comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quid qd dixit iste beatus: ñ sum dignꝰ
ut sub tectum meũ intres. Intrat & nẽ
diis sub tectũ credentium: duplici figu¬
ra uł more. Nc̃ enim quando sc̃ĩ & reli¬
giosi & d̾o acceptabiles ȩccłiarum anti¬
stites sub tectum tuũ intrant. tẽ ibidẽ
dñs ꝑ eos ingreditur: & tu sic estimes tãꝗͣ
dñm suscipias. Et aliud. Quando sem̃ su¬
mis cibum. quando illud incorruptũ ac-¬
cipis epulum. quando uitȩ pane
& poculo frueris. qͣndo manducas
sub tectum tuũ ingreditur. Et tu gͦ humi¬
lians temetipsum: imnitare hc̃ centurionẽ
& dicito. Dnẽ: ñ sum dignus ut intres sub
tectum ieũ. Ubi enim indigne ingreditur:
ibi ad iudicium ingreditur illi accipienti.
S adhuc quid adiecit ille beatus in conse¬
quentib: Nam & ego homo sum sub po¬
testate constitutus: & habeo sub me militeᷤ.
Et dico hiuc uade. & uadit : & alio ueni.
& uenit. & seruo meo fac hoc & facit. Opru¬

Expanded text:
quid, quod dixit ille beatus: Non sum dignus quid, quod dixit ille beatus: Non sum dignus ut sub tectum meum intres. Intrat et nunc Dominus sub tectum credentium duplici figura vel more. Nunc enim quando sancti et religiosi et Deo acceptabiles Ecclesiarum antistites sub tectum tuum intrant, tunc ibidem Dominus per eos ingreditur, et tu sic existimes tanquam Dominum suscipiens. Et aliud, quando sanctum sumis cibum, quando illud incorruptum accipis epulum, quando vitae pane et poculo frueris, quando manducas sub tectum tuum ingreditur. Et tu ergo humilians temetipsum, imitare hunc centurionem et dicito: Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum. Ubi enim indigne ingreditur, ibi ad judicium ingreditur illi accipienti. Sed adhuc quid adjecit ille beatus in sequentibus? Nam et ego homo sum sub potestate constitutus, et habeo sub me milites, et dico huic, Vade, et vadit; et alii, Veni, et venit; et servo meo, Fac hoc, et facit. O pru
Abbreviated transcription (Latin):
ne: ñ sumꝰ accessu uł introitu tuo. Dñe: ñ
sum dignus ut intres sub tectum mnecum.
Moyses primitus ille magnus tuus con¬
fabulator. ille mirabilis tuoꝵ narrator
oꝑum. ille fidelis in tota domo tua. nimi-¬
unt se humiliauit dicens: ñ sum dignus
ante hesternum & t̃ciũ diem: quantoma¬
gis ego dicam: dñe ñ sum dignus ut sub
tectum neũ intres: Alienigena sum. gen¬
tilis sum. miles sum. gladio acciictꝰ: san¬
guinem fundens: ad p̃lium exiens: id̾oq
ñ sum dignus ut intres sub tectum meũ:
s tantum dic u̾bo. Uerbũ tuum aspec
t̃us tuus est: u̾bum tuum opus consũ¬
matum est. Ideoq dic u̾bo: ostende ab sens
corꝑe qd̃ p̃sens spũ consummare potens
es. Ubiq indeficiens tua p̾sentia: ubiq p̃¬
sens tuus aspectus. ldcͥco ego accessu & intro¬
itu tuo indignus sum. & iste infirmus
uerbi tui uisitatione indiget: & ideo dic
u̾bo & sanabitur puer m̃s. S & hoc nul¬
lum nrm ꝑtranseat sicut pusillum ali-¬

Expanded text:
nus accessu vel introitu tuo. Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum. Moses primitus ille magnus, et tuus confabulator, ille mirabilis narrator operum tuorum, ille fidelis in tota domo tua, nimium se humiliavit, dicens: Non sum dignus ante hesternum et tertium diem. Quanto magis ego dicam, Domine, non sum dignus ut sub tectum meum intres! Alienigena sum, gentilis sum, miles sum gladio accinctus, sanguinem fundens, ad praelium exiens, ideoque non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo, tus tuus est, verbum tuum opus consummatum est. Ideoque dic verbo, ostende absens corpore quod praesens spiritu consummare potens es. Ubique indeficiens tua praesentia, ubique praesens tuus aspectus. Idcirco ego accessu et introitu tuo indignus sum, et iste infirmus verbi tui visitatione indiget, et ideo dic verbo, et sanabitur puer meus. Sed et hoc nullum nostrum pertranseat, sicut pusillum ali
Abbreviated transcription (Latin):
pharanitanus quondã ep̃s ita scripsit: corꝑa
At contra fides catholica & pondus scdm car-¬
nem hab̾e eum p̃dicat. & onus corꝑeum: &
cum pondere atq ouere corꝑali incẽdere su¬
ꝑ aquas ũ infusis pedib. Nam dionisius
qualit̃ de uirgineis sanguinib alia lege
pret̾ naturalem formabatur: & qualit̃ ñ
infusis pedib corꝑale pondus habens &
mat̾iale onus. deambulabat in humida &
instabili substantia. Sequit᷑. Et exclamaue

Expanded text:
Pharinitanus quondam episcopus ita scripsit, corporalPharinitanus quondam episcopus ita scripsit, corporalAt contra fides catholica, et pondus secundum carnem habere eum praedicat, et onus corporeum, et cum pondere atque onere corporali incedere super aquas non infusis pedibus. Nam Dionysius qualiter de virgineis sanguinibus, alia lege praeter naturalem formabatur, et qualiter non infusis pedibus, corporale pondus habentibus et materiale onus, deambulabat in humida et instabili substantia. » Intuendum e
Abbreviated transcription (Latin):
passionum quȩ ꝓ constantia fidei a ꝑfidis
ingerunt᷑: talis ñnumꝗͣ ꝓuisio diuinitus
ostenditur. Sepe enĩ ita fideles in tͥbulatione
positos suꝑna pietas deseruisse uisa est: ut
quasi laborantes in mari discipłos pret̃ire iħe
certamine desudantis. Quare me oblitus es.
quare me reppulisti. & quare tristis incedo
dum affligit me inemicus: dum confrin¬
gunt᷑ omĩa ossa mea. S dicauit inimici ter¬
rentes ubi est ds eoꝵ. quasi mufragium fes¬
sis minitantes apłis: dicit ipse ds eoꝵ. cum
tͣnsieris ꝑ aquas tecũ ero & flumina ñ operi¬
ent te. cũ ambulaueris in igne ñ comburerĩ.
runt fantasma. ẽẽ.Si iuxta marcionẽ & ma¬
nicheum diis nr̃ ñ est natus ex uirgine. s
uisus in fantasmate. quomͦ nc̃ apłi timent
ne fantasina uideant: Adhuc heretici pu¬
tant fantasma fuisse dñm: nec ueram as-¬
sumpsisse carnẽ de uirgine. Deniq theodorꝰ

Expanded text:
passionum, quae pro constantia fideipassionum, quae pro constantia fideieruntur, talis nonnunquam provisio divinitus ostenditur; saepe enim ita fideles in tribulatione positos superna pietas deseruisse visa est, ut quasi laborantes in mari discipulos praeterire Jcertamina desudantis: Quare me oblitus es, quare me repulisti? et quare tristis incedo dum affligit me inimicus? Dum confringuntur omnia ossa mea, etc. . Sed dicunt inimici terrentes, Ubi est Deus eorum? quasi naufragium fessis minitantes apostolis. Dicit ipse Deus eorum: Cum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te: cum ambulaveris in igne, non combureris, phantasma est. Si juxta Marcionem et Manichaeum Dominus noster non est natus ex virgine, sed visus in phantasmate, quomodo nunc apostoli timent ne phantasma videant? Adhuc haeretici putant phantasma fuisse Dominum, nec veram assumpsisse carnem de virgine. Denique Theodorus
Abbreviated transcription (Latin):
luculo appropinqͣnte. & lucifero solis diei¬
q exortum ꝑmittente: uenit dñs. & suꝑ¬
ambulans tumida freti terga compͥmit:
quia cũ p̾ssuris obsita fragilitas humana
pusillitatẽ uirium suarũ considerãt: ni-¬
chil erga se aliud quã tenebras angustiarũ
& estus cernit hostium confligentiũ. Cum
uͦ mentẽ ad suꝑni lumen p̃sidii & ꝑpetuȩ
dona retͥbutionis crexerit: quasi int̾ ũbras
noctis repente exortum luciferi conspicit. qͥ
diem ꝓximũ nunciet. Lucifer namq: cũ
plurimũ tres horas noctis id.ẽ totã uigiliã
matutinã illuminare ꝑhibetur. Aderitq
dñs: qui sopitis temptationũ ꝑiculis plenã
laborantib fiduciã suę ꝓtectionis attͥhirat.
nos ad quos de ꝑiculo naufragii lib̾andos
acluenerat: nͥ ut ad horam turbati & pa-¬
uentes s continuo lib̾ati amplius ereptionis
suȩ miracłm stuperent. ac maiores ereptori
suo gr̃as referrent: Quia & ui tempestatib

Expanded text:
luculo appropinquante, et Lucifero solis dieiluculo appropinquante, et Lucifero solis dieique exortum promittente, venit Dominus, et superambulans, tumida freti terga comprimit. Quia cum pressuris obsita fragilitas humana, pusillitatem virium suarum considerat, nihil erga se aliud quam tenebras angustiarum, et aestus cernit hostium confligentium. Cum vero mentem ad superni lumen praesidii, et perpetuae dona retributionis erexerit: quasi inter umbras noctis repente exortum Luciferi conspicit, qui diem proximum nuntiet. Lucifer namque cum plurimum, tres horas noctis, id est totam vigiliam matutinam illuminare perhibetur. Aderitque Dominus qui, sopitis tentationum periculis, plenam libertatis fiduciam suae protectionis attribuat. nos, ad quos de periculo naufragii liberandos advenerat, nisi ut ad horam turbati et paventes, sed continuo liberati, amplius ereptionis suae miraculum stuperent, ac majores ereptori suo gratias referrent? Quia et in tempestatibus
Abbreviated transcription (Latin):
ne uideat m finem. Uerũ ille ñ obliuiscit᷑
orationẽ pauꝑum. neq au̾tit faciem suã
a sꝑantib in se: quin potus & certantes
cum hostib ut uincant adiuitat. et
uictores in ȩt̃num coronat. Unde apte dici-
quãius ipse positus in terra: qi &si ad ho¬
ram differre uideat᷑ auxilium tribulatis
impendere: nichilominus tam̃ eos ne in tri¬
bulationib deficiant respectu suȩ pietatis
corroborat: & aliqͣndo etiam manifesto adiu¬
torio uictis adu̾sitatib quasi calcatis seda¬
tisq fluctuum uoluminib lib̾at. sicut hic
quoq subsequent insinuat᷑ cum dicit᷑. Et¬
circa quartã uigiliã noctis uenit ad eos
Stationes & uigiliȩ militares: interna ho¬
rarum spacia diuidunt᷑. Quando gͦ dicit¬
cirea quartã irigiliam noctis uenisse ad
eos dñm: ostendit tota nocte ꝑiclitatos . &
extremo noctis temꝑe eis auxilium p̃bitũ.
laborant gͦ toto noctis opacȩ temꝑe᷑: s di¬

Expanded text:
ne videat usque in finem. Verum ille non obliviscitur ne videat usque in finem. Verum ille non obliviscitur oa sperantibus in se; quin potius et certantes cum hostibus, ut vincant adjuvat, et victores in aeternum coronat. Unde hoc in locoquamvis ipse positus in terra, quia etsi ad horam differre videtur, auxilium tribulatis impendere, nihilominus tamen eos ne in tribulationibus deficiant, suae respectu pietatis corroborat, et aliquando etiam manifesto adjutorio victis adversitatibus, quasi calcatis sedatisque fluctuum voluminibus liberat. Sicut hic quoque subsequenter insinuatur, cum dicitur: Quarta autem vigilia noctis venit ad eos et vigiliae militares in terna horarum spatia dividuntur. Quando ergo dicit, quarta vigilia noctis venisse ad eos Dominum, ostendit tota nocte periclitatos, et extremo noctis tempore eis auxilium praebitum. Laborant ergo toto noctis opacae tempore, sed di
Abbreviated transcription (Latin):
batur mare & ꝑiclitant᷑ apłi:
& tamdiui iniminens naufragiũ
ꝑseuerat. quadiu iħcꝰ uenit. Labor quidem
discipłoꝵ in remigando & contrarius eis uen-¬
tus labores scẽ ȩccłie uarios designat: quȩ
int̾ undas scłi adu̾santis & immundoꝵ fłat᷑
spũum ad qͥetem patrie celestis quasi ad fi¬
dam litoris stationẽ ꝑuenire satagit. Ubi be¬
ne dicitur. quia nauis erat in medio mari
& iħe solus in terra: qi ñnumꝙͣ eccł̃ia tantis
gentilium p̃ssuris ñ solum afflicta s & fe¬
data est.: ut si fieri posset. redemptor ipsius
cam ꝓrsus deseruisse ad tempus uideretur.
Unde est illa uox eus int̾ undas ꝓcellasq
temptationũ uerrentiũ dep̃hensȩ: atq au-¬
xilium ꝓtectionis illuis gemebundo clamore
quęrentis. Ut quid dñc recessisti longe. despi¬
cis in oportunitatib in tͥbulatione: Quȩ pa-¬
riter uocem inimici ꝑsequentis exponit in
sequentib psalmi subiciens. Dixit enĩ in
corde suo oblitus est cs: au̾tit faciem sirã

Expanded text:
batur mare, et periclitantur apostoli, et tam diu imminens naufragium perseverat, quam diu Jesus non venit. Labor quidem discipulorum in remigando, et contrarius eis ventus, labores Ecclesiae sanctae varios designat, quae inter undas saeculi adversantes, et immundorum flatus spirituum ad quietem patriae coelestis, quasi ad fidam litteris stationem pervenire conatur. Ubi bene dicitur, quia navis erat in medio mari, et ipse solus in terra. Quia nonnunquam Ecclesia tantis gentilium pressuris, non solum afflicta, sed et foedata est, ut si fieri posset redemptor ipsius eam prorsus deseruisse ad tempus videretur. Unde est illa vox ejus inter undas procellasque tentationum verrentium deprehensae, atqxilium protectionis illius gemebundo clamore quaerentis: Ut quid, Domine, recessisti longe? Despicis in opportunitatibus, in tribulatione . Quae pariter vocem inimici persequentis exponit, in sequentibus psalmi subjiciens: Dixit enim in corde suo, Oblitus est Deus, avertit faciem suam
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmȩ culpȩ meritum. ꝑ coteliana delicta
longe distabamus. Quia enĩ peccando ex¬
tranei eramus a d̾o: extraneos nos a suo
runt nos angłi ciues suos. Quia enĩ rex
Idi terram nr̃ȩ caruis assumpsite infirmita¬
sem arãm uia iam angłica elsitudo ũ. despi

Expanded text:
primae culpae meritum, per quotidiana delicta primae culpae meritum, per quotidiana delicta longe distabamus. Quia enim peccando extranei eramus a Deo, extraneos nos a suo runt nos angeli cives suos. Quia enim coeli Rex terram nostrae carnis assumpsit, infirmitatem nostram illa jam angelica celsitudo non despi
Abbreviated transcription (Latin):
testate eius scriptum est: in ꝓpͥa uenit. In
natura enĩ sua ante tempus natus est.
in nra uenit ex temꝑe. Qui ꝰ ȩt̾nus ꝑmanẽs
factus homo fenum nr̃m uertit in fru¬
mentum. qui de semet ipso ait. Nisi gra¬
num frum̃ti cadens in t̾ra mortuum
fuerit: ipsums manet. Unde & natus in p̃¬
sepio reclinatur: ut fideles om̃s uidelicet
scã animalia carnis suȩ frum̃to reficeret.
ne ab eternȩ intelligentiȩ pabulo ieiuna
storib angls apparet. eos q di claritas cir¬
cumfulget. nͥ qđ illi p̃ ceteris uidere subli¬
mia merentur qui fidelib gregib p̃esse
sollicite sciunt ⁊ Dumq ipsi pie suꝑ gregẽ
iugilant : diuina suꝑ eos gr̾a largius cho¬
ruscat. Regem uͦ natum angłs nunciat:
eusq uoci angłorum chori concinune &
congaudentes clamant: gła in excelsis d̾o.
& in tr̾a pax hominib bonȩ uoluitatis.
Prius quippe quã redemptor nr̃ ꝑ carnem
mus: a quoꝵ claritate atq mundicia ꝑ

Expanded text:
testate ejus scriptum est: In propria venit . In testate ejus scriptum est: In propria venit . In natura etenim sua ante tempora natus est, in nostra venit ex tempore. Qui ergo aeternus permanens enum , factus homo, fenum nostrum vertit in frumentum, qui de semetipso ait: Nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, ipsum solum manet . Unde et natus in praesepio recsancta animalia, carnis suae frumento reficeret, ne ab aeternae intelligentiae pabulo jejuna storibus angelus apparet, eosque Dei claritas circumfulget, quia illi prae caeteris videre sublimia merentur, qui fidelibus gregibus praeesse sollicite sciunt, dumque ipsi pie super gregem vigilant, divina super eos gratia largius coruscat. 2. Regem vero natum angelus nuntiat, ejusque voci angelorum chori concinunt, et congaudentes clamant: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis. Prius quippe quam Redemptor noster nascermus, a quorum claritate atque munditia per
Abbreviated transcription (Latin):
Ula largiente dño mis¬
sarum sollempnia ter
hodie celebraturi sumu.
loqui diu de euangłica
lectione non possumiis. S nos aliquid uł
breuit̃ dicere: redemptoris nr̃i natiuitas
ipsa compellit. Qiud. ẽ. qđ nascituro ddo¬
inino mundus describit᷑. nͥ hoc qđ aꝑte
monstratur. qi ille apparebat in carne qͥ
electos suos asscrib̾et inet̾nitate: Quo con¬
tra. de repbis ꝑ ꝓpħam dicitur. Deleant᷑
de libro iuuentium: & cum iustis ñ scri¬
bantur. Qui bene etiã in bethlehem na¬
scitur. Bethlehem quippe. domiꝰ panis
interp̃tatur. Ipse namq ẽ. qui ait. Ego
sum panis uiuus. qui de celo descencdi.
Locus gͦ in quo dñs nascitur doñ panĩ¬
ante uocatus est: qr futurum ꝓfecto erat:
ut ille ibi ꝑ materiã carnis appareret. q̃ui
electorum mentes in eterua sacietate refice¬
ret. Qui ñ in parentum domo s inuia nas
citur: ut ꝓfecto ostenderet qr ꝑ humani¬
tatem quam assumpserat quasi in alieno
potestatem: s scd̾m naturam. Nam de po¬

Expanded text:
uia, largiente Domino, missarum solemnia ter hodie celebraturi sumus, loqui diu de Evangelica lectione non possumus. Sed nos aliquid vel breviter dicere Redemptoris nostri nativitas ipsa compellit. Quid est quod nascituro Domino mundus describitur, nisi hoc quod aperte monstratur, quia ille veniebat in carne, qui electos suos ascriberet in aeternitate? Quo contra de reprobis per Prophetam dicitur: Deleantur de libro viventium, et cum justis non scribantur . Qui bene etiam in Bethlehem nascitur: Bethlehem quippe domus panis interpretatur. Ipse namque est qui ait: Ego sum panis vivus, qui de coelo descendi . Locus ergo in quo Dominus nascitur, doante vocatus est, quia futurum profecto erat ut ille ibi per materiam carnis appareret, qui electorum mentes interna satietate reficeret. Sed citur, ut in hoc ostenderet quia per humanitatem, quam assumpserat, quasi in alieno o, sed secundum naturam. Nam de po
Abbreviated transcription (Latin):
in uob̃ indubitata credulitas uirgiueȩ in¬
tegritatis & partus: reforinationis huma¬
uȩ sacrum diuinũq mysterium. scõ atq
sincero honorate seruitio. Amplectimini.
xp̃m in nr̃a carne nascentem: ut eũ uidẽ¬

Expanded text:
in vobis indubitata credulitas virgineae inin vobis indubitata credulitas virgineae integritatis et partus. Reformationis humanae sacrum divinumque mysterium sancto atque sincero honorate servitio. Amplectimini Christum in nostra carne nascentem, ut eumde
Abbreviated transcription (Latin):
manete: ne idem ille temptator cuius a
nos iterum seducat inudiis: & hec ipsa
psentis diei gauclia fallaciȩ sue arte cor¬
rumpat: illudens simpliciorib aninus
tate xp̃i quam de noui ut diciuit so¬
lis ortu uidet᷑ honorabilis. Quorũ corda.
uastis tenebris obuoluta: & ab omĩ in¬
cremento uerȩ lucis aliena sunt. Trahun¬
tur eni aahiic stultissimis gentilitatis
dam habent pulchrituduiẽ: adorandã
taĩ ñ habent deitatem. Iila gͦ iurtus.
illa sapientia. illa.ẽ. adoranda sola maiest.
quȩ uniu̾sitatem mundi creauit ex iuebilo:
& in quas uoluit formas atq mensuras.
terrenã cȩlesteniq substantiã om̃ĩpotenti
ratione ꝓduxit. Sol. luna & sydera sint
commnoda utentib: sint speciosa cernenti¬
buss ita ut de illis gr̃ę referantur aue¬
tori: & adoretur d̾s qui condidit. ñ crea-¬
tura quȩ seruit. Laudate gͥ dnm̃ dilectis¬
simi in omĩb oꝑib eius atq udiciis: sit

Expanded text:
manete; ne idem ille tentator, cujus jamanete; ne idem ille tentator, cujus javos iterum seducat insidiis, et haec ipsa praesenti diei gaudia suae fallaciae arte corrumpat, illudens simplicioribus animistate Christi, quam de novi, ut dicunt, solis ortu honorabilis videatur. Quorum corda vastis tenebris obvoluta, et ab omni incremento verae lucis aliena sunt; trahuntur enim adhuc stultissimis gentilitatis dam habent pulchritudinem, adorandam tamen non habent Deitatem. Illa ergo virtus, illa sapientia, illa est colenda majestas, quae universitatem mundi creavit ex nihilo, et in quas voluit formas atque mensuras terrenam coelestemque substantiam omnipotenti ratione produxit. Sol, luna et sidera sint commoda utentibus, sint speciosa cernentibus; sed ita ut de illis gratiae referantur auctori, et adoretur Deus, qui condidit, non creatura, quae servit. Laudate igitur Deum, dilectissimi, in omnibus operibus ejus atque judiciis. Sit
Abbreviated transcription (Latin):
nis exortem. quẽ tot documentis didicit
uarus exactor in eum qui nichil ipsiꝰ
habebat. insurgere ⁊ & dum uiciatȩ origi¬
nis p̃iudicium generale ꝑsequit᷑: ciro¬
graphum quo nitebat᷑ excedit: ab illo
iniquitatis exigens penã in quo nullã
reppit culpam. Soluitͤ itaq letiferȩ
cipe: captiuitatis uasa rapiunt᷑. Redit in
honorem suũ ab antiquis contagiis pur¬
gata natura: mors morte destruitur. na-¬
tuutas natiuitate reꝑatur. qm̃ simul &
redemptio aufert seruitutẽ & regenerati¬
pie & ficdelit̾ głaris: reconciliationis huiꝰ
grãm iusto ꝑpende iudicio. Tibi enĩ qͦn
puluerem dissoluto. cui iam ñ erat spes
ulia uiuendi ꝑ incarnationẽ uerbi pote¬
stas data est: ut de longinquo ad tuũ re¬
u̾taris auctorem: recognoscas parentem:
liber efficiaris ex seruo: de extraneo ꝓ¬
ueharis infiluim: ut qui ex corruptibi¬
li carne natus es ex dispũ renascaris:
iii. in fide qua fuucdati estis stabues ꝑ¬

Expanded text:
nis exsortem, quem tot documentis didicit nis exsortem, quem tot documentis didicit do et avarus exactor in eum qui nihil ipsius habebat insurgere, et dum vitiatae originis praejudicium generale persequitur, chirographum quo nitebatur excedit, ab illo iniquitatis exigens poenam, in quo nullam reperit culpam. Solvitur itaque lethiferae cipe, captivitatis vasa rapiuntur. Redit in honorem suum ab antiquis contagiis purgata natura, mors morte destruitur, nativitas nativitate reparatur: quoniam simul et redemptio aufert servitutem, et regeneratipie fideliter gloriaris, reconciliationis hujus gratiam justo perpende judicio. Tibi enim quoncinerem dissoluto, cui jam non erat spes ulla vivendi, per incarnationem Verbi potestas data est, ut de longinquo ad tuum revertaris auctorem, recognoscas parentem, liber efficiaris ex servo, de extraneo proveharis in filium; ut qui ex corruptibili carne natus es, ex Dei Spiritu renascaris, imi, in fide qua fundati estis, stabiles per
Abbreviated transcription (Latin):
sequium suȩ uoluptatis illexerat. Non
itaq iuste auntteret originalem humani
generis seriuitutem: nͥ de eo qđ subiererat
uinceretur. Cum gͥ misericors ompsq
saluator ita susceptionis humane mocła¬
retur exordia. ut uututem insepabilis¬
a suo homine d̃icatis ꝑ uelamen nr̃ȩ in¬
firmitatis ab scondexet: illusa .ẽ. securi
hostis astutia: qui natiuitatem pueri
sibi quã omi̾um nascentiũm putauit
obnaxiam. Uidit enĩ uagientem atq la¬
crimantem: uidit pannis obuolutũi cir¬
cumcisiom subdlitum: & legalis sacrificii
oblatione ꝑfunctum. Agnouit deinceps
les annos de naturalib ñ dubitauit au¬
gnientis. Int̾ hȩc intulit contumeliã. mul¬
tiplieauit inuirias: adhibuit maledicta:
oppbria. blasphemias. conuicia. O ninem
postremo in ipsum ium furoris effudit:
omĩa temptam̃toꝵ genera ꝑcucurrit. Et
sciens quo humanã naturam int̾fecissde
ueneno: nequaquã credidit transgressio¬

Expanded text:
sequium 276 suae voluntatis illexerat. Non sequium 276 suae voluntatis illexerat. Non itaque juste amitteret originalem humani generis servitutem, nisi de eo quod subegerat vinceretur. Cum igitur misericors omnipotensque Salvator, ita susceptionis humanae moderaretur exordia, ut a suo homine Deitatis per velamen nostrae infirmitatis absconderet, illusa est securi hostis astutia, qui nativitatem pueri sibi 71 quam omnium nascentium putavit obnoxiam. Vidit enim vagientem atque lacrymantem, vidit pannis involutum , circumcisioni subditum, et legalis sacrificii oblatione perfunctum. Agnovit deinceps les annos de naturalibus non dubitavit augmentis. Inter haec intulit contumelias, multiplicavit injurias, adhibuit maledicta, opprobria, blasphemias, convicia, omnem postremo in ipsum vim furoris sui effudit, omnia tentamentorum genera percurrit; et sciens quo humanam naturam infecisset veneno, nequaquam credidit primae transgressio
Abbreviated transcription (Latin):
uo orcline: qi inuisibilis in sius. uisibilis
factus est in nris. In comp̃hensibilis uolu¬
it comp̃hendi: ante temꝑa manens: eẽ. &e.¬
pit ex temꝑe. Uniu̾sitatis dñs: seruilẽ
formam obumbrata maiestatis suȩ dig¬
nitate suscepit. Impassibilis ds ñ dedig¬
natus. ẽ. homo. eẽ. passibilis: & immorta¬
tate generatus est: qi iniuolata uirginitaᷤᷤ
concupiscentiã nescuuit: substantiã mini¬
strauit. Assumpta. ẽ. de matre dni nata
ñ culpa: creata est forma serui sine con¬
ditione seruili: ꝙ nouus homo sic contem¬
ꝑatus. ẽ. ueteri: ut & ueritatem susciꝑet
generis. & uicium excludet uetustatis.
Uerax namq misccłia dei. cum ad repa¬
randum humanũ genus ineffabilit̃ ei
uita suppeterent. hane potissimuni elegit¬
pnslisendi uiamꝰ qua ad destruendũ opus
siaboli ã uircute uteret᷑ potentiȩ ẜ ratione
Iusticiȩ. Nam suꝑbia hostis antiqui n iri¬
Inerite sibi in om̃s homines ius tyrannicũ
suendicabat: uec indebito dominatu pͥme

Expanded text:
vo ordine, quia, invisibilis in suis, visibilis factus est in nostris: incomprehensibilis, voluit comprehendi; ante tempora manens, esse coepit ex tempore; universitatis Dominus, servilem formam, obumbrata majestatis suae dignitate, suscepit: impassibilis Deus, non dedignatus est homo esse passibilis; et immortaata virginitas concupiscentiam nescivit, substantiam ministravit. Assumpta est de matre Domini, natura, non culpa. Creata est forma servi sine conditione servili, quia novus homo sic contemperatus est veteri, ut et veritatem susciperet generis, et vitium excluderet vetustatis.erax namque misericordia Dei, cum ad reparandum humanum genus ineffabiliter ei multa suppeterent, hanc potissimum consulendi viam elegit, qua ad destruendum opus diaboli, non virtute uteretur potentiae, sed ratione justitiae. Nam summerito sibi in omnes homines jus tyrannicum vindicabat, nec indebito dominatu preme
Abbreviated transcription (Latin):
dm quoq iustȩ seueritatis exigente ratio¬
ue erga hominẽ quẽ tanto honore condi¬
derat. antiquã mutasse sententiam: opus
fuit dilectissuni secreta dispensatione con¬
silii: ut incommutabilis ds cuius uolun.¬
tas ñ potest sua benignitate pͥuari. pͥmã
pietatis suȩ dispositionem sacramento
occultiore compleret: & homo diabolioe
iniquitatis u̾sutia actus inculpam.

Expanded text:
Deum quoque, justae severitatis exigente ratioDeum quoque, justae severitatis exigente ratione, erga hominem, quem in tanto honore condiderat, antiquam mutasse sententiam: opus fuit, dilectissimi, secreti dispensatione consilii, ut incommutabilis Deus, cujus voluntas non potest sua benignitate privari, primam pietatis suae dispositionem sacramento occultiore compleret, et homo diabolicae iniquitatis versutia actus in culpam,
Abbreviated transcription (Latin):
nis noue: preꝑationis antiquȩ. felicitatis
eternȩ. Reparat᷑ enum uob̃ salutis nr̃ȩ an¬
nua reuolutione sacram̃tum: ab inicio ꝓ¬
missum: in fine redditum: sine fine man¬
surum. In quo dignum . ẽ. nos sursum
erectis cordib diuinum adorare mysteri.¬
um: ut qđ magno dĩ munere agitur. ma¬
gnis eccł̃iȩ gaudiis celebretur. Deus enĩ
omp̃s & clemens cuius natura bonitas. cu¬
uis uoluntas patientia. cuius opus mi¬
sccłia est: statim ut uos diabolica mali-¬
gnitas ueneno sue mortificauit inuidiȩ:
p̃parata renouandis mortalib pietatis¬
sue remedia int̾̃ ipsa mundi pͥmordia
p̃signauit: denuncians serpenti futurũ
semen mulieris. qd̾ norii capitis elatio
incorrupta iurginitate dampnaret. Nã
qr głabatur diabolus hominẽ sua fraude
deceptum diuinis caruisse muncrib & im¬
mortalitatis dote nudatum duram mortis
subisse sententiam: seq in malis suis qđdã
de p̃uaricatoris consortio inuenisse solatiũ.

Expanded text:
 felicitatis aeternae. Reparatur enim nobis salutis nostrae annua revolutione sacramentum, ab initio promissum, in fine redditum, sine fine mansurum. In quo dignum est nos erectis sursum cordibus divinum adorare mysterium, ut quod magno Dei munere agitur, magnis Ecclesiae gaudiis celebretur. Deus enim omnipotens et clemens, cujus natura bonitas, cujus voluntas potentia, cujus opus misericordia est, statim ut nos diabolica malignitas veneno suae mortificavit invidiae, praeparata renovandis mortalibus suae pietatis remedia inter ipsa mundi primordia praesignavit; denuntians serpenti futurum semen mulieris quod noxii capitis elationincorrupta nativitate damnaret. Nam quia gloriabatur diabolus, hominem sua fraude deceptum divinis caruisse muneribus, et immortalitatis dote nudatum duram mortis subiisse sententiam, seque in malis suis quoddam de praevaricatoris consortio invenisse solatium; 68
Abbreviated transcription (Latin):
ionem prioris discordie postponunt: E
quos infirmos abiectosq despexerant rã
socios uenerant᷑. Hinc est enĩ qõ lothiar io
isse angłos adorant nec tamen adorare ꝓ¬
ethibentur : iohannes uͦ in apocalipsi adora¬
re angłm uoluit. s tam̃ isclem hinc augl̃s
ne se debeat acdorate. compescit dicens. ui¬
cie ne feceris: conserius tuus sum & frm̃
quã prius despexerant. postgitã hanc suꝑ
se assumptã conspiciunt. ꝓstratam sibi iu¬
dere ꝑtimescunt: Nec iam sub se uelud in-¬
firmam contempnere ausi sunt: quã suꝑ¬
se iudelicet in celi rege uenerant᷑. Nec hab̾e
dedignant᷑ hominẽ socium: qui suꝑ se ad
nequa nos immundicia polluat : qui in
nrãm. Dulla nos luxuria inquinet: nul
la turpis cogitatio accuset. Non malicia
mentem mordeat : ñ inuidiȩ rubigo con¬
sumat. Non elatio inflet: ũ ambicio ꝑ ter¬
rena oblectamenta dilaniet: ñ ira inflam¬
met. Dii & enĩ uocati sunt homines. Defen¬
de gͦ tͥ homo contra uicia honorem d̾i: qi

Expanded text:
et quos infirmos prius abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth, vel Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur: Joannes vero in Apocalypsi adorare angelum voluit, sed tamen idem hunc angelus ne se debeat adorare compescit, dicens: Vide ne feceris, conservus tuus sum et fratrum quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt. Nec jam sub se velut infirmam contemse videlicet in coeli Rege venerantur. Nec habere dedignantur hominem socium, qui super se adone qua nos immunditia polluat, qui in anostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambitio per terrena oblectamenta dilaniet, non ira inflammet. Dii etenim vocati sunt homines. Defende ergo tibi, o homo, contra vitia honorem Dei, quia
Abbreviated transcription (Latin):
questiones huiꝰ modi in mediũ uenerias.
quare alius sic alius autẽ sic. quare ille
dõ deserente excecat᷑. ille dõ ad iuuante
illuminat᷑: non nob iudiciũ de iudicio
tanti uidicis usurpemus. s contremiscẽ¬
tes exclamemꝰ cũ apło. O altitudo diui¬
ciarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ: quã inscrũ¬
tabilia sunt iudicia eius &r inuestigabi¬
uidicia tua abyssus multa. Non gͦ me
fr̃s adhanc penetrandã altitudinẽ. ad
hanc abyssũ discutiendã. ad in scruta¬
bilia ꝑscrutanda. expectatio ur̃ȩ hari.¬
tatis impingat. Agnosco modulũ me.¬
um. sentire mͥ uideor etiam modulũ
ur̃m: altius ẽ. hoc increm̃tis meis.
&e fortius uirib meis. puto quia et
ur̃is. Simul gͦ audiamus admonen¬
tem scripturam atq dicentẽ: altiora
te ne quesieris. & fortiora te ne ꝑscru¬
tatus fueris. non quia ista negata st̃¬

Expanded text:
quaestiones hujusmodi in medium venerint, quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic; quare ille Deo deserente excaecetur, ille Deo adjuvante illuminetur: non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia esicut multa abyssus . 7. Non ergo me, fratres, ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulum meum, sentire mihi videor etiam modulum vestrum. Altius est hoc incrementis meis, et fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admonentem Scripturam atque dicentem, Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris . Non quia ista negata s
Abbreviated transcription (Latin):
poterant credere: quia hoc isayas ꝓpħa¬
ds hoc futurũ esse presciit. Quare aut
ñ poterant si ame quȩ rat᷑: cito respõ deo¬
E quia nolebant. Malam quippe eoꝵ uo.¬
tura. S aliam causam inquis dicit ꝓpħa:
ñ uoluntatis eoꝵ. Quã causã dicit pro¬
item meruisse respondeo. Sic enĩ excẽcat
c obdurat ds. deserendo &e ñ ad uiuan.¬
o: quod occulto iudicio facere potest. in¬
usto ñ potest. Hoc omĩno pietas religio¬
prũ in concussũ debet inuiolatũq serua¬
e: sicut dicit apłs. cum eandẽ ipsã tracꝰ.¬
aret difficillimã questionẽ. Quid gͦ di¬
timus inquit: Numqͥd iniquitas est¬
apud dñie Absit. Si gͦ absit ut sit iniqui¬
as apud dm. siue quando ad iuiuat mise¬
ricordit facit. siue quando ñ ad uiuat iu¬
ste facit: quia omĩa ñ temeritate s iudi¬
cio facit. Porro si uidicia scõrũ iusta st̃.
quantomagis scĩficantis &e iustificantis
dĩ Iusta gͦ sunt: sed occulta. Ideo cum

Expanded text:
poterant credere, quia hoc propheta pras hoc futurum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, respondeo quia nolebant. Malam quippe eorum vot. Sed aliam causam, inquis, dicit propheta, non voluntatis illorum. Quam causam dicit protatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo, et non adjuvando, quod occulto judicio facere potest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare; sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret difficillimam quaestionem, Quid ergo dicemus, inquit? numquid iniquitas apud Deum? Absit . Si ergo absit ut sit iniquitas apud Deum; sive quando adjuvat, misericorditer facit; sive quando non adjuvat, juste facit: quia omnia non temeritate, sed judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergo sunt, sed occulta. Ideo cum
Abbreviated transcription (Latin):
tes constituere: iusticie dĩ non st̃ sub¬
iecti. Hȩc dixit isayas quando uidit
glam eius: &e locutus ẽ.de eo. Quid
uidit isayas et hoc quo mͦ ad dñm xp̃m
ꝑtineat: in libro eius legendũ ce in.¬
telligendũ est. Uidit enim ñ sicuti ẽ:
s modo quodã significatiuo. sicut
propħȩ uisio fuerat informanda. Nã
uidit & moyses: et tam̃ ei quẽ uide.¬
rat dicebat. Si inueni gr̃am ante te:
ostende michi temetipsũ manifeste
ut uideam te. quia ñ uidebat sicuti
est. Qͣnͣdo aut̃ hõc nob̾ fucurũ sit:
idẽ iste sc̃s ioħes eugłista in epła sua
dicit. Dilectissimi. filii dĩ sumus & ñ¬
dũ apparuit quid erimus. Scimus qr
cũ apparuerit similes ei erimus: qm̃
uidebimꝰ eũ sicuti ẽ. Nemo enĩ uos fal¬
lat fr̃s eoꝵ qui dicũt in uisibilẽ patrẽ.
& uisibilẽ filiũ. Hi enim hoc asserũt
qui putant eũ eẽ. creaturã: nec intel¬
ligunt scdm quod dictũ ẽ. ego & pat̃
unũ sumꝰ. Prorsus informa dĩ inqua

Expanded text:
tes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . 12. Haec dixit Isaias, quando vidit gloriam ejus, et locutus est de eo. Quid viderit Isaias, et hoc quomodo ad Dominumendum et intelligendum est. Vidit enim non sicuti est, sed modo quodam significativo, sicut Prophetae visio fuerat informanda. Nam vidit et Moyses, et tamen ei quem videbat dicebat, Si inveni gratiam ante te, ostende mihi temetipsum, manifeste ut videam te ; quia non videbat sicuti est. Quando autem nobis hoc futurum sit, idem iste sanctus Joannes evangelista in Epistola sua dicit: Dilectissimi, Filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus: scimus quia cum apparuerit, similes ei erimaddidit, sicuti est. Nemo enim vos fallat, fratres, eorum qui dicunt invisibilem Patrem, et visibilem Filium. Hi enim hoc asserunt qui putant eum esse creaturam; nec intelligunt secundum quid dictum sit, Ego et Pater unum sumus . Pror
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ mundus crucifixus ẽ. & ego mun¬
do. Ad hoc enĩ & ipse dñs crucẽ suã
ubi eũ dem̃tia suꝑbȩ impietatis irrisit.
in eoꝵ qui in illum credent frontibus
fixit. ubi ẽ. quodã mͦ sedes uerecun¬
diȩ. ut de nomine eius fides ñ eru.¬
bescat: & magis dĩ głam quã homi¬
nũ diligat¬

Expanded text:
mihi mundus crucifixus est, et ego mundo . Ad hoc enim et ipse Dominus crucem suam, ubi eum dementia superbae impietatis irrisit, in eorum qui in illum crederent, frontibus fixit, ubi est quodammodo sedes verecundiae, ut de nomine ejus fides non erubescat, et magis Dei gloriam, quam hominum diliga
Abbreviated transcription (Latin):
uenit quod ꝑierat querere atq saluan
credere in eum qui dixit sine me nu¬
chil potestis facere. Qui enĩ ignorat
dĩ uisticiam qua iustificat᷑ impius¬
& suam uult constituere qua conii¬
catur suꝑbus: in hunc ñ potest cre¬
dere. Hinc &e illi ñ poterant credere
ñ possunt. s quã du talia sapiunt ñ
possunt credere. Hinc excecant᷑ &e in¬
durant᷑ : quia negando diuinũ ad¬
iutoriũ ñ ad uiuant᷑. Hoc de iudeis
qui excecati & indurati sunt d̾s pre¬
scuit: atq in eius sp̃u propħa pͥre¬
dixit. Quod uͦ addidit & conũtant᷑
am suã constituere uolebant. adhoc
desererent᷑ ut excecarent᷑. ad hoc exce¬
carentur ut offendent in lapidẽ offẽ¬
sionis & implerent᷑ facies eoꝵ ignomi¬
nia. atq ita humiliati quȩrerent no.¬
men dñi. oe ñ suã qua inflat᷑ suꝑb.
s usticiã dĩ qua iustificat᷑ impius:
Hoc enĩ multis eoꝵ ꝓfecit in bonũ.

Expanded text:
venit quod perierat quaerere atque salvare ; venit quod perierat quaerere atque salvare ; credere in eum qui dixit, Sine me nihil potestis facere . Quia ergo ignorans Dei justitiam qua justificatur impius, suam vult constituere qua convincatur superbus, in hunc non potest credere. Hinc et illi non poterant credere: non possunt; sed quamdiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur; quia negando divinum adjutorium, non adjuvantur. Hoc de Judaeis qui excaecati et indurati sunt, Deus praescivit, atque in ejus Spiritu Propheta praedixit. 11. Quod vero addidit, Et convertanam justitiam constituere volebant, ad hoc desererentur, ut excaecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et impleretur facies eorum ignominia; atque ita humiliati quaererent nomen Domini, et non suam qua inflatur superbus, sed justitiam Dei qua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
constituere. iusticiȩ dĩ non eẽnt sub¬
enim ñ ex fide s tamquã exoꝑibus
tumuerunt: ipso suo tumore cȩcati
offendunt. in lapidẽ offensionis. Sic
autem dictũ est ñ poterant ubi intel¬
ligendũ ẽ. quod nolebant : quẽ ad
mus ille fidelis ꝑmanet. negare se¬
ipsũ ñ potest. De omipotentẽ dictũ ẽ.
non potest.Sicut gͦ quod dñs negare
se ipsũ non potest laus ẽ. uoluntatis
diuinȩ: ita quod illi ñ poterant crede
culpa ẽ. uoluntatis humanȩ. Ecce oe
ego dico. Qui tam suꝑbȩ sapiunt ut
suȩ uoluntatis uirib tantũ existimẽt
tribuendũ ut negent sibi esse necessa¬
riũ diuinũ ad iutoriũ ad bene iuuen-¬
dũ: ñ possunt credẽ in xp̃m. Nõ enĩ
aliquid prosunt sillabȩ nominis xp̃i.
& sacramenta xp̃i: ubi resistit᷑ fidei
xp̃i. Fides autem xp̃i est credere in
eum qui iustificat impiĩ: credere in
mediatorẽ sine quo int̾posito ñ recos¬
ciliam᷑ dõ. credere in saluatorẽ qui

Expanded text:
 Justitiae Dei non sunt subnon ex fide, sed tanquam ex operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi intelligendum est quod nolebant; quemadmodmus, ille fidelis permanet, negare seipsum non potest . De omnipotente dictum est, non potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in Christum. Non enim aliquid prosunt syllabae nominis Christi, et Sacramenta Christi, ubi resistitur fidei Christi. Fides autem Christi est, credere in eum qui justificat impium ; credere in Mediatorem, sine quo interposito non reconciliamur Deo; credere in Salvatorem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑbiã: & quosdã nimia suȩ uo.¬
luntatis diffidentia deiecit in negli-¬
gentiã. Illi dicunt. Quid rogamꝰ dm̃ ne
iuncam᷑ temptatione: quod in nr̃a ẽ.
pocestate: Isti dicunt. Ut quid cona¬
mur bene uiuere: quod in dĩ ẽ. potẽ¬
state : Odñe. opater qui es in celisme
nos inferas in quã libet harũ tempta¬
tonũ: s libera nos a malo. Audiamꝰ
dñm dicentẽ rogaui pro te ne deficiat
fides tua : ne sic existimemꝰ fidẽ nr̃am
in libero ẽẽ. arbitrio. ut diuino non
egeat ad uitorio. Audiamꝰ & eugłistã
dicentẽ. dedit eis potestatem filios dĩ
fieri: ne omino existimemꝰ in potes.
tate nr̃a non ẽẽ. quod credimus. Uerũ¬
ptam̃ in utroq illius beneficia cog.¬
noscamus. Nam & agende sunt graciȩ
quia data est potestas: & orandũ ne
succumbat infirmitas. Ipsa ẽ. fides q̃
ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑ : sicut eius m̃surã
dñs cuiq partitus ẽ: ut qui głatur ñ¬

Expanded text:
in superbiam; et quosdam nimia suae voin superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatione, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentaionum, sed libera nos a malo ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus: verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas; et orandum, ne succumbat infirmitas . Ipsa est fides quae per dilectionem operatur, sicut ejus mensuram Dominus cuique partitus est ; ut qui g
Abbreviated transcription (Latin):
rantissime teneamꝰ. ipsa ꝑducet ad cu¬
biculũ regis in quo sunt om̃s tesauri
sapientiȩ & scientiȩ absconditi. Non
nis &x p̃cipue electis discipłis in ui.¬
debat quando dicebat: multa habeo
uobis dicere. s ñ potestis illa portare
modo. Ambulandũ ẽ. ꝓficiendũ ẽ. cres.¬
cendũ est: ut sint corda nr̃a capacia
earũ rerũ quas capere modo ñ possu.¬
mus. Quod si nos ultimus dies ꝓfici-¬
entes inuenerit: ibi discemꝰ quod hic
ñ potuimꝰ. Si quis autẽ istam questi¬
onẽ liquidius & melius nouit sepos.¬
se & confidit exponere : absit ut ñ sim
paratior discere quã docere. Tantum
ne audeat quisquã liberũ arbitrium
sic defende: ut nob orationẽ qua di¬
cimus ne nos inferas in temptationẽ.
conetur auferre. Rursus ne quis quã
neget uoluntatis arbitriũ: & audeat
excusare peccatũ. S audiamꝰ dñm &¬
quid facere debeamꝰ. et ad uiuantẽ ut
implere possimus. Nam & quos dã
nimia suȩ uoluntatis fidutia extulit

Expanded text:
rantissime teneamus: ipsa perducet ad cubiculum regis, in quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Nonnis et praecipue electis discipulis invidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum est, crescendum est, ut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi discemus quod hic non potuimus. 8. Si quis autem istam quaestionem liquidius et melius novit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatum. Sed audiamus Domquid facere debeamus, et adjuvantem ut implere possimus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ non fecisse. Non enĩ propterea quẽ¬
quã d̃s ad peccandũ cogit: quia futura
hominũ peccata iam nouit. Ipsoꝵ enĩ
p̃sciuit peccata: non sua. non cuiꝰ quã
alterius. s ipsors. Qua propt̃. si ea quȩ
ipse presciuit ipsoꝵ. non sunt ipsoꝵ: ñ
uere ille p̃scut. Sed quia illiꝰ p̃scientia
falli non potest: sine dubio ñ alius sed
ipsi peccant quos ds peccaturos eẽ. p̃sci¬
uit. Fecerunt gͦ peccatum iudei: qͦd eos
facere ñ cõpulit cui peccatũ non placet.
s facturos esse p̾̃dixit. quẽ nichil latet.
Et ideo si ñ malum s bonũ facere uolu¬
issent non ꝓ hiberent᷑ : & hoc facturi pre¬
uiderent᷑ ab eo qui nouit quid sit quisq
facturus. & quid ei sit ꝓ enus oꝑe reddi¬

Expanded text:
tamen, non fecisse. Non enim propterea quemquam Deus cogit ad peccandum, quia futura hominum peccata jam novit. Ipsorum enim praescivit peccata, non sua; non cujusquam alterius, sed ipsorum. Quapropter si ea quae ille praescivit ipsorum, non sunt ipsorum, non vere illa praescivit. Sed quia illius praescientia falli non potest, sine dubio non alius, sed ipsi peccant, quos Deus peccaturos esse praescivit. Fecerunt ergo peccatum Judaei, quod eos facere non compulit cui peccatum non placet, sed facturos esse praedixit quem nihil latet. Et ideo si non malum, sed bonum facere voluissent, non prohiberentur, et hoc facturi praeviderentur ab eo qui novit quid sit quisque facturus, et quid ei sit pro ejus opere reddi
Abbreviated transcription (Latin):
doquidẽ ipse excȩcauit oculos eoꝵ ce in¬
durauit eoꝵ cor.: Non enim hoc saltem
de diabolo dicitur: s de dõ. quod ipsa
propħica scriptura testatur. Nam si ar.¬
bitremur hoc dictum de diabolo. qđ
excecauit oculos eoꝵ & cor indurauit:
laborandũ est quomͦ illoꝵ culpã quia
ñ credidunt possimus ostendere. de qͥb
dr᷑ non poterant credere. Deinde quid
respondebimꝰ de alio ipsius ꝓpħe testi¬

Expanded text:
 ipse excaecavit oculos eorum, et induravit cor eorum? Non enim saltem hoc de diabolo dicitur, sed de Deo, quod ipsa prophetica Scriptura testatur. Nam si arbitremur hoc dictum de diabolo, quod excaecavit oculos eorum, et cor induravit; laborandum est quomodo illorum culpam, quia non crediderunt, possimus ostendere, de quibus dicitur, non poterant credere. Deinde quid respondebimus de alio prophetae ipsius testi
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ nobis. Si non potuerunt credere.
quod peccatum ẽ. hominis ñ facientis qđ
ñ potest facere: Si autem ñ credendo pe¬
cauerunt: potuerunt gͦ credẽ & ñ fecer̃.
Si gͦ potuerunt: quomodo dicit ȩugłiũ.¬

Expanded text:
enim nobis, si non poterant credere, quod peccatum est hominis non facientis quod non potest facere. Si autem non credendo peccaverunt, potuerunt ergo credere et non fecerunt. Si autem potuerunt, quomodo dicit E
Abbreviated transcription (Latin):
brachiũ dĩ patris esse dm̃ filium. ñ nob
obstrepat consuetudo carnalis: sed qͣn¬
tũ illo donante possumꝰ dĩ uirtutẽ ce dĩ
sapientiam cogitemuis. ꝑ quẽ facta sunt
om̃ia. Hic oceurrit quȩstio de qua qui¬
de ut cõpetent᷑ aliquid disputetur& om̃
euis latebrosissimm sinus ꝑ scrutent᷑. et
excutiant᷑ ut dignũ est: nec mearũ in.¬
rium esse arbitror. nec angustiarũ tem.¬
poris. nec ur̃ẽ capacitatis. Tam̃ quia tran.
pite quod potuerimꝰ: & ubi ur̃ȩ expecta¬
tioni ñ suffecerimus ab illo increm̃tũ
poscite qui nos plantare posuit & rigare.
quia sicut dicit apłs neq qui plantat ẽ.
aliquid neq qui rigat. s qui increm̃tũ
dat ds. Quidã gͦ intra se musitant. & u
possunt aliquando proclamant: et tur.¬
bulenta disceptatione contendunt dicen¬
tes. Quid fecerunt udei uel quȩ culpa
eoꝵ fuit: si necesse erat ut sermo isayȩ ꝓ¬

Expanded text:
brachium Dei Patris esse Deum filium, non nobis obstrepat consuetudo carnalis, sed quantum illo donante possumus Dei virtutem et sapientiam cogitemus, per quam facta sunt . Hic occurrit altera quaestio, de qua quidem ut competenter aliquid disputetur, et omnes ejus latebrosissimi sinus perscrutentur et excutiantur ut dignum est, nec mearum virium esse arbitror, nec angustiarum temporis, nec vestrae capacitatis. Tamen quia transpite quod potuerimus: et ubi vestrae exspectationi non suffecerimus, ab illo incrementum poscite qui nos plantare posuit et rigare; quia, sicut dicit Apostolus, Neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Quidam ergo ipossunt aliquando proclamant, et turbulenta disceptatione contendunt dicentes: quid fecerunt Judaei, vel quae culpa eorum fuit, si necesse erat ut sermo Isaiae p
Abbreviated transcription (Latin):
te fructuosa in exaltatione
crucis. ubi dixit se omĩa tra.¬
cturũ esse post se: cũ intellexissent ui.¬
dei quod de sua morte dixisset & ꝓ po.¬
suissent ei questionẽ quomͦ diceret se eẽ.
moriturũ. eum ex lege audierint quod
xp̃c manet in ęcernũ: hortatus ẽ. eos ut
dum ad huc modicũ lum̃ in eis esset quo
xp̃m ȩternũ esse didicissent. ambularet
ut totum discerent. ne cõpͣhendent᷑ ate.¬
nebris. Et cum hec esset locutus: abscon¬
dit se ab eis. Deinde intulit euglista oe¬
ait. Cum autem tanta signa fecisset corã
eis. ñ credebant in eum: ut sermo isayȩ
ꝓpħȩ impleret᷑ quẽ dixit. Dñe quiꝰ cre.¬
didit auditui nr̃o: & brachiũ dñi cui
reuelatum ẽe Ubi satis ostendit. brachi
um dñi ipsum dĩ filiũ nuncupatũ: ñ
quod d̃s pater figura determinet᷑ carniꝰ

Expanded text:
te fructuosa in exaltatione crucis, ubi dixit se omnia tracturum esse post se, cum intellexissent Judaei quod de sua morte dixisset, et proposuissent ei quaestionem, quomodo diceret se esse moriturum, cum ex Lege audierint quod Christus manet in aeternum; hortatus est eos, ut dum adhuc modicum lumen in eis esset, quo Christum aeternum esse didicissent, ambularent, ut totum discerent, ne comprehenderentur a tenebris. Et cum haec esset locutus, abscondit se ab eis. ait: Cum autem tanta signa fecisset coram eis, non credebant in eum, ut sermo Isaiae prophetae adimpleretur, quem dixit, Domine, quis credidit auditui nostro? et brachium Domini cui revelatuum Domini ipsum Dei Filium nuncupatum, non quod Deus Pater figura determinetur carnis