comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhȩc necesse ẽ ut post conuersionẽ
animus non recurrat. Queri etiam
potest cur discipulis in mari labo¬
rantib post resurrectionẽ suã dñs
in littore stetit: qui ante resurrecti¬
onẽ suam coram discipłis in fluctib
maris ambulauit. Cuius rei ratio
festine cognoscitur. si ipsa quȩ tunc
inerat causa pensetur. Quid etenĩ
mare. nisi presens scłm signat. qͦd
se causarũ tumultibꝰ & un¬
dis uite corruptibilis illidit:
Quid ꝑ soliditatẽ littoris. insi illa ꝑ¬
petuitas quietis ȩternȩ figuratur:
Quia gͥ discipłi adhuc fluctib mor¬
talis uitȩ merant. in mari labora¬
bant. Quia autẽ redemptor nr̃ iã
corruptionẽ carnis excesserat. post
resurrectionẽ suam in littore stabat:
ac si ipsum resurrectionis suȩ myste¬
riũ reb discipłis loqueretur dicens.
Iam uob̾ in mari ñ appareo: quia uo¬
biscum in ꝑturbationis fluctibus
non sum. hinc ẽ quod in alio loco pꝰ

Expanded text:
ad haec necesse est ut post conversionem ad haec necesse est ut post conversionem animus non recurrat. 2. Quaeri etiam potest cur, discipulis in mari laborantibus, post resurrectionem suam Dominus in littore stetit, qui ante resurrectionem suam coram discipulis in fluctibus maris ambulavit . Cujus rei ratio festine cognoscitur, si ipsa quae tunc inerat causa pensetur. Quid enim mare nisi praesens saeculum signat, quod se causarum tumultibus et undis vitae corruptibilis illidit? Quid per soliditatem littoris 1541 nisi illa perpetuitas quietis aeternae figuratur? Quia ergo discipuli adhuc fluctibus mortalis vitae inerant, in mari laborabant. Quia autem Redemptor noster jam corruptionem carnis excesserat, post resurrectionem suam in littore stabat. Ac si ipsum resurrectionis suae mysterium rebus discipulis loqueretur, dicens: Jam vobis in mari non appareo, quia vobiscum in perturbationis fluctibus non sum. Hinc est quod alio in loco post
Abbreviated transcription (Latin):
ectio sci euuangłii
quȩ modo in auri¬
bus uris lecta est fr̃s mei. questio¬
ne anumũ pulsat: sed pulsatione
sua uim discretionis indicat. Quȩ¬
ri & enim potest. cur petrus qui
piscator ante conuersionẽ fuit. pꝰ
conuersionẽ ad piscationem rediit.
Et cum ueritas dicat. nemo mittens
manũ suam in aratrum. & respiciens
retro. aptus ẽ regno di: cur repetiit
quod dereliquit : Sed si uirtus dis¬
cretionis inspicitur. citius uidetur.
quia nimirũ negotiũ quod ante
conuersionem sine peccato extitit:
hoc etiam post conuersionẽ repete¬
re culpa non fuit. Nam piscatorẽ
petrum. matħm uͦ theloneariũ sci-¬
mus. Et post conuersionẽ suam ad
piscationem petrus rediit: metħs
uero ad thelonei negotium ñ rese¬
dit: quia & aliud est uictum ꝑ pis¬
cationẽ querere: aliud thelonei lu¬
cris peccumas augere. Sunt enim
pleraq negotia que sine peccatis ex¬
hiberi. aut uix aut nullatenus pos¬
sunt. Quȩ gͦ ad peccatum implicant.

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quae modo in auribus vestris lecta est, fratres mei, quaestione animum pulsat, sed pulsatione sua vim discretionis indicat. Quaeri etenim potest cur Petrus, qui piscator ante conversionem fuit, post conversionem ad piscationem rediit; et cum Veritas dicat: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et aspiciens retro, aptus est regno Dei , cur repetiit quod dereliquit? Sed si virtus discretionis inspicitur, citius videtur quia nimirum negotium quod ante conversionem sine peccato exstitit, hoc etiam post conversionem repetere culpa non fuit. Nam piscatorem Petrum, Matthaeum vero telonearium scimus; et post conversionem suam ad piscationem Petrus rediit, Matthaeus vero ad telonei negotium non resedit , quia aliud est victum per piscationem quaerere, aliud autem telonei lucris pecunias augere. Sunt enim pleraque negotia, quae sine peccatis exhiberi aut vix aut nullatenus possunt. Quae ergo ad peccatum implicant,
Abbreviated transcription (Latin):
rectionem & ascensionẽ patefieret
hominib celestis ianua regni : et
sic demum mitterentur qui cun¬
ctis ꝑ orbem nationib uerbũ uitę
predicarent. ac sacramenta fidei.
quib saluari atq ad gaudia suꝑ¬
nȩ patriȩ possent attingere minis¬
trarent: cooꝑante ipso mediatore
qui uiuit & regnat cum patre in

Expanded text:
rectionem et ascensionem patefieret hominibus coelestis janua regni; et sic demum mitterentur qui cunctis per orbem nationibus verbum vitae praedicarent, ac sacramenta fidei, quibus salvari atque ad gaudia supernae patriae possent attingere, ministrarent, cooperante ipso Mediatore qui vivit et regnat cum Patre in
Abbreviated transcription (Latin):
factura est: sed saluam fecit. In eo enim qͦd
credidisti: iam salua facta es. Adhuc illo
loquente:uenit quidam ad principem
synagoge dicens ei quia mortua est filia
tua: noli uexare illum. S aluata a proflũ¬
ulo sangumis muliere mox filia pͥncipis
mortua nuntiatur: quia dum ȩccłia auitioꝵ
labe mundata. & obfidei meritum filia est
cognominata continuo synagoga ꝑfidie si¬
muł mindieq lȩco soluta ẽ. Perfidie quidẽ:
quia in xp̃o credere noluit. Inuidie uero
quia xcłiam credidisse doluit. Scriptum ẽ
enim in accib apłorum. Sequenti autem
sabb̾o. pene uiuersa ciuitas contienit audire
uerbum domini. Uidentes autem turbas
iudei repleti sunt zelo: & contradicebant his

Expanded text:
factura est, sed salvam fecit. In eo enim, quod factura est, sed salvam fecit. In eo enim, quod credidisti, jam salva facta es. Adhuc illo loquente, venit quidam ad principem synagogae, dicens ei: quia mortua est filia tua, noli vexare illum. Salvata a profluvio sanguinis muliere, mox filia principis mortua nuntiatur, quia dum Ecclesia a vitiorum labe mundata, et ob fidei meritum filia est cognominata, continuo synagoga perfidiae simul invidiaeque lege soluta est. Perfidiae quidem, quia in Christo credere noluit; invidiae vero, quia Ecclesiam credidisse doluit. Scriptum est enim in actibus Apostolorum: Sequenti autem Sabbato, pene universa civitas convenit audire verbum Domini. Videntes autem turbas Judaei repleti sunt
Abbreviated transcription (Latin):
non uident. & audientes non audiunt:
ita etiam tangentes non tangunt. quia
non fideliter xp̃m tangunt. Unde cuidã
amanti quidem sed nondum plene creden¬
ti dicit. noli me tangere. nondum enim
ascendi ad patrem meum: aꝑte docens
quid sit eum ueraciter tangere. patri scili¬
cet ȩqualem credere. Et dixit ih̾c. Tetigit
me aliquis. Nam ego noui uirtutem
de me exisse. Dicat pelagius si placet: se
suo conamine saluari. Dicamus autem
das quia uana salus hominis: in deo fa¬
ciemis iurtutem. Nam & ipse uirtutem
quȩ proplintur om̃nib iniquitatib nr̃is.
& sanat omnes lurs. ares nr̃os non de
nobis ipsis: sed de se nouit ei. Non g
latet eum qui fimbriam tecigerit. ici est
incarnationis misteria. donec admaiora
capienda ꝑfecte ꝑueniat. amando credidĩt
At ipse dixit illi. Filia. fides tua te saluã
fecit: uade in pace. Ideo filia: quia fides tua
te saluam fẽcit. Nec dixit fides tua te saluã

Expanded text:
non vident, et audientes non audiunt, non vident, et audientes non audiunt, ita etiam tangentes non tangunt, qui non fideliter Christum tangunt. Unde cuidam amanti quidem, sed nondum plene credenti dicit: Noli me tangere, nondum enim ascendi ad Patrem meum ; aperte docens quid sit eum veraciter tangere, Patri scilicet aequalem credere. Et dixit Jesus: Tetigit me aliquis. Nam ego novi virtutem de me exisse, etc. Dicat Pelagius, si placet, se suo conanime salvari. Dicamus autem nos, quia vana salus hominis, in Deo faciemus virtutem. Nam et ipse virtutem, quae propitietur omnibus iniquitatibus nostris, et sanet omnes languores nostros, non ex nobis ipsis, sed de se novit exire. Non ergo latet eum qui fimbriam tetigerit, id est, incarnationis mysteria, donec ad majora capienda perveniat, perfecte amando crediderit. At ipse dixit illi: Filia, fides tua te salvam fecit; vade in pace. Ideo filia, quia fides tua te salvam fecit. Nec dixit, fides tua te salvam
Abbreviated transcription (Latin):
actis temporarie dispensationis sacram̃tis.
eius iam ꝑfidem cepit uestigia subsequi.
Tangit fimbriam uestimenti eius & un¬
dam restringit sanguinis: quia beatus &
uere mundandus. qui uel extremam par¬
tem uerbi fidei manu contigerit. Nam
rarus ualde qui eius uł in pectore recum¬
bere. uel caput mereatur pistica nardo
ꝑ ung ere: cum & ille magnus fuerit.
qui se in dignum dicebat eius cal⁊am̃ta
portare: magna & illa. quȩ ungere pe¬
des eius & capillis suis tergere promeros.
Et ait ihc. Quis est qui me tetigit
Ton ut ipse que nescier lo ceano. soal
ppose dederat in muliere de claretur aiet
peci.: s qui cum̃ eo erant. Precegtor tur¬
berti somprimunt. & affligunt⁊& dicis
quis ie tecigit: Quem turbe comitan¬
tes passim comprimunt: una credula
Inulier dñm tangit: quia qui diuersis
mordinate glomerantium heresib affu¬
gitur. solo catholice eccłiȩ fideliter corde
queritatur. Nam sicut quidam uidentes

Expanded text:
actis temporariae dispensationis sacramentis, actis temporariae dispensationis sacramentis, ejus jam per fidem coepit vestigia subsequi. Tangit autem fimbriam vestimenti, et undam restringit sanguinis, quia beatus et vere mundandus, qui vel extremam verbi partem fidei manu contigerit. Nam rarus valde, qui ejus vel in pectore recumbere, vel caput mereatur pistica nardo perungere, cum et ille magnus fuerit qui se indignum ducebat ejus calceamenta portare; magna et illa quae ungere pedes ejus, et capillis suis tergere promeruit. Et ait Jesus: Quis est qui me tetigit? Non ut ipse quae nesciat doceatur, sed ipse dederat, in muliere declaretur, intPetrus et qui cum illo erant: Praeceptor, turbae te comprimunt et affligunt, et dicis, Quis me tetigit? Quem turbae passim comitantes comprimunt, una credula mulier Dominum tangit. Quia qui diversis inordinate glomerantium haeresibus affligitur, solo catholicae Ecclesiae fideliter corde quaeritatur. Nam sicut quidam videntes
Abbreviated transcription (Latin):
mundos significat: qui uelut hominib
consulendo. se iam pro deo colendos ingerẽ¬
bant. Quib uicissim audiendis gentili¬
tas. qͣntõmagis naturalis industriȩ iuires
expenderat: tantominus potuit ab iniqͥ¬
tatis suȩ sorde curari. Unde bene marcus
de hac muliere scribens ait. Et fuerat
multa ꝑpessa a complurib medicis: & ero¬
gauerat omnia sua. nec quicqͣm profecerat:
se magis deterius habebat. Sed hȩc ubi
popłm iudeorum egrotare uerumq de
cȩlo cognouit ad ẽẽ medicum: cepit & ipsa
languoris sui sꝑare pariter & queritare
remedium. Accessit retro & tetigit fimbri¬
am uestimenti eius: & confestim fiuxuꝰ ste¬
tit sangumis eius. Accedit ad dñm &¬
tangit ȩccłia: quȩ ei ꝑfidei ueritatem ap.¬
propinquat. Accedit autem retro: siue
iuxta id quod ipse ait. siquis mich mi¬
nistrat me sequatur: & alibi ꝓecipitur:
post dñm dm̃ taum aibulabis: siue qͥa
presenter in carne dnm̃ non uidens. per¬

Expanded text:
immundos significat qui velut hominibus immundos significat qui velut hominibus consulendo, se jam pro Deo colendos ingerebant. Quibus vicissim audiendis, gentilitas quanto magis naturalis industriae vires expenderat, tanto minus potuit ab iniquitatis suae sorde curari. Unde bene Marcus de hac muliere scribens, ait: Et fuerat multa perpessa a compluribus medicis, et erogaverat omnia sua, nec quidquam profecerat, sed magis deterius habebat. Sed haec, ubi populum Judaeorum aegrotare, verumque de coelo cognovit adesse medicum, coepit et ipsa languoris sui sperare pariter et quaeritare remedium. Accessit retro, et tetigit fimbriam vestimenti ejus, et confestim stetit fluxus sanguinis ejus. Accedit et Dominum tangit Ecclesia, quae ei per fidei veritatem appropinquat. Accedit autem retro, sive juxta id quod ipse ait: Si quis mihi ministrat, me sequatur ; et alibi praecipitur: Post Dominum Deum tuum ambulabis; sive quia presentem in carne Dominum non videns, per
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ & suꝑ ydolatrie ꝓstitutione. & suꝑ his
que carnis ac sanguinis oblectatione patran¬
tur potest intelligi. Unde pulchre sacra re¬
fer hẏstoria. tempore quo daiuid adhuc
puer goliad gigantem strauit: philistiim
infinib domim idẽ sanguinum fuisse ca¬
stra metatos: quia uidelicet dominus ad
debellandum mundi principem humił
apparens. non modo oꝑib infructuosis.
sed & religioni sptircissime deditos genti-¬
lium populos inuenit. E igo qͣmdiu syna¬
goga uiguit: laborauit eccłia. Defectus il¬
lius huius ẽ uirtus: quia illoꝵ delicto salꝰ¬
facta ẽ gentib. Quȩ in mẽdicos erogaue¬
rat omnem substantiam suam: nec ab
ullo potiit curari. Medicos siue falsos
tbeologos. siue philosophos. legumq docto¬
res secularium. qui multa de uirtutibus
uicuisq subtilissime disserentes. utilia se
uiuendi credendiq instituata mortolib ca¬
re promittebant: seu certe ipsos sp̃c i

Expanded text:
hoc est, et super idololatriae prostitutione, et super his hoc est, et super idololatriae prostitutione, et super his quae carnis ac sanguinis oblectatione patrantur, potest intelligi. Unde pulchre sacra refert historia, tempore quo David adhuc puer Goliath gigantem stravit, Philisthiim in finibus Dommim, id est sanguinum, fuisse castrametatos. Quia videlicet Dominus ad debellandum mundi principem, humilis apparens, non modo operibus infructuosis, sed et religioni spurcissimae deditos gentilium populos invenit. Ergo quandiu Synagoga viguit, laboravit Ecclesia. Defectus illius hujus est virtus, quia illorum delicto salus gentibus. Quae in medicos erogaverat omnem substantiam suam, nec ab ullo potuit curari. Medicos sive falsos theologos, sive philosophos, legumque doctores saecularium, qui multa de virtutibus vitiisque subtilissime disserentes, utilia se videndi credendique instituta mortalibus dare promittebant, seu certe ipsos spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
mortem. Et contigit dum irec:a turba cõ¬
primebatur. Ad puellam ꝑgens sanan¬
dam dominus a turba comprimitur:
quia genti iudeȩ salutaria monita prebens.
quib egram uitiis eius conscientiam erig̾et.
noxia carnalium popłorum est consuetu¬
dine grauatus. Et mulier quedam erat in
fluxu sangumis. ab annis duodecim. Mu¬
lier sanguine fluens. eccłia ẽ exgentib con¬
gregata: que ingenito carnalium delectatio¬
num posluta fiuru. atq acetu iam fuerat
segregata: fidelium. Sed dum uerbum dei
iudeam saluare decerneret: paratam iam
promissamq aliis prreripuit spei certe sa¬
lutem. Notandum quod & archisinagogi
duodennis sit filia. & mulier hec ab annis
duodecim sanguine fiuxerit: hoc ẽ eodem
quo hȩc nata sit tempore. illa ceꝑit infir¬
mari. Una enim pene eademq seculi huius
ȩcate: & sẏnagogai patriarchis nasci. & genti¬
lium natio ꝑ orbem cepit ydolatriȩ samȩ
fedari. Nã & gemine fuxus sanguinis:

Expanded text:
mortem. Et contigit, dum iret, a turba commortem. Et contigit, dum iret, a turba comprimebatur. Ad puellam pergens sanandam Dominus, a turba comprimitur, quia genti Judaeae salutaria monita praebens, quibus aegram vitiis ejus conscientiam erigeret, noxia carnalium populorum est consuetudine gravatus. Et mulier quaedam erat in fluxu sanguinis annis duodecim. Mulier sanguine fluens Ecclesia est ex gentibus congregata, quae ingenito carnalium delectationum polluta fluxu, atque a coetu jam fuerat segregata fidelium. Sed dum Verbum Dei Judaeam salvare decerneret, paratam jam promissamque aliis praeripuit spe certa salutem. Notandumque quod et archisynagogi duodenis sit filia, et mulier haec ab annis duodecim sanguine fluxerit, hoc est eodem quo haec nata sit tempore illa coeperat infirmari. Una enim pene eademque saeculi hujus aetate, et Synagoga in patriarchis nasci, et gentilium natio per orbem coepit idololatriae sanie foedari. Nam et gemine fluxus sanguinis,
Abbreviated transcription (Latin):
tem. longe sibi dignitatis. gła preferendum
eẽ cognouit: illud apłi sedula deuotione pro¬
testans: quia quod infirmum ẽ dei. fortius
est hominib. Rogauit eum introire indo¬
mum eius: quia continuis gaudiorum uotis.
eius uidere desiderabat aduentũ. Anma
dicent: domine quis similis tibi: Et hoc ẽ
ad pedes iħu cãdere: eum suꝑ omnes singłã¬
riter magnum pia fide fateri. Quia filia
unica erat illi fere annorum ditodecim. &
hec moriebatur. Ipsa synagoga quȩ sola
legali institutione composita. quasi unica
moy si nata erat. quasi duodecimo ȩcatis
anno. hoc ẽ tempore pubertatis appro¬
pinqͣnte moriebattr: quia nobiliter apro¬
phis educata. postqͣm adintelligibiles an¬
nos puienerat. postq̃m spiritales fructus¬
deo gignere debebat: subito errorum languo¬
re consternata. sp̃uales uitȩ uias ingredi des¬
perabiliter omisit: & si non a xp̃o succurre¬
retur: horrendam ꝑ omnia corruisset im

Expanded text:
tem longe sibi dignitatis gloria praeferendum tem longe sibi dignitatis gloria praeferendum esse cognovit, illud Apostoli sedula devotione protestans: Quia quod infirmum est Dei, fortius est hominibus . Rogavit eum intrare in domum suam, quia continuis gaudiorum votis ejus videre desiderabat adventum. Anima dicent, Domine, quis similis tibi ? Et hoc est ad pedes Jesu cadere, eum super omnes singulariter magnum pia fide fateri. Quia filia unica erat illi, fere annorum duodecim, et haec moriebatur. Ipsa Synagoga, quae sola legali institutione composita, quasi unica Moysi nata erat, quasi duodecimo aetatis anno, hoc est, tempore pubertatis appropinquante moriebatur; quia nobiliter a prophetis educata, postquam ad intelligibiles annos pervenerat, postquam spiritales Deo fructus gignere debebat, subito errorum languore consternata, spiritalis vitae vias ingredi desperabiliter omisit. Et si non a Christo succurreretur, horrendam per omnia corruisset in
Abbreviated transcription (Latin):
oni q̃uam de abiectione¬
synagoge. fideq ȩccłȩ. atq itertm instauratio¬
ne synagoge sumus interpretati: consequent
archisy nagogi filia moriens subiungitur.
Ouam dum suscitare properat dominus
preoccupat hemorosa mulier preripit
sanitatem: fitq ut post ueniens prior sa¬
lute potiatur. Ethiopia enim preueniet
manus eius deo: & cum intrauerit plenitudo
gentium tunc omnis isrł saluus fiet. Prin¬
ceps itaq synagoge: nullus melius qͣm ip¬
se moyses intelligitur. Unde bene iairus.
idẽ illuminans siue illuminatus uocat᷑:
quia qui accepit uerba uite dare nobis &
per hec cȩteros illuminat: & ipse a sc̃o sp̃u.
quo uitalia monita scribere. uel docere pos¬
sit illuminatur. Et cecidit ad pedes iħu:
rogans eum ut intraret in domum eius. Si
caput xp̃i ds: pedes eius consequenter in¬
carnatio. qua terram nr̃e mortalitatis teti.¬
git accipiendi sunt. Cecidit gͥ archisynago¬
gus ad pedes iħu: quia legis lator cum tota
patrum progeniȩ. xp̃m in carne apparen¬

Expanded text:
oni quam de abjectioneSynagogae fideque Ecclesiae atque iterum instaurationis Synagogae sumus interpretati consequenter archisynagogi filia moriens subjungitur, quam dum suscitare properat Dominus, praeoccupat hemorroissa mulier, prsanitatem, fitque ut praeveniens prior salute potiatur. Aethiopia enim praeveniet manus ejus Deo . Et cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiet. Princeps itaque Synagogae nullus melius quam ipse Moyses intelligitur. Unde bene Jairus, id est, illuminans, sive illuminatus vocatur, quia qui accipit verba vitae dare nobis, et per haec caeteros illuminat, et ipse a Spiritu sancto, quo vitalia monita scribere vel docere possit, illuminatur. Et cecidit ad pedes Jesu, rogans eum ut intraret in domum ejus. Si caput Christi Deus, pedes consequenter incarnatio, qua terram nostrae mortalitatis tetigit, accipiendi sunt. Cecidit igitur archisynagogus ad pedes Jesu, quia legislator cum tota patrum progenie Christum in carne apparen
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c eius: &e surrexit continuo. Marcus
ita dicit. & confestim surrexit puella c
ambulauit: sp̃ualiter insinuans. quia
quisquis amorte animȩ xp̃o sibi manũ
confortante resipiscit. non modo a sordi¬
bus resurgere uitiorum: sed & in bonis
onti nuo debet proficere op̃ib. Et iussit
illi dare manduicare. Ad testimonium
quidem uitȩ resuscitatam manducare pre

Expanded text:
spiritus ejus, et surrexit continuo. Marcus spiritus ejus, et surrexit continuo. Marcus ita dicit: Et confestim surrexit puella, et ambulavit. Et spiritaliter insinuans, quia quisquis a morte animae Christo sibi manum confortante resipiscit, non modo a sordibus exsurgere vitiorum, sed bonis continuo proficere debet operibus. Et jussit illi dari manducare. Ad testimonium quidem vitae resuscitatam manducare pr
Abbreviated transcription (Latin):
mosligit. At ille dixit. Nolite flere: non est
mortua sed dormit. Hominib mortua erat¬
ui eam suscitare nequilierant: sed̃ dormie¬
bat aeo. in euius ditione & anima reeptie
mos ebat. & caro resuscitanda quiescebat. Uii
mos rp̃ianus obtinuit: ut mortui qui resur
allegorie. eum anima quȩ pecauit ipsa
obesormisse dii potest. Et deridebant eumt:
stientes quia mortua ẽ. Quia uerbimm peus¬
ettantis deridere qͣm credere malebant : esus¬
reso forus exaudunt᷑. in digni qui miracim
resurgentis tudẽrent. Ipse autem teners
manum eius: damauit dicens. Euella sunge.
ubi ailigẽs letor inguirat. quare uenyx
eutranglista dictum saluatoris exponens
interposuerit de suo tibi dico: cum i sy¬
nosermone quod posuit non plus sit dic¬
tur q̃m puella surge. Tenens gͦ manura
puelle iħc suscitauit eam: quia nisi prtus
mundate fuerint manus iudeorum. quȩ
sanguine plene sunt. sy nagoga eorum
mortua non consurgit. Et reuersus est

Expanded text:
intelligit. At ille dixit: Nolite flere. Non est intelligit. At ille dixit: Nolite flere. Non est mortua, sed dormit. Hominibus mortua, qui suscitare nequiverant, Deo dormiebat, in cujus ditione et anima recepta vivebat, et caro resuscitanda quiescebat. Unde mos Christianus obtinuit, ut mortui, qui resurallegoriae, cum anima, quae peccaverit, ipsa obdormisse dici potest. Et deridebant eum, scientes, quia mortua esset. Quia verbum resuscitantis deridere quam credere malebant, merito foras excluduntur, indigni qui miraculum resurgentis viderent. Ipse autem tenens manum ejus, clamavit dicens: Puella, surge. Ubi diligens lector inquirat, quare verax Evangelista dictum Salvatoris exponens, interposuerit de suo, tibi dico, cum in Syro sermone quem posuit, non plus sit dictum, quam Puella, surge. Tenens ergo manum puellae Jesus, sanavit eam, quia nisi prius mundatae fuerint manus Judaeorum, quae sanguine plenae sunt, synagoga eorum mortua non consurgit. Et reversus est
Abbreviated transcription (Latin):
puelle cecus doctor legis accipitur: de quo
ddommus ditit. Suꝑ cathedrã moysi: sede¬
runt scribȩ & pharisei. Qui si credere ipse uo¬
luerit: etiam subiecta ei synagoga salua erit.
Et cum ꝑuenisset domum: non ꝑmisit secũ¬
& ioħm. & patrem & matrem puellȩ. Supͣ
p̃ublice uidnȩ filius suscitatur: hic remouen¬
tur plures arbitri. Puto gͦ quod in eo quoq
pietas ibi domim declarẽtur: quia uidua ma¬
ter unici non patiebatur moras: & ideo ne
ampens afficerecur maturitas additur. Est
ttiam forma sapientiȩ inuidue filio. cito
ȩccłiam credituram: i archisynagõgi filia
credituros quidem iudeos. sed explurib
pauciores. fiebant autem omnes: & plangebãt
illam. Nunquid possunt inquit filii spon¬
si lugere.: Qͣmdui cum illis est sponsuse
Uenient autem dies cum auteretur ab eis
sponsus: & tunc ieiunabunt. Igtur syna¬
goga quia sponsi leticiam qua iuitiere poss
amisit: quasi inter plangentes mortua
iacens ne boc quidẽ ipsum quare plangat᷑

Expanded text:
coetus doctorum legis accipitur, de quo Dominus ait: Super cathedram Moysi sederunt scribae et pharisaei . Qui si credere ipse voluerit, etiam subjecta ei synagoga salva erit. Et cum venisset domum, non permiset Joannem, et patrem et matrem puellae. Supra publice viduae filius suscitatur, hic removentur plures arbitri. Puto ergo, quod in eo quoque pietas ibi Domini declaretur, quia vidua mater unici non patiebatur moras, et ideo, ne amplius afficeretur, maturitas additur. Est etiam forma sapientiae, in viduae filio cito Ecclesiam credituram, in archisynagogi filia credituros quidem Judaeos, sed ex pluribus pauciores. Flebant autem omnes, et plangebant illam. Nunquid possunt inquit filii sponsi lugere, quandiu cum illis est sponsus? Venient autem dies, cum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt. Igitur synagoga, quia sponsi laetitiam, qua vivere posset, amisit, quasi inter plangentes mortua jacens, ne hoc quidem ipsum, quare plangatur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeos hodieq dicitur: quia adeo destitutum
sẏnagoge statum uident. ut restaurari pos¬
se non credant. ideoq pro resuscitatione illiꝰ
supplicandũ eẽ ñ estimẽt. s. q̃ impossibilia st̃
apud homines: possibilia st̃ aptid dm̃. Vnde¬

Expanded text:
eos hodieque dicitur quia adeo destitutum Synagogae statum vident, ut restaurari posse non credant; ideoque pro resuscitatione illius supplicandum esse non aestiment. Sed quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt ap
Abbreviated transcription (Latin):
domini. legimus eos ẽẽ piscatos. Unde &¬
datur intelligi. eos ad capturam piscium
ex more remeasse: ut postea fieret quod
matħs & marcus narrant. quando eos
binos uocauit. Tinc enim non subduc¬
tis ad terram nauib tanqͣm cura rede¬
undi: sed ita secuti sunt eum. tanquam
uocantem ac iuben tem ut sequerent᷑¬

Expanded text:
Domini legimus eos esse piscatos. Unde Domini legimus eos esse piscatos. Unde datur intelligi eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis ad terram navibus tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem ut sequerent
Abbreviated transcription (Latin):
ex hoc iam homines eris capiens: ad ipsũ
petrum specialiter ꝑtinet. Ex ponit enim
ei dñs. quid hȩc captura piscium signifi¬
cet: quod uidelicet ipse sicut nunc per
retia pisces. sic aliquando ꝑuerba sit cap¬
turus homines. totusq facti huius ordo.
quid in eccł̃ia cuius ipse typum tenet coti¬
die geratur ostendit. Quod uero subiun¬
gitur. & subductis ad terram nauib. relic-¬
tis omnib secuti sunt eum: pocest signi¬
ficare finem temporis quo ab huius mun
di salo qui. xp̃o inheserint. pęnitus reces¬
suri sunt. Sciendum est autem hanc
eandem non eẽ lectionem. qua matħs
& marcus binos de natuculis piscatores:
primo petrum & andream. de inde filios
zebedei a domino narrant eẽ uocatos.
N on enim eos lucas nunc adño uocatos.
sed tantum petro fuisse predictum quod
homines eẽt capturus insinuat: quod
non ita dictum ẽ quasi iam pisces nunꝙͣ.
ẽẽt capturus. Nam & post resurrectionẽ

Expanded text:
Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Ex hoc jam homines eris capiens. Ad ipsum Petrum specialiter pertinet. Exponit enim ei Dominus quid haec captura piscium significet, quod videlicet ipse sicut nunc per retia pisces, sic aliquando per verba sit capturus homines: totusque facti hujus ordo quid in Ecclesia, cujus ipse typum tenet, quotidie geratur ostendat. Quod vero subjungitur, Et subductis ad terram navibus, relictis omnibus, secuti sunt eum. Potest significare finem temdi salo qui Christo inhaeserint penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos. Non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum quod homines esset capturus, insinuat. Quod non ita dictum est, quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
pellunt. Hon enim hoc uoce linguȩ di¬
cunt bonis ministris dei ut eos a se repel¬
lant. s uoce morum & actũum suorum
suadent a se recedere. ne ꝑ bonos regant᷑:
& eo uehementius quo deferunt eis hono¬
rem. Et tamen factis suis a se recedere am.¬
monent. ut honorificentiam eorum signi¬
ficauerit petrus cadens ad pedes domini:
mores autem in eo quod ait. exi a me dñe
quia homo peccator sum. Quod tamen
quia non fecit dñs. non enim recessit ab
eis. sed eos subductis nauib ad litus per¬
duxit: significat in bonis & sp̃ualib ui¬
ris. non eẽ oportere hanc uoluntatem. ut
peccatis turbarum commoti. quasi securiꝰ
tranquilliusq uiuant: munus eccłiasticũ
deserant. Et ait ad symonẽ iħc. Noli
timere. Confortat dñs timorem carnaliũ.
animosq fragilium consolando erigit:
ne quis uel sũe de conscientia culpe tremẽs.
uel de aliorum innoemtia stupens. sc̃itatis
iter formidet aggredi. Q uod autem sequit᷑.

Expanded text:
pellunt. Non enim hoc voce linguae dipellunt. Non enim hoc voce linguae dicunt bonis ministris Dei, ut eos a se repellant, sed voce morum et actuum suorum suadent a se recedi, ne per bonos regantur, et eo vehementius quo deferunt eis honorem, et tamen factis suis a se recedere admonent, ut honorificentiam eorum significaverit Petrus cadens ad pedes Domini, mores autem in eo quod ait: Exi a me, Domine, quia peccator homo sum. Quod tamen quia non fecit Dominus, non enim recessit ab eis, sed eos subductis navibus ad littus perduxit, significat in bonis et spiritalibus viris non esse oportere hanc voluntatem. ut peccatis turbarum commoti, quod quasi securius tranquilliusque vivant, munus ecclesiasticum deserant. Et ait ad Simonem Jesus: Noli timere. Confortat Dominus timorem carnalium, animosque fragilium consolando erigit, ne quis vel de suae conscientia culpae tremens, vel de aliorum innocentia stupens, sanctitatis iter formidet aggredi. Quod autem sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ante ut ioħs testatur. multi discipulorũ
eius abierunt repo. & iam non cum illo
ambulabant. ac demnde barnabas &e pau¬
lus ad gentium sunt apl̃atum segregati.
Et uenerunt & impleuerunt ambas naui¬
culas. ita ut mergerent᷑. Harum impletio
nauium:tsq infinem seculi crescit. Sed
quod implete merguntur. hoc est insub¬
mersionem premuntur. non enim subu̾sȩ
sed tamen sunt ꝑiclitate: apłs exponit di¬
cens. In nouissimis dieb erunt tempora ꝑi¬
culosa: & erunt homies se ipsos amantes.¬
& cȩtera. N am mergi naues est. homines
in seculum ex quo elati ꝑfidem fuerant
morum prauitate relabi: quales & ipse pe¬
trus. adhuc minfirmitate positus. hoc
loco demonstrat. Unde & sequitur
Quod cum uideret sẏmon petrus. procidit
ad genua iħu dicens. Exi ame. quia homo
peccator sum dñe: quia carnales quiq in
ȩccłia. regimen sp̃ualium in quib maxime
xp̃i ꝑsona eminet. a se quodammodo re¬

Expanded text:
ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ante, ut Joannes testatur, multi discipulorum ejus abierunt retro, et jam non cum illo ambulabant : ac deinde Barnabas et Paulus ad gentium sunt apostolatum segregati . Et venerunt, et impleverunt ambas naviculas, ita ut pene mergerentur. Harum impletio navium usque in finem saeculi crescit: sed quod impletae merguntur, hoc est, in subversione premuntur non enim submersae, sed tamen sunt periclitatae, Apostolus exponit, dicens: In novissimis diebus erunt tempora periculosa, et erunt homines seipsos amantes, etc. . Nam mergi naves est, homines in saeculum, ex quo elati per fidem fuerant, morum pravitate relabi. Quales et ipse Petrus adhuc in infirmitate positus, hoc loco demonstrat. Unde sequitur: Quod cum videret Simon Petrus, procidit ad genua Jesu, dicens: Exi a me, quia homo peccatoEcclesia regimen spiritalium, in quibus maxime Christi persona eminet, a se quodammodo re
Abbreviated transcription (Latin):
pebatur: quia nunc ad confessionẽ fidei
etiam cum electis reprobi tanti intrant:
qui ipsam quoq eccłiam heresib scindass.
R umpit᷑ autem rete sed non labitur piscis:
quia suos dñs etiam inter ꝑsequentium
scandala seruat. Et annuerunt sociis qui
erant in alia naui. ut uenirent. & adiuua¬
rent eos. Alia nauis ut prediximus est
eccd̃a de gentib: quȩ & ipsa non sufficiente
una nauicula. piscibus impletur electis:
quia nouit dñs qui sunt eius. & apud ip¬
sum. certus est suorum numerus electoꝵ.
Dumq tot iniudea credituros non inuenit.
quot ad fidem uitamq predestinatos no-¬
uit ȩternam: quasi alterius nauis recepta¬
cula piscib querens suis. corda quoq gen-¬
tium fidei gr̃a replet. Et bene rupto rece
socia nauis aduoca tͦͣ: qm̃ ante iudas ꝓ¬
ditor. ante symon magus pisces nequis¬
simi cap ti sunt. ante ananias & saphira
fidei rete subdole ten tabant ingredi.

Expanded text:
pebatur, quia nunc ad confessionem fidei pebatur, quia nunc ad confessionem fidei etiam cum electis reprobi tanti intrant, qui ipsam quoque Ecclesiam haeresibus scindant. Rumpitur autem rete, sed non labitur piscis, quia suos Dominus etiam inter persequentium scandala servat. Et annuerunt sociis, qui erant in alia navi, ut venirent et adjuvarent eos. Alia navis, ut praediximus, est Ecclesia de gentibus, quae et ipsa, non sufficiente una navicula, piscibus impletur electis: quia novit Dominus qui sunt ejus, et apud ipsum certus est suorum numerus electorum . Dumque tot in Judaea credituros non invenit, quot ad fidem vitamque praedestinatos novit aeternam, quasi aliae navis receptacula piscibus quaerens suis, corda quoque gentium fidei gratia replet. Et bene rupto rete socia navis advocatur, quoniam ante Judas proditor, ante Simon Magus pisces nequissimi capti sunt, ante Ananias et Saphira fidei rete subdole tentabant ingredi :
Abbreviated transcription (Latin):
nec terrena eis precipiant᷑: nec sic aterrenis
inprofunda sacramentorum recedatur.
ut ea penitus non intelligant: uel prius
in proximis regionib. gentib predicandũ:
ut quod dicit item petro. duc in altum.
& laxate retia ur̃a in capturam. adremo¬
tiores gentes quibus postea predicatum
est ꝑtineat. Et respondens simon dixit
illi. Preceptor. ꝑtotam noctem laborantes
nichil cȩpimus: inuerbo autem tuo laxa¬
bo rete. Nisi dñs edificauerit domum:
inuanum laborant qui ȩdificant eam.
Nisi dñs cor illustrauerit auditorum. doc
tor in nocte laborat. Nisi in uerbo suꝑ
nȩ gr̃e laxata fuerint instrumenta dispu¬
tationum. frustra uocis suȩ predicator ia¬
culum mittit: quia fides populorum ñ
sapientia uerbi compositi. sed diuinȩ uo-¬
cationis muere prouenit. Et cum hoc
fecissent conduserunt piscium multitu¬
dinem copiosam. Rumpebat᷑ autem rece
eorum. pre multitudine piscium. Rete rũ¬

Expanded text:
nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis nec terrena eis praecipiantur, nec sic a terrenis in profunda sacramentorum recedatur, ut ea penitus non intelligant, vel prius in proximis regionibus gentibus praedicandum, ut quod dicit item Petro: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam, ad remotiores gentes quibus postea praedicatum est pertineat. Et respondens Simon, dixit illi: Praeceptor, per totam noctem laborantes, nihil cepimus. In verbo autem tuo, laxabo rete.--Nisi Dominus aedificaverit domum, in vanum laboraverunt qui aedificant eam . Nisi Dominus cor illustraverit ator in nocte laborat; nisi in verbo gratiae supernae laxata fuerint instrumenta disputationum, frustra vocis suae praedicator jaculum mittit, quia fides populorum, non sapientia verbi compositi, sed divinae vocationis munere praevenit. Et cum hoc fecissent, concluserunt piscium multitudinem copiosam. Rumpebatur autem rete eorum. Prae multitudine piscium rete rum
Abbreviated transcription (Latin):
Quasi enim quȩdam recia piscantium sunt
complerȩ predicantiũ dictiones. quȩ eos
quos ceꝑint in fide. non amittunt: unde
& retia quasi retinentia sunt uocata. Sed
hȩc retia modo laxantur in capturam. m᷑odo
lota plicantur: quia non omne tempus ẽ
habile doctrinȩ: sed nunc exe renda lingͣ
doctori . suimet cura gerenda. Ascendens
autem in unam nauim quȩ erat symo¬
nis: rogauit eum aterra reducere pusillũ.
Et sedens docebat de nauicula turbas:
N auis simonis est ęccłia primitiua. de qͥ
paulus ait. Qui enim oꝑatus ẽ petro
mapłatum circuncisionis. oꝑatus est &
michi inter gentes. Bene una dicra: quia
multitudinis credentium erat cor unum
& anima una. De qua docebat turbas:
Ut cessauit autem loqui. dixit ad symonẽ
Duc maltum. & laxate retia ur̃a in capturã
Quod primo rogauit symonem. nauim a
terra reducere pusillum: significat uel
temꝑate utendum uerbo ad turbas. ut

Expanded text:
Quasi enim quaedam retia piscantium sunt Quasi enim quaedam retia piscantium sunt complexae praedicantium dictiones, quae eos quos ceperint, in fide non amittant. Unde et retia, quasi retinentia sunt vocata, sed haec retia modo laxantur in capturam, modo lota plicantur, quia non omne tempus est habile doctrinae, sed nunc exerenda lingua doctoris, nunc suimet cura gerenda. Ascendens autem in unam navem, quae erat Simonis, rogavit eum a terra reducere pusillum. Et sedens, docebat de navicula turbas. Navis Simonis est Ecclesia primitiva, de qua Paulus ait: Qui enim operatus est Petro in apostolatum circumcisionis, operatus est et mihi inter gentes . Bene una dicta, quia multitudinis credentium erat cor unum et anima una . De qua docebat turbas, Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Quod primo rogavit Simonem navem a terra reducere pusillum, significat vel temperate utendum verbo ad turbas, ut
Abbreviated transcription (Latin):
nat: dñs secus mare stat. postqͣm uite la¬
bentis mortalitatem deuincens. in ea qua
passus est carne. stabilitatem ꝑpetuȩ qui¬
etis adĩt. Turbarum conuentus ad eum
gentium infide concurrentium typus est:
de quibus ysaias. Et fluent inquit ad
eum omnes gentes. & ibunt populi mul¬
ti & dicent. Uenite ascendamus ad mon¬
tem dñi. Et uidit duas naues stantes
secꝰstagnum. Duȩ naueᷤ secus stag¬
nũ posite. circuicisionem & prepu¬
tium figurant. Quas bene iħc uidisse ꝑ¬
bibetur. quia inutroq populo nouit do¬
minus qui sunt eius. eorumq cor ã fluc¬
tibus seculi huius ad future uitȩ tran¬
quillitatem quasi ad soliditatem littoris
uidendo. hoc ẽ misericorditer insitando
pr̃ouehit. Piscatores autem descenderant:
& lauabant retia. Piscatores sunt eccłie
doctores. qui nos re te fidei comprehensos.
& deprofundo ad lumen elatos. quasi pis¬
ces lutori. sic terre uiuentium ad uehunt¬

Expanded text:
nat, Dominus secus mare stat postquam vitae lanat, Dominus secus mare stat postquam vitae labentis mortalitatem devincens, in ea qua passus est carne stabilitatem perpetuae quietis adiit. Turbarum conventus ad eum, gentium in fide concurrentium typus est, de quibus Isaias: Et fluent, inquit, ad eum omnes gentes, et ibunt populi multi, et dicent: Venite et ascendamus ad montem Domini . Et vidit duas naves stantes secus stagnum. Duae naves secus stagnum positae circumcisionem et praeputium figurant: quas bene Jesus vidisse perhibetur, quia in utroque populo novit Dominus qui sunt ejus, eorumque cor a fluctibus saeculi hujus ad futurae vitae tranquillitatem quasi ad soliditatem littoris videndo, hoc est, misericorditer visitando provehit. Piscatores autem descenderant, et lavabant retia. Piscatores sunt Ecclesiae doctores, qui nos rete fidei comprehensos, et de profundo ad lumen elatos, quasi pisces l
Abbreviated transcription (Latin):
turbe irruerent ad ihe¬
sum ut audirent uer¬
bum dei: & ipse stabat
secus stagnum genesa¬
reth. Stagnum genesareth idẽ dict̃
eẽ quod mare galileȩ. uel mare ty¬
beriadis: sed mare galileȩ ab adiacen¬
te prouintia dictum: mare tyberia¬
dis aproxima ciuitate. quȩ olim cenne¬
rech uocata: sed ab herode tethracha in¬
staurata. in honorem thiberii cesaris
tyberias est apellata. Porro genesar.
a laci ipsits natura. qua crispantib aqͥs
de se ipso sibi excitare auram ꝑhibetur:
greco uocabulo quasi generans sͥ aurã dr̃.
N eq enim instagni morem sternitur aqͣ:
sed frequentib auris spirantib agitat᷑.
haustu dulcis. & ad potandum habilis.
Sed hebraice linguȩ consuetudine. omnis
aquarum congregatio. sue dulcis siue
salsa. mare nuncupat᷑. Qui lacus inter¬
fluente iordane centum quadraginta sta¬
diis in longitudinem: & quadraginta ex¬
tenditur in latitudinem. Quia ergo
stagnum siue mare. presens seculum desig¬

Expanded text:
turbae irruerent ad Jesum ut audirent verbum Dei, et ipse stabat secus stagnum Genesareth, etc. Stagnum Genesareth idem dicunt esse quod mare Galilaeae, vel mare Tiberiadis; sed mare Galilaeae ab adjacente provincia dictum, mare Tiberiadis a proxima civitate, quae olim Chennereth vocata, sed ab Herode tetrarcha instaurata, in honorem Tiberii Caesaris Tiberias est appellata. Porro Genesas a laci ipsius natura, qua crispantibus aquis de seipso sibi excitare auram perhibetur, Graeco vocabulo, quasi generans sibi auram dicitur. Neque enim in stagni morem sternitur aqua, sed frequentibus auris spirantibus agitatur, haustu dulcis et ad potandum habilis. Sed Hebraeae linguae consuetudine omnis aquarum congregatio, sive dulcis, sive salsa, mare nuncupatur. Qui lacus interfluente Jordane centum quadraginta stadiis in longitudinem, et quadraginta extenditur in latitudinem. Quia ergo stagnum sive mare praesens saeculum desig
Abbreviated transcription (Latin):
cientia & doctrina: & illud quod iam
supra memorauimus. iustum iudicium
iudicate. Hec enim fr̃s si diligenter sicut
credimus considerare. & cum grandi solli¬
citudine deo auxiliante obseruare uolu¬
mus: non de paruo peccato cum dei ad¬
iutorio liberamur. M axima enim pars
generis humani indiscreto iudicio ad rep̃¬
hendendum prompta & parata eẽ probat᷑.
cum tamen se non ita uelit ab aliis iudica¬
ri. quomodo uult alios iudicare. Pro hac
re scriptura diuina ammonet dicens.
Priusqͣm interroges. ne uituꝑes quemqͣm :
& cum interrogaueris corripe iuste. Omis
homo prius se uult in terrogari: & postea
si reus est pacienter reprebendi. Et quia
omnes hoc nobis uolumus ab aliis fieri:
iustum est ut hoc in aliis studeamꝰ implẽre
Prius cum pacientia interrogemus & sollici¬
ti simus: & cum aliquid certius agnoueri¬
mus. tunc aut simala sunt reprehendere.
aut bona defendere uelimus. propter illud
quod scrptum est: omnia quȩcunq uultisᷤ

Expanded text:
ia et doctrina . Et illud quod jam supra memoravimus, Justum judicium judicate. Haec enim, fratres, si diligenter, sicut credimus, considerare, et cum grandi sollicitudine, Deo donante, observare volumus, non de parvo peccato cum Dei adjutorio liberamur. Maxima enim pars generis humani indiscreto judicio ad reprehendum prompta et parata esse probatur; cum tamen non ita se velit ab aliis judicari, quomodo vult alios judicare. Propter hoc Scriptura divina admonet, dicens: Priusquam interroges, ne vituperes quemquam; et cum interrogaveris, corripe juste . Omnis homo prius se vult interrogari; et postea, si reus est, patienter tolerat reprehendi. Et quia omnes hoc nobis volumus ab aliis fieri, justum est ut hoc in aliis studeamus implere. Prius cum patientia interrogemus, et solliciti simus; et cum aliquid certius agnoverimus, tunc aut si mala sunt, reprehendere, aut si bona, defensare velimus: propter illud quod scriptum est, Omnia quaecumque vultis
Abbreviated transcription (Latin):
quod in hac ipsa ȩuuangłica lectione
audiuimus. Quid enim uides festucã
in oculo fr̃is qui & trabem inoculo tuo
non uides: Hidisti enim hominem
subito irasci. noli continuo iudicare:
sed expecta paululum. forsitan quam
uelociter irascitur. tam celeriter mitiga¬
tur. Quid tamen festuca. quid trabes
significet uideamus. S ubitanea enim
iracundia festuca est: illa uero quȩ
in longum tempꝰ pro trahitur. trabes
efficitur. Ut gͦ irasci & cito placari fe¬
stuca est: ita iracundia diu in corde ser.¬
uata trabes est. Ergo ira inueterata.
conuertitur intrabem. Et qua fronte ille
qui odium seruat in corde. illum iudica¬
re presũmit :in cuius ocłm non trabem s
festucam eẽ cognoscit: Nam cordis
oculum festuca turbat: trabes excẽcat.
Quod dixi fr̃s. scripturarum debeo testi¬
moniis approbare. Quomodo ira oculũ
odium oculum cordis excecat iohannes
euuangesta testatur. Qui inquit odit
frẽm suum intenebris ẽ. & intenebris
ambulat & nescit quo uadit: qm tenebrȩ

Expanded text:
ca lectione audivimus: Quid enim vides festucam in oculo fratris tui, et trabem in oculo tuo non vides? Vidisti enim hominem subito irasci; noli continuo judicare, sed exspecta paululum: forsitan quam velociter irascitur, tam celeriter mitigatur. Quid tamen festuca, quid trabes significet videamus. Subita enim iracundia festuca est: illa vero quae in longum tempus protrahitur, trabes efficitur. Ut ergo irasci, et cito placari, festuca est; ita iracundia diu in corde servata, trabes est. Ergo ira inveterata convertitur in trabem. Et qua fronte ille qui odium servat in corde, illum judicare praesumit, in cujus oculo non trabem, sed festucam esse cognoscit? Nam cordis oculum festuca turbat, trabes excaecat. Quod dixi, fratres, Scripturarum debeo testimoniis approbare. Quomodo ira cordis odium oculum cordis excaecat, Joannes evangelista testatur: Qui, inquit, odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo vadat; quoniam tenebrae
Abbreviated transcription (Latin):
nitȩ: ꝑiculose nr̃os proximos iudicamus.
e ipsis enim dñs dixit. nolite iudicare &
non iudicabimini. De illis uero quȩ aꝑta
sunt & publica mala: iudicare & redar¬
guere. cum caritate tamen & amore pos¬
sumus & debemus: odio habentes non
hominẽ. sed peccatum: non uitiosum s
uitium. detestantes morbum. potius
quam egrotum. Nam publicus adult̾.
raptor assiduȩ ȩbriosus. proditor & suꝑ¬
bus. si iudicati uel castigati non fuerĩ:
implebitur in eis illud quod beatus
martyr cypriamis de talibus dixit :
qui peccantem uerbis adulantibus pal¬
pat. peccandi fomitem subministr.cui at.

Expanded text:
nitae, periculose nostros proximos judicamus. nitae, periculose nostros proximos judicamus. De ipsis enim Dominus dixit, Nolite judicare, ut non judicemini. De illis vero quae aperta sunt et publica mala, judicare et redarguere, cum charitate tamen et amore, et possumus et debemus; odio habentes non hominem, sed peccatum, non vitiosum, sed vitium; detestantes morbum potius, quam aegrotum. Nam publicus adulter, raptor, assidue ebriosus, proditor et superbus, si judicati vel castigati non fuerint, implebitur in eis illud quod beatus martyr Cyprianus de talibus dixit: Qui peccantem verbis adulantibus palpat, peccati fomitem subministrat.
Abbreviated transcription (Latin):
mus tue comedit me. Forte aliquis uici¬
nus aut amicus tuus dum animũ suũ
habet inrebus suis satis necessariis occu¬
patum. aut tardiu̾s te salutauerit. aut
tardius occurrit qͣm debuit: noli eum
iudicare. noli malignum crede. & magis
hȩc aut ꝑobliuionẽ. aut ꝑ negligentiam
qͣm ꝑ despectum uel suꝑbiam factum
crede ⁊ quia forte & tibi hoc ut ẽ huma¬
na fragilitas frequent̾ euenit. ut rebus
aliis nimis intentus aliquid minus caute
aut minus sollicite fecisse iudearis: & ta¬
men noluisti te pro hac re malo animo
iudicari. In istis gͦ & in his similib quȩ
utrum bono an malo animo fiant. scire
non possumus. melius est ut ad partem dex¬
teram. nr̃m animum dedinemus. quia to¬
lerabilius est nos in hoc preuenire. ut eos
qui mali sunt bonos ẽẽ credamus: qͣm ut
consuetudine iudicandi etiam de bonis
quod malum ẽ suspicemur. De istis gͦ
rebus quȩ sunt deo no te & nobis in cog¬

Expanded text:
mus tuae comedit me . Forte aliquis vicimus tuae comedit me . Forte aliquis vicinus aut amicus tuus, dum animum suum habet in rebus satis sibi necessariis occupatum, tardius te salutaverit, aut tardius occurrerit, quam debuit; noli eum superbum judicare, noli malignum credere, sed magis hoc aut per oblivionem aut per negligentiam, quam per despectum vel superbiam factum crede: quia forte et tibi hoc, ut est humana fragilitas, frequenter evenit, ut rebus aliis nimis intentus, aliquid minus caute aut minus sollicite fecisse videaris; et tamen noluisti te pro hac re malo animo judicari. In istis ergo et in his similibus, quae utrum bono an malo animo fiant, scire non possumus, melius est ut ad partem dexteram nostrum animum declinemus: quia tolerabilius est nos in hoc praevenire, ut eos qui mali sunt, bonos esse credamus, quam ut consuetudine judicandi, etiam de bonis quod malum est suspicemur. De istis ergo rebus quae sunt Deo notae et nobis incog