comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unriusqi modo rationem dispensationis eorum quae in aere geruntur agnoscan
Quodauem dixi utriusq modi hoc est uerbigratia cum interris essẽmus
uidimus uel animalia uel arbores. & differentias eorum perspeximus. sed& di¬
uersitatem quamplurimam interhomines : Verum uidentes haecrationescoꝵ
non intelleximus. sed hoc nobis tantum ex ipsa qua eui dimus diuersitate siges¬
tumest : ut inquiramus &perscrutemur quaratione ista omnia ueldiuersa
fuerint creata. ueluariae dispensantur. & concepto interris inuꝰ cemodias¬
nitionis uelstudio uel amore : dabitur nobis post exitum &iam cognitiotius
& intellegentia sit amenres procedat exuoto: Cumergo conp̃henderimus i¬
tegreeius rationem: tunc utroque modo¬
conpraehendrmus ea quae uidemus suꝑterram: Taleergo
aliquid &iã deaerea sẽde dicendũ est: puto enĩ qd sc̃ĩ quiq discedentes eahac

Expanded text:
utriusque modi rationem dispensationis eorum quæ in aëre geruntur agnoscant. utriusque modi rationem dispensationis eorum quæ in aëre geruntur agnoscant. Quod autem dixi utriusque modi, hoc est: verbi gratia, cum in terris essemus, vidimus vel animalia, vel arbores, et differentias eorum prospeximus, sed et diversitatem quamplurimam inter homines; verum videntes hæc, rationem eorum non intelleximus, sed hoc nobis tantum ex ipsa quam vidimus diversitate suggestum est, ut inquiramus et perscrutemur qua ratione ista omnia vel diversa fuerint creata, vel varie dispensentur; et concepto in terris hujuscemodi agnitionis vel studio vel amore, dabitur nobis post exitum etiam cognitio ejus et intelligentia: si tamen res procedat ex voto. Cum ergo comprehenderimus integre ejus rationem, tunc utroque modcomprehendemus ea quæ vidimus super terram. Tale ergo aliquid etiam de aërea sede dicendum est. Puto enim quod sancti quique discedentes de hac
Abbreviated transcription (Latin):
siue spitaliter siue &iam secundum bit teram passerib intellectis
Nunc enim ad huc interim quaeritur: Tunc autem ibi iam manifeste uide¬
bitur: ex quib omnib putandum est quoditerum nonpurum temporis
transeat usq̃uequo eorum tantum modo quae super terram sunt ratio
postuitae abfessum dignis & bene meritis ostendatur : ut ꝑhorum om¬
nium agnitionem & plenae scientiae gratiam la&itia in enarrabili
perfruantur : tumdem de si aeriste qui inter caelum & tertam que est
non est uacuus ab animantib: & animantib rationabilib sicut & a postoł
dixit Inquib aliquando ambulastis secundum scłm mundihũi. secđm
principem potestates aeris hiiꝰ sp̃s qui nunc operatur infiliis diffidentiȩ:
&iterum ait: Rapiemur innubib: obinam xp̃o in aerẽm : &ita sempet
cum dñoerimus. Putandum est ititur quod am diu scĩ ibipermaneant usqueqͣ

Expanded text:
sive spiritualiter, sive etiam secundum litteram passeribus intellectis. sive spiritualiter, sive etiam secundum litteram passeribus intellectis. Nunc enim adhuc interim quæritur, tunc autem ibi jam manifeste videbitur. Ex quibus omnibus putandum est, quod interim non parum temporis transeat usquequo eorum tantummodo quæ super terram sunt ratio post vitæ abscessum dignis et benemeritis ostendatur, ut per eorum omnium agnitionem et plenæ scientiæ gratiam, lætitia inenarrabili perfruantur. Tum deinde si aër iste qui inter cœlum et terram est, non est vacuus ab animantibus, et animantibus rationabilibus, sicut et Apostolus dixit: «In quibus aliquando ambulastis secundum sæculum mundi hujus, secundum principem potestatis aëris hujus spiritus qui nunc operatur in filiis diffidentin nubibus obviam» Christo in aëra, et ita semper Domino erimus.» VI. Putandum est igitur quod tamdiu sancti ibi permaneant, usquequo
Abbreviated transcription (Latin):
malium uel eorum quae inaquis uiuunt. uel auium. udferarum. quaeuesit
quodimam multas species singula genera deducantur. quiercatoris pros¬
pectus uelquis perhaec singula sapientiae eius tegitur sensus: sed & agnosc&
quarationem radicib quib dam uelherbis ad sociantur quaed am uirtutes.
& aliose contrario herbis uelra dicib depellentur. quaeratio a postat arum
angelorum. quae uecausa quodhnisquieos nontatafide contempserint. uel
adulari in aliquib possunt. uel erroris causa ac deceptionis ex istere:
sed & desingulis diuinae prouidentiae iudicium disc& dehis quae accidunt
hominib quod nonfostuito uel casu accidunt. se drationequadam tam
ex ammnatam tam ardua. ut eam non solum scõrum sed fortassis omniũ
hominum nenumerus quidem praetereat capillorum: cuius proui¬
dentiae ratio perducatur usq ad duos passeres quidenario distrahuntur.

Expanded text:
malium, vel eorum quæ in aquis vivunt, vel avium, vel ferarum, quidve sit malium, vel eorum quæ in aquis vivunt, vel avium, vel ferarum, quidve sit quod in tam multas species singula genera deducuntur, qui Creatoris prospectus, vel quis per hæc singula sapientiæ ejus tegitur sensus. Sed et agnoscet qua ratione radicibus quibusdam vel herbis associantur quædam virtutes, et aliis e contrario herbis vel radicibus depelluntur; quæ ratio apostatarum Angelorum, quæve causa quod iis qui eos non tota fide contempserint, vel adulari in aliquibus possunt, vel erroris causa ac deceptionis extitere. Sed et de singulis divinæ Providentiæ judicium discet, de his quæ accidunt hominibus, quod non fortuito vel casu accidunt, sed ratione quadam tam examinata, tam ardua, ut eam non solum sanctorum, sed fortassis omnium hominum, ne numerus quidem prætereat capillorum, cujus Providentiæ ratio perducatur usque ad duos passeres qui denario distrahuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
datur fidelib sp̃r sc̃ĩ: Tunc quoque intellegit quid sibi uideatur istahel
uel quae diuersitas gentium. quid &iam sibi uelint israhel duodecim trib
& quid s̃ inguli populi persingulas trib Tunc intelleget &iam desacerdotib
& leuitis & de diuersis sacerdotalib: ordinib: rationem : & cui formaerat
in mosen & nihil ominus quae ueriassit apuddm̃ iubeleorum & septimanas
annorum sed & fefiorum dierum &feriarum rationem uidebit : & omnium
sacrificiorum &purificationum intuebitur causas: quaesit quoque ratio
leprae purgationis & leprae diuerse : quae &iam purificatiosit eorum
quiseminis profiuuium patiuntur: aduest& & agnosc& quoque quae¬
& quantae. qualesque uistutes sint bonȩ quaeque mhil ominus contra¬
nae & qui uel illis affectus sit cum hominib: uel istis contentios ae mulatio
Intuebitur quoque &iam quaesit ratio animarum. quacue diuersitas ani¬

Expanded text:
datur fidelibus Spiritus sancti. Tunc quoque intelliget qui sibi videatur Israël, datur fidelibus Spiritus sancti. Tunc quoque intelliget qui sibi videatur Israël, vel quæ diversitas gentium, quid etiam sibi velint Israël duodecim tribus, et quid singuli populi per singulas tribus. Tunc intelliget etiam de sacerdotibus et levitis, et de diversis sacerdotalibus ordinibus rationem, et cujus forma erat in Moyse, et nihilominus quæ sit veritas apud Deum jubilæorum, et septimanas annorum: sed et festorum dierum et feriarum rationes videbit: et omnium sacrificiorum et purificationum intuebitur causas: quæ sit quoque ratio lepræ purgationis, et quæ lepræ diversa, et quæ purgatio sit eorum qui seminis profluvium patiuntur, advertet: et agnoscet quoque quæ et quantæ qualesque virtutes sint bonæ, quæque nihilominus contrariæ, et qui vel illis affectus sit hominibus, vel istis contentiosa æmulatio. Intuebitur quoque quæ sit ratio animarum, quæve diversitas ani
Abbreviated transcription (Latin):
in altib: capaces praeparar & notas sine dubio peradumbrationem iam mnpo¬
sita praeformatio ad suscipiendos ueros illos colores paratior inuenitur:
sic modo adumbratio ipsa ac deformatiostilo dñinr̃i ihũ xp̃i in cordis nr̃i
tabulis perscribatur. &idcircofostasse dicitur quia omnihabenti dabit᷑
&adici&ur Vnde constat habentib iam deformationem quandam in hac
uita uernatis & scientiae addendamesse &iampulchritudinem perfecta
imagines infuturo. Tale opinor indicabat desi derium suum illequi dicebat
Coaflor autem exduob desiderium habens dissolui. &cumxp̃o esse: multo
enim melius sciens quodtunc cum regressus fuiss& ad xp̃m omnium
quaegeruntur interris manifestius agnoscer& rationes. Idest uelde
homine uel de anima hominis ueldemente uel exquib: cumq illis qui
sĩt ips qui in oper&ur. quisit quoque uitalis sp̃s. uel quaesit gratia sp̃s quae

Expanded text:
vultibus capaces præparet notas, sine dubio per adumbrationem impovultibus capaces præparet notas, sine dubio per adumbrationem imposita præformatio ad suscipiendos veros illos colores jam paratior invenitur; sic modo adumbratio ipsa ac deformatio stylo Domini nostri Jesu Christi in cordis nostri tabulis perscribatur. Et idcirco fortasse dicitur, «quia omni habenti dabitur» et adjicietur.» Unde constat habentibus deformationem quamdam in hac vita veritatis et scientiæ, addendam etiam esse pulchritudinem perfectæ imaginis in futuro. V. Tale, opinor, indicabat desiderium suum ille qui dicebat: «Coarctor autem ex duobus, desiderium habens dissolvi et cum Christo esse, multo enim melius;» sciens quod tunc cum regressus esset ad Christum, omnium quæ geruntur in terris manifestius agnosceret rationes, vel de homine vel de anima hominis, vel de mente, vel ex quibuscumque illis qui sit spiritus qui inoperetur, qui sit quoque vitalis spiritus, vel quæ sit gratia quæ
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑnaturam : Itamenis nostra sciendae ueritatisdĩ &rerum causas noscendi pro¬
prium ac naturale desi derium gerit: Accepimus autem adõ istut desideriũ
non ad hoc ut nec debeat umquam nec possit expleri: Alioquin frustra a condi¬
tore dõmenti nostrae uidebitur amorueritatis insestus: sinum quã desiderii
compusefficitur: Vnde & in hac uita qui summo labore piisstuduis acreligio¬
sis operam dederint : quamis parua quaeq exmultis & inmensis diuinae
scientiae capiant thesauris: tamen hoc ipsum quod animossuos mentemq
ergaha& occupant atq: in hac sem& ipsos cupiditate p̃ueniunt: multum ut¬
litatis accipiunt ex hoc ips quodanimosiuos ad inquirendae ueritatis
studium amoremque conuestunt : &paratiores eosfaciunt aderuditionis
futurae capacitatem. ficut cum aliquis uelit imaginẽ pingere. siante futurae
formae liniamenta tenuisstili adumbratione design&. & superponendis

Expanded text:
per naturam; ita mens nostra sciendæ veritatis Dei et rerum causas noscendi proper naturam; ita mens nostra sciendæ veritatis Dei et rerum causas noscendi proprium ac naturale desiderium gerit. Accepimus autem a Deo istud desiderium, non ad hoc ut nec debeat unquam nec possit expleri: alioquin a conditore Deo menti nostræ frustra videbitur amor veritatis insertus, si nunquam desiderii compos efficitur. Unde et in hac vita qui summo labore piis studiis ac religiosis operam dederint, quanquam parva quadam ex multis ct immensis divinæ scientiæ capiant thesauris, tamen hoc ipsum quod animos suos mentemque erga hæc occupant, atque in hac semetipsos cupiditate præveniunt, multum utilitatis accipiunt ex hoc ipso quod animos suos ad inquirendæ veritatis studium amoremque convertunt, et paratiores eos faciunt ad eruditionis futuræ capacitatem: sicut cum aliquis velit imaginem pingere, si ante futuræ formæ lineamenta tenuis styli adumbratio designet, et superponendis
Abbreviated transcription (Latin):
sequentiam describamus : Igitur sic̃ in artib his quae manu adimplerisolent ratio
quidem quiduel qualiter uel ad quosusus fiat uersatur in sensu. efficatia uero
operis manum ministerio explicatur. Ita moperib di quae ab eofacta sunt sentien¬
dum est : quode orum quae in demus ab eofactaratio & intellegentia man& inoc¬
culto: &sic̃ eaquas ab astifice factas̃ cumoculus noster uiderit siquit praecipuae
fabrac factum perspexerit: continuo qualit̃ uel quomodo. uel ad quos insuis factũ
sit ard& animus sciscitari: Multo amplius & suꝑ omnem conparationem eoꝵ
quae adõ facta peruidemus ineffabili desiderio ard& animus agnoscere ratiomẽ
quo ddesiderium quem amorem sine dubio adõ nobis insitum credimus Sic̃
oculus naturaliter lucem requirit &insum. &corpͥ nr̃m escas & potum desiderat

Expanded text:
sequentiam describamus. Igitur sicut in artibus his quæ manu adimpleri solent, ratio sequentiam describamus. Igitur sicut in artibus his quæ manu adimpleri solent, ratio quidem quid, vel qualiter, vel ad quos usus fiat, versatur in sensu, efficacia vero operis manuum ministerio explicatur: ita in operibus Dei quæ ab ipso facta sunt, sentiendum est, quod eorum quæ videmus ab eo facta, ratio et intelligentia manet in occulto, Et sicut ea quæ ab artifice facta sunt, cum oculus noster viderit, si quid præcipue fabre factum prospexerit, continuo qualiter, vel quomodo, vel ad quos usus factum sit, ardet animus sciscitari: multo amplius et super omnem comparationem, eorum quæ a Deo facta pervidemus, ineffabili desiderio ardet animus agnoscere rationem. Quod desiderium, quem amorem sine dubio a nobis insitum credimus: et sicut oculus naturaliter lucem requirit et visum, et corpus nostrum escas et potum desiderat
Abbreviated transcription (Latin):
entiae escis nutrimentis ad integrum & ꝑfectum sic̃ exinitio factus est homo ad
imaginem dĩ acsimilitudinem repar&ur: Vt &iam siquis ex hacuita minus
eruditus abierit: probabilia tam̃ opera detulerit. in strui poterit in illa hierus alẽ
ciuntate scõꝵ . i dest edoceri . &informari. & effici lapis unus. lapis praeciosus
&electus proeo quod fostiter & constanter pestulerit agones uitae &cestam ina
pi&atis: Ibiq hoc quodiam hic praedictum est uerius manifestiusq cognose&.
quod non in pane solo uuit homo sed momi uerbo quod procedit deoredĩ sed& prin
cipes &reciores intellegendis̃ hiqui in feriores &regunt &erudiunt &e docent
atq instituunt ad diuina: Uerum simius haec uidentur sperantib ea dignum
mentib incutere desiderium paululum rep&entes quamquam naturalistt &¬
insita animaerei ipsius cupiditas. inquiramus ut it ademũ cielut spncies ipsãs pa¬
nsuitae & qualitatemuimẽi ac propri&atem principatuum. pestheoriae con¬

Expanded text:
entiæ escis nutrita mens ad integrum et perfectum, sicut ex initio factus est homo, ad imaginem et similitudinem Dei reparetur: ut etiamsi quis ex hac vita minus eruditus abierit, probabilia tamen opera detulerit, instrui poterit in illa Jerusalem sanctorum civitate, id est, edoceri et informari, et effici lapis vivus, lapis pretiosus et electus, pro eo quod fortiter et constanter pertulerit agones vitæ, et certamina pietatis: ibique hoc quod jam hic prædictum est, verius manifestiusque cognoscet, «quocipes et rectores intelligendi sunt hi qui inferiores et regunt et erudiunt et edocent atque instituunt ad divina. IV. Verum si minus videntur hæc sperantibus ea dignum mentibus incutere desiderium, paululum repetentes, quanquam naturalis sit insita animæ rei ipsius cupiditas, inquiramus, ut ita demum velut species ipsas panis vitæ et qualitatem vini ejus ac proprietatem principatuum, per theoriæ con
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur dr̃. Ita &iam iustus in euangeliis appellatur dñi nĩ iħu xp̃i pater. Deniq
in eugło secundum iohannem orans ipse dñs nr̃ ad patrem dicit. pater iuste.
& mundus te non cognouit. nefoste dicant quia &iam mundicreatorem oro
ad sumptione carnis patrem uoc abat. & ipsum iustum nominauit: excludun¬
tur ab eo sermone quistat impro sequitur: Aitenim . & munduste non cognoũ:
secundum ipsos enim bonum solum dm̃ mundus ignorat. Nam conditor ẽsuum
uerissime recognascit. dño ipso dicente. Quia mundus quod suum est diligit:
Apesteergoꝰ isquem putant bonumdm̃ iustus esse ineuangelus dicitur¬
exotio sane lic&bit plura testimonia congregare. sicubt innouo testamento pater
torbonus dicitur ut pluribus testimoniis conuicti haer&aci aliquando foste
erubescant:¬

Expanded text:
dicitur Deus, ita etiam justus in Evangeliis appellatur Domini nostri Jesu Christi Pater. Denique dicitur Deus, ita etiam justus in Evangeliis appellatur Domini nostri Jesu Christi Pater. Denique in Evangelio secundum Joannem orans ipse Dominus, noster, ad Patrem dicit: «Pater juste, et mundus te non cognovit.» Ne forte dicant quia etiam mundi creatorem pro assumptione carnis Patrem vocabat, et ipsum justum nominabat, excluduntur ab eo sermone qui statim sequitur: ait enim: Et mundus te non cognovit.» Secundum ipsos enim solum Deum bonum mundus ignorat. Nam conditorem suum verissime recognoscit, Domino ipso dicente, quia mundus quod suum est diligit. Aperte ergo ille quem putant bonum Deum, justus esse in Evangeliis diciturEx otio sane licebit plura testimonia congregare, sicubi in novo Testamento Pater tor bonus dicitur, ut pluribus testimoniis convicti hæretici aliquando forte erubescant
Abbreviated transcription (Latin):
in bono uel malo: Ostendens sine dubio in bono homine esse &iustitiam. & sobri¬
&atem & prudentiam & pi& atem : & omne quoduel dicibonum uel intelle¬
gipotest: similiter autem & malum hominem dixit: quisine dubio ess& &
in iustus & inpurus & impius & omnia quae perpartes hominẽ malum de¬
formant: sicut enim sinehis ne quitiis nemo abquem malum hominẽ putat.
n&c esse malus potest : It a &sine illis uistutib: cestum est quod nemo esseputa¬
biturbonus. super est &is adhuc &iam illut: quoduelut proprie sibi datũ
Dicentes hocesse proprium uocabulum patris xp̃i. quitamen aliussit acreato¬
re omnium dõ: Cuicreatoribonitatis nullam dederit appellationem: Videam
ergo simu&eri testamento ds̃ proph& arum &mundicreator aclegis lator.:
anima quaerequir & eum, sicut ergobomis in u&eri teftamento frequent̃

Expanded text:
in bono vel malo, ostendens sine dubio in bono homine esse et justitiam et sobriin bono vel malo, ostendens sine dubio in bono homine esse et justitiam et sobrietatem et prudentiam et pietatem et omne quod vel dici bonum vel intelligi potest. Similiter etiam et malum hominem dixit, qui sine dubio esset injustus et impurus et impius et omnia quæ per partes hominem malum deformant: sicut enim sine his nequitiis nemo aliquem malum hominem putat, nec esse malus potest; ita et sine illis virtutibus certum est quod nemo putabitur esse bonus. Superest eis adhuc etiam illud, quod velut proprie sibi datum dicentes hoc esse proprium vocabulum Patris Christi, qui tamen alius sit a creatore omnium Deo, cui creatori bonitatis nullam dederit appellationem. Videamus ergo si in veteri Testamento Deus Prophetarum et mundi creator ac legislator animæ» quærenti eum.» Sicut ergo bonus in veteri Testamento frequenter
Abbreviated transcription (Latin):
rat inluminatus quisimul& scr̃ & bonus & iustus est. percuius ille ip̃m̃ lo¬
quens dicebat mandatum legis esse scm̃. & iustum & bonum &ut euiden¬
tius supra iustitiam & scĩtatem. bonitatem magis inesse ostender &.¬
& inmandato rep&ito sermone: prohis trib: solam protulit bonitatem
dicens: quodergobonumest mihi mors est : absit: sciens quippebonitatẽ
genusesse uirtutium. Iustitiam uero uelscĩtatem species generis. &i deo
cum in superiorib: genussimul acspecies nominas s&. repetens sermonẽ
ad solum genus retorsit: sed & in consequentib: peccatum in quit perbo¬
num mihi operauum est mostem: Inquo id pergenus concludit: quod su¬
perius per species exposuerat: hoc modo namque . intellegendum est
&iam illud quod ditum est : Bonus homo debono thesauro cordissin profest
bonum : & malus demalo profert malum: genus namque ad sumsit &iam hic

Expanded text:
rat illuminatus, qui simul et sanctus et bonus et justus est per cujus ille spiritum lorat illuminatus, qui simul et sanctus et bonus et justus est per cujus ille spiritum loquens, dicebat mandatum Legis esse sanctum et justum et bonum. Et ut evidentius supra justitiam et sanctitatem bonitatem magis inesse ostenderet in mandato, repetito sermone, pro his tribus solam protulit bonitatem, dicens: «Quod ergo bonum est, mihi» mors est? absit,» Sciens quippe bonitatem genus esse virtutum, justitiam vero vel sanctitatem species generis, ideo cum in superioribus genus simul ac species nominas. set, repetens sermonem ad solum genus retorsit. Sed et in consequentibus: «Peccatum, inquit, per bonum mihi» operatum est mortem.» In quo id per genus concludit, quod superius per species exposuerat. Hoc modo namque intelligendum est etiam illud quod dictum est: «Bonus» homo de bono thesauro cordis sui profert bonum, et malus de malo profert malum.» Genus namque assumpsit etiam hic
Abbreviated transcription (Latin):
bonus in dissociabiliserit iusto. & iustus bono: ut sicut unam eandemque
ne quitiam malitiae & iniustitiae dicimus. Ita & bonitatis aciustitiae uir¬
tutem un ameandemque teneamus: sed iterum ad scripturae nost
reuocant uerba proferentes illam suam famosissimiam qua estionem. auiNT.
namque scriptumest : Quia non potest arbor mala bonos fructus facere:
exfructuenim. arbor cognosc&ur. Quidergo est aiunt. qualis arbor sit lex
exfructib suis. id est ex praeceptorum sermonib: declaratur: sienim bona
inuematur lex: sine dubio &qui de dit eam bonus dr̃ esse creditur: siuero
iusta magis quambona iustus &iam legis lator putabitur ds̃: Paulus a postoł
nuilla circuitione usus ait. Lexergo bona est : & mandatum scm̃. & iustũ &
bonum: ex quib: manifestum est : quia paulus nonistorum litteras dicer&
qui iustum ab ono separant: sẽdabeo dõ fuerat instructus & eius dĩ spũ fue¬

Expanded text:
bonus indissociabilis erit justo, et justus bono: ut sicut unam eamdemque bonus indissociabilis erit justo, et justus bono: ut sicut unam eamdemque nequitiam malitiæ et injustitiæ dicimus, ita bonitatis ac justitiæ virtutem unam eamdemque teneamus. IV. Sed iterum ad Scripture nos revocant verba proferentes illam suam famosissimam quæstionem. Aiunt namque Scriptum est, et quia non potest arbor mala fructus» bonos facere: ex fructu enim arbor cognoscitur.» Quid ergo aiunt? Qualis arbor sit Lex, ex fructibus suis, id est ex præceptorum sermonibus declaratur. Si enim bona inveniatur Lex, sine dubio et qui dedit eam bonus Deus esse creditur. Si vero justa magis quam bona, justus etiam legislator putabitur Deus. Paulus Apostolus nulla circuitione usus ait: «Lex ergo bona est, et mandatum sanctum et justum et bonum.» Ex quibus est manifestum quia Paulus non istorum litteras didicerat qui justum a bono separant, sed ab eo Deo fuerat instructus, et ejus Dei spiritu fue
Abbreviated transcription (Latin):
nec iusto sinebono. dignitatem diuinae potest indicare naturae: Addemus
adhuc &iam haec uersutiis eorum. compellentib nos si aliud est iustum quãbonũ:
qmbono malum contrarium est. &iusto iniustum: sine dubio &iustum aliud
erit quam malum: &sicut iustus apuduos non est bonus: ĩtaneque iniustuserit
malus: &rursum sicut bonus non est iustus. ita& malus non erit iniustus.
Quod autem nonuidetur absurdum. ut dõ quidem bono contrarius sit malus.
dõ autem iuflo quem inferiorem bono dicunt: contrarius nemosit: Non enĩ
sicut satana sest quimalus dicitur: It a est aliquis alius quidicatur iniustus.
Quidergo est : reascendamus eaquae ascendimus. non potuerunt dicere qui a
malus non &iam inuistussit : & iniustus malus: quod siinistis contrariis indis¬
sociabiliter in hȩr& uelmalo iniustitia. uel iniustitiae malum sine dubio &

Expanded text:
nec justum sine bono dignitatem divinæ potest indicare naturæ. Addemus nec justum sine bono dignitatem divinæ potest indicare naturæ. Addemus adhuc etiam hoc versutiis eorum compellentibus nos. Si aliud est justum quam bonum, quoniam bono malum contrarium est, et justo injustum, sine dubio et injustum aliud erit quam malum: et sicut justus apud vos non est bonus, ita neque injustus erit malus: et rursum, sicut bonus non est justus, ita et malus non erit injustus. Cui autem non videtur absurdum ut Deo quidem bono contrarius sit malus, Deo autem justo quem inferiorem bono dicunt, contrarius nemo sit? Non enim sicut Satanas est qui malus dicitur, ita est alius aliquis qui dicatur injustus. Quid ergo est? Rescindamus ea quæ defendimus. Non enim poterunt dicere quia malus non etiam injustus sit, et injustus malus. Quod si in istis contrariis indissociabiliter inhæret vel malo injustitia, vel injustitia malum, sine dubio et
Abbreviated transcription (Latin):
Desodoma autem & gomarra: dicant nobis sicredunt creatoris dĩ esse proph&icas
uoces : eius scilic& qui refestur super eos ignis & sulphuris imbrempluissẽ: quid
de ipsis dicit hiezechihel proph&a : Restitu&ur inquit sodoma in antiquum:
Quod autem affligens eos quipoena dignisunt non probono affligit. qui &iam
achaldeam dicit habes carbones ignis sede supereos ipsierunt tibi adiutorio:
sed & dehis quiindeserto ceciderunt: audiant quidinseptua gesimo psalmo qui
a saphsiper scribitur referatur: ait enim: Cum occiderit eos. tunc exquirebant
eum: Non dixit quia aliis interfectis. alii requirebant eum: sed ait quiahi quioc¬
cidebantur taliserat eorum interitus. ut mortificati requirerent dm̃: Exqͥb
omnib: constat unum eundemq: esse iustum & bonum legis &euangeliorum dm̃
& bene facere cumiustitia. & cumbonitate punire : quia necbonum sine iusto:

Expanded text:
De Sodoma autem et Gomorra dicant nobis si credunt creatoris Dei esse propheticas De Sodoma autem et Gomorra dicant nobis si credunt creatoris Dei esse propheticas voces, ejus scilicet qui refertur super eos ignis et sulphuris imbrem pluisse: quid dicit de ipsis Ezechiel propheta? «Restituetur, inquit, Sodoma in antiquum.» Quid autem affligens eos qui pœna digni sunt, non pro bono affligit? Qui etiam ad Chaldæam dicit: «Habes carbones ignis,» sede super eos, ipsi erunt tibi adjutorio.» Sed et de his qui in deserto ceciderunt, audiant quid in Lxxvii Psalmo, qui Asaph superscribitur, referatur: ait enim: «Cum occideret eos, tunc exquirebant eum ".» Non dicit, quià aliis interfectis alii requirebant eum, sed ait quia eorum qui occidebantur talis erat interitus, ut mortificati requirerent Deum. Ex quibus omnibus constat unum eumdemque esse justum et bonum Legis et Evangeliorum Deum, et benefacere cum justitia, et cum bonitate punire: quia nec bonum sine justo,
Abbreviated transcription (Latin):
centi. siqua uirtus. si qualaus. haec cogitate quae & didicistis. & accepistis. &
audistis. &ui distis in me: Dicant ergo perscrutantes scripturas diuinas
quae sunt singulae uistutes: & non subripiant in hoc quoddicunt quia is ds̃ qui
unicuique secundum meritum retribuit. odio malorum retribuit. malis
mala & non proeo quod austeriorib: curari in digent medicamentis hi
qui deliquerunt: & propterea his adhib& eaquac emendationis prospectu
ad prae sens uid&eur sensum doloris inferre: Nonlegunt quid scriptum sit despe illoꝵ
tuus quidem carne. uiuificatus autem spũ : In quopergens praedicauit his spitib:
quiincarcere tenebantur . qui increduli fuerunt aliquando cum expectarent
dĩ pacientia in dieb: noe cumfabricar&ur archa. inqua pauci idest octo animae
saluae factae sunt peraquam. quod &uos simili forma nunc baptis ma saluos facit:

Expanded text:
centi: «Si qua virtus, si qua laus, hæc cogitate quæ didicistis, et accepistis, et centi: «Si qua virtus, si qua laus, hæc cogitate quæ didicistis, et accepistis, et audistis, et vidistis.» in me?» Discant ergo perscrutantes Scripturas divinas quæ sunt singulæ virtutes, et non surripiant in hoc quod dicunt, quia is Deus qui unicuique secundum meritum retribuit, odio malorum retribuit malis mala, et non pro eo quod austerioribus curari indigent medicamentis hi qui deliquerunt, et propterea his adhibet ea quæ emendationis prospectu ad præsens videntur sensum doloris inferre. Non legunt quid scriptum sit de spe illorum tuus quidem est carne, vivificatus autem spiritu: in quo pergens prædicavit his spiritibus qui in carcere tenebantur, qui increduli fuerant» aliquando cum expectarent Dei patientiam in diebus Noë» cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est octo animæ salvæ factæ sunt per aquam, quod et vos simili forma nunc baptisma salvos facit.»
Abbreviated transcription (Latin):
dicamus indõ uelut ipsis uidetur in duob: istisdiis respondeant: Hoc quoq
siui d&ur eis bonitas uirtus essẽ aliqua quodputo quia sine dubio fatebuntir.
quid &iam dicent deiustitia : numquam profecto ut mihi ui d&ur ita desipient.
ut iustitiam negent esseuirtutem: Ergo sibonum uirtus & iustitia uirtusest.:
sine dubio iustitia bonitas est: siuero dixerint non essebonum iustitiam: sũꝑ est
ut aut malum sit. aut in differens: & quidem dicentib malum esse iustitiã
respondere in eptum puto: ui debor enim uelinsanis sermonib: uel mente mo¬
tis hominib: respondere: malum enim quo modo ui debitur id quodbonis
bonare tribuere potest. sicut &iam ipsi fatentur : siuero in differens dixerint.
Consequens est ut cum iustitia in differenss̃t . & sobrietas & prudentia & omnes
reliquae uistutes in differentes habeantur: & quidrespondebimus paulo di¬

Expanded text:
dicamus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in duobus istis diis. Respondeant hoc quoque dicamus in Deo, vel, ut ipsis videtur, in duobus istis diis. Respondeant hoc quoque si videtur eis bonitas virtus esse aliqua, quod puto sine dubio fatebuntur, quid etiam dicent de justitia? Nunquam profecto, ut mihi videtur, ita desipient, ut justitiam negent esse virtutem. Ergo si bonum virtus et justitia virtus est, sine dubio justitia bonitas est. Si vero dixerint, non esse bonum justitiam, superest ut aut malum sit, aut indifferens. Et quidem dicentibus malum esse justitiam respondere ineptum puto. Videbor enim vel insanis sermonibus, vel mente motis hominibus respondere. Malum enim quomodo videbitur id quod bonis bona retribuere potest, sicut etiam ipsi fatentur? Si vero indifferens dixerint, consequens est ut cum justitia indifferens sit, et sobrietas et prudentia et omnes reliquæ virtutes indifferentes habeantur. Et quid respondebimus Paulo di
Abbreviated transcription (Latin):
& malos iusserat inuitari. n& merita aministris sciscitari praeceperat:
perquod utique non iusti alicuius ut isti dicunt & promernis r&ribuentis.
sedergo omnes in discr&ȩ bengnitatis indicatur affectus: siuero necesse est
hoc debonodõ idest uel dexp̃o uelde patre xp̃i intellegi. quid aliudest
est ut eum qui ab hisseruis quosipse miserat uocare bonos & malos fuerat in¬
uitatus iuber & eum prosor didiorib: indumentis uinctum manib: pedib: q
in exteriores tenebras praecipitari : & haec quidem sufficere debent quae ex
auctoritate ad sumsimus scripturarum. ad refellenda ea quaeher&ici obten¬
dere solent : non tamen in decens ui debitur : sietiam exratione ipsius consequen¬
tiae paucis agamus cumeis: Interrogamusergo eos sinorunt quaeratio apud
homines uirtutis ac malitiae habeatur: & siui d&ur esse consequens ut uirtutes

Expanded text:
ac malos jusserat invitari, nec merita a ministris sciscitari præceperat? ac malos jusserat invitari, nec merita a ministris sciscitari præceperat? Per quod utique non justi alicujus, ut isti dicunt, et pro meritis retribuentis, sed erga omnes indiscretæ benignitatis indicatur affectus. Si vero necesse est hoc de bono Deo, id est vel de Christo, vel de Patre Christi intelligi, quid aliud estest ut eum qui ab his servis quos miserat vocare bonos et malos, fuerat invitatus, juberet pro sordidioribus indumentis vinctum manibus pedibusque in exteriores tenebras præcipitari? III. Et hæc quidem sufficere debent quæ ex auctoritate assumpsimus Scripturarum ad refellenda ea quæ hæretici obtendere solent. Non tamen indecens videbitur, si etiam ex ratione ipsius consequentiæ paucis agamus cum eis. Interrogamus ergo eos si norunt quæ ratio apud homines virtutis ac malitiæ habeatur, et si videtur consequens esse, ut virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
&cum proximus utique ipsis urbibus accessiss& acfines earum fuiss& in¬
gressus. cur quaeso declinat ciuitates ipsas ingredi& praestare eis signorũ
copiam: si eas nifgestis in sacco & cinere cestumerat acturus esse paeniten¬
tiam: quod utique cum nonfacit: sine dubio perditione asrelinquit: quas
malae &perditae naturae nonessẽ ipse euangeliis indicat sermo. quieos potuiss ẽ
paenitere designat: sed & inquadam euangelii nihil ominus parabola ingre¬
diens rex uidere discumbentes quifuerant inuitati Uidit quendam non
uestitum nuptialibus indumentis. & ait ei. Amice quomodo huc intrasti. non
habens in dumentum nuptialr : tunc ait ministris: ligante sei: pedes & manꝰ:
mittite eum foras intenebras exterioras ibierit fietus &stridordentium:
Dicant nobis qui sest iste rex qui ingressus est uidere discumbentes. &inueni¬
ens inter eos quendam sordidis indumentis. iub& eum uinctum perministros

Expanded text:
cum proximus utique ipsis urbibus accessisset, ac fines earum fuisset ingressus, cur, quæso, declinat civitates istas ingredi, et præstare eis signorum et prodigiorum copiam, si eas his gestis in sacco et cinere certum erat acturas esse pœnitentiam? Quod utique cum non facit, sine dubio perditioni eas relinquit, quas malæ et perditæ naturæ non esse ipse Evangelii sermo iudicat qui eas potuisse pœnitere designat. Sed et in quadam Evangelii nihilominus parabola ingrediens rex videre discumbentes qui fuerant invitati, vidit quemdam non indutum nuptialibus indumentis, et ait ei: «Amice, quomodo huc intrasti non» habens indumentum nuptiale? Tunc ait ministris: Ligantes ei manus et pedes, mittite eum foras in tenebras exteriores: ibi erit fletus et stridor dentium.» Dicant nobis quis est iste rex qui ingressus est videre discumbentes, et inveniens inter eos quemdam sordidis indumentis, jubet eum vinctum per ministros
Abbreviated transcription (Latin):
exnobis dauidtestatur in psalmis dicens : Quia cogitatio hominis confitebit᷑t̃
& reliquie cogitationum hem festum agent tibi: quod autem &ta contrariis
uistutib: fi eri soleat : salomon in&clesi aste testatur hoc modo: si sp̃spotes¬
toctem habentis ascenderit superte: locumtuum nerelinquas: qm̃ sanitas conpescit
p&cat amulta : & paulus apłs dehis : isdem testimonium dabit dicens : Cogitationes
destruentes & omnem elationem quaes e extollit aduersufi scientiam xp̃i:
exdõ autem quodfiat: dauso nihilominus testatur in psalmis hoc modo: beat uir
in cordetiti: Quoduero &iam per angelos uelbonos uelmalos aliquahum anis
cordib suggerantur: designat uel tobiam angelus comitatus. uel proph&ae sermo
dicentis. &respondit angdus quilo quebatur in me: sed & pastoris liber ha&

Expanded text:
ex nobis, David testatur in Psalmis dicens: «Quia cogitatio hominis confitebitur tibi, ex nobis, David testatur in Psalmis dicens: «Quia cogitatio hominis confitebitur tibi, et reliquiæ cogitationis diem festum agent tibi.» Quod autem et a contrariis virtutibus fieri soleat, Salomon in Ecclesiaste testatur hoc modo: «Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimittas: quoniam sanitas compescit peccata multa.» Et Paulus Apostolus de iisdem testimonium dabit, dicens: «Cogitationes destruentes, et omnem elationem quæ se extollit adversus scientiam» Christi.» Ex Deo autem quod fiat, David nihilominus testatur in Psalmis dicens: «Beatus virin corde Titi.» Quod vero etiam per Angelos, vel bonos vel malos, aliqua humanis cordibus suggerantur, designat vel Tobiam Angelus comitatus, vel Prophetæ sermo dicentis: «Et respondit Angelus qui loquebatur in me.» Sed et Pastoris liber h
Abbreviated transcription (Latin):
possibilitate utidebeamus. Id est uel in dustriae uel segniter : iustaerit uel
incnculpa uel palmauictoris : Igitur exhis quae prourib nr̃is disputatas.
Arbitror quode udenter apparuit esse quȩdam delicta quae nequaquam
malgnis uirtutib: perurgentib: committamus : Aliauero esse quae instinc¬
tuearum a d nimi&atem quandam inmoderationemq: prouocemur : Vnde
consequensest nunc inquirere quomodo ipsae contrariae uirtutes ha&c ipra
incitamenta operentur in nobis : Cogitationes quae de corde nr̃o procedunt
uel memoria quorumcumq gestorũ uolquarum lib& rerum causarumq
contemplatio inuenimus quod aliquotiens ex nobis ipsis procedant: aliquo¬
tiens a contrariis uirtutib: concitentur : Interdum &iam adõ. uela scĩs angelis
ininit tantur : Verum ha& itaesse fabulosum fortasse udebitur. nisi scrip¬
turae diuinae testimoniis fuerit conprobatum: Quodergo cogitatio oriat᷑

Expanded text:
possibilitate uti debeamus, id est vel industrie, vel segniter, justa erit vel possibilitate uti debeamus, id est vel industrie, vel segniter, justa erit vel victi culpa, vel palma victoris. Igitur ex his quæ pro viribus nostris disputata sunt, arbitror quod evidenter apparuit esse quædam delicta quæ nequaquam malignis virtutibus perurgentibus committamus, alia vero esse quibus instinctu earum ad nimietatem quamdam immoderationemque provocemur. Unde consequens est nunc inquirere quomodo ipsæ contrariæ virtutes hæc ipsa incitamenta operentur in nobis. IV. Cogitationes quæ de corde nostro procedunt, vel memoria quorumcumque gestorum, vel quarumlibet rerum causarumque contemplatio, invenimus quod aliquoties ex nobis ipsis procedant, aliquoties a contrariis virtutibus concitentur; interdum etiam a Deo, vel a sanctis Angelis immittantur. Verum hæc ita esse fabulosum fortasse videbitur, nisi Scripturæ divinæ testimoniis fuerit comprobatum. Quod ergo cogitatio oriatur
Abbreviated transcription (Latin):
pesenter uta mur urduite concessa Nonenim idemest habere uincendiuistitẽ
& umcere: sicut ipse apłs cautissimo sermone sig nauit dicens. Quendaun tit
exitum ut suftinere possitis nonut sustineatis. multienim non sustinent seđ
in temptatione uincuntur: adõ autemdatur. non ut sustineam Aioquin
mullum lamun der&ur essecestamen sedut s̃ustinere possimus : ea autem us ute
quae nobisdata est ut uincere posimus secundum liberiarbitri facuttate t
aut industriae utimur & uincimus aut segniter & superamur: sieni totũ nob
hoc d&ur ut omnigenere superemus idest ut nullomodo uincamur. quae iã
supest causa cestandi ei quiunci non potest. Aut quodpalm as meritũ ubi repug¬
nanti adimitur uincendi facultas : si uero aeque quidem omnib: nobis uince ndi
possibilitas praebeatur. In nr̃a autem positum sit potestate quo modob ag

Expanded text:
petenter utamur virtute concessa. Non enim idem est habere vincendi virtutem, petenter utamur virtute concessa. Non enim idem est habere vincendi virtutem, et vincere, sicut ipse Apostolus cautissimo sermone signavit, dicens, quia «dabit Deus exitum ut sustinere possitis,» non ut sustineatis. Multi enim non sustinent, sed in tentatione vincuntur. A Deo autem datur, non ut sustineamus; alioquin nullum jam videretur esse certamen: sed ut sustinere possimus. Ea autem virtute quæ nobis data est ut vincere possimus, secundum liberi arbitrii facultatem aut industrie utimur, et vincimus; aut segniter, et superamur. Si enim totum nobis hoc detur ut omni genere superemus, et nullo modo vincamur, quæ jam superest causa certandi ei qui vinci non potest? Aut quod palmæ meritum, ubi repugnandi adimitur vincendique facultas? Si vero æque quidem omnibus nobis vincendi possibilitas præbeatur, in nostra autem positum sit potestate quomodo hac
Abbreviated transcription (Latin):
proeo quod singuli prouirtutissuae quantitate uel possibilitate temptantir:
Nect am̃ qm̃ diximus iusto dĩ iudicio unum quemq prouirtutissuae quanti¬
tate temptari: Iacir coputandum est qui a omnigenere debeat uincere qui
temptatur : sic̃ neillequidem qui inagone contendit quãuis aequa moderatio¬
ne conparatussit aduersario: non tamen omnigenere uincerepoterit : Verũ
nisi aequalis fuerit concestantiũ uirtus. nonerit iusta palmauincentis n &
iuste culpabitur uictus: propt̃ quod permittit nosquidem temptari : non tam̃
supͣ id quod possumus : prouirib: enim nostris temptamur : n&c tam̃ scriptũ est
quia faci& intemptatione &iam exitum sustinendi : sed ex itum ut susti¬
nobis ipie dedit uel strenue uel segniter inpleamus in nobis est: Dubiũ enim
non est quodin omnitemptatione adest nobis tolerandi uirtus s tamen noscon¬

Expanded text:
pro eo quod singuli pro virtutis suæ quantitate vel possibilitate tentantur. pro eo quod singuli pro virtutis suæ quantitate vel possibilitate tentantur. Nec tamen quoniam diximus justo Dei judicio unumquemque pro virtutis suæ quantitate tentari, idcirco putandum est quia omni genere debeat vincere qui tentatur: sicut ille quidem qui in agone contendit, quamvis æqua moderatione comparatus sit adversario, non tamen omni genere vincere poterit. Verum nisi æqualis fuerit concertantium virtus, non erit justa palma vincentis, nec juste culpabitur victus, propterea quod permittit quidem nos tentari, non tamen supra id quod possumus: pro viribus enim nostris tentamur: nec tamen scriptum est, quia faciet in tentatione etiam exitum sustinendi, sed exitum ut sustnobis ipse dedit vel strenue vel segniter impleamus, in nobis est. Dubium enim non est quod in omni tentatione adest nobis tolerandi virtus, si tamen nos com
Abbreviated transcription (Latin):
in hos humanae uitae descenderint agones iustissima moderatione dispen¬
sat sec̃dum rationem unuscinusq uirtutis. quã ipse solus quisolus corda
hominum intu&ur agnoscit : ut alius quidempugn& aduersum carnem
talem. alius uero aduersum talem : & alius quidem in tantum tempiis. alius uͦ
intantum : & ut alter instig &ur carne in hoc uel illut. alius uero inaliud. tũ
uero ut alius resistat aduersus inimicam potestatem illam uel illam: alius uͦ
aduersus duas ueltres simul: aut nunc quidem aduersum aliam nunc iterũ
aduersum aliam : & certo quo tempore aduersusm illam & certo quo aduer¬
sufm aliam : uel post quaegesta aduersus quaspign&: post quae uero aduersus
alias: Intuere enim ne foste tale aliquid in dic&ur ꝑ hoc quod dixit apostoł:
fidelis autem est ds̃. qui non ꝑmitt& uos temptari supraid quod potestis. Id est

Expanded text:
in hos humanæ vitæ descenderint agones, justissima moderatione dispenin hos humanæ vitæ descenderint agones, justissima moderatione dispenset secundum rationem uniuscujusque virtutis, quam ipse solus, qui solus corda hominum intuetur, agnoscit: ut alius quidem pugnet adversus carnem talem, alius vero adversus talem; et alius quidem in tantum tempus, alius vero in tantum; et ut alter instigetur carne in hoc vel illud, alius vero in aliud: tum vero ut alius resistat adversus inimicam potestatem illam vel illam, alius vero adversus duas vel tres simul; aut nunc quidem adversus aliam, nunc iterum adversus aliam; et certo tempore quodam adversus illam, et certo quodam adversus aliam; vel post quæ gesta adversus quas pugnet, post quæ vero adversus alias. Intuere enim, ne forte tale aliquid indicetur per hoc quod dicit Apostolus: «Fidelis autem Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis,» id est,
Abbreviated transcription (Latin):
ueniant isedex naturalib corporis motib initium sumant manifertinime
illa faciatis siergo caro concupiscit aduersusm spm & sps aduersus carnem
est nobis aliquando conluctatio aduersus carnem & santiunẽ : Idest cum homines
sumus & secundum carnem ambulamꝰ : & cum non possumus temptari inmna¬
iorib: temptationib: quam humanis cumdicitur de nobis: Qina temptatio uos
non conpraehendit nis humana: fidelis autemest dr̃ qui non permittat uor
temptari supra id quod potestis: sic ut enim hi qui agonib prae sunt. eos qui
ad certamen ueniunt non ut cumq fortuito interse sinunt in ire ceftamina
seddilgenti examinatione prout uel corpora uiderint. uel a&ates¬
ae quissima comparatione iungentes illum cum illo. uerbi gratia puerof cũpue¬
ris uiroscumuiris quiinterse uel aeui uel roboris propinquitate conueni¬
ant: It a intellegendum est &iam de diuina prouidentia quodomnes qui

Expanded text:
veniant, sed ex naturalibus corporis motibus initium sumant, manifestissime veniant, sed ex naturalibus corporis motibus initium sumant, manifestissime illa faciatis.» Si ergo caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, est nobis aliquando colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est cum homines sumus, et secundum carnem ambulamus, et cum non possumus tentari in majoribus tentationibus quarehendat nisi humana. Fidelis autem Deus qui non permittet vos tentari supra id quod potestis.» Sicut enim hi qui agonibus præsunt, eos qui ad certamen veniunt, non utcumque, neque fortuito inter se sinunt inire certamina, sed diligenti examinatione prout vel corpora viderint, vel ætates, æquissima comparatione jungentes illum cum illo, verbi gratia, pueros cum pueris, viros cum viris, qui sibi vel ævi vel roboris propinquitate conveniant: ita intelligendum est etiam de divina Providentia, quod omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
uss idente uitio etap idieasincrescit postha& iam &iam cumc& itos mentis ex
posiona succe peri ininicis untutib sugerentib: ac purgenteb: pecimiaiam
uondieis̃ derai nate edrapitur. & ui aut &ian sanginni humaniprosisone
cono uiritur. Ad certiorem deniq reifidem quod inmensitates istac uitiorum
amorib uel irae unemperantiae uel nimi &ate tristitiae perurgentur
Nama de iimo nnullis iustoriis refertur quodin in saniam quidam examore
de ciderunr. alit ex iracundia non nulli ex tristitia uelnimio gaudio: &uo dar¬
bit rom eo a ceidere quia contrariae ist ae uirtutes laest qaeto ones  scoorla in
borum m entib dato quemintemperantia prius pate fecerit sensuincenuit
pentius possederint maxime cum nulla eos ad resistendum iurtintisgloria
cencutat it: Quodautemunt quaedam peccata quae non a contraris unrtitib:

Expanded text:
augescente vitio cupiditas increscit. Post hoc jam cum etiam cæcitas mentis ex augescente vitio cupiditas increscit. Post hoc jam cum etiam cæcitas mentis ex passione successerit, inimicis virtutibus suggerentibus ac perurgentibus, pecunia jam non desideratur, sed rapitur, et vi, aut etiam sanguinis humani profusione conquiritur. Ad certiorem denique rei fidem, quod immensitates istæ vitiorum amoribus, vel iræ intemperantia, vel nimietate tristitia perurgentur. Nam et in nonnullis historiis refertur, quod in insaniam quidam ex amore deciderunt, alii ex iracundia, nonnulli ex tristitia, vel nimio gaudio: quod arbitror ex eo accidere, quia contrariæ istæ virtutes, id est dæmones loco sibi in eorum mentibus dato quem intemperantia prius patefecerit, sensum eorum penitus possederint: maxime cum nulla eos ad resistendum virtutis gloria concitarit. III. Quod autem sint quædam peccata quæ non a contrariis virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
rantiae uitium modum mensurae naturalis excedunt: Euidens igiturratio :
quia sicut in bonis reb: humanum propositum solum perseipsum inperfectũ est
ad consummationem boni: ad iutorionamq diuino adperfecta quaeq perdu¬
citur it a &iam in contrariis in itia quedem & uelut quȩdam semina p&catorum
ab hisreb: quae in usunaturaliter hab&ur accipimus: cumuero indulserimus
ultra quam satis est & non restiterimus aduersum primos intemperantiae mõtꝰ.
tunc primihui delicti accipiens locum uirtus inimica instigat &perurg&.
omnimodo studens profusius dilatare p&cata: quidem nobis hominib: occansi¬
ones &inimicitia praebentib: p&catorum Inimic is autem potestatib: latius ea &
longius &ñ fieri porest absq: ullo fine propagantib:: Itadeniq: in auaritiam
lanus efietur cum primohomimnes porum qind pecuniae desiderant demde

Expanded text:
rantiæ vitium modum mensuræ naturalis excedunt. Evidens igitur ratio est, rantiæ vitium modum mensuræ naturalis excedunt. Evidens igitur ratio est, quia sicut in bonis rebus humanum propositum solum per se ipsum imperfectum est ad consummationem boni, adjutorio namque divino ad perfecta quæque perducitur: ita etiam in contrariis initia quædam, et velut quæ- dam semina peccatorum ab his rebus quæ in usu naturaliter habentur, accipimus. Cum vero indulserimus ultra quam satis est, et non restiterimus adversus primos intemperantiæ motus, tunc primi hujus delicti accipiens locum virtus inimica instigat, et perurget omnibus modis, studens profusius dilatare peccata, et quidem nobis hominibus occasiones et initia præbentibus peccatorum, inimicis autem potestatibus latius ea et longius, et si fieri potest absque ullo fine propagantibus. Ita denique in avaritiam lapsus efficitur, cum primo hominés parum quid pecuniæ desiderant, deinde