comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ac sine mora ꝑ dedicionẽ receptis. duȩ tantũ restiterunt. hoc :
uxania & calaguris. quarũ uxania pom̾penis euertit: calagur¬
rim affranus iugi obsidione confectã. atq ad infames escas mi¬
seranda in opia coactã. ultima cede incendioq deleuit. Percus¬
sores dertorii premiũ ne petendũ quidẽ aromanis eẽ duxerunt. quippe qͥ
meminissent antea iuriati ꝑcussorib dencgatum. Et quamius nullo tunc p̃¬
tissimosꝙ regesrei publice dederit. nullum umq trrannoꝵ ab initior usq
in hodiernum diem uł defe editum misit. uł inse extrinsecus. incurren¬
tem uinum potentem ue dimisit. Interta machedonicum bellun
claudius sortitus: uarias gentes quȩ rodopeis montib circum fusȩ sunt.
audituq horrida quȩ. iñcaptiuos agebant. raptis cum puculo opus ess&
hamanoꝵ capitũ ossib ⁊cruentis. capillatisq adhuc. atq ꝑ interiores

Expanded text:
ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est, ac sine mora per deditionem receptis, duae tantum restiterunt, hoc est, Uxama et Calaguris: quarum Uxamam Pompeius evertit, Calagurim Afranius jugi obsidione confectam, atque ad infames escas miseranda inopia coactam, ultima caede incendioqsores Sertorii praemium ne petendum quidem a Romanis esse duxerunt, quippe qui meminissent antea Viriati percussoribus denegatum. Et quamnis nullo tunc praeum optimos inuictissimos reges reipublicae dederit, nullum umquam tyrannorum ab initio usque in hodiernum diem uel de se editum misit uel in se extrinsecus incurrentem uiuum potentemue dimisit. Interea Macedonicum bellum Claudius sortitus uarias gentes, quae Raudituque horrida quae in captivos agebant, captis, cum poculo opus esset, humanorum capitum ossibus, cruentis capillatisque adhuc, ac per interiores
Abbreviated transcription (Latin):
xit. Pompent̃ aũt hoc ÷ illum romanorũ ducẽ ase uictũ fuisse gloriatꝰ :
quẽ magna preditũ fiducia ad hoc bellũ ñ ꝓconsule. sed ꝓconsulib ruma
misisset. Fuisse tunc pompeio. Xxx. mił peditũ. mille equites. galbascr¬
morat. Posteauero hirtulegius cũ metello congressus apud italicã
cũ paucis refugit. Hompeius belgidam nobilem cęltiberiȩ
urbem cepit. Sertorius deinde cum pompeio congressus.
decem mił militum eius int̾fecit. ex alio cornu uincentẽ pom¬
xerat comminutꝰ ÷. Postremo ipse sertogias decimu demũ
anno belli inchoat. isdem̃ quil & uiriatꝰ. searui dolisant fectꝰ
finẽ bello fecit. romanisq uctoriam sine gbadedit. quã uis ꝑ¬
pennã postea pars exercitꝰ eius secuta sit. quiꝰ pompeiauictcũ.
uni uerso exercitusuo int̾fectꝰ est. Ciuutatib uͦ cunctis ultro

Expanded text:
xit. Pompeium autem, hoc est, illum Romanorum ducem, a se fuisse victum gloriatus est: xit. Pompeium autem, hoc est, illum Romanorum ducem, a se fuisse victum gloriatus est: quem magna praeditum fiducia, ad hoc bellum non pro consule, sed pro consulibus Roma misisset. Fuisse tunc Pompeio triginta millia peditum, mille equites, Galba scriabuisse commemorat. Postea vero Hirtuleius cum Metello congressus, apud Italicam sitaniam cum paucis refugit. Pompeius Segidam, nobilem Celtiberiae urbem, cepit. Sertorius deinde cum Pompeio congressus, decem millia militum ejus interfecit. Ex alio cornu, vincente Pomxerat, comminutus est. Postremo ipse Sertorius, decimo demum anno belli inchoati, iisdem, quibus et Viriathus, suorum dolis interfectus, finem bello fecit, Romanisque victoriam sine gloria dedit: quamvis Perpernam postea pars exercitus ejus secuta sit, qui a Pompeio victus, cum universo exercitu suo interfectus est. Civitatibus vero cunctis ultro
Abbreviated transcription (Latin):
panias. bellicosissimas gentes in arma excitauit. Aduersus hunc ut
breuit̃ definiam duo ducesmissi. metellus xdomicius. quoꝵ domi¬
cius ab hirtulegio sertor : duce cum exercitu oppressus est. Manili¬
us ꝓconsul galliȩ. in hispaniam cum trib legionib & mille quingentis
equitib transgressus. iniquã cũ hyrtulegio pugnã conseruit. aquo cas¬
tris copiisq nudatꝰ. in oppidũ h ylerdam pȩne solus resugit. Metellus¬
multis pręliis fatigatꝰ ꝑdeuia oberrans hostem morã fatigabat. do¬
nec pompei castris confociar etur. Pompeius contracto apud palan¬
tiam exercitũ. lauronem ciuitatem quam tunc sertorius oppugna
bat frustra conatꝰ defendere. uic tꝰaufugit. Seritorius fugato superatoque
pompeio. lauronẽ captã eruentis siȩ depopulatꝰ est. reliquũ agm̃ lauren¬
nensiũ qđ cedibus suꝑ fuerat. miserabili inlusitaniã captiuitate transdu¬

Expanded text:
panias, bellicosissimas ferocissimasque gentes in arma excitavit. Adversus hunc, ut panias, bellicosissimas ferocissimasque gentes in arma excitavit. Adversus hunc, ut breviter diffiniam, duo duces missi, Metellus et Domitius: quorum Domitius ab Hirtulegio, Sertorii duce, cum exercitu oppressus est. Manilius, proconsul Galliae, in Hispaniam cum tribus legionibus et mille quingentis equitibus transgressus, iniquam cum Hirtulegio pugnam conseruit. A quo castris copiisque nudatus, in oppidum Hilerdam pene solus remultis proeliis fatisatus, per deuia oberrans, hostem mora fatigabat, donec Pompei castris consociaretur. Pompeius contracto apud Palantiam exercitu Lauronem ciuitabat, frustra conatus defendere, victus aufugit. Sertorius superato fugatoque Pompeio, Lauronem captam cruentissime depopulatus est: reliquum agmen Lauronensium, quod caedibus superfuerat, miserabili in Lusitaniam captivitate transdu
Abbreviated transcription (Latin):
paucitate miseroꝵ & adhuc illo furore insanientiũ cȩsi sunt. Albanoꝵ
ciuitas obsidione oppugnata est atꝙ excruciata fame ultima misera¬
biliũ reliquiarum dedicione seruata est. ubi tunc scipio lepidi filius cap¬
tꝰ atipoccisus est. Brutꝰ incis alpinã galliã fugiens ꝑsequente pompeio
apud regiũ int̾fec łest. Ita hoc bellum cuuile ñ magis clementia catuli
quã tedio syllanȩ crudelitatis. ut ignis instipula eadẽ celeritate qua
tertio sonantib undiq belloꝵ fragorib: quorũ unũ in hispania erat.
aliud inpamphilia. in machedonia tercium. quartũ indalmatia. ex¬
sanguis adhuc atq exhausta intestina ꝑniciȩ tamquã febrib romana
ris publica. ꝓpulsare armis occidentis sententrionisq fortissimas
gentes cegebatur. Sertorius siquidem uirdolo atq audatia potgs.
cũ partĩ marianarum fuisset syllam fugiens exaffrica dilapsus in his¬

Expanded text:
paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum paucitate miserorum et adhuc illo furore insanientium, caesi sunt. Albanorum ciuitas, obsidione oppugnata atque excruciata fame ultima, miserabilium reliquiarum deditione seruata est; ubi tunc Scipio, Lepidi filius, captus atque occisus est. Brutus in cisalpinam Galliam fugiens persequente Pompeio apud Regium interfectus est. ita hoc bellum ciuile non magis dementia Catuli quam taedio Sullanae crudelitatis, ut ignis in stipula, eadem celeritate qua I sonantibus undique bellorum fragoribus, quorum aliud in Pamphylia, in Macedonia tertium, quartum in Dalmatia, exsanguis adhuc atque exhausta intestina pernicie, tanquam febribus Romana respublica, propulsare armis Occidentis Septentrionisque fortissimas gentes cogebatur. Sertorius siquidem, vir dolo atque audacia potens, cum partium Marianarum fuisset, Syllam fugiens, ex Africa dilapsus in His
Abbreviated transcription (Latin):
meminerit: Quis illam quam explicare longum ÷ optimoꝵ atque
illustrium uiroꝵ multitudinẽ trucidar: in pace cognouit: Pastremo
quis illas infames int̃ ficiendoꝵ tabulas timuerit. legerit. senserit a c ñ
pocius om̃ib notũ sit. una cunctos pace compositos atꝙ eadẽ salute secu¬
ros uictosiuetoresq parit̾ communi exultare leticia. ut etiã in tan¬
tis tocius imperii romani. ꝓuinciis urbib: ac populis. uix paucos. aliqnͣ¬
do extitisset quos iusta ultio inuito etiã nictore dampnarit : Et
ut uerb uerba nonhonerem. ñ temere dixerim tantã uł in bello saltĩ
extinctã modo fuisse gregario militum manũ quanta tunc cȩsa
÷ in pace nobilium Igitur sylla mortuo. lepidus marianȩ partis
assessor aduersus catulũ syllanũ ducc̃ surgens. rediuiuos belloꝵ cuuliũ
cineres suscitauit. His tunc acie certatũ ÷ Puruni romanoꝵ iã ipsa

Expanded text:
meminerit? Quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque meminerit? Quis illam, quam explicare longum est, optimorum atque inlustrium uirorum multitudinem trucidari in pace cognorit? postremo quis illas infames interficiendorum tabulas timuerit legerit senserit? ac non potius omnibus notum sit, una cunctos pace compositos atque eadem salute securos uictos uictoresque pariter communi exultasse laetitia, at etiam in tantis totius imperii Romani prouinciis urbibus ac populis uix paucos aliquando extitisse, quos iusta ultio inuito etiam uictore damnarit? et, ut uerbis uerba non onerem, non temere dixerim, tantam uel in bello saltim extinctam modo fuisse gregariorum militum manum quanta tunc caesa est in pace nobilium. Igitur Bulla mortuo Lepidas, Marianae partis adsertor, aduersus Catulum Sullanum ducem surgens, rediuiuos bellorum ciuilium cineres suscitauit. bis tunc acie certatum est; plurimi Romanorum, iam ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
imperii corpus abruperint . atq exeo bellõ ł ꝑse iniusta inportarint. ł in
se iusta commouerint. brittanis. gallisq & creatipopulis & instructi.
hȩc bella quantũ ext̾̃nis ꝓxima. tantũ longinqua ciuilibus. quid nisi so¬
cialia iure uocitentur. cũ ipsi romani nec sertorii quidẽ aut ꝑpennȩ. aut
crixi. autsparthacibella cuulia uspiam nominarint Antaligꝰ ł defec¬
tu ł ꝑduellionẽ socioꝵ. minore nunc utiq inuidia laboraret. si fortas¬
sis existeret. ł grauis pugna. ł cruenta uictoria. Uerũ tam̃ cũ in hisce
temporib om̃ia plus necessitatis asserant & minꝰ pudoris hoc ÷ pugnȩ ca
usa uic toria ł ꝓextinguenda insolentia tyrannorũ. ł ꝓcohibendo socioꝵ
defectu. ł ꝓinurendo ultionis exemplo. cui tandem dubium ÷ quanto nunc
micus. quantoq clementius excitata ut dicunt ciuilia bella geruntur.
inmo reprimuntur pocius quam gerentur. Quis entei unũ cuule
bellum ꝑdecem annos his temporib agitatũ audierit: Quis unobello

Expanded text:
imperii corpus abruperint atque ex eo bella uel per se iniusta inportarint uel in se iusta commouerint, Britannis Gallisque et creati populis et instructi: haec bella, quantum externis proxima tantum longinqua cinilibus, quid nisi socialia iure uocitentur, cum ipsi Romani ne Sertorii quidem aut Perpennae aut Crixi aut Spartaci bella ciuilia uspiam nominarint? in tali ergo uel defectu uel perduellione sociorum minore nunc utique inuidia laboraret, si fortassis exsisteret uel grauis pugna uel cruenta uictoria. uerumtamen cum in hisce temporibus omnia plus necessitatis adferant et minus pudoris, hoc est causa pugna uictoria, uel pro extinguenda insolentia tyrannorum uel pro cohibendo sociorum defectu uel pro inurendo ultionis exemplo: cui tandem dubium est, quanto nunc mitius quantoque clementius excitata, ut dicunt, bellimmo reprimuntur potius quam geruntur? Quis enim unum civile bellum per decem annos his temporibus agitatum audierit? Quis uno bello
Abbreviated transcription (Latin):
inlucama ꝓstratus est quem mulier epiri regẽ obmertedẽ
stupri incã ꝑpetrati constituerat nuptias in copulando ei
filiã suã deo patrã celebrare decreuit: Quicũ pridie quã
occideretur interrogatus fuiss& quis finis hominũ magis
ess& optandus. respondisse fertur. eũ esse optimũ qui uirt
forti postuirtutũ suarũ głas in paceregnanti. sine corflic¬
tacione corporis & dedecore animi subitus & celer in opi¬
naco ferro potuiss& accidere. qđ ipsi mox ontigit
Nec abiratis dis quos parui semꝑ penderat quorũq: aras templa
& simulacra subuerterat . quinne electissimã ut ipsi uide¬
batur mortẽ ad ipisceretur potuit impediri. Nã die nup¬
tiarũ cũ ad ludos magnifice apparatos interduos alexan¬
dros filiũ generũq: contendera a pausania nobilimace¬
nũ adolescente in angustiis circũ uentus occisus est

Expanded text:
in Lucania prostratus est —, quem Epiri regem ob mercedem in Lucania prostratus est —, quem Epiri regem ob mercedem stupri in eum perpetrati constituerat, nuptias in copulando ei filiam suam Cleopatram celebrare decreuit. qui cum pridie quam cocideretur interrogatus fuisset, quis finis homini magis esset optandus, respondisse fertur, eam esse optimum, qui uiro forti post uirtutum suarum glorias in pace regnanti sine conflictatione corporis et dedecore animi subitus et celer inopinato ferro potuisset accidere: quod ipsi mox obtigit. nec ab iratis dis, quos parui semper penderat quorumque aras templa et simulacra subuerterat, quin electissimam ut ipsi uidebatur mortem adipisceretur, potuit inpediri. nam die nuptiarum cum ad ludos magnifice apparatos inter duos Alexandros filium generumque contenderet, a Pausania nobili Macedonum adulescente in angustiis sine custodibus
Abbreviated transcription (Latin):
dominationis głam. & uetustissimae libertatis statũ finiuit
Posita phi lippus cruentissimã uictoriã in thebanos elacede¬
monios exercuit. Si quidẽ principes cuitatũ alios securi
ꝑcussit. alios in exiliũ egit om̃s bonis priuauit pulsosdudũ
aciuib inpatriã restituit. Ex quib tretentos exules. udi¬
ces rectoresq p̃fecit. quiut antiquum dolorẽ noua potesta¬
tecurarent pressos infeliciter popłos in spemlibertatis
respirart non sinerent. Prȩterea magno delectumili¬
tũ in subsidiũ regiae dispositionis extota gractia habito
ducenta milia peditũ & quindetimmilia aequitũ absque
exercitu macedonũ & infinita gentiũ barbaria : ꝑ sicae
expeditioni in asiã missurus instruxit. Tres duces hoc est
parmenionẽ amintã & attalũ prȩmittendos in ꝑsas legit
Etdũ supra scribtȩ copiae degraetia congregantur alexan¬
driquierat olimpiade uxorissuae frater & post asabinis

Expanded text:
dominationis gloriam et vetustissimae libertatis statum finivit. dominationis gloriam et vetustissimae libertatis statum finivit. Postea Philippus cruentissimam victoriam in Thebanos et Lacedaemonios exercuit. Siquidem principes civitatum alios securi cussit, alios in exilium egit, omnes bonis priuauit. pulsos dudum a ciuibus in patriam restituit: ex quibus trecentos exules iudices rectoresque praefecit, qui ut antiquum dolorem noua potestate curarent, pressos infeliciter populos in spem libertatis respirare non sinerent. praeterea magno dilectu militum in subsidium regiae dispositionis ex tota Graecia habito, ducenta milia peditum et quindecim milia equitum absque exercitu Macedonum et infinita gentium barbaria Persicae expeditioni in Asiam missurus instruxit. tres duces hoc est Parmenionem Amyntam et Attalum praemittendos in Persas legit. et dum suprascriptae copiae de Graecia congregantur, Alexandri — qui erat Olympiadis uxoris suae frater et post a Sabinis
Abbreviated transcription (Latin):
Iignitimilia nobiliũ equarũ sufficiendo generi in macedoniã
missa. Sed reuertenti phylippo triballibello obuiant. inquo
ita phylippus infemore uulneratus est ut ꝑ corpuscius equus
inter ficeretur. cũ om̃s occisũ putarent. infugã uersi p̃dã
amiserunt. Aliquantula de indemora dũ conualescit
a uulnere . in pace conquieficit. Statim uero ue ut con¬
ualuit a theniensibus bellũ intulit : Qui intanto discrimi¬
ne positi. lacedemonios quondã hostes tunc socios assciscunt
totiusq graetiae ciuitates legationib: fatigant . ut cõmu¬
nẽ hostẽ communib: uirib: petant. Itaq: aliquantae urbes
atheniensib: sese coniunxere . quasdã uero ad phylippum
bellimetus traxit. Prolio commisso cũ athenienses ingo
maiore numero militũ prȩstarent. assiduis tamen bellis
indurata macedonũ uirtute uincuntur . Quã pugnam
docuit . Nã hic dies apud uni uersã grȩtiã acquisitȩ

Expanded text:
uiginti milia nobilium equarum sufficiendo generi in Macedoniam uiginti milia nobilium equarum sufficiendo generi in Macedoniam missa. Sed reuertenti Philippo Triballi bello obuiant: in quo ita Philippus in femore uulneratus est, ut per corpus eius equus interficeretur. cum omnes occisum putarent, in fugam uersi praedam amiserunt. aliquantula deinde mora dum conualescit a uulnere in pace conquieuit; statim uero ut conualuit Atheniensibus bellum intulit: qui in tanto discrimine positi Lacedaemonios quondam totiusque Graeciae civitates, legationibus fatigant ut communem hostem communibus viribus petant. Itaque aliquantae urbes Atheniensibus sese conjunxere, quasdam vero ad Philippum belli metus traxit. Praelio commisso, cum Athenienses longo majore numero militum praestarent, assiduis tamen bellis indurata Macedonum virtute vincuntur. Quam pugnam docuit. Nam hic dies apud universam Graeciam acquisitae
Abbreviated transcription (Latin):
dã predã & curandã obsidionẽ diuisit exercitũ. Ipse autẽ
cũ fortissimis ꝓfectus. multas cherronenses urbes cȩpit.
ꝓfligatisq popłis opes abstulit. Ad scythiã quoq cum Ilipi¬
alexandro filio p̃dandi intentione ꝑtransit. Soythnstunc
atheas regnabat . Quicũ histrianorũ bello premeretus.
auxiliũ aphylippo ꝑ apollonienses petut. Sed continuo
histria norũ rege mortuo & bellimotu& auxiliorum
necessitate liberatus pactionẽ foederiscũ phylippo habitã
dissoluit. Phylippus dimissa obsidione bytantii . say̧thicũ
bellũ totis uirib: aggreditur. Commissoq: p̃lio cũ soythae
& numero & uirtute prestarent phylippi fraude uincuntur.
In ea pugna .ex milia puerorũ acfeminarũ scythicȩ gentis
capta petorũ magna copia abducta. auriattq argenti
nihil reꝑtũ . Nã & ea res primo fidẽ inopiae scythicȩ dedit

Expanded text:
dam praedam et curandam obsidionem diuisit exercitum. ipse autem dam praedam et curandam obsidionem diuisit exercitum. ipse autem cum fortissimis profectus multas Cherronesi urbes cepit profligatisque populis opes abstulit. ad Scythiam quoque cum Alexandro filio praedandi intentione pertransit. Scythis tunc Atheas regnabat: qui cum Histrianorum bello premeretur, auxilium a Philippo per Apollonienses petiit, sed continuo Histrianorum rege mortuo et belli metu et auxiliorum necessitate liberatus pactionem foederis cum Philippo habitam dissoluit. Philippus dimissa obsidione Byoatii Scythicum bellum totis uiribus adgreditur commissoque proelio cum Scythae et numero et uirtute praestarent, Philippi fraude uincuntur. in ea pugna xx milia puerorum ac feminarum Scythicae gentis capta, pecorum magna copia abducta, auri atque argenti nihil repertum: nam et ea res primo fidem inopiae Scythicae dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
concidit. Sed haec cũ ꝑ aliquantas graeciae ciuitates exercuis¬
se & tamen om̃s metu premera. coniciens expreda paucorũ
opes om̃ium ad ꝑficiendã equalẽ in uniuersis uastationem
utili emolumento iecessariã maritimã urbẽ ratus. bitan¬
tiũ nobilem ciuitatẽ aptissimã iudicauit ut recepta culũ
sibi terra mariq fier&. eãq obsistentẽ ilico obsidione cinexit
aec autẽ bi ⁊ antiũ quondã a pausanio rege sparthanorũ¬
condita. post autẽ a constantino xp̃iano principe in ma¬
ius aucta & constantino polis dicta gloriosissimi nunc
imperii sedes. & totius caput orientis est. Phylippus uero
postlongã & irritã obsidionẽ ut petuniã quã obsidendo ex¬
hauscrat p̃dando reparar&. pyraticã ad gressus est Captas
itaq: .c.lxx. naues mertib: confertas distraxit & an helan¬
ti inopiae parua retreatione subuenit. Inde ꝓptera gen¬

Expanded text:
concidit. Sed haec cum per aliquantas Graeciae ciuitates exercuisconcidit. Sed haec cum per aliquantas Graeciae ciuitates exercuisset et tamen omnes metu premeret, coniciens ex praeda paucorum opes omnium, ad perficiendam aequalem in uniuersis uastationem utili emolumento necessariam maritimam urbem ratus, Byzantium, nobilem ciuitatem, aptissimam iudicauit, ut receptaculum sibi terra marique fieret, eamque obsistentem ilico obsidione cinxit. haec autem Byzantium quondam a Pausania rege Spartanorcondita, post autem a Constantino Christiano principe in maius aucta et Constantinopolis dicta, gloriosissimi nunc imperii sedes et totius caput Orientis est. Philippus uero post longam et inritam obsidionem, ut pecuniam quam obsidendo exhauserat praedando repararet, piraticam adgressus est. captas itaque CLXX naues mercibus confertas distraxit et anhelanti inopiae parua recreatione subuenit. inde propter agen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑaestiuos nunc ꝑ hibernossaltus cirtũ ducunt. popłos & ur¬
bes ut illi replenda ł relinquenda quȩq: loca uidebatur
adlibidinẽ suã transfert. Miscranda ubiq faciaes &
a trocissimũ miseriarũ obuersabatur. ꝑ peti excidiũ sine
in ruptione : sine bello captiuitatẽ . sine crimine exilium.
sine uictore dominatũ . premit miseros inter in iuriarũ
stimulos suꝑ fusus pauor. ipsaq: dissimulatione dolor
crescit. hoc altius quominus dimissus ꝓfiterilic&. timen¬
tiũ neipse quoq: lacrimae ꝓcontumacia accipiantur.
Alios popłos auulsos a sedibus suis finibus hostiũ opponit.
alio in extremis regni terminis statuit quosdã emulati¬
one uiriũ nepossint qđ posse creduntur in supplementa
ex haustarũ urbiũ diuidit.
l tagloriosissimũ illud quondã florentis gractiae corpus in
multas lace᷑ ratasq: particulas extincta primũ libertate

Expanded text:
per aestiuos nunc per hibernos saltus circumducunt, populos et urper aestiuos nunc per hibernos saltus circumducunt, populos et urbes, ut illi replenda uel relinquenda quaeque loca uidebantur, ad libidinem suam transfert. miseranda ubique facies et atrocissimum miseriarum genus obuersabatur, perpeti cidium sine inruptione, sine bello captiuitatem, sine crimine exilium, sine uictore dominatum. premit miseros inter iniuriarum stimulos superfusus pauor ipsaque dissimulatione dolor crescit hoc altius demissus quo minus profiteri licet timentium, ne ipsae quoque lacrimae pro contumacia accipiantur. alios populos, anulsos a sedibus suis, finibus hostium apponit; alios in extremis regni terminis statuit; quosdam aemulatione uirium, ne possint quod posse creduntur, in supplemento exhaustarum urbium diuidit. ita gloriosissimum illud quondam florentis Graeciae corpus in multas laoeratasque particulas exstincta primum libertate
Abbreviated transcription (Latin):
dominationi subiecerunt. Maxime cũ thessali byotii¬
q poscerent phylippũ ut ꝓfessũ se aduersũ focenses ducẽ
exiber& : susceptũq bellũ gerer& contra focenses adibitis
sibi atheniensibus & lacede moniis ł differri bellũ uel
auferri & p̃tio & precib laborarent. phylippus tacite
utrisq diuersa ꝓmisit. focensibus pacẽ & ueniã se
daturũ sacramento confirmans thessalis uero asfuturũ
se mox cũ exercitu spond&. bellũ tamen abutrisq: parari
uetat. lgitur phylippus instructis copiis angustias
termopylarũ securus ingreditur. casq: occupatas disposi¬
tis prȩsidus emunit. Tunc primũ focenses se non soli. sed
om̃is graecia captã esse ꝑsensit. Si quidẽ primos focen¬
ses phylippus rupta fide calcatoq: sacramento infande
dilacerationi dedit. Inde om̃ium urbes finesq popula¬
tus cruenta prae sentia effecit ut &iã absens timeretur.
V bi uero in regnũ reddiit more pastorũ qui petcora sua nunc

Expanded text:
dominationi subiecerunt, maxime cum Thessali Boeotiique poscerent Philippum, ut professum se aduersum Phocenses ducem exhiberet susceptumque bellum gereret, contra Phocenses adhibitis secum Atheniensibus et Lacedaemoniis uel differri bellum uel auferri et pretio et precibus laborarent. Philippus tacite utrisque diuersa promisit, Phocensibus pacem et ueniam se daturum sacramento confirmans, Thessalis uero adfuturum se mox cum exercitu spondet, bellum tamen ab utrisque parari uetat. igitur Philippus instructis copiis angustias Thermopylarum securus ingreditur easque occupatas dispositis praesidiis emunit. tunc primum se non Phooenses soli, sed omnis Graecia captam-esse persensit: siquidem primos Phocenses Philippus rupta fide calcatoque sacramento infandae dilacerationi dedit, inde omnium urbes finesque populatus cruenta praesentia effecit, ut etiam absens timeretur. ubi uero in regnum redit, more pastorum, qui pecora sua nunc
Abbreviated transcription (Latin):
illi pͥclara ex famosam athenieisiuĩ amnestiã. qua iuide Rome indi¬
cere lulio ȩisire intfecto senatꝰ cicerone suudente t eptauerate erdante¬
no &o  lauans ꝓpt̃ ultione extinct⁊ cesaris ur umpentib iuirritu os
&um eodem tempr̃ psentis g̃e di grande miraculũ. Si quide fus ino
camillus scribomanꝰ dailmatiȩ logitꝰ bellu cuile molitꝰ. legones mnulas

Expanded text:
illam praeclaram et famosam Atheniensium amnestiam, quam quidem Romae inducere Iulio Caesare interfecto senatus Cicerone suadente temptauerat, sed Antonio et Octauiano propter ultionem extincti Caesaris inrumpentibus in inritum etiam eodem tempore praesentis gratiae Dei grande miraculum, siquidem Furius Camillus Scribonianus, Dalmatiae legatus, bellum civile molitus, legiones multas
Abbreviated transcription (Latin):
miseram ciuitateM obortȩ undiq obp̃sere clades. Nam subsequenti autũ¬
duo precipua oppida magna ciuiũ socioꝵq clade & cȩde direpta sunt:
Preterea inoriente magnis armaniȩ ꝓiuntus amissis Romanȩ legiones
subugd̃ parthicũ misse. ȩgreq siria retenta est. In asia tres urbes. hoq÷

Expanded text:
miseram ciuitatem obortae undique oppressere clades. nam subsequente autumiseram ciuitatem obortae undique oppressere clades. nam subsequente autuduo praecipua oppida, magna civium sociorumque clade et caede, direpta sunt. Praeterea in Oriente magnis Armeniae provinciis amissis, Romanae legiones sub jugum Parthicum missae, aegreque Syria retenta est. In Asia tres urbes, ho
Abbreviated transcription (Latin):
cendium urbis quã sẽ augustꝰ ex lateritia reddidisse marmoreã iac
enim quȩ flãma qͦquomodo suꝑfuerant. ipse abstulit. Cencies centena
mił sextercioꝵ annua ad expensas asenatu conferri sibi imperauit. Plu¬
rimos senatoꝵ nulla extante causa bonis priuauit. negociatoꝵ om̃ium
subuna dic tormentis ꝗꝗ adhibitis. om̃em penitꝰ censũ abstersit. Cru¬
delitatis aut̃ rabiȩ ita ȩffrenatꝰ erat. ut plurimã partẽ senatꝰ int̃fecerit
ȩquestrem ordinem pęne deleuerit. Sedne parricidiis quidẽ abstinuit
cione ꝓstrauit. Auxit hanc molem facinoꝵ. eiꝰ temeritas impietãs in dm̃.
Nam primꝰ rome xp̃ianos supplici is & martib affecit. ac ꝑom̃s ꝓiuntias
piri ꝑsecutione excruciari imperauit. &ipsum nom̃ exstirpari conatꝰ bea¬
tissimos xp̃i apłos letrum cruce. Paulũ gladio occidit. Mox aceruatim

Expanded text:
cendium urbis, quam se Augustus ex lateritia marmoream reddidisse jactcendium urbis, quam se Augustus ex lateritia marmoream reddidisse jact, quae flammae quoquo modo superfuerant, ipse abstulit; centies centena milia sestertium annua ad expensas a senatu conferri sibi imperauit; plurimos senatorum nulla exstante causa bonis priuauit; negotiatorum omnium sub una die, tormentis quoque adhibitis, omnem penitus censum abstersit. crudelitatis autem rabie ita efferatus est, ut plurimam senatus partem interfecerit, equestrem ordinem paene destituerit. sed ne parricidiis quidem abstinuit, tione prostrauit. auxit hanc molem facinorum eius temeritas impietatis in Deum. nam primus Romae Christianos suppliciis et mortibus affecit ac per omnes prouincias pari persecutione excruciari imperauit ipsumque nomen exstirpare conatus beatissimos Christi apostolos Petrum cruce, Paulum gladio occidit. moi aceruatim
Abbreviated transcription (Latin):
luoiia ꝑrit uontila pens itilia aceretie thcatra ꝑlusthreais. adsur to
enim uiri uestit᷑ dedeaege ccͥricas ctluristos. t hragedis &aiur is̃
na abs uinusse referttur. uirũ inuaarte duatretil. sei dispis et etor
que purpurtis funib extrabebantur. Frigidis & calidis lauaretur
unguertis. Eui oecs numquã minꝰ mille carrucis confecisse et̃ tradt᷑
neniq un ħis. Eonie incendiũ. uoluptatissuȩ Spee taculũ fecit.¬
q: uidus dnꝙ nocdis ardens ciuitas. regios pauit aspectus.
orrca quadro strusta lapide magneq illc ueterũ in silȩ quas discurrtis
adire fima n porerat magius machinis quandĩ ad eat̾na bella p̃pa¬
riis libe fi teto atq inflamatȩ sunt. Ad monum̃toꝵ bustoꝵ ꝙ
uuer soriẽ infeliciplebe copilsa. qđ ipse exaltissima illa inecenaciana
tus  ꝓ sp hons. litꝙ flanme ut aiebit pulchritudine. trigicolidbi
iliadm decantabat. Auariciȩ aut̃ tam prerupte extitit. ut p hoc in

Expanded text:
adsumpto etiam uarii uestitus dedecore cerycas citharistas tragoedos et aurigas tia abstinuisse referatur, uirum in uxorem duxerit, ipse a uiro ut uxor quae purpureis funibus extrahebantur, frigidis et calidis lauaret unguentis. qui etiam numquam minus mille carrucis confecisse iter traditur. denique urbis Romae incendium uoluptatis suae spectaculum fecitque noctes ardens ciuitas regios pauit aspectus; horrea quadro structa lapide magnaeque illae ueterum insulae, quas discurrens adire flamma non poterat, magnis machinis quondam ad externa bella praeparatis labefactatae atque inflamdiversoria infelici plebe compulsa, quod ipse ex altissima illa Moecenatina turre prospectans, laetus flammae ut aiebat pulchritudine, tragico habitu Iliada dec
Abbreviated transcription (Latin):
litas altionis ostendit. Deinde ut uerbis cornelii taciti loquar: sent
Augusto lanus pate factꝰ. dum apud extremos terrarũ t̃minos
nouȩ gentes sepe exusu & aliquando cũ dampno querunt᷑. usꝙ ad
uespasiani durauit imperiuaa. Huc usq cornelius. Ceterũ et
Sespẽfiano patre ianum olausit. Igitur & sisub extremis cesa
in ꝓcini tu eet̃ exercitꝰ nulla bella sonuertnt. Unde &iã
quillitate unuq sus mundus ageret cunctasꝓgentes una paa
ualaret & idiscipłis suis interrogatꝰ cĩt deconclusione tempoꝵ sub sequei:¬
tium. int̾cettra sic ait. Audituri aut̃ estis predia & opiniones plioꝵ¬

Expanded text:
ionis qualitas ultionis ostendit. Deinde, ut verbis Cornelii Taciti loquar, sene ionis qualitas ultionis ostendit. Deinde, ut verbis Cornelii Taciti loquar, sene Augusto Janus patefactus, dum apud extremos terrarum terminos novae gentes saepe ex usu, et aliquando cum damno quaeruntur, usque ad Vespasiani duravit imperium. Hucusque Cornelius. Caeterum et Vespasiano patre Janum clausit. Igitur etsi sub extremis Caesain procinctu esset exercitus, nulla bella sonuerunt. Unde etiamquillitate universus mundus ageret, cunctasque gentes pax una velaret, et a discipulis suis interrogatus esset, de conclusione temporum subsequentium, inter caetera sic ait: Audituri autem estis praelia et opiniones p
Abbreviated transcription (Latin):
uulos dum unũ insectatur occidit. Hinc malignis imꝓbe
incurrentib digna punitio ÷. hinc inquantũ tranquille agitꝰ
mundus credentiũ gr̃a ÷ inquantũ ꝑniciose inquietatur blas¬
ꝓpnitius cum per dinem referã. ipsis rebus ostendaaa
ss belli portȩ beatissima paces tranquillitate cohiberentur. Gaua
ne potem suuai cęsir augustꝰ adordinandas egipti syrieq ꝓiuncias
inisit: Qui prȩteriens abȩgipto fines palestinę. apud hierosolimam
intemplodĩ tunc scõ & cęlebr ari adorari contẽpsit. sicut sueto¬
nus tranquillus refert. Quod augustus ub ꝑeum comperit.¬
prauousus uidicio prudent̃ fecisse laudauit. Itaꝙ anno imperii
cȩsiris quadragesimo octauo. adõ dira. Romanos fames consecuta:
ut cesar lanis tarũ familias om̃sq peregrinos seruo ꝗꝗ maximas capi¬
as exceptis medicis & p̃ceptorib trudi urbe p̃cepi& it. ita peccante

Expanded text:
uulos, dum unum insectatur, occidit. hinc malignis inprobe uulos, dum unum insectatur, occidit. hinc malignis inprobe incurrentibus digna punitio est; hinc, in quantum tranquille agitur mundus, credentium gratia, in quantum perniciose inquietatur, blaspromptius cum per ordinem referam, ipsis rebus ostendam. usae belli portae beatissima pacis tranquillitate cohiberentur, Caium nepotem suum Caesar Augustus ad ordinandas Aegypti Syriaeque provincias misit. Qui praeteriens ab Aegypto fines Palaestinae, apud Jerosolymam in templo Dei tunc sancto et celebri adorare contempsit, sicut Suetonius Tranquillus refert. Quod Augustus ubi pravo usus judicio, prudenter fecisse laudavit. Itaque anno imperii Caesaris quadragesimo octavo, adeo dira Romanos fames consecuta est, ut Caesar lanistarum familias, omnesque peregrinos, servorum quoque maximas copias, exceptis medicis et praeceptoribus, trudi Urbe praeceperit. Ita peccante
Abbreviated transcription (Latin):
me ꝓferente comꝑtũ haberi arbitror. Toto t̾rarũ orbe una pax
om̃ium ñ cessatione. Sed abolitione belloꝵ clausȩ lani iemini porte.
extirpatis belloꝵ radicibus ñ repręssis. Census ille pͥmꝰ & maximꝰ. cũ
in hoc unũ cesaris nom̃ uniuersa magnaruaa gentiũ creatura lura¬
tgut. simulq ꝑ cõmunionem census. unuis Societatis effecta est.
natꝰ ÷ xp̃c. salutarẽ mundo afferens fidem. uere petre medio
rerum posita. ubi cõmunit̃ qͥ offendĩaet. qͥqrederet saluaretur.
Iere ignis ardens. quem qͥ sequitꝰ inluminatur. qͥ temptat exuri
udea om̃iũ qͥ formam subsecuturis uerbo & opere statuens
qͦ magis doceret pacientes inꝑsecucionib quos ꝓuita et̃na excipe¬
rent ẽẽ oportere. Mox ut uirginis partu iditꝰ mundo apparo¬
it. de passionib suis cȩpit. Namq eũ rex udeę herodes
simul ut natũ comperit. necare decreuit. plurimosq tunc pir¬

Expanded text:
me non proferente compertum haberi arbitror: toto terrarum orbe una. pax me non proferente compertum haberi arbitror: toto terrarum orbe una. pax omnium non cessatione sed abolitione bellorum, clausae Iani geminae portae extirpatis bellorum radicibus non repressis census ille primus et maximus, cum in hoc unum Caesaris nomen uniuersa magnarum gentium creatura iurauit simulque per communionem census unius societatis effecta est. Igitur stus salutarem mundo adferens fidem, uere petra medio rerum posita, ubi comminueretur qui offenderet, qui crederet saluaretur; uere ignis ardens, quem qui sequitur inluminatur, qui temptat exuritiudex omnium, qui formam subsecuturis uerbo et opere statuens, quo magis doceret patientes in persecutionibus, quas pro uita aeterna exciperent, esse oportere, mox ut uirginis partu editus mundo apparuit, de passionibus suis coepit. namque eum rex Iudaeae Herodes simul ut natum conperit, necare decreuit plurimosque tunc par
Abbreviated transcription (Latin):
rationẽ eoꝵ quȩ tunc exusta erant. magnã uimi pecunię exerario
publico largitꝰ sit. Poterã ꝗꝗ ostendere eundẽ duplicatũ numerũ
mansisse Babiloniȩ. quȩ pꝰ mille quadrangentos & quot excurrunt
annos ultime aciro rege capta est. nisi p̾sentiũ contemplatione reuo¬
carer. Illud sanc libent̃ aditio quia primi illius regũ om̃iũ nini
quã uis & pat̃ es beliis obscure pͥmũ regnasse referatur. Illius gͦ nini
ris. quamuis & pat̃ esꝰcȩsar metator imperii. pocius quã imperator
extiterit. Istuis gͦ cesaris postra quã imperare cepit. em̃so ꝓpemo¬
dũ anno xl iiͦ natꝰ ÷ xp̃s qͥ abrahȩ subnino pͥmo rege fuerat ꝓmissus.
sub fine quadragisimi scdĩ natiuitas xpi c̃ueniret. Ut ñ iã ipse in
parte tercii anni. sed in ipso potius t̃cius annus oriretuꝵ. Qui annus
quantis. quam nouis. quãq inusitatis bonis habundauerit. satis etiã

Expanded text:
rationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam uim pecuniae ex aerario rationem eorum, quae tunc exusta erant, magnam uim pecuniae ex aerario publico largitus sit. poteram quoque ostendere eundem duplicatum numerum mansisse Babyloniae, quae post mille quadringentos et quod excurrit annos ultime a Cyro rege capta est, nisi praesentium contemplatione reuocarer. illud sane libenter adicio, quia primi illius regum omnium Nini — quamuis et pater eius Belus obscure primus regnasse referatur — illius ergo Niris — quamuis et pater eius Caesar metator imperii potius quam imperator exstiterit — istius ergo Caesaris, posteaquam imperare coepit, emenso propemodum annoanno natus sit, sub fine quadragensimi secundi natiuitas Christi conueniret, ut iam non ipse in parte tertii anni sed in ipso potius tertius annus oreretur. qui annus quantis, quam nonis quamque inusitatis bonis abundauerit, satis etiam
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑmedos babiloniȩ & uiruptȩ ꝑgorhos Romȩ pares admodũ annorũ
numero cucurrisse. Nunc aut his illud adicio. quonagis clareat unũ eẽ
arbitru seculoꝵ regnor. locoꝵ ꝙ om̃iũ dm̃. Regnũ cartagimense ac̃ dici¬
one usq ad euersionẽ ep̃. paulo amplius quã. dc̾e annis stetit. Aeque
Regnũ Macedonicũ a carono usq adꝑsen. puulominꝰ quã dẽs annis stenit.
utrumq tam̃ septenarius ille numerꝰ qͦ uidicant᷑ om̃ia t̃minauit. Roma
&um ipsa quãuis ante aduentũ dnĩ nr̃i iħu xp̃i ꝓerfecto ꝓucheret᷑ impe¬
rio tam̃ paululũ & ipse inoccursum numeri huius offendit. Nã septin¬
gesimo c̃dicionis sue. annosquatuordecim uicos es incertũ unde consur¬
gens flamma comsumpsit. Nec umquã utait liuius maiori in¬
cendio uastata est. adeo ut post aliquot annos cęsar augustꝰ ad repa¬

Expanded text:
per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum per Medos Babyloniae et inruptae per Gothos Romae pares admodum annorum numeros cucurrisse. Nunc autem his illud adicio, quo magis clareat unum esse arbitrum saeculorum regnorum locorumque omnium Deum. regnum Carthaginiense a conditione usque ad euersionregnum Macedonicum a Carano usque ad Persen paulo minus quam septingentis; utrumque tamen septenarius ille numerus, quo iudicantur omnia, terminauit. Roma ipsa etiam, quamnis ad aduentum Domini Iesu Christi perfecto proueheretur imperio, tamen paululum et ipsa in occursu numeri huius offendit. nam septingentesimo conditionis suae anno quattuordecim uicos eius incertum unde consurgens flamma consumpsit, nec umquam, ut ait Liuius, maiore incendio uastata est; adeo, ut post aliquot annos Caesar Augustus ad repa
Abbreviated transcription (Latin):
cialit adsurgenteh. Post expulsos Reges liberis ut cȩpisse c̃siliis.
uit. Preterea int̾ cessisse dixeram int̾ babiloniũ Regnũ qđ aborien¬
te fuerat. & Romanũ q̃d ab occidente c̃ surgens hereditati orientis
enutriebatur. Macedonicũ africanũq Regnũ hoc ÷ quasi ame¬
ridie ac septentrionẽ. breuib. uicib partes tutoris curatorisq te¬
iuusse. Orientis & occidentis imperiũ Babiloniũ & Romanuar
iure uocitari. neminem umquã dubitasse scio. Macedonicua
Regnũ Subseptentrione cũ ipsa celi plaga. tum alexandri magni
are posite usq adnunc subripheis montib docent. Cartaginẽ uero
Uniuersȩ p̃celluisse affricȩ. & ñ solua insiciliã. Sardiã. cȩterasq adia¬
centes insulas. Sed &iam inhispaniã Regni t̃minos te tendisse. his¬
toriarũ simul moninta urbiũ declaꝵant̾. Dictu ÷ &iã uasta

Expanded text:
cialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; cialiter adsurgentem post expulsos reges liberis uti coepisse consiliis; rit. praeterea intercessisse dixeram inter Babylonium regnum, quod ab oriente fuerat, et Romanum, quod ab occidente consurgens hereditati orientis enutriebatur, Macedonicum Africanumque regnum, hoc est quasi a meridie ac septentrione breuibus uicibus partes tutoris curatorisque tenuisse. orientis et occidentis regnum Babylonium et Romanum iure uocitari, neminem umquam dubitasse scio; Macedonicum regnum sub septentrione cum ipsa caeli plaga tum Alexandri Magni arae positae usque ad nunc sub Riphaeis montibus docent; Carthaginem uero uniuersae praecelluisse Africae et non solum in Siciliam Sardiniam ceterasque adiacentes insulas sed etiam in Hispaniam regni terminos tetendisse, historiarum simul monumenta urbiumque declarant. dictum est etiam, uastatae
Abbreviated transcription (Latin):
popłos hominũ ludo uertere solitũ ferant. Porro aut̃ decu¬
ra cerimoniarũ nec recensertũ arbitror. qm̃ int̃ sacra c̃ti¬
nua incessabilib cladib nullus finis ac nulla requiesfuit.
nisi cum saluator mundi xp̃s ds̃ inluã. ciuus aduentui p̃destinatã fuisse
imperii Romani pacẽ. Etsiiam sufficient̃ ostendissȩ me arbitroꝵ. tam̃
pucis adhuc Supplere conaboꝵ. In principio scd̃ belli cũ tẽpora Ro-¬
manȩ c̃dicionis stili tenore ꝑstringerea. multa c̃uenient̃ int̾̃ babi¬
loniã urbẽ asirioꝵ tunc principẽ gentiũ. Et Romã eque nunc genti¬
b dominante conpacta c̃scripss. Fuisse illud pͥmu hoc ultimũ impe¬
riuda. Illud paulatim cedens. adistud Sensim c̃ualescens. Deflu¬
xisse illi subuno tempr̃ nouissimũ Regẽ. cũ ist pͥmũ fuisse. Illa de¬
inde tunt̾ inuadente. Eypo captã uelut in mortẽ c̃cedisse cũ ista fidi¬

Expanded text:
populos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cupopulos hominum ludo uertere solitum ferant. porro autem de cura caerimoniarum nec recensendum arbitror, quoniam inter sacra continua incessabilibus cladibus nullus finis ac nulla requies fuit, nisi cum saluator Mundi Christus inluxit: cuius aduentui praedestinatam fuisse imperii Romani pacem, etsi iam sufficienter ostendisse me arbitror, tamen paucis adhuc supplere conabor. Principio secandi libelli cum tempora Romanae conditionis stili tenore perstringerem, multa conuenienter inter Babylonam urbem Assyriorum tunc principem gentium et Romam aeque nunc gentibus dominantem conpacta conscripsi: fuisse illud primum, hoc ultimum imperium; illud paulatim cedens, at istud sensim conualescens; defluxisse illi sub uno tempore nouissimum regem, cum isti primum fuisse; illam deinde tunc inuadente Cyro captam uelut in mortem concidisse, cum istam fidu
Abbreviated transcription (Latin):
Si ñ dũ erañ dii. cessat intentio. Ut quid enim iam ibi eoꝵ discus¬
sio morã.ubi ne ipsam quidem inuenio naturam. e Si aut̃ duiieran.
aut potentia eoꝵ ut ipsi iudicant autpatientia inculpa ÷. ł paci¬
entu Si fuit. uel potentia si defuit. At simagis suadibile ur¬
dctur fusse tumquidẽ deos qui ꝓuhere potuissent Sedñdũ eati¬
tisse Ronianos qͥ ꝓuchi ure possent. nos aut̃ auctorẽ rerũ potentuã.
ñ artificem scientiã querimus. Dedis quidẽ ut putant magnis
ñ defabris uilissimis questio est. quib nisi materia accedat
arscessat. Si enĩ p̃cisse illis ac uoluisse p̾sto semꝑ fuit. Immo&iã
sub iacente pręscientia. qr apud om̃i potentiã de operib dum¬
taxat suis. hoc ÷ pscire qđ uelle. qđ cumq illud p̃sciebatur
cui uoluntas adstipularctur. ñ exspectari oportuit sedera¬
ari maxime cũ & iouem illũ suũ aceruos formicarũ in

Expanded text:
si nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discusi nondum erant dii, cessat intentio; in quid enim iam ibi eorum discutio moram, ubi ne ipsam quidem inuenio naturam? si autem erant dii, aut potentia eorum, ut ipsi indicant, aut patientia in culpa est: uel patientia, si fuit, uel potentia, si defuit. aut, si magis suadibile uidetur fuisse tunc quidem deos, qui prouehere potuissent, sed nondum exstitisse Romanos, qui prouehi iure possent, nos auctorem rerum potentiam, non artificem scientiam quaerimus. de diis quippe, ut putant, magnis, non de fabris uilissimis quaestio est, quibus nisi materia accedat, ars cessat. si enim praescisse illis ac uoluisse praesto semper fuit, immo etiam subiacente praescientia, quia apud omnipotentiam de operibus dumtaxat suis hoc est praescire quod uelle: quodcumque illud praesciebatur, cui uoluntas adstipularetur, non exspectari oportuit sed creari; maxime cum et Iouem illum suum aceruos formicarum in
Abbreviated transcription (Latin):
pam̃. quȩ ipsi & si ꝓbare noluerint. in ꝓbare ñ possint. Itaq quan¬
tum ad conscientiã humanarũ mentiũ ꝑtinet. utriq subreue¬
rentia religionis. & confessione. cultuq suꝑnę potentiȩ uin¬
mus. distante dũ taxat fide quia nr̃ai: fateri ex uno et per
unum dm̃ constare om̃ia. illoꝵ tamimultos deos putare quãmultast.
Si porentiş d̃ inquiunt quẽ p̃dicatis fuit. Ut Romanũ imperiũ tam
amplum Actam sublime fieret. cur lgitur patientia eiꝰdẽ obfuit.
Ut ante ñ fieret  Quib Subeodem uerbo Respondebitur. Si
potentiȩ dõꝵ quos p̃dicatis fuit. Ut Romanũ lmperiũ tam amplũ
ac tã sublime fieret. cur lgitur pacientiȩ eorundẽ obfuit. ut ante
ñfier& : An ipsi dii ñdũ erant. Anad hue Rama ipsa ñerat
An ill ñ colebantur. anhȩc nec dum idonea Imperio uidebatur:

Expanded text:
ram, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quanram, quae ipsi etsi probare noluerint, inprobare non possint. itaque, quantum ad conscientiam humanarum mentium pertinet, utrique sub reuerentia religionis et confessione cultuque supernae potentiae uiuimus, distante dumtaxat fide; quia nostrum est, fateri ex uno at per unum Deum constare omnia, illorum, tam multos deos putare quam multa sunt. si potentiae Dei, inquiunt, quem praedicatis, fuit, at Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eiusdem obfuit, ut ante non fieret? quibus sub eodem uerbo respondebitur: si potentiae deorum, quos praedicatis, fuit, ut Romanum imperium tam amplum ac tam sublime fieret, cur igitur patientia eorundem obfuit, ut ante non fieret ? an ipsi dii nondum erant? an adhuc Roma ipsa non erat? an illi non colebantur ? an haec necdum idonea imperio uidebatur?
Abbreviated transcription (Latin):
rorib dadib: laborib ꝙ hominũ fieret qd aprincipio uirtute e
quẽ predicas d. Sic potuis cȩpisse potuisset: Qiub quidẽ ueraciter
ut subreligione cũ pace sine labore uiuens. fructu obȩdientiȩ ꝑt̃¬
nitatẽ ꝓ mereretur. Dedabusum bonitate ereatoris. li tatem
indulgentis in contumatiã uertisse licentia . atq: exquontentu
in obliuione defluxisse. iustamq nunc eẽ pacientiã dĩ & iustã
inutraꝙ parte. ut nec c̃ temptꝰ disꝑdat intotũ cusmi sereri ue¬
lit & affici laborib dũ uelit sinat contemptꝰ. Ne inde subse¬
quens tẽ. iuste semꝑ adhibere quãuis ignoranti gubnationem
cui aliquando pie restituturꝰ sit pęnitenti antiq gr̃ȩ facultatẽ
Sedhȩc qm̃ & siuerissimȩ fortissimȩq dicuntur. fidelem tamen
atq obȩdi entem requirunt. Mihi aũt uidero. analiquando
creaturis  certe nune cũ increidulis actio est. Promptius ea ꝓfe¬

Expanded text:
roribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, roribus cladibus laboribusque hominum fieret, quod a principio uirtute eius, quem praedicas, Dei sic potius coepisse potuisset? quibus quidem neraciter um genus, ut sub religione cum pace sine labore uiuens fracta oboedientiae aeternitatem promereretur, sed abusum bonitate creatoris libertatem indulgentia in contumaciam uertisse licentiam atque ex contemptu in obliuionem defluxisse, iustamque nunc esse patientiam Dei et iustam in utramque partem, ut nec contemptus disperdat in totum cui misereri uelit et affici laboribus dum uelit sinat contemptus potens; deinde subsequens esse, iuste semper adhibere quamuis ignoranti gubernationem, cui aliquando pie restituturus sit paenitenti antiquae gratiae facultatem. sed haec quoniam, etsi uerissime fortissimeque dicuntur, fidelem tamen atque oboedientem requirunt, mihi autem, uidero an aliquando credituris, certe nunc cum incredulis actio est, promptius ea profe
Abbreviated transcription (Latin):
cio & peccare homines & punir ꝓpt̃ peccata ñ tacui nunc ꝗ quo p
qd̾ om̃s ad peccandũ generalit ꝓni sunt. atq idõ singillatĩ corripunt᷑ cx
eut fici entia ut arpitror documenta collecta sunt. quib absq
illo archano qd paucoꝵ fideluĩ : ꝓbar demedio queat. unũ ilsu &
uerum dm̃ quẽ xp̃iana fides p̃dicat. & condidisse mundũ. creaturãq
eꝰ eũ uoluit. & disposuisse ꝑmulta cũ pmulta ignoraretur. & c̃ fir¬
masse ad unũ cũ ꝑuntcũ declaratuse Simulq potentiã pacientiã q¬
es multis multis modis argumentis eluxisse. In qͥ qͥdẽ angustas deiee¬
disq mentes offendi paulisꝑ intellego. qd tantȩ potentię. pacientia
tanta miscetur. Sienĩ potens erat inquiunt ereare mundũ. cõpone¬
re pacc̃ mundi. Insinuare mundũ cultũ acnoticiã sui. quid opꝰ fuit
tanra uel ut ipsi sentiunt tam ꝑniciosa pacientia: ut inultimo er¬

Expanded text:
tio et peccare homines et puniri propter peccata non tacui, nunc quoque, tio et peccare homines et puniri propter peccata non tacui, nunc quoque, quod omnes ad peccandum generaliter proni sunt atque ideo singillatim corripiuntur, Sufficientia ut arbitror doeumenta collecta sunt, quibus absque ullo arcano, quod paucorum fidelium est, probari de medio queat, unum illum et uerum Deum, quem Christiana fides praedicat, et condidisse mundum creaturamque eius, cum uoluit, et disposuisse per multa, cum per multa ignoraretur, et confirmasse ad unum, cum per unicum declaratus est, simulque potentiam patientiamque eius multimodis argumentis eluxisse. in quo quidem angustas deiectasque mentes offendi paulisper intellego, quod tantae potentiae patientia tanta miscetur. si enim potens erat, inquiunt, creare mundum, componere pacem mundi, insinuare mundo cultum ac notitiam sui, quid opus fuit tanta uel, ut ipsi sentiunt, tam perniciosa patientia, ut in ultimo er