵ. spectabamꝰ arrepticios. andi¬

Expanded text:
ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; ne pessimos haberent, quare di eorum curare noluerunt? Deus enim uerus eos, a quibus non colebatur, merito neglexit; di autem illi, a quorum cultu se prohiberi homines ingratissimi conqueruntur, cultores suos ad bene uiuendum quare nullis legibus adiuuerunt? Utique dignum erat, ut, quo modo isti illorum sacra, ita illi istorum facta curarent. Sed respondetur, quod uoluntate propria quisque malus est. Quis hoc negauerit? Verum tamen pertinebat ad consultorcultoribus suis, sed clara praedicatione praebere, per uates etiam conuenire adque arguere peccantes, palam minari poenas male agentibus. praemia recte uiuentibus polliceri. Quid umquam tale in deorum illorum templis prompta et eminenti uoce concrepuit? Veniebamus etiam nos aliquando adulescentes ad spectacula ludibriaque sacrilegiorum, spectabamus arrepticios, audi
Abbreviated transcription (Latin):
̃pitia illud qͦq ortũ ẽ uulgare ꝓũbũ. Pluuia desit: causa apiani s̃. Nã qͥ eoꝵ studus lib̃alib instituti
amant historiã : facillime ista nouet̃ s ut nob̵ in eruditoꝵ tͣbas in festissimas reddant: senosse dissim ulant
atq hoc apł uulgũ cfirmare nitunt᷑. clades quib ꝑcerta int̾ualla locoꝵ & tẽpor genꝰ huianũ oportor
affligi causa accide nõis ap̃iani. qđ contͣ dos suos ingenti fama & p̃clarissimna celebritate ꝓ cuncta disfundit᷑
Recolant gͦ nob̾cũ ante quã xp̃s ueniss& incarne ante quã eiꝰ nom ea cui frustra iniudent gła ppłis in notesce
ret: qͥb calamitatib resromanȩ multiplicit̃ uarieq c̃tritȩ s̃. oxinbis defendant si poss dõs suos siprt̃ea coluit᷑ ne
ista mala patiant᷑ cultores eo. quoꝵ si ꝗd ñc passi fuerint nob  putenda eẽ c̃tendt̃. Cur eñ ea q̃ dicturꝰ sũ ꝑmi

Expanded text:
ia illud quoque ortum est uulgare prouerbium: Pluuia defit, causa Christiani sunt. Nam qui eorum studiis liberalibus instituti amant historiam, facillime ista nouerunt; sed ut nobis ineruditorum turbas infestissimas reddant, se nosse dissimulant adque hoc aput uulgus confirmare nituntur, clades, quibus per certa interualla locorum et temporum genus humanum oportet adfligi, causa accidere nominis Christiani, quod contra deos suos ingenti fama et praeclarissima celebritate per cuncta diffunditur. Recolant ergo nobiscum, antequam Christus uenisset in carneret, quibus calamitatibus res Romanae multipliciter, varieque contritae sunt; et in his defendant si possunt, Deos suos, si propterea colantur, ne ista mala patiantur cultores sui, quorum si quid nunc passi fuerint, nobis imputandum esse contendunt. Eadem igitur, edocti
Abbreviated transcription (Latin):
głe uoheñt᷑ ad ũsi Romani qͦq pertã uetũ auctãq laborib fediorẽ stantẽ fecerant quã ruentẽ quand o qͥ dẽ
inruina eiꝰ lapides & ligna :inistoꝵ aũ uita om̃a ñ muroꝵ sed morũ monin̾ta atq ornam̃ta cecider̃: cum
funestiorib eoꝵ corda cupiditatib: quã ignib tecta illius urbis arderent. Quib dictis: pͥmũ t̃min aui
librũ: Deinceps itaq dicere institui. q̃ mala ciuitas illa ꝑpessa sit ab origine sua siue apđ se qplã siue in
ꝓ uintiis sibi iã subditis. q̃ om̃a xpĩane religioi tribuerent: si iã tẽ euangłica doctrina adũsꝰ falios & fallaces

Expanded text:
erum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem erum auctamque laboribus foediorem stantem fecerant quam ruentem, quando quidem in ruina eius lapides et ligna, in istorum autem uita omnia non murorum, sed morum munimenta adque ornamenta ceciderunt, cum funestioribus eorum corda cupiditatibus quam ignibus tecta illius urbis arderent. Quibus dictis primum terminaui librum. Deinceps itaque dicere institui, quae mala ciuitas illa perpessa sit ab origine sua siue aput se ipsam siue in prouinciis sibi iam subditis, quae omnia Christianae religioni tribuerent, si iam tunc e
Abbreviated transcription (Latin):
facta s̃: pios cũ ĩpiis parit̃ afflirerint: Iuã q̃stionẽ ꝑmulta distusã : in om̃ib enĩ cotidianis ł đi munerib ł hoiũm¬
cladib quoꝵ utͣq bene ac male uiuentib ꝓmute atq indiscrete sepe accidt̃ solent multos mouere sut ꝓsuscepti oꝑis
necessitate dissoluerẽ : aliqͣntũ ĩmenoratꝰ sũ. maxime ad c̃solandas scãs feminas & pie castas in qͥb: ab hoste aliꝗd
ꝑpetͥtũ ẽ. qđ intulit uerecundiȩ dolorẽ. & siñ abstulit puditioiȩ firmitatẽ: nepeniteat eas uitȩ. quas ñ ẽ unde
possit penitere neqͥtiȩ. Deinde pauca diti in eos qͥ apĩa nos adũsis illis reb affectos & p̃cipue pudorẽ humiliataꝵ
longe abeis i psis romanis degeneres : quoꝵ p̃clara multa laudant᷑ & lit̃aꝵ memoria celebrant᷑. immo illor

Expanded text:
facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam facta sunt, pios cum impiis pariter afflixerint. Quam quaestionem per multa diffusam cladibus, quorum utraque bene ac male uiuentibus permixte adque indiscrete saepe accidunt, solet multos mouere ut pro suscepti operis necessitate dissoluerem, aliquantum inmoratus sum maxime ad consolandas sanctas feminas et pie castas, in quibus ab hoste aliquid perpetratum est, quod intulit uerecundiae dolorem, etsi non abstulit pudicitiae firmitatem, ne paeniteat eas uitae, quas non est unde possit paenitere nequitiae. Deinde pauca dixi in eos, qui Christianos aduersis illis rebus adfectos et praecipue pudorem humiliatarulonge ab eis ipsis Romanis degeneres, quorum praeclara multa laudantur et litterarum memoria celebrantur, immo illor
Abbreviated transcription (Latin):
similes eaꝵ mulierculoꝵ quas c̃memorat apłs sẽꝑ discentes. & ad ueritatis suentiã nunq ꝑuenientes ESuꝑiore itaq
eẽ primitꝰ eis qͥ hȩc bella quib mund iste c̃terit᷑ maximeq romanȩ urbis retentẽ abarbaris uastatioẽm xpĩa ne
religioni tribuunt . q̃ ꝓhibent᷑ nefandis sacrificiis seruire demonib: cũ potꝰ hoc debent tribuere xp̃o qđ ꝓp̃t eiꝰ n
cont᷑ institutũ morẽq belloꝵ eis qͦ c̃fugerent religiosa & ãplisima loca barbari libent̃ p̃buer̃ atq inmuttis famulatũ
debitũ xp̃o ñ solũ uerũ s eciã timore c̃fictũ sic honorauer̃. ut quđ in eis belli uire fieri licuiss&r: in licttũ sibi ẽẽ iuidi
carent: Inde incidit qͣstio curhec diuina beneficia & ad ĩpios ingͣtosq ꝑuenerint: &cur illa itidẽ dura q̃ hostilit̃

Expanded text:
similes earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentes et numquam ad ueritatis sciesimiles earum muliercularum, quas commemorat apostolus semper discentes et numquam ad ueritatis sciee primitus eis, qui haec bella, quibus mundus iste conteritur, maximeque Romanae urbis recentem a barbaris uastationem Christianae religioni tribuunt, qua prohibentur nefandis sacrificiis seruire daemonibus, cum potius hoc tribuere deberenrbari libera praebuerunt, adque in multis famulatum deditum Christo non solum uerum, sed etiam timore confictum sic honorauerunt, ut, quod in eos belli iure fieri licuisset, inlicitum sibi esse iudcarent. Inde incidit quaestio, cur haec divina beneficia etiam ad impios ingratosque pervenerint; et cur illa itidem dura, quae hostiliter
Abbreviated transcription (Latin):
conhibentib offeramꝰ: Et tam̃ qͥs disceptandi finis erit & loq̃ndi modꝰ sirespondendũ eẽ refpondentib sẽꝑ eristimemꝰ:¬
Nãqͥ ł ñ poss intelligere qđ dr̃ ł tã duri s̃ aũsitate ñtis ut &ciã si intellererint ñ obaudiant : respondent ut scrip¬
tũ ẽ. & loqunt᷑ iniqͥtatẽ atq infatigabilit̃ uanis̃. Icoꝵ dicta c̃t̾ria sitotiens uelimꝰ refellere qͦtiens obnira fronte
statuer coͦgitare ꝗd dicant :dũ qͦcũq mͦ nr̃is disputatioib ẽt᷑ dicant : quã sit infinitũ & erũ nosũ & infructuosum:
udes. Quã obrẽ nec te ipsũ mifili marc elline nec alios quib: hic labor nr̃ in xp̃i caritate utilit̾ ac libalit̃ seruit
tales meoꝵ scriptorꝵ uelĩ uidicessqͥ responsioẽm sẽꝑ desident cũ his q̃ legunt᷑ audierint aliꝗd contͣ dici. Ne fiant

Expanded text:
coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existiconiuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et loquendi modus, si respondendum esse respondentibus semper existiquod dicitur, uel tam duri sunt aduersitate mentis, ut, etiamsi intellexerint, non oboediant, respondent, ut scriptum est, et loquuntur iniquitatem adque infatigabiliter uani sunt. Quorum dicta contraria si totiens uelimus refellere, quotiens obnixa fronte statuerint non cogitare quid dicant, dum quocumque modo nostris disputationibus contradicant, quam sit infinitum et aerumnosum et infructuosum uides. Quam ob rem, nec te ipsum, mi fili Marcelline, nec alios, quibus hic labor noster in Christi caritate utiliter ac liberaliter seruit, tales meorum scriptorum uelim iudices, qui responsionem semper desiderent. cum his quae leguntur audierint aliquid contradici, ne fiant
Abbreviated transcription (Latin):
contͣdictiõib: ꝓuirib quas ds̃ ĩ ꝑti& asseramꝰ eiuitatẽ di uerãq pietatẽ & đi cultũ inqͦ uno ueracit̃ sẽpit̃na beati¬
do ꝓmittit᷑ : hic itaq: modꝰ sut huiꝰ uoluminis ut deinceps disposi
LIRATIONI ꝑSPICUE UERITATIS INFIRO HUMANE 2
c̃suetudinis sens ñ aud er& obsistere. sed doctrine salubri languorẽ suũ tanq medicine subder&. donec
diumo ad iutorio fide pietatis ĩpetͣnte sanaret᷑ : ñ multo sermone opꝰ eẽt ad c̃iuncendũ quẽ lib& uanȩ opinationis
errorẽ his qͥ recte sentiunt & sensa ũbis sufficientib explicant. Nc̃ uͦ qũi ille ẽ maior & tetrior insipientium
morb animoꝵ qͦ inrationabiles motꝰ suos &xiã pꝰ ratiõem plane red ditã qͣnta hõi abhoĩe debet᷑. siue nimia cecitate¬
fit necessiras copiosius dicẽdi plerũq res claras: uelut eas ñ spectantib intuendasssed qͦdã mͦ tangendas palpantib &

Expanded text:
contradictionibus pro uiribus, quas Deus impertiet, adseramus ciuitatem Dei ueramque pietatem et Dei cultum, in quo uno ueraciter sempiterna beatitudo promittitur. Hic itaque modus sit huius uoluminis, ut deinceps disposirationi perspicuae veritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tanquam medicinae subderet, donec divino adjutorio fide pietatis impetrante sanaretur; non multo sermone opus esset ad convincendum quemlibet vanae opinationis errorem, his qui recte sentiunt, et sensa verbis sufficientibus explicant. Nunc vero quoniam ille est major et tetrior insipientium morbus animorum, quo irratio nabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debettemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et
Abbreviated transcription (Latin):
ueri simili celũ eẽ quł faciat : t̃rã q̃ patiat᷑ &ido illimasculinã iũ tribuit : huic feminuniã & ñ atrendit eũ potiꝰ
eẽ qͥhec fic̃: qͥutrũq fec̃: hinc exiã sama thracũ nobilia i ysteria: insupiore libro sic intp̃tat᷑. ea q seq nec
suis notas. scribendo expositurũ eisq: missurũ : quasi relio sissime pollicet᷑: Dic̃ enĩ se ibi muttis indicus collegisse
in simulaeri s aliud significare cȩlũ: aliud t̾rã aliudͥ exẽpla rerũ. quas plato appellatideas: Cȩlũ. iouẽ: tram.
iunonẽ: Icđo mineruã uult intelligi cȩlũ aqͦ fiat aliꝗd: t̾rã de qua fiat. exẽplũ scđm qł fiat: Qua in reomit

Expanded text:
erisimili, coelum esse quod faciat, terram quae patiatur; et ideo illi masculinam vim tribuit, huic femininam: et non attendit eum potius esse qui haec facit, qui utrumque fecit. Hinc etiam Samothracum nobilia mysteria in superiore libro sic interpretatur, eaque se quae nec suis nota sunt scribendo expositurum eisque missurum quasi religiosissime pollicetur. Dicit enim se ibi multis indiciis collegisse in simulacris aliud significare coelum, aliud terram, aliud exempla rerum, quas Plato appellat ideas: coelum Jovem, terram Junonem, ideas Minervam vult intelligi: coelum a quo fiat aliquid, terram de qua fiat, exemplum secundum quod fiat. Qua in re omit
Abbreviated transcription (Latin):
nerit Si aũ felicitas dea ñ ẽ. qm̃ qđ uerũ ẽ. munꝰ ẽ di: ille ds̃ q̃ rat᷑. qͥ eã dare possit. & falsoꝵ doꝵ multitudo
eon c̃sidare rationes: Usqraheone. inqͥunt mai ores nr̃os insi pientes fuisse credendũ ẽ.ut hȩc nescirent mu
ebant : eaꝵ rerũ nõib appellabant đ os. quas abeis sentiebant dari . Eaq: uocabula inde flectentes si c̃ ab ello.
bellonã nuncu pauer̃. n bellũ. sic̃ acunis. cuninã ñ cunã : si c̃ as egetib segetiã ñ seget ẽ. apomis: pomã si c̃

Expanded text:
le Deus quaeratur, qui eam dare possit, et falsorum deorum multitudo onsiderare rationes. Usque adeone, inquiunt, majores nostros insipientes fuisse credendum est, ut haec nescirent munebant, earum rerum nominibus appellabant deos, quas ab eis sentiebant dari, aliqua vocabula inde flectentes, sicut a bello Bellonam nuncupaverunt, non bellum; sicut a cunis Cuninam, non cunam; sicut a segetibus Seget
Abbreviated transcription (Latin):
De qͦre in hoc oꝑe ñ semel dirimꝰ.s Et cũ finiti fuerint in qͥt mille anni soluet᷑ satanas decustodia sua¬
& exbit adseducendas natiões qͥ s̃ in quatiior angulis t̾re gog & magog &eth& eos inbellũ quorũ
numer ẽ ut harena maris : Ad hoc gͦ tẽ seduc& ut in hoc bellũ tͣhat. Nã & antea modis qͥb pot̾at
ꝑmala multa & uaria seducebat. Exibit aũ dictũ ẽ: in aꝑtã ꝑsecutionẽ de latebris erũ p& odior
hȩc eñi erit nouissima ꝑserutio. nouissimo ĩminente iuditio. quã sc̃a eccła toto t̾raꝵ. orbe patiet᷑:
Uniu̾sa scilic& ciuitas ap̃i abuniu̾sa diaboli ciunate quantacũq erit ut̾q suꝑ t̾rã: Gentes qͥppe
istȩ quas appellat gog & magog ñ sic s̃ accipiendȩ tanꝗ sint aliqͥ inaliqꝰ parte traoꝵ barbari ẽstituti¬
Si ue qs qͥdã suspicant᷑ getas & massagetes ꝓpt̃ lit̾as hor nõiũ primassiue aliqͦs alios alieni genas

Expanded text:
que in sua ponit Apocalypsi: « Et cum finiti fuerint mille anni, solvetur Satanas de custodia suaet exibit ad seducendas nationes, quae sunt in quatuor angulis terrae, Gog et Magog, et trahet eos in bellum, quorum numerus est ut arena maris. Ad hoc ergo tunc seducet, ut in hoc bellum trahat. Nam et antea modis quibus poterat, per mala multa et varia seducebat. Exibit autem dictum est, in apertam persecutionem de lhaec enim erit nouissima persecutio nouissimo imminente iudicio, quam sancta ecclesia toto terrarum orbe patietur, uniuersa scilicet ciuitas Christi ab uniuersa diaboli ciuitate, quantacumque erit utraque super terram. gentes quippe istae, quas appellat Gog et Magog, non sic sunt accipiendae, tamquam sint aliqui in aliqua parte terrarum barbari constitutisiue quos q
Abbreviated transcription (Latin):
cȩlũ cuiꝰ firmitate illi crucibunt᷑ ardentissimo Zelo. Qmͣ ñ poter᷑ attrahere in partes antiap̃i scõs
xp̃i & ipse erit ignis qͥ comedit eos Et hoc adoq di munere insuꝑ abiles fiunt scĩ uñ excruciant᷑
inimici Si c̃ enĩ in hono positũ e Tel domꝰ tuȩ comedit me sita ee t̾rio xel occupaũ plebẽ in eru¬
ditã. Et ñc̃ ignis ẽtrios comedit. Et nc̃ utiq excepto scilic& ultimi illiꝰ igne uiditii: aut si eam
plagã qua ꝑcutiendi s̃ eccłȩ ꝑsecutores ueniente iã ap̃o qͦs uiuentes inueni& suꝑ t̾rã quando int¬
fici& antirp̃m spũ oris sui. Ignẽ appellaũ descẽdẽtẽ decȩlo eosq comedentẽ: Neq hoc ultimũ

Expanded text:
coelum, cujus firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo; quoniam non poterunt attrahere in partes Antichristi sancoelum, cujus firmitate illi cruciabuntur ardentissimo zelo; quoniam non poterunt attrahere in partes Antichristi sanctos Christi. Et ipse erit ignis qui comedet eos, et hoc a Deo: quia Dei munere insuperabiles fiunt sancti, unde excruciantur inimici. Sicut enim in bono positum est, Zelus domus tuae comedit me ; ita e coditam, et nunc ignis contrarios comedet. Et nunc utique, excepto scilicet ultimi illius igne iudicii. Aut si eam plagam, qua percutiendi sunt ecclesiae persecutores ueniente iam Christo, quos uiuentes inueniet super terram, quando interficiet Antichnstum spiritu oris sui, ignem appella
Abbreviated transcription (Latin):
uere in ciuitate ꝑmisit. qđ scel fauente ł patiente ppiło fec̃ ag ppło c̃sulatũ idem c̃latinꝰ sic̃ &iã ipse brutꝰ accepit.
Exhoc iure ac bono mare taniillꝰ illiꝰ tpr̃is uir egregius. qͥ uenientes gͣuissi mos hostes ppłi romani pt decemale belũ
qͦ roman exercitꝰ totiens male pugnando gͣuit̃ afflictꝰ ẽ. iã ipsa roma de salute dubitante atq: trepid ante facillime

Expanded text:
patiente populo fecit, a quo populo consulatum idem Conlatinus sicut etiam ipse Brutus acceperat. Ex hoc iure ac bono M. Camillus, illius temporis uir egregius, qui Veientes, grauissimos hostes populi Romani, post decennale bellum, quo Romanus exercitus totiens male pugnando grauiter adflictus est, iam ipsa Roma de salute dubitante adque trepidante facillime
Abbreviated transcription (Latin):
geniti referunt Eestat c̃memorare filios sem marimi silii noe : Adeũ qͥppe g̃lati gmr̃ationũ staꝵ puenit
aminimo exorta narratio s uñ in cipiunt c̃memerari filii sem. hab& qͥddã obscuritatis qđ ex positiõe inlus¬
trandũ ẽ q & multũ adrẽ ꝑtin& quãre quirimꝰ: Sic eñ legit᷑. Ot semnatꝰ ẽ &u ipsi patrieiiũ filiorũ

Expanded text:
geniti referuntur. Restat commemorare filios Sem, maximi filii Noe; ad eum quippe gradatim generationum istarum peruenit a minimo exorta narratio. Sed unde incipiunt commemorari filii Sem, habet quiddam obscuritatis, quod expositione inlustrandum est, quia et multum ad rem pertinet, quam requirimus. Sic enim legitur: Et Sem natus est, et ipsi patri omnium filior
Abbreviated transcription (Latin):
nia illĩ nature : & uoluptatẽ inse habeant & qͥ etẽ : Qd gͦ opꝰ ẽ ethis duab: tria q̃dã facerenuoscilic& cũ sin¬
gilatĩ appetiuit᷑ uoluptas aut quies : & t̃ciũ cũ ãbȩ simul quando qͥdẽ pͥma nature & ipsas & p̃t̃ ipsas aligt
multa c̃tineant : Detrib gͦ sectis ei plac& diligent̃ eẽ tͣctandũ q̃ nã sit potiꝰ eligenda : ñ em̃ uerã plus quã
unã uera ratio eẽ ꝑmittit. siue in his trib: sit siue alicubis qd̃ pꝰ uidebim. Qnt̃im de his trib: qͦmͦ unam
uarro eligat quantũ breuit̾ aꝑteq possumꝰ disseremꝰ: Istȩ nẽpe tressecte itafiunt
naturȩ ꝓpt̃ se ipsa s̃ expetenda: Quid gͦ istoꝵ triũ sit uerũ atq sectandum

Expanded text:
beant, et quietem. Quid ergo opus est ex his duabus tria quaedam facere, duo scilicet, dum singillatim appetuntur voluptas aut quies, et tertium, cum ambae simul; quandoquidem prima naturae et ipsas, et praeter ipsas alia multa contineant? De tribus ergo sectis ei placet diligenter esse tractandum, quaenam sit potius eligenda. Non enim veram plus quam unam uera ratio esse permittit, siue in his tribus sit siue alicubi alibi, quod post uidebimus. Interim de his tribus quo modo unam Varro eligat, quantum breuiter aperteque possumus, disseramus. Istae nempe tres sectae ita fiunt, n
Abbreviated transcription (Latin):
nec bonis hõib c̃parent᷑: cũ aliũ faciunt furari: aliũ adulterare: Sic itẽ: aliꝗd alit̃: t̾pit̾. atq inepte. dicere :¬
ac facere: Tres uit̃ se de as certasse de p̃mio pulchritudinis. uictas duas auenere : troiã eũtisse: Iouẽ ipsũ
conũti inbouẽ. aut cygnũ: ut cũ aliq̃ c̃cũbat Deã hõi nube.: sat᷑nuẽ liberos deuorare ni hil deniq posse
ẽfingi miraculoꝵ atq uitioꝵ: qđ ibi reperiat᷑. atq a doꝵ natura longe absit: Osceuola pontifer. mar:¬
ime ludos tolle. si potes. p̃cipe ppłis. ne tales honores diis ĩmortalib deferant: ubi crimina đoꝵ libeat
mirari & q̃ fieri poss̃ placeat imitari Si aũ ibi responđit ppłs. uos nob̃ ĩ portastis ista pontifices: đos

Expanded text:
nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere nec bonis hominibus conparentur, cum alium faciant furari, alium adulterare, sic item aliquid aliter turpiter adque inepte dicere ac facere; tres inter se deas certasse de praemio pulchritudinis, uictas duas a Venere Troiam euertisse; Iouem ipsum conuerti in bouem aut cygnum, ut cum aliqua concumbat; deam homini nubere; Saturnum liberos deuorare: nihil denique posse confingi miraculorum adque uitiorum, quod non ibi reperiatur adque ab deorum natura longe absit.s o Scaeuola pontifex maxime, ludos tolle, si potes; praecipe populis, ne tales honores dis inmortalibus deferant, ubi crimina deorum libeat mirari et quae fieri possunt placeat imitari. Si autem tibi responderit populus: Vos nobis inportastis ista pontifices: deos
Abbreviated transcription (Latin):
apoetis: altũ aphilos ophis : t̃ciũ a pͥncipib ciuitatis: Pmũ genꝰ nugatorũ dic̃ eẽ. qđ multa dedus fingant᷑
indigna. Seđ̾m: ñ c̃gruere ciuitatib qđ habeat aliqͣ suꝑ uacua : aliqͣ &iã q ob sẽt ppłos nosse: De suꝑuacuis.
cent ÷ hec in qͥt ñ eẽ dos herculẽ. esculapiũ. castorẽ. pollucẽ: Pa it᷑ adoctis qđ hoĩes fuerint :̃ & liumana¬
c̃ditiõe defecerint Iuid aliud qđ eoꝵꝵ qͥ sint di ñ habent ciuitates uera simulacra : qđ uerꝰ ds̃ nec serũ
habeat nec etatẽ. nec defiuita corporis m̃bra: hȩc pontifex nosse ppłos ñ uult. nã falsa eẽ ñ putãt :
E xpedire gͥ existimat. falli in religione ciuitates: qđ dicere &ĩa in libris rerũ diuinaꝵ. uarro ipse
ñ dubitat: Eclara religio : q c̃fugiat liband infirmꝰ. & cũ ueritatẽ qͣlibet᷑ inqͥrat . c̃redat᷑ ei ea pedire
qđ fallit̾: Poeticũ sane doꝵ genꝰ cur sceuola respuat: eisdẽ lit̾is ñ tacet᷑. q sic uidelic& dos deformant. ut

Expanded text:
 a principibus ciuitatis. Primum genus nugatorium dicit esse, quod multa de dis fingantur indigna; secundum non congruere ciuitatibus, quod habeat aliqua superuacua, aliqua etiam quae obsit populis nosse. De superuacuis cent ? Haec, inquit, non esse deos Herculem, Aesculapium, Castorem, Pollucem; proditur condicione defecerint.\' Quid aliud? \'Quod eorum qui sint di non habeant ciuitates uera simulacra, quod uerus Deus nec sexum habeat nec aetatem nec definita corporis membra.\' Haec pontifex nosse populos non uult; nam falsa esse non putat. Expedire igitur existimat falli in religione ciuitates. Quod dicere etiam in libris rerum diuinarum Varro ipse non dubitat. Praeclara religio, quo confugiat liberandus infirmus, et cum ueritatem qua liberetur inquirat, credatur ei expedire quod fallitur. Poeticum sane deorum genus quur Scaeuola respuat, eisdem litteris non tacetur: quia sic uidelicet deos deformant, ut
Abbreviated transcription (Latin):
perimtũ separatiõis acorpore : quãuis ablato iã criminis neru: qm̃ sitegeneratiõis sacram̃tũ c̃tinuo seq̃¬
ret᷑ ĩmor talitas corporis: ipsa fides eneruaret᷑ q̃ tc̃ ẽ fides: quando expectat᷑ inspe. qđ inre ñdũ uid et̃
tidei aũ robore atq certamine in maiorib dũ tarat ȩtatib &iã mortis fuerat suꝑand timor: qđ in sc̃is
mart yrib matime eminuit. Cuiꝰ ꝓfecto certaminis cet nulla uictoria : nulla gła: Ia nec ipsũ om̃i no
possa eẽ certam̃ : si post lauacrũ regeneratiõis iã sc̃i ñ possent mortẽ ꝑpeti corporalẽ: Cũ paruulis aũ

Expanded text:
perimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum continuo sequperimentum separationis a corpore, quamuis ablato iam criminis nexu, quoniam, si regenerationis sacramentum continuo sequeretur inmortalitas corporis, ipsa fides eneruaretur, quae tunc est fides, quando expectatur in spe, quod in re nondum uidetur. Fidei autem robore adque certamine, in maioribus dumtaxat aetatibus, etiam mortis fuerat superandus timor, quod in sanctis martyribus maxime eminuit; cuius profecto certaminis esset nulla uictoria, nulla gloria quia nec ipsum omnino posset esse certamen, si post lauacrum regenerationis iam sancti non possent mortem perpeti corporalem. Cum paruulis autem
Abbreviated transcription (Latin):
infirmiores &iã cernimꝰ: inusu motuq m̃broꝵ. & sensu appetendi atq uitandi: quã s̃ alioꝵ tenerrimi fet ani¬
maliũ tanꝗ̧ se tanto attollat excellentius supͣcẽta animantia uis humana: quanto magis ĩpetũ suũ uelitt
sagitta cũ arcꝰ ertendit᷑ retrorsũ reducta distulerit : ñ gͦ ad ista in fantilia rudim̃ta p̃sũptiõe inlicita &dã¬
natiõe iusta ꝓlapsꝰ ł ĩ puls ẽ pͥmꝰ hõ : s hactenꝰ in eo natura humana uitiata atq mutata ẽ. ut repugnantẽ
patere t᷑ in m̃ bris in obedientiã c̃cupiscendi: ex obstringeret᷑ necessitate moriendi: Atq ita id qđ uitio peniaq¬
que fac& ẽ id est obnarius peccato mortiq: gñar& aqͦ peccati uinculo si ꝑmediatoris grãm soluunt᷑ in fantes
hanc solã mortẽ ꝑpeti poss̃ q̃ animã se iungit a corpore. In scđam uͦ illã sine fine penal ẽ. libati apeccato obli¬

Expanded text:
infirmiores etiam cernimus in usu motuque membrorum et sensu adpetendi adque uitandi, quam sunt aliorum tenerrimi fetus animalium; tamquam se tanto adtollat excellentius supra cetera animantia uis humana, quanto magis inpetum suum, uelut sagitta cum arcus extenditur, retrorsum reducta distulerit; — non ergo ad ista infantilia rudimenta praesumtione inlicita et damnatione iusta prolapsus uel inpulsus est primus homo; sed hactenus ipateretur in membris inobedientiam concupiscendi, et obstringeretur necessitate moriendi; atque ita id quod vitio poenaque factus est, id est, obnoxios peccato mortique generaret. A quo peccahanc solam mortem perpeti possunt, quae animam seiungit a corpore; in secundam uero illam sine fine poenalem liberati a peccati obli
Abbreviated transcription (Latin):
datũ tͣnsgrediemini Qđ tc̃ tim̃dũ fuerat ut ñ peccaret᷑ ñ c̃suscipiendũ ẽ ne peccet᷑. Sic ꝑ in esfabilẽ
di miscđiam : & ipsa pena uitioꝵ t̾nsit in arma uirtutis. & fit iusti meritũ &iã suppliciũ peccatoris
tc̃ enĩ morsẽ ad qͥsita peccando nc̃ i plet᷑ i ustitia moriendo : Uerũ hoc in sc̃is martyrib: qu alterutrũ
apsecutore ꝓponit̃. ut aut deserant fidẽ: aut sufferant mortẽ: Iusti aũ malt̃ credendo ꝑpeti: qđ sunt
pͥni in qͥ ñ credendo ꝑpessi sisi enĩ uls ñ morerent᷑ : peccalt̃ aũ isti nisi moriant᷑: Mortui s̃ gͦ illi quia

Expanded text:
ndatum transgrediemini. Quod tunc timendum fuerat, ut non peccaretur, nunc suscipiendum est, ne peccetur. Sic per ineffabilem Dei misericordiam et ipsa poena uitiorum transit in arma uirtutis, et fit iusti meritum etiam supplicium peccatoris. Tunc enim mors est adquisita peccando, nunc inpletur iustitia moriendo. Verum hoc in sanctis martyribus, quibus alterutrum a persecutore proponitur, ut aut deserant fidem aut sufferant mortem. Iusti enim malunt credendo perpeti, quod sunt primi iniqui non credendo perpessi. Nisi enim pe
Abbreviated transcription (Latin):
nasus litigiosis disputatiõib garruli s inagris atq urbib cũ doctis atq indoctis tot tantia. ppłi gre¬

Expanded text:
nasiis litigiosis disputationibus garruli, sed in agris adque urbibus cum doctis adque indoctis tot tantique populi cre
Abbreviated transcription (Latin):
tatio gentiũ : Regnante argo suis cẽp̃ uti frugib gͣrial& hab̾e segetes in agricultura delatis aliunde semi
&r fulminato cuidã omogiro eo qͥ pͥmꝰ ad aratrũ boues uinterit sR egnantib: assyrioꝵ duo decimo manittho¬
& undeamo sicionioꝵ plemmeo & argis adhucmanente argo mortuus ẽ ioseph in egẏpto annoꝵ centũ

Expanded text:
am. Ergo, regnante Argo, coepit uti frugibus Graecia, et habere segetes in agricultura, delatis aliunde seminet fulminato cuidam Gyro, eo quod primus ad aratrum boves junxerit. Eo itaque et undecimo Sicyoniorum Plemmeo et Argis adhuc manente Argo mortuus est Ioseph in Aegypto annorum centum
Abbreviated transcription (Latin):
scelere qeũ in peius qđ in nocentia minꝰ eẽ ameliuis : hi aũ st̃s cain & abel ñ habebant ãbo unt̃ se similẽ rerum
t̾renaꝵ cupiditatẽ nec in hoc alt̃ alt̾i ĩ bidit qđ eiꝰ dĩatꝰ fier& anguisior. qͥaltũ occidit: quasi ãbo dñarent᷑
Abel qͥ ppe ñ qrebat dñatioẽm in ea ciuitate ꝙͣ c̃ debat᷑ a fr̃e .s in uidentia ila diabolica qua inuident bonis
mali: Nulla alia causa nisi ꝙ illi boni s̃ ili mali Nullo etũ mͦ fit minor accedente seupmanente c̃sorte posses¬
sio bontatis Imimo possessio bonitas. quã tanto latius quanto c̃cordius indiuidua socioꝵ possid& caritas. n¬
habeh ĩt deniq istũ possessioẽm qͥ eã noluerit hab̾e c̾munẽ. Et tanto eã repi& ã pliorẽ. quanto ãplius ibi po

Expanded text:
scelere creuit in peius, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem fratres Cain et Abel non habebant ambo inter sscelere creuit in peius, quod innocentia minus esset et melius. Hi autem fratres Cain et Abel non habebant ambo inter s eius dominatus fieret angustior, qui alterum occidit, si ambo dominarentur Abel quippe non quaerebat dominationem in ea ciuitate, quae condebatur a fratre, sed inuidentia illa diabolica, qua inuident bonis mali, nulla alia causa, nisi quia illi boni sunt, illi mali. Nullo enim modo fit minor accedente seu permanente consorte possessio bonitatis, immo possessio bonitas, quam tanto latius, quanto chabebit denique istam possessionem qui eam noluerit habere comunem, et tanto eam reperit ampliorem, quanto amplius ibi po