comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re. In cogitatione autẽ sua uł cadit qͥsq uł stat. Sicui
autẽ apłs ait qͦd & in libro suꝑiore memoraui. ñ sumꝰ
idonei cogitare aliqͥd quasi ex nobis m&ipsis. sed suffici¬
entia nr̃a ex dõ est. Quẽ secutus & beatus ambrosius
auda & dicit. Non enĩ in potestate nrã cor nrm̃ &¬
in eo libro. loquebatur quẽ de fuga scłi scripsit. docens
hoc scłm ñ corpore sed corde fugiendũ. qd̾ nͥ auxilio
dĩ fieri non posse disseruit. Ait enĩ. frequens nobis
de fugiendo scło isto sermo. atq utinã quã facilis sen¬
mo tã cautus & sollicitus effec̾tus. Sed qͦd peius est
freqͤnt̾ irrepit terrenarũ illecebra cupiditatũ. & ua¬
nitatũ effusio m̃tem occupat. ut qd̾ studeas uatare ho
cogites. animo q. uoluas. qd̾ cauere difficble ẽ ho¬
mini. exuere autẽ imposfibile. Deniq uoti magis
esse rẽ quã effectus. testatur propheta dicendo.

Expanded text:
re. In cogitatione sua vel cadit quisque, vel stat. Sicut re. In cogitatione sua vel cadit quisque, vel stat. Sicut autem Apostolus ait, quod in libro superiore memoravi: Non sumus idonei cogitare aliquid quasi ex nobismetipsis, sed sufficientia nostra ex Deo est . » Quem secutus et beatus Ambrosius audet et dicit: « Non enim in potestate nostra cor nostrin eo libro loquebatur quem de Fuga saeculi scripsit, docens, hoc saeculum non corpore, sed corde fugiendum: quod nisi auxilio Dei fieri non posse disseruit. Ait enim: Frequens nobis de fugiendo saeculo isto sermo; atque utinam quam facilis sermo, tam cautus et sollicitus affectus: sed, quod pejus est, frequenter irrepit terrenarum illecebra cupiditatum, et vanitatum offusio mentem occupat; ut quod studeas vitare, hoc cogites animoque volvas. Quod cavere difficile est homini, exuere autem impossibile. Denique voti magis eam esse rem quam effectus, testatur propheta dicendo,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita gratius sua grãm in uasis miscd̃e cõmendaret.
ur in eadẽ causa mẽ qͣm illũ potius pumo aut illũ
quã me potius liberabit. hoc non dico. Si queris qͣre.
re. quia in hac re sicut iusta est ira eius. ficut mag¬
putas nͥ qͥa ñ m̃titur qͥ dicit ex nobis exierunt᷑.
sed non erant ex nobis. Nã si fuissent ex nobis. mai¬
sissent utiꝙ nobiscũ. Nunqͥd gͦ hominũ naturt dug
sunt. Absit. Si duȩ naturȩ eeñt: grã ulla ñ ce.
Tulli enĩ darceur gratuita lib̾eratio. si n̾ature debita
redderetur. homꝰinib autẽ ind&ur om̃s qui boni
apparent fideles perseuerantiã usq in finẽ accipere
debuisse. ps autr̃ melius indicauit miscere quosdam
non perseueraturos certo numero scõꝵ suoꝵ. ut qͥbus
ñ expedit in huius uite tẽptatione securitas. ñ possint
esse securi. Multos em̃ a ꝑnitiosa elatione reprit.
stat. Potens est enĩ ds statuere illũ. Non gͦ se ipse.
sed ds. Ueruntam̃ bonũ est non altũ sapereͦ. sed time¬

Expanded text:
suam gratiam vasis misericordiae commendaret; cur in eadem causa me quam illum potius puniet, aut illum quam me potius liberabit? » Hoc non dico: si quaeris quare; re; quia in hac re sicut justa est ira ejus, sicut magputas, nisi quia non mentitur qui dicit, Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Numquid ergo hominum naturae duae sunt? Absit. Si duae naturae essent, gratia ulla non esset: nulli enim daretur gratuita liberatio, si naturae debita redderetur. Hominibus autem videtur, omnes qui boni apparent fideles, perseverantiam usque in finem accipere debuisse. Deus autem melius esse judicavit, miscere qnon perseveraturos certo numero sanctorum suorum, ut quibus non expedit in hujus vitae tentatione securitas, non possint esse securi. Multos enim a perniciosa elatione reprimitstat. Potens est enim Deus statuere illum. Non ergo ipse seipsum, sed Deus. Verumtamen bonum est non altum sapere, sed time
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cedentib mer̾itis. sed cũ eo quo miseret᷑ plerũq cõmunib:
sic̃ duoꝵ geminoꝵ quoꝵ. unꝰ assumit. unꝰ relinquit᷑. Dispar
eexitus. merita cõmunia. In quib tam̃ sic alt̃ magna dĩ
bonitate liberatur. ut alt̃ nulla eiꝰ iniquitate dapnetur.
Nũquid enĩ iniquitas ẽ apud dm̃  Absit. Sed in uestigabiles
sunt uȩ ipsius. Itaq miscdĩa eiꝰ in his qui liberant & ueri¬
tatẽ in his qui puniunt᷑ sine dubitatione credamꝰ. neq in¬
scrutabilia scrutari. aut in uestigabilia in uestigare cone¬
mur. Exore quippe infantiũ et lactantiũ suã ꝑ fec̃ laudẽ
ut qđ in his uidemꝰ quoꝵ liberationẽ bona eoꝵ merita
nulla p̃cetdunt. et in his quoꝵ dãpnationẽ utrisq cõmunia
originalia sola p̃cedunt. hoc et in maiorib fieri nequaꝗ
om̃ino cunctemur: idẽ ñ putantes uł scđm sua merita
gr̃ãm cuiquã dari. uł nͥ suis mȩritis quẽq pimiri. siue pa-¬

Expanded text:
um eo cujus miseretur plerumque communibus. Sicut duorum geminorum, quorum unus assumitur, unus relinquitur, dispar est exitus, merita communia: in quibus tamen sic alter magna Dei bonitate liberatur, ut alter nulla ejus iniquitate damnetur. Numquid enim iniquitas est apud Deum? Absit: sed investigabiles sunt viae ipsius. Itaque misericordiam ejus in his qui liberantur, et veritatem in his qui puniuntur, sine dubitatione credamus: neque inscrutabilia scrutari, aut investigabilia vestigare conemur. Ex ore quippe infantium et lactentium suam perficit laudem : ut quod in his videmus quorum liberationem bona eorum merita nulla praecedunt, et in his quorum damnationem utrisque communia originalia sola praecedunt, hoc et in majoribus fieri nequaquam omnino cunctemur, id est, non putantes, vel secundum sua merita gratiam cuiquam dari, vel nisi suis meritis quemquam puniri, sive pa
Abbreviated transcription (Latin):
in ipsũ scd̃m placitũ uoluntatis suȩ in laudẽ głe gr̃ę
suȩ. in ꝗͣ gratificauit eos in dilecto filio suo. inͦ quo ha¬
bent redeptionẽ ꝑ sanguinẽ ipsius. remissionẽ pece¬
toꝵ scd̃m diuitias grȩ eiis. qͤ habundauit in eos in om̃i
sapientia & prudentia. ut ostenderet eis misteria᷑ uo¬
luntatis suȩ scd̃m bonã uoluntatiss suã qͣm ꝓposuit in

Expanded text:
placitum voluntatis suae in laudem gloriae gratiae suae, in qua gratificavit eos in dilecto Filio suo, in quo habent redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in eos in omni sapientia et prudentia; ut ostenderet eis mysterium voluntatis suae secundum bonam voluntatem s
Abbreviated transcription (Latin):
illis aũt ñ subuenire. cũ sit utrisq causa cõmunis. aut res hi¬
manas in paruulis ñ diuma ꝓuidentia. sed fortuitis agi casi¬
bus opiabim̃. cũ rationales uł dãpnande uł liberande sint
animȩ. quando quidẽ nec passer cadit int̾rã sine uolunta

Expanded text:
illis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res huillis autem non subvenire; cum sit utrisque causa communis: aut res humanas in parvulis non divina providentia, sed fortuitis agi casibus opinabimur, cum rationales vel damnandae vel liberandae sint animae; quandoquidem nec passer cadit in terram sine volunta
Abbreviated transcription (Latin):
camus paruulos mortuos scđm ea uidicari quȩ p̃sciti st̃
facturi ẽe si uiuerent. In hac aũt sententiã quã certe om̃is
sensus humanꝰ quantula cũq ratione subnixxus maximȩq
xp̃ianꝰ exhorret. ire cõpulsi sunt qͥ sic apelagianq erro¬
mus subuenitur scdm merita nra dari adhuc sibi existi¬
ment e̾e credendũ. et disputatione in suꝑ ꝓ ferendũ. qđ
ipse pelagius ante orientales epõs uidices dãpnationis
suȩ timore dãpnauit. Hoc aũt si ñdicat᷑ de mortuorum
scilicet operib quȩ facturi erant si uiuerent bonis aut
malis. hac ꝑ hoc nullis et in ipsa dĩ p̃scientia ñ futuris.
hoc gͦ si ñ dicat᷑. qđ cernitis quantꝰ error dicat᷑. ꝗd restabit
nͥ ut grãm dĩ ñ scđm merita nr̃a dari. qđ contra heresim po¬
lagianã catholica defendit eccła remota contentionis cali¬
gine fateam̃. atn id maxcime in paruulis euidentiore ueri¬
tate cernam: Neq enĩ fato cogit᷑ illis infantib subuenire:

Expanded text:
uos secundum ea judicari, quae praesciti sunt facturi esse si viverent. In hanc autem sententiam, quam certe omnis sensus humanus quantulacumque ratione subnixus, maximeque christianus, exhorret, ire compulsi sunt, qui sic a Pelagianorum erromus, subvenitur, secundum merita nostra dari sibi adhuc existiment esse credendum, et disputatione insuper proferendum. Quod ipse Pelagius ante orientales episcopos judices, damnationis suae timore damnavit. Hoc autem si non dicatur, de mortuorum scilicet operibus, quae facturi fuerant si viverent, bonis aut malis, ac per hoc nullis et in ipsa Dei praescientia non futuris: hoc ergo si non dicatur, quod cernitis quanto errore dicatur; quid restabit, nisi ut gratiam Dei non secundum merita nostra dari, quod contra haeresim Pelagianam catholica defendit Ecclesia, remota contentionis caligine fateamur; atque id maxime in parvulis evidentiore veritate cernamus? Neque enim fato cogitur Deus illis infantibus subvenire,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯabet. siue ñ e̾et qđ ñ nulli errantes opinant᷑. nullomͦ tam̃
quã manicheo error induc̃ duarũ naturarũ boniscilic&
et mali ꝑmixtio crederet᷑. absit ut causã paruulꝙ sic re¬
lingquamꝰ. ut nobis e̾ẽ dicamꝰ in certũ utrũ in xp̃o regene¬
rati si moriant᷑ paruuli transeant in ęt̃nã salutẽ. ñ regenera¬
ti aut̃ transcant ĩmortẽ scdãm. qm̃ qđ scriptũ ẽ ꝑ unu homi
nẽ peccatũ intrauit inmundũ. et ꝑpeccatũ mors. et ita
in om̃s homines ꝑtransit. alit̃ recte in tellegi ñ potest. no
amorte ꝑpetua quȩ iustissime ẽ retributa peccato liberat
quẽquã pusillo at̾q mmagno.n ille qui ꝓpt̃ remittenda &
originalia et p̾ropͥa nr̃a peccata mortuus ẽ sine suo ullo
originali ꝓprio ue peccato. Sed quare illos potius quã
illos. iterũ atq iterũ dicimꝰ. nec nospiget. Ohomo. tuquis

Expanded text:
habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen habet; sive non esset, quod nonnulli errantes opinantur; nullo modo tamen quam Manichaeorum error inducit, duarum naturarum, boni scilicet et mali, permixtio crederetur: absit ut causam parvulorum sic relinquamus, ut esse nobis dicamus incertum, utrum in Christo regenerati, si moriantur parvuli, transeant in aeternam salutem; non regenerati autem transeant in mortem secundam: quoniita in omnes homines pertransiit , aliter recte intelligi non potest: nec a morte perpetua, quae justissime est retributa peccato, liberat quemquam pusillorum atque magnorum, nisi ille qui propter remittenda et originalia et propria nostra peccata mortuus est, sine ullo suo originali proprioque peccato. Sed quare illos potius quam illos? Iterum atque iterum dicimus, nec nos piget, O homo, tu quis
Abbreviated transcription (Latin):
et difficultas sine quib nullus homo nascitur. et tam̃
uũ hꝙ teneo. ibi quoq ame satis eudent̃ exp̃ssũ: qđ
ñsit ista natura instituti hominis. sed pęna dãpnati.
trustra itaq m de illius libri mei uetust̾ate p̃scribit᷑. no
agã causã sic̃ agere debeo paruulꝙ. et inde gãm dĩ ñ
scdđm merita hominũ dari. ꝑspicuȩ ueritatis lucẽ c̃iuncã. Si
enĩ quando libros delibero arbitrio laicꝰ cȩpi. presbit̾ expli¬
aui. ad huc dedãpnatione infantiũ ñ renascentiũ. & de
renascentiũ liberatione dubitarẽ. nemo ut opinor eet tã in¬
iustus atq in uidus qͥ me ꝓficere ꝓhiberet. atq in hac dubita¬
ione remanendũ mͥ e̾e uidicaret. Cũ uͦ rectius possit in tel¬
legi ñ me ꝓpterea de hac re dubitasse credi oportere qui a
contra quos mea dirigebat᷑ in tentio sic mͥ uisi sunt refellendi
ut siue pęna e̾et peccati origmnalis in paruulis qđ ueritas

Expanded text:
et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen et difficultas, sine quibus nullus hominum nascitur; et tamen unum horum teneo, ibi quoque a me satis evidenter expressum: quod non sit ista natura instituti hominis, sed poena damnati . 30. Frustra itaque mihi de illius libri mei vetustate praescribitur, ne agam causam sicut debeo agere parvulorum, et inde gratiam Dei non undum me rita hominum dari, perspicuae veritatis luce convincam. Si enim quando libros de Libero Arbitrio laicus coepi, presbyter explicavi, adhuc de damnatione infantium non renascentium et de renascentium liberatione dubitarem; nemo, ut opinor, esset tam injustus atque invidus, qui me proficere prohiberet, atque in hac dubitatione remanendum mihi esse judicaret. Cum vero rectius possit intelligi, non me propterea de hac re dubitasse credi oportere, quia contra quos mea dirigebatur intentio, sic mihi visi sunt refellendi, ut sive poena esset peccati originalis in parvulis, quod veritas
Abbreviated transcription (Latin):
nobis obiciunt qđ fato tribuamꝰ dĩ grãm. dicendo eã ñ scđm
merita nrã dari. Ipsi enĩpotus dĩ grãm fato in paruulis
tribuunt. qti dicunt. fatũ ẽ.ubi meritũ ñ ẽ. Nulla qͥp¬
de merita etiã scđm ipsos pelagianos possunt inparuulis
inueniri. cur alii uerũ mittantur in regnũ. alii uͦ alienant
aregno. Sic̃ aũt nc̃ ut ostenderẽ grãm dĩ ñ scđm merita
nr̃a dari.scd̾m utrũq sensũ hoc defendere malui. & sed
nr̃am scilicet qui obstrictos originali peccato paruulos
dicimꝰ. et scđm pelagianoꝵ qui originale negant ẽe pecca¬
tũ. nec tam̃ ideo mͥ ẽ ambigendũ habere paruulos qđ eis
dimittat qui saluũ fac̃ populũ suũ apercatis eoꝵ. Ita int̾cio
libro delibero arbitrio scđm utrũq sensũ restiti maniche¬
is. siue supplicia. siue pͥmordia naturȩ sint ignorantia

Expanded text:
nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum nobis objiciunt, quod fato tribuamus Dei gratiam, dicendo eam non secundum merita nostra dari. Ipsi enim potius Dei gratiam fato in parvulis tribuunt, qui dicunt fatum esse, ubi meritum non est. Nulla quippe merita, etiam secundum ipsos Pelagianos, possunt in parvulis inveniri, cur alii eorum mittantur in regnum, alii vero alienentur a regno. Sicut autem nunc, ut ostenderem gratiam Dei non secundum merita nostra dari, secundum utrumque sensum hoc defendere malui; et secundum nostrum scilicet, qui obstrictos originali peccato parvulos dicimus, et secundum Pelagianorum, qui originale negant esse peccatum; nec tamen ideo mihi est ambigendum, habere parvulos quod eis dimittat qui salvum facit populum suum a peccatis eorum : ita in tertio libro de Libero Arbitrio secundum utrumque sensum restiti Manichaeis, sive supplicia, sive primordia naturae sint ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
głam gr̃ẽ eiꝰ. ut qͥ głat᷑ nullomͦ inse ipso sed in dño gloriet᷑.
qui hominib dat quib uult qm̃ misericors ẽ. qđ et si ñdet
iustus ẽ. & ñ dat quib ñuult. ut notas faciat diuitiasgłȩ
suȩ in uasa miscdiȩ.Dando enĩ quib dã qđ ñ merent᷑ ꝓfec¬
to gratuitã et ꝑ hoc uerã suã grãm ẽe uoluit. Non omĩb. dar¬
do. qͥd om̃s merent᷑ ostendit. Bonꝰ inbeneficio certꝙ. iustꝰ
insupplicio certꝙ. & bonꝰ in omĩb. qm̃ bonũ ẽ cũ debitũ red¬
fraude donat᷑. Defendit᷑ aũt sine meritis dĩ gr̃a. idẽ uera
gr̃a. etiã si paruulĩ baptizatisic̃ pelagiam sentuint ñeruun¬
tur de potestate tenebrarũ. quia nulli peccato sic̃ putant
pelagiani tenent᷑ obnoxui. sed tantũ in regnũ dm̃i transfe¬
runtur. Etiam sic enĩ sine ullis bonis meritis dat᷑ eis in reg¬
nũ quib. dat᷑. et sine ullis malis meritis ñdat eis quib ñ
datur: qđ ad uersus eosdẽ pelagianos dicere solemus. qđo

Expanded text:
lorietur, qui hominibus dat quibus vult quoniam misericors est; quod et si non det, justus est: et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam, et per hoc veram, suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando, quid omnes merentur ostendit, bonus in beneficio certorum, justus in supplicio certorum; et bonus in omnibus, quoniam bonum est cum debitum rednditur autem sine meritis Dei gratia, id est vera gratia, etiamsi parvuli baptizati, sicut Pelagiani sentiunt, non eruuntur de potestate tenebrarum, quia nulli peccato, sicut putant Pelagiani, tenentur obnoxii, sed tantum in regnum Domini transferuntur: etiam sic enim sine ullis bonis meritis datur eis regnum quibus datur, et sine ullis malis meritis non datur eis quibus non datur. Quod adversus eosdem Pelagianos dicere solemus, quando
Abbreviated transcription (Latin):
nebrarũ. et transferat in regnũ filii caritatis suȩ: In eo gͦ quod
aliis eã dat. aliis ñdat. cur nolunt cantare dño miscdiam et
uidiciũ. Cur aut̃ illis potius quã illis det᷑. quis cognouit sen¬
sũ dñi: Quis inserutabilia scrutari ualeat :  Quis in uestigabi

Expanded text:
nebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae ? In eo ergo quod nebrarum, et transferat in regnum Filii charitatis suae ? In eo ergo quod aliis eam dat, aliis non dat, cur nolunt cantare Domino misericordiam et judicium ? Cur autem illis potius quam illis detur, Quis cognovit sensum Domini ? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
aduos operi inserere longũ putaui et ñ necessariũ. qđ
ee uos ex istimo ee uidicaturos cũ om̃a legeritis. Quãuis
gͦ in libro t̃rio delibero arbitrio ita de paruulis disputa¬
uerĩ ut etiã si uerũ eet qđ dicunt pelagiam ignoran¬
tiã et difficultatẽ sine quib nullus hominũ nascit᷑ pri¬
mordia ñ supplicia ẽe naturȩ. uincerent tam̃ manichei
qui uolunt duas boni scilicet & mali coȩt̾nas e̾e naturas.
Iũquiad ideo fides indubiũ uocanda uł differenda ẽ. quã
c̃tra ipsos pelagianos catholica defendit eccła quȩ asse¬
rit ee origmałe percatũ. Cuiꝰ reatꝰ generatione c̃tractus
regeneratione soluendus ẽ. Qodsi et isti nobiscũ fatent᷑
ut simul in hac causa pelagiano destruamꝰ errorẽ. cur
putant ẽe dubitandũ qđ etiã paruulos ds̃ quib dat
suã grãm ꝑbaptismatis sacram̃tũ eruat de potestate te¬

Expanded text:
ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod ad vos operi inserere longum putavi, et non necessarium: quod et vos existimo esse judicaturos, cum omnia legeritis. Quamvis ergo in libro tertio de Libero Arbitrio ita de parvulis disputaverim, ut etiamsi verum esset quod dicunt Pelagiani, ignorantiam et difficultatem, sine quibus nullus hominum nascitur, primordia, non supplicia esse naturae; vincerentur tamen Manichaei, qui volunt duas, boni scilicet et mali, coaeternas esse naturas: numquid ideo fides in dubium vocanda vel deserenda est, quam contra ipsos Pelagianos catholica defendit Ecclesia, quae asserit originale esse peccatum, cujus reatus generatione contractus, regeneratione solvendus est? Quod si et isti fatentur nobiscum, ut simul in hac causa Pelagianorum destruamus errorem; cur putant esse dubitandum, quod etiam parvulos Deus, quibus dat suam gratiam per Baptismatis sacramentum, eruat de potestate te
Abbreviated transcription (Latin):
et difficultas quã patit᷑ om̃is homo ab exordio natiuitatis
am pelagiani nolunt ea uista dãpnatione descende negan¬
es origmale peccatũ. quãuis ignorantia & difficultas etia¬
sieent hominis pͥmordia naturalia. nec sic culpandus sed
laudandus ds̃ eẽt. sicuti meodẽ libro t̾cio disputauimus.
uȩ disputatio ẽtra manicheos habenda ẽ. qͥñ accipiunt scrip¬
turas sc̃as ueteris instrum̃ti in quib peccatũ originale nar¬
ratur. et quiequid in de litteris apłicis legit᷑ detestabili
inpudentia inmissũ fuisse ẽtendunt acorruptorib scrip¬
urarũ.tãquã ñ fuerit ab apłis dictũ. Contrapelagiano
aut hoc defendendu ẽ. quod utraq scriptura cõm̃d̾at quã
se acciꝑe ꝓfitent᷑. Hȩc dixi in primo retractationeũ. cũ
retractarẽ libros de libero arbitrio. Nec sola sane ibi
ame dicta sunt dehis libris. uerũ et alia multa que huie

Expanded text:
et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis et difficultas, quam patitur omnis homo ab exordio nativitatis am Pelagiani nolunt ex justa damnatione descendere, negantes originale peccatum: quamvis ignorantia et difficultas, etiamsi essent hominis primordia naturalia; nec sic culpandus, sed laudandus esset Deus, sicut in eodem tertio libro disputavimus . Quae disputatio contra Manichaeos habenda est, qui non accipiunt Scripturas sanctas Veteris Instrumenti, in quibus originale peccatum narratur; et quidquid inde in Litteris apostolicis legitur, detestabili impudentia immissum fuisse contendunt a corruptoribus Scripturarum, tanquam autem hoc defendendum est, quod utraque Scriptura commendat, quam se accipere profitentur » . Haec dixi in primo libro Retractationum, cum retractarem libros de Libero Arbitrio. Nec sola sane ista ibi a me dicta sunt de his libris; verum et alia multa, quae huic
Abbreviated transcription (Latin):
ut meidentes ñ nullȩ questiones quas uł enodare ñ p¬
terã uł longã sermocinationẽ inp̃senti requirebant᷑.
ita differenter eacutraq parte uł ex omib earũdem
questionũ partib in quib ñ apparebat quid potius ẽ¬
grueret ueritati. ad hoc tam̃ ratiocinacio nr̃a c̃clude¬
tur. ut qđ libet eꝙ uerũ eẽt laudandus crederet᷑ uł
etiã ostenderet ds̃. Propt̃ eos quippe disputatio illa suscepta
ẽ. qui negint ex libero uoluntatis arbitrio mali originẽ duc
& dm̃si ita ẽ creatorẽ om̃iũ naturarũ culpandũ e̾e ẽtendt̃.
eo mͦ uolentes scdm suȩ impietatis errorẽ. manichei enĩsunt.
inmutabilẽ quandã et dõ coet̃nã introducere naturã mali.
seria peccantib iustissimȩ inflicta liberat dĩ grã. quia spon¬
te homo. idẽ libero arbitrio cadere potuit. n etiã resurge¬
re. Ad quã miseriã iuste dãpnationis ꝑtinet ignorantia

Expanded text:
ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non put incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum uerum esset, laudandus crederetur etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem quandam et deo coaeternam introducere naturam mali. seria peccantibus justissime inflicta, liberet Dei gratia, quia sponte homo, id est libero arbitrio, cadere potuit, non etiam surgere: ad quam miseriam justae damnationis pertinet ignorantia
Abbreviated transcription (Latin):
ris instrum̃ti scripturas innulla auctoritate ñ habent.
uerũ etiã eas quȩ ad nouũ ꝑtinent testam̃tũ sic accipiunt
ut suo quodã priuilegio immo sacrilegio qđ uolunt su¬
mant. qđ nolunt reiciant. Contra quos agebã in librisde
libero arbitrio. unde isti nobis p̃scribendũ putant. Id eo
questiones operosissimas incidentes enucleate soluere
nolui. ne nimiũ longũ e̾et. ubi me ad uersus tã ꝑuersos
testimoniꝙ. diuinoꝵ ñ aduiuabat auctoritas. Et poterã
sicut feci qđ libet hoꝵ uerũ eẽt quȩ ñ definite in tͣpone¬
bã. certa tam̃ ratione c̃cludẽ in omĩb dm̃ e̾e laudandũ.
sine᷑ ulla necessitate credidi duas sicut illi uolunt cͦoȩt̃¬
nas boni et mali ꝑmixxtas e̾e substantias. Deniq in pͥmo
retractationũ libro qđ opꝰ meũ ñ dũ legistis. cũ ad eosdẽ
libros retractandos uenissẽ. hoc ẽ delibero arbitrio. ita
locutus sũ. In his in quã libris. ita multa disserta sunt.

Expanded text:
i scripturas in ulla auctoritate non habent; verum etiam eas quae ad Novum pertinent Testamentum sic accipiunt, ut suo quodam privilegio, imo sacrilegio, quod volunt sumant, quod nolunt rejiciant: contra quos agebam in libris de Libero Arbitrio, unde isti nobis praescribendum putant. Ideo quaestiones operosissimas incidentes enucleate solvere nolui, ne nimium longum opus esset, ubi me adversus tam perversos testimoniorum divinorum non adjuvabat auctoritas. Et poteram, sicut feci, quodlibet horum verum esset, quae non definite interponebam, certa tamen ratione concludere, in omnibus Deum esse laudandum, sine ulla necessitate credendi duas, sicut illi volunt, coaeternas boni et mali permixtas esse substantias. 27. Denique in primo Retractationum libro, quod opus meum nondum legistis, cum ad eosdem libros retractandos venissem, hoc est, de Libero Arbitrio, ita locutus sum: « In his, » inquam, « libris ita multa disserta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o. daturꝰ eis gr̃am gratis. hoc ẽ nullis eos uł fidei uel
oꝑum meritis p̃cedentib et maiorib etiã his quos p̃uidet
si apud eos facta eent suis miraculis credituros. quib non
uult subuenire ñ subuenit. dequib in sua p̃destinatione
occulte quidẽ sed iuste aliud iudicauit. Non enĩ ẽ iniqͥtas
apud dm̃. sed inscrutabilia sunt uidicia eiꝰ. et in uesti¬

Expanded text:
am gratis, hoc est, nullis eorum vel fidei vel operum meritis praecedentibus: et majoribus etiam his quos praevidit, si apud eos facta essent, suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire, non subvenit; de quibus in sua praedestinatione occulte quidem, sed juste aliud judicavit. Non enim est iniquitas apud Deum; sed inscrutabilia sunt judicia ejus, et investi
Abbreviated transcription (Latin):
ausa tã diuersũ iudiciũ. c Recolamus gͥ illos opera¬
rios qͥ in iunea toto die laborauerunt. & eos qͥ hora
una. Nẽpe causa diuersae̾ impensi laboris. & tamen
idẽ iudiciũ in redibitione mercedis. Nunqͥd & hic
audierunt murmurantes a patre familias nͥ hoc uo¬
lo. Ita qͥppe enis erga alios fu̾it largitas. ut erga ali¬
os nulla eet inqͥtas. Et isti qͥdẽ iutriq in bonis st̃.
uerũtamꝰ qͣntũ ad iusticiã expectat & gr̃am. potef
& de reo qui liberatur recte dici reo qͦui dãpnatur.
Tolle qͦd tuũ est & uade. huic autẽ uolo qd̾ ñ deb&ur
donare. An ñ licet mͥ facere qͦd uolo.  An oculus tin
nequã est qͥa ego bonus sũ.E hic ille si dicat cur
non & mͥ. merito audi&. O homo tu qͥs es qͥ responde¬
as dõ. quẽ certe in uno ur̃m benignissimũ largitorẽ.
in te uͦ exactorẽ iustissimũ. in nullo tam̃ cerms inui¬
stũ. Cũ enĩ iustus eẽt &iam si utrũq puniret. qͥ libe¬

Expanded text:
ausa idem judicium? Recolamus igitur illos operarios in vinea qui toto die laboraverunt, et eos qui hora una: nempe causa diversa est impensi laboris, et tamen idem judicium in redditione mercedis. Numquid et hic audierunt murmurantes a patrefamilias, nisi, Hoc volo? Ita quippe ejus erga alios fuit largitas, ut erga alios nulla esset iniquitas. Et isti quidem utrique in bonis sunt: verumtamen quantum ad justitiam spectat et gratiam, potest et de reo qui liberatur, recte dici reo qui damnatur, Tolle quod tuum est, et vade; huic autem volo quod non debetur donare. An non licet milii facere quod volo? An oculus tuus nequam est, quia ego bonus sum ? Hic ille si dicat, Cur non et mihi? merito audiet, O homo, tu quis es, qui respondeas Deo ? Quem certe in uno vestrum benignissimum largitorem, in te vero exactorem justissimum, in nullo tamen cernis injustum. Cu
Abbreviated transcription (Latin):
meniã isoua enĩ questio adhoc nos cõpulit. qr cũ ipͥo¬
rib opusculis nr̃is satis idoneis testimoniis egissen io
nũ dĩ ẽt etiã fidẽ. inuentũ ẽ qđ c̃tra diceretur ad hoc¬
ualere illa testimonia. ut ostendant donũ dĩ e̾t incre.¬
m̃tũ fidei. Initiũ uͦ fidei. qͦ in xp̃m pͥmitꝰ credit᷑ ab homi¬
ne ipso e̾e. nec eẽ donũ dĩ Sed hoc exigere dm̃ ut cũ id
p̃cesserit cętera tãquã hoc merito c̃seqͣntur quȩ dĩ dona
sunt ner ullũ eoꝵ dari gratis. cũ in eis dĩ gr̃a quȩ ñ nͥgi
tuita ẽ p̃dicet᷑ qd idetis quã sit absur dũ. ꝓpt̃qiđ institi
mꝰ qͣntũ potuimꝰ. ut etiã ipsũ initiũ fidei donũ dĩ e̾e os¬
tencdẽmꝰ. Qd̾ et si duitius fecimꝰ quã forsitan uellent hu
ꝓpt̃ qͦs fecimꝰ hinc ab eis rep̃hendi parati sumꝰ. dũ tam̃ & si
multo dutiuꝰ qͣm uellent. Et si cũ fastidio ac tedio intelle¬

Expanded text:
veniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioveniam; nova enim quaestio ad hoc nos compulit. Quia cum in prioribus opusculis nostris satis idoneis testimoniis egissemus, donum Dei esse etiam fidem: inventum est quod contradiceretur, ad hocvalere illa testimonia, ut ostendant Dei donum esse incrementum fidei; initium vero fidei quo in Christum primitus creditur, ab homine ipso esse, nec esse donum Dei, sed hoc exigere Deum, ut cum id praecesserit, caetera tanquam hoc merito consequantur quae Dei dona sunt; nec ullum eorum dari gratis, cum in eis Dei gratia, quae non nisi gratuita est, praedicetur. Quod videtis quam sit absfidei donum Dei esse ostenderemus. Quod etsi diutius fecimus, quam forsitan vellent hi propter quos fecimus; hinc ab eis reprehendi parati sumus: dum tamen etsi multo diutius quam vellent, etsi cum fastidio ac taedio intelli
Abbreviated transcription (Latin):
ase. Inclinet corda nr̃a ad se ut eamꝰ in om̃ĩb uiis eiꝰ.
ł dabo eis cor cognoscendi me et aures audientes. uł
dabo eis coraliud. & spm̃ nouũ dabo eis. Audiant etiã
illud. Sp̃m incũ dabo in uobis. et faciã ut in iustifica¬
tionib meis ambuletis & uidicia mea obseruetis et fa¬
ciatis. Audiant. Adño corrigunt᷑ gressus uiri. mor¬
tales aũt qmͦ intellegȩt uias suas. Audiant. Om̃is iiat
iudet sibimet ipsi uistꝰ. dirigit aũt corda dñs. Audi¬
ant. siredidert̃. qͦtqͦt erant ordinati inuitã et̃nã
iudiant hec et alia quȩcũq ñdiai. quib ostendit
dð ad regnũ etiã cęloꝵ & ad uitã ȩt̃nã parare et com̃tẽ
hominũ uoluntates. Cogitate aũt quale sit ut credamꝰ ad
ẽstituenda regna t̃rena hominũ uoluntates oꝑari dm̃.
quasi obtunsis quib et qđ nimiũ n. est satis seadent

Expanded text:
a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; a se; inclinet corda nostra ad se, ut eamus in omnibus viis ejus ; vel. Dabo eis cor cognoscendi me, et aures audientes ; vel, Dabo eis cor aliud, et spiritum novum dabo eis . Audiant etiam illud, Spiritum meum dabo in vobis, et faciam ut in justificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis : audiant, A Domino diriguntur gressus viri; mortalis autem quomodo intelligit vias suas ? audiant, Omnis vir videtur sibimetipsi justus; dirigit autem corda Dominus : audiant, Crediderunt quotquot erant ordinati in vitam aeternam . Audiant haec, et alia quaecumque non dixi, quibus ostenditur Deus ad regnum etiam coelorum et ad vitam aeternam parare et convertere hominum voluntates. Cogitate autem quale sit, ut credamus ad constituenda regna terrena hominum voluntates operari Deuquasi obtusis, quibus et quod nimium est non est satis. Sed dent
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uelint eo scilicet inclinante qͥ in nob̾ mirabili mͦ et ĩ¬
effabili oꝑat᷑ et uelle. ad causã deqͦ disserimꝰ ñ ꝑtinere di¬
xert̃. Quid ẽ aliud nihil dicere. et tam̃ c̃tra dicere : Ni¬
si forie cur eis hoc uisũ sit. rationẽ uob̃ aliquã reddirle¬
runt. quã uos in litteris urĩs tacere maluistis. Sed quȩ
illa e̾t possit ignoro. An forte qr ostendimꝰ hoc dñi egis¬
se incordib hominũ. & ad hoc ꝑ duxisse quoꝵ ei placuit
uoluntates ut rex c̃stitueret᷑ saul siue dauid.Ideo hȩc
exẽpla causȩ huic c̃uenire ñputant. qm̃ ñ hoc ẽ tẽpora¬
ꝑhoc ẽxistimant ad regna t̃rena facienda dm̃ in clina¬
re. ad regnũ uͦ cę̧leste obimnendũ dm̃ ñ inelinare quoꝵ
uoluerit uoluntates. Sed puto ꝓpt̃ regnũ cęloꝵ ñ ꝓpt̃
fuit cũ patrib nr̃is. Nonderelinqͣt nos. nec aũtat nos

Expanded text:
hoc velint , eo scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo et inhoc velint , eo scilicet inclinante qui in nobis mirabili modo et ineffabili operatur et velle, ad causam de qua disserimus, non pertinere dixerunt . Quid est aliud, nihil dicere, et tamen contradicere? nisi forte cur eis hoc visum sit, rationem vobis aliquam reddiderunt, quam vos in litteris vestris tacere maluistis. Sed quae illa esse possit ignoro. An forte quia ostendimus hoc Deum egisse in cordibus hominum, et ad hoc perduxisse quorum ei placuit voluntates, ut rex constitueretur Saül sive David; ideo haec exempla causae huic convenire non putant, quoniam non hoc est temporaDeo; ac per hoc existimant ad regna terrena facienda Deum inclinare, ad regnum vero coeleste obtinendum Deum non inclinare quorum voluerit voluntates? Sed puto propter regnum coelorum, non erat cum patribus nostris: non derelinquat nos, nec avertat nos
Abbreviated transcription (Latin):
unde gr̃ãs agit. qr xp̃i bonꝰ odor st̃ apłi dõ. et in his qͥsalui
fuint gr̃ã eiꝰ. et in his qͥ pereunt uidicio eiꝰ. Sed ut minꝰsue¬
censeatur hȩc parũ intellegentib ipse ãmonet cũ adunẽ
et dic̃. Et adhȩc qͥs idoneus: Uerũ redeamꝰ ad ostii aꝑtionẽ
quã in itiũ fidei audientiũ significat apłs. Quid ẽ enĩ oran¬
tes simul et ꝓnobis ut ds̃ aꝑiat nobostiũ ũbi n aꝑtissima de¬
nonstratio etiã ipsũ initiũ fidei ẽe donũ dĩ : Non enĩ oran¬
do peteret᷑ ab eo. ñ ab ipso tribui crederet. hoc donũ cȩles¬
quȩ apaulo dicebantur. Sic enĩ uocabat᷑ ut credet. Agit
quippe d̾s qđ uult in cordib hominũ. uł adiuuando uł
iudicando. ut etiã ꝑ eos ĩpleat᷑ qđ manꝰ eiꝰ et c̃siliũ p̃desti¬
naũ fieri. frustra itaq etiã illad qđ regnoꝵ et paralipo¬
menon seriptina teste ꝓbauimꝰ cũ ds̃ uult fieri qđ ñ nͥ uo¬
lentib hominib oportet fieri. in dinari eoꝵ corda ut

Expanded text:
stoli deo et in his qui salui fiunt gratia eius et in his qui pereunt iudicio eius. sed ut minus suscenseatur haec parum intellegentibus, ipse admonet, cum adiungit et dicit: et ad haec quis idoneus? uerum redeamus ad ostii apertionem, qua initium fidei audientium significauit apostolus. quid est enim: orantes simul et pro nobis, ut deus aperiat nobis ostium uerbi, nisiapertissima demonstratio, etiam ipsum initium fidei esse donum Dei? Non enim orando peteretur ab eo, nisi ab ipso tribui crederetur. Hoc donum coelesquae a Paulo dicebantur. Sic enim vocabatur ut crederet. Agit quippe Deus quod vult in cordibus hominum, vel adjuvando, vel judicando, ut etiam per eos impleatur, quod manus ejus, et consilium praedestinavit fieri. Frustra itaque etiam illud, quod Regnorum et Paralipomenon scriptura teste probavimus, cum Deus vult fieri, quod nlentibus hominibus oportet fieri, inclinari eorum corda ut
Abbreviated transcription (Latin):
&iã & sortẽ consecuti sumus. predestinati scd̾m ꝓpo¬
sitũ qͥ uniuersa oꝑatur. Contra istã ueritatis tam
clarã tubã quis homo sobriȩ ingilantis q. fidei uo¬
ces ullas admittat humanas.Sed cur inqͥd gr̃aͣ¬
dĩ ñ scd̃m merita hominũ datur. Respondeo. qͥa
datur grͣa. &. iusto eius in alnis tudicio demonstrat᷑.
qͥd eis qͦuibus dat᷑ conferat grã. Non itaq simus in¬
grati qͣd scom placitũ uoluꝰ ntatis sue mͥ laude᷑ głȩ
grẽ suȩ tã multos liberat misericors ds de tã debi¬
t᷑a ꝑditione. ut si inde neminẽ liberaret.non eẽt in¬
iustus. Ex uno qͥppe om̃s i condepnationẽ non iustã
iudicati stͣ ire sed iustã. qui gͦ liberatur grãm diligat.
qͥ ñ liberatur debitũ agnoscat. Siin reͦmitendo debi¬
to uonitas. in exigendo eqͥtas intellegitur: nusquã
eẽ apud dm̃ miquitas inuenitur. Sedꝰ cur inqͥt non

Expanded text:
iam et sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum qui universa operatur . Contra istam veritatis tam claram tubam, quis homo sobriae vigilantisque fidei voces ullas admittat humanas? CAPUT i non secundum merita hominum datur? » Respondeo, Quoniam datur gratia; et justo ejus in aliis judicio demonstratur, quid in eis quibus datur conferat gratia. Non itaque simus ingrati, quod secundum placitum voluntatis suae, in laudem gloriae gratiae suae tam multos liberat misericors Deus de tam debita perditione, ut si inde neminem liberaret, non esset injustus. Ex uno quippe omnes in condemnationem non injustam judicati sunt ire, sed justam. Qui ergo liberatur, gratiam diligat, qui non liberatur, debitum agnoscat. Si in remittendo debito bonitas, in exigendo aequitas intelligitur, nusquam esse apud Deum iniquitas invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
ca nuncupat᷑ qͣ eã dñs docuit. qͥndo orat᷑ ascĩs nihil poene ali¬
ud quã ꝑseuerantia posci intellegat᷑ : legite aliqͥnto intenti¬
us eiꝰ expositionẽ inbeati cipͥani martyris libro quẽ de ha
re condidit cuiꝰ titulus de dm̃ica oratione. & uidete ante
qͣt annos ẽtra ea quȩ futura erant pelagianoꝵ uenena qͥle
sit anthidotũ p̃paratũ. Nã tria sunt ut scitis quȩ maxime
ad ũsus eos catholica defendit eccła. Quoꝵ ẽ unũ grãm
dĩ ñ scdm merita nr̃a dari.qm̃ dĩ dona sunt. & dĩ gr̃a ẽ¬

Expanded text:
ca nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene alica nuncupatur, quia eam Dominus docuit, quando oratur a sanctis, nihil pene aliud quam perseverantia posci intelligatur? 4. Legite aliquanto intentius ejus expositionem in beati Cypriani martyris libro, quem de hac re condidit, cujus est titulus, De Dominica Oratione: et videte ante quot annos, contra ea quae futura erant Pelagianorum venena, quale sit antidotum praeparatum. Nam tria sunt, ut scitis, quae maxime adversus eos catholica defendit Ecclesia: quorum est unum, gratiam Dei non secundum merita nostra dari; quoniam Dei dona sunt, et Dei gra
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ ꝓ misit ds̃ diẽs. Limorẽ meũ dabo in cor coꝵ. ut
erit timor m̃s quẽ dabo incor eoꝵ ut mͥ ꝑ seuerant᷑
adhereant : Cur aut̃ ꝑ seuerantia ista poscit᷑ adõ si ñ
dat᷑ adõ An & ista in risoria peticio ẽ.cũ id abco pe¬
ut᷑ qđ scitur. ñ ipsũ dare. sed ipso donante ẽe in homi¬
nis potestate. sic̃ in risoria ẽ etiã illa actio gr̃aꝵ si ex hoc gr̃e
aguntur dõ qđ ñ donaũ ipse nec fec̃ : Sed quod ibi dixi. hoc et
tantũ. uerũ etiã cogitationũ testis ẽ ds̃. Si aliꝗd atanto diui¬
te ueracit̃ et fidelĩt poscis. ab illo aqͦ poscis te accipere crede
qđ poscis. Noli enĩ eũ labiis honorare. et suꝑ eũ corde te extolle¬
re. credens ate ipso ł e̾e qđ ab illo te fingis orare. An ab illo ꝑse¬
uerancia ifta forte ñ poscit᷑: Iam hoc qͥ dic̃. ñ meis disputationi¬

Expanded text:
enim promisit Deus, dicens: Timorem meum dabo in cor eorum, ut enim promisit Deus, dicens: Timorem meum dabo in cor eorum, ut erit timor meus, quem dabo in cor eorum, ut mihi perseveranter adhaereant? 3. Cur autem perseverantia ista poscitur a Deo, si non datur a Deo? An et ista irrisoria petitio est, cum id ab eo petitur quod scitur non ipsum dare, sed ipso non dante esse in hominis potestate; sicut irrisoria est etiam illa actio gratiarum, si ex hoc gratiae aguntur Deo, quod non donavit ipse, nec fecit? Sed quod ibi dixi , hoc et tantum, verum etiam cogitationum testis est Deus: si aliquid a tanto divite veraciter ac fideliter poscis; ab illo, a quo poscis, te accipere crede quod poscis. Noli eum labiis honorare, et super eum corde te extollere, credens a te ipso tibi esse, quod ab illo te fingis orare. An ab illo perseverantia ista forte non poscitur? Jam hoc qui dicit, non meis disputationi
Abbreviated transcription (Latin):
natũ. sic̃ & superius iã diximꝰ. Qđ̾ enĩ ẽ initiũ ueruis
inuenta ẽ ẽtradictio. ut donũ dĩ p̃mitiũ sed au̾giñtum
fidei diceret᷑. cui opinioni donante dño satis suꝑꝰq re
dĩ hoc e̾t demonstrans. melius ẽ in ꝗdbenefacientes si ue¬
lit uoluntas dĩ pati. ꝙ male facientes. Cũ diẽ si uelit uo¬
luntas dĩ. ostendit ostendit hoc diuinitꝰ donari. nec
unt ad regnũ dĩ siꝑseueraue̾rint in xp̃o usq infinẽ.
sed qͥs dicat istis ñdonari hane ꝑseuerantiã. qͥ egritudi¬
ne corꝑis uł qͦcũq casu moriunt᷑ in xp̃o. cũ longe dif¬
ficilior donet᷑ illis qb. suscipit᷑ et mors ipsa ꝓ xp̃o  Mul¬
to qͥppe difficilius ꝑ seueratur ubi hoc agit qͥ ꝑseqͥt᷑ ne
ꝑscueret. & ꝓpterea usq ad mortẽ sustinet᷑ ut ꝑseueret᷑
llã ꝓmde difficilius ꝑseuerantiã. istã facilius ẽ habere.
sed cui nihil difficile ẽ. facile ẽ utrãq donare. hanc

Expanded text:
natum, sicut et superius jam diximus. Quod enim est initium verius inventa est contradictio, ut donum Dei non initium, sed augmentum fidei diceretur: cui opinioni donante Domino satis superqueDei hoc esse demonstrans: Melius est, inquit, bene facientes, si velit voluntas Dei, pati, quam male facientes . Cum dicit, si velit voluntas Dei: ostendit hoc divinitus donari, nec unt ad regnum Dei, si perseveraverint in Christo usque in finem. Sed quis dicat, istis non donari hanc perseverantiam, qui aegritudine corporis vel quocumque casu moriuntur in Christo; cum longe difficilior donetur illis, a quibus suscipitur et mors ipsa pro Christo? Multo quippe difficilius perseveratur, ubi hoc agit qui persequitur nepterea usque ad mortem sustinetur ut perseveretur. Illam proinde difficilius perseverantiam, istam facilius est habere: sed cui nihil difficile est, facile est utramque donare. Hanc
Abbreviated transcription (Latin):
simꝰ in xp̃o ꝑmanentes cũ dõ. ñ sic̃ in adã discedentes
adeo. In xp̃õ em̃ sortẽ ẽ secuti sumꝰ. p̃destinati scđm ꝓpositũ
um dabo. in cor eoꝵ. ut non recedant ame. Propter
qd̾ & posci a se uoluit ne inferamur intẽptationẽ. qͥa
& si ñ inferimur. nulla ab eo ratione discedimus. ⁊no
poterat nobis & ñ orantib dari. sed oratione nr̃a nos
ammoneri uoluit a qͦ accipiamus hȩc beneficia. A qͦ
enĩ. nͥ ab illo accipimꝰ a qͦ iussũ est ut apetamus s Arsus
in hac re non operosas disputationes expectet eccła.
sed attendat cotidianas orationes suas. Orat ut incre¬
duli credant. Os gͦ conuertit ad fidẽ. Orat ut creden¬
tes perseuerent. Ds̃ gͦ donat ꝑseuerantiã usq in si¬
nem. hec ds facturũ se eẽ prȩseunt. Ipsa ẽ predesti

Expanded text:
 discedentes Deo. In Christo enim sortem consecuti sumus, praedestinati secundum propositum um dabo in cor eorum, ut a me non recedant . 15. Propter quod et posci a se voluit, ne inferamur in tentationem: quia et si non inferimur, nulla ab eo ratione discedimus. Quod poterat nobis et non orantibus dari: sed oratione nostra nos voluit admoneri, a quo accipiamus haec beneficia. A quo enim, nisi ab illo accipimus, a quo jussum est ut petamus? Prorsus in hac re non operosas disputationes exspectet Ecclesia: sed attendat quotidianas orationes suas. Orat, ut increduli credant: Deus ergo convertit ad fidem. Orat, ut credentes perseverent: Deus ergo donat perseverantiam usque in finem. Haec Deus facturum se esse praescivit: Ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
iustificauit. ipsos et glorificaũ. illoutiq fine. qͥ ñ habet finẽ.
llegit tͦ ds̃ fideles. sed ut sint ñ quia iã erant. Apłs iacob d¬
s onne ds̃ elegit pauperes in hoc mundo. diuites infide et
heredes regni. qđ repromisit ds̃ diligentib. se: Lligendo gͦ
fac̃ diuites infide sicut heredes regni. Recte quippe in eis
hoc eligere dicit᷑. qđ ut meis faciat eos elegit. Rogo quis
audiat᷑ dñm dicentẽ ñ uos me elegistis sed ego uos elegi.
& audeat dicere crede homines ut eligant᷑. cũ potius
eligant᷑ ut credant : Ne contra sententiã ueritatis pͥores

Expanded text:
justificavit, ipsos et glorificavit ; illo utique fine qui non habet finem. justificavit, ipsos et glorificavit ; illo utique fine qui non habet finem. Elegit ergo Deus fideles, sed ut sint, non quia jam erant. Apostondo, divites in fide, et haeredes regni, quod repromisit Deus diligentibus se ? Eligendo ergo facit divites in fide, sicut haeredes regni. Recte quippe in eis hoc eligere dicitur, quod ut in eis faciat, eos eligit. Rogo, quis audiat Dominum dicentem, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi; et audeat dicere, credere homines ut eligantur, cum potius eligantur ut credant, ne contra sententiam veritatis priores
Abbreviated transcription (Latin):
oc omĩno qui dic̃. Non uos me elegistis. sed ego uosele¬
gi. Et ipsi quidẽ ꝓculdubio elegerant eũ. qđo credide¬
runt in eũ. Unde ñ obaliuid dicit nuos me elegistissed
ego uos elegi. nͥ quia ñ elegerunt eũ ut eligeret eos .s
ut eligerent eũ elegit eos. quia miscda eiꝰ p̾uenit eos
di constitutionẽ. Hȩx ẽ immobilis ueritas p̃destina¬
nos in ipso ante mundi con stitutionem: Quod ꝓͦfer¬
to si propterea dictũ ẽ quia p̾sciuit ds̃ credituros
ñ quia facturꝰ fuerat ipse credentes. contra ista pre¬
sentia loquit᷑ filius dicens. Nonuos me elegistis .s
egouoseleg. cũ hoc potius p̃scierit ds̃ qđ ĩpsũ fue
mundi c̃stitutionẽ. ea p̃destinatione in qͦ deus sua futura fac¬
ta p̾scunt. Qlectisunt aut̃ demundo ea uocatione qͦd̾s id
qđ p̃ destinauit ĩpleuit. Quos enĩ p̾destinaũ. ipsos & uoca
tinauit ipsos et uocaũ. Nec alios. sed qͦsp̃destinaũ uocauit.

Expanded text:
hoc omnino, qui dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elehoc omnino, qui dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi. » Et ipsi quidem procul dubio elegerunt eum, quando crediderunt in eum; unde non ob aliud dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi, » nisi quia non elegerunt ut eligeret eos, sed ut eligerent eum elegit eos, quia misericordia ejus praevdi constitutionem: haec est immobilis veritas praedestinanos in ipso ante mundi constitutionem ? Quod profecto si propterea dictum est, quia praescivit Deus credituros, non quia facturus fuerat ipse credentes; contra istam praescientiam loquitur Filius, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi: cum hoc potiumundi constitutionem ea prędestinatione, in qua Deus sua futura facta pręsciuit; electi autem de mundo ea uocatione, qua Deus id quod prędestinauit, impleuit. Quos enim prędestinauit, hos et uocavocavit, ipsos et justificavit: nec alios, sed quos praedestinavit, vocavit,
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ quisquã dicere. credidi ut sic uocarer. Preuenit eũ
quippe miscda dĩ. quia sic ẽ uocatꝰ uocatꝰ ut crederet
Om̃s enĩ docibiles dĩ qͦmͦ ad filiũ. qm̃ audierunt et didi¬
cerunt apatre ꝑfilium. qui euidentissime dic̃. Omĩs qͥ
audiuit apatre & didicit. uen̾ adme. Istoꝵ aũt nemo
perit. quia om̃ẽ qđ declit ei pat̾ ñ ꝑdit exeo qͥc quã.
uisquis e inde ẽ. omĩno ñ perit. Nec erant in de qͥpe¬
rierunt. propt̃ qđ dictũ ẽ. Ex nobis exierunt. sed ñ
erant exnobis. Namsi fuissent ex nobis. ꝑmansissent
utiq nobiscũ. In tellegamꝰ gͦ uocationẽ qua fuint ȩlec¬
ti. non qͥ eligunt᷑ quia crediderunt. sed qui eligunt᷑
it credant.Hanc enĩ et dñs ipse satis aperit. u̾bi dic̃
Non uos me elegistis. sed ego elegĩuos. Namsi propter ea
electi erant quia crediderant᷑. ipsi eũ prius utiq ele¬
gerant credendo in eũ. ut eligi mererent᷑. Aufert̃ aũt

Expanded text:
eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum eorum quisquam dicere, Credidi ut sic vocarer; praevenit eum quippe misericordia Dei, quia sic est vocatus ut crederet. Omnes enim docibiles Dei veniunt ad Filium: quoniam audierunt et didicerunt a Patre per Filium, qui evidentissime dicit, Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Istorum perit, « quia omne quod dedit ei Pater, non perdit ex eo quidquam. » Quisquis ergo inde est, omnino non perit, nec erant inde qui perierunt, propter quod dictum est: « Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis. Nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . » Intelligamus ergo vocationem qua fiunt electi, non qui eliguntur quia crediderunt, sed qui eliguntur ut credant; hanc enim et Dominus ipse satis aperit ubi dicit: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Nam si propterea electi erant quia crediderant, ipsi eum prius utique elegerant credendo in eum, ut eligi mererentur: aufert autem
Abbreviated transcription (Latin):
uł ceteri excecatisunt. ibi in tellegendi sunt ini¬
mici propt̃ nos. Ubi g audimꝰ et elettio consecuta
ẽ. ibi intellegendi sunt dilecti sunt propt̃ patres.
Quib patrib utiq ista promissa sunt. Abra hȩ quippe
dic̾tȩ sunt ꝓmissiones. et semini eiꝰ. Unde et in ista
oleaster inserit᷑ gentiũ. lã porro electionẽ quãdi
rere. qm̃ reliquiȩ ꝑ ęlectionẽ gr̃ȩ saluȩ factȩ sunt. hȩc
electio conseruta c̃. ceteris excecatis. Scdm hanc ęlẽc¬
tionẽ ifrahelitȩ dilecti ꝓpt̃ patres. Non enĩ uocation
illa uocati sunt. dequa dictũ ẽ. Multi uocati. sed illa
qua uocant᷑ electi. Unde et hic postea quã dixit. scđm
electionẽ aũt̃ dilecti propt̃ pat̾res. continuo subiecit.
unde agimus sine poenitentia enĩsunt dona et uocati
dĩ. idẽ sine mutatione stabilit̾ fixasunt. Ad hanc uo¬
cationẽ qui ꝑtinent. om̃s sunt docibiles dĩ. Nec pot:

Expanded text:
vel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inivel, caeteri excaecati sunt; ibi intelligendi sunt inimici propter nos: ubi vero audimus, Electio autem consecuta est; ibi intelligendi sunt dilecti propter patres: quibus patribus utique ista promissa sunt. Abrahae quippe dictae sunt promissiones et semini ejus . Undeet in ista olea oleaster inseritur Gentium. Jam porro electionem quam direre; quoniam reliquiae per electionem gratiae factae sunt . Haec electio consecuta est, caeteris excaecatis. Secundum hanc electionem Israelitae dilecti propter patres. Non enim vocatione illa vocati sunt, de qua dictum est, Multi vocati ; sed illa qua vocantur electi. Unde et hic poste aquam dixit, Secundum electionem autem dilecti propter patres; continuo subjecit unde agimus, Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei: id est, sine mutatione stabiliter fixa sunt. Ad hanc vocationem qui pertinent, omnes sunt docibiles Dei: nec potest