comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pu̾ilitatem uidẽ hr̃e annexamltã¬
to gͥ decet reges ⁊ principes mode¬
tate uti delectationib ludorum.
quanto detestabilius est eos ẽẽ¬
hoc iocosa delc̃o nõ est ociosa ⁊ qr
ordinatur in lomim finem quia
interposita nr̃is curis quamdam
recreationem accepimus ratione
cuius ardencius insurgimus ut
insistaius bonis operibus quo¬
rum curam hr̃e debemus quare
cum iocus inmoderatus ⁊ in ho¬
nestus distrahat nos abonis ope¬
rib ⁊ adebitis curis tanto detes¬
tabilius est reges ⁊ principes in¬
moderate uł in honeste uti delec¬
tationib ludorum/ quanto cu¬
ra bomi conmunis que pertinz
ad principem extellentior est ꝙͣ
sit cura alicuius bom particula
ris nõ ergo omnino prohibẽda
sunt uerba. uel fc̃a iocosa. si sint
honesta ⁊ moderata ⁊ hoc mag̾
⁊ minus prout requirit diuer¬
sitas personarum. Capitulum¬
xliiii. quod maxime decet reges
⁊ principes omnes uirtutes hr̃e
sentenciam comienerumt

Expanded text:
puerilitatem videtur habere annexam. Tanpuerilitatem videtur habere annexam. Tanto igitur decet reges et principes moderate uti delectationibus ludorum, quanto detestabilius est eos eshoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, quia interposita nostris curis, quandam recreationem accipimus, ratione cuius ardentius insurgimus, ut insistamus bonis operibus, quorum curam habere debemus. Quare cum iocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis operibus, et a debitis curis: tanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationibus ludorum, quanto cura boni communis, quae spectat ad principem excellentior est, quam sit cura alicuius particularis boni. Non ergo omnino prohibenda sunt verba, vel facta iocosa, si sint honesta et moderata: et hoc magis et minus, prout requirit diversitas personarum. Quod Maxime decet reges, et principes omnes virtutes habere, et sententiam convenerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tes ludi ex consequenti est inmo¬
derando defcus. Restat ergo uride
quomodo reges ⁊principes decet
ẽẽ iocundos sut enim ex hĩtis pa¬
t̾e põt. semper extrema uituperã¬
tur medium aũt laudatur hiꝰ
aũt medium. quod est npbartuti¬
b reprimentib passiones ⁊ mot᷑.
nõ est accidendum secundum rẽ:
.s quo ad nos inam ut inprece¬
dentib capitulis dicebatur aliqͥ
est superfluum uii. quod est mo¬
hꝰ decet reges ⁊ principes. inmo
o reges ⁊ printipes. adõ mode¬
rate uti ludis iotosis ⁊ delectatõ¬
nib quod si hꝰ facerent persone
communes iuderentur ẽẽ dure
⁊ agrestes. Non ergo intelligen¬
dum est reges ⁊printipes non
debere recreari aliquibus sola¬
cus uel aliquibz iocis: ꝯ quia
ludi quibus uti debemus secun
liberales ⁊ honesti illis debent reges
⁊ principes a dõ moderate uti sut sẽ¬
le delectari iocis quare ludus. si nõ
sit moderatus ⁊ honestus aliquã

Expanded text:
tes ludi, ex consequenti circa motes ludi, ex consequenti circa moderationem defectuum. Restat ergo videre, quomodo reges, et principes decet esse iocundos. Ut enim ex habitus patere potest, semper extrema vituperantur; medium autem laudatur. Huiusmodi autem medium, quod est in virtutibus reprimentibus passiones et motus, non est accipiendum secundum rem, sed quo ad nos. Nam ut in praecedentibus capitulis dicebatur aliquid est superfluum uni, quod est moincipes: immo oportet reges, et principes adeo moderate uti iocosis delectationibus, quod si hoc facerent personae communes, viderentur esse durae et agrestes Non ergo intelligendum est reges, et principes non debere recreare aliquibus solaciis, vel aliquibus iocis: sed quia ludi, quibus uti debemus, secunliberales est honesti, illis debent reges, et principes adeo moderate uti, ut semris delectari iocis. Quare ludus si non sit moderatus et honestus, aliquam
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾tiq possĩt ca̾pere dicta. uel
fc̃a aliorum ⁊ conueitere ea in
ludum ⁊ cach̃imis hu ergo suꝑ¬
habunduant in ludis¶ aliqui uero
econtrario defitiunt ⁊ hii uocã¬
tur duri ⁊ agrestes. hũius aũt
sunt nõ sustinentes aliquẽ lu¬
dum nec dñtes aliquid ridiculũ.
inmo dicentib sunt molesti.
Patet gͥ quid est iocunditas uł
eutrapelia prout est uirtus ⁊ ut
hic de ea loquimur quia est repͥ¬
mens superfiluitates ludi ⁊ mode¬
rans duricias huiusͥ gͥ nirtus¬
paliter:quia uutus semper est prin¬
cipalius circa difficilius sreprimere
aũt superfluitates ludorum. est dif¬
ficilius quam moderare defectus.
ht enim ip̃e ludus quandam delec¬
tõnem anuaexamspropter quã
magis inclinamur ut sequamͣ
delectationes honestas nel iocosas
quam ut fugianus illas. ¶Ui¬
so quid est eutrapelia siue iocundi¬
tas ⁊ circa que ht̃ eẽ quia principa¬
lius est inreprimendo superfluita¬

Expanded text:
litercunque possint capere dicta, vel litercunque possint capere dicta, vel facta aliorum, et convertere ea in ludum, et cachinnum. Hi ergo superabundant ludis. Aliqui vero econtrario, deficiunt: et hi vocantur duri, et agrestes. Huiusmodi autem sunt non sustinentes aliquem ludum, nec dicentes aliquid ridiculum: immo dicentibus sunt molesti. Patet ergo quid est iocunditas, vel eutrapelia, prout est virtus, et ut hic de ea loquimur, quia est reprimens superfluitates ludi, et moderans duritias. Huiusmodi aupaliter, quia virtus semper est principalius circa difficilius.Reprimere autem superfluitates ludorum est difficilius, quam moderare defectus. Habet enim ipse ludus quandam delectationem annexam, propter quam magis inclinamur, ut sequamur delectationes iocosas, quam ut fugiamus illas. Viso quid est eutrapelia sine iocunditas, et circa quae habet esse, quia principalius est in reprimendo superfluita
Abbreviated transcription (Latin):
ociosum ludus aũt si sit liberalis
nitassicut ergo sensus corporales
ut iusus. ⁊ auditus: qui a laborãt
insenͣtiendo . nͣ ordiuauit somp¬
num. propter eorum requiem.
est nccͣiͣus sompnus inibita sic q
studendo. uel negocuis regni insis¬
tendo. nel alia faciendo contin¬
e laboramus alique delectatio¬
I
honeste nõ ociose interpomntur cu¬
ris ⁊ laboribus nr̃is quare. cumuĩ
talib contingat peccare. ⁊ benefa¬
cere õportet cita ip̃os iocos dare¬
uirtutem aliquam/ per quam de¬
bite nos hẽamnus ad ludos Itp¬
sis autem iocis quidam superha¬
bundant. desiderantes ommnino
risum facere de quibus dicitur .iiͦii.¬
eth̾. quod magis conãtur facereri¬
sum quam decora dicere. huiusͥ
autem sunt histriones. quos ph̃s
fitatam intemplis gentilium si¬
cut enim aues ille nõ turabant
qualitercinq possent aliquis de
illa preda capere sic uolentes om¬
nino facere risum ⁊ prouocare
alios ad tachinũ nõ curant qua¬

Expanded text:
ociosum. Ludus autem si sit liberalis,ociosum. Ludus autem si sit liberalis,rium in vita. Sicut ergo sensus corporales, ut visus, et auditus, quia laborant in sentiendo, natura ordinavit somnum propter eorum requiem, et est necessarius somnus in vita. sic quia studendo, vel negociis regni insistendo, vel alia faciendo, continue laboramus, aliquae delectatioihonestae, non ociosae, interponuntur curis, et laboribus nostris. Quare cum in talibus contingat peccare, et bene facere, oportet circa ipsos iocos virtutem aliquam, per quam debite nos habeamus ad ludos. In ipsis enim iocis quidam superabundant desiderantes omnino risum facere. de quibus Ethicorum dicitur, quod magis conantur risum facete, quam decora dicere. Huiusmodi autem sunt histriones, quos Philoficatam in templis Gentilium. Sicur enim aves illae non curabant qualitercunque possent aliquid de illa praeda capere: sic volentes omnino facere risum, et provocare alios ad cachinnum, non curant qua
Abbreviated transcription (Latin):
qua hic loquimur. ⁊ cirta que
ht̃ esse de leui patet quod decz
reges ⁊ printipes ẽẽ beraces nã
declinantes notabiliter inmiu᷑
⁊ dicentes de se notabiliter mi¬
nora ⁊ uiliora quam sĩt uñr eẽ
derisores ⁊contemptibiles. Ex¬
cedentes uero i plus. ⁊ dicẽtes
maiora quam sĩt. uidentur ẽẽ iacta¬
tores ⁊ lonerosi. quare si reges decet
ẽẽ nõ contemptibiles sed reueren¬
doss nec lonerosos s gratiosos ⁊ a¬
mabiles decet eos nõ ẽe iactatores
uel de risores sed apertos. ⁊ uerates.
nõ ostendendo de se bel iactando
maiora quam sĩt uel promitten¬
do aliis maiora quam fatiant.
Inmo tantomagis decet reges et
principes ẽẽ cauere iactantiam.
quanto plures hñt incitantes ip¬
sos ad iactantiam/ et de pluribus
se iactare possent. Capitulum xl
principes esse iocundos.
Iocis ẽẽ ociosa nõ tamen sit se ht
nam ociosum est illud quod caret
debito fine quicqͥr ergo de se est or¬
dinabile indebitum fiueminõ ẽ

Expanded text:
ua loquimur, et circa quae habet esse: de levi patet quod decet reges et principes esse veraces. Nam declinantes notabiliter in minus, et dicentes de se notabiliter minora et viliora, quam sint, videntur esse derisiores, et contemptibiles. Excedentes vero in plus, et dicentes maiora quam sint, videntur esse iactatores, et onerosi. Quare si reges decet esse non contemptibiles, sed reverendos: nec onerosos, sed gratiosos et amabiles: decet eos non esse iactatores vel derisiores, sed apertos et veraces, non ostendendo, vel iactando de se maiora quam sint, vel promittendo aliis maiora quam faciant. Immo tanto magis decet reges et principes cavere iactantiam, quamto plures habent incitantes ipsos ad iactantiam, et de pluribus se iactare possent. Quid est iocuipes esse iocundos. iocis esse ociosa, non tamen sic se habet. Nam ociosum est illud, quod caret debito fine. quicquid ergo de se est ordinabile ad debitum finem, non est
Abbreviated transcription (Latin):
nus quia estimare delemus qd̃
affecti ad proprium bonum ui¬
dentur nobis illa ẽẽ maiora ꝙͣ
sint. Hanc autem rationẽ tan¬
cum aitsquod prudentis est de¬
dinare inminus¶Inam magne
puudentie est cognostẽ se ipsum
⁊ scite quod propria bona semper
estimantur maiora quam sint.
¶Secunda ratio sumitur ex par¬
se de bonis que hũt⁊quia homi¬
nes communiter horrent lau¬
dantes se ip̃os. Ideo etiam ex par¬
te aliorum decet intalib decłia¬
re in minus ne homines sint a¬
lus honerosi hant aũt rationẽ

Expanded text:
nus: quia aestimare debemus quod nus: quia aestimare debemus quod affecti ad propria bona, videntur nobis illa esse maiora, quam sint. Hanc autem rationem tancum ait, quod prudentis est declinare in minus. Nam magnae prudentiae est, cognoscere seipsum, et sciri quod propria bona semper aestimantur maiora quam sint. Secunda ratio sumitur ex parse de bonis quae habent. Et quia homines communiter horrent, laudantes seipsos, ideo etiam ex parte aliorum decet in talibus declinare in minus, ne homines sint aliis onerosi. Hanc autem rationem
Abbreviated transcription (Latin):
contra centum constant̾ bellare de¬
beret uel posset sulle nõ plus de se
concederet nsi quod contra uncũ
⁊debilem ualeraet. omnes intra
se cognoscerent quod derisdrie lo¬
queretur. Inde gͥ sumptum est
nomen yrome ⁊ derisionis quã¬
do aliquis notabilit̾ de se minora
concedit quam sint. ¶ Ad berita¬
tem gͥ spectat moderare huius de
risiones ⁊ reprimere iactantias.
łprintipalius tamen spectat ad ip¬
sam. iactancias reprimere: quam
derisiones moderare/ quia ut dic¬
inplus asserendo de se maiora.
¶Possumus aũt duplicem cau¬
sam assignare. quare intalib
semper est declinandum in mniꝰ.
prima sumitur ex parte sui se¬
cunda ex prrte aliorum/ quilibet enĩ
ita naturaliter afficitur ad propei¬
um bonum ut semper ip̃m credat
plus ẽẽ quam sit. Ideo communi¬
ter honnes decipiuntur de se ip̃is
q credentes se plus ualere quam
ualeant. In narrando ergo ꝓropͥa
bona semper declinandum ͤ in mi¬

Expanded text:
contra centum bellare pcontra centum bellare posset: si ille non plus de se concederet, nisi quod contra unicum et debilem bellaret, omnes intra se cognoscerent quod derisorie loqueretur. Inde igitur sumptum est nomen ironiae et derisionis, quando aliquis notabiliter de se minora concedit quam sint. Ad veritatem ergo spectat moderare huiusmodi derisiones, et reprimere iactantias. principalius tamen spectat ad ipsum iactantias reprimere, quam derisiones moderare: quia ut dicxcercendum in plus asserendo de se maiora. Possumus autem duplicem causam assignare quare in talibus semper est declinandum in minus. Prima sumitur ex parte sui. Secunda ex parte aliorum. Quilibet enim ita naturaliter afficitur ad proprium bonum, ut ipsum semper plus credat esse quam sit. Ideo communiter homines decipiuntur de se ipsis, plus credentes se plus valere, quam valeant. In narrando ergo propria bona, semper delcinandum est in mi
Abbreviated transcription (Latin):
tamen rationis possimius ueri¬
tatem tacere. Est gͥ ueritas cͣcͣ
repressionem iactantiarum ¶⁊cͣ
moderationem despectionums no
dit iactantias reprimereł ex con¬
sequenti au̾t oppo᷑ despectioni. et
intendit despectiones moderare.
tate ait. quod declinare ad imiꝰ
⁊ dicere de se minora quam sint
est opus prudentisͬ spectat gͥ ad
ueratem: nullo modo de se dicẽ
maiora quam sit. quod multi. facuĩt.
concedunt enim dese aliqui magnas
bouitates: cum tamen illis tareant ⁊
promittunt amicis ⁊ notis magna
bona ⁊ magna auxilia: de quib mo¬
dicum aut nichil opere complent ta¬
les aut patet ẽẽ iactatores ⁊ albos
nõ apertos ⁊ uerates nullo modo in
talib est excedendum in plus sed
magis est dedinandum inminus
.dum tamen sine mendatio fiat ⁊
nõ notabiliter recedat amedio qr
si notabiliter a medio recederet. nõ
in hoc appareret uerax sed derisor:
ut si aliquis adõ esset fortis ⁊ strẽ¬
mius quod constaret aliis quod

Expanded text:
tamen rationis possumus veritamen rationis possumus veritatem tacere. Est igitur veritas circa repressionem iactantiarum, et circa moderationem despectionum: nondit iactantias reprimere. Ex consequenti autem opponitur despectioni, et intendit despectiones moderare. tate ait, quod declinare ad minus, et dicere de se minora quam sint, est opus prudentis. Spectat igitur ad veracem nullo modo dicere de se maiora, quam sint. quod multi faciunt. Concedunt enim de se aliqui magnas bonitates, cum tamen illis careant: et promittunt amicis et notis magna bona et magna auxilia, de quibus modicum, aut nihil opere implent. Tales autem quia patet esse iactatores et albos, non apertos et veraces, nullo modo in talibus est excedendum in plus, sed magis declinandum in minus: dum tamen sine mendacio fiat, et non notabiliter recedat a medio: quia si notabiliter a medio recederet, non in hoc appareret verax, sed derisor. Ut si aliquis adeo esset fortis et strenuus, quod constaret aliis quod
Abbreviated transcription (Latin):
ddit ueracem ⁊ mãim aliqui de¬
uiant per suꝑhabundanciam. os¬
tendentes de se uerbis aut frĩs
maiora quam siitꝰ ⁊ tales dicũ¬
tur iactatores ¶aliqui uero abhͣt
uirtute declinant per defectum:
fingentes de se aliqua uilia que
despectoressõportet gͥ dare aliquam
uirtutem mediam. per quam dimi
mine. ueritas nuncupatur. Patz
gͥ quid est ueritas quia est uirtus
moderans despectiones ⁊reprimẽs
iactancias. ¶Niso quid ueritas
restat uidere qluid arca que habet¬
eẽ sciendum ergo quod licet affir¬
mare in se ẽẽ quod nõ estli nega¬
re quod est. sit mentiri tamen nõ
dr̃e totum quod est absq men¬
datio fieri põt uolens gͥ uerax esse
nõ debet dese fingere bonitatem
quam nõ h̾tlnec debet concedere
nise ẽẽ maliciam quam sibi inẽe
nõ credit Ino tamen or quod de se
dicat tantam bonitatem quanis
mẽe cognoscit  quia licet nullus
mentiri debeat tũ nõ semper et
ubiq quelz ueritas est dicenda lo¬
co enim ⁊tempore. setundum dit¬

Expanded text:
i deviant per superabundantiam, ostendentes de se verbis aut facits maiora quam sint. et tales vocatur iactatores. Aliqui vero ah hac veritate declinant per defectum, fingentes de se aliqua vilia quae despectores. Oportet ergo dare aliquam virtutem mediam, per quam modermine Veritas nuncupatur. Patet ergo quid est veritas: quia est virtus moderans despectiones, et reprimens iactantias. Viso quid est veritas, restat videre circa quae habetse. Sciendum ergo quod licet affirmare in se esse quod non est, vel negare quod est, sit mentiri: tamen non dicere totum quod est, absque mendacio fieri potest. Volens igitur esse verax, non debet de se fingere habere bonitatem quam non habet, nec debet concedere in se esse malitiam, quam sibi inesse non credit. Non tamen oportet quod de se dicat totam bonitatem, quam sibi inesse cognoscit: quia licet nullus mentiri debeat, non tamen semper et ubique quaelibet veritas est dicenda: loco enim et tempore secundum dic
Abbreviated transcription (Latin):
homines duum: nai sicut homi¬
nes quidam sunt bestiales ⁊ sunt
mali ultra modum lominum sic
uini ⁊sunt bom ultra modumhu
quod homerꝰ refert de ectore quod
priamus pr̃ suus dicelut de ip̃o ꝙ
erat ualde bonus. propt̾ ꝙ nõ ui¬
debatur ẽẽ puer uiti moral. S dei.
uirtus autem illa per quam quis
dicitur ẽẽ bonus ultra modum
hominum appellatur apho eroica¬

Expanded text:
homines divinhomines divinales, et sunt mali ultra modum hominum: sic vini et sunt boni ultra modum humquod Homerus refert de Hectore, quod rex Priamus Pater suus dicebat de ipso, quod erat valde bonus: propter quod non videbatur existere puer viri moralis, sed Dei. Virtus autem illa, per quam quis debet esse bonus ultra modum humanum, appellatur a Phi
Abbreviated transcription (Latin):
passione ruunt. sic quidam boni
du dicuntur ẽẽ perseuerantes In
secundo uero sunt continentes.
continere enun est plus quamꝑ
seuerare. nam siquis etiam non
temptatus uel modicum temp¬
tatus nõ ruat dr̃ perseuerare sed
nõ dicitur continere nisi fortiter
passionatus passiones illas iũcat
nam nullus continet iisi contra
passiones seteneat. Ideo .uii. eth̃.
lonorum sunt temperati. Illi eĩ
temperati ẽẽ dicuntur quĩ nõ so¬
ł moditum passionati perseue¬
rant quod faciunt perseuerãtes
nent quod faciunt continentes
s sunt ita castigati in appecitu
⁊ hñt tam moderatas passiones
ꝙ ꝙ pugnam nõ senciunt. ⁊ de¬
lectabile est eis bene facere s sic᷑
ergo perseuerantes oppo᷑ molli¬
bus ⁊ continentes in contmẽtib
sic temperati oppõ intemperatis nã
sicut delectabile est intemperatis ma¬
le face. sic delectabile est temperatis
bonum operari ¶nquarto autem¬
⁊ in sumnio gradu bonorum sũt

Expanded text:
passione ruunt: sic quidam boni passione ruunt: sic quidam boni du dicuntur esse perseverantes. In secundo vero sunt continentes. Continere enim est plus, quam pereseverare. Nam si quis etiam non tentatus, vel modicum tentatus non ruat, dicitur perseverare: sed non dicitur continere, nisi fortiter passionatus passiones illas vincat. Nam nullus continet, nisi contra passiones se teneat. Ideo 7. Ethicorumbonorum sunt temperati. Illi enim temperati esse dicuntur, qui non solum modicum passionati perseverant, quod faciunt perseverantes: nent, quod faciunt continentes: sed sunt ita castigari innappetitu, et habent tam moderatas passiones, quod quasi pugnam non sentiunt, et delectabile est eis benefacere. Sicut ergo perseverantes opponuntur mollibus, et continentes incintinentibus: sic temperati opponuntur intemperatis. Nam sicut delectabile est intemperatis mala facere, sic delectabile est temperatis bona operari. In quarto et in supremo gradu bonorum sunt
Abbreviated transcription (Latin):
litates dicit enim quod cumque¬
dam prenans ẽẽt et nõ poss pare¬
re lex hoc tantum dolorem concep
⁊ sic in bestialitatem conu̾sa est
nt omnes pregnantes recinderet
quia ergo ip̃a parere nõ poterat
uolebat᷑ ut nilla decetero pertu¬
riret Isic etiam ut ait. cuta qͣn¬
dam insulam maris ut cirta por¬
tum existebant tunc temporis
quedam gentes omnino bestia¬
les comedentes carnes crudas de¬
uorantes carnes humanas. et
quod peius pͥestabant sibi filioᷤ
inconuiuium cum enim quis
alios conuiuare uolebat si filiꝰ
suus domi nõ erat auicino suo
mutuabat filium ⁊ ip̃m para¬
bat in conuiuium spõdẽs enim¬
quod qũ uellet conuiuium face̾
ei suum filium tribueret. Sit
gẽs bestiales morabantur sacui¬
ficantes matres proprias. comeden¬
bestiales qui ultra modum hominũ
male agunt ¶Dicto de quatuor
gn̾ib malorum. restat dicere de
iiii. gn̾ib bonorum. nam sicut qͥ¬
dam mali sũt molles qui modita

Expanded text:
litates. Dicit enim quod cum quaelitates. Dicit enim quod cum quaedam praegnans esset, et non potuisset parere, ex hoc tantum dolorem concepit, et sic in bestialitatem conversa est, ut omnes praegnantes resideret. quia ergo ipsa parere non poterat, volebat ut nulla de caetero parturiret. Sic etiam ut ait circa quandam Insulam maris ut circa Pontum existebant tunc temporis quaedam gentes omnino bestiales, comedentes carnes crudas, devorantes carnes humanas, et quod peius est praestabant sibi filios inconviviis. cum enim qui alios convivare volebat, si filius suus domi non erat, a vicino suo mutuabat filium, et ipsum parabat in convivium, spondens quod quando vellet convivium facere, ei suum filium gentes bestiales ut ait sacrificabant matres proprias, et comedebbestiales, qui ultra modum hominum male agunt. Dicto de quatuor generibus malorum, restat dicere de quatuor generibus bonorum. Nam sicut quidam mali sunt molles, qui modica
Abbreviated transcription (Latin):
cadunt. ⁊ nullam de illis legibus
tram propter dissolõm corporis
insinistram. sit molles ⁊ inconti¬
nentes proponunt bene facere
⁊eligunt ire indextram tamen
quia hñt potentias amme dis¬
solutas nec hñt eas bene regula¬
tas ⁊ ordinatas secundum ordi¬
ueni rationis: nõ uadunt in
dextram sedcabunt ⁊ tendunt
in sinistram aliter tamen cad̃t
molles aliter cadunt inconti¬
uentes quia molles modica pu¬
gna ruunt. Incontinentes uo
iaͥ pugna c̃ sutumbunt. Incẽ¬
perati aũt peiores sunt quam incõ¬
tinentes ⁊ molles. quia sunt a d̾o h̾i¬
tuati in malo quod delc̃abile est
niale faceresinquarto gradu sunt
bestiales. hu au̾t peiores sunt qmͣ
temperati. illi emm bestiales esse
dicuntur qui ultra modum homi¬
num male faciunt. Sunt autem
bestiales operantes ea que natu¬
ra horret sicut sunt quidam bar¬
bari comedentes carnes huma¬
nas bibentes humanum sangͥ¬
nem talia enim nõ nisi a bestia

Expanded text:
cadunt, et nullam de illis legibus cadunt, et nullam de illis legibus tram, propter dissolutionem corporis, in sinistram. Sic molles et incontinentes proponunt benefacere, et eligunt ire in dextram: tamen quia habent potentias animae dissolutas, nec habent eas bene regulatas et ordinatas secundum ordinem rationis, non vadunt in dextram, sed cadunt et tendunt in sinistram. Aliter tamen cadunt molles, aliter incontinentes. Quia molles modica pugna ruunt: incontinentes vero maiori pugna succumbunt. Intemperati ergo peiores sunt, quam incontinentes, et molles: quia sunt adeo habituati in malo, quod delectabile est eis mala facere. In quarto gradu autem sunt bestiales. Hi autem peiores sunt, quam intemperati. Illi enim bestiales esse dicuntur, qui ultra modum hominum malefaciunt. Sunt autem bestiales operantes ea, quae ipsa natura horret: sicut sunt quidam barbari comedentes carnes humanas, bibentes humanum sanguinem. Talia enim non nisi a bestial
Abbreviated transcription (Latin):
nimis delicatis nam ut .uiͦiͦ. eth̃.
scribitur delicia quedam mollici¬
es est tales ergo nichil diffi¬
ceͬre sustinere uolentes statim
cadunt. In alio gradu dñr ẽẽ
incontinentes hu aũt differũt
La primiss nam molles nullam
pugnam. nec aliquid difficile susti¬
nere possunt. In continentes uero
pugnam sustm̃t. sed in sustinendo
deficiunts continere. i ut ip̃m no¬
men designat. hoc est contra alud
se tenere. Incontinere ergo ẽ agg̾¬
di pugnams⁊ inpugna nõ posse
se tenere sed deficere. Intertio gra¬
du sunt intemperati. Intempe¬
ratus eium dicitur tunc aliquis
quando non solum passõnatus
cadit. ⁊ per temptatõnes dititur.
sed delc̃abile est ei male facere.
Incontinentes ergo ⁊ molles nõ
delectantur in male fac̾e simno
aliud eligunt ⁊ aliud agunt exñ¬
tes enim extra passiones tami¬
continentes quam molles elig¬
unt bene facere ⁊proponunt sͥ¬
optimas leges passionati uero

Expanded text:
nimis delicati. Nam, ut in 7. Ethicor. nimis delicati. Nam, ut in 7. Ethicor. scribitur, delicia quaedam mollicies est. Tales ergo nihil difficile sustinere volentes, statim cadunt. In alio gradu dicuntur esse incontinentes. Hi autem disserunt a primis. Nam molles nullam pugnam, nec aliquid difficile sustinere possunt. Incontinentes vero pugnam sustinent, sed in sustinendo deficiunt. Continere enim, ut ipsum nomen designat, hoc est, contra aliud se tenere. Incontinere ergo est aggredi pugnam, et in pugna non posse se tenere, sed deficere. In tertio gradu sunt intemperati. Intemperatus enim tunc dicitur aliquis, quando non solum passionatus cadit, et per tentationes deiicitur, sed delectabile est ei malefacere. Incontinentes ergo et molles non delectantur in malefacere: immo aliud eligunt, et aliud agunt existentes enim extra passiones tam incontinentes, quam molles, eligunt benefacere, et proponunt optimas leges. passionati vero
Abbreviated transcription (Latin):
hr̃e omnes uirtutes quiaperfc̃e
una uirtus sine aliis hr̃i nõ põt
Inmo expedit regib ⁊ principib
cum nõ possint se extusare per
defectum exteriorum bonorum
hr̃e omnes uirtutes ⁊ nõ solum
inpropinqua dispõne: s etiam
simpliciter ⁊ secundum se põt enun
ciat magnos sumptus. Rex autẽ
nunquam perfc̃s ẽẽ põt nisi opere¬
tur magnifica ⁊ nisi ominbus iur¬
quod diuer si sunt gradus bouoꝵ
⁊ malorum ⁊iiquo gradu reges
guere posumus .iiii. gradus ma¬
lorum ⁊ quatuor bonorum/ m ali
emim hommnes sunt inquadrup¬
lici gradu quia quidam sunt mol¬
lessquidam incontinentes qui¬
dam intemperaci:quidam uero¬
restiales ¶Sic etiam ⁊ bom sunt
inquadruplici gradu/ quia quidã
sunt persenerantes: quidam cõ¬
tinentes quidam temperati qui¬
damuero diuini. Molles aut
sum nomen designat. Nam se
le est illud quod de facili cedit.
dicuntur ergo molles secundũ
plimr qui nolunt laborare. ⁊ sũt

Expanded text:
habere omnes virtutes, quia perfecte habere omnes virtutes, quia perfecte una virtus sine aliis habere non potest. Immo expedit regibus et principibus, cum non possint se excusare per defectum exteriorum bonorum, habere omnes virtutes, non solum in propinqua dispositione, sed etiam simpliciter, et secundum se. Potest enim ciat magnos sumptus. rex autem nunquam perfectus esse potest, si non operetur magnifica, et nisi in omnibus virQuod diversi sunt gradus bonorum et malorum, et in quo gradu reges,guere possumus quatuor gradus malorum, et quatuor bonorum. Mali enim homines sunt in quadruplici gradu: quidam sunt molles, quidam incontinentes, quidam intemperati, quidam bestiales. Sic etiam et boni sunt in quadruplici gradu: quia quidam sunt perseverantes, quidam continentes, quidam temperati, quidam vero divini. Molles autesum nomen designat. Nam secle est illud, quod de facile cedit. Dicuntur ergo molles secundum Philosophum, qui nolunt laborare, et sunt
Abbreviated transcription (Latin):
nõ tamen o quod hñs perfecte
unam urtutem moralem hãt
omnes untutes morales: põt eĩ
quis hr̃e perstẽ temperantiam et
hr̃e prudenciam ut deseruit prudẽ¬
tie uel temperancie nõ tamen hẽb̃
uirtutes alias nec hẽbit prudenti¬
ai ut deseruit uirtutibus illis.
Erit ergo ille perfecte temperatus
nõ tamen erit fortis s timidus
temperatus quia nullo modo pre¬
ter rationem operaretur uenere¬
a. quare si lle sit timidus lz forte
nõ placerent sibi uenerea secun¬
dum se tamen ut effugeret uer¬
beratõnem uelmutilationemuł
mortem eligeret uenerea operari
sic etiam si auarus esset quia fi¬
nem suum poneret in h̃nda pettu
licerent uenerea tamen si posset
lucrari pectunam quam inten¬
deret ut finem nõ curaret me¬
: chari. Incomplete ergo ⁊ imper¬
fecte põt hr̃i unauirtus sine ali¬
is S complete ⁊ perft̃e nllate¬
nus fieri põt. quare si decet regeᷤ
⁊ principes ẽẽ quasi semideos et
h̾re uututes perfcãs: Decet eos

Expanded text:
non tamen oportet quod habens perfecte unam virtutem moralem, habeat omnes virtutes morales. Potest enim quis habere perfecte temperantiam, et ere prudentiam, ut deseruit temperantiae: non tamen habebit virtutes alia, nec habebit prudentiam, ut deseruit virtutibus illis. Erit ergo ille perfecte temperatus, non tamen erit fortis. sed timidus perfecte, qui nullo modo praeter rationem operaretur venerea. Quare si ille sit timidus, licet forte non placerent sibi venerea secundum se, tamen, ut fugeret verberationem, vel mutilationem, vel mortem, eligeret venerea operari. Sic etiam si esset avarus, quia finem suum poneret in habendo peculicerent venerea: tamen si posset lucrari pecuniam, quam intenderet ut finem, non curaret moechari. Incomplete ergo, et imperfecte potest haberi una virtus sine aliis: sed complete et perfecte nullatenus fieri potest. Quare sic decet reges, et principes esse quasi semideos, et habere virtutes perfectas: decet eos
Abbreviated transcription (Latin):
go p maͣ quod reges ⁊ principes
si debent recte dominare: nõ suffi¬
cit eos fuge̾ omnes gradus ma¬
lorum ut quod nõ sint nec molleᷤ
nec incontinentes nec intempera¬
ti nec bestiales.Sr oz eos ẽẽ in sum¬
mo gradu bonorum: qui enim a¬
lus dominari ⁊ printipari deside¬
rat o quod hẽat uirtutem illam
que est dominans ⁊ principans rͧͦ
aliarum quam hñtes sunt boni
ultra modum humanum ⁊ sũt
quasi hommes diuim. In hoc gͦ

Expanded text:
ges, et principes si debent recte dominari, non sufficit eos fugere omnes gradus malorum, et quod non sint nec molles, nec incontinentes, nec intemperati, nec bestiales, sed oportet eos esse in summo gradu bonorum: qui enim aliis dominari, et principari desiderant, oportet quod habeant virtutem illam, quae est dominans et principans respectu aliarum, et sint boni ultra modum aliorum, et sint quasi homines divini. I
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ hũanitꝰ acquisitam sectando
quod sicut est dare diuersos gra-¬
dus bonoꝵ sic est dare diuersa
uirtutum gn̾a: ita quod secũdũ
quod aͥs est excellentius bonus.
extellentiorem gradum iurtutũ
ht̃. sicut ergo płis innunt quatuor ge¬
nera bonorum ut pz ex capitulo pre¬
cedenti quia ait aliquos ẽẽ perseue
quos temperatos. aliquos uero di¬
uinos: sic possimus distingͥere qͣ¬
tuor genera uirtutum: ita quod
ciulz generi bouorum deuius su-

Expanded text:
esse acquisitam. Sectando esse acquisitam. Sectando quod sicut est dare diversos gradus bonorum, sic est dare diversa virtutum genera, ita quod secundum quod aliquis est excellentior bonus, excellentiorem etiam gradum virtutum abet. Sicut ergo Philosophus innuit quatuor genere bonorum, ut patet ex capitulo praecedenti, qui ait aliquos esse perseverquos temperatos, aliquos vero divinos, sic possumus distinguere quatuor ordines virtutum, ita quod cu
Abbreviated transcription (Latin):
istingunt autem tam ma¬
tͦbiꝰ qͥitam potinꝰ quatuor
gradus iurtutum. Nam quedam
sunt poli ͤ quedain purgatorie, que¬
dam purgati amii quedam uero¬
exemplares. ¶Dñt aũt quidam
uirtutes exemplares ẽẽ imp̃o dõ.
iurtutes autem politicas ẽẽ urtu¬
tes acquisitas per quas homines
bene se hñt irebz humans.¶ S
uirtutes purgatorias ⁊ purgati a¬
nini dñt ẽẽ iurtutes infusas per¬
quas quis bene se ht̃ ad diuina
Cuta autem diuina ut am̃t est
duplex gradus nam aliquisunt
tendentes ⁊ euntes indiuinamsi¬
milicudinem ⁊ tales dicuntur hre
nuitutes purgatorias. aliqui uero
sunt quodammodo assecuti simi¬
litudinem illam ⁊ tales hr̃e dicũ¬
tur uirtutes purgati animi. sed
hu licet secundum se uera dicant
nõ tamen uũr accedere ad inten¬
tionem eorum qui hoc modo de uͥ¬
tutib sunt lotuti.: nam pħi non
loquebautur nisi demirtutibus
acquisitis. mrtutes autem infu¬
sas nõ possu. omnem ergo uir¬
tutem quam ponebant dicebant

Expanded text:
istinguunt tam Macrobius, quam Plotinus quatuor gradus virtutum. Nam quaedam sunt politicae, quaedam purgatoriae, quaedam purgati animi, quaedam exemplares. Dicunt autem quidam, virtutes exemplares esse in ipso Deo. Virtutes autem politicas, esse virtutes acquisitas, per quas homines bene se habent in rebus humanis. Sed virtutes purgatorias, et purgati animi dicunt esse virtutes infusas, per quis bene se habet ad divina. Circa divina autem aiunt est duplex gradus. Nam aliqui sunt tendentes, et euntes in divina similitudine: et tales dicuntur habere virtutes purgatorias. Aliqui vero sunt quodammodo iam assecuti similitudinem illam: et tales habere dicuntur virtutes purgati animi. Sed hi licet secundum se vera dicant, non tamen videntur accedere ad intentionem eorum, qui hoc modo de virtutibus sunt locuti. Nam Philosophi non loquebantur, nisi de virtutibus acquisitis. Virtutes autem infusas non posuerunt. Omnem ergo virtutem quam ponebant, dicebant
Abbreviated transcription (Latin):
quocunq fine inueint uias ut
citius consequatur finem illum
propter quod intẽpetati ⁊ iutiosi
possunt ẽẽ industres ⁊ demotes si
sciant excogitare mas per quas
consequatur uenerea ⁊ turpia q̃
sibi propomntur infinem prudẽs

Expanded text:
quocunque sine inveniat vias, ut quocunque sine inveniat vias, ut citius consequatur sinem illum: propter quem temperati, et vitiosi possunt industres, et , si sciant excogitare vias, per quas consequantur venerea et turpia, quae sibi p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ debite habetur lonus sims iisi
tendatu in ip̃m per bonam uiam
munquam perfecte hẽmus aliqͣ
uirtutem moralem / nisisit con¬
iuncta prudencie. Talem ergora¬
liquam uirtutem moralemiht̃
perfectam prudenciam. S hñs
perfectam prudenciã h̃t omnem
uirtutem ergo habens aliquã
uictutem ht̃ omnem iurtutem. sit gͦ
uirtutes morales ⁊ prudentia sunt
connexe quod millus est bonus per
uirtutes morales nisi sit prudens.
nam cum nirtus moralis sit hĩt᷑
bonus ⁊ electiuꝰs ⁊ perficiat hñtem
⁊ opus suum bonum reddat cum
ad bene elige ⁊ ad bomni opus ñ
sufficiat proponere bonum finẽ
nisi per bonam uam eatur infi¬
nem illum¶ uirtus moralis per ꝙͣ
nobis proponimus bomuni finẽ
nõ põt ẽẽ sine prudencia per quã
recte tendimus infinem illum.
Sic ⁊̃ prudencia ẽẽ nõ põt sine ur¬
tute morali. Differt aũt prudẽ¬
cia ⁊ industria quam ph̾s ait ap¬
pellat demoticam. ille enim dicitͤ
demos ⁊ industris qui proposito

Expanded text:
ecte habetur bonus finis, nisi tendamus in ipsum per bonam viam, nunquam perfecte habebimus aliquam virtutem moralem, nisi sit coniuncta prudentiae. Talem ergo raliquam virtutem moralem, habet perfectam prudentiam: sed habens perfectam prudentiam, habet omnem virtutem: ergo habens aliquam virtutem, habet omnem virtutem. Sic ergo virtutes et prudentia sunt connexae: quia nullus est bonus per virtutes morales, nisi sit prudens. Nam cum virtus moralis sit habitus bonus, et electivus, et perficiat habentem, et opus suum bonum reddat: cum ad bene eligere, et ad bonum opus, sufficiat proponere bonum finem, nisi per bonam viam eatur in finem illum, virtus moralis per quam nobis proponimus bonum finem, non potest esse sine prudentia per quam recte tendimus in finem illum. Sic et prudentia esse non potest sine virtute morali. Differt enim prudentia, et industria, quam Philosophus appellat Denoteta. Ille enim dicitur Denos, et industris, qui proposito
Abbreviated transcription (Latin):
cilius est hr̃e unum aut paucos
sapientes:qm multos. Deiide
qr legis latõnes. fuint ex consi¬
deratis ex multo tp̃r uidicia ã
ex sborto ⁊ sb̃ito. Tercium uero
ꝙͣ est maximum omnium qr

Expanded text:
cilius est habere unam aut paucos spaientes, quam multos. Deinde quia legislatores fiunt ex consideratis ex multo tempore, iudicia autem ex suborto et subito. Tertium vero, quod est maximum omnium: q
Abbreviated transcription (Latin):
uelle ꝙ sic se hant legislatores
ad aĩas sit̃ medici ad corpora
nam sicut medicus intendit
sedare humores ne insurgat
morbus ⁊ bellum in corpore
sic legislator intendit ꝑlacare
corda sedare Aĩas: ne insurgat
rixa ⁊ dissentio in regno aut ĩ
precepta metlici: qͣntum cõsu¬
escere non obedire principi.
Est enim aĩa maius bonum

Expanded text:
velle, quod sic se habent legislatores ad animas, sicut medicina ad corpora. Nam sicut medicus indentit sedare humores, ne insurgat morbus et bellum in corpore: sic legislator intendit placate corda, sedare aimas, ne insurgat rixa et diffensio in regno, aut inpraecepta medici, quantum consuescere non obedire principi. Est enim anima maius bonum
Abbreviated transcription (Latin):
scd̃m conuentõnes et pacta.
naii pasta et conuentõnes nõ
int̾ueniunt int̾ sb̾ditum ⁊ p̃¬
eminentem nisi sit in potesta¬
te sb̃iecti eligere sibi rectorem.

Expanded text:
dum conventiones et pacta. Nam pacta et conventiones non interveniunt inter subditum et praeminentem, nisi sit in potestate subiecti eligere sibi rectorem
Abbreviated transcription (Latin):
no ⁊ deinceps: est ut assumãt
fortiores labores quami hacte¬
nus. ¶Nam sicut a septimo
anno usq ad .xiiii. assumen¬
di sunt fortiores labores qͣm
in septem p̃cedentib annus: sic
a .xiiii. ⁊ deinceps assumenda
sunt ult̾iora exercicia qmͣ hac¬
tenus. Immo omnes labores
autem sumendi sunt labores

Expanded text:
no et deiceps, est ut assumant fortiores labores quam hactenus. Nma sicut a septimo anno usque ad 14. assumendi sunt fortiores labores quam in septem praecedentibus annis: sic a quartodecimo et deinceps assumenda sunt ulteriora exercitia quam hactenus. immo omnes labores autem assumendi sunt labores
Abbreviated transcription (Latin):
ante facere ⁊ cũ uolunt ictus
fugẽ cum eodem pede debent se
retrahere. sic itaq tenendo pe¬
dem sinistrum ĩmobilem ⁊ cũ

Expanded text:
antefacere, et cum volunt ictus fugere, cum eodem pede debent se retrahere. sic itaque tenendo pedem sinistrum immobilem, et cu
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃ali. Donfno philip¬
lippi dige illustrissimi reꝙ francoꝵ.
Suns detotꝰ fr̃ Egidius mianus or¬
dinis fratrim h̾emitaꝵ sc̃i ꝑgustini ꝯ
reconmnendtõne se tp̃m ⁊ ¶omnia fa¬
mulatum. ¶Clamat polioꝵ sentẽ¬
cia om̃s pr̃icpatus nõ eẽ epalit̾ diut᷑¬
nos. nec equai ꝑyodo singa regiũa
mensari. s edaliqua sunt nnalia a

Expanded text:
Domini Philiatia Illustrissimi Regis Francorum, Suus devotus Fr. Aegidius Romanus Ordinis Fratrum Eremitarum S. Augustini, cum recommendatione seipsum, et ad omnia famulatum. Clamat Politicorum sententia, omnes principatus non esse aequaliter diuturnos, nec aequali periodo singula regimina mensurari: se
Abbreviated transcription (Latin):
uiolentum ẽe prpetuũ somna
naturalia protestent᷑. ¶Inse et in
suis post̾iorib sili e suũ prcipatum
perpetuari desiderapsũmo ¶re stud̾e
deb ut sit suũ regim̃ natule. Nũs¬
quam & quis naturalis por effiti¬
tur si passione aut uolune. cupi

Expanded text:
violentum esse perpetuum, fere omnia naturalia protestentur, qui in se, et in suis posterioribus filiis suum principatuum perpetuari desiderat, summopere studere debet, ut sit suum regimen naturale. Nunquam autem naturalis quis rector efficitur, si passione, aut voluntate cupia
Abbreviated transcription (Latin):
contra famem ⁊sitim ꝑ que
obsessa munitõ deuinci consue¬
uit: restat uidere q̃ sunt reme¬
dia adhibñda. ne ꝑ pugnari
Debent ergo ad ciuitatẽ uł
ad castrum obsessum depor-¬
tari in magna copia. sulphur
pix oleum ad comburendũ ma¬
chinas hostium. fra ⁊̃ ⁊ ligna
sunt amunitõnẽ obsessam ĩ
debita hñdantia deportanda uͭ
ꝑ ligna haste sagitaꝵ ⁊ teloꝵ

Expanded text:
contra famem, et sitim per quae contra famem, et sitim per quae obsessa munitio devinci consuevit: restat videre, quae sunt remedia adhibenda, ne per pugnam Debent ergo ad civitatem, vel ad castrum obsessum deportari in magna copia sulphur, pix, oleum ad comburendum machinas hostium. Ferra autem et ligna sunt ad munitionem obsessam in debita abundantia deportanda, ut per ligna hastae sa
Abbreviated transcription (Latin):
denda sunt multa q̃ ad esũ
uetat coĩs usus. ¶Diso qͥm̾
munitõ obsessa uitat ne capi¬
atur fame de leui uideri pot
qualit̃ se debeant hr̃e obsessi
ne deuincantur ꝑ sitim nam
antequam aliqui eos obside¬
ant prouidere debent ꝙ ad ta¬
lem munttõnem ꝑgant in
qua sit aquaꝵ copia tysi u̾o
ibi non sint fontes fodiendi
sunt putei ꝙ si ⁊̃ locus sit sic¬
cus ut ibi nec putei fieri pos¬
sint fiende sunt cist̾ne ut cele¬
stium aquaꝵ sr̃hũndantia
suppleat aliaꝵ aquaꝵ defc̃m.
Qd̃ si munitõ obsessa sit cir¬
sa mare ⁊ nõ possit hr̃e aquã
nisi salitam eo cy dultem a¬
capiendã prohibent obsidẽtes
tunc mediante circa poterit
dulcificari. Nam scd̃m ph̾m
lita ꝑ poros cere ꝑtransit to¬
tum in dulce conuertitur. De¬
ferendum ẽ ⁊̃ ad munitoẽ
obsidendam in magna copia
acetum ⁊ iunum ne ex potu
soliuis aque bellatores adõ de¬
bilitentur ꝙ nõ possint iuriłi
resistere obsidentib. ¶Osten¬
so que sunt remeclia ad hñda

Expanded text:
denda sunt multa, quae ad esum vetat communis usus. Viso quomodo munitio obsessa vitat, ne capiatur fame:  patere potest qualiter se debeant habere obsessi ne devincantur per statim. Nam antequam aliqui eos obsideant, providere debent quod ad talem munitionem pergant, in qua sit aquarum copia: quod si vero ibi non sint fontes, fodiendi sunt putet: quod si etiam locus sit siccus, ut ibi nec putet fieri possint: fiendae sunt cisternae, ut caelestium aquarum superabundantia suppleat aliarum aquarum defectum. quod si munitio obsessa sit citea mare, et non possit habere aquam nisi santam, eo quod dulcem acapiendam prohibent obsidentes: tunc mediante caera poterit dulcificari. Nam secundum phlita per poros cerae pertransit, totum in dulce convertitur. Deferendum est etiam ad munitionem obsidendum in magna copia acerum, et vinum, ne ex potu solius aquae bellatores adeo debilitentur, quod non possint viriliter resistere obsidentibus, Ostenso quomodo sunt remedia adhibenda
Abbreviated transcription (Latin):
caplis defmmaumus de
principe ostendendo qualis de¬
bect esse princeps ⁊ det̾minamꝰ
de consilio: declarando quales de-¬
bent esse consiliarii ⁊ que ⁊ qt
st̃ illa circa que ht̃ este consiliũ.
Restat sod̾m ordinem pretaxa¬
tum ut exequamur de pretorio
siue de iudicio. Inuestigando qͣ¬
liter iudicandum sit ⁊ quot
sunt genera legum ⁊ alia q̃
cura istam occurrent materi¬
ami s cum iudicium fiat ꝑ
leges: aut per arbitrium aut̃
per utrumq priꝰqͣm ostendamꝰ
qualiter sit irlicandum. decla¬
rare uolumus ꝙ qnͣtum possi¬
bile est. sunt omnia legib det̃¬
minanda ⁊ quam pauciora st̃

Expanded text:
lis determinavimus de prinicipe, ostendendo qualis debeat esse princeps, et determinavimus de consilio, declarando quales debent esse consiliarii: et quae et quot sunt illa circa quae habet esse consilium. Restat secundum ordinem praetaxatum ut exequamur de praetorio, sive de iudicio, investigando qualiter iudicandum sit, et quot sunt genera legum, et alia quae circa istam occurrunt materiam. Sed cum iudicium fiat per leges, aut per arbitrium, aut per utrunque priusquam ostendamus qualiter sit iudicandum, declarare volumus quod quantum possibile est sunt omnia legibus determinanda, et quam pauciora
Abbreviated transcription (Latin):
diderunt enĩ eas constituẽdas
ẽẽ ex ꝑsonis metliis. Decet gͦ
reges ⁊ principes adhibere cau¬
multe ꝑsone mediesut ne aliiᷤ
ad nimiam pauperiem deue¬
nientib efficiartur reliqui ni¬
mis cliuttes ꝙ fieri poterit si
nõ pro qͣcunq cã liceat ciuib
paterrias possessiones uendere

Expanded text:
Dixerunt enim eas constituendas esse ex personis mediis. Decet ergo reges et principes adhibere caumultae personae mediae; ut ne aliis ad nimiam pauperitatem devenientibus efficiantur reliqui nimis divites: quod fieri poterit, si non pro quacunque causa leceat civibus paternas possessiones vendere
Abbreviated transcription (Latin):
continebatur sb̃ iure nacurali
⁊ aliud sb̃ cuuli siue sb̃ positi¬
uo. Iuriste tñ ut dicebatur t̾¬
cium addiderunt membrum
ut ius gentium. ẜ quer mo¬
dum loquendi pt̃ ibi addi mẽ¬
brum quartum ut ius aĩa¬
ratus differt ab aĩalib aliis.
rõnem acceptus conuenit cũ
illis. Si igitur ea funt de iure
le ius appellatur ius gentĩ
Si uero inclinatio illa seqͣtur
naturam nr̃am ut conueni¬
mus cũ aĩalib aliis sic dr̃ eẽ
ius naturale. Ideo instituta¬
scribitur. non ẽ ꝓpriũ humani
generis s omnium aĩalium
que in celo ⁊que in terra ⁊que
in mari nascuntur scdm̃ hoc
ergo ẽ de iure natumli contũc¬
tõ maris ⁊ femine procreatõ
prolis ⁊ educatio filioꝵ. Na
si ad hec homo naturaliter ĩ
naturã humanam non tñ
sequitur ip̃am ut humana
alia naturaliter inclinantur

Expanded text:
continebatur sub ure naturali, et aliud sub civili sive sub positivo. Iuristae tamen ut dicebatur tertium addiderunt membrum, ut ius gentium: secundum quem modum loquendi potest ibi addi membrum quartum, ut ius animaratus differt ab animalibus aliis, communem acceptus convenit cum illis. Si igitur ea sunt de iure le ius appellatur ius gentium. Si vero inclinatio illa sequatur naturam nostram, ut convenimus cum animalibus aliis: sic dicitur esse ius naturale. Ideo in Instscribitur non est proprium humano generi, sed omnium animalium quae in caelo, et quae in terra, et quae in mari nascuntur. Secundum hoc ergo est de iure naturali coniunco maris et foeminae, procreatio prolis, et educatio filiorum. Nam si ad hoc homo naturaliter incnaturam humanam, non tamen sequitur ipsam ut humana aliis: na
Abbreviated transcription (Latin):
cegͦui se offert. S ẽ per industͥ¬
am hominum adinuentura
⁊ qr sic se offert iellcũi nostro.
legem nõ hñt inaturaliter ea q̃
leg̃is siit faciunt et ostendũt
opus legis scriptum in cordib
eoꝵ. Ius uero positiuũ qr nõ sic
est scriptũ in corde ne a memo¬
teriori sb̃a tam naturale qͣm po¬
sitiuũ. naturale tñ non sic indi¬
get ut scribatur. sicut positiuũ
t̃ẽ ius corcimune. s ius positñ
diu̾sificatur apud diu̾sas cuitta¬
tes. Idõ uocatur ius ꝓprium In
tinuatim protenditur ꝑ in ex¬
plicabilem claritatem. ignis eĩ
in propria sꝑa qr plus se diffũ¬

Expanded text:
m se ostendit, sed est per industrm se ostendit, sed est per industriam hominum adinventum. Et quia sic se offerunt intellectui nostro legem non habent, naturaliter ea quae legis sunt faciunt, et ostendunt opus legis scriptum in cordibus eorum. Ius vero positivum quia non sic est scriptum in corde, ne a memoteriori substantia tam naturale quam positivum: naturale tamen non sic indiget ut scribatur sicut positivum,esse ius commune: sed ius positivum diversificatur apud diversas civitates, ideo vocatur ius proprium. Intinuat protendere per inexplicabilem claritatem. Ignis enim in propria sphaera quia plus se diffun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ext̾minetur ne exponatuR
ꝑiculo ⁊ ne impediatur com¬
mune bonum : naturale ẽ ergo
talia punire s ea punire sic
uel sic est posituium ⁊ ad pla¬
citum. Idõ apd̾̃ omnes uolen¬
tes cuulter uiuere. maieficia
puniuntur. s nõ apud otĩs
eadem maleficia corriguntur
eisdem penis. ¶Ubi ergo ter¬
minatur ius naturaie ibi in¬
cipit oriri ius poĩtiuum. quia
semper que sunt per parteralo¬
minum adinuenta: fundãtur
in hiis que sunt tradita a nͣ
tẽ et industriam hominum ad¬
inuentum. p̃supponit ius na¬
turale sicut ea que sunt aitis
p̃supponiunt ea que sunt natͣe
qr si ius naturale dc̃at fures ⁊
malefitos esse ꝓuniendos hoc
presupporens ius poĩtĩ pro¬
cedit ult̾ius det̾minans qͣ pena
sint talia punienda. ¶Noc
uiso qͣntum ad presens spec¬
tat duplicem dr̃am assigna¬
ie possumus int̾ ius natira¬
le ⁊ posituuri primia ẽ qr iꝰ
naturale prircia faciese offert
intellc̃mi. Ius positm̃ non statĩ¬

Expanded text:
 exterminetur, ne exponatur periculo, et ne impediatur commune bonum. naturale est ergo talia punire. Sed ea punire sic, vel sic, est positivum et ad placitum. Ideo apud omnes volentes civiliter vivere maleficia puniuntur, sed non apud omnes eadem maleficia corriguntur eisdem poenis. Ubi ergo terminatur ius naturale, ibi incipit oriri ius positivum: quia semper quae sunt per artem hominum adinventa fundantur in his quae tradita sunt a tem et industriam hominum adinventum praesupponit ius naturale, sicut ea quae sunt artis praesupponunt quae sunt naturae. Quare si ius naturale dictat fures et maleficos ese puniendos, hoc praesupponens ius positivum procedit ulterius, determinans qua poena sint talia punienda. Hoc viso quantum ad praesens spectat duplicem differentiam assignare possumus inter ius naturale, et positivum. Prima est, quia ius naturale prima facie se offert intellectui: Ius positivum non stati
Abbreviated transcription (Latin):
se diligent reseruabitur inter
ip̃os equalitas ⁊ iusticia. non
erit int̾ illos contemptus ⁊ in¬
uiclia. non enĩ habebit unus

Expanded text:
se diligent, reservabitur inter ipsos aequalitas et iustitia, et non erit inter illos contemptus et invidia: non enim habebit unus