comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
niste seupsilianiste. barboliani. messaumi
e. uthichensiũ. eutisiant. donatiste. audiani
toropa. stetascotroyte. batrachite. exmeuen¬
tiani photimani. pauliani marcelliamo
scelerũ neꝗtiam ꝑuen̾iãt. manicheinusquã
inromanoloco ueniendi orandiq hañt fa¬
cuitatẽ manicheis ⁊̃ decuutatib expellendi
ue exultima uoluntate reb qualit cumq
telictis sinc dpruatis hedificis inꝗu dnõ¬

Expanded text:
ianistae, borboriani, messaliani, eutychitae sive enthusiastae, donatistae, audiani, hydroparastatae, tascodrogitae, batrachitae, hermeieciani, photiniani, pauliani, marcelliani, scelerum nequitiam pervenerant, manichaei nusquam in Romano solo conveniendi orandique habeant facultatem. Manichaeis etiam de civitatibus expellendis ve ex ultima voluntate rebus qualitercumque relictis sive de privatis aedificiis, in quae do
Abbreviated transcription (Latin):
licã fidem innictã ciuitate fundantes.÷. ꝙ
idithe opbilus ⁊ cnllus scẽ recortationis
ep̃i alexanrie cuutatis crecetant. qͥd ĩ epbe
sina smodus cuibeate memoriȩ crralus p̃¬
fuit. inquanestorii error expuusus ẽ. iutu¬

Expanded text:
licam fidem in Nicaea civitate fundantes, centet Theophilus et Cyrillus sanctae recordationis episcopi Alexandrinae civitatis crena synodus cui beatae memoriae Cyrillus praefuit, in qua Nestorii error expulsus est, in u
Abbreviated transcription (Latin):
tib sc̃imonialiũ uͥgnũ ł uiduaꝵ ułdi¬
tonb seu cuãtoĩb ꝯuicu int̃ ficiant᷑. Sĩ
Saũt pꝰ ꝯmissũ tãdete stabile cͥm̃. aut po¬
tentatu raptor se defendẽ aut suga cua¬
dere potult. In hac ꝗ regia urbe tanuiri

Expanded text:
tibus sanctimonialium virginum, vel viduaru seu curatoribus, convicti interficiantur. Sin autem post commissum tam detestabile crimen, aut potentatu raptor se defendere, aut fuga evadere potuerit, in hac quidem regia urbe tam viri
Abbreviated transcription (Latin):
u.ã. Dxp̃nato portratuose suꝑstitioi
abutantur. S i ꝗ̃ admodsi arriani lege aii¬
ne memoĩe ꝯstantini obsimilituctanẽ an¬
pietatis por pbiriam apor phyronsicupãt᷑.
sicubiq participes nepharie secte nestonnt
storiani uocentur. ut c̃ scilus st̃ indeserento
ctm̃ ĩmitati eiꝰuocabulum uire uideant ĩt̃
sortiti. nec ud̾ mpios lbs nefandi ⁊ sacrilegi
nestorii ad ũsus uencrabilẽ orthodox oꝵ se¬
ctam decretaq sc̃issum citus antistitũ ephesib
abiti scͥptos hr̃ aũlegere. aut descrste qiꝗͣande¬
at. quos diugenti stuctioreꝗti acpublice dit̾ni
mꝰ combimi. Ita ut nemo inteligionis dispu¬
tatione abiq̃ sup̃dictinoĩs faciat m̃tonem.
b ant inuilla aut sub intauosuo ant quoli¬
b⁊ alioloco ꝯuenticuiãclã aut aꝑte p̃beat.
quos oĩ uent̾ celebrandilicentia ꝑnuarista¬
ttumꝰ scientib unisisis iolatorẽ nuĩ iqis pu¬

Expanded text:
us . Damnato portentuosae superstitionis abutantur: sed quemadmodum ariani lege divae memoriae Constantini ob similitudinem impietatis porphyriani a Porphyrio nuncupantur, sic ubique participes nefariae sectae nestorii simoniani vocentur, ut, cuius scelus sunt in deserendo deo imitati, eius vocabulum iure videantur esse sortiti. Nec vero impios libros nefandi et sacrilegi nestorii adversus venerabilem orthodoxarum sectam decretaque sanctissimi coetus antistitum ephesi habiti scriptos habere aut legere aut describere quisquam audeat: quos diligenti studio requiri ac publice comburi decernimus. Ita ut nemo in religionis disputatione aliqu aut villa aut suburbano suo aut alio quolibet loco conventiculum clam aut aperte praebeat: quos omni conventus celebrandi licentia privari statuimus: scientibus universis violatorem huius legis pu
Abbreviated transcription (Latin):
re. nulũ p̃tẽa apoliaristã uł eutichi aenistã
adaliq̃ ibemꝰ aspitare militiã. siquõ inqua¬
cũꝙ militia iuenti fuĩnt. muitari soluti c̃¬
qulo honestoꝵ hoĩum. ⁊ palatii coĩone pri¬
uent᷑. nec inaliqua nec inquanati sist ciui¬
tate uł uico aut regioẽ uersent᷑. Siquisi in
hacalma uarte ĩuc̃ti st. tãscissimo comitatr
de et rore hr̃tico disputancti. ac ꝑuersitatem
facinorosi dogmatis asscrendiubuat᷑ facua¬

Expanded text:
istam ad aliquam iubemus adspirare militiam. Si qui vero in quacumque militia inventi fuerint militare, soluti cingulo honestorum hominum et palatii communione priventur nec in aliqua nec in qua nati sunt civitate vel vico aut regione versentur. Si qui vero in hac alma urbe nati sunt, tam sacratissimo comitatu de errore haeretico disputandi aut perversitatem facinorosi dogmatis asserendi tribuatur facul
Abbreviated transcription (Latin):
aueniñt. sicã cognita coniuieti fucruit.
fin uideos. ⁊ legitimapetitiõe pulsasse.
oñis cis legitimas expensas supt᷑q q̃uos
abexorio cepte controu̾sie ipõꝵ uitio
tosicrasse cosconstait. iediłe cogant᷑. ut
hac sattĩ censure uistissime fo̾micline¬

Expanded text:
erint, si causa cognita convicti fuerint sine iusta eos et legitima petitione pulsasse, omnes eis legitimas expensas sumptusque, quos ab exordio coeptae controversiae ipsorum vitio tolerasse eos constiterit, redhibere cogantur, ut hac saltem censurae i
Abbreviated transcription (Latin):
qͣualr̾ qꝙ mereat᷑. ñ quãtum dare suf
pocuniis expugnet᷑: Quẽ murũ integri¬
tatis aut uallum ficdĩꝓiudebimꝰ. siarm
sacra fames penetralia uenãnda ꝓserpit:
qͥod̾mꝙ cautũ ẽe pot̾̃it. ãsecur̃. si sanctitas
ĩ cormpta coriũpit᷑. de̾s altãitꝰ ĩmĩeꝓ phañ¬

Expanded text:
que mereatur, non quantum dare suff templa pecuniis expugnantur? quem murum integritati aut vallum fidei providebimus, si auri sacra fames penetralia veneranda proserpit? quid denique cautum esse poterit aut securum, si sanctitas incorrupta corrumpit
Abbreviated transcription (Latin):
nisfus imbutos: ⁊ p̃dictisui desidaum̃t ad
orthodorã fidẽ uenire. postꝙͣ catholice eccłȩ
sotiatifuitit. inlib̾tatem moĩs oĩb exp̃sẽ¬
iututem reductre illos qui cos adfidẽ ortho¬
intuitu nrã sancxit et̃nitas. om̃s iudices
⁊ religiosissimi antistites: siue africane cdio¬
conteptõres ñ solũ pecimiaĩa mulcta. s ⁊
⁊ capitali siplitio feruntur. P ep̃ali au

Expanded text:
ad orthodoxam fidem venire, postquam catholicae ecclesiae sociati fuerint, in libertatem modis omnibus ex praesenvitutem reducere illos, qui eos ad fidem orthointuitu nostra sanxit aeternitas, omnes judices, et religiosissimi antistites, sive Africanae diocontemptores non solum pecuniaria multa, sed etiam capitis supplicio ferientur
Abbreviated transcription (Latin):
chetis doginata simesta ꝯdẽpnans. sciant se
eẽ h̃rticos apolliaristas. apolliaris n faci¬
norosissimã sectã eutiches ⁊ cdioscorus m̃te
sacrilega sĩt socuti. Iõꝙ hih oiẽs ꝙ apolu¬
naus uł cutichetis ꝑussitatẽ sequintur. iut
penis ꝗ̃dinoꝵ retroprncipli ꝯstitutionib

Expanded text:
ychetis dogmata funesta condemnans; sciant se esse haereticos Apollinaristas, Apollinaris enim facinorosissimam sectam Eutyches et Dioscorus mente sacrilega secuti sunt. Ideoque hi omnes qui Apollinaris vel Eutychetis perversitatem sequuntur, illis poeni
Abbreviated transcription (Latin):
cgͦtantes ⁊sumantur. Sii hr̃dũ eis ep̃is uonomis ũ⁊
responcłe. Sinaũt ampliores incuritate
renones ut thochia sunt: ne incerta uide¬
at᷑. pecuniaꝵ datio. tũc ei xenoni ut p̃thochio
ꝗ parꝑioreẽ dignoscit̾ easdres uł pecurnias
assignari. ħuidelicet discutiendo auiroreue¬
rentissimo locoꝵ anistite. ⁊ subco constituti
dicis. Sinaũt nullus enonincuutate muc¬
niat. time scd̾m decaptiuis scĩonẽ ꝓiꝑ̃r yco

Expanded text:
aegrotantes consumantur. Si enim heredum eis et ius et respondere. Sin autem ampliores in civitate xenones vel ptochia sint, ne incerta videatur pecuniarum datio, tunc ei xenoni vel ptochio, qui pauperior esse dignoscitur, easdem res vel pecunias adsignari: hoc videlicet discutiendo a viro reverentissimo locorum antistite et sub eo constitutis clericis. Sin autem nullus xenon in civitate inveniatur, tunc secundum de captivis sanctionem pro
Abbreviated transcription (Latin):
inꝑsonãcertã ut inc̾ta ueneãbilem domũ
scĩmꝰ. millafalcictia ut in hacparte int̾cedẽ¬
te. Inoĩb aũt hꝰmõi caĩb celestes tracum¬
clias saccostãꝵ iiũ. ĩministiatores expectĩt.
⁊ñ grauissima pena ⁊ inĩmĩnatione ꝙ per¬
peram factum ẽ studeatit corrigere. ¶fu

Expanded text:
in personam certam vel in certam venerabilem domum cedente. In omnibus autem hiusmodi casibus caelestes iracundias sacrosanctarum rerum administratores expectent, non gravissima poena et interminatione quod perperam factum est studeant corrigere. IU
Abbreviated transcription (Latin):
mus. nulla mnpostm uiris clarissimis ꝓ¬
consistuat. ꝑueniendinecessitate penitũ
alib adiuditiũ uocaĩ sententus. ñ ipõs ui¬
dices ꝙ dici. ĩ inuistũ ẽ ad sub̾tos deduci. s
ꝑdatos ab ipĩs uicdices caẽ examinationẽ
i locis ꝗb incusati degunt ꝓcedere.

Expanded text:
mus: nulla in posterum viris clarissimis pconsistunt, perveniendi necessitate penitus alibus ad iudicium vocari sententiis, non ipsos iudices, quod dici etiam iniustum est, ad subiectos deduci, sed per datos ab his iudices causae examinationem in locis ubi incusati degunt procedere.
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. moãchi qq̃ incaĩs cuulib ex nullius
penit᷑ maioris minoris ue sententia uidicĩ
ad extnca uiditia ꝑtͣhant᷑. aut ꝓuintiam
uł lccũ aut regionem ꝗ̃ habitãt exitecogãt᷑.
ons intuitu babitant. relinquere misea
degunt. ⁊ eccłaꝵ minisłius obsecundẽt. õiũq
cc̃se agentiũ excipiant acccẽs. Ut salit̃ his

Expanded text:
sunt, monachi quoque in causis civilibus ex nullius penitus maioris minorisve sententia iudicis ad extranea iudicia pertrahantur aut provinciam vel locum aut reonis intuitu habitant, relinquere miseradegunt et ecclesiarum ministeriis obsecundant, omnium contra se agentium suscipiant actiones, ut his
Abbreviated transcription (Latin):
aũrimulcta. ⁊ pͥmates osfitũ capitali se̾tentia¬
cẽ feriendos. nͥusur patio ista dq ꝓtił uindi¬
cet᷑. aut si tanta cłoꝵ aut moãcboꝵ audatia ẽ.
ut bellũ potiꝰ quã uiditiũ futurũ eẽ existunet᷑.
adelementi ã niam cmãna referrañtut. ut uo

Expanded text:
auri multa, primates officii capitali esse sententia feriendos, nisi usurpatio ista aut protinus vindicetur aut, si tanta clericorum aut monachorum audacia est, ut bellum potius quam iudicium futurum esse existimetur, ad clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
ant᷑. hꝰ moĩ aut piũ atq: religiosũ offirũ
ꝓtp̃r orphonothrophos itaꝑagetꝰ cõue¬
nit ut minme raõcinus tutelarib se¬
ucurationib obnoxi sint. Graue natꝙ
iniquũ ẽ callidis quoꝵ dã suta contiqĩt.
machinationib eos uexari. qui ꝓꝑt̾imo¬
rẽ dĩaꝓpectẽtib atq substantus destitu¬
tos. minores substentare. ac uelũ pater¬
na affecticẽ educare festinant:¬

Expanded text:
modi autem pium atque religiosum officium pro tempore orphanotrophos ita peragere convenit, ut minime ratiociniis tutelaribus seu curationibus obnoxii sint. Grave enim atque iniquum est callidis quorundam, si ita contigerit, machinationibus eos vexari, qui propter timorem dei a parentibus atque substantiis destitutos minores sustentare ac velut paterna adfectione educare festinant
Abbreviated transcription (Latin):
ñuendendi. ñ postrem̃ cc̃hendi: auq ꝯucto
relinquimꝰ facultatẽ. inmortẽ qq̃ inꝗsitio
eitendat᷑. Nãsuncriminib magestans licet
iemoriã accusare defũcti: non inmerito⁊
hicdebet subrre uiditiũ. Et sup̃m̃ illiꝰgͥ scͥp¬
tura irritasit. sue testõ siue cocticillo siue
epła: siũ quolib⁊ genere reliquent uolũta¬
tem: qui manicheus fuisse ꝯiuncit᷑. Si nec

Expanded text:
o relinquimus facultatem. In mortem quoque inquisitio tendatur. Nam si in criminibus maiestatis licet memoriam accusare defuncti, non immerito et hic debet subire iudicium. Ergo et suprema illius scriptura irrita sit, sive testamento sive codicillo sive epistula sive quolibet genere reliquerit voluntatem qui manichaeus fuisse convinc
Abbreviated transcription (Latin):
adhissecernnnꝰ eos aquib contammai potoã
isertimꝰ. quisn saclego aicb scĩs indiugẽat:
quis adiatõut strcipit uł incesti reo tp̃t casti¬
tatis ignoscat: quissiraptotẽ ugines ensut¬
nta qutiete ⁊ gauctio cõĩ ꝑscħ̃tar instantus:
millaaccrpiat tequlẽ ucłoꝵ⁊ quiesiere se
neficus malesicus aduat̃ iuolatõq mone¬
te. homicida i paricida qͣui fecit scmꝑ ei pec¬
tet. reus aũt magestatis de dnõ aduersus quẽ
talia mollitusest. ueniã sꝑare ñ debet. Hĩs gͦ¬
subtali ad stcͥtioẽ dec̃natis. induttũ nr̃e sere
sicẽ licme crimina nͥ semel cõmissa ñhant̃.
nitas: qui inpunitatem uctĩs ad missiñemã¬
datione̾ potius ꝗͣꝯ suctudini deputatũt.

Expanded text:
taminari potius madvertimus. Quis enim sacrilego diebus sanctis indulgeat? quis adultero vel stupri vel incesti reo tempore castitatis ignoscat? quis non raptorem virginis in summa quiete et gaudio communi persequatur instantius? Nullam accipiat requneficus, maleficus, adulterator violatorque monetae: homicida et parricida quod fecit semper expectet: reus etiam maiestatis de domino, adversus quem talia molitus est, veniam sperare non debet. His ergo tali sionem veniae crimina non semel commissa non teneant, nnitas, qui impunitatem veteris commissi emendationi potius quam consuetudini deputarunt.
Abbreviated transcription (Latin):
doãtioĩs statuenda. p̃sentib tã curatorib dem̃¬
tis ꝗ fuciosi nec ñhis ꝗ exgnsẽ eoꝵ nobiliores
sunt. Ita t̃ ut nulla exhac cãoriat᷑. uł ĩhac
regia urbe uł inꝓuintiis iactura sube fu¬
riosi uł dem̃tis uł m̃te capti. si gratis oiã¬

Expanded text:
donationis, statuenda; praesentibus tam curatoribus dementis quam furiosi, necnon his qui ex genere eorum nobiliores sunt; ita tamen, ut nulla ex hac causa oriatur, vel in hac regia urbe, vel in provinciis jactura substantiae furiosi, vel dementis, vel mente capti, s
Abbreviated transcription (Latin):
tm̃ orclinaret uł eligit. accepisse detegit᷑.
adinstar publici criminis ⁊ lese mage
tict̾nimꝰ. ut quos par faciñ coinꝗnat. ⁊ t
quat: utrosq simił pena cominittenir.
tium uõ q̃i curatores. sine ullo fide uis

Expanded text:
 eligeret, aliquid accepisse detegitur, ad instar publici criminis per idem et decernimus, ut cos, quos par facinus coinquinat et equat, utrosque similis pena comitetur.tium vero quasi curatores sine ullo fideius
Abbreviated transcription (Latin):
tigarc conct᷑. hisꝗħmõi aliꝗd agressifuerit̃.
pꝰãmissionẽ cinguli ⁊ par̾tmonii. ultana
ꝓtimis aiãduersicẽ plectendis. Prinilegi¬
is sane singut ꝗb cũꝙ sacroscĩs eccłiis or¬
tos extraorctmarus munib p̃cipimꝰ p̃grana¬
ri. tas isartinas honeris quas plisꝙ ꝑsoĩs

Expanded text:
 huiusmodi aliquid adgressi fuerint, post amissionem cinguli et patrimonii ultima protinus animadversione plectendis. Privilegiis sane singulis quibuscumque sacrosanctis ecclesiis ortos extraordinariis muneribus praecipimus praegravari. Eas enim sarcinas oneris, quas pleris
Abbreviated transcription (Latin):
rismuic patrẽ si derepotib rogitauit talẽ fecis¬
se substitationẽ humantatis intuitu ħ. ⁊ la¬
tius. ⁊ pinguius int̃pdanctũ eẽ credimꝰ.  t si
ꝗs naturales habuerint libos. ⁊ partẽ eis re¬
liquent. ł dedei̾t insq admodu quẽ nos st̃a¬
tumꝰ. ⁊ substitutioni eos subuigauit nulla
ułoꝵ coꝵ m̃ticẽ facta ⁊ ħ intelligi euanescẽ
substitutionẽ lib̾is eã excluidentib ⁊ intelloc¬
tu optimo his ꝗ adsubstitutionẽ uocant᷑ ab¬
sistere. ⁊ ñ cẽcedente adeos eã partẽ uenire. si ad
fiuos. x fuias nepotes ł neptes ł ꝓneptes .ł. ꝓ¬
nepotes morientis transmittentes. ⁊ ñ aliter
substitaticẽ lccũ accipierte. ñ ipĩ lb̾i siñ uista
iegatis ⁊ fidci ꝯmissis speci uib locũ hab̾e sancci

Expanded text:
 patrem, si de nepotibus cogitaverit, talem fecisse substitutionem: humanitatis intuitu hoc et latius et pinguius interpretandum esse credidimus. Et si quis naturales habuerit filios et partem eis reliquerit vel dederit usque ad modum, quem nos statuimus, et substitutioni eos subiugaverit nullaum mentione facta, et hic intellegi evanescere substitutionem, liberis eam excludentibus et intellectu optimo his qui ad substitutionem vocantur obsistente et non concedente ad eos eam partem venire, sed ad filios vel filias, nepotes vel neptes, pronepotes vel proneptes morientis transmittente, et non aliter substitutione locum accipiente, nisi ipsi liberi sine iusta legatis vel fideicommissis specialibus locum habere sanci
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Cum inlibris ulpiami quos ad
mansirũ saburũ scͥpsit. tał species re¬
lata t̃. ħ ac̃ aꝑtus expetire nob̃ uisũ
stimabant errorem nominis eẽ ⁊ sic
institutionẽ uałe. qͣi testator plocui
noiaret᷑ ⁊ sempniũ sibi scͥpsissi ħ̾reco¬

Expanded text:
. Cum in libris Ulpiani, quos ad Massurium Sabinum scripsit, talis species relata est, hanc apertius expedire nobis visum  quidem existimabant errorem nominis esse et sic institutionem valere, quasi testator Plotius nominaretur et Sempronium sibi scripsisset here
Abbreviated transcription (Latin):
fines coꝵ. ⁊ cͥtaminis formã. quã cclebra¬
ri singłis annis uoluit aliascͥptura. s decla¬
ratũ ꝓmisit. ac p̾ea mõte p̃uent᷑ ñ fecit.
Sinant ꝯctiticõs quasdã inquauis parte
testam̃ti posuit tc̃ uideri abinitio ꝯditio

Expanded text:
fines eorum et certaminis formam, quam celebrari singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit ac postea morte praeventus non fecit. Sin autem condiciones quasdam in quavis parte testamenti posuit, tum videri ab initio condicio
Abbreviated transcription (Latin):
ñi. ⁊ imꝑialib sanccionib nr̃isq cdispositi¬
onib incõdendis testam̃tis cauta st̃ obẜua¬
ri. nullãq exp̃sentilege fierimnouatiõẽ.
Imillis uõlocis inꝗb raro iueniunt᷑ boiẽs
litterati ꝑ p̃sentem legẽ rusticanis ꝯcedimꝰ¬

Expanded text:
num et imperialibus sanctionibus nostrisque dispositionibus in condendis testamentis cauta sunt, observari nullamque ex praesenti lege fieri innovationem. In illis vero locis, in quibus raro inveniuntur homines litterati, per praesentem legem rusticanis c
Abbreviated transcription (Latin):
d̾. Conditioni subqua testam̃toma¬
tristue hr̃s instituta es. siñ panusti.
substitutio locũ habet. Nec n uideri
tatẽ łͥ induxisse cum te filio soroĩ
suc ꝯsobrino tuo pabili ꝯsilio matͥmo¬
nio iungẽ uolu̾it. nec exira ordinaĩo
auxilo inctiges cũ exhis que p̃cib li¬
tellocomplexa ẽs. declarat᷑ ꝑ eũ ñste¬
tisse quonimꝰ supp̃me uoluntati ma¬
tris iue testabcis satiffieret. . A.

Expanded text:
. Condicioni, sub qua testamento matris tuae heres instituta es, si non paruisti, substitutio locum habet. nec enim videri tatem tibi indixisse, cum te filio sororis suae consobrino tuo probabili consilio matrimonio iungere voluerit. Nec extraordinario auxilio indiges, cum ex his quae libello complexa es declaretur non per eum stetisse, quominus supremae voluntati matris tuae testatricis satisfieret. PP.
Abbreviated transcription (Latin):
N testam̃tis sinc scͥptis faciendis. dẽ
formaiẽ obsuationẽ penitus amputamus
ut pꝰꝗͣ septẽ testos coꝯuenerint. satis sit uo¬
lũtatẽ testatoĩs ł testaticis simul om̃ib ma¬
nifestani. significantis ad quos sub stãtiã suã¬

Expanded text:
n testamentis sine scriptis faciendis omnem formalem observationem penitus amputamus, ut, postquam septem testes convenerint, satis sit voluntatem testatoris vel testatricis simul omnibus manifestari significantis, ad quos substantiam sua
Abbreviated transcription (Latin):
ccessioꝓtedat. ¶in tał ẽ restator ꝗ ne¬
q scrib̾e neq articulate loꝗ pot̃ mor¬
tũ simit ẽ. ⁊ falsitas inelogus cõmit¬
t̃it᷑ quaut exul fiat are publica nt̃a
maxime intestam̃toꝵ confectione
cupientes. hanc eclitalem legẽ inor¬

Expanded text:
ccessio procedat. Si enim talis est testator, qui neque scribere neque articulate loqui potest, mortuo similis est et falsitas in elogiis committitur, quam, ut exul fiat a re publica nostra, maxime in testamentorum confectione cupientes hanc edictalem legem in
Abbreviated transcription (Latin):
causa subtilissime ꝓporta. ca q̃ suꝑftua st̃
minine dẽtẽt int̃cecłe. Siꝗͥaut̃ cuemit ne¬
ꝯtigert. ide ł ict᷑ necessari. ł potionis
oblatio. ł medicaminis datio. ł ĩmpositi¬
o. qb relictis: ip̃a sanitas testatoĩs ptriclita¬
trat. ł siꝙ necessartus nature usus ad depo¬
sitionẽ suꝑflu ponderis unmineat. ł te¬
statori ł testib. ñ eẽ exhac causa testamẽ¬
tum subu̾tencta. uoet morb comitiał. qd̾¬
i factũ eẽ comperimꝰ. uiri extestib cõtigerit.
itrtũ solito ꝑtestam̃ti factionẽ adimpleri.
et siꝙ atestatoẽ aliꝗͥ fiat. testib pauitisꝑ
separatis cã corã his facere aliqͥ naturale te¬
stator enibescat. Iterũ introchuctis testapus
ꝯsequẽtiã facciõis testam̃ti ꝓcecłe. stnmn
Siqͣ exbreuitꝑis infualio necessitas põt
transire. iterũ eoꝵ dẽ testium rensũ exspec¬
tari. ⁊ souepma ꝑagi. Smaũt lõgiore spa¬
tio refectio fortanticasus maigeat ⁊ m̃axẽ

Expanded text:
causa subtilissima proposita ea quae superflua sunt minime debent intercedere. Si quid autem necontigerit, id est vel victus necessarii vel potionis oblatio vel medicaminis datio vel impositio, quibus relictis ipsa sanitas testatoris periclitatur, vel si quis necessarius naturae usus ad depositionem superflui ponderis immineat vel testatori vel testibus, non esse ex hac causa testamentum subvertentibus contigerit, iterum solita per testamenti factionem adimpleri. Et si quidem a testatore aliquid fiat testibus paulisper separatis, cum coram his facere aliquid naturale testator erubescat, iterum introductis testibus consequentiam factionis testamenti procedere. Si i temporis intervallo necessitas potest transire, iterum eorundem testium reversum expectari et sollemnia peragi. Sin autem longiore spatio refectio fortuiti casus indigeat, et maxime
Abbreviated transcription (Latin):
onuntur. irsccadas ce censtmn. Et siuie
mstitutio ͥ erectũ post legatoꝵ dõtiont scͥp¬
ta sit. uel alia p̃tmissa sit obscruatio. ũ ex
m̃te testatois. s intio tabelliõĩs. ł atius ꝗ te¬
stam̃tũ scͥbit. nulli licentiã ꝯ cectim̃. peam¬

Expanded text:
oriuntur, resecandas esse censemus et, stitutio heredum post legatorum dationes scripta sit vel alia praetermissa sit observatio non ex mente testatoris, sed vitio tabellionis vel altestamentum scribit, nulli licentiam concedim
Abbreviated transcription (Latin):
R.ã. Preposteri rephensionẽ miere.
quã nouella ꝯ stitutio indotalib instrum̃ti
substulisse noscit. maliis quoq om̃ib: tã ꝯt̃s¬
tib: quã testam̃tis tolumꝰ. ut tali exccptione
cessante. ⁊ stipulatio ⁊ alu ꝯt̾ctus. ⁊ testatons

Expanded text:
. Praeposteri reprehensionem, quam novella constitutio in dotalibus instrumentis sustulisse noscitur, in aliis quoque omnibus tam contractibus quam testamentis tollimus, ut tali exceptione cessante et stipula
Abbreviated transcription (Latin):
crectitate cuĩ summa certũ aureoꝵ p̃cui
ñ exceclit. m̃ceis ꝗcqͣ. aut sũptĩ cen¬
sũ adminisirantes. aut censuał appa¬
ritio. suꝑ intimãctis eisdẽ elogus au¬
ecant adscq firma nunc qͦ ducimꝰ.¬

Expanded text:
ereditate, cuius summa centum aureorum pretium non excedit, mercedis quicquam aut sumptuum censum administrantes aut censualis apparitio super intimandis isdem elogiis audeant adsequi, firma nunc qu
Abbreviated transcription (Latin):
to. sccłam cĩuoluntatẽ ñ quãi testam̃¬
tũ. s. quasi uoluntatẽ intestatiua lere
saccimꝰ. In qͣuoluntate. quinq testiũ
uiratoꝵ depoĩti cẽs sufficient. Quonõ
facto. ualebit pͥmũ testam̃tũ. licet in
op̃. s eno: Dictantib testam̃ta. ł
auã qͣlibet ultimã uolũtatẽ. legatũ
s legitimo titulo. testatorẽ posse r̾elĩqͣre.
ꝓninime ctubitãtũ ẽ. Testib ⁊̃ adeffici¬
enͣdã uoluntatẽ adhibitis. ꝓsuolibito¬

Expanded text:
o secundam eius voluntatem non quasi testamentum, sed quasi voluntatem intestati valere sancimus. In qua voluntate quinque testium iuratorum depositiones sufficient: quo non facto valebit primum testamentum, licet in or Zeno . Dictantibus testamenta vel aliam quamlibet ultimam voluntatem legatum  legitimo titulo testatorem posse relinquere minime dubitandum est. Testibus etiam ad efficiendam voluntatem adhibitis
Abbreviated transcription (Latin):
stauit. ⁊ decenniũ fiat chisũ. tu irntũ eẽ testa¬
m̃tũ tam ex cc̾ria uoluntate. quã excurfu tẽ¬
i transcursionẽ euanescere. nulio patimur.
modo. Priorib ꝯstitutionib q̃ suꝑ hiuiꝰ mõi
testam̃tis cuacuandis. late fucrant. penit᷑
antiquandis:¬

Expanded text:
testamentum tam ex contraria voluntate quam ex cursu temi transcursionem evanescere nullo patimur modo, prioribus constitutionibus, quae super huiusmodi testamentis vacuandis latae fuerant, penitus antiquandis
Abbreviated transcription (Latin):
iconis ꝯstitutionẽ dõaticẽs ap̃iuruor
clarissimũ magistiũ censũs im̃ mõ
insinuari ẜcipimꝰ. Huiꝰ moĩ forma in
ulis instrum̃tis obẜ uanda q̃mhac re¬
gia urbe ꝯfecta seucelebrata fumͣt.
nec cõcecti quẽquã. ł. ap̃destrsorẽ scu
magistrat᷑ aliaꝵ cuntatũ. ł malũ¬

Expanded text:
constitutionem donationes apud virum clarissimum magistrum census tantummodo insinuari praecipimus, huiusmodi forma in illis instrumentis observanda, quae in hac regia urbe confecta seu celebrata fuerint: nec concedi quemquam vel apud defensores seu magistratus aliarum civitatum vel
Abbreviated transcription (Latin):
aꝵ uͥcũq poĩtaꝵ siũ ap̃ moderatores
ciuuslibet ꝓuic. siũ ap̃ magistratum.
siũ ap̃defensorẽ cuiꝰcũq cuutatis. put
maliũt publica re. atq ut ipã doãtõ
sita sit inuolatate donãtis. ita ei li¬
ceat ocãtionẽ suã ap̃ꝗ̃cũq exmemo¬
ratis uolũimt intimare. ⁊ doãtioẽs q̃ ĩ

Expanded text:
eratorem cuiuslibet provinciae sive apud magistratus sive apud defensorem cuiuscumque civitatis prout maluerit publicare: atque ut ipsa donatio sita est in voluntate donantis, ita ei liceat donationem suam apud quemcumque ex memoratis voluerit intimare. Et hae donationes, quae
Abbreviated transcription (Latin):
nis acrẽ notaĩ opõt. Neꝙ idocculit aupuati. sͤ
aii tabisle aut quocumq aliud materie
ap̃uictice ł magistrat᷑ c̃f iciendast̃ ut
hoc leges expostuiant:¬
d̾. ã.Siquis memãcipatũ minorẽ
pleat instram̃tis ante p̃m̃issis. Qd̾ꝑcũ¬

Expanded text:
s ac rem notari oportet, neque id occulte aut privatim, sed ut tabulae aut quodcumque aliud materiae apud iudicem vel magistratus conficienda sunt, ubi hoc leges expostulant. Si quis in emancipatum minorem, omne ius compleat instrumentis ante praemissis. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
op̃.seũ. ¶ Iultũ intẽ utrũ quis suis
numis ep̃tus ac m anĩunissus sit a bẽpto¬
re anadño suo data petunia mereat᷑ lib̾¬
tatẽ. pͥore n casu adciꝰbõa cẽtabulas ami¬
tti patronũ ñ placet. postenore uõoĩa ui¬
ra patronatus ret̾met. Et idõ cũ sabini an
patroni filu ꝗ plenũ uis habuit. uͥho¬
stis publiciboñ fisco uendicata st̃. scło
ea que cdiuo ꝑtinaci placuert. ⁊ nos secu¬
ti sumus. ininrtai libtoꝵ eiꝰ fiscus ñr succẽ¬
nis consortiũ cũ ancillis colonisue maĩs
elogernt. sciant illi se deĩceps comoda
pactronatus amissuros.

Expanded text:
e. Multum interest, utrum quis suis nummis emptus ac manumissus sit ab emptore, an a domino suo data pecunia mereatur libertatem. priore enim casu ad contra tabulas admitti patronum non placet, posteriore omnia iura patronatus retinet. Et ideo cum Sabiniani patroni filii, qui plenum ius habuit, ut hostis publici bona fisco vindicata sunt, secundum ea, quae divo pertinaci placuerunt et nos secuti sumus, in iura libertorum eius fiscus noster succesno conselegerint, sciant illi se deinceps commoda patronatus amissuros.
Abbreviated transcription (Latin):
ħingenuitatis pmio tolluntur ꝗ̃ pẽne
sola nataliũ restitutio inducit. his ui¬
delicet casib ꝑ quos p̃cnalib modis ui
patronatus quasi ab indignis patronĩ
eripitur in suo robore cduratĩs. Si infra

Expanded text:
ingenuitatis praemio tolluntur, quam paene sola natalium restitutio inducit. His videlicet casibus, per quos poenalibus modis ius patronatus quasi ab indignis patronis eripitur, in suo robore durantibus. Recitata
Abbreviated transcription (Latin):
obsuandã om̃s nignorent. idẽq uiris
ẽ sunt̃ uiuos manumissio ẽ impõita. ⁊¬
inuitimis uoluntatib ꝯ cessio data fin̾t
patronat᷑. itatñ ut inomĩb nataliũ rr¬
stitutioẽs exꝗb peñe soł ingeniuitas me
p.polleant. cũ nob̾ coitli ẽ. ingeniuis mag
hoĩb qͣ lib̃tis cam frequentari. Reuerẽtia
tos lib̾tos patronis ꝯpetit. integris reẜuã¬

Expanded text:
observandam omnes non ignorent. Idemque iuris est, si inter vivos manumissione imposita in ultimis voluntatibus concessio data fuerit patronatus: ita tamen, ut in omnibus natalium restitutiones, ex quibus paene solis ingenuitas mera re publica polleant, cum nobis cordi est ingenuis magis hominibus quam libertis eam frequentari. Reverentia tos libertos patronis competit, integris re
Abbreviated transcription (Latin):
commodati. siue adusus mulierẽ fũti
actionẽ extende. Ita tñ ut si ip̃e ꝗrẽ com¬
modatam accepit soluendosit. nul¬
io mõ actũsus mulierem furti actionẽ
extendat. ne ex hiu̾moĩ cecasicẽ int̃ma¬
ritũ ⁊uxorem qui ñ bene sccũ uuiũt. a¬
uqua machinatio onatur. ⁊ forsitama¬
nto uolente uxor ccuis extrabat᷑ ⁊ fur¬
ti patiat᷑ penalẽ ꝯ dẽpnationẽ.: S oꝑis lib̾¬

Expanded text:
odati sive adversus mulierem furti actionem extendere: ita tamen ut, si ipse qui rem commodatam accepit solvendo sit, nullo modo adversus mulierem furti actio extendatur, ne ex huiusmodi occasione inter maritum et uxorem, qui non bene secum vivunt, aliqua machinatio oriatur, et forsitan marito volente uxor eius et trahatur et furti patiatur poenalem condemnationem. D.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ accomodatã accepit. s liccat ei ⁊ lucrum
sꝑare. ¶ Cum aut inifino caꝵ dubita¬
matrimonio fintiactionẽ ẽc suã uxorem
ꝯiunctã erubuit. huĩmoĩ incidit uetũm
sensib questio. Quidã. ⁊ urc sibi comodata
i iuĩmoirri furtum asua muliere passus
est. ⁊ ctubitabatur utrumns dñorei furti
actio cc̃mulierẽ prẽtur. anꝓpt̃ necessitatẽ
cause: ⁊ maritus eiꝰ ut pote cõmodati actiõi
supõitus pot̃ hab̾e firtiactionẽ. ⁊ anctorre

Expanded text:
 commodatam accepit, sed liceat ei etiam lucrum sperare. Cum autem in confinio earum dubitamatrimonio furti actionem contra suam uxorem iunctas erubuit, huiusmodi incidit veterum sensibus quaestio. Quidam etenim re sibi commodata huiusmodi rei furtum a sua muliere passus est: et dubitabatur, utrumne domino rei furti actio contra mulierem praestatur, an propter necessitatem causae et maritus eius utpote commodati actioni suppositus p
Abbreviated transcription (Latin):
su furtiactiᷤᷤ ambulatoria sit noc ne. E t
omẽm talẽ tractatum alia soꝗtur subctiu¬
Tales itaq ãbiguitates ueterũ immoma¬
gis ꝙ meluis dicentũ ẽ ambages nobis
rcidentib intantã reꝵ ficultatẽ simplic&¬
or sententia placuit. ut indiũ sit uolũ¬
tate. siuc cõmodati actionc̃ adu̾sus rr̃ acci¬
pientẽ mouere desiderat. siuc furti adu̾s
eũ quirem surnpuit. Et alt̾utra caꝵ eloc¬
ta. cdrãn ñ posse expesitensiaᷤ ad alterã
rẽ utendã accepit penitus lib̾ari. Sĩ aut
quasi ꝯmodator ueniat adusus eũ ꝗ rem
utendã accep̃. ip̃i ꝗͥ nulio m̃o cõpete̾̃ posse¬

Expanded text:
su furti actio ambulatoria sit nec ne. Sed omnem talem tractatum alia sequitur subdivTales itaque ambiguitates veterum, immo magis, quod melius dicendum est, ambages nobis decidentibus in tanta rerum difficultate simplicior sententia placuit, ut in domini sit voluntate, sive commodati actionem adversus res accipienteum qui rem subripuit, et alterutra earum electa dominum non posse ex paenitentia ad alteram rem utendam accepit penitus liberari: sin autem quasi commodator veniat adversus eum qui rem utendam accepit, ipsi quidem nullo modo compete
Abbreviated transcription (Latin):
pre sibi comodata cnõs atiffecit. cum ma¬
infestissimũ ẽ. ⁊̃ siabinitio dr̃s actionẽ
instituit comodati ignarus rei surrepte.
postea aũt ħ ei cognito ad fure̾ transiuit
om̃imͦ libͥari eũ ꝗiẽ comadatã suscepit q̃¬

Expanded text:
re sibi commodata domino satisfecit, cum manifestissimum est, etiam si ab initio dominus actionem instituit commodati ignarus rei subreptae, postea autem hoc ei cognito adversus furem transivit, omnimodo liberari eum qui rem commodatam suscepit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtius ctitimi. Si n adnõ dectimus electionẽ
ad que uoluĩt ꝑuenur. suic ad cũ quixrm
cõmoditã accepit. siue cc̃ cum qui furtum
comisit. ⁊ inhac spẽ mai̾tus qtadẽ ꝑꝑ ma¬
tnmonii pudorẽ ñ furti s reꝵ amotaꝵ

Expanded text:
no dedimus electionem ad quem voluit pervenire, sive ad eum qui rem commodatam accepit, sive contra eum qui furtum commisit, et in hac specie maritus quidem propter matrimonii pudorem non furti, sed rerum amotarum
Abbreviated transcription (Latin):
pre ꝯ modata ꝯuenit̾ posse adu̾sus fure̾
furti habc̾ actionẽ. ita tñ si dñs scicns rem
cẽ subreptam adu̾sus eũ qui cã accepit ꝑ¬
uemat. Sin auĩt nescius. ⁊ ctubitans rem
ñ cẽ ap̃cum. comodati adtionẽ instituit.
postea ã it cõꝑta uoluit remittere ꝗ dẽ
cõmodati actionẽ. ad fu̾rti aut ꝑuenire

Expanded text:
re commodata convenitur, posse adversus furem furti habere actionem, ita tamen, si dominus sciens rem esse subreptam adversus eum qui eam accepit perveniat. Sin autem nescius et dubitans rem non esse apud eum commodati actionem instituit, postea autem re comperta voluit remittere quidem commodati ac
Abbreviated transcription (Latin):
ceret. ẜ uus aũt ħ clno manifestaueit. ⁊ dño
occd̾ẽnte. res ciꝰ ad iniquũ huiꝰmoĩ suasioni
actorẽ ꝑtiuit᷑. ⁊ ip̃e inuentus fuerit. rem
retinere. quali teneat᷑ actione. ⁊ isꝗres su¬
sccpit. utrũue ꝑoccasionẽ furti. anps uo¬

Expanded text:
no concedente res eius ad iniquum huiusmodi suasionis auctorem pertulerit, et ipse inventus fuerit rem detinere, quali tenetur actione is qui res suscepit, utrumne pro occasione furti an
Abbreviated transcription (Latin):
furtũ cõmittat̃. s. querrbat᷑ ap̃ antiquos
legũ int̃pretes. si ꝗ commoda̾t alu rem
ad̾ sc ꝑtinentẽ. ⁊ ip̃a res subt̾racta ẽ. an fu̾¬
ti actio adu̾sus furẽ institui possit ab eo ꝗ
rẽ utendã accrpit. idoneo scilicet ꝯstituto
qr ⁊ ip̃e cõmodati acticẽ adño peare ꝯue

Expanded text:
mittatur. Sed quaerebatur apud antiquos legum interpretes, si quis commodavit alii rem ad se pertinentem et ipsa res subtracta est, an furti actio adversus furem institui possit ab eo qui rem utendam accepit, idoneo scilicet constituto, quia et ipse commodati actione a domino pro e
Abbreviated transcription (Latin):
ĩpe eateneri ñ põt. Sinaũt desinat imł iu
ietentione. ⁊ uie ap̃uerum cdñm fuit in¬
uentus. tc̃ ip̃e ꝙ noxali furti actioẽ mini¬
me potest tener. Adu̾sus añt uerum do¬
mirũ ht̃ ipẽ furti noxalẽ actionẽ idẽ ꝓre

Expanded text:
teneri non potest. sin autem desinat in servi retentione et ille apud verum dominum fuerit inventus, tunc ipse quidem noxali furti actione minime potest teneri, adversus verum autem dominum habet ipse furti noxalem actionem, id est p
Abbreviated transcription (Latin):
B.ã. Dehis que subtrassisse nouca
pupilli tu p̃cib sigͥficas rectorẽ adipiũciȩ
ꝗsi eam postea q̃ dñs reꝵ is ꝓ qͦ supplicas
factus ẽ aliqͥ furatã cognoui̾t ñ ignoait inqͣ¬
druplũ manifesti. nec manifesti cupli ac¬
tione furti ꝯstita ꝯdẽpnationẽ fo̾mare.

Expanded text:
. De his, quae subtraxisse novercam pupilli tui precibus significas, rectorem adi provinciae, qui si eam, posteaquam dominus rerum is pro quo supplicas factus est, aliquid furatam cognoverit, non ignorat in quadruplum manifesti, nec manifesti vero dupli actione furti constituta condemnationem formare.
Abbreviated transcription (Latin):
tis quaꝵ artificib si sollicitati fuennt. cũ
ea dẽ fõma cinitati reorndis ita uꝓfugiti¬
uo suo sisollicitucdine defensi oĩs ñ fuĩt
requisitis ⁊ reuccatus. tõ defensor duo ui¬
caria mancipia ẽxigat᷑. ⁊ nec brneficiopͥn¬
fugitumm. ⁊ alĩcuitande legis gra q̃ in oc¬
cultantos mancipia certam penam statũ¬

Expanded text:
rtis quoque artificibus, si sollicitati fuerint, cum eadem forma civitati reddendis: ita ut pro fugitivo servo, si sollicitudine defensoris non fuerit requisitus et revocatus, idem defensor duo vicaria mancipia exigatur, nec beneficio prinfugitivum, et alius evitandae legis gratia, quae in occultantes mancipia certam poenam statu
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Etiã finti actione trioutoꝵ eac¬
tor tenetur site ñcessante intributoria ex¬
acticẽ sciens ꝙ nicħ deberetur. ancillã tium
ris adcclue. aut uendicdit que res facit ut
xcc ip̃tor usucapere posset. uendicatioq
tibi ipslus competit.

Expanded text:
. Etiam furti actione tributorum exactor tenetur, si non cessante te in tributoria exactione sciens, quod nihil deberetur, ancillam tui iuris abduxit aut vendidit. quae res facit, ut nec emptor usucaperet vindicatioque tibi ipsius competat.
Abbreviated transcription (Latin):
Nͥã. ¶ utelam pupilloꝵ tuoꝵ sica¬
minĩstrare debes. nehedificiũ ꝙ his
yelictum ẽ. eͣc formã alienandi testa

Expanded text:
. Tutelam pupillorum tuorum sic administrare debes, ne aedificium, quod his relictum est, contra formam alienandi testa
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Sipat᷑ pupisle cui uos curatore
eẽ dicitis. filio exsemisse. ip̃a aũt eem
ente. ⁊ uxore exreliquo sextante sꝙͥptis
tib portionẽ suã restitueret. p̃t̃ eauroi
ut idq excausa h̾iclitatis ad cã ꝑuenis¬
si filiis p̃mortẽ suã restitubet fidicõ

Expanded text:
. Si pater puellae, cuius vos curatores esse dicitis, filio ex semisse, ipsa autem ex triente et uxore ex reliquo sextante scriptistibus portionem suam restitueret, praeterea uxori, ut id, quod ex causa hereditatis ad eam pervenisset, fil
Abbreviated transcription (Latin):
que dudum admoffitiõtestam̃ti que¬
relã uocabentur inlegitimã portionẽ.
⁊ illa uolum̃ q̃ occasione militie expe¬
cunus mortui eisde ꝑsoĩs ad quisite p̾se
litia᷑ uendat᷑. ł motuo militante ccrta
pecunia ad eiꝰ rr̃ds ꝑueniat᷑. Ita m̃ ut
ille gractus eiꝰde militis. insp̾iciat᷑. quẽ
inmortȩ testatoi militans opti t. utͣ
tanta ei pecuma. Inlegitimã portionẽ
conputetur. quanta da statũtũ ẽ. sunco
gractu mortuus eẽt is qui militiã cxpecu¬
nius testatoris ad c̃pras ẽ: exeptis solis uiri
płis ꝗ̃ depecunus suꝑ memorata militi¬
a aparentib eoꝵ datis nc in legetuam
portionẽ ei conputet᷑ rata et̃ precipim.¬

Expanded text:
testamenti querellam vocabantur, in legitimam portionem et illa volumus, quae occasione militiae ex pecuniis mortui eisdem personis adquisitae posse litia, ut vendatur vel mortuo militante certa pecunia ad eius heredes perveniat, ita tamen, ut ille gradus eiusdem militiae inspiciatur, quem morte testatoris militans obtinet, ut tanta ei pecunia in legitimam portionem computetur, quantam dari statutum est, si in eo gradu mortuus esset is, qui militiam ex pecuniis testatoris adeptus est. Exceptis solis virispitulis quam de pecuniis super memorata militia a parentibus eorum datis, ne in legitimam portionem eis computentur, rata esse praecipim
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Fuus rtatrem que demanti mo¬
rib sec suspicetur. itaposse csulcre ui¬
re conꝑtũ ẽ. ut cos sub hacconditione
instituat hr̃des si apatre an̾ancipati fu¬
citnt atq co pacto scłm tabulas bono¬
rũ possessionẽ patie cũ re acciꝑe n iuderi
cũ c̃dictioni minime optẽꝑabit. neq
ei nõe filioꝵ in officiosi comõ actionẽ
posse cõpetere. ꝗb nulla inuna foce¬
rit mat̾ si pocius putauit puidentũ

Expanded text:
. Filiis matrem, quae de mariti moribus secus suspicetur, ita posse consulere iure compertum est, ut eos sub hac condicione instituat heredes, si a patre emancipati fuerint, atque eo pacto secundum tabulas bonorum possessionem patrem cum re accipere non videri, qui condicioni minime obtemperavit, neque ei nomine filiorum inofficiosi eo modo actionem posse competere, quibus nullam iniuriam fecer
Abbreviated transcription (Latin):
d.a. Euquertur anfilu de mosfitioso
xatns testam̃to posint dicẽ. siquarta bonor
mortis tpr̾ testator reliquit inspicit᷑.
testam̃to quauis pat eiꝰ omancipatus fuĩt
de fu̾ict̾ exꝑui posse ignorare ñ deles.

Expanded text:
 quaeritur, an filii de inofficioso patris testamento possint dicere, si quartam bonorum mortis tempore testator reliquit, inspiciturtestamento, quamvis pater eius emancipatus fuerat defunctus, experiri posse ignorare non debes.
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ꝗexi i. uncus hr̃s scͥptus fuerat ui¬
sta quercla etendisse. abaltõ aũt uictũ fu¬
isse aliegas ꝓca parte quare solutũ ẽ testa¬
m̃tum ꝙ̃ iure intestati qui obiinuit sui¬
oedat. naꝙͣ iefata neq ticłi comissa dcͦber¬

Expanded text:
ex septem unciis heres scriptus fuerat iusta querella contendisse, ab altero autem victum fuisse adlegas, pro ea parte, qua resolutum est testamentum, cum iure intestati qui obtinuit succedat, neque legata neque fideicommissa deben
Abbreviated transcription (Latin):
d.ã. Qũ ꝗ moffitiosi querela delatano
tenuit. afaisi accusatione ñ sumoueri p¬
lacuit. ¶de obsuatur. ⁊ si ccõtrario fal¬
si cumine instituto uict̃. p̾ea deinoffitio¬
so actionẽ exerctrs maluerit.¬

Expanded text:
officiosi querellam delatam non tenuit, a falsi accusatione non submoveri placuit. Idem observatur et si e contrario falsi crimine instituto victus postea de inofficioso actionem exercere maluerit
Abbreviated transcription (Latin):
op̃. cst. Lid̾i demoffitiosoquere
ũ ccͣ testamtũ porentũ mouentes pati¬
parentib: ad hibuert. nisi scͥpti hr̃os o¬
stendere maluerint ingratos libos. cẽ
parentes extitisse. ¶Sinaut mat cẽ filui
testam̃tũ inoffitiosi actionẽ instituat
inꝗn diligent̃ iubemꝰ. utrũ filius nui¬
la cxuista cã lesus matiẽ innoiussima
lexerit uoluntate. coꝙ necluctuosa
ci.⁊ logitimã reliquent portionẽ. ut te¬
stam̃to remoto matri successio deferat᷑.
seclit. insidusq eũ ł clãdestaus. ⁊ ma¬
nifestis appetut. ł inicis eiꝰ suas ami¬
citias co pulauit atq malus sic usata
ẽ. ut inrmmica ciꝰpocius quã mat̾ credete¬

Expanded text:
 . Liberi de inofficioso querellam contra testamentum parentum moventes probatiparentibus adhibuerunt, nisi scripti heredes ostendere maluerint ingratos liberos contra parentes extitisse. Sin autem mater contra filii testamentum inofficiosi actionem instituat, inquiri diligenter iubemus, utrum filius nula ex justa caussa laesus matrem novissima laeserit voluntate, nec luctuosam ei nec legitimam reliquerit portionem, ut testamento remoto matri successio deferatur,sedit, insidiisque eum vel clandestinis vel manifestis appetiit, vel inimicis ejus suas amicitias copulavit, atque in aliis sic versata est, ut inimica potius quam mater credere
Abbreviated transcription (Latin):
nec facile ictraratla sanc imꝰ. ut ratio¬
ne falcidie minime illis ꝑsonis dereli¬
cta que ad moffitiosi testam̃ti q̃relã
ex priorib uocabant᷑ legib ũ ꝑicli¬
tentur testamenta. Sed qd̾ deest
legitane portioni.i. quarta pors ab in¬
testato successionis tm̃repleat cxeptis
illis quib nicħ intestam̃to relictum est.¬

Expanded text:
nec facile retractanda sanximus, ut ratione falcidiae minime illis personis derelicta, quae ad inofficiosi testamenti querellam ex prioribus vocabantur legibus, non periclitentur testamenta, sed quod deest legitimae portioni, id est quartae parti ab intestato successionis, tantum repleatur, exceptis illis quibus nihil in testamento derelictum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ pictatis sibi ꝯstius ẽ partis que intestato
defũcto potuit ad cũ ꝑtinere. idẽ quartã ex
uidicio parentis obtintat ¶ qui aut agno¬
uit uicticiũ defuncti. eo ꝙ debitũ pat̃nu
psrditaria rarte ꝑ soluit.ł alio legitime

Expanded text:
 pietatis sibi conscius est, partis quae intestato defuncto potuit ad eum pertinere quarta ex iudicio parentis obtineat. Qui autem agnovit iudicium defuncti eo, quod debitum paternum pro hereditaria parte persolvit vel alio legitimo
Abbreviated transcription (Latin):
Mp̃. sust. inĩ mõ testatoꝵ uolu¬
tatib ꝓspicientes magna iumume¬
rabilc̃ occasionẽ subutcħi de coꝵ. cdisposi¬
cionis amputare censtm̃.⁊ iecrus casi¬
b: inquib demngfficiosis defuctoꝵ te¬
stam̃tis. t auomo subutentis moueri
solebat actio. certa ⁊ statuta lege tamd̾¬
tius c̃sulerr quã lidis eoꝵ t aluis ꝑsoni
gitimaᷤ sibi relictũ ẽ. adimplendã cam
sine ullo grauamine.ł mora exigeꝑe
sitam̃ n ingrati legitunis moclis arguᷤ¬
antur. cu eos scilicet ingratos cuta se fu¬
isse testator dixit. nã sinuulã coꝵ quasi
ingrator fecerit m̃tionẽ nͣlicebit eiꝰ hr̃cdi¬
b: ingratos cos nominare. ⁊ hiuuĩmõi que

Expanded text:
o testatorum voluntatibus prospicientes magnam et innumerabilem occasionem subvertendae eorum dispositionis amputare censemus et in certis casibus, in quibus de inofficiosis defunctorum testamentis vel alio modo subvertendis moveri solebat actio, certa et statuta lege tam mortuis consulere quam liberis eorum vel aliis personigitima sibi relictum est ad implendam eam sine ullo gravamine vel mora exigere, si tamen non ingrati legiti mis modis arguantur, cum eos scilicet ingratos circa se fuisse testator edixit: nam si nullam eorum quasi ingratorum fecerit mentionem, non licebit eius heredibus ingratos
Abbreviated transcription (Latin):
d. aã Filiã tuã ooꝙ turpit ⁊ cũfla¬
gitiosa fcclitate uiuit. a successicẽ tua.
cã er cludendã putes. siñ in ꝯsutto calore.
s. exmentis euis adidodiũ incitatus es
ỹtrrim uigicu lib̾ũ arbrtriũ habebis.
cũ marito cui matre uolente nupsit
colens cõtrorcdiã ustã offensionis pꝰ
cius de matris penitentiã causã ñỹstat
nec ẽ mom̃tanis uolũtatib matuimp
d.aũ. Eris ł sororis filii patrui uł
ãcusi. amite ⁊ iã ⁊ mat̾tere. testam̃¬
tũ inoffitiosũ frustra dicunt. Cũnemo
ͣ fre ⁊ sorore adinoffitiosi quere¬
ia ansutant᷑. ¶ de faiso sanc ꝑaccusati¬
teꝗde crasse scripsit hĩdẽ. filiã aꝑt quã
habuit inpotestatẽ teb̾roga facia mami¬
me petur nicħq ei relictue. ncꝙ iustan¬

Expanded text:
. Si filia tua turpiter et cum flagitiosa foeditate vivit, ut a successione tua eam excludendam putes, si non inconsulto calore, sed ex meritis eius ad id odium incitatus es, postremi iudicii liberum arbitrum habebis. cum marito, cui matre volente nupsit, colens concordiam iustas offensionis post eiusdem matris paenitentiam causas non praestat nec ex momentariis voluntFratris vel sororis filii, patrui vel avunculi, amitae etiam et materterae testamentum inofficiosum frustra dicunt, cum nemo eptis fratre et sorore ad inofficiosi querellam admittatur. de falso sane per accusatite quidem ex asse scripsit heredem, filia autem quam habuit in potestate exheredata facta minime probetur nihilque ei relictum
Abbreviated transcription (Latin):
merito ut puͦte ñ uistis rationib neglitai
de moffitioso quccla institucre poterat
ed cũ cã iyucrꝑio uita cessisse ppoas re¬
pentem causus iniꝗtas. ꝑ. iecturam mat¬
ne pietatis em̃dandas. ¶ Quarr filio tuo
cui nicħ pt̃ mat̾nũ fatũ imputan potest.
pinde urrilẽ portionẽ tribuendã cẽ censcni
acsiom̃s filios ẜrdes instituiss.. Esmaut

Expanded text:
utpote non iustis rationibus neglectus de inofficioso querellam instituere poterat. Sed cum eam in puerperio vita cessisse proponas, repentini casus iniquitas per coniecturam maternae pietatis emendanda est. Quare filio tuo, cui nihil praeter maternum fatum imputari potest, perinde virilem portionem tribuendam esse censemus, ac si omnes fili
Abbreviated transcription (Latin):
ne same notacũlõꝵ publicatice plectatur.
ꝑiculo npriuatũ officucãcellanos subfid
militi. ĩ deserant. ⁊ ꝓuĩtialib p̃sentiã sui ex¬
hibeał quouelentib sit accusandi cos facu¬
itas. Si n idonea ca cregent ad deregendaui¬
dicis flagiti.. ⁊ questioĩ eos subdioportet.

Expanded text:
atione plectatur. Periculo enim primatium officii cancellarios sub fide militiam deserant et provincialibus praesentiam sui exhibeant, quo volentibus sit accusandi eos facilitas. Si enim idonea causa exegerit, ad detegenda iudicis flagitia et quaestioni eos subdi oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
cipimꝰ. ꝓconfesso aut tenebit᷑ qui accusatus
stitu uitrmꝰ q̃ desidant᷑ ablata ut duplũ spo¬
uatus accipiat. duplum nt᷑ fiscꝰacquirat.
d̾ ã: Domestic̃ iudicis apublicis actib arce¬
at᷑. qd siccessitatib publicis sese ꝯuictꝰ fuit̃
miscuisse statĩ eũ aꝯmaiõris potestatis exam̃
dectucioportet. ut cõpetẽs meũisidicta ꝓmatur
sticiut daccil arui ministiũ gesstĩt. ad eãd̾ obser¬
uatiõc alqua ãbiticẽ itm̃remeare concedatur.
iuolare uoluetit scionẽ. ead̾ pena offõ qq̃ coh¬
ercendosiꝑ ambitionẽ uł auaritiam exhis aliqͥ¬

Expanded text:
aecipimus. Pro confesso autem tenebitur, qui accusatus restitui iubemus, quae desiderantur ablata, ut duplum spoliatus accipiat, duplum noster fiscus adquirat. Domesticus iudicis a publicis actibus arceatur. quod si necessitatibus publicis sese convictus fuerit miscuisse, statim eum ad maioris potestatis examen deduci oportet, ut competens in eo vindicta promaturstici vel cancellarii ministerium gesserit, ad eandem observationem aliqua ambitione iterum remeare concedatur. violare voluerit sanctionem: eadem poena officio quoque coercendo, si per ambitionem vel avaritiam ex his aliq