comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est neq odit nisi quod suũ non est̾ & totũ suũ
diligit & totũ odit non suũ. Et ideo uoluit
bonũ quod p̾cspit & non uoluit malum qđ
ꝓmisit. quia suũ fuit bonum & de suo & am¬
cum sibi & suo Et dilexit suũ & approba¬
uit. & concupiuit ad se & ainciuit in se desi-¬
derio et̃no. Et malum quod suum nõ fuit
inse non dilex̃ neq ad se concupiuit. sedre.¬
ꝓbauit & rẽnuit animo dileccionis. &  suᷤ

Expanded text:
suum non est; et totum suum diligit, et odit totum non suum. Et ideo voluit bonum quod praecepit, et non voluit malum quod permisit, quia suum sui bonum et de suo, et amicum sibi et de suo, et dilexit suum et approbavit, et concupivit ad se et amavit in se desiderio aeterno. Et malum quod suum non fuit in se non dilexit, neque ad se concupivit; sed reprobavit et renuit animo dilectionis: et non
Abbreviated transcription (Latin):
& malũ nõ uult. Quod si h
malum dicendum om̃mo non est. qm̃ non
cpprobat illud ꝓrsus neq estimat bonũ. sed
contitrium uidicat sibi bono malum & asuo
alienũ & non desiderit illud quasi conueniẽs
&̃ concondiam habens cum eo qd̾ ipse est. Et
cum eo qd̾ abipso est & cũ eo qd̾ sibi simile est̾.
sed contiariũ & longincum & in om̃i dissi.¬
militudine constitutum. Et tam̃ uult eẽ
neelũ. ue meo non nͥs i bonũ uult. qr fynũ¬
s. ec̃ mialũ &e non uult ipsum malũ quia boni
n ẽ ipsũ malum. seo uult bonũ tatũ & diligͥt
et deleciat̾ ieo quasi in suo & amico et
cagnato se ꝓxio. Et ꝓpt̃ hoc bene
sonct ⁊ libent̃ accipimꝰ. cum dr̃ ds̃ uuilt
bonum quici illud tantũ diligit & nõ
estalum cum quo sibi participacio nulla
oit neq simulitudo suc his que sunt abip¬
sq  que babent similitudinẽ cum ipso.
uentigau ult ds bonũ a non uult ds̃ ma.¬

Expanded text:
et malum non vult. Quod si hovult Deus malum dicendum omnino non est, quoniam non approbat illud prorsus, neque existimat bonum; sed contrarium judicat sibi bono malum, et a suo alienum, et non desiderat illud quasi conveniens, et concordiam habens cum eo quod ipse est, et cum eo quod ab ipso est, et cum eo quod simile sibi est; sed extraneum et longinquum et in omni dissimilitudine constitutum. Et tamen vult esse malum, et in eo non nisi bonum vult, quia bonum est malum esse; et non vult ipsum malum, quia bonum non est ipsum malum. Sed vult bonum tantum; et diligit et delectatur in eo, quasi in suo cognato et amico et proximo. Et propter hoc bene sonat et libenter accipitur cum dicitur Deus vult bonum, quia illud tantum diligit et non malum cum quo sibi participatio nulla est, neque similitudo, sine his quae sunt ab ipso et quae habent similitudinem cum ipso. Itaque vult Deus bonum, et non vult Deus ma
Abbreviated transcription (Latin):
NT̃ALI IGLE R loco & talibꝰ de¬
liciis referto. positꝰ est homo nõ cretitꝰ.
posteci in parcidiso posuisse dicit qd̾ ali.¬
bi crecitꝰ sit. et ut hic poneret᷑. aliunde
cissũptꝰ. manifeste demonstrat᷑¬

Expanded text:
tali ergo loco et talibus deliciis referto positus est homo non creatus, postea in paradiso posuisse dicitur, quod alibi creatus sit, et ut hic poneretur aliunde assumptus manifeste demonstrat
Abbreviated transcription (Latin):
ium eius dileccioni. Et sicquidem semꝑ uolun.
ttis dei impletur. & non excusãtur mali
ꝓpteci qm̃ in eis & ꝑeos uoluntas d̃i implet᷑.
qm̃ non sua uoluntate ad implendam der
uoluntatẽ dirigunt᷑. sed occultti ipsius dis-¬
põnẽ qua aliud non possunt ad implendam¬
euis uolunititẽ conducunt᷑. Sed dicis ubꝵ
Si ds̃ uoluit itti eẽ totũ ut stictum eet
qm̃ bonũ est itti eẽ totum. & non alit̾ ẽẽ
quã ftictũ est. cur ergo p̃cepit qd̾ factum
non est & ꝓibuit quod fcictum est̾ cum bo.¬
num sit utrumq & fcictum nõ esse qd
ftictũ non est. & factum ȩẽ quod ftictum
est. uare non pocuis p̃cepit ut hoc fi.¬
eret solum quod ẽẽ bonum enit . & ut hoc
solum non fieret quod ͫ eẽ bonũ encit simi.¬

Expanded text:
ipsius dilectioni. Et sic quidem voluntas ipsius dilectioni. Et sic quidem voluntas Dei semper impletur, et non excusantur mali propterea quoniam in eis et per eos voluntas Dei impletur. Quoniam non sua voluntate ad implendam Dei voluntatem diriguntur, sed occulta ipsius dispositione qua aliud non possunt ad implendam voluntatem ejus conducuntur. Sed dicis iterum: Si Deus voluit ita esse totum ut factum est quoniam bonum est ita esse totum, et non aliter esse quam factum est; cur ergo praecepit quod factum non est et prohibuit quod factum est, cum bonum sit utrumque, et factum non esse quod factum non est, et factum esse quod factum est? Quare non potius praecepit ut hoc fieret solum quod esse bonum erat; et ut hoc solum non fieret quod non esse bonum erat simi
Abbreviated transcription (Latin):
uolunttis dei implecit᷑
CO EO RTASSIS
iteꝵ mali excuscibiles iu¬
decint᷑ cum mala faicũt.
qm̃ uoluntus dĩ impletur
eticĩ in malis que fcietũt
Ded uolunitite suci mali uidicantur quici
dei uoluntati contrarii sunt. non quidem uo.¬
lũttii eius resistendo ut fiat qd̾ non uult qr
non possunt. sed resistere uolendo quici mali
sunt. Et ipsa mala uoluntas culpa est. qui
abanid uolunt. facultus aut̃ iusta quia non
possunt. Et cum uolunt qd̃ ds uult non
ideo boni sunt. qi non ꝓpt̾ hoc uolunt quia dẽ
uult. & quod uolunt ipsum ds̃ nõ uult qm
malũ uolunt & malum ds̃ non uult. Approbãt
erum & diligunt qd̃ ds̃ odit ac ꝑ hoc d̃s contͣ¬
rii funt. & mali & peccatores & rei non qͥdẽ
faciendo qd̾ ds̃ iuste fieri uoliͥt. sed amando &
approbando qd̾ ds̃ non diligit. Non igitur
in eo quici fit quod fit contra uoluntatem di
npediunt. sed mipso quod fit a dileccione
di recedunt. & mali sunt nõ efficiendo con.¬
trarium ipsuis uoluntati sed amando contrari-

Expanded text:
ntas Dei impleatur. Sed fortassis iterum mali excusabiles videantur cum mala faciunt, quoniam voluntas Dei impletur etiam in malis quae faciunt. Sed voluntate sua mali judicantur, quia Dei voluntati contrarii sunt. Non quidem voluntati ejus resistendo ut fiat quod non vult quia non possunt; sed resistere volendo quia mali sunt. Et ipsa mala voluntas culpa est qua aliud volunt; facultas autem justa qua aliud non possunt. Et cum volunt quod Deus vult, non ideo boni sunt, quia non propter hoc volunt quia Deus vult. Et quod volunt ipsum Deus non vult, quoniam malum volunt et malum Deus non vult. Approbant enim et diligunt quod Deus odit; ac per hoc Deo contrarii sunt et mali, et peccatores, et rei. Non quidem faciendo quod Deus juste fieri noluit, sed amando et approbando quod Deus non diligit. Non igitur in eo quia fit quod fit voluntatem Dei impediunt; sed in ipso quod fit a dilectione Dei recedunt. Et mali sunt non efficiendo contrarium ipsius voluntati, sed amando contrarium
Abbreviated transcription (Latin):
& malum quod ꝑmisit nõ
uoluit. factum est quod noluit᷑. & quod
uoluit factũ non est. qm̃ factum non
est qd̾ p̃cepit. sed quod ꝓhibuit factũ
est qͥua ꝑmisit.Lttiq factũ nõ ẽ
quod uoluit. Sed quod noluit factum
est. L mimo factum ẽ quod uoluit. &e
non faictum est nisi quod uoluit. qm̃ uo
luit sic fieri. & sic ȩẽ ut factũ est. am̃¬

Expanded text:
misit non voluit, factum est quod noluit et quod voluit factum non est; quoniam factum non est quod praecepit, sed quod prohibuit factum est, quod permisit. Itaque factum non est quod voluit, sed quod noluit factum est. Imo factum est quod voluit et non factum est nisi quod voluit, quia sic voluit, fieri,
Abbreviated transcription (Latin):
modum p̃cepti considerare opor.¬
tet. & ꝓibicionis scđm eundem modur
Om̃e enim p̃ceptum. uł ꝓhibicio. cuit ꝓpt̾
ipsum fit cui fit aut ꝓpt̾ ipsum a quo fit.
cuit ꝓpt̾ alium proquo fit. Totti aut̃ p̃xep¬
ti utilittis & bonũ siue in eo qd̾ faciendum
pcipit siue in eo quod cauendum mandat᷑.
cid eum solum refert᷑ ꝓ quo fit siue idem
sit ille siue alius cibeo cui fit. uł abeo aqͦ
fit. Eiis aut̃ mandati fructꝰ est & utili¬
tus & causa bonũ quod consequit᷑ post cõ¬
umacionẽ p̃cepti. Et hoc bonum ad ein
tantum refertur ꝓ quo fit p̃ceptum. ꝓ illi¬
debos bonum eẽ implecio p̃cepti. O m̃eꝰ bonũ¬

Expanded text:
ti considerare oportet et prohibitionis, secundum eumdem modum. Omne enim praeceptum vel prohibitio aut propter ipsum fit cui fit; aut propter ipsum a quo fit; aut propter alium pro quo fit. Tota autem praecepti utilitas et bonum sive in eo quod faciendum praecipitur sive in eo quod cavendum mandatur, ad eum solum refertur pro quo fit: sive idem sit ille, sive alius ab eo cui fit, vel ab eo a quo fit. Finis autem mandati fructus est et utilitas et causa et bonum quod consequitur post consummationem praecepti. Et hoc bonum ad eum tantum refertur pro quo fit praeceptum; et illius bonum debet esse impletio praecepti. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
uł suꝑfluum uidelnt᷑. inserui. In quibꝰ. si forte
sermo simplicior ordinẽ dicttiminis seruare r̃
potuerit : nõ multũ int̾ eẽ puttiu eadẽ u̾ittit᷑
consitute. Noc cuit̾ magis me mou& quad
im hec etidẽ pͥus negligenciꝰ. dicitissem.i¬
ute non dum futuri oꝑis ꝓpositũ habẽs. pcis¬
sim transseribenda ex posui. sufficere time
arbitratus eiꝰ modi minima uel anmotatti
inoticiã tunc uenire. Ed q: postincdũ
cum ecidẽ huus oꝑis textui insererem:
quedcim impsis mut̃tire. quedaꝵ uero cidi¬
cere uel d trahere ratio postulalat. Lec¬
torem ammonitum et̃ uolo. ut sicubrea
extiti oꝑ̃is huuis seriem aliue cuit a
aliquid habencici n uenerir: hanc duiꝰ¬
taitis causam ẽẽ scicit: & siquid fo. te in
Semendandum fuerit : ad huuis oꝑis

Expanded text:
vel superfluum videbatur, inserui. In quibus, si forte sermo simplicior colorem dictaminis servare non potuerit, non multum interesse putavi, eadem veritate constante. haec eadem prius negligentius dictassem utpote nondum adhuc futuri operis propositum habens, passim transcribenda exposui: sufficere tunc arbitratus ejusmodi minima vel adnotata in notitiam venire. Sed, quia postmodum cum eadem hujus operis textui insererem, quaedam in ipsis mutare, quaedam vero adjicere vel detrahere ratio postulabat. Lectorem admonitum esse volo, ut sicubi ea extra operis hujus seriem aliud aut aliter aliquid habentia invenerit, hanc diversitatis causam esse sciat, et si quid forte in eis emen
Abbreviated transcription (French):
Sextti pares titiettit d cretitione hõmis
& d sititu eius ainte pecctum
Nona de institutione scicitim̃torẜ
Decimci de fide.
Undecuna de sacramentis naturaliᷤ legi
Auodecina d scieram̃tis scripte legis
Huius libri ccipitula ꝑ singulas partes¬

Expanded text:
de creatione hominis, et de statu ejus ante peccatum. Nona de institutione sacramentorum. Decima de fide. Undecima de sacramentis naturalis legis. Duodecima de sacramentis scriptae legis. Hujus libri capitula
Abbreviated transcription (Latin):
qd in tulerit. restaurar&. & de cõtẽptu satis ftic̃et.
hõo uͦ nichil hũit qd deo digne ꝓ ablato danino recõ¬
penscarre. qr si quid dimicionali crecitura redder&¬
ꝓ hoĩe reddere potuit. quia iustũ & innocentem
abstulertit. & neminẽ nisi pc̃corẽ in uenit. Nicħ
gͦ hõo in uenit. und dm̃ placare sibi poss&. qe¬

Expanded text:
et. Homo vero nihil habuit quod digne Deo pro ablato damno recompensaret, quia si quid de irrationabili creatura redderepro homine reddere potuit; quia justum et innocentem abstulerat, et neminem nisi peccatorem invenit. Nihil ergo homo invenit unde Deum sibi placare posset; q
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑaciõẽ. manifestũ & muttibile. uidiciũ scd̾m retri¬
bucionẽ manifestũ & ĩmuttibile. Iudiciũ scđm oꝑa¬
cionẽ : inmago quodã modo ẽ & sacram̃tũ udieii scdm
retribucionẽ quia illud manifestat. causã & p̃sen.¬
cicĩ innuit. ħ uͦ manifestab̾ eausã. & cõ firmabit
p̃sciẽciã. I tẽ cõsiderãdũ ẽ. qd uidiciũ alit̾ fit. ubi sen¬
tencia dictat᷑. alit̾ ubi ꝓfert᷑ . In dictãda quidem
sentenciai om̃is uidicii.iudicat siul pat̃ & filius
& sp̃s sc̃s. In ꝓferẽda aut̃. uidicat solus filiꝰ. quia
indiuinitate sua cũ patre & scõ spũ om̃is iudicii

Expanded text:
 mutabile; judicium secundum retributionem manifestum et immutabile. Judicium secundum operationem imago quodammodo est, et sacramentum judicii secundum retributionem. Quia illud manifestat causam et praescientiam innuit, hoc vero manifestabit causam, et confirmabit praescientiam. Item considerandum est quod judicium aliter fit ubi sententia dictatur, aliter ubi profertur. In dictanda quidem sententia omnis judicii judicat simul Pater et Filius et Spiritus sanctus. In proferenda autem judicat solus Filius, quia in divinitate sua cum Patre et Spiritu sancto omnis judicii
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ quãtũ ꝑtinet ad diciboli fraduletiã. Si gͥ hõo
talẽ patronũ habet. cuiꝰ potẽcia diabolꝰ in ecuisam
ad duci possoe. uste dominio eiꝰ hõo contrti diceret.
quia nullã diabolꝰ iustã causam habuit. quare sibi
ius in hoĩe uẽdicare debuerit. Patronꝰ cut̃ null
talis inueniri potat: nisi de. Ed dẽ causã hoĩs
susciꝑe noluit. quici homini ad huc ꝓculpa sua
utitꝰ fuit. O poͣtuit gͦ ut priꝰ hõo dm̃ placarx. &

Expanded text:
antum pertinet ab diaboli fraudulentiam. Si ergo homo talem patronum haberet cujus diabolus in causam adduci posset, juste dominio ejus homo contradiceret; quia nullam diabolus causam justam habuit quare sibi jus in homine vendicare debuerit. Patronus autem nullus talis inveniri poterat nisi Deus. Sed Deus causam hominis suscipere noluit; quia homini adhuc pro culpa sua iratus fuit. Oportuit ergo ut prius homo Deum placaret, et
Abbreviated transcription (Latin):
stis ianuã intitere potuer̃. donec saluator ꝑ carnem
cissumpttm. celos ascendit. & om̃ibꝰ in se credẽtibꝰ ac se
quentibꝰ uiã aꝑuit. Tertia differencia.
nõ exp̃cepto in dicdti uident᷑. sed ex consilio ad
uotũ ꝓpositti. Sacͣm̃ta uͦ scripte legis ⁊
grẽ necessitatẽ quãdam execuciõis in dicere ꝓpt̃eti¬

Expanded text:
nec salvator per carnem assumptam coelos ascendit, et omnibus in se credentibus ac se sequentibus viam aperuit. Tertia differentia non ex praecepto indicta videntur, sed ex consilio ad votum proposita; sacramenta vero scriptae legis et gr
Abbreviated transcription (Latin):
tetit᷑. S ħ signũ quasi d longe sumptũ mag̃ docuit
hõĩẽ qͥd eẽt quã quid fieret. Igit᷑ cũ tempꝰ adue¬
nisset quo u̾ittis d claniri debuerat datũ est reme.¬
diũ ꝑcircũcisionis saciam̃tũ ubi dũ de int̾iori
suba hoĩs pars nõquidẽ natͣalit̾ suꝑflua. s eius¬
q suꝑfluum ẽ fig̾a p̃cidit᷑ im manifestiꝰ illa pẽci
circũcisio quã int̾iori hoĩe gã ꝑfic̃ d̾monstint᷑
uia aut̃ cicũcisio ext̾iores sordes. & enormi¬
tes que foris sunt resecat ablucio aut̃ maculas

Expanded text:
ed hoc signum de longe sumptum magis docuit hominem quid esset quam quid fieret. Igitur cum tempus advenisset quo veritas declarari debuerat, datum est ei remedium circumcisionis sacramentum, ubi dum ab interiori substantia hominis pars non quidem naturalitmanifestius illa peccati circumcisio quam in interiori homine gratia perficit demonstratur. Quia autem circumcisio exteriores sordes et enormitates quae foris sunt resecat, ablutio autem maculas
Abbreviated transcription (Latin):
sacram̃tũ ad ipiscit᷑ possidet de clanne. Ampliꝰ
aut̃ quia circũcisio sordes quidẽ auffert s dolo.¬
tem infert. A blucio uͦ inquinatos sine dolore
emundat. Ic curo pͥori ppło in timore seriuienti
& sub lege laboranti. encumcisio ad emundacio¬
nẽ data est. nouo aut̃ ppło in grã ꝑ eius carita.¬
tẽ ambulanti ablucio. Sident᷑ gͦ pͥma illa

Expanded text:
tum adipiscitur, posset declarare. Amplius autem quia circumcisio quidem sordes aufert, sed dolores infert; ablutio vero inquinatos sine dolore emundat, idcirco priori populo in timore servienti, et sub lege laboranti, circumcisio ad emundationem data est; novo autem populo in gratia per charitatem ambulanti, ablutio. Videntur ergo prima ill
Abbreviated transcription (Latin):
qua sola iusticia fuit. quiquid enum extra
mensurã est: iustum çę̃ non potest. S ed
que fuit ista mensurt in qua uoluntts hõis
eẽ debuenit ut bona eẽt. & malũ in eti non
eet . Hoc dilicgt considenre oportre

Expanded text:
qua sola justitia fuit? Quidquid enim extra qua sola justitia fuit? Quidquid enim extra mensuram est, justum esse non potest. Sed quae fuit ista mensura in qua voluntas hominis esse debuerat, ut bona esset et malum in ea non esset, hoc diligenter conside
Abbreviated transcription (Latin):
quã uisticiã uelle appetitũ iusti deserere. idẽ ẽ
qud̃ iusticia uelle desidere. Qui aut̃ uelle
desunt. non uolendo uelle desmit s auoluntate
cessando. quẽ admodũ ille qui aliquid facere
desuit. non faciendo desuit. sed cẽssando tam̃¬
.&. quiescendo ab eo quod facit. Qua gͥ homo
appetitũ iusti deserens. non uelle cepit quod
prius uoluit sed tantumodo quod pruis uo.¬
luit uelle desiit. nõ necesse ut hoc aut uolẽs
cuit nolens fecisse dicat᷑
oluit rtmñ
aliquid. quod quia cũ isto uelle non
potuit. desiit istud uelle qd̾ uoluit. Nec
id̾o istud uoluit. quia istud uelle desiit: qu¬
istud uoluit. P eccatum itm̃ & iniquitas
eius ꝓpteci non ex en pend& quia uoluit. sed
quia istud uelle defiit. qm̃ si hoc uelle nõ desi-¬
X. siue illud siue aliuid uolendo numquam
peccare pͥuisso. Quid aut̃ illud fuis¬
se dicet. quod uolendo iustũ uelle desiit.
nisi quia aliquid ex tra mensurtĩ uoluit in

Expanded text:
quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quam justitiam velle, appetitum justi deserere idem est quod justitiam velle desinere: qui autem velle desinit, non volendo velle desinit, sed a voluntate cessando, quod quemadmodum ille qui aliquid facere desinit; non faciendo desinit, sed cessando et quiescendo ab eo quod facit. Quia ergo homo appetitum justi deserens non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit velle desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid, quod, quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit. Nec imo illud voluit, quia istud velle desiit; illud voluit. Peccatum tamen et iniquitas ejus propterea non ex eo pendet, quia illud voluit, sed quia istud velle desiit, quoniam si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo nunquam peccare potuisset. Quid autem illud fuisse dicetur quod volendo justum velle desiit, nisi quod aliquid extra mensuram voluit in
Abbreviated transcription (Latin):
unii tepescere. itti cumulꝰ miserie ab appetiti
boni nõ posse se quãuis illud adipisci nequeat
si homo prius appetitũ iusticie ha¬
buit quomodo postea illũ amisit.
utrũ uidelic& nolens aut uolens illũ deseruit.
Si enĩ nolens deseruit. uł pociꝰ si nolens ꝑdidit.
necessittitem passus est. iniquitatem non fecit
neq iuolencia pacientis culpa dicenda est. sed
in ferentis. Si aut̃ uoluntas in eo precessisse̾
dr̃. quia iusticie affectũ spontaneti quadam
d lilncione. ab ietit. iam ipsa d sercio iusticie pͥmũ
pc̃cm fuisse negat᷑. quia uoluntts mala illa pre.¬
cessit. ꝑ quã factt est. Neq potest in ueniri
unde uolunttis talis homini ad uenerit. qua
uello bonũ qd̾ hibuit deserere. qm̃ neq a semae¬
ipso uelle habere potuit. neq ado quicquam p̃t̃
comodũ & iustum uelle accepit. Sed consi.¬
derandũ est. quia ustũ appet̃e nichil aliud sit

Expanded text:
boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni tepescere, ita cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse sese quamvis illud adipisci nequeatsi homo prius appetitum justitiae habuit, quomodo postmodum illum amisit. Utrum videlicet nolens an volens illum deseruit. Si enim nolens deseruit, vel potius si nolens perdidit necessitatem passus est, iniquitatem non fecit. Neque violentia patientis culpa dicenda est, sed inferentis. Si autem voluntas in eo praecessisse dicitur, quia justitiae affectum spontanea quadam deliberatione abjecit; jam ipsa desertioe negatur, quia voluntas mala illam praecessit per quam facta est. Nec potest inveniri unde voluntas talis homini advenerit, qua vellet bonum quod habuit deserere, quoniam neque a semetipso velle habere potuit, neque a Deo quidquam praeter commodum et justum velle accepit. Sed considerandum est quod, cum justum appetere nihil aliud sit
Abbreviated transcription (Latin):
Affectꝰ aut̃ eius id̾t comodum abeo sepanbi¬
lis est.
quia desideniri comodum oeiã cũ non
habet᷑ potest. ⁊ in hoc suma constat pena. cỹ
creatum pene ad didt. neq comodum suũ ftisti¬
dire potest ꝓpt̃ in muttibilem natimim. nec ha¬
bere potest. ꝓpt̾ ĩremissibilem culpam. P ipteret
gͥ ds̃ affectum usticie homini sepanibilem dedit.¬
& ipsi affectui. cũ in ȩẽt. affectum suum hoc ẽ
uisticicĩ in separabilit̾ ad eẽ instituit. affedum cõ¬
modi in separabilem tribuit. & effectũ illus id̾t
comadum nõ eque in sepanabilit̾ ad eẽ p̃cepit. qͣ.¬
tinꝰ homo uł illo solo scilicor appetitu usti am.¬
misso. huiꝰ & illiꝰ effectũ ꝑderoe. uł illo solo
retento. uniꝰ & alteriꝰ effectũ
ietmerr. Sed homo solum quđ potuit fec̃.
& quia appetitu᷑ usti sponte dereliquid: ic curo
merito & iusticiã & comodũ ꝑdidit. solum ap.¬
pecitum comodi. ad augm̃tum in felicititis re-

Expanded text:
Effectus autem ejus, id est commodum, ab eo separabiEffectus autem ejus, id est commodum, ab eo separabilis est; quia desiderari commodum, cum non habetur, potest. Et in hoc summa constat poena cum creatura, poena addicta, neque commodum suum fastidire potest propter immutabilem naturam, nec habere potest propter irremissibilem culpam. Propterea igitur Deus affectum justitiae homini separabilem dedit, et ipsi affectui cum inesset, effectum suum, hoc est, justitiam inseparabiliter adesse instituit Affectum commodi inseparabilem tribuit, et effectum illius, hoc est commodum, non aeque inseparabiliter adesse praecepit quatenus homo, vel illo solo, scilicet appetitu justi amisso, hujus et illius effectum perderet, vel, illo solo retento, unius et alterius effectum retineret. Sed homo solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi sponte dereliquit, idcirco merito et justitiam et commodum perdidit, solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis reti
Abbreviated transcription (Latin):
głam. si eundem appetitũ scilic& iusti retmeret.
I n cippetitu gͥ iusti : ds̃ meritũ hominis consti.¬
tuit. In appetitu uero comodi : p̃miũ. L roy¬
tereti appetitum iusti solum uoluntati hominis
sub iecit. quia nisi in uolunitite. & lib̾o arbitrio.
meritum eẽ non potuit. P ost hos duos appentꝰ:
duo effectꝰ illoꝵ sequeltnt᷑ iustum & comodum
dissimilit̾ tñ & ordie contrario. A ppetitꝰ quip¬
pe uisti siue affectꝰ separtibilis est. quia scđm
uoluntatẽ in est. sed effectꝰ illiꝰ. id̾t iustum
siue iusticiai in sepamibilis eł ab illo. quia cippe-¬
titꝰ iusti siuie usticia eẽ non potest. Lpstim¬
enĩ iusticiã appetere. scđm uliquid iusticiã abe
est. A ffect᷑ erggo iusti. auolunttite sepaniri po¬
test. sed effectꝰ enis id̾t iusticici ab affectu ipso
separari nõ pot̃. Rursum appetitꝰ comodi in¬
sepamibilis est. quia scđm necessitatem in est.
& auolimitte incionali nunquam sepaniri pot̃

Expanded text:
am, si eumdem appetitum, scilicet justi, retineret. In appetitu justi Deus meritum hominis constituit; in appetitu vero commodi praemium. Propterea appetitum justi solum voluntati hominis subjecit, quia nisi in voluntate et libero arbitrio meritum esse non potuit. Post hos duos appetitus duo effectus illorum subsequebantur: justum et commodum, dissimiliter tamen et ordine contrario. Appetitus quippe justi sive affectus separabilis est, quia secundum voluntatem inest; sed effeetus illius, id est justum sive justitia inseparabilis ab illo est, quia appetitus justi sine nim justitiam appetere, secundum aliquid justitiam habere est. Affectus ergo justi a voluntate separari potest, sed effectus ejus, id est justitia, ab affectu ipso separari non potest. Rursum appetitus commodi inseparabilis est, quia secundum necessitatem inest, et a voluntate rationali nunquam separari potest.
Abbreviated transcription (Latin):
ds in homine apricipio. qͥ bꝰ
natͥui illiꝰ tota regeretur. &
conduceret᷑ ad consuma cionem
fnus sui. D uo hec erant appetitꝰ usti.¬
appetitu comodi dedenat. ut
in eẽt scdm necessitatem. U̾nũ uoluntariũ. alix
necessariũ. Appetitum iusti ꝓptẽti uolintariũ eẽ
uoluit. ut in eo ꝓmereret᷑ homo. siue bonũ
si uidelic& eum retineret cum possoe deserere.
siue malum si eum deserei& cum posso retinere
A ppetitũ aut̃ cõmodi. ꝓpteti necessariũ eẽ uoluit

Expanded text:
s in homine a principio, quibus natura illius tota regeretur et conduceretur ad consummationem finis sui. Duo hic erant, appetitus jappetitum justi dedinesset secundum necessitatem. Unum voluntarium, alterum necessarium. Appetitum justi propterea voluntarium esse voluit, ut in eo promereretur homo sive bonum, si videlicet eum retineret cum posset deserere, sive malum, si eum desereret cum posset retinere. Appetitum autem commodi propterea necessarium voluit
Abbreviated transcription (Latin):
est. in uelle aut̃. & uicium est in quantum
quantũ cid hoc uel ad hoc ex disponente est.
Et cum ipsũ uelle ad hoc aliquid est. ma-¬
lum est quod cid hoc est. quici mala uolun.¬
tate est. quod cuit̃ pocuis ad hoc quã ad illud
est. bonum est qy ordo est. & ex bene dispo.¬
nente est. P otest ergo uoluntus malci in se
corrumpi & resolui ꝑ propriũ uicium quod
ei alunde non datur. sed non potest ꝑ uelle
ex tra se p̃cipitari nisi qua ei iua aperitur.
⁊ qui pẽipitari qua uult ad rumã uiam ap.¬
perit. quodã modo ipsam in clinat non tam̃ in¬
pellendo sco ꝑmitendo. & non tenendo. nec aue¬
tor illi est ruendi. sed in cedendi. ordinator
D ñs inquid dauid p̃cepit illi ut male dicat.
Xego ait uoca seruũ mm nabugodonosor.
ut disꝑdat t̾iam. de in die illa sibilabit dñs mis¬
ce que est in extremo fluminũ egipti. & api.
que et in t̾ti assur. & uenient & requiescãe.

Expanded text:
n velle autem et vitium est in quantum quantum ad hoc vel ad hoc ex disponente est. Et cum ipsum velle ad hoc aliquid est, malum est quod ad hoc est; quia mala voluntate est. Quod autem potius ad hoc quam ad illud est, bonum est; quia ordo est, et ex bene disponente est. Potest ergo voluntas mala in se corrumpi, et resolvi per proprium vitium, quod ei aliunde non datur; sed non potest per velle extra se praecipitari nisi qua ei via aperitur. Et qui praecipiti qua vult ad ruinam viam aperit, quodammodo ipsam inclinat; non impellendo sed permittendo et non tenendo, nec auctor illi est ruendi, sed incedendi ordinator. Dominus, inquit David, praecepit illi ut maledicat , et ego, ait, vocavi servum meum Nabuchodonosor ut disperdat terram ; et in die illa sibilabit Dominus muscae quae est in extremo flumine Aegypti; et api quae e
Abbreviated transcription (Latin):
uidet. Sic & uoluntatem potest habere aliqͥs.
& nõ dum ad aliquid uelle aut̃ nõ potest. nisi
ad aliquid. O m̃is ergo uolumtis aliciiis est.
sed non semꝑ ad aliquid est. donec uelle incip¬
piat. S̾ elle cuit̃ om̃e & alicuiuis est.¬
quia in aliquo est. & ad aliquid est. qr
e aliquo est. O mĩs aut̃ uoluntas. cut
bona est. si uel ex natura est. uel scdm
iusticiã aut mala est. si p̃ter naturtm est
oluntati ergo male
uicuĩ ex ipsa est. quo mala. ordo aut̃ ex
đo est. quo ꝑuelle. siue ad boc siue cid ali¬
uid estIn uolimmitite ergo uiciũ est.¬

Expanded text:
videt. Sic et voluntatem potest habere aliquis, videt. Sic et voluntatem potest habere aliquis, et nondum ad aliquid; velle autem non potest nisi ad aliquid. Omnis ergo voluntas est alicujus, sed non semper ad aliquid est, donec velle incipiat. quia in aliquo est; et ad aliquid est quia de aliquo est. Omnis autem voluntas aut bona est si vel ex natura est vel secundum justitiam: aut mala est si praeter naturam est Voluntati ergo malae vitium est ex ipsa quo mala est; ordo autem ex Deo est, quo per velle sive ad hoc sive ad illud est
Abbreviated transcription (Latin):
meo &iã in qno displicos. id quod est quia malỹ
malas etiam uoluntates ad
suam uoluntatem intorquet
& disponit secundum Suam
uoluntotem
CILLO aureos modo diume
moderticionis. quo malas &e uoluntates p̃sidens
occultti &e in uisibili oꝑacione. ad suũ arbitriũ
t̃ꝑicit & inclinat. H oc senciendũ est. ut credat᷑
ds̃. malis uolunttitibꝰ. non dare corrupeionẽ.
sed orlinẽ. Omnis enim uoluntat᷑s prius est.
quã uelle. Et uelle quidem semꝑ ad aliquid
est. quia om̃is qui uult. aliquid nult. uolun¬
tas aut̃ non semꝑ aliquid est donec uelle est.
quia non om̃is qui uolunttitẽ haboe cuit aliqͥd
habre. donec ipsa uoluntate uelle in cipit. &
aliquid uelle. Sic̃ non om̃is qui uisionẽ halre.
sittum ad aliquid habrx. donet ipsa uisione ui¬
dere in cipit. & aliquid uidere. S̾ isione enꝑ
habere ciliquis & in tenebris potest qño uidoe
uidere aut̃ non potest nisi in luce. quo aliquid

Expanded text:
eo etiam in quo displicet id quod est quia malum eo etiam in quo displicet id quod est quia malum malas etiam voluntates ad suam voluntatem intorquet, et disponit secundum suam voluntatem. De illo autem modo divinae moderationis, quo malas etiam voluntates praesidens occulta et invisibili operatione ad suum arbitrium temperat et inclinat, hoc sentiendum est, ut credatur Deus malis voluntatibus non dare corruptionem sed ordinem. Omnis enim voluntas prius est quam velle; et velle quidem semper ad aliquid est, quia omnis qui vult aliquid vult. Voluntas autem non semper ad aliquid est donec velle est, quia non omnis qui voluntatem habet, ad aliquid habet, donec ipsa voluntate velle incipit et aliqud habet, donec ipsa visione videre incipit et aliquid videre. Visionem vero habere aliquis et in tenebris potest quando non videt; videre autem non potest nisi in luce quando aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
modis. aut t̾mino naturalit̃ colla.¬
te potestatis. aut miraculo tp̃ralit̾ illate
impossibilitatis. aut obstaculo ex trinsecus
adibite difficulttits. aut iudicio in trinsee.
oꝑintis disposicionis Terminꝰ. natcilit̾ col¬
late potestatis est: quantũ naturtilit̾ posse con¬
cedit᷑. Mnticulum tp̃railit̾ illate in possibilita.¬
tis est: qño id ipsum nat᷑tile posse subitti & occulta
uirtute diuine p̾sencie. sine exteriori impedim̃to
comprimit᷑. Obstticulũ ex trinsecus adibite distiꝰ-¬
cultiitis est: qño nutu diuino ꝑ alias potestates
ex trinsecus obiuantes. aliaꝵ uoluntate ne cid
leffectũ uenire possit̃. in pediunt᷑. Ludiciũ in trĩ¬¬
secus oꝑtintis disposicionis est . qño ipsa uis diuma que
abintꝰ. om̃i creature p̃fidr. illcis & iam uolunttites
que contra suã uoluntatem orte sunt. ad ꝑficien
tuor modis prauas uoluntates angłoꝵ & hoĩ¬
iuĩ dẽ ad imꝑium sue uoluntatis disposuit. in

Expanded text:
modis. Aut termino naturaliter collatae potestatis, aut miraculo temporaliter illatae impossibilitatis, aut obstaculo extrinsecus adhibitae difficultatis, aut judicio intrinsecus operantis dispositionis. Terminus naturaliter collatae potestatis est quantum naturaliter posse conceditur. Miraculum temporaliter illatae impossibilitatis est quando id ipsum naturale posse subita et occulta virtute divinae praesentiae sine exteriori impedimento comprimitur. Obstaculum extrinsecus adhibitae difficultatis est quando nutu divino per alias potestates extrinsecus obviantes aliarum voluntates ne ad effectum venire possint impediuntur. Judicium intrinsintus omni creaturae praesidet; illas etiam voluntates quae contra suam voluntatem ortae sunt, ad perficiendis ergo quatuor modis pravas voluntates angelorum et hominum Deus ad imperium suae voluntatis disponit, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
ens ꝑ feccionis scđm tempus ꝑfectũ. Et sequit᷑ qd̾
mauis est scđm natͥtĩ ꝑfectum. & tercuĩ est & maxi¬
mum & suꝑ excellens uniu̾salit̃ ꝑfedum. cđm tp̃s¬
cđm tempꝰ. ꝑfectũ est. quod habet
qui quid tp̃s requirit. & conuenit¬
scđm temps haberi: Secundum¬
pfectum est. quod habet om̃e uel qͦd
dcrum est nat̾e sue uł debitũ Uniuer¬
salit̃ U̾ nuĩscilit̃ ꝑfectũ est eui nichi

Expanded text:
m tempus perfectum; et sequitur quod majus est secundum naturam perfectum; et tertium est maximum et superexcellens universaliter perfectum. Secundum tempus perfectum est quod habet quidquid tempus requirit, et convenitndum tempus haberi. Secundumfectum est quod habet omne quod vel datum est naturae suae, vel debitum est. Universaliter perfectum est cui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
circc se uentuiti ertnt fuisse millis. & alit̾ in ẜ¬
fectos & ignorantes &e non sic̃ opotuit consum¬
tos ce plenos qualia facere ommpotentem non
decuit & ꝑfectũ &e bonũ. Sed non discernunt
quia ad ꝑfeccionẽ aliquid facere nonͣ ꝑficiatur qͥ
est in ꝑfectũ. & id̾o inꝑfectũ. ut sit pͥmo ⁊ atu

Expanded text:
s ventura erant fuisse in illis; et aliter imperfectos, et ignorantes, et non sicut oportuit consummatos et plenos; qualia facere omnipotentem non decuit et perfectum et bonum. Sed non discernunt quod ad perfectionem aliquid facere ut perficiatur quod est imperfectum; et ideo imperfectum, ut sit
Abbreviated transcription (Latin):
⁊unt scđm primã ꝑ fectiõẽ
⁊ ad hunc modum non mirtibile est. neq
in questionem adducendum. quare non
fuerint ꝑ fecti angłi conditi. quĩ in pͥma
ꝑfectione cretitisunt. & ad sed̾am substtinciã qni sic̃ non¬
possunt ad tcicĩ ꝑ ting̾e. sic neq ascđa in ciꝑe debue.¬
runt. A lioquin ꝓficiendi locum aditũq in uenire non
uciluissent cundi in meluis nisi reliquũ fusse post pͥma
donci nat᷑e quo crescere potuissent uł deficere:¬

Expanded text:
sunt secundum primam perfectionem. Et ad hunc modum non mirabile est neque in quaestionem adducendum quare non fuerunt perfecti angeli conditi; quia in prima perfectione creati sunt, et ad secundam sub tertia venturi. possunt ad tertiam pertingere, sic nec a secunda incipere debuerunt. Alioqui proficienti locum aditumque invenire non valuissent eundi in melius, nisi reliquum fuisset post prima dona naturae quo crescere potuissent vel deficere
Abbreviated transcription (Latin):
a Ero in ꝑfectum factum est ut ꝑficiat᷑. non est
in ꝑfectio fcicientis nec turpitudo fticti. qm̃ & Alit̃
facere potuit qui fecit. & nõ alit̾ fieri debuit. quod
fcictũ est. Sed ⁊ hoc dicendũ. qm̃ ꝑfedũ est. scdn
aliquid habens totũ quod habere deb&e. & si non
habrͣ quod haibiturũ est totũ¬

Expanded text:
ctum factum est, ut perficiatur; non est imperfectio facientis neque turpitudo facti, quoniam et aliter facere potuit qui fecit, et non aliter fieri debuit quod factum est. Sed et hic dicendum quod perfectum est secundum aliquid habens totum quod habere debet, et si non habeat quod habiturum est totu
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedeciã pcc̃a patrũ. ad subsequentes filios redun¬
dare in telligamꝰ. Qd̃ si ueꝵ est consitit qr
dem corrupcionẽ semincitũ ad poiterittitem ꝑ transit.
quia in pͥma radice sui nat᷑ã humanã coruptã in¬

Expanded text:
cedentia peccata patrum ad subsequentes filios redundare intelligamus. Quod si verum est, constat quod dem corruptione seminatur ad posteritatem pertransit, qua in prima radice sua naturam humanam corruptam in
Abbreviated transcription (Latin):
ñr.quo ipsi filii eor̃diẽ patͥũ ꝓcc̃ci uidentes imi¬
tͥ. ut in telligumꝰ nũquã filios in pcc̃is parẽtũ fieri
participes. nisi pͥus fuerit peccãdo effecti imittitoreᷤᷤ.
ut suo quisq pẽco nõ alieno dampnet᷑ dũ cilienũ
siuĩ facit. qd aimãdo & sequendo ĩmitat᷑. SDic
enĩ genertilit̾ dictũ cõueniencuis in telligit᷑. filiꝰ
nõ portabit miquitatẽ patris. & pat̾ nõ portabit¬
iniquitttẽ filii. ut nũquã pcc̃ci alienci noceant
isi his qui eti peccãdo immititꝰ. Cũ enuĩ contri
id qd̃ dictu fuenit. patres comeder̃ uuã acerbam
& dentes filioꝵ obstupescunt. obpositũ sit. filiꝰ nõ
porltib̾ mͥquitatẽ patris & pat̾ non porlab̾ iniquita¬
tem filii. anima que peccauerit ipsa moriet᷑. nec es¬
sse ẽ. ut in pͥori sentencia. pcedẽcia patrũ pcc̃a. ad
subsequentes filios transire significatũ accipimus

Expanded text:
i eorumdem patrum peccata videntes imitantur. Ut intelligamus nunquam filios in peccatis parentum fieri participes, nisi prius fuerint peccando effecti imitatores, ut suo quisque peccato non alieno damnetur, dum alienum suum facit quod amando et sequendo imitatur. Sic enim generaliter dictum convenientius intelligitur. Filius non portabit iniquitatem patrisunquam peccata aliena noceant nisi iis qui ea peccando imitantur. Cum enim contra id quod dictum fuerat: Patres comederunt uvam acerbam et dentes filiorum obstupescunt , oppositum sit: Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii. Anima quae peccaverit ipsa morietur . Necesse est ut si in priori sententia praecedentium patrum peccata ad subse
Abbreviated transcription (Latin):
UERITUR aut̃ utrũ om̃ia pcca prece¬
denciũ patrum ad filios trinsetint. sic̃ illd̾
pͥmi parentis delictũ in om̃s qui ex ipso nati
sunt redũdasse uidemꝰ. q d̾ si ueꝵ est: quanto poste¬
riores. tanto utiq sũt misertibiliores. Nec equa
uidet᷑ condicio ut tempꝰ p̃iudicet u̾itati. nat᷑ti nisi
forte quantomagis corrumpit᷑. tanto d̾ tior seminat᷑
Cum enim dicat scriptura. reddã pcc̃a patrũ in
filios. usq in t̾ciã & quartã generacionem. ma.¬
nifeste ostendit᷑. quia afiliis pccã patriur̃ reqͥr̃t᷑
S quare usq in teciã & quantĩ generacionem
& nõ usq quaq: nõ facił est demonstrari. nisi
forte eti q̃ ꝑ iusticiã in om̃ẽ genaicionẽ ex quiri
la p̃cedenciũ pcc̃ci in subsequentibꝰ ulcio diumna pu¬

Expanded text:
eritur autem utrum omnia peccata praecedentium patrum ad filios transeant, sicut illud primi parentis delictum in omnes qui ex ipso nati sunt redundasse videmus? Quod si verum est, quanto posteriores tanto utique sunt miserabiliores. Nec aequa videtur conditio ut tempus praejudicet veritati, nisi forte natura quanto magis corrumpitur, tanto deterior seminatur. Cum enim dicat Scriptura: Reddam peccatum patrum in filios usque in tertiam et quartam generationem ; manifeste ostenditur quod a filiSed quare usque in tertiam et quartam generationem et non usquequaque, non facile est demonstrari nisi forte ea quae per justitiam in omnes generationes exquiri ta praecedentium peccata in subsequentibus ultio divina pu
Abbreviated transcription (Latin):
quid respuendum scđ̾m potenciã iurtutis inse. ⁊
libititẽ uoluntatis. Sed & pͥsuis a quo fticli erant.
cognicionẽ acceꝑant ut in telligerent & scirent
pͥncipiũ & finem suum. a quo condicione ꝓces¬
sercint. & ud ipsum debuerant in tencione cõ¬
uerti. Illiꝰ. uero cum quo faidi erant. cogni.¬
eionẽ acceꝑant ut scirent quid ł sibi in uicẽ

Expanded text:
quid respuendum secundum potentiam virtutis in se et libertatem voluntatis. Sed et ipsius a quo facti erant cognitionem acceperant, ut intelligerent et scirent principium et finem suum a quo conditione processerant, et ad ipsum debuerant intentione converti. Illius vero cum quo facti erant cognitionem acceperant, ut scirent quid vel sibi invicem
Abbreviated transcription (Latin):
sua comp̃hendere cuiꝰ potencici conditũ ercit totũ.
& ꝓuidencici ordinatũ. Nos uero caligãte in¬
telligencia timide in cedimus ad illam. & pal¬
pamu ⁊ sensi cognicionis infirme que uirtute
non comphendimꝰ. Que igit᷑ uis & quantt
potencia fuerit in uisibiliũ ȩęnciaꝵ que ue sapiẽ.¬
cia. qualisq lib̃ttis. & quantũ in his comie
om̃ibꝰ. & quid singłis ꝓpͥum uel singłare hac di.¬
fferens datũ sit. ualde mesfabile est. & assensu
humano remotũ. Sola enĩ diuina potesttis. &
scipiencia diumnci. nec t̃mino nec mensurti cõ¬
cludit᷑. & arbitrii lib̃itis ęt̾ni. atq in comuttibi.¬
lis uoluntaitis complacitũ. nulla um quã mino.¬
racione sine necessittitis cingustici co arbatur.
sed cibsolutũ est. & dñcins. & suꝑ excellens. &¬
ae ꝓp̾ci potesttite plenũ. Omne aut̃ quod cre¬
atũ est exparte ẽ. &e ex parte potens est. &¬
sapiens. & libum exparte quici nec omnis ef.¬
fectus potestati crecitue subicitur. nec omne

Expanded text:
hendere, cujus potentia conditum erat totum, et providentia ordinatum. Nos vero caligante intelligentia timide incedimus ad illa, et palpamus sensu cognitionis infirmae quae virtute non comprehendimus. Quae igitur vis et quanta potentia fuerit invisibilium essentiarum; quaeve sapientia, qualisque libertas, et quantum in his commune omnibus, et quid singulis proprium vel singulare ac differens datum sit; valde ineffabile est et a sensu humano remotum. Sola enim divina potestas et sapientia divina nec termino nec mensura concluditur; et arbitrii libertas aeterni, atque incommutabilis voluntatis complacitum nulla unquam minoratione sive necessitatis angustia coarctatur; sed absolutum est et dac propria potestate plenum. Omne autem quod creatum est ex parte est, et ex parte potens et sapiens et liberum ex parte; quia nec omnis effectus potestati creaturae subjicitur, nec omne
Abbreviated transcription (Latin):
Subtiles magis o scipiencia am¬
plius ꝑ spicaces crecitisunt.
in merito dignititis. suꝑiores
sunt constituti. Qui uero ce
natti minus subtiles. & sapien¬
cici minis ꝑspicaces conditi sunt. merito dignita¬
te in feruis sunt ordinciti: ita itim̃ ut oe hi
qui excellenciores constituti sunt sine suꝑbia
p̾lati ẽent. & qui in feriores positi sunt sine mise.
uirtutem. & sapiencie & cagnicio.¬
nis & intelligencie uĩsiquis differẽ¬
tem asignare uoluerit : non ẽ qui ex racione occunit
quia sic̃ differens uigor. & subtilitas nature in
firmitatẽ nã ad ducit minorq cognicio sapiẽcie
ignoranciã nõ ingerit. sic lib̾tas in ferior.
nullã cirbittio uoliititis necessitatẽ imponit.
In quo similes conditi sũt
et in quo dissimiles.
UOD ERGO SPIRITUS ERÃT.
cia subtiles erãt. quod in telligencia sapientes erãt
÷ lib̃itite uoluntatis ꝓnti ad utrũlibre & cibi
nõ equale om̃ibꝰ ercit. & tum̃ sufficient̃ ercit

Expanded text:
subtiles natura magis et sapientia amplius perspicaces creati sunt, ii merito dignitate superiores sunt constituti. Qui vero et natura minus subtiles et sapientia minus perspicaces conditi sunt, merito dignitate inferiores sunt ordinati, ita tamen ut ii qui excellentiores constituti sunt sine superbia praelati essent, et qui inferiores positi sunt, sine miservirtutem et sapientiae et cognitionis et intelligentiae vim; si quis differentem assignare voluerit non est qui ex ratione occurrat. Quia sicut differens vigor et subtilitas nfirmitatem non adducit, minorque cognitio sapientiae ignorantiam non ingerit, sic libertas inferior nullam arbitrio necessitatis voluntatem imponit. In quo similes conditi sunt et in quo dissimiles. Quod ergo spiritus erant,  essentia subtiles erant, quod intelligentia sapientes erant, et libertate voluntatis prompti ad utrumlibet et habiles; non aequale
Abbreviated transcription (Latin):
De triplici potestate illoꝵ
Texit pͥmũ triplex discrecio potes
acceꝑant ad se. alia quã acceꝑant ad
iuicẽ. int̾ se. alia ait̃ quã aicceꝑãt
aid ei que ꝯdiciti ordinatti fuercint
sub se. E

Expanded text:
De triplici potestate illorum. Et erat primum triplex discretio potest quam acceperant ad se, alia quam acceperant ad invicem inter se, alia autem quam acceperant ad ea quae conditione ordinata fuerant su
Abbreviated transcription (Latin):
&. quia unꝰ et quia trinuss.
CRPEURA dicit Deum
riemo iuidit umquam. Tamẽ
fides qd̃ nõ uidet : credit. E
ex hoc . meritũ fid̾i constat ñ uidisse. et
credere. U ñ pulerũ illud dictum ect.
Nam si uides: ñ est fides. E redit engo
fide s. quod ñ uidit. Et nõ uidit qd̾ est
sed credit᷑. E t udit tam̃ aliquidꝑ qd̾
ammonitti est. et excitata cred̾e qd̾ ñiuidit.
D eñ sic ab imcio noticiã suã ad hoĩe tẽ¬
ꝑauit. ut sic̃ numquã qd̃ eẽt totũ poterat¬

Expanded text:
 quod unus, et quod trinus. Scriptura dicit: Deum nemo vidit unquam ; tamen fides quod non videt credit. Et ex hoc meritum fidei constat non vidisse et credere. Unde pulchrum illud dictum est: Nam « si vides, non est fides. » Credit ergo fides quod non vidit; et non vidit quidem quod credit. Et vidit tamen aliquid per quod admonita est et excitata credere quod non vidit. Deus enim sic ab initio notitiam sui ab homine temperavit, ut sicut nunquam quid esset totu
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃m & resuitge amortuis. & sic intrare in glã suã:
Postremo qd est misteriũ ascłis abcõditũ. & ne forłe
putet᷑ solis malis abscoditũ. subiecit nouissimis tp̃ribꝰ
scĩs reuelatũ. Si om̃s hoc ab micio boni cognouer̃
qͦmͦ uł mali hoc ignorare potuer̃.ͣ Maxime cum
b ipsis bonis qͥ h ꝑcepissõe qͥ uere bom uł mali ẽẽ.
qͥbꝰ l reuelãdũ uł celandũ foret discerni nõ ꝑo¬
tiussoẽ. Atq in hũc modũ cõsequens eẽ inanifeste
agnoscimꝰ ut si bonis omnibꝰ hec reuelata cofitem᷑
malis qͦq nõ ignotti fuisse nõ dubitemꝰ. P ore si l
stare debebit. quis nõ uid̾cit quã ieffabilit̾ prioni
illa tp̃m posterioribꝰ. scłis p̾ferenda sint cũ fides
que hic solo foris cuiditu uerboꝵ ꝑcipit᷑ illic ꝑcon-¬
templacionẽ ꝓpħice aspuncionis intꝰ ab om̃ibꝰ ple.¬
na & manifeste u̾ittitis luce leget᷑. quid fides ñn
cõparaciõe fid̾i illoꝵ nisi ut ita dicã nõfides s opi.¬

Expanded text:
ortuis, et ita intrare in gloriam suam? Postremo quod est mysterium a saeculis absconditum; et ne forte putetur solis malis absconditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic foris solo auditu verborum percipitur, illic per contemplationem propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opi
Abbreviated transcription (Latin):
diceret in tuebat᷑ nõ plaine effundã s subtrahã
magis de sp̃u mõ dixisse debueiat. Quid enĩ.
Si filiis eugłii om̃s uet̾es iustos pares facimꝰ insciẽ¬
cia. nũquid nõ & suꝑiores om̃s in gr̃a cõsequẽt
fatĩ necessȩ est. ut pote qͦs nõ lectio sic̃ noᷤ aut
p̃dicccio. s ipsa unccio docuerit om̃s de om̃ibꝰ.ͣ
Esto itim̃ tol eremꝰ ios nr̃ã in uiriã. & apłi qͦ¬
ullo omnino pacto merito noͣ ferimꝰ ut dñs uide

Expanded text:
Effundam, sed, Subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, numquid non et superiores in gratia consequenter fateri necesse est! utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed ipsa unctio docuerit omnes de omnibus. 13. Esto tamen: toleremus nos nostram injuriam, et Apostoli quullo omnino pacto non ferimus, e
Abbreviated transcription (Latin):
titerunt : tanto misteriũ salutis pleniuis ꝑceꝑut̃.
nõ ẽ dubiũ que in his qui p̃sentes fuerunt multo
cimpliꝰ cõtulerit reꝵ ipsaꝵ exibicio atq p̃sen¬
cia exibentis. Deniq & audĩt. B eati occuli qͥ
uidẽt que uos uidetis. Itẽ. os aut̃ dixi amncoᷤ

Expanded text:
oris exstiterunt, tanto mysterium salutis plenius perceperunt. Non est dubium quin his etiam qui praesentes fuerunt multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt: Beati oculi qui vident quae vos videtis . Item: Vos autem dixi amicos,
Abbreviated transcription (Latin):
fidẽ suisse p̃cedenciũ & subsequẽciũ in qͥbꝰ tm̃ eadem
cognicio nõ fuit. sic in dubitãt̃ cõfitem᷑ quẽ admodũ
in his qͦs in nr̃is tp̃ribꝰ fideles cernimꝰ eãdẽ fidi cognicio
maior eẽt s muttiti nõ ẽ ut alia ẽẽt. Ante legem
foret exceptis paucis quibꝰ hoc secrete singlarit̃ in
munere datũ erat. A cet̾̃is &iã fidelibꝰ nõ cognosce¬
lut᷑. Sublege aut̃ ꝑsona redemptoris mitenda p̃di.¬
cabat᷑. &. uenta expectabat᷑. Soli hoc cognouer̃
& modꝰ redẽpcionis & qualittis ꝑ sone redemptoris.
Semꝑ ta in ecłia di ab iicio fidẽ & cagncio.¬
quia abmicio nũquã defuer̃ qui hoc cognouerũt.
Alii saluabant᷑ quia hoꝵ ꝑfectioni fide simpli.¬
ci uingelunt᷑ & eos bene oꝑando sequelunt᷑ .: potu¬

Expanded text:
fidem praecedentium et subsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indubitanter confitemur, quemadmodum in his quos in nostris temporibus fideles cernimus eamdem fidem, major esset, sed mutata non est, ut alia esset. Ante legem, foret, exceptis paucis quibus hoc scire singulariter in munere datum erat; a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege autem persona redemptoris mittenda praedicebatur, et ventura exspectabatur. et modus redemptionis, et qualitas personae Redemptoris. Semper tamen in Ecclesia Dei ab initio fides quia ab initio nunquam defuerunt qui hoc cognoverunt. Alii salvabantur, quia horum perfectioni fide simplici jungebantur, et eos bene operando sequebantur. It