comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui indicauit & circumstantiũ.
neuos derideant sicut supra
dictũ ÷ Ut quid enũ libertas
mea quacredo omiã esse mun¬
da duudicatur. idt̃ rep̃hendit᷑
abaliena conscientia: idt̃ si ego
manduco omĩa qͥđ ꝑtinet ad
aliquẽ ut me reprehendat.
uł quid nocet eius reprehensio:
Siego cũ gra subaudis dĩ particr¬
po siue manduco : quidblas¬
phemor ꝓeo qđ gr̃ãs ago dõ: Ex
ꝑsona illoꝵ loquit᷑ qui talia
dicebant: quasi subiungeret
apłs: nondebetis hoc dicere lic&
scificetis illud qđ sumitis signa¬
culo crucis & inuocatiorie no¬
minis dĩ: tamen non ideo
debetis comedere. quia blasphe
dĩ facte. idt̃ it unuocatiorie
nominis dĩ: & cũ honestate
ut ds̃ glorificetur ꝑuos. Legimꝰ
quodã. loco qđ quodã tẽpore
quidã homuntio: prenimia
tristitia uoluisset se laqueo

Expanded text:
qui judicavit et circumstantium, ne vos derideant, sicut supra dictum est. Ut quid enim libertas mea, qua credo omnia esse munda, judicatur, id est reprehenditur, ab aliena conscientia, id est: si ego manduco omnia, quid pertinet ad aliquem ut me reprehendat, vel quid nocet ejus reprehensio? Si ergo cum gratia, subaudis Dei, participo, sive manduco, quid blasphemor pro eo quod gratias ago Deo? Ex persona illorum loquitur, qui talia dicebant, quasi subjungeret Apostolus: Non debetis hoc dicere, licet sanctificetis illud quod sumitis signaculo crucis, et invocatione nominis Domini: tamen non ideo debetis comedere, quia blasphemDei facite, id est in invocatione nominis Dei, et cum honestate, ut Deus glorificetur per vos. Legimus quodam loco, quod cum quodam tempore quidam humuncio pro nimia tristitia vo
Abbreviated transcription (Latin):
capacitati congruebant: &
quȩ ipsi capere poterant:
Omĩb subaudis gentilib et
iudȩis. omĩa superius dicta
factussũ: infirmus iudelic&
infirmis. iudȩus iudeis. sama¬
ritanius samaritanus qui rep¬
missionẽ dexp̃o expectabant

Expanded text:
capacitati congruebant, et capacitati congruebant, et quae ipsi capere poterant, omnibus subaudis gentibus Judaeisque omnia superius dicta. Factus sum infirmus videlicet infirmis, Judaeus Judaeis, Samaritanus Samaritanis, qui repromissionem de
Abbreviated transcription (Latin):
caput incenchris qui ⁊ portus
corinthi: offerendo munera
intẽplo hierosolimis scđm qđ
do purificatus ascendi intẽplũ
& curtũ cidendo timotheũ ꝓpter
iudȩos ut iudeos lucrarer . xp̃o:
acultura uidelic& legis ad grãm
ꝑducendo eugłiꝰ Is qui sub
lege sunt id÷ samaritatus
quinq libros legis habentib
ueruens ad illos factussum eis
quasi sub lege essem: id÷ quasi
carnaliterꝰ legi seruirẽ. cũ
ipse nonessẽ sublege moysi
simulandi uersutia : sed cum¬
paciendi miscđiaꝰ. Is qui siue
lege erant. id÷̃ gentilibus factꝰ
sum tãq sine legẽ essẽ: core¬
sentiendo gentiliũ philosophis
apud athenas unũ dm̃ esse qͥ
cuncta fecerit: & animas in.¬
.mortales esse. & homines ab
uio dõ principiũ sũpsisse
Uisus ÷ es quasi unius ex ipss
lic& idola non ad orara: pau¬¬
latimq trahebat eos ad illam
quȩ minus credebant suadets
firmos sensu & intellectu lucri¬
facerẽ talia p̃dicando quȩ eoꝵ

Expanded text:
caput in Cenchris, quae est portus caput in Cenchris, quae est portus Corinthi, offerendo munera in templo Hierosolymis, secundudo purificatus ascendit in templum , et circumcidendo Timotheum propter Judaeos, ut Judaeos lucrarer Christo, a cultura videlicet legis, ad gratiam perducendo Evangelii. His qui sub lege sunt, id est a Samaritanis, quinque libros legis habentibus, veniens ad illos factus sum eis quasi sub lege essem, id est quasi carnaliter legi servirem, cum ipse non essem sub lege Moysi simulandi versutia, sed compatiendi misericordia. His qui sine lege erant, id est gentilibus, factus sum, tanquam sine lege essem; consentiendo gentilium philosophis apud Athenas, unum Deum esse qui cuncta fecerat, et animas immortales esse, et homines ab uno Deo principium sumpsisse, visus est eis quasi unus ex ipsis, licet idola non adoraret, paulatimque trahebat eos ad illa quae minus credebant, suadensfirmos sensu et intellectu lucrifacerem talia praedicando, quae eorum
Abbreviated transcription (Latin):
ergo merces mea: int̾rogat se.¬
p̃dicatiorus eiꝰ inp̃senti : dicit:
Iam inquienis uolo sponte
ipse sibi aut alicui int̃roganti:
Quȩ ÷ merces tua᷑ haec ÷ merces
mea inp̃senti & intentio: ut
audire uolentib sine sũptu
ponã euarigłm sub audis in
cordib eoꝵ: ut non abutar
siue non utar potestate mea
INengłio quã cum aliis apłis
abeo: id ÷̃ ne accipiã aliquid
merces ireseruatur axp̃o. Nã
cũ liber essem. non solũ scđm
naturã ut pote degenere patri¬
archarũ descendens: uerũ ex
omrub Negotus hominium
nihil abeis accipietido: omniũ
sub audis hominũ me seruũ
feci. subaudis portando om̃s
ueluti om̃s borius ꝓcurator
subaudis portat infirmos:
maxime uos corinthii ꝑ meã
pacientiã. feci aut̃e hoc noti
calliditã astutia: sed cum¬
paciers affectu. ut plures lucri¬
facerẽ xp̃o Et factussũ uideis
tamquã uideus subaudis legis
obseruator adhuc tondendo

Expanded text:
ergo merces mea? Interrogat Apergo merces mea? Interrogat Appraedicationis ejus in praesenti, et dicit, jam inquiens: Volo sponte  Et respondet ipse sibi, aut alicui interroganti quae est merces tua? Haec est merces mea in praesenti et intentio, ut audire volentibus, sine sumptu ponam Evangelium, subaudis in cordibus eorum, ut non abutar, sive non utar potestate mea in Evangelio quam cum aliis apostolis habeo, id est ne accipiam aliquid merces mihi reservatur a Christo. Nam cum liber essem, non solum secundum naturam, utpote de genere patriarcharum descendens, verum etiam ex omnibus negotiis hominum, nihil ab eis accipiendo, omnium, subaudis hominum, me servum feci supportando omnes, veluti bonus procurator, subaudi supportat infirmos, maxime vos, o Corinthii! per meam patientiam. Feci autem hoc non calliditatis astutia, sed compatientis affectu, ut plures lucrifacerem Christo. Et factus sum Judaeis tanquam Judaeus, subaudis legis observator, adhuc tondendo
Abbreviated transcription (Latin):
sed solũmodo ꝓpter hoc utꝓpt̃
assiduitatẽ p̃dicatiorus mer.¬
cedẽ inpresenti recipiã & laudẽ
ab homirubus : non ÷ mihigła
subaudis aeterna infuturo
Necessitas erũ sub audis mandu.¬
candi biberidi. uestiendi in
cũbit: ideoq predico qm̃ unde
uiuã aliunde non habeo Hȩc
INquibusdã fiebant sicut in
iuditu Recepisti mercedẽ tuã:
silaborasti Uae etũ mibi ÷ id ÷
inligenitia me opprim&. & penu¬
riam famis sustiniebo: si non
euangelitauero: Non in sua per-¬
soria talia dicit: sed potius ex
illoꝵ qͥ idcirco p̃dicabant. qͥa
non habebant unde uiuerent
Nsi ex p̃dicatione : ideoq faue.¬
bant suis auditoribus Sienĩ
uolens sine sponte hoc ago. id÷
sinon p̃dicauero ꝓpter suptus
carnales & si adminustrauero
eugłm sine mercede tẽporali
mercedẽ habeo paratã axp̃o
remunerationẽ aeternam.
uidelic& auditurus abipso
intra ingaudiũ dñi tui. Quȩ ÷

Expanded text:
subaudis solummodo propter hoc, ut propter subaudis solummodo propter hoc, ut propter assiduitatem praedicationis mercedem in praesenti accipiam, et laudem ab hominibus, non est mihi gloria, subaudis aeterna in futuro: necessitas enim, subaudis manducandi, bibendi, vestiendi, mihi incumbit. Ideoque praedico, quoniam unde vivam, aliunde non habeo. Haec in quibusdam fiebant, sicut in judicii: Recepisti mercedem tuam, si laborasti. Vae enim mihi est, id est indigentia me opprimet, et penuriam famis sustinebo, si non evangelizavero. Non ex sua persona talia dicit, sed potius ex illorum qui idcirco praedicabant quia non habebant unde viverent nisi ex praedicatione, ideoque favebant suis auditoribus. Si enim volens sive sponte hoc ago, id est, si non praedicavero propter sumptus carnales, et administravero Evangelium sine mercede temporali, mercedem habeo paratam a Christo, remunerationem videlicet aeternam, auditurus ab ipso: Intra in gaudium Domini tui. Quae est
Abbreviated transcription (Latin):
sacrifitia offerebant᷑. partim
cremabantur mnaltari. partĩ
sumebant seruitores in suos usus
ita & dr̃is ordinauit. id disposuit
& potestatẽ dedit Ego autem
lic& potestatẽ haberẽ de eugłio
ui uere. nullo hoꝵ quȩ superius
dixi usus sũ: quia nullos sũptꝰ
auobis accepi. ut eugłm Non
faciam ueniale. Quos libere
possem redargnere Nonscripsi
autt̃: ut ita fiat iime Pote¬
rant illi dicere Uere ideo apłr
talia scripsit Nobis : ut qđ antea
non accepit a nobis modo acci¬
piat. ut demus ei quȩ necessa¬
ria sunt .: Adhȩc ille ⁊bon ideo
inquit ista dico ut qđ acteNꝰ
mori fame. siti. nuditate : quã
ut głam meã quã spero me re¬
cepturũ ꝓmercede predicatio¬
.tus aliquis euacu& siue destru&.
dando mihi munera: lunc enim
gła illius euacuaretur si merce.¬
dẽ accipiens in presenti: non
speraret aliã mercedẽ acciꝑe
infuturũ: ne redarguer& delm-¬
quentes. Namsi euangelizauero

Expanded text:
sacrificia offerebantur, partim sacrificia offerebantur, partim cremabantur in altari, partim sumebant servitores in suos usus. Ita et Dominus ordinavit, id est disposuit et potestatem dedit. Ego autem licet potestatem haberem de Evangelio vivere, nullo horum quae superius dixi usus sum, quia nullos sumptus a vobis accepi, ut Evangelium non facerem venale, et vos libere possem redarguere. Non autem scripsi haec ut ita fiant in me. Poterant illi dicere: Vere ideo Apostolus talia scripsit nobis, ut quod antea non accepit a nobis, modo accipiat, ut demus ei quae necessaria sunt. Ad haec ille: Non ideo, inquit, ista dico, ut quod hactenus mori fame, siti, nuditate, quam ut gloriam meam, quam spero me recepturum pro mercede praedicationis, quis evacuet sive destruat, dando mihi munera. Tunc enim gloria illius evacuaretur, si mercedem accipiens in praesenti, non speraret mercedem aliam accipere in futurum, nec redargueret delinquentes. Nam etsi evangelizavero,
Abbreviated transcription (Latin):
dedit ad salutẽ sui preciper&
curã boũ habere Nec enĩ neces
se ÷ ꝑscriptã legẽ moners bo-¬
minẽ quomodo boui suo c̃sulat
Qm̃ deb& in spe. subaudis fructꝰ
ꝑcipiendi: qui arat arare. Si
Nos uobis spiritalia subaudis
bona semina uimus p̃dicando
grãm uidelic& fidei & doctrine
magnũ ÷ sinos ur̃a carnalia
metamus. id ut auobis acer¬
piamꝰ tẽporalia quibus contu¬
limꝰ aeterna : non ÷ hoc magnũ
potestatis ur̃ae hoc ÷ facultatis
ur̃ae bonoꝵq tẽporaliũ partr¬
cipes sunt & non potius nos
sub audis debemus participare
borus ur̃is. qͥ sacra monita
barnabas. sitim uidelic& fa¬
men. Nuditatẽ. omnẽq indi¬
genitiã. Neqđ offeridiculum
rio. id÷ intẽplo idoloꝵ oꝑant᷑
excoriando iuctimas & coquen.
.do. quȩ de sacrario st̃
edunt: idt̃ dehis uiuunt
holocaustũ offerebatur in
altari domus drũ totũ animal
sibi uindicabat altare Si
quando uero iuictimȩ aliaq

Expanded text:
dedit ad salutem sui, praeciperet dedit ad salutem sui, praeciperet curam bovis habere. Nec enim necesse est per scriptam legem monere hominem, quomodo bovi suo consulat. Quoniam debet in spe, subaudis fructus percipiendi, qui arat arare. Si nos vobis spiritalia, subaudis bona, seminavimus, praedicando gratiam videlicet fidei et doctrinae, magnum est, si nos vestra carnalia metamus? id est, ut a vobis accipiamus temporalia, quibus contulimus aeterna? Non hoc magnum potestatis vestrae, hoc est facultatis vestrae bonorumque temporalium, participes sunt, quare non potius nos? subaudis, debemus participare bonis vestris, qui sacra monita Barnabas, sitim videlicet, famem, nuditatem omnemque indigentiam, ne quod offendiculum rio, id est in templo idolorum, operantur, excoriando victimas et ndo, quae de sacrario sunt edunt? id est de his vivunt holocaustum offerebatur in altari domus Domini, totum animal sibi vindicabat altare; si quando vero victimae aliaque
Abbreviated transcription (Latin):
ad quirenis. Quisplantat uineã
& fructus eiꝰ. & racemos eius
non edit: uinea apłi erant
corinthii. quos plantauerat
ipse infide xp̃i. sed fructũ
abeis non suscepit. sũptus uide-¬
lic& unde uiuer&: Nũ quid
scđm hominiẽ haec dico: id ÷
nũquid secundũ humanum
intellectũ & ex ꝓprio sensu ista
loquor : Non alligabis os boui
trituranti id ÷ os p̃dicatoris
alienũ a mercede non facies.
Recte ergo p̃dicatores bxbus
cõparantur: quia sicut illi
uouere exarant terrã. Ita
predicatores uomere siue
ligone uerbi dĩ excolunt
corda auditorũ: ut feratit
fructus salutis a ternȩ: Num¬
quid debebus cura est deo:
Est utiq dõ cura debabus qͥ
omauũ quȩ fecit curã hab&.
sicut ei dicitur. Nihil odisti¬
hoꝵ quȩ fecisti: & non solum de
bobus uerũ &iam depasser ibus
cura ÷ illi: sicut meugłio osten¬
ditur. Ubi dicitur pascere illos:
s ed non curabat ita debabus
ut inter p̃cepta quȩ homitu

Expanded text:
acquirens. Quis plantat vineam, acquirens. Quis plantat vineam, et fructus ejus, id est racemos, non edit? Vinea Apostoli, erant Corinthii, quos plantaverat ipse in fide Christi, sed fructum ejus non suscepit: sumptus videlicet unde viveret. Nunquid secundum hominem haec dico? id est, nunquid secundum humanum intellectum, et ex proprio sensu ista loquor? Non alligabis os bovi trituranti, id est os praedicatoris alienum a mercede non facies. Recte ergo praedicatores bobus comparantur, quia sicut illi vomere exarant terram, ita praedicatores vomere sive ligone verbi Dei excolunt corda auditorum, ut ferant fructus salutis aeternae. Nunquid de bobus cura est Deo? Est utique Deo cura de bobus, qui omnium quae fecit curam habet, sicut ei dicitur: Nihil odistium quae fecisti . Et non solum de bobus, verum etiam de passeribus cura est illi, sicut in Evangelio ostenditur, ubi dicitur pascere illos . Sed non curabat ita de bobus, ut inter praecepta quae homini
Abbreviated transcription (Latin):
et ioħs ⁊ebe dei filii. & mat̾.¬
terȩ dnũ. nec non & iacobus
alpheus & iudas. & ioseph.
filui similiter mat̃terȩ drũ.
nec non &iam & cephas. quiẽt
perus: Cepbas ebreũ & sirũ ÷:
petrus grecũ & latinũ: Symon
grecũ. Quidã non intelligen¬
des ꝓprietat̃e grece linguae.
fefellit eos ambiguitas greci
uerbi. inhoc qđ dicit sororẽ
mulierẽ quasi uxores habu¬
erint apłi quas secũ ducerent.
Namgene utrũq significat &
uxorẽ & mulierẽ : unide gene¬
tium appellatur locus ubi
plurime resident mulieres:
ministrantes eis desubstantia
sua quȩ necessaria erant.
sicut maria magdalene &
martha. Aliaeq mulieres
quȩ secute fuerant drim
degalilea sequebantur illũ
minuistrantes ei Quodbeatꝰ
scanidalũ oriretur apud
gentes. quarũ magistri & p̃¬
positi hanc consuetudinem
non habebant. Quis miles
militat ꝓuita regis ꝓdefensi¬
one patriȩ suis stipenidus.
stipeNdiis. labore manuum
mearũ uictũ & uestimentum

Expanded text:
et Joannes Zebedaei filii et materterae Domini nec non etiam Jacobus Alphaeus, et Judas, et Joseph filii similiter materterae Domini nec non etiam et Cephas? qui et Petrus. Cephas Hebraeum est et Syrum, Petrus Graecum et Latinum: Simon Graecum est. Quidam non intelligentes proprietatem Graecae linguae, fefellit eos ambiguitas verbi Graeci, in hoc quod dicit sororem mulierem, quasi uxores habuerint apostoli quas secum ducerent, nam gyne utrumque significat et uxorem et mulierem. Unde gyneceum appellatur locus ubi plurimae resident mulieres. eorum, ministrantes eis de substantia sua quae necessaria erant sicut Maria Magdalene, et Martha, aliaeque mulieres quae secutae erant Dominum de Galilaea, sequebantur illum ministrantes ei, quod beatuscandalum oriretur apud gentes, quarum magistri et praepositi hanc consuetudinem non habebant. Quis miles militat pro vita regis, pro defensione patriae, suis stipendiis ustipendiis, labore manuum mearum victum et vestitum
Abbreviated transcription (Latin):
Serpentes illi qui mordendo ue.¬
nenũ infundebant demones
significant: qui suggerendo
nobis uenenũ mortiferũ delec¬
tatiorus infundunt. quibus
similitudinẽ serpentis habebat.
sed tamen uenenũ non habebat
quẽ qui aspiciebant mortem
exaltauit serpentẽ indeserto:
ita exaltari oport& filium
hominis. ut omĩs qui credit n
pereat: Similitudinẽ ergo
serpentis habuit ille serpens
sed ueneno caruit: quia xp̃s
similitudinẽ quidẽ cartus
peccati habuit. sed peccati uene.
memoriã reducunt. & aspiciunt
illũ adboc ut mortificent cor
a suggestiorub demonũ. et
ueneno praue delectationus.
& insuꝑ amorte &eterna: Ignis
uero ille qui denorauit mur¬
.muratores. significat ignem
acternũ: qui deuorabit omnes
similia agentes: Scripta sunt
autẽ ad correptionẽ nrãm.¬

Expanded text:
Serpentes illi qui mordendo veSerpentes illi qui mordendo venenum infundebant, daemones significabant, qui suggerendo nobis venenum mortiferae delectationis infundunt. Quibus similitudinem serpentis habebat, sed tamen venenum non habebat, quem qui aspiciebant, mortemexaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat . Similitudinem ergo serpentis habuit ille serpens, sed veneno caruit, quia Christus similitudinem quidem carnis peccati habuit, sed peccati venenomemoriam reducunt et aspiciunt illum, ad hoc ut mortificent corpa suggestionibus daemonum, et veneno pravae delectationis, et insuper a morte aeterna. Ignis vero ille qui devoravit murmuratores, significat ignem aeternum, qui devorabit omnes similia agentes. Scripta sunt autem ad correptionem
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa conspiratione similes ex-¬
titer̃t : abigne cȩlesti ext̃minati
sunt. Murmurari autẽ est :¬
plerũq falso ad inuicẽ depre.¬
positis & rectorib queri atq
causari. Plerũq etiam solet
murmur fieri & iuxta ex
causa: quando p̃lati nonsim¬
plicit̾ recteq erga subiectos
iNcedunt. lamen quali cũq
modo nascat᷑ & fiat : malum :
& ue illi quo excitante ꝓuenut
utrũsit prelatus ansubiectus
Dicit enĩ beatus augustinus.
qr innulla alia causa ita of.¬
fendert iudȩi dm̃ iNheremo
sicut in murmuratione : qm̃
semꝑ murmuratores extiter̃
Quã ꝓpter cauendũ ÷ omiumͦ
ab huius cemodi uitio: nesimilia
nobis eueruant. Haec autem
omĩa superius dicta deserpen¬
tib &de igne qͥ eos deuorauit:¬
iNfigura contigebant illis Ui¬
deamus quomodo serpentes ig¬
niti quib traditisunt infigura
fuerunt. & serpens a eneus qui
suspensus ÷ amoyse in ligno. quẽ
qui aspiciebant sanabantur:

Expanded text:
ipsa conspiratione similes exsipsa conspiratione similes exstiterunt, ab igne coelesti exterminati sunt. Murmurare autem est plerumque falso ad invicem de praepositis atque rectoribus queri et causari. Plerumque etiam solet murmur fieri justa ex causa, quando praelati non simpliciter recteque erga subditos incedunt. Tamen quocunque modo nascatur et fiat, malum est; et vae illi quo excitante provenit, utrum sit praelatus an subjectus. Dicit enim beatus Augustinus quia in nulla alia causa ita offenderunt Judaei Deum in eremo, sicut in murmuratione, quoniam semper murmuratores exstiterunt. Quapropter cavendum est omni modo ab hujuscemodi vitio, ne similia nobis eveniant. Haec autem omnia, superius dicta de serpentibus et de igne, qui eos devoravitfigura contingebant illis. Videamus quomodo serpentes igniti quibus illi traditi sunt, in figura fuerunt; et serpens aeneus, qui suspensus est a Moyse: quae qui aspiciebant, sanabantur .
Abbreviated transcription (Latin):
bat: uł etiam ipsũ xp̃m tepta.¬
uerunt quierat in moyse.
sicut ipse moyses dicit. Nos
quid sumus: non contranos :
patris ipse erat in moyse et
ipse loquebatur ꝑ os eius: & quan.¬
do tẽptabant moysen & quan¬
do murmurabant contra illũ
contra dm̃ murmurabant.
Sed quid contigit illis periert̃
faciebant. & mordebant mor¬
dendo quoq uenũ inifunde¬
bant Reducit ergo apłstalia
diabolo: cuus figurã serpen¬
tes habent: Neq murmuraue.¬
ritis subaudis contra dm̃. neq
contra p̃latos&  stores: sicut
quidã illoꝵ murmurauerunt
dathan uidelic& & abirdN
socuq eoꝵ contra moyser
& aaron & perier̃ ab extermi¬
natore dõ uł igne. Dathan
enĩ & abirem cũ omĩ domo sua
exterminati sunt desuꝑficiae
t̃rae adõ. qr precipiente deo
uiuos deglutiuit eos terra.
fueruntq antea sepulti quã
mortui: qm̃ sicut scriptura
narrat : uiui descenderunt iN N¬
fernũ. Socii uero illoꝵ qui in

Expanded text:
bat. Vel etiam ipsum Christum tentabat. Vel etiam ipsum Christum tentaverunt, qui erant in Moyse, sicut ipse Moyses dicit: Nos quid sumus? Non contra nos ePatris ipse erat in Moyse, et ipse loquebatur per os ejus. Et quando tentabant Moysen, et quando murmurabant contra illum, contra Deum murmurabant. Sed quid contigit illis? Et a serfaciebant, et mordebant, mordendo quoque venenum infundebant. Reducit ergo ad memoriadiabolo, cujus figuram serpentes habebant. Neque murmuraveritis, subaudis contra Deum, neque contra praelatos et rectores. Sicut quidam illorum murmuraverunt. Dathan videlicet et Abiron, sociique eorum, contra Moysen et Aaron. Et perierunt ab exterminatore, Deo vel igne. Dathan enim et Abiron cum omni domo sua exterminati sunt de superficie terrae a Deo, quia praecipiente Deo, vivos deglutivit eos terra; fueruntque ante sepulti quam mortui, quoniam sicut Scriptura narrat, vivi descenderunt in infernum; socii vero illorum, qui in
Abbreviated transcription (Latin):
.anitarũ corisiliũ. ut constitu¬
er& puellas iuuenculas & mere.¬
trices indomoꝵ hostus cõptas
ornamento meretricio & ante
hostia domoꝵ idola & a ras.
ut uenientes israhelite cape¬
rentur amore illarũ. & co¬
.irent cũ illis: ita tameni ut
primũ ad orarent idola: quo
facto cognouit ipse nrã dei
contra illos excitandam.
Unde factũ ÷ ut iuginti tria
milia abigne cȩlesti consume.¬
rentur : & poene om̃s perirent.
nisi fine es ⁊ elatus ⁊elo diu
cor ⁊ fodissec cuspide uirum
hebreũ cum madianiti descorto
in locis genitalibus: cuius rei
causa quieuit ira dñi apopło:
Notandũ quoq quia non solum
illi dicuntur fornica¬
tores qui quocũq modo libidr¬
nẽ suã explent: sed etiã illi
qui ꝑalia uitia adõ recedunt:
Dequib dicit psalmista. Perdes
om̃s qui fornicantur abste.
idt̃ qui recedunt ate Neq
teptemus xp̃m sicut quidam
illoꝵ tẽptauerunt. subaudis
moysen. qui xp̃i figura gere¬

Expanded text:
anitarum consilium, ut constituanitarum consilium, ut constitueret puellas juvenculas et meretrices in domorum ostiis, comptas ornamento meretricio, et ante ostia domorum idola et aras, ut venientes Israelitae, caperentur amore illarum, et coirent cum illis, ita tamen, ut primum adorarent idola: quo facto, cognovit ipse iram Dei contra illos excitandam. Unde factum est ut viginti tria millia ab igne coelesti consumerentur, et pene omnes perissent, nisi Phinees zelatus zelo Dei, confodisset cuspide virum Hebraeum cum Madianitide scorto in locis genitalibus, cujus rei causa quievit ira Dei a populo. Notandum quoque quia non solum illi dicuntur esse fornicatores, qui quocunque modo libidinem suam explent, sed etiam illi qui per alia vitia a Deo recedunt, de quibus dicit Psalmista: Perdes omnes qui fornicantur abs te , id est, qui recedunt a te. Neque tentemus Christum, sicut quidam illorum tentaverunt, subaudis Moysen, qui Christi figuram gere
Abbreviated transcription (Latin):
sacrifitio sederunt ad man-¬
ducanidũ & bibendũ: ac sic¬
post modũ surrexerunt lu¬
dere: ad diuersa ioca. ad cho¬
ros. & in suꝑ cȩperunt forni¬
.cari: Qua ꝓpter multitudo
illoꝵ interfecta ÷ afr̃ib suis
iubente moyse. & dño uolen¬
te: Qđ factũ ideo replicat
apłs ut non se crederent
corinthii mmines esse acri
.mine: qui midolio epulaban.¬
tur: Idolatra quoq ÷ omtus
auarus : qui nũmũ quasi dm̃
colit. timenis illũ amit tere.
Neq fornicemur sicut quidã
ex ipsis fornicati sunt. sub aud
cũ madianitis: & ceciderunit
una die xxtria milia: hoc
interra madian factũ ÷ & hoc
recributũ ÷ illis quando cum
madianutis se cõmacula uer̃
ad orantes primũ idola ante
hostia domoꝵ illaꝵ: Nam
balaam ariolus filius beor cer-¬
nens animos iudeoꝵ ꝓnos ad
libidinẽ & ꝓcliuos ad idola co¬
lenda: seductus & captus amo¬
re pecuruarũ dedit balac
regimo abitarũ. atq madi.¬

Expanded text:
sacrificio, sederunt ad mansacrificio, sederunt ad manducandum et bibendum, ac postmodum surrexerunt ludere ad diversa joca et ad choros, et insuper coeperunt fornicari. Quapropter multitudo illorum interfecta est a fratribus suis, jubente Moyse et Domino volente. Quod factum ideo replicat Apostolus, ut non crederent Corinthii se immunes esse ab hoc crimine, qui in idolio epulabantur. Idololatra quoque est omnis avarus qui nummum quasi Deum colit, timens illum amittere. Neque fornicemur, sicut quidam ex ipsis fornicati sunt, subaudis cum Madianitis, et ceciderunt una die viginti tria millia. Hoc in terra Madian factum est, et hoc retributum est illis quando se cum Madianitis commaculaverunt, adorantes primum idola ante ostia domorum illarum. Nam Balaam ariolus filius Beor, cernens animos Judaeorum pronos ad libidinem, et proclivos ad idola colenda, seductus et captus amore pecuniarum dedit Balac regi Moabitarum atque Madi
Abbreviated transcription (Latin):
quoq greco uocabulo dicit᷑
seruitus: quȩ omĩpotenti dõ
soli cõpetit Ex quib nomi¬
Nuib cõponitur & dicitur
idolatra ille qui honorẽ et
seruitutẽ quã omĩpotenti dõ
soli deb& gebibere idolis im¬
pendit: inde &idolatria
ipsa res. Sedit populus mati¬
ducare & bibere : & surrere.¬
runt ludere: Ueterẽ historiã
hic tangit apłs Egressi filu
isrł ex aegypto dum ꝑuenissea
ad syria montẽ : moyise ascenri.¬
dente in montẽ ad dm̃ et
morante aliquantis diebus
coruenierunt ad aarori pe.¬
.tentes ut facer& eis deos qui
illos precederent: & dicerites.
fac deos qui precedant Nos:
Moysi etũ qui eduxitꝰde egyp¬
to: nescimus quid acciderit :
Tunc sicut historia narratis
accipienis a aron abeis armil¬
.las mnaures fecit inide uitu.¬
lũ conflatilẽ quẽ colebant
aegyptii Statimq aedifican¬
.tes aras ante illũ : immolauer̃
& hostias dicentes hisunt du
tui isrł & cȩtera: Completoq

Expanded text:
quoque Graeco vocabulo dicitur quoque Graeco vocabulo dicitur servitus, quae omnipotenti Deo soli competit. Ex quibus nominibus componitur et dicitur idololatra, ille qui honorem et servitutem quam omnipotenti Deo soli debet exhibere, idolis impendit. Unde et idololatria ipsa res est. Sedit populus manducare et bibere, et resurrexerunt ludere. Veterem historiam hic tangit Apostolus: Egressi filii Israel de Aegypto dum pervenissent ad Sinai montem, Moyse ascendente montem ad Deum, et morante aliquantis diebus, convenerunt ad Aaron, petentes ut faceret eis deos, qui illos praecederent, dicentes: Fac deos qui praecedant nos. Moysi enim, qui eduxit nos de Aegypto, nescimus quid acciderit . Tunc sicut historia narrat, accipiens Aaron ab eis armillas et inaures, fecit inde vitulum conflatilem, quem colebant Aegyptii, statimque aedificantes aras ante illum, immolaverunt ei hostias, dicentes: Ii sunt dii tui, Israel, etc. Completoque
Abbreviated transcription (Latin):
non comedebant carnes illor¬
peccoꝵꝵ. sed carnes auium con.¬
cupiebant : quib soliti fuerant
uesei in agypto. Ni luserum
flinnꝰ inlitorib suis & palustrĩ¬
bus locis. multa genera auiũ
hab&: & talia qualia ñ habent᷑
incircuitu alioꝵ fluminum.
fugiamꝰ ergo concupiscentiam
malã. & pugnemus contra eam
inquantũ ualemus : quia ut
beatus augustin dicit. & i
nobis quoq experimento pro.
piscentiam autẽ malam ideo
dixi quia ÷ & concupiscentia
bona: dequa dicit salomoni
Fili: concupisce sapienitiam :
& psalmista Concupiuit anima
mea delerare iustificationes
tuas. Concupiscentia autẽ
mala ÷ : quȩ suggerit nobis
ut concupiamus cibos illicitos
ultra modũ : & ut faciamus
homicidiũ. furtũ. ut ꝑ petremꝰ
ad ulteriũ. ceteraq huius.¬
modi. Ideo apłs uolens nos
sinai. quẽ ad modũ scriptũ
est inexodo: Idos grece dicit᷑
speties siue forma : inde dimi-¬
nutiue dicitur idolũ formula
exaliquo metallo: siue ex
lapidibus & lignus. Latria

Expanded text:
non desiderabant illi carnes pecorum, sed carnes avium concupiebant, quibus soliti fuerant vesci in Aegypto. Nilus enim fluvius, in littoribus suis et palustribus locis multa genera avium habet, et talia qualia non habentur in circuitu aliorum fluminum. Fugiamus ergo concupiscentiam malam, et pugnemus contra eam in quantum valemus, quia ut beatus Augustinus dicit et in nobis quoque experimento probapiscentiam autem malam ideo dixi, quia est et concupiscentia bona, de qua dicit Salomon: Fili, concupisce sapientiam . Et Psalmista: Concupivit anima mea desiderare justificationes tuas . Concupiscentia autem mala est, quae suggerit nobis ut concupiscamus cibos illicitos et ultra modum, ut faciamus homicidium, furtum, ut perpetremus adulterium, et caetera hujusmodi. Ideoque Apostolus volens nos Sinai. Quemadmodum scriptum est, in Exodo: Idos Graece, dicitur species sive forma, inde diminutive dicitur idolum formula ex aliquo metallo, sive ex lapidibus vel ignis. Latria
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̃ melius ÷ ut spiritaliter ista
INtelligantur sicut & superiora:
Unde & apłs spiritualẽ appellat
eandẽ petr̃ã qr spiritaliter est
iNtelligenda Significat enĩ
xp̃m sicut sequentia manifes
xp̃m. sed tãquã inueritate

Expanded text:
propter melius est ut spiritaliter ista propter melius est ut spiritaliter ista intelligamus, sicut et superiora. Unde et Apostolus spiritalem appellat eamdem petram quia spiritaliter est intelligenda. Significat enim Christum, sicut sequentia manifestChristum, sed tanquam in veritate
Abbreviated transcription (Latin):
& ubi cũq figebant tentoria
uoluebatur inmediũ castroꝵ
nullo hominie mpellente
emittens largissimos riuulos
adsacictatẽ p̃opłi a iumentoꝵ
Dicunt autẽ tã diu hoc factum
puteos & muener̃ aquã dulcẽ
satis habundeq : Quidã & iam
somniando fingunt qđ tantȩ
paruitatis fuerit ille lapif᷑ ut
maria soror moysi ferr& illũ
inpectore suo ꝑ illã uastam
solitudinẽ: Sed illi qui talia
confingunt. dicant ubi & quan.¬
do uł quomodo scđm litteram
.pretes incantico moysi habet᷑.
qr suxerunt mel depetra & oleũ
defirma petra: & tunc p̃bendꝰ¬
est assensus qđ secuta sit eosp&ra
At cũ nusquã inueteri testam̃to
hoc factũ reperire poterint :
submittant uocẽ & inclinent
aurẽ ut spiritalit᷑ ista penetra.¬
re ualeant : qm̃ litterã in his
sequi non possunt: Nã sicut doc¬
tores tradunt oreb petra quã
moyses ꝑcussit. mons ÷ lapideus
cuius latus ꝑcussit moyses Qua¬

Expanded text:
et ubicunque figebant tentoria, et ubicunque figebant tentoria, volvebatur in medium castrorum, nullo hominum impellente, emittens largissimos rivulos ad satietatem populi et jumentorum. Dicunt autem tandiu hoc factum puteos, invenerunt aquam dulcem satis abundeque. Quidam etiam somniando fingunt quod tantae parvitatis fuerit ille lapis, ut Maria soror Moysi ferret illum in pectore suo per illam vastam solitudinem. Sed illi qui talia confingunt, dicant ubi, et quando vel quomodo secundum litteram tuaginta interpretes in cantico Moysi habetur: Quia suxerunt mel de petra, oleumque de firma petra, et tunc praebendus assensus quod secuta sit eos petra? At cum nusquam in Veteri Testamento hoc factum reperiri poterit, submittant vocem et inclinent aurem ut spiritaliter ista penetrare valeant, quoniam litteram in his sequi non possunt. Nam, sicut doctores tradunt, Oreb petra quam Moyses percussit, mons est lapideus, cujus latus percussit Moyses. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
etudinie parata sunt sed uir-¬
tute dĩ sine cõmeditione ele¬
mentoꝵ: aquȩ indelica ac¬
aesca atq eisdata: & aqua simr¬
.liter non consuetudine mui.¬
dana sediurtute spiritali omĩ¬
potentis dei eis ꝓfluxit epetra.
Idcirco & illecib panis angłoꝵ
dictus÷ quia uirtute omĩpis
dĩ qua angłi uiuunt & subsis¬
tunt sine labore aliquo: ea
uirtute creatus ÷ ille cibus
& appositus ÷ eis sine aliquo
labore illoꝵ. hoc etiam signi¬
ficans. qr decelo uenturus erat
xp̃s spiritalis panas: qui spiri¬
taliter pasceres: Unde &manna
prima feria siue prima sabba-¬
ti quȩ nunc obreuerentiã do.¬
minice resurrectiorus dies
dominica uocatur: primum
uenit decȩlo ad saturitatẽ
popłi Bibebant autẽ despiri-¬
tali subaudis petra: consequen.¬
te eos eadẽ petra: Iudȩi &
quidã &iam simpliciũ doctoꝵ.
tes adfirmare qđ postquam
moyses ꝑcussit uirgabis silicẽ.
populusq bibit & iumenta
semꝑ secuta sit eos illa petra.

Expanded text:
etudine parata sunt, sed viretudine parata sunt, sed virtute Dei sine commistione elementorum, aquae videlicesca atque eis data, et aqua similiter non consuetudine mundana, sed virtute spiritali omnipotentis Dei, eis profluxit ex petra. Idcirco et ille panis angelorum dictus est, quia virtute omnipotentis Dei qua angeli vivunt et subsistunt sine labore aliquo, ea virtute creatus est ille cibus, et appositus est eis sine aliquo labore illorum. Hoc etiam significans, quia de coelis venturus erat Christus, spiritualis panis, qui spiritualiter pasceret. Unde et manna sabbati, quae nunc ob reverentiam Dominicae resurrectionis dies Dominica vocatur, primum venit de coelo ad saturitatem populi. Bibebant autem de spiritali, subaudis petra, consequente eos eadem petra. Judaei et quidam simplicium doctorum es affirmare quod postquam Moyses percussit virga bis silicem, populusque bibit ac jumenta, semper secuta sit eos illa petra,
Abbreviated transcription (Latin):
&̃ post modũ ꝓtectisunt ꝑdiẽ
abipsa nube & calore solis
dũ amorte presenti liberati s̃
baptidati dicunt᷑ fuisse per
moysen innube que erat post
ipsos. & in mariscuuis medium
transierunt. siue &iam in hoc
dicunt᷑ esse baptriati ꝑ moysen
innube itnube & inmari.
quia omĩa quȩ facta sunt illis
infigura nobis eneruunt in
ueritate Nam sicut illi per
moysen duc̃e exegypto libe¬
rati sunt. & morte uaserunt
ꝑ nubẽ & ꝑmare: ita & nos ꝑ¬
tismate amorte originalis
peccati & actualis liberamͣ:
Moyses enĩ xp̃m significat :
libati. baptisma significat :
aeterna liberamur: & om̃s
eandẽ ȩscam spiritalẽ man¬
ducauerunt : & om̃s eundẽ
potum spiritalẽ biberunt:
Manna quȩ decelo id÷
deisto aere eisdata ⁊ & aqua
quȩ depetra fluxit dicit
spiritalia esse: uł qr spirita.¬
liter intelligenda sunt: Signi¬
nificabant erũ corpus & sarł¬
guiãẽ dñi: qđ modo consecrat᷑
Non mundana lege & consur¬

Expanded text:
et postmodum protecti sunt per diem et postmodum protecti sunt per diem ab ipsa nube a calore solis, dum a morte praesenti liberati sunt, baptizati dicuntur fuisse per Moysen in nube quae erat post ipsos et in mari per cujus medium transierunt. Sive etiam in hoc dicuntur baptizati per Moysen in nube et in mari, quia omnia quae facta sunt illis in figura, nobis eveniunt in veritate. Nam sicut illi per Moysen ducem ex Aegypto liberati sunt, et mortem evaserunt per nubem et mare, ita et nos tismate a morte originalis peccati et actualis liberabimur: Moyses enim Christum significat, nliberati baptisma significat, qaeterna liberamur. Et omnes eamdem escam spiritalem manducaverunt, et omnes eumdem potum spiritalem biberunt. Manna quod de coelo, id est de isto aere eis datum est, et aquam quae de petra fluxit, dicit spiritalia esse; vel quia spiritaliter intelligenda sunt: significabant enim corpus et sanguinem Domini quod modo consecratur non mundana lege et consu
Abbreviated transcription (Latin):
igitur apł̃s reprobari. & indig.¬
nus laude apparere : dicebat.
I deo castigo corpus meũ &̃ serui
ant palmã inctorie p̃dicatio.¬
ne mea. doctr &ego ipse alienꝰ
existã a laude & proemio remu¬
neratiorus: audiens ad ño rece.¬
pisti mercedẽ tuã. neforte
&iam aluis curatis. ipse rema
duco om̃s subr iube fuerunt.
quȩ p̃cedebat eos desuꝑ diem :¬
& om̃s mare transierunt qr
mort̃e euaserunt : &omnes
in moyse. id ÷ ꝓmoysen ductore
baptizatis innube & in mari.
id ⁊̃ amorte sunt liberati Quan.¬
tum adueritate istorie ꝑti¬
n&: indȩi egredientes de egyp.¬
to sub nube fuerunt. quia
nubes ꝑdiem gradiebatur.
siue ferebatur suꝑ eos: Altiori
autẽ sensu sccłm ambrosium
subnube fuerunt: qr̾ omĩa q̃
gesta sunt illis inobscuritate
& infigura facta sunt. In hoc
uero qͣuia mibe tutisunt¬
ab aduersariis suis egyptuis.
quando nubesse inter posuit
inter illos & aegyptios. & aquȩ
fuerunt adexcris &asinistris:

Expanded text:
igitur Apostolus reprobari et indigigitur Apostolus reprobari et indignus laude apparere, dicebat: Ideo castigo corpus meum, et subjiant palmam victoriae praedicatione mea edocti, et ego ipse alienus existam a laude et praemio remunerationis, audiens a Domino: Recepisti mercedem tuam, ne forte etiam aliis curatis, ipse remanduco, omnes sub nube fuerunt, quae praecedebat eos desuper per diem, et omnes mare transierunt, quia mortem evaserunt. Et omnes in Moyse, id est per Moysen ductorem, baptizati sunt in nube et in mari, id est a morte sunt liberati. Quantum ad veritatem historiae pertinet, Judaei egredientes de Aegypto, sub nube fuerunt, quia nubes per diem gradiebatur sive ferebatur super eos . Altiori autem sensu, secundum Ambrosium, sub nube fuerunt, quia omnia quae gesta sunt illis in obscuritate et in figura facta sunt. In hoc vero, quia nube tecti sunt, adversariis suis Aegyptiis, quando nubes se interposuit inter illos et Aegyptios, et aquae fuerunt a dexteris et a sinistris;
Abbreviated transcription (Latin):
.bat ore : Sedcastigo corpus
illud mihifacio. ut qđ predico
uerbis. non destruã oꝑibus: sed
potius seruiã ubis. & exemplis
hisquibus p̃dico Castigare
& illa ei dare quȩ ad uitã ęter¬
nã ꝓficiunt non adluxum
Seruituti uero subicit᷑. dũ non
suã delectationẽ ꝑficit. sed
uoluntatẽ sp̃s: id̾ rationabilis
animȩ: Sic deb& unus quisq
fideliũ agere. castigando
uidelic& corpus suũ. & seruitu.¬
ti subiciendo: implens qđ paulꝰ
aliasait Sp̃u ambulate : &
desideria carnis siue corporis
non ꝑficiatis & cuius rei causa.
apłs corpus suũ domabat: re.¬
.frenans illud aprauis delecta¬
tiorub ꝓtinus manifestat sub.¬
dens. Neforte inquit cũ alus
p̃dicauerĩ: ipse reꝓb efficiar :
Erob dicitur laude dignus &
I probatus unde econtra iir¬
prob laude indignus & nor
Nescio uos. id ÷ non apꝓbo ad meã
partẽ ꝑtinere uł non apꝓbo
uos dignos esse laude limens

Expanded text:
bat ore. Sed castigo corpus bat ore. Sed castigo corpus illud facio mihi ut, quod praedico verbis non destruam operibus, sed potius serviam verbis et exemplis his quibus praedico. Castigare est illa ei dare quae ad vitam aeternam proficiunt, non ad luxum. Servituti vero subducitur, dum non suam delectationem perficit, sed voluntatem spiritus, id est rationabilitatis animae. Sic debet unusquisque fidelium agere, castigando videlicet corpus suum, et servituti subjiciendo, implens quod Apostolus alias ait: Spiritu ambulate, et desideria carnis sive corporis ne perficiatis . Ex cujus rei causa Apostolus corpus suum domabat, refrenans illud a pravis delectationibus, protinus manifestat subdens, ne forte, inquit, cum aliis praedicaverim, ipse reprobus efficiar. Probus dicitur laude dignus et approbatus, unde contra improbus laude indignus dicituNescio vos , id est, non approbo ad meam partem pertinere, vel non approbo vos dignos laude esse. Timens
Abbreviated transcription (Latin):
deproenno: Sed ut nos certi simꝰ
deremuneratione exempli
causa ponit se apłs inmediũ.
quatimis illũ imitemur Sic
pugno non quasi aerẽ uerberans
eleuando & deponendo gladiũ.
Uelut stultus miles quipositus
contra hostẽ. uerberat. aerem.
agitando brachia & gladium
uolens apparere preliator: Paulus
ergo prignabat contra aerͤas
potestates: de quib: loquitur
inepła ad ephesios Pugnabat
contra philosophos & magos.
Si ad bestias pugriani ephesi:
Pugnabat autẽ non materiali
gladio : sed predicando miracula
faciendo. ieiunando: bonis opib
insisterido. Ille p̃dicator uer-¬
berat aerem. qͥsine affectu
p̃dicatiorus predicat: indelic&
uerba tantũ modo ꝓferens non
oꝑib ex ornans : qͥaliud p̃dicat
atq aliud agit & hoc qđ pre¬
cat miraculis: exemplis nor
roborat : Apłs autẽ aerẽ non
uerberabat : quia inuanum
uerba non ꝓferebat. cõpleris
& roborans opere. qđ prelica¬

Expanded text:
de praemio. Sed ut nos certi simus de praemio. Sed ut nos certi simus de remuneratione, exempli causa ponit se Apostolus in medium, quatenus illum imitemur: Sic pugno, non quasi aerem verberans, elevando et deponendo gladium, velut stultus miles qui non positus contra hostem verberat aerem, agitando et brachium et gladium, volens apparere praeliator. Paulus ergo pugnabat contra aereas potestates, de quibus loquitur in Epistola ad Ephesios; pugnabat contra philosophos, et magosSi ad bestias pugnavi Ephesi . Pugnabat autem non materiali gladio, sed praedicando, miracula faciendo, orando, jejunando, bonis operibus insistendo. Ille praedicator verberat aerem, qui sine effectu praedicationis praedicat, videlicet verba tantummodo proferens, non operibus exornans, qui aliud praedicat atque aliud agit, et hoc quod praedicat, miraculis et exemplis non roborat; Apostolus autem aerem non verberabat, quia in vanum verba non proferebat, complens et roborans opere quod praedica
Abbreviated transcription (Latin):
corruptibilis ÷ : quia nulla im¬
mutatione corrũ petur Nec
erit ad ornata mercescibilibus
florib nr̃a corona: sed regalis
diadematis aternis geminis cor¬
serta. maeternũ spiritaliter
nobis seruabit᷑: Nr̃a ergo corona
& remuneratio ipse ds̃ omp̃s
erit & contẽplatio totius trim¬
tatis: uidentes dm̃ sicuti ÷ in quo
habebimus uitã sine fine man¬
surã. omnẽq beatitũdi satq sacr¬
etatẽ : qm̃ uidentes fulgidum
erimus fulgidi. uidentes beatũ
erunus beati. uidentes imor¬
talẽ erimus in mortales. felicesq
currere credendo sperando.
desiderando. corpus castigando
elemosinus insugdando. ambu¬
lando deuirtute inuirtutem:
donec udeatur a nobis dñeoꝵ
iNsion Nec debenus desperart
deprormio ꝓmisso. sicut apłs
non desperabat cũ dicer&. Ego
igitur sicurro intra terminos
fidei bene uiuendo Non quasi
inincertũ quia non dubito de
remimeratione certũ haberis
quidsit mihi ꝓmisfa: Illi qui

Expanded text:
corruptibilis est quae nulla imcorruptibilis est quae nulla immutatione corrumpetur. Nec erit adornata marcescibilibus floribus nostra corona, sed in modum regalis diadematis aeternis gemmis conserta, in aeternum spiritualiter nobis servabitur. Nostra ergo corona et remuneratio ipse Deus omnipotens erit, et contemplatio totius Trinitatis, videntes Deum sicuti est, in quo habebimus vitam sine fine mansuram, omnemque beatitudinem atque satietatem; quoniam videntes fulgidum erimus fulgidi, videntes beatum erimus beati, videntes immortalem erimus immortales, felicesque currere credendo, sperando, desiderando; corpus castigando, eleemosynis insudando, ambulando de virtute in virtutem, donec videatur a nobis Deus deorum in Sion . Nec debemus desperare de praemio promisso sicut Apostolus non desperabat, cum diceret: Ego igitur sic curro, infra terminos fidei bene vivendo, non quasi in incertum, quia non dubito de remuneratione certum habens quid sit mihi promissum. Illi qui
Abbreviated transcription (Latin):
apłm. & ipse nob demonstrabit.
illo in loco ubi dicat Mani¬
festa autẽ oꝑa  carnis. adulte¬
.riũ uidelic& fornicatio. in¬
munditia. luxuria: Ista & his
similia. contraria sunt nr̃o
cursui & illi quidẽ quicurr̃t
intra stadiũ idõ currunt
ut corruptibilẽ coronã acci¬
piant : Nos autẽ ideo currimꝰ
intra metas fidei nr̃ae: ut coro¬
accipiamꝰ. Qđ superius appella.¬
uit brauiũ greco uocabulo.
nunc uocat latine coronam.
Illoꝵ corona & remimeratio
corruptibilis erat. id̃ tẽpo.¬
ralis qr cũ tempore transibat
Uerbi grã. Accipiebant aurum
argẽntũ corruptibile erat
qr̃ deterra sumebatur & it
terrã renertebatur: Accipie¬
bant uestes: uetustate &tincis
consumebantur: Accipiebant
ȩquũ corrũpebatur ꝓmortẽ.
& consũptus a uermibus
puluerẽ transibat. Dabatur.
eiscorona terrerus & marces¬
centibus floribus conserta: sed
quasi uentus transibat: Nr̃a
autẽ corona & remuneratio in¬

Expanded text:
Apostolum, et ipse nobis demonstrabit Apostolum, et ipse nobis demonstrabit illo in loco, ubi dicit: Manifesta autem sunt opera carnis: adulterium videlicet, fornicatio, immunditia, luxuria . Ista et his similia contraria sunt nostro cursui. Et illi quidem, qui currunt intra stadium, ideo currunt ut corruptibilem coronam accipiant, nos autem ideo currimus intra metas fidei nostrae, ut coroaccipiamus. Quod superius appellavit bravium Graeco vocabulo, nunc vocat Latine coronam; illorum corona et remuneratio corruptibilis erat, id est temporalis, quia cum tempore transibat. Verbi gratia: accipiebant aurum, argentum, quod corruptibile erat, quia de terra sumebatur, et in terram revertebatur. Accipiebant vestes, quae vetustate et tineis consumebantur. Accipiebant equum, qui corrumpebatur per mortem, et consumptus a vermibus, in pulverem transibat, Dabatur eis corona terrenis et marcescibilibus floribus conserta, sed quasi ventus transibat. Nostra autem corona et remuneratio in
Abbreviated transcription (Latin):
uiriliter uult apłs ut curra¬
mus: qr magna ÷ ꝓmissio adꝗ
tendimus: Omĩs autẽ qui in
agone id ÷ incertamine & pug-¬
na conteridit seu desudat᷑
abomnib: se abstin&: quȩ c̃tra¬
ria sunt illius: Illi iuuenes qui
adcursum se p̃parabant ab onũb.
ȩscis & potib omnibusq rebus
abstinebant : quȩ impedire po-¬
.terant cursum illoꝵ: Nec solũ
aiumia comestione a suꝑflua
potatione corpus refrerebant:
sed etiam laminas plũbeas noc¬
.tib ponebant circalũbos ne
fluxxũ libi dinus ꝑ somt uũ pate¬
rent᷑. qm̃ libido nimiũ debili¬
tat corpus Qsi illi om̃s itase
p̃parabant cũscirent unum
coronandũ. & illi solum modo
repromissũ brauiũ qui prior
uenir& : lic& om̃s post illũ ad
cundẽ locũ ꝑuenissent: quanto.
magis nobis ÷ obseruandũ ab
omtub quȩ cursũ nr̃m impedire
possunt cũ omĩb nobisꝓmissa
sit salus a terna: Si querimus
ergo aquib reb: debeamus ab

Expanded text:
viriliter vult Apostolus ut curraviriliter vult Apostolus ut curramus, quia magna est promissio ad quam tendimus. Omnis enim qui in agone, id est in certamine et pugna, contendit sive desudat, ab omnibus se abstinet quae contraria sunt cursui illius. Illi juvenes qui se ad cursum praeparabant ab omnibus escis et potibus, omnibusque rebus abstinebant, quae impedire poterant cursum illorum. Nec solum animi a comestione, et superflua potatione corpus refrenabant, sed etiam laminas plumbeas noctibus ponebant circa lumbos, ne fluxum libidinis per somnum paterentur, quoniam libido nimium debilitat corpus; et si illi omnes ita se praeparabant, cum scirent unum coronandum, et illi solummodo repromissum bravium qui prior veniret, licet omnes post illum ad eumdem locmagis nobis est abstinendum ab omnibus quae cursum nostrum impedire possunt, cum omnibus nobis promissa sit salus aeterna? Si quaerimus ergo a quibus rebus debeamus abs
Abbreviated transcription (Latin):
bant: sed utꝰi qui ceteros precur¬
rebat prior ꝑueniendo adbra-¬
uiũ. accipiebat solus remunera.¬
tionẽ suȩ uictoriȩ: Innostro
autẽ cursu. om̃s qui bene cucur.¬
rerint p̃mium sui laboris ꝑcipi¬
ent : nec dolebunt se in cassum
cucurrisse cũ om̃s qui ꝑuener̾int
remunerationẽ acceperint:
Ille uero unus significat nume¬
rũ electoꝵ: qui cõparatione
reproboꝵ paruissimus erit:
Lic& inse sit ꝑfectus Unde dñs
dicit Multi uocati: sed pauci
electi Quasi dicer& Multi m¬
cipiunt currere. sed ante defi¬
cuint & lassescunt. quã ꝑueni¬
ant ad bra uium: paueiq st̃
qui ꝑueniunt ad palmã uicto.¬
.riae̾: Significat &iam ille uiꝰ
fide bonisq oꝑibus atq ꝑseue¬
rantia uinguntur: illiꝑueni¬
ant ad palmã: Dequa unitate
dicit drĩs Nemo ascend& iN
filius hominis qui ÷ incȩlo cum
credendo. & bene uiuendo: ut
cõprehendatis palmã ꝑentus
remunerationuis Sollicite ac

Expanded text:
bant, sed unus qui prae caeteris curbant, sed unus qui prae caeteris currebat, prior perveniendo ad bravium, accipiebat solus remunerationem suae victoriae. In nostro autem cursu, omnes qui bene currerint, praemium sui laboris percipient, nec dolebunt se incassum cucurrisse, cum omnes qui pervenerint, remunerationem acceperint. Ille vero unus significat numerum electorum, qui comparatione reproborum parvissimus erit, licet in se fit perfectus. Unde Dominus dicit: Multi sunt vocati, pauci vero electi ; quasi diceret: Multi incipiunt currere, sed ante deficiunt et lassescunt quam perveniant ad bravium, paucique sunt qui perveniunt ad palmam victoriae. Significat enim unus ille, fide bonisque operibus atque perseverantia junguntur, illi pervenient ad palmam. De qua unitate dicit Dominus: Nemo ascendit in Filius hominis qui est in coelo , cucredendo et bene vivendo, ut comprehendatis palmam perennis remunerationis. Sollicite ac