comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rouidendii ẽ ne ep̃i ꝓpt̾ suã quietẽ ad remotiora
loca secedentes. ⁊ suũ ministeriũ negligentes. pro¬
prias deserant ciuitates. s aut parrochias suas cũ offi¬
cii efficatia circũeant. aut cũ religione in suis ciuitatib cano¬
nice cũ filiis suis degant. Presbiteroᷤ etiã sibi cõmissos. doctri¬
na. castitate. ⁊ sobrietate. atq hospitalitate. sedm suũ mini¬
elata ẽ corã sẏnodo querimonia plebiũ. eo qd̃ sint quid̃a
ep̃i nolentes ad p̃dicandu uł ad ꝯfirmandũ suas ꝑ an¬
nũ parrochias cireuire. qui tam̃ exigant ut mansiones qͥb
ĩ ꝓfectione uti debuerãt. alio p̃tio rediant qui parare de-¬
bent. Quȩ duplex infamia & negligentia. ⁊ auaritia sanctȩ
synodo horrori fuit magno. ⁊ statuert̃ nequis ultra exerceat
id eupiditatis ingeniũ. ⁊ ut sollicitiores sint ep̃i de suis
tatiumus ꝓpt̾ d̃ĩ dilectionẽ ⁊ ꝓximi ⁊ fideliũ honorẽ
catholicoꝵ. ⁊ p̃cipue obmultitudinẽ scandala eruen¬

Expanded text:
rovidendum est ne episcopi propter suam quietem ad remotiora loca secedentes, et suum ministerium negligentes, proprias deserant civitates: sed aut parochias suas cum officii efficacia circumeant, aut cum religione in suis civitatibus canonice cum filiis suis degant. Presbyteros etiam sibi commissos, doctrina, castitate, et sobrietate, atque hospitalitate secundum suum miniRelata est coram sancta synodo querimonia plebium, eo quod sint quidam pi nolentes ad praedicandum, vel ad confirmandum, suas per annum parochias circumire: qui tamen exigant ut mansiones quibus in profectione uti debuerant, alio pretio redimant qui parare debent. Quae duplex infamia et negligentia et avaritia sanctae synodo horrori fuit magno, et statuerunt ne quis ultra exerceat id cupiditatis ingenium, et ut sollicitiores sint episcopi de suis tatuimus propter Dei dilectionem, et proximi, et fidelium honorem catholicorum, et praecipue ob multitudinem, scandala eruen
Abbreviated transcription (Latin):
tatutũ & rõnabilit̾ scd̾m sc̃os patres a sẏnodo ẽ fir-¬
matũ. ut monachus quẽ canonica electio a iugo re-
tis sui qui fuerat scd̃m reguła sc̃i benedicti arbitrio. Postꝗͣ
scd̃m sacros canones qͦd acquirere poterit restituat.
s Ex epła cyrilli ad iohem antioce nuo.
go .N. hac scriptura quã manu mea ꝑscripsi. ꝓfiteor se-¬
quens sc̃m̃ uidiciũ patrũ nicenȩ syuodi. trecentorũ
decem ⁊ octo. uł calcidonensis synodi uniuersale cõciliũ.
cuiꝰ definitionẽ sedis apłica confiriauit. Qͦd etiã beatissi-

Expanded text:
tatutum et rationabiliter secundum sanctos Patres a synodo est confirmatum, ut monachus, quem canonica electio a jugo reguinquat, et abbatis sui qui fuerat, secundum regulam Sancti Benedicti, arbitrio. Postquasecundum sanctos canones, quod acquirere poterit, restituat. Ex epistola Cyrilli ad Joannem Antiochenum. Ego nomine N. hac scriptura quam manu mea perscripsi, profiteor, sequens sanctum judicium Patrum Nicaenae synodi trecentorum decem et octo, vel Chalcedonensis synodi universale concilium, cujus definitionem sedes apostolica conf
Abbreviated transcription (Latin):
IN ordinatione ep̃i. ipse qui ordinat missas celebrare
debet. ⁊ qui ordinatur similit̾. Sẜ cõcił tURoNẽsi.
uecũq ad auriũ & ad ocłoꝵ ꝑtinent
illecebras. unde uigor animi emolliri posse credatur.
e aliquib generib inusicoꝵ aliisq ñnullis rebꝰ. omneᷤ
dei sae̾dotes se abstine̾ debent. quia ꝑ auriũ ocłoꝵq illece¬
bras. uitioꝵ turba ad animũ ingredi solet. histrionũ quoq
tur piũ & obscenoꝵ insolentias iocoꝵ. ipsi animo effugere.
ceterisq sacerdotibus effugienda p̃dicare debent.

Expanded text:
In ordinatione episcopi, ipse qui ordinat, missam celebrare debet, et qui ordinatur similiter. CAP. CCXXVI.ecunque ad aurium et ad oculorum pertinent illecebras, unde vigor animi emolliri posse credatur, ut de aliquibus generibus musicorum, aliisque nonnullis rebus, omnes Dei sacerdotes se abstinere debent: quia per aurium oculorumque illecebras vitiorum turba ad animum ingredi solet, histrionum quoque turpium et obscoenorum insolentias jocorum ipsi animo effugere, caeterisque sacerdotibus effugienda praedicare debent.
Abbreviated transcription (Latin):
differunt. aut ꝑuertunt iudicia. Nec finiunt cepta partium nego¬
tia. quousq marsupia eoꝵ qͥ causant᷑ exhauriant. Quando enĩ iu¬
dicant:. non causas s tlona considant. Et sicut negligentes sunt in
liscussione causantium. sic in eoꝵ tlampno solliciti sunt.

Expanded text:
differunt, aut pervertunt judicia, nec finiunt coepta partium negodifferunt, aut pervertunt judicia, nec finiunt coepta partium negocia, quousque marsupia eorum qui causantur exhauriant. Quando enim judicant, non causas sed dona desiderant, et sicut negligentes sunt in discussione causantium, sic in eorum damno soliciti sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
o delictum ꝑtinet pͥncipum. qd prauos iudices contͣ uolu̾tatẽ
dei ppsis fidelib p̃ferunt. Nam sicut ppłi peccatũ delictum ẽ. quan¬
do pͥncipes mali sunt. sic pͥncipis est peccatum qͣndo iudices in¬
iqui exstunt. Bonꝰ uidex sicut nocere ciuib nescit. ita ꝓlesse om¬
utroq penso iusticiam & misccłiam portat. sed ꝑ iusticiã reddit
iusto libramine q̃dam ꝑ equitatẽ corrigat. quetłã u̾o ꝑ miserati¬
ꝑ ignauiam ignorat iusticiã. Imꝓb ꝑcupiclitatem. corru¬
pit ip̃am quã clicit ueritatẽ. Grauius lacerant᷑ pauꝑes aprauis
iudicib. quam ã cruentissimis hostib. Hullus enĩ predo tam
cupidus malienis. quã iudex iniquus in suis. Latrones in acces¬
sis faucib ac latebrosis iacentes insidias ponunt. isti palam ra¬
pacitatis auaritia semiunt. hostes in alioꝵ sanguinẽ tm̃ intendũt
nidices quasi crudelissimi carnifices ciuiũ opp̾ssione sua subiec¬

Expanded text:
dices contra voluntatem Dei populis fidelibus praeferunt. Nam sicut populi delictum est quando principes mali sunt, sic principis est peccatum quando judices iniqui existunt. 2. Bonus judex sicut nocere civibus nescit, ita prodesse omutroque penso justitiam et misericordiam portat: sed per justitiam promit  poenam; ut justo libramine quaedam per aequitatem corrigat, quaedam vero per miseratiper ignaviam ignorat justitiam, improbus per cupiditatem corrumpit ipsam quam dicit veritatem. Gravius lacerantur pauperes a pravis judicibus, quam a cruentissimis hostibus. Nullus enim praedo tam cupidus in alienis, quam judex iniquus in suis. Latrones in accessis faucibus ac latebrosis jacentes insidias ponunt: isti palam rapacitatis avaritia saeviunt. Hostes in aliorum sanguinem tantum intendunt: judices quasi crudelissimi carnifices civium, oppressione sua subjec
Abbreviated transcription (Latin):
Nam inscͥptio semꝑ pͥmo fiat. ut talionẽ calũpniator accipiat. quia
ante inscͥptionẽ nemo debet iuclicari uel dampnari. cũ ⁊ scl̃i leges
hec eatlẽ retineant. De qͥb omĩb uera semꝑ fiat equalitas. qͣt inus
accusationis ⁊ iudicii ac testimonii mercedẽ. ꝑ ueritatẽ gestoꝵ con¬
ius qͥ frequent̃ litigat. ⁊ ad acusationẽ est facilis. accusadionem
nemo absq gͣndi examine accipiat. E x corcł aure hanens i.¬

Expanded text:
Nam inscriptio prima semper fiat, ut talionem calumniator accipiat. Quia Nam inscriptio prima semper fiat, ut talionem calumniator accipiat. Quia ante inscriptionem nemo debet judicari, vel damnari, cum et saeculi leges haec eadem retineant. De quibus omnibus vera semper fiat aequalitas, quatenus accusationis et judicii, ac testimonii mercedem per veritatem gestorum conus qui frequenter litigat, et ad accusandum est facilis, accusationem nemo absque grandi examine accipiat. CAP. 33.-- Ut epi
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ ꝑmittit. Inde est qd̾ scͥptum est ꝑ ꝓpħam. Si erit malum qd̃ dñs
non fecit. Uerumtam̃ qd̃ iniqͥ mala expetunt uoluntate. id circo
d̾s ꝑfaciendi dat potestatem ꝑsuam bonam uoluntatẽ. qͥa de nr̃o
sententia obuiare. nisi quando ip̃i iam ꝑ actis omĩb nichil ha¬
beant inquestione qd̃ ꝓponant. Et tandui acdio uentilet᷑. quousq
rei ueritas repiat᷑. Frequent̾ int̾rogare oportet. ne aliqͥd p̃termissum
forte remaneat qd ad necti conueniat. Inducie enim non modice ad
q̃rendũ clande sunt. ne aliqͥd ꝓpere agi aquacumq parte uideat᷑. quia¬
ꝑ subreptionẽ multa ꝓueniunt. Nichil tam̃ absq legitimo ⁊ idoneo
sterii ratũ mansit. Nam si leges scli accusatores requi r̃t. quanto ma
gis ecclĩastice regłe: Docent enim t̾restria ⁊ humana. q̃ sint eccł̃iastica
dices. ꝑ se testes: ꝑ se accusati. unꝰqͥsq insuo oidinabilit̃ ordine.

Expanded text:
qui permittit. Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum, quod Dominus qui permittit. Inde est quod scriptum est per prophetam: Si erit malum, quod Dominus non fecit. Veruntamen quod iniqui mala expetunt voluntate, idcirco Deus perficiendi dat potestatem per suam bonam voluntatem quia de nostro sententia obviare, nisi quando ipsi jam peractis omnibus nihil habeant in quaestione quod proponant. Et tandiu actio ventiletur, quousque rei veritas reperiatur. Frequenter interrogare oportet, ne aliquid praetermissum forte remaneat, quod adnecti conveniat. Induciae enim non modice ad quaerendum dandae sunt, ne aliquid per surreptionem multa proueniunt. Nichil tamen absque legitimo et idoneo sterii ratum gis ecclesiasticae regulae? Docent enim terrestria et humana quae sint ecclesiastica dices, per se testes, per se accusati, unusquisque in suo ordinabiliter ordine.
Abbreviated transcription (Latin):
ui recte utlicat. ⁊ p̃mium remunerationis expectat. fraudẽ
in ło ꝑpetrat. quia iusticiã quam gratis imꝑtiri debet. accep¬
tione pecunie uendit. Bona male utunt̃. quia iuste ꝓ tempora¬
habitat. Diues munerib cito corrumpit iudicẽ. pauꝑ autẽ
dũ non habet quod offerat. non solũ audiri contempnit᷑. sed
etiã ⁊ cont᷑ ueritatẽ opprimit᷑. Cito uolat᷑ auro iusticia. nul¬
lamq reus ꝑtimescit culpam. quã redimere nũmis enstimat.¬
Plus enĩ optinet mentẽ censoris amor lucri. quã eqͥtas iudicii.
agis mala fatientib. quam mala patien Ex e o dem.¬
tib dolere debemꝰ. Illi enĩ praua faciendo in malum ꝓficiunt
asti patiendo a malo corrigunt᷑. D̾s autẽ ꝑ malas uoluntates alioꝵ
in aliis multa oꝑat᷑ bona. Malignantiũ hominũ uoluntas. ne¬
quaquam potest impleri nisi d̾s dedit potestatẽ. Namdum homi¬
nes d̾o ꝑmittente malũ qd̃ concupiscunt ꝑficiunt. ip̃e dr facere

Expanded text:
ui recte judicat et praemium remunerationis expectat, fraudem in Deo perpetrat: quia justitiam quam gratis impartiri debet, acceptione pecuniae vendit. Bona male utuntur, quia juste pro temporahabitat . » Dives muneribus cito corrumpit judicem, pauper autem, dum non habet quod offerat, non solum etiam contra veritatem opprimitur. Cito violatur auro justitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis ePlus enim obtinet mentem censoris amor lucri quam aequitas judicii. Magis mala facientibus quam mala patientibus, dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt: isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum, in aliis multa operatur bona. Malignantium hominum voluntas, nequaquam potest impleri, nisi Deus dederit potestatem. Nam dum homines, Deo permittente, malum quod concupiscunt perficiunt, ipse dicitur facere
Abbreviated transcription (Latin):
uicũq iudex aut scł̃aris pb̃ro. aut diacone. aut cuilibet de cle¬
ro. aut de iuniorib. absq audientia ep̃i. Parchidiaconi. P archipb̃ri. in¬
uiriã inferre p̃sumpserit. anathema habeat᷑. ¶ Ex coricł. pariesier¬
aritis sane etiam exsuspitione uxores accusare ꝑ sdi. Cap̃. in¬
missũ ẽ. ⁊ ip̃is plus ceteris deadultio zaccusare possint ⁊ defend̾e.

Expanded text:
uicunque judex aut saecularis presbytero, aut diacono, aut cuilibet ex clero, aut de junioribus absque audientia episcopi, vel archidiaconi, vel archipresbyteri, injuriam inferre praesumpserit, anathema habeatur. CAaritis sane etiam ex suspicione uxores accusare permissum est, et ipsi plus caeteris de adulterio, et accusare possunt, et defendere.
Abbreviated transcription (Latin):
erbosi uidices et elati. ut sapientes uideant̾. non discutiũt
sed asserunt. Sicq contͣbant iudicii ordinẽ. tdum suo contemp¬
ti officio aliena p̃sumunt. Quidã lum iudicare incipiunt. iras¬
cunt᷑. ip̃amq iudicii sententiã in insaniam uertunt: De qͥb recte
ꝑ ꝓpħam dr̃. Qui conuertunt infurorẽ iudiciũ. Qui iratꝰ iudi¬
fat in furorẽ iuditiũ mutat. ⁊ ante ꝓfert sententiã quam agnõ¬
cat. furor inuiclice inuestigationẽ ueri non ualet attingere. qͥa
mens eiꝰ tͣbata furore ab inscrutatione alienatur iusticie.

Expanded text:
erbosi judices et elati, ut sapientes videantur, non discutiunt causas, sed asserunt, sicque conturbant judicii ordinem, dum suo non contenti officio, aliena praesumunt, quidam dum judicare incipiunt irascuntur, ipsamque judicii sententiam in insaniam vertunt, de quibus recte dicitur, qui convertunt in furorem judicium. Qui iratus judicat, in furorem judicium mutat, et ante profert sententiam quam agnoscat. Furor in judice, investigationem veri non valet attingere: quia mens ejus turbata furore, ab inscrutatione alienatur justitiae.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ est quasi eã cũ coniugato decłit nisi forte illa mulier ⁊ in¬
genua facta.⁊ lotata legitime. & publicis nuptiis honestata uitleat᷑.¬
uia: pat̃no arbitͥo uiris comuncte carent culpa. simulies qͣ a
ris habebant᷑ inmat̾monio non fuer̃t. quia aliud est nupta aliud
sta.⁊ desponsata inu̾ginitate. ⁊ clotata legitime. & aparentib
tralita.⁊ asponso ⁊ãparanimphis accipienda.⁊ ita sccd̃m legem ⁊
euuangłium publicis nuptiis honeste in comugiũ liqͥde sumencda.
et om̃ib cdieb uite nisi ex consensu ⁊ causa uacandi dõ numqͣm ꝑꝑ

Expanded text:
dum est quasi de conjugato eam dederit, nisi forte illa mulier indum est quasi de conjugato eam dederit, nisi forte illa mulier ingenua facta et dotata legitime et publicis nuptiis honestata videatur. Paterno arbitrio viris junctviris habebantur in matrimonio non fuerunt, quia aliud est nupta, aliudsta in virginitate, et dotata legitime, et a parentibus tradita sponso, et a paranimphis accipienda. Et ita secundum legem et euangelium publicis nuptiis honestata in coniugio licite sumenda; et omnibus diebus vitae suae nisi ex consensu et causa vacandi
Abbreviated transcription (Latin):
illis sacerdotum nolunt acdiͦnicionib aurẽ accomodare. uolentes
inpͥstinis ꝑdurare cͥminib. qͦs oportet ꝑ scl̃aris potentie disciplinã
atam praua consuetudine coerceri. qͥ ꝑ salutifera facerdotum moni¬
oN omnis mulier uiro coniuncta uxor est uiri. qͥa nec omnis
tima. ⁊ int̾ eqͣles. & młto pͥus hoc ip̃m clño constituente qͣm iniciũ
romani iuris exiffẽt. Itaq aliud est uxor aliud concubina. sicut
aliud est ancilla aliud lib̾a. Propt̾ qd̾ etiam apls atlmanifestand
harũ ꝑsonarũ discretionẽ testimoniũ ponit exgenesi. ubi dicit᷑
abrahe. Eice ancillam ⁊ filiũ eiꝰ. non enĩ heres erit filiꝰ ancille. cũ filio
meo ysaac. Unde cũ societas nuptiarũ ita sit ab micio constituta
dubiũ non est eam mulierẽ non ꝑtinere ad matͥmoniũ inqͣ docet᷑
nuptiale non fuisse mist̾̃ium igit᷑ cuiꝰ libet loci laicꝰ. si filiam suã
uiro habenti concubinã in mat̾moniũ decdit. non ita accipien¬

Expanded text:
illis sacerdotum nolunt admonitionibus aurem accommodare, volentes in pristinis perdurare criminibus: quos oportet per secularis potea tam prava consuetudine coerceri, qui per salutifera sacerdotum monion omnis mulier viro conjuncta 280 uxor est viri, quia non omnis ma, et inter aequales multo prius hoc ipsum Domino constituente, quam initium Romani juris existeret. Itaque aliud est uxor, aliud concubina, sicut aliud est ancilla, aliud libera. Propter quod etiam Apostolus ad manifestandam harum personarum discretionem testimonium ponit ex Genesi, ubi dicitur Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus: non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Unde cum societas nuptiarum ita ab initio constituta sitcramentum, dubium non est eam mulierem non pertinere ad matrimonium, in qua docetur nuptiale non fuisse mysterium. Igitur cujuslibet loci laicus, si filiam suam viro habenti concubinam in matrimonium dederit, non ita accipien
Abbreviated transcription (Latin):
tentia nõ iuuisset. Cum ẽẽt in pena penituit.⁊ ꝑ uniꝰ sermonis
ꝓfessionẽ habitacłm paradisi dõ ꝓmittente ꝓmeruit. Ex concł¬
enitentes qͥ in infirmitate uiaticũ euchari Scaitasi ñ. cap̾lixuni.¬
stie acceꝑint. ñ se credant ab solutos sine manꝰ impositione si
superuirerint. ¶Ex EODeM CoNcilo.
ors qͥ penitentia accepta inbono uitae cursu sine cõmuniõe
moriunt᷑. oblationẽ recipiendã. ⁊ eoꝵ funera. ac de inceps
memoriam eccłastico effectu prosequendam. .IIII. partiᷤ.¬

Expanded text:
tentia non juvisset. Cum esset in poena, poenituit, et per unius sermonis tentia non juvisset. Cum esset in poena, poenituit, et per unius sermonis professionem, habitacenitentes qui in infirmitate viaticum eucharistiae acceperint, non se credant absolutos sine manus impositione, si supervixerint. De eadem re.orum qui poenitentia accepta in bono vitae cursu sine communione moriuntur, oblationem recipiendam, et eorum funera, ac deinceps memoriam ecclesiastico effectu prosequendam. FINIS LI
Abbreviated transcription (Latin):
deriis annui. qͥ obitus fui tempore. anime sue cupiunt reme¬
dio subueniri. Horremꝰ fateor tante impietatis aliquẽ reppiri.
ut de cli pietate desꝑet. qͣsinon possit ad se qͦuis tempore con¬
currenti succurere. ⁊ ꝑiclitantẽ sub onere peccatoꝵ hominẽ
pondere qͦse ille erpedire desicdat liberare. Quid hoc rogo
aliud ẽ. qͣm morienti mortẽ addere. eiꝰq animã sua credulita¬
te ne absoluta ẽẽ possit occid̾e: Cum cłs ad subueniendũ para¬
tissimꝰ iuitans ad penitentiã sic ꝓmittat peccatori. Inqͣcumꝙ¬
die conuersus fuerit. peccata eiꝰ non reputabunt᷑ ei. E iterũ.
Nolo mortẽ peccatoris. s tantũ ut conuertat᷑ ⁊ uiuat. Salu¬
tem gͦ homini adimit. qͥsquis mortis tempore penitentiam
denegarit. ⁊ desparit declementia cdi. qͥ eũ ad subuemendum
morienti sufficere. ł mom̃to posse non creclidit. Pditlisset lat᷑
in cruce p̃miũ ad ap̃i derterã pendens. si illũm uniꝰ hore peni¬

Expanded text:
deriis annui, qui obitus sui tempore, animae suae cupiunt remedio subveniri. Horremus, fateor, tantae impietatis aliquem reperiri, ut de Dei pietate desperet, quasi non possit ad se quovis tempore concurrenti succurrere, et periclitantem sub onere peccatorum hominem pondere, quo se ille expedire desiderat, liberare. Quid, hoc rogo, aliud est quam morienti mortem addere, ejusque animam sua crudelitate, ne absoluta esse possit, occidere? Cum Deus, ad subveniendum paratissimus, invitans ad poenitentiam, sic proclaon reputabuntur ei. » Et iterum: « Nolo mortem peccatoris, sed tantum ut convertatur, et vivat. » Salutem ergo homini adimit quisquis mortis tempore poenitentiam denegarit, et desperarit de clementia Dei; qui eum ad subveniendum morienti, sufficere, vel momento, posse non credidit. Perdidisset latro in cruce prmaeium ad Christi dexteram pendens, si illum unius horae poeni
Abbreviated transcription (Latin):
timore ꝑt̾rita. a loco ubi eam ep̃s destinauit aufug̾it. ⁊ uir eiꝰ ab ep̃o
semel uel bis. uelsepiꝰ repetierit. si uitã ei obtinere possit. ꝑqͥrat ⁊ red¬
dat. Sin autẽ: omnino non redclat. Maritꝰ u̾o quaidiu ip̃sa uiuat.
llud u̾o cõmuni decreto sed̾m canonum instituta definimꝰ ⁊ p̃
iudicamꝰ. ut siqͥs cũ uxore altiuis uiuente. eo fornicatꝰ fu̾it. moriente ma¬
marito sinocdali iudicio aditꝰ ei claucdat᷑ illicitꝰ. ne ult̾ius ei conuingat᷑
matͥmonio. qͣm pͥus polluit adult̾io. Nolumꝰ enim. nec xp̃iane religioi
conuenit. ut ullus clucat in coniugium. qͣm pͥus polluit ꝑ adut̾ium.

Expanded text:
timore perterrita, a loco ubi eam episcopus destinavit aufugerit, et vir ejus ab episcopo timore perterrita, a loco ubi eam episcopus destinavit aufugerit, et vir ejus ab episcopo semel, aut bis, vel saepius repetierit, si vitam ei obtinere possit, perquirat et reddat: sin autem, omnino non reddat. Maritus vero, quandiu ipsa vivat, llud vero communi decreto secundum canonum instituta definimus et judicamus, ut si quis cum uxore alterius, vivente eo, fornicatus fuerit, moriente marito synodali judicio aditus ei claudatur illicitus, ne ulterius ei conjungatur matrimonio, quam prius polluit adulterio. Nolumus enim nec Christianae religioni convenit ut ullus ducat in conjugium, quam prius polluit per adulterium.
Abbreviated transcription (Latin):
Icuiꝰ uxor constuprata fuerit & ꝑꝑ ea maritꝰ capitali sentencia
delere illam machinau̾it. ip̃a u̾o urgente mortis ꝑiculo ad ep̃m con¬
fug̾it. ⁊ auxiliũ q̃sierit. operosiori tñ si potest ep̃s labore ddesuclet ne
occidat᷑. si u̾o non potest. nullo mͦ liceat ei reqͥrenti eam redłe. acd̃
occidendũ. q̃ se ei optulit ad̃ defencdendũ. S sollerti cura tͣnsinittat
eam aellocũ quem ip̃a cdeleg̾it. ut secura possit uiuere. Siũo int̾cłũ
maritꝰ eam inuenerit ⁊ repecierit. scd̃ scłm potestatem habuerit. qͥcd
ei ag̃e uelit. S aucliat scm augustinũ dicentẽ. Cũ enim uirãuirtute
nomen accepit. & mulier a mollitia. idẽ. fragilitate. qͣre cont᷑ crudelissi¬
mam libidinis bestiã uult unꝰquisq uxorẽ suã ẽẽ ucttem. cum ipse
ad pͥmum libidinis ictum uictus cacłat. Nam qͥcqͥd contͣ ficdem catho¬
licam non licet mulierib. nec uiris licebit. Si aut̃ eatlem mulier

Expanded text:
us uxor constuprata fuerat, et propterea maritus capitali sententia delere illam machinaverit; ipsa vero urgente mortis periculo ad episcopum confugerit, et auxilium quaesierit, operosius tamen si potest episcopus laborare desudet ne occidatur. Si vero non potest, nullo modo liceat ei requirenti eam reddere ad occidendum, quae se ei obtulit ad defendendum, sed solerti cura transmittat eam ad locum quem ipsa delegerit ut secura possit vivere. Si vero interdum maritus eam invenerit et repetierit, secundum saeculi potestatem habebit, quidei agere velit; sed audiat S. Augustinum dicentem: Cum enim vir a virtute nomen accepit, et mulier a mollitie, id est fragilitate, quare contra crudelissimam libidinis bestiam vult unusquisque uxorem suam esse victricem, cum ipse ad primum libidinis ictum victus cadat? Nam quidquid contra fidem catholicam non licet mulieribus, nec viris licebit. Si autem eadem mulier
Abbreviated transcription (Latin):
stupro uiolasse. insuꝑ ⁊ meche iuuente uiro suo iuram̃tum de¬
idisse. ut post legitimi mortẽ mariti. si suꝑ uxisset duceret uxorem.
¶d̃ & factum ẽ. Talegͥ conubiũ ꝓhibemus. & anathe matizamus.

Expanded text:
stupro violasse, insuper et moechae vivente viro suo juramentum destupro violasse, insuper et moechae vivente viro suo juramentum dedisse ut post legitimi mariti mortem, si supervixisset, duceret in uxorem; quod et factum est. Tale igitur connubium prohibemus et anathematizamus.
Abbreviated transcription (Latin):
lacuit ut sccłm euuangłicam ⁊ apłicam disciplinam. neq cli¬
missus ab uxore neq dimissa amarito alti conungant᷑. s ita mane¬
ant. aut sibimet reconcilient᷑. Quocl si contempserint. aclpeniten¬
s qͥ uiuente marito conuige̾ illiꝰ adult̾asse accusat᷑. & eo iuꝓximo de¬
functo eandẽ sumpsisse dinoscit᷑. omĩ modis publice penitentie subi¬
gat᷑. De qͦ etiam post penitenciam p̃fata si expedierit seruabit᷑ regu¬
la. nisi forte idem aut mulier uirũ qͥ mortuus fuerat occidisse notent᷑.
aut ꝓpinqͥtas ł alia q̃libet actio cͥminalis impediat. Quod si ꝓbatũ¬
fu̾it sine ulla spe conuigii cum penitentia ꝑpetuomaneant. Si aut̃
negau̾it se eantlẽ feminã uiuente uiro neqͣquam adult̾asse. ⁊ p̾fati
tuerit. purgent legalit̃ famã sue opinionis. & sumpto utant᷑ conui¬
gio.si alia ut diximꝰ non impedierit ratio.Ex coNł ⁊ RibURIENISI.
elatum ẽ aurib scõꝵ sacerdotum q̃ndam alt̾ius uxorẽs cap̃ .iii.¬

Expanded text:
lacuit ut secundum evangelicam et apostolicam disciplinam, neque dimissus ab uxore, neque dimissa a marito, alteri conjungatur. Sed ita maneant aut sibimet reconcilientur. Quod si contempserint, ad poenitens vivente marito conjugem illius adulterasse accusatur, et, eo in proximo defuncto, eamdem sumsisse dignoscitur, omnimodis publicae poenitentiae subjiciatur. De quo etiam post poenitentiam praefatam, si expedierit, servabitur regula; nisi forte vir, aut mulier virum, qui mortuus fuerat, occidisse notetur, aut propinquitas, vel alia quaelibet actio cfuerit, sine ulla spe conjugii cum poenitentia perpetuo maneant. Si autem negaverit se eamdem feminam vivente viro nequaquam adulterasse, et praefati tuerit, purgent legaliter famam suae opinionis, et sumpto utantur conjugio, si alia, ut diximus, non impedierit ratio. CAP. 66.elatum est auribus sanctorum sacerdotum quemdam alterius uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
auuente illa post baptisma. alt̾am hab̾e nõpotest. Crimina in
tẽ semine q̃ nulla p̃ceclente causa reliquer̃t uiros suos. ⁊ alt̃i se copu¬
lauert̃. & in hoc ꝑmanere uoluerunt. nec in fine accipiant cõmunionẽ.
rit. fidelem ⁊ adult̾m ducit ꝓhibeat᷑ ne clucat. Si autẽ duxerit: nõ
pͥus accipiat cõmunionẽ qͣm is quem reliqͥt de sclo exierit. nisi
forte necessitas infirmitatis cdare compulerit.

Expanded text:
ente illa post baptisma alteram habere non potest. Crimina intem feminae quae nulla praecedente causa reliquerunt viros suos, et alteri se copulaverunt, et in hoc permanere voluerint, nec in fine accipiant communionem. rit fidelem, et adulterum ducit, prohibeatur ne ducat. Si autem duxerit, non prius accipiat communionem quam is quem reliquit de saeculo exierit, nisi forte necessitas infirmitatis dare compulerit.
Abbreviated transcription (Latin):
onomachiam u̾o in lege non assumimꝰ. qͣm p̃cep STẼEUS DE M¬
tam fuisse non reꝑunꝰ. Quam licet inisse qͦsclam legatnꝰ. sic̃ scn
bi diuina sancit auctoritas. cũ hoc ⁊ huiꝰcemodi sectantes drum
solummodo temptare uideantur. NTEM E IUS DE AI.
ret̾ea sue de conuigii fecdẽ. siue cde adult̾ii crimine iudiciũ sit
agendũ: nulla racio patet. thietbirgam cũ lothario posse mire
conflictũ. ł legitimũ contͦuersie mire certam̃: nisi pͥus ad tempꝰ fuerit

Expanded text:
onomachiam vero in lege non assumimus quam praeceptam fuisse non reperimus: quam licet inisse quosdam legerimus, sicut sbi divina sancit auctoritas, cum hoc et hujuscemodi sectantes Deum solummodo tentare videantur. De eadem re.reterea sive de coniugii foedere sive de adulterii crimine iudicium sit agitandum, nulla ratione patet Thietbirgam cum Lothario posse legalem inire conflictum vel legitimum controversiae subire certamen, nisi prius ad tempus
Abbreviated transcription (Latin):
sunt capte. ut malint his eoherere qͣm ac̾ legitimũ redire con-¬
Torciũ. merito sunt notande. ita ut eccłastica cõmunione pͥuent᷑. q̃
de re ȩxcusabili contaminationẽ cͥminis elegert̃. ostñdentes sibimet
ꝓsua incontinentia placuisse. qd̾ iusta remissio poderat expiare. Re¬
teant gͦ insuũ statum uoluntaria redintegͣtione coniugia neq ullo
mͦ ad obpbriũ male uoluntatis tͣhat᷑. qd̾ condicio necessitatis extorsit.

Expanded text:
sunt capte, ut maluerint his coherere quam ad legitimum redire consortium, merito sunt notande, ita ut ecclesiastica communione priventur, quod de re contaminabili, contaminationem criminis elegerunt, ostendentes sibimet per suam incontinentiam placuisse, quod iusta remissio podeant ergo in suum statum voluntaria redintegratione conjugia, neque ullo modo ad opprobrium malae voluntatis trahatur, quod conditio necessitatis extorsi
Abbreviated transcription (Latin):
iunxit homo non separet. cl̃s tñ ⁊ nonhhomo separat. ꝗͣdo diuini
amoris intuitu ex consensu utͥusq coniugis matͥmonia dissoluunt᷑.
Sigͦ hoc mͦ ius. gͣtuito ꝑmitimꝰ animno celerẽq p̃bemꝰ assensũ. alit̃ aut̃
Siqͥs in necessitate in euitabili cogente in aliũ ducatũ seu ꝓuinciã
fug̾it: & uxor eiꝰ cũ ualet & potest amore parentũ aut rerum sua¬
rũ eum seqͥ noluerit. ip̃a omni tempore qͣidiu uir eiꝰ quẽ secuta
non fuit uiuit. semꝑ innupta ꝑmaneat. Ille u̾o qͥ necessitate cogen

Expanded text:
junxit, homo non separet, Deus tamen et non homo separat, quando divini junxit, homo non separet, Deus tamen et non homo separat, quando divini amoris intuituErgo hoc modo jus gratuito permittimus animo, celeremque praebemus assensum. Aliter enim Si quis necessitate inevitabili cogente, in alium ducatum seu provintiam fugerit, et uxor ejus cum valet et potest amore parentum aut rerum suarum eum sequi noluerit, ipsa omni tempore, quandiu vir ejus quem secuta non fuit, vivit, semper innupta
Abbreviated transcription (Latin):
romanis legib in huiꝰmodi controuersiis reqͥrunt᷑. hec idcirco cliximꝰ
ut ostñdamꝰ quẽ legũ conflictũ lothariꝰ congredi posse autumat. cũ
ꝑsona quã insuis penet᷑bilib cotidie fatigat & cont̾it. Quando uult
ad iudiciũ educit. qͣnlo uult ad claustͣ reclucit. Et qͣndo educta fu̾it.
p̃ssione ac potestate illiꝰ cum qͦ init᷑ conflictus. oportet lib̃ari. atq suis
fouere ac cdilig̾̃e ꝓciato. & ne illam at̾e ullo pacto consencias discede.
iugilant̃ attende. Unde si uult ate discetłe: corripe. immo corrige
eam.⁊ atali intencione ꝑ omĩa reuocare satage. lam u̾o si amore pu¬
dicicie separacionẽ q̃rit. & coniugalis conubii solucionẽ efflagitat.
certũ est apło dicente. qͥa mulier sui corꝑis potestatẽ non habet. s
uir. Uerũ si & ip̃e pudiciciã sectatꝰ. religionis obtentu copulã dissol¬
uere: tm̃ ire simulate fiat concelimꝰ. Nam licet sit scͥptũ. qđ ds̃ con¬

Expanded text:
n hujusmodi controversiis requiruntur. Haec idcirco diximus ut ostendamus quem legum conflictum Lotharius congredi posse autumat cum persona quam in suis penetralibus quotidie fatigat et conterit, quando vult ad judicium educit, quando vult ad claustra reducit, et quando educta fuerit, ssione ac potestate illius, cum quo initur conflictus, oportet liberari, atque suifovere ac diligere procurato, et ne illam a te ullo pacto consentias discedere, vigilanter attende. Unde si vult a te discedere, corripe, imo corrige eam, et a tali intentione per omnia revocare satage. Jam vero si amore pudicitiae separationem quaerit, et conjugalis connubii solutionem efflagitat, certum est, Apostolo dicente, quia mulier sui corporis potestatem non habet, sed vir. Verum si et ipse pudicitiam sectatus religionis obtentu copulam dissolvere vis, tantum ne simulate fiat concedimus. Nam licet sit scriptum: Quod Deus con
Abbreviated transcription (Latin):
eplatum ẽ acl scãm sinodũ qtł qͥctam ingenuꝰ ingenuam acceꝑit
uxorẽ. & post filioꝵ ꝓtreationem occasione diuortu. cuĩdam seruũ
se fecerit. utrum necessario mulierem tenere. cdebeat. ⁊ si tenuerit. utrũ
illa qͦq scdm scłarem legem seruituti subici debeat. Iudicatum est
uxorem minime leb̾e tlimitti. non tũ ob xp̃i legẽ mulierẽ inseruitu¬
tẽ retligi. tdũ ille non exsensu coniuigis se seruũ fecit. quẽ lib̾um ip̃a¬
ẜ francia nobilis qͥdam homo. nobilem de saxona saronũ lege
dunt uxorẽ. Tenuit mł̃tis annis.⁊ ex eafilios ꝓcreauit. Uerum
qͥa non isdẽ utiuit᷑ legib saxones & franci: causatꝰ est qd̃ eam non sua
idest francoꝵ lege desponsauerit. uel acceꝑit. ł dotauerit. idimissaq
euuangłice legis subigat᷑ penitentie. A sccł̃a coniuge separet᷑. prio¬

Expanded text:
erlatum est ad sanctam synodum quod quidam ingenuus ingenuam acceperit uxorem, et post filiorum procreationem, occasione divortii, cujusdam servum se fecerit, utrum necessario mulierem tenere debeat; et si tenuerit, utrum illa quoque secundum saecularem legem servituti subjici debeat. Judicatum est uxorem minime debere dimitti, non tamen ob Christi legem mulierem in servitutem redigi, dum ille non ex consensu conjugis se servum fecitae sunt. De Francia nobilis quidam homo nobilem de Saxonia Saxonum lege duxit uxorem. Tenuit multquia non iisdem legibus utuntur Saxones et Franci causatus est quod eam non sua, id est Francorum lege desponsaverit vel acceperit aut dotaverit, dimissaque evangelicae legis subigatur poenitentiae; a secunda conjuge separetur, prio
Abbreviated transcription (Latin):
moli ieiniis ⁊ exorcismis. postea ad aquã uenistis. ⁊ osꝑsi
estis. ⁊ panis dũicꝰ facti estis. Unũ estote diligẽteᷤ uoᷤᷤ tenen¬
do unã fide. unã spem. ĩ diuiduã caritatẽ. Ylteor. Ui¬
sumimꝰ simul bibimꝰ. qr simul iuiumꝰ. ld ĩ exp̃one
Psalan. Liiii. Dicentes qr durꝰ hic sermo. seꝑauer̃
se ab illo. remansit cũ .xii. instrux̃ eos qui remansa̾nt.
Sp̃c ẽ enĩ inquit qͥ uiuificat. caro nicħ ꝓdest. Uerba
q̃ locutꝰ sũ ad uos: sp̃s ⁊ uita st̃ .i. sp̃ualit intelligẽ

Expanded text:
moli jejuniis et exorcismis. Postea ad aquam venistis, et conspersi moli jejuniis et exorcismis. Postea ad aquam venistis, et conspersi estis, et panis Dominicus facti estis. Unum estote diligendo vos, tenendo unam fidem, unam spem, individuam charitatem. Item: Visumimus, simul bibimus, quia simul vivimus. Idem supepsalmi LIV: Dicentes, quia durus est hic sermo, separaverunt se ab illo; remansit cum XII, instruxit eos qui remanserant. Spiritus est, inquit, qui vivificat, caro nihil prodest . Verba quae locutus sum ad vo
Abbreviated transcription (Latin):
sosui ad regnũ di. s nec ad salutẽ ⁊ uitã et̃nã ñ¬
posse quẽquã oĩuo ꝑuenire. hec enĩ scͥptura a testat᷑.
Nã quid aliud tenent qui baptismũ noĩe salu¬
tis appellant nisi qd̃ dictũ ẽ. saluos nos fec̃ ꝑ laua¬
crũ regur̃ationis. ⁊ qd̃ petrus ait sic ⁊ nos simili for¬
na baptisina saluos facit. quid aliud qui sacͣme¬
tum dñice m̃se uitã uocatuit: nͥ qđ dictũ ẽ. ego sũ
panis uiuus qui de celo descendi. ⁊ panis quẽ ego dede¬
ĩ uob̃. Si gͦ tot ⁊ tanta diuina testimonia ꝯeinũt
nec salus nec uita sine baptismo ⁊ corꝑe ⁊ sangui¬
ne dñi cuiꝗͣ sꝑanda ẽ: frustͣ sine his ꝓmittitu̾r
rpꝰ ipsiꝰ facti sumꝰ. ⁊ per miscd̃iã ipsiꝰ qd̾ accipimꝰ sum.
ltẽ. d aream dñicã cõportati estis. laborib boum .i.
aununtiantiũ eu̾głiũ triturati estis laborib. Qnͣdo cate¬
cumini deferebamini ĩ horreo uersabamini. Cepistis

Expanded text:
 nec ad salutem et vitam aeternam posse quemquam omnino pervenire? Hoc enim et Scriptura testatur. Nam quid aliud tenent, qui baptismum nomine salutis appellant, nisi quod dictum est : Salvos nos fecit per lavacrum regenerationis, et quod Petrus ait: Sic et nos simili forma baptisma salvos fecit. Quid aliud, qui sacramentum Dominicae mensae vitam vocant, nisi quod dictum est: Ego sum panis vivens qui de coelo descendi ;  tot et tanta diuina testimonia concinunt, nec salus nec uita aeterna sine baptismo et corpore et sanguine domini cuiquam speranda est, frustra sine his promittitur corpus ipsius facti sumus, et per misericordiam ipsius quod accepimus sumus. Item : Ad aream Dominicam comportati estis; laboribus boum, id est annuntiantium Evangelium, triturati estis, quando catechumeni differebamini, in horreo servabamini, coepistis
Abbreviated transcription (Latin):
Mo ad Marcelliny. Querentib quomͦ paruuli
penitere possint de originali pec̃co qui adhuc nullis
ꝓpriis pecc̃is tenent᷑ obnoxii: respondet᷑. Si ꝓptereã
cur ũ ⁊̃ penitentes habeant᷑ cũ ꝑ eos diabolo ⁊ huic
cło renuntiant. Itẽ. Nemo uͥ baptizatꝰ ad m̃
dũici corꝑis rite accedat. ltẽ. Nisi manducaue¬
ritis carnẽ ineã ⁊ biberitis sanguine meũ: ñ habebi
tis uitã ĩ uob̃. Qͥd ultͣ querunꝰ: Qͥd ad hoc responde¬
ri potest: nisi ꝑtinatia pugnaces neruos adu̾sus con¬
stantiã ꝑpetue u̾tatis intendat: An gͦ qͥsquã hoc dr̃e
audebit quod ad paruulos hec sententia ñ ꝑtineat pos¬
sitq sine participatiõe corꝑis huiꝰ ⁊ sanguinis ĩ se hr̃e
uitã. qr non ait. Qui ñ manducau̾it sic̃ de baptismo.
qui ñ renatꝰ fu̾it. s ait si ñ manducau̾itis. uelut eos
alloquens qͥ audire ⁊ intellig̾e potant. qd̃ utiq ñ ualẽt
a

Expanded text:
mo ad Marcellinum: Quaerentibus, quomodo parvuli poenitere possint de originali peccato, qui adhuc nullis propriis peccatis tenentur obnoxii, respondeatur: Si propterea cur non etiam poenitentes habeantur, cum per eos diabolis et huic saeculo renuntiant. Item: Nemo nisi baptizatus ad mensam Domini corporis rite accedit. Item: Nisi manducaveritis carnem meam et btis vitam in vobis . Quid ultra quaerimus? Quid ad hoc responderi potest, nisi pertinacia pugnaces nervos adversus constantiam perpetuae veritatis intendat? Augustinus: Quisquam hoc dicere audebit, quod ad parvulos haec sententia non pertineat possitque sine participatione corporis hujus et sanguinis in se habere vitam, quia non ait, qui non manducaverit, sicut de baptismo, qui non renatus fuerit, sed ait, si non manducaveritis, velut eos alloquens, qui audire et intelligere potuerunt, quod utique non valent a
Abbreviated transcription (Latin):
paruuli. S qui hoc dic̃: ñ attendit qr nͥ om̃s istam
sententiã teneãt. ut sine corꝑe ⁊ sanguine dñi uitam
hr̃e non possĩt: frustra ⁊̃ id maior ẽtas curet. Pot̃ .N.
sine uoluntate si u̾ba loquentis attendas: eis solis
gat scłi noĩe hõies signasse. qui nascendo ĩ hoc scło ue¬
filii hõis: nec ipsi habeb̾t uitã. ltẽ. Hec gr̃a
cur ad ilłu ueniat. ad illũ ñ uetiat: occulta esse po¬
test. inuista non. Neq enĩ frustͣ dictũ ẽ. Inditia tu
a abyssus multa. cuiꝰ abyssi multitudinẽ ueluti ex-

Expanded text:
parvuli. Sed qui hoc dicit, non attendit, quod ubi omnes istam sententiam teneant, ut sine corpore et sanguine Domini vitam habere non possint, frustra etiam id major aetas curet; potest enim sine voluntate, sed verba loquentis attendas. Eis solis gat saeculi nomine homines signasse, qui nascendo in hoc saeculo vefilii hominis, nec ipsi habebunt vitam. Item: Haec gratia cum ad illum veniat, ad illum non veniat, occulta esse potest, injusta non. Neque frustra dictum est : Judicia tua sicut abyssus multa, cujus abyssi multitudine
Abbreviated transcription (Latin):
Sacramentũ ẽ diuine rei ĩuisibilis signacłm uisibile.
signaculũ.  In scd̾o DE DoCTRINA xͥana. Signũ ẽ res
p̃ter sp̃em quã ingerit sensib aliud aliquid ex se faciens
ĩ cogitationẽ uenire.  In lis cont᷑ faxstuoi. Quid
enĩ st̃ aliud queq sac̾menta corꝑalia. nisi quedã quasi u̾¬
ba uisibilia sacrosancta quid̾e s tñ mutabilia ⁊ tp̃ralia:
Id ĩ tͣctaty ẜsalon Nonosesion.uiii.Ubi ait ĩtelligi¬
te spuałr que locutꝰ sũ. Non hoc corpus quod uidetiᷤᷤ man¬
ducaturi estis ⁊ bibituri illũ sanguinẽ quẽ fusuri sunt

Expanded text:
Sacramentum est divinae rei invisibilis signaculum visibilesignaculum. In II De doctrina Christiana: Signum est res praeter speciem, quem ingerit sensibus, aliud aliquid ex se faciens in cogitationem venire. Idem contra Faustum: Quid enim sunt aliud quoque sacramenta corporalia, nisi quaedam quasi verba visibilia, sacrosancta quidem, sed tamen mutabilia et temporalia? Idem in tractatu psalmi XCVIII, ubi ait: Intelligite spiritualiter quae locutus sum; non enim corpus, quod videtis, manducaturi estis, bibituri illum sanguinem, qu
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ nuncupamꝰ. Ut dicamiꝰ ipse ẽ dies qui ñ ẽ ipse. s reuo¬
lutionis tp̃ris simił ei. Non ne semel immolatꝰ ẽ xꝑe.
ĩ semet ipso: ⁊ tñ ĩ sac̃mento omi die ppłis unmolatur.
Si enĩ sac̃menta qͣnda similitudinẽ eaꝵ rerũ qͣrũ saera¬
menta st̃ ñ haberent: omnino sacͣmenta ñ eẽnt. Ex hac
aũ similitudine pleꝵq iã sacmenta ipsaꝵ rerũ noĩna
accipunt. Sic̃ gͦ scđm quenda mođu sac̃mentũ corporis¬

Expanded text:
nt, nuncupamus, ut dicatur ipse dies, qui non est ipse, sed revolutione temporis similis ei. Nonne semel immolatus est Christus in semetipso, et tamen in sacramento omni die populis immolatur. Si enim sacramenta quamdam similitudinem earum rerum, quarum sacramenta sunt, non haberent, omnino sacramenta non essent. Ex hac autem similitudine plerumque etiam sacramenta ipsarum rerum nomina accipiunt. Sicut ergo secundum quemdam modum sac
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ capras. quȩ sub pastoris uirga transeunt. Quicquid de¬
cimũ uenerit: sanctificabit᷑ dño. Non eleget᷑ nec bouum
nec malu. nec altero ꝯmutabit᷑. Siquis mutauerit. ⁊ quod
quia multimodo iuueniunt᷑ decimnas dare noleutes: sta
cundo ⁊ tercio. si ñ em̃dauerint. anathematis uinculis con
siam a parrochiauis offerunt᷑ ĩ terris. in uineis. mancipi¬
is. peculiis. autiquoꝵ canouũ iustituta seruat᷑: ut om̃la
in ep̃i potestate osistant. De his aut̃ quȩ altarib offerun¬
tur. tercia pars fidelit̃ ep̃is deferat᷑: due elericis. decine
aut̃ scdm quosda singulis annis tertia pars aut ĩ tertio
tota. S tam̃ uos sequentes romauos. singuł aunis quartã
partẽ aut in quarto totã ep̃i recipiant. Sfx Epl̃a Gf¬

Expanded text:
et capreae, quae sub pastoris virga transierunt, quidquid decimum venerit, sanctificabitur Domino. Non eligetur nec bonum, nec malum, nec altero commutabit. Si quis mutaverit, et quod quia multi inueniuntur decimas dare nolentes, statcundo, & tertio. Qui si non emendauerint anathemate vsque ad hitanas ecclesias offeruntur, in terris, vineis, mancipiis, peculiis, antiquorum canonum instituta serventur, ut omnia in episcopi potestate consistant. De his autem quae altaribus offeruntur, tertia pars fideliter episcopis deferatur, duae clericis, decimae autem secundum quosdam singulis annis tertia pars, aut in tertio tota. Sed tamen nos sequentes Romanos, singulis annis quartam partem, aut in quarto totam episcopi recipiant. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
cp̃. lii. Nullus mortuus infra eccłiã sepeliat᷑. nisi ep̃i.
aut abbates. aut digui prb̃ri uł fideles laici. Ex concił¬
WoR matiEnsi. cap̃.i. Placuit ut quotiens ab aliqͦ
aliquod a fundatore requirat. s si ipse quidẽ aliquid ex suo uo-¬
ut ñ prius dedicet ȩccłiã nͥ antea dotẽ basilice & obsequium
ipsius ꝑ donationẽ cartule ꝯfirinatũ accipiat. Nã ñ leuius
ẽ ista temeritas. si sine luminarib uł sine substantiali susten¬
tatione eoꝵ qͥ ibidẽ seruituri sunt: ꝗͣ si domꝰ priuata ꝯsecret᷑¬

Expanded text:
p. 52. Nullus mortuus infra ecclesiam sepeliatur, nisi episcopi aut abbates aut digni presbyteri, vel fideles laici. Cr venundemur. V. Placuit ut quotiens ab aliquoaliquod a fundatore requirant, sed si ipse quidem aliquid ex suo vout ipsius per donationem chartulae confirmatum accipiat. Nam non levior est ista temeritas, si sine luminaribus vel sine substantiali sustentatione eorum qui ibidem servituri sunt quam si domus privata consecret
Abbreviated transcription (Latin):
plicamꝰ đo: Illa causa ẽ maxima pietatis ĩ sane. qͦd plus
ualet ĩ affectionibꝰ miserori uiuenti simił forma quȩ sunt
efficit supplicari. ꝗͣ ꝙ eũ manifestũ ẽ ñ ẽẽ uiuentẽ ut de¬
beat a uiuentute ꝯtẽpni plus enĩ ualent simulacͣ ad cͣuan¬
d̃a infelicẽ animã qd ocłos hut. aures. nares. manꝰ. pedes.
ꝗͣ ad corrigendũ ꝙ ñ loq̃nt᷑ ñ uidebunt. ⁊ c̃. Ita sequit᷑ ut
illud quoq fiat. Similes ilł fiãt om̃s qui facuĩt ea ⁊ om̃s
qͥ ꝯfidunt ĩ eis. U ideant gͦ istis aꝑtis ⁊ sentientib ocłis ⁊ ad¬

Expanded text:
a est pietatis insanae, quod plus valet in affectibus miserorum viventi similis forma, quae sibi efficit supplicari, quam quod eam manifestum est non esse viventem, ut debeat a vivente contemni. Plus enim valent simulacra ad curvandam infelicem animam, quod oculos habent, aures, nares, manus et pedes, quam ad corrigendam quod non loquentur, non videbunt, etc. Ita sequitur, ut illud quoque fiat: Similes illis fiant omnes qui faciunt ea, et omnes qui confidunt in eis . Videant ergo isti apertis et sentientibus oc
Abbreviated transcription (Latin):
dubitat᷑. & nec certa scͥptura nec certi testes existunt a qͥb
ꝯsectatio sciat᷑. absq ulla dubitatione scitote eas ẽẽ sacͣndas.
nec tał trepidatio iterationẽ incurrit: qm̃ ñ monstrat᷑ eẽ
iteratũ. qd nescit᷑ ẽẽ factum.
Si motũ fuit altare denuo ꝯsecret᷑ ȩccłia. Si parietes mu
sime expurget᷑. & denuo consecretur:.

Expanded text:
ur, et nec certa scriptura, nec certi testes existunt, a quibus consecratio sciatur, absque ulla dubitatione scitote eas esse sacrandas, nec talis trepidatio iterationem incurrit; quia non monstratur esse iteratum, quod nescitur esse factum.Si motum fuerit altare, denuo consecretur ecclesia. Si parietis tansime expurgetur, et denuo consecretur.
Abbreviated transcription (Latin):
titudine ceꝑuit: parit in uno qͦ sordidu erroris affectũ ut¬
qm̃ ĩ illo figm̃to ñ inuenit uitałe motũ: credat numen oc¬
hominũ affectus inuitat. It̃. Itaq ne quisꝗͣ dicat cũ irrixa
fui̾nt simulacra ñ hoc uisibile eolo s numen qd̃ illic ĩui¬
sit aliquid s qd̾ unmolant gentes demoniis iomolant. Hi¬
dent᷑ aut̃ sibi purgatioris ẽẽ religionis qͥ dicunt nec simula¬
erũ nec demoniũ colo s effigiem corꝑalẽ & eiꝰ rei signum
intueor ꝗͣ colere debeo. Itaq int̾pretant᷑ simulacra ut alio
luris. alio mare sic̃ neptuni simulacro. alio aerẽ sic̃ uino¬
nis. alio ignẽ sic̃ uulcani. alio luciferũ sic̃ ueneris. ⁊ c̾. De
quib rursũ cũ exagitari ceꝑit qͦd corꝑa colant. maximeq
t̃rã ⁊ mare ⁊ aerẽ ⁊ ignẽ. quoꝵ nob̃ usus ĩ ꝓmptu ẽ: audent
respondere ñ se ipsa corꝑa colere s quȩ illis regendis presi¬

Expanded text:
titudine coeperit, parit in unoquoque sordidutitudine coeperit, parit in unoquoque sordiduquoniam in illo figmento non invenit vitalem motum, credat numen ocdicat, cum irrisa fuerint simulacra, non hoc visibile colo, sed numen, quod illic insit aliquid, sed quae immolant gentes, daemoniis immolant. Videntur autem sibi purgatioris esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo, sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretatur simulacrum, ut alio luris; alio mare, sicut Neptuni simulacro; alio aerem, sicut Junonis; alio ignem, sicut Vulcani; alio luciferum, sicut Veneris, etc. De quibus rursus cum exagitari coeperint, quod corpora colant, maxime terram, et mare, et aerem, et ignem, quorum nobis usus in promptu est, audent respondere, non se ipsa corpora colere, sed quae illis regendis praesi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯtrectant. Itẽ. Lectorẽ uł auditorẽ fec̃ intentũ ut aminoneri
re p̃ponere. ut si pudet adorare bestiã ꝗͣfec̃ d̾s uidentẽ au¬
dientẽ ⁊ c̃. uderent ꝗͣ pudendu eẽt adorare mutũ ⁊ carẽs
uita sensuq si mulacrũ. Itẽ. Qnto gͦ meliꝰ mures atq ser¬
pentes ⁊ id genꝰ animantiũ colerent quȩ de simulacris
si ita dicendu ẽ quoda modo uidicant. in quibꝰq ñ sentiũt
humanã uitã: ñ curant humanã figurã. Itaq ĩ eis plerũq
nidificant. ⁊ nͥ humanis motib deterreant᷑: nulla sibi ha¬
bitacła munitiorẽ ꝯquirt. A ouet gͦ se homo. ut uiuentẽ
bestiã a deo suo det̾reat. ⁊ illũ ñ se mouentẽ q̃i potentem
manifestũ ẽ aliquando uixisse. Quaꝑꝑ dm qui uec uiuit nͨ
uixit ꝓfecto ⁊ mortuus antecedit. Itẽ. Quã ꝗͣ ut illi asseruit
in signo aliquo fabricata cũ adoraret atq honoraret a mul¬

Expanded text:
contrectant. Item: Lectorem vel auditorem fecit intentum, ut admoneri contrectant. Item: Lectorem vel auditorem fecit intentum, ut admoneri re praeponere; ut si pudet adorare bestiam, quam fecit Deus videntem, audientem, etc., viderent, quam pudendum esset adorare mutum, et carens vita sensuque simulacrum. Item: Quanto ergo melius mures atque serpentes, atque id genus animantium caetera de simulacris, si ita dicendum, quodammodo judicant, in quibus quia non sentiunt humanam vitam, non curant humanam figuram? Itaque in eis plerumque nidificant, et nisi humanis motibus deterreantur nulla sibi habitacula munitiora conquirunt. Movet ergo se homo, ut viventem bestiam a Deo suo deterreat, et illum non se moventem quasi potentem manifestum est aliquando vixisse. Quapropter deum, qui nec vivit, nec vixit, profecto et mortuus antecedit. Item: Quanquam, ut illi asserunt membrorum species in signo aliquo fabrefacta est, cum adorari atque honorari a mul
Abbreviated transcription (Latin):
dm̃ colunꝰ qui nulloꝵ corꝑeis ocłis cordib aut̃ paueoꝵ
mundissimis natꝰ ẽ. tamquã id̃o possent dic̾e̾ gentes uͥ
ẽ ds eoꝵ. ⁊ c̾. ipsi possent ostendere deos suos. Iltem.
Multo honestius ñ habetis qđ possitis ostendere ꝗͣ ut
ut in eo qd̃ de istis ocłis a uobis ostendit᷑: ur̃i cordis ce-
ĩ illo metallo qd fec̃ uerꝰ d̾s. ueł face̾ falsũ dũm imoio
falsũ ħouiẽ quẽ ꝓ uero uenereris deo. Quẽ quisquis
ꝓ uero hõinẽ in amicitiã reciꝑet ĩsanaret. ducit ÷ affe
ctu quodã infirino rapit uifirina corda mortaliũ. for-¬
me similitudo ⁊ mñbroꝵ imitata ꝯpago. S siẽ fabrica¬
ta singula osteudis: sic ostende officia singuloꝵ. quoꝵ te ef-¬
offitio fabricare. Melior ⁊ tu ꝗͣuis ea ñ fec̾is. qm̃ quȩ illa non
possunt facis. Alelior ẽ bestia ad hoc eiũ additũ ẽ. Non cla¬
mabunt in faucib suis. Itẽ. sẜ queda bestiȩ sic̃ simie manib

Expanded text:
 cordibus autem paucorum mundissimis est notus, tanquam ideo possent dicere gentes: ubi est Deus eorum? quia ipsi possent ostendere deos suos. Item: Multo honestius non haberetis, quod possetis ostendere. quam ut in eo, quod istis oculis a vobis ostenditur, vestri cordiex eo metallo quod fecit verus Deus velis facere falsum Deum: imo falsum hominem, quem pro vero venereris Deo, quem, si quis pro vero homine, etiam in amicitia reciperet, insaniret. Sunt edam infirmo rapit infirma corda mortalium formae similitudo, et membrorum imitata compago. Sed sicut fabricata singula ostendis, sic ostende officia singulorum, quorum te efofficio fabricare. Melior et tu, quamvis ea non feceris, quoniam quae illa non possunt facis. Melior et bestia; ad hoc enim addictum est: Non clamabunt in faucibus suis . Item: Quaedam bestiae sicut simiae manibus