comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ost uindi¬
ctam sce¬
lerum
quȩ fa¬
cta est
a dño cede
galliarum
ganlam genti francorum baba-¬
rica ferocitate suꝑuentiu m
diuine animaduersionĩs ꝓpte
iniquitates ꝑseuerantes ultio.¬
nem. mundo p̃sulem adeo p̃-¬
destinatum remigĩum pontifi¬
cem. hoc ordine ꝓtulerunt. Erat
quidam uenerabilis ac dĩgnus
ꝓfessione et nomine montanꝰ
monachus in reclusione solita¬
riam uitam ducens. ieiuniis. ui¬
giliis. atq orationib continue
uaccans: necnion ceterarum uir¬
tutum insignib adeo diuini-¬
tatĩ se commendabilem reddens.
ut angelicĩs sepius frueretur
alloquiis. et cȩlestibus frequent̃
uisionib ac reuelatĩonib inter¬
eẽt. Is ergo cum ꝑuigil inorati¬
one ꝓ pace sc̃e eccl̃iȩ que mul-¬
tis ac diuersis afflictionibus
apud galliarum et belgica¬
rum ꝓuincias uexabatur dĩ
ommipotentis clementiam in-¬
defessis p̃cibus exoraret: no-¬
cte quadam plus solito oratĩo-¬
nem ꝓtelans. usq lucis cre¬
pusculum incontemplatione

Expanded text:
ost vindictam scelerum, que facta est no cede Galliarum,gandam gentis Francorum barbarica ferocitate superventuram divinae animadversionis propter iniquitates perseverantes ultionem mundo praesulem a Deo predestinatum Remigium pontificem hoc ordine protulerunt. 1. Erat quidam venerabilis ac dignus professione et nomine Montanus monachus, in reclusione solitariam vitam ducens, ieiuniis, vigiliis atque orationibus continue vacans nec non ceterarum virtutum insignibus adeo divinitati se commendabilem reddens, ut angelicis sepius frueretur alloquiis et caelestibus frequenter visionibus ac revelationibus interesset. Is ergo cum pervigil in oratione pro pace sanctae aecclesiae, quae multis ac diversis afflictionibus apud Galliarum et Belgicarum provincias vexabatur, Dei omnipotentis clementiam indefessis precibus exoraret, nocte quadam plus solito orationem protelans, usque lucis crepusculum in contemplatione
Abbreviated transcription (Latin):
fenestram domus p̃cipirari. et li.¬
gato ad collũ eius saxo inputeum
demergi. et meo ꝑ rudera cumulari.
Post dies autem decem et septem.
prb̃r eius nomine austerius cum
clericis noctu ueniens adputeum.
et sepelnut incimiterio calepodii
UIA urelia. sub pridie idus octo.¬

Expanded text:
fenestram domus praecipitari, et ligato ad collum ejus saxo, in puteum demergi, et in eum per rudera cumulari. Post dies vero decem et septem presbyter ejus Asterius cum clericis noctu veniens, et sepelivit in coemeterio Calepodii, via Aurelia
Abbreviated transcription (Latin):
co audita uox missa a dño. Trat
eis scdm uoluntatem tuam. Et
continuo cum magno gaudio salu-¬
tauit duos iuuenes adse missos.
gratias agens deo.quia exaudiuit
eum. Sine dubio sciatis quia ꝑ
istum scm uitam et uictoriam re-¬
cepistis. auxiliante dño nr̃o ihu¬

Expanded text:
co audita est vox missa a Domino: Fiat co audita est vox missa a Domino: Fiat eis secundum voluntatem tuam. Et continuo cum magno gaudio salutavit duos juvenes ad se missos, gratias agens Deo, quia exaudivit eum. Sine dubio sciatis quia per istum sanctum vitam et victoriam recepistis, auxiliante Domino
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s martiralta uoce. O domine
iħu xp̃e. tu dixisti nolo mortem
peccatoris. sed ut conuertatur et
uiuat. Et item. Gaudium est
angelis dei suꝑ uno peccatore peni¬
centiam agente. Nam et tu cum
esses dominus omnium angelorũ.
dedisti animam tuam ꝓ redempti-¬
one hominum iniquorum. Tu do-¬
mine commisisti michi ciuitatem
istam et conciues eius ut habitarẽ
ꝑhenniter cum eis: custodiens
illos. Quomodo ergo possum de¬
relinquere illos intanta necessita-¬
te: Aut quo uultu contemplabor
excidium patrie mee: Quȩ autem
michi uita erit ꝑditis ciuibus meis:
Sicut epulantibus spiritaliter eis.¬
eram cum illis: sic ꝑiclitantibus
non desero illos. Quicquid eis
dignum pati fuerit. melior etiam
ego pati cum ipsis. Sed omnipo¬
cens et misericors ds̃ qui ionam¬
exaudisti de uentre ceti. et tres
pueros de camino ignis ardentis.
et susannam de falso crimine. exau-¬
di populum tuum et libera eum
de interitu barbarorum. Et ili-¬

Expanded text:
sanctus martyr alta voce: O Domine sanctus martyr alta voce: O Domine Jesu Christe, tu dixisti: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat; et item: Gaudium est angelis Dei super uno peccatore poenitentiam agente. Nam et tu cum esses Dominus omnium angelorum, dedisti animam tuam pro redemptione hominum iniquorum. Tu, Domine, commisisti mihi civitatem istam et concives ejus, ut habitarem perenniter cum eis, custodiens illos. Quomodo ergo possum derelinquere illos in tanta necessitate? aut quo vultu contemplabor excidium patriae meae? Quae autem vita mihi erit perditis civibus meis? Sicut epulantibus eis spiritaliter eram cum illis, sic periclitantibus eis non desero illos. Quidquid eis dignum pati fuerit, mehor etiam ego pati cum ipsis. Sed tu, omnipotens et misericors Deus, qui exaudisti Jonam de ventre ceti, et tres pueros de camino ignis ardentis, et Susannam de falso crimine, exaudi populum tuum, et libera eum de interitu barbarorum. Et illi
Abbreviated transcription (Latin):
depicta. sed sicut sol facies eius ta¬
dios emittebat. Quamus ꝓnus
iacerem: tamen diligenter inten¬
debam quȩ loquerentur adinui-¬
cem. Audiui namq quia saluta¬
uerunt uiri benigne sc̃m. At ille
dixit adeos. Eratia dei uobis cum.
Cur autem missi estis adme: di-¬
cunt uiri. Dñs nos misit ad scĩta¬
tem tuam. Hȩc tibi denuntians.
Celeriter exiens ueni ad me ciui¬
tas enim inimicis tradetur. Ego
uero cum audissem: turbatus p̃
dolore sermonis surrexi supra
manus meas. Et suscipiens sursũ
paulisꝑ. uidi faciem piissimi mar¬
tiris nimis mestam. Et cum mul¬¬
ta preteriss et hora: uidi lacrimas
oculis eis decurrentes supra
genas ipsius. Tunc dixit custos
templi adduos iuuenes quos in¬
troduxit. Cur dñm meum tribu¬
latis: Si uere p̃scissem ur̃am in¬
tentionem: non uos adeum de¬
duxissem. Deinde sc̃s dei dixit
ministro. Hi serui mei sunt. et
quȩ nissa sunt eis: hȩc et michi
annuntiauerunt. deinceps in qͥt

Expanded text:
depicta, sed sicut sol facies ejus radepicta, sed sicut sol facies ejus radios emittebat. Quamvis pronus jacerem, tamen diligenter intendebam quae loquerentur ad invicem. Audivi namque quia salutaverunt viri benigne sanctum. At ille dixit ad eos: Gratia Dei vobiscum. Cur autem missi estis ad me? Dicunt viri: Dominus nos misit ad sanctitatem tuam, haec tibi denuntians: Celeriter exiens veni ad me, civitas enim inimicis tradetur. Ego vero cum audissem, turbatus prae dolore sermonis, surrexi super manus meas, et suspiciens sursum paulisper, vidi faciem piissimi martyris nimis moestam. Et cum praeterisset hora, vidi lacrymas ab oculis ejus decurrentes super genas ipsius. Tunc dixit custos templi ad duos juvenes quos introduxit: Cur dominum meum tribulastis? Si vere praescissem vestram intentionem, non vos ad eum deduxissem. Deinde sanctus Dei dixit ministro: Hi servi mei sunt, et quae jussa sunt eis, haec et mihi annuntiaverunt. Deinceps inquit
Abbreviated transcription (Latin):
hostium spoliis: conglobati ad ȩc-¬
clesiam beati demetrii immens as
deo gratias retulerunt. qui ꝑ eius
intercessionem abhostibus liberait.
ciuitatem. Cum plures plura lo-¬
querentur de barbarorum fuga:
exurgens quidam ex nr̃is fratrib
dixit nobis. Cum quadam nocte
huius epdomade post matutinos
ꝑstarem intemplo sc̃i demetrii
martiris. et orarem ante scm se-¬
pulchrum eus: inuasit me sopor
minuis. ita ut nec omnino dor¬
mirem. nec ex toto uigilarem. Et
ecce duo uiri uisu terribiles appa¬
ruerunt. et dixerunt custodi tem¬
pli. Ubi ẽ. dñs huius templi
Respondit. Subillo ciborio ma¬
net. At illi. tade dic illi. quia ad
eum sumus missi. Iuit ille: et isti
secuti sunt eum. Et uocauit eũ
dicens. Sc̃e demetri ad sunt
duo uiri milites adño suo ad te
missi. Et statim apparuit abintꝰ
ciem non ferens intueri angelicũ
uultum eius. Erat enim speties
eius iuxta speciem quȩ manti¬
quioribus eius imaginibus est¬

Expanded text:
hostium spoliis conglobati ad echostium spoliis conglobati ad ecclesiam beati Demetrii immensas Deo gratias retulerunt, qui per ejus intercessionem eorum ab hostibus liberavit civitatem. Cum plures plura loquerentur de barbarorum fuga, exsurgens quidam ex nostris fratribus dixit nobis: Cum quadam nocte hujus hebdomadae, post matutinos, perstarem in templo sancti Demetrii martyris, et orarem ante sanctum sepulcrum ejus, invasit me sopor nimius, ita ut nec omnino dormirem, nec ex toto vigilarem. Et ecce duo viri visu terribiles apparuerunt, et dixerunt custodi templi: Ubi est dominus hujus templi? Respondit: Sub illo ciborio manet. At illi: Vade, dic illi quia ad eum sumus missi. Ivit ille, et isti secuti sunt eum. Et vocavit eum dicens: Sancte Demetri, adsunt duo milites a domino suo ad te missi. Et statim apparuit ab intuciem, non ferens intueri angelicum vultum ejus. Erat enim species ejus non juxta speciem quae in antiquioribus ejus imaginibus est
Abbreviated transcription (Latin):
nemo spem uite haberet. Tam diu
autem obsederunt ciuitatem:
quo usq cuncta cibaria dissipa-¬
rent tam hominibus quam ium̃¬
tis apta. Into autem consilio. ut
futura die primo mane unani-¬
miter debellarent ciuitatem
undiq circumdederunt illam
cum instrum̃tis bellicis. Cumq
iam capienda foret urbs uisum ẽ.
illis quasi examen apum multitu-¬
dinem armatorum egredi de ciui-¬
tate. quam p̃cedebat quidam
iuuenis rufus pulcherrimus
aspectu. signum crucis ferens in
manibus quem ferebat equus
rufus. et cum impetu irruere
suꝑ illos. Qui terrore concussi.
relicta ciuitate. p̃sidium arripi¬
unt fuge. Pauci tamen fugere
non ualentes: remanserunt illic
semiuiui. Qui a ciuibus comp̃¬
hensi: quesitum ẽ. abeis cur can¬
ta multitudo absq ulla re fuge¬
ret. Tunc barbari. Multitudo
ur̃orum quam occultastis cum
duce fortissimo: nr̃orum fuga¬
uit cateruas. At illi intellexer̃
ducem ẽẽ demetrium marti-¬
rem cum exercitu angelorum
hostes effugantem. Tunc collectis

Expanded text:
nemo spem vitae haberet. Tandiu autem obsederunt civitatem, quousque cuncta cibaria dissiparent, tam hominibus quam jumentis apta. Inito autem consilio ut futura die primo mane unanimiter debellarent civitatem, undique circumdederunt illam cum instrumentis bellicis. Cumque jam capienda foret urbs, visum est illis quasi examen apum multitudinem armatorum egredi de civitate, quam praecedebat quidam juvenis rufus, pulcherrimus aspectu, signum crucis ferens in manibus, quem ferebat equus albus, et cum impetu irruere super illos. Qui terrore concussi relicta civitate, praesidium arripiunt fugae. Pauci tamen, fugere non valentes, permanserunt illic semivivi; qui a civibus comprehensi, quaesitum est ab eis cur tanta multitudo absque ulla re fugeret. Tunc barbari: Multitudo virorum, quam occultastis, cum duce fortissimo nostrorum fugavit catervas. At illi intellexerunt ducem esse Demetrium martyrem, cum exercitu angelorum hostes effugantem. Tunc collectis
Abbreviated transcription (Latin):
cutus ẽ. uerba. Hȩc omnia quȩ
cernitis fr̃s. quam dui terrenorũ
hominum me uoluit ds̃ grãm
habere. ad commnunem ornatum
ꝓut potui istic fideliter contuli.
unc uero forsitan ideo michi
irati sunt homines terreni: quia
dominus nos uocare dignatur
ad gratiam cęli. Ut quid enim
hec hinc auferam. que mecum
incelum non tollo: Eigo si uobis
placet. ego eligo consilium. hec po-¬
tius dare musus pauꝑum: quam
cum huius modi sarcina huc illucq
oberrare ꝑ seculum. Qum pocius¬
initemur beatum laurentium:
qui ꝓeo quod disꝑsit et dedit
pauꝑibus iusticiã eius manet
inseculum seculi. et cornu eius
exaltatum ẽ. ingloria. Statimq
iussit custodi dis cos argenteos
cum reliquis uasis quam pluri-¬
mis foras emittere. et argentari-¬
os cum malleis adeẽ. qui minuta¬
tim cuncta confringerent: quȩ
ꝑfidelium dispensationem iussit
pauꝑib erogare. Que autem ex¬
inde fuerant ecclesiasticis usib

Expanded text:
sequens verba: 'Haec omnia quam sequens verba: 'Haec omnia quam cernitis, fratres, quamdiu terrenorum hominum me voluit gratia Dei habere, ad communem ornatum, prout potui, illic fideliter contuli. Nunc vero forsitan ideo mihi irati sunt homines terreni, quia Dominus nos vocare dignatur ad gratiam caeli. Ut quid enim haec hinc auferam, quod mecum in caelo non tollo? Ergo si vobis placet, ego elego consilium, haec potius dare in usus pauperum, quam cum turpe sarcina huc illucque oberrare per saeculum; et imitemur beatum Laurentium, qui pro eo quod dispersit et dedit pauperibus, iustitia eius manet in saeculum saeculi, et cornu illius exaltatum est in gloria'. Statimque iussit custodi discos argenteos cum reliqua vasa quam plurima foras eiecere et argentarios com malleos adesse, quae minutatim cuncta confringerint, quod per fidelium dispensationem iussit pauperibus erogare. Qui autem exinde fuerant ecclesiasticis usibus
Abbreviated transcription (Latin):
micorum sociis: consulere cepit
quemadmodum scm dei ponti-¬
potuisset. Ex his enim consiliariis
dido uidelicet et uuaimirus. ex
nomine caput effecti malicie dixe¬
runt se posse eum rapere deciuita¬
te: et ineum facere uindictam. ex
qua malicia enisdem hebromi
eẽt saciata. Gainsus namq hebro¬
mus de eorum responso: dedit eis
exercitum ualde copiosum. Qui
festim ꝑrexerunt ad cuutatem.
Uir autem dei leodegarius. cum
ad suam plebem refouendam resi-¬
deret insua urbe. ubi destinatum
contra se hostium sensit impulsũ:
non ẽ. passus ut ultra sugaciter
tenderet gressum. sed intrepidus
de domino expectabat iudicium.
Cum enim tam familiares quã
clerici uel fideles quoq suaderett¬
el. ut thesauros quos ibi contu¬
lerat auferret: quatinus hostes¬
hoc audito a ꝑditione ciuitatis.
uel abillius ꝑsequutione desiste-¬
yent. Iue his nullatenus adqui¬
escens. sed eos continuo inthesau¬
ro conuocans. et omnia que sibi
addiderant ad signans: talia ꝓse¬

Expanded text:
icorum sociis consulere coepit quemadmodum eumdem pontipotuisset. Ex his consiliariis duo, videlicet Diddo et Waimerus, ex nomine caput effecti malitiae, dixerunt se posse eum rapere de civitate et in eum facere vindictam, ex qua malitia Ebroini esset satiata. Gavisus itaque Ebroinus de eorum responso dedit eis exercitum copiosum valde. Qui festini perrexerunt ad civitatem Vir autem Dei Leodegarius cum ad suam plebem restaurandam resedereturbe sua, ubi distinatum contra se hostium sensit inpulsum, non est passus, ut ultra fugaciter tenderit gressum, sed intrepidus de se Domini expectabat iuditium. Cum enim ei tam familiares quam clerici vel fideles inminerent, ut thesauros, quos ibi ipse contulerat, auferret et abscehoc auditu, a perditione civitatis vel illius persequutione desisterent, ille haec nullatinus adquiescens, sed eosque continuo in thesauro convocans, omnia quae ibi addiderat adsignans, talia pro
Abbreviated transcription (Latin):
babuerat indominium. Nec
enim digni sunt ut hi nominen¬
tur ep̃i qui magis terrenis fuei
reddituri forent rationem nil
curarunt. Horum talium sacer¬
dotum et similium optimatũ
hebromus tirannus usus consi-¬
lio. adeo usq eleuatus et exce-¬
catus ẽ. inseculo: quousq impe¬
nitens p̃cipitatus ẽ. minfernũ.
Redeamus adopus ceptum.

Expanded text:
habuerat in dominium. Nec habuerat in dominium. Nec enim digni sunt, ut hii nominentur episcopi, qui magis terrenis desidreddituri sunt rationem, nihil curant. Horum talium sacerdotum et similium optimatum Ebroinus tyrannus usus consilium, adeo usque elevatus et excecatus est in hoc saeculum, quousque inpoenitens praecipitatus est in infernum. Redeamus ad opus ceptum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuersi. Et quia suadente dia¬
bolo qui eos fide nudauerat.
dum ueritatis consilium no
rent. dei sc̃m: declinauerunt
ad maiorem interitum. ꝑ falsita-¬
tis commentum: ꝑ quod regno
contulerunt magnum malum.
et stragem depopulationis in ꝑ¬
sequitione multorum. Demq
acceperunt quendam pueru-¬
lum et lotharii confinxerunt
filium: hunc inpartibus austri
secum leuantes in regnum. Qua
de re multum hostiliter colle-¬
gerunt populum: eo quod ueri eẽ.¬
simile indebatur. Tunc qui eis
uolens noluit adquies cere. aut
iura potestatis amisit: aut si ñ
fuga latitando discessit. gladii
int̾nitione disperiit. Multi ꝑ hoc
calliditatis figmentum. theodo¬
ricum tunc defunctum: et lo-¬
doueum lotharii ẽẽ fibium cre-¬
diderunt. Erant enim in hoc
mendacio primi et quasi recco¬
res palatii. desideratus cogno-¬
mento dido. qui murbe eabillo-¬
no quondam habuerat princi-¬
patum. nec non et eius collega
bobo. qui ciuitatem ualentiam

Expanded text:
perversi. Et quia, suadente diaperversi. Et quia, suadente diabolo, qui eos fide nudaverat, dum veritatis consilium iamrent Dei sanctum, declinant ad maiorem interitum per falsitatis comentum, per quod in regno intulerunt magnum malum et stragem depopulationis in persequutione multorum. Denique acceperunt quendam puerolum, Chlothario fuisse confixerunt filium, hunc in partibus Austri secum levantes in regnum. Qua de re multum colligerunt hostiliter populum, eo quod veresimile videbatur volens noluit adquiescere, aut iura potestatis amissit aut, si non fuga latitandi discessit, gladii internitione deperiit. Quanti enim per hoc caliditatis figmentum Theodericum tunc defunctum et Chlodovium Chlothario esse filium crediderunt? 20. Erant enim in hoc mendatio primi et quasi rectores palatii Desideratus cognomine Diddo, qui in urbe Cabillono quondam habuerat principatum, necnon et eius collega Bobo, qui civitatem Valentiam
Abbreviated transcription (Latin):
catum abiciens. et admulierem
ut canis aduomitum post sacrũ
uelamen rediit. Et quia icastris
xp̃i militare non potuit: cum ad¬
uersariis secularia arma arripuit.
Et dum reliquęrat fidem et dm̃:
contra terrenum. dñm etiam aꝑ-¬
tum se ꝓdidit aduersarium. No-¬
uientem enim uillam iam recupe¬
rato regno theodericus residebat
securus: cum repente suꝑuenit
ebroinus cum austrasiis. Quis
emim enumerare plene ualeat.
quȩ tunc fuit direptio de regali
thesauro. uel ecclesiȩ minsterio.
quod obamorem xp̃ianitatis ca-¬
tholici retro principis. deuoti in
dominicum contulerant i¬
licis uiris et in uidis armaba¬
tur consilio. Dolebant enim se
abiectos ẽẽ ꝑmeritum: dum
fideliter declinass e post theode¬
ricum. eumq iam confirmatũ
in regno. et dei famulum leode-¬
garium cum illius gr̃a insua
urbe residere. Liuorem inuidie
receperunt iterum: quia dum
iusti stabant erecti adrecuꝑati-¬
onem accedere non ualebant

Expanded text:
catum abiciens, ad mulierem, catum abiciens, ad mulierem, ut canis ad vomitum, post sacrum velamen rediens. Et qui in castra Christi militare non potuit, cum adversariis secularem armam arripuit, et dum iam dereliquerat fidem et Deum, contra terrenum dominum etiam apertum se prodidit adversarium. Novientem enim villam, iam recuperato regno, tunc Theodericus resedebat securus, cum repentino superventu Ebroinus cum Austrasius. Quis enim enumerare plene valeat, quae tunc fuit direptio de regale thesauro vel ecclesiae ministerium, quod ob amorem christianitatis catholici retro principes devoti in dominico contulerunt slicis viris invidis armabatur consilium. Dolebant enim se abiectos esse per meritum, dum cernebant declinasse post Theodericum eumque iam confirmatum in regno et Dei famulum Leodegarium cum illius gratia in suo urbe residium livore invidi turquire ceperunt iterum, quia dum iusti stabant erecti, ad recuperationem accedere non valebant
Abbreviated transcription (Latin):
sua. simulans tunc theoderici se¬
ẽẽ fid elem: et obhoc adeum cum
ret: factum ẽ. quantum nec uniꝰ
diei itineris spatium. antequã
augustudunum urbem accede-¬
rent urgentib factorib hebromꝰ
immemor amiticiȩ dudum ꝓmis¬
se. eum ibi uoluit comp̃hendere:
si non genesii metropolis ludu¬
nensis ep̃i consiliis fuisset ꝓhibi¬
tus. aut manu ualida quȩ sc̃m
Et fictam rursus simulans ami-¬
citiam: mnixto almine pariter
puenerunt murbem. Letatur
uiua: plateȩ ornantur uirentib.
Aptant diaconi cereos. clerici¬
tripudiant cum antiphonis: gau-¬
dec tota ciuitas de aduentu sui
pontificis. Post ꝑsecutionis ꝓcellã
non inmerito laudum ei exhiben-¬
tur exequiȩ: quia p̃sente domino
inde pariter ꝓmouerunt ut ad
occursum cheoderici ꝑuenirent
uniti. Interim dum isti cepto iti-¬
nere ꝑuenissent ad regem: de ipso
itinere pene iam medio hebromꝰ
tirannus eorum deserens comita-¬
tum ad suos usq ꝑtransiit. cleri¬

Expanded text:
sua, simulans se esse tunc Theoderici sua, simulans se esse tunc Theoderici fidelis et ob hoc ad eum cum re, factum est, quantum nec unius diei itineris spatium, antequam Agustidunum urbe accederent, urguentibusfactoribus, Ebroinus inmemor amicitiae dudum promissae eum ibidem voluit conprehendere, si non Genesi metropolis Lugdunensis episcopi consiliis fuisset prohibitus, aut manu valida qui cum et fictam rursus simulans amicitiam et mixto agmine pariter pervenerunt in urbem. Laetatur viva, plataeae ornantur virentiis, aptant diaconi caereis, clertripudeant cum antephonis, gaudet civitas tota de adventu sui pontificis post persequutionis procella. Nec inmerito laudum ei exhibebantur excubiae, quia praesente Domino inde pariter promoventes, ut ad occursum Theoderici pervenirent uniti. 18. Interim dum isti coepti itinere pervenissent ad regem, de ipso itinere poene iam medio Ebroinus tyrrannus eorum deserens comitatum, ad suos usque pertransiens, cleri
Abbreviated transcription (Latin):
a quibus miꝑ de luxouio fue-
rat eductus. Tantam enim fa-¬
tam p̃dicti duces quã eorum
matrone. simulq ministri uni-¬
uerseq familiȩ: necnon et uul-¬
gus populi ita in eius conspi-¬
ias sent amore: ut si ita necessi-¬
tas immineret. semet ipsos mor
ti non dubitarent offerre. Cũq
illi qui secum dĩ famulum dĩ¬
retinebant circa se manentib
firmauerunt. ut dum in disci-¬
plinata tunc erat exorta tur-¬
batio. si priusquam theodericũ
pariter sublimassent in regno
tur auxilio. His diebus egres-¬
sus ẽ. etiam de luxouio hebro-¬
mus iuliano similis: qui uitam
ficte monachorum tenuit. Eteñ
cum ipse tam amicorum quam
famulorum constiparetur subi-¬
to comitatu. p̃dicti exules eius
expetentes obsequium. malum
quod de sua accusatione confin-
auxilio uł consilio usi. in dei ho-¬
minem se ualerent unamiiter
uindicare. Ipse autem hebroinus
caput releuauit uenenosum. et
quasi uiꝑa restaurans uenena

Expanded text:
a quibus nuper de Luxovio fuerat a quibus nuper de Luxovio fuerat iam eductus. Tunc enim ibidem fatam praedicti duces quam eorum matrone simulque ministri universequae familiae necnon et vulgus populi ita in eius conspirassent amore, ut si ita necessitas immineret, semet ipsos pro eo non dubitarent offerre. Cumque illi, qui secum Dei famulum retinebant, circa se manentibusfirmaverunt, ut dum indisciplinata hic dominata erat exorta turbatio, si priusquam Theodericum pariter sublimassent in regno,tur auxilium. His enim diebus egressus est de Luxovio etiam Ebroinus Iuliano similis, qui vita fincta monachorum tenuit. Etenim cum ipse tam amicorum quam famulorum constiparetur subito comitatu, praedicti exulis ad eius expetentes obsequium, – malum quod de sua accusatione confixerauxilium vel consilium usi in Dei homini valerent unanimiter vindicare. Ipse enim Ebroinus capud relevavit venenosum, et quasi vipera restaurans venena
Abbreviated transcription (Latin):
debaccante furore surrexit
magna ꝑturbatio patrie: ita
ut manifeste crederetur aduen-¬
tus immninere antixp̃i. Hi uͦ
qui rectores regionum ẽẽ. de-¬
berent: surrexerunt contra
alios. Quiꝙ pacis federe de-¬
buerant contineri: odiis se
inuicem ceperunt lacessere.
non erat inculmine: quod
unicuiq rectum undebatur
in ꝓpria uoluntate hoc age.¬
bat sine formidine discipline.
Adeo tunc iram dei manifeste
cognouimus euenisse. ut etiã
stella appareret quam astrolo¬
gi uocant cometam: inciius
ortu asserunt fame terram
turbari. ut mutacionem regũ.
uł conturbationem gentium.
et ꝑcussionis gladium immi¬
nere. Hec enim omma: mani¬
feste tunc constitit euenisse.
Sed quia ut scriptum ẽ stulti
non corriguntur uerbis. quan¬
tum minime signis: Hi qui
cum maliuolo animo redier̃
de exillo: quicqͥd ꝓ suo ꝓtulis¬
sent facinore. leodegarii facti¬
onibus hȩc se incusant fuisse
ꝑpessos. His enim diebus uir
dnĩ com memoratis dutibus
erat obsaluationem detentus:

Expanded text:
debachante furore surrexit magna turbatio patriae, ita ut manifeste crederetur adventum imminere Antichristi. Hii vero, qui rectores regionum esse debuerant, surrexerunt contra alios, fet qui pacis foedere debuerant continere, odiis se invicem coeperunt lacessere; abilitus in culmine, quod unicuique rectum videbatur in propria voluntate, hoc agebant sine formidine disciplinae. Adeo tunc ira Dei manifesta cognovimus evenisse, ut etiam stella appareret in sidere, quam astrologii vocant comitem: in cuius ortu adserunt fame terram turbare, mutatione regum vel commotione gentium, percussione gladium imminere. Haec enim omnia manifesta ex tunc constitit evenisse. Sed quia, ut scriptum est, stulti non correguntur verbis, quantum minime signis, hii cum malivolo animo redierunt de exsilio; quicquid pro sua pertulissent facinora, Leodegarii factionibus haec se incusant fuisse perpessus. 16. His enim diebus vir Domini commemoratis ducibus erat ob salvationem detentus,
Abbreviated transcription (Latin):
referre debemus
qui non uult pecca¬
sed omnes adpenitentiam conuerti
quod gestum ẽ. indiebus nr̃is. Ui-¬
sum ẽ. michi peccatori iacobo scribe-¬
re uobis fratribus sanctis. ut
audiendo uel legendo credatis:
enim d̃s qui nullum hominẽ uult
seculo statuit ut ꝑ satisfactionem
delicta condonentur: quia infitturo
iustum iudicium erit. quo recipiat
unusquisq scđm oꝑa sua. Nunc gͦ
silentium michi p̃bete. et intuemini
cum omni diligentia cordis. ea que¬
punctione saluberrima plena ẽ.¬

Expanded text:
referre debemus, qui non vult perirsed omnes per poenitentiam converti quod gestum est in diebus nostris. Visum est mihi peccatori Jacobo scribere vobis fratribus sanctis, ut audiendo vel legendo sciatis, eenim Deus, qui nullum hominem vult saeculo ut per satisfactionem delicta donentur, quia in futuro justum judicium erit, in quo recipiet unusquisque secundum opera sua. Nunc ergo silentium mihi praebete, et intuemini mecum omni diligentia cordis, qpunctione satis uberrima plena e
Abbreviated transcription (Latin):
nomine adalimenta captiuoꝵ.
uiduarũ. atq pupillorum. nec ñ
subsidia clericorum ac pauꝑũ
ꝓfuturam: uir beatus ex rebus
dam die ut ibidẽ quidam oꝑis
ageret cũ fratribus circuiret:
repente cornupetens uitula in¬
stinctu demonis acta cũ ingenti
mugitu ac toruis furibunda lu-¬
minibus in eum rotatim cũ mag.¬
no impetu accurrebat. Contra
cũ beatus ep̾c signum crucis
opponeret: mox De cãpite eius
inspecie corui egrediens euola-¬
uit. et subito ceu fumus euanu-
it. Multi enĩ fideliũ qui comita

Expanded text:
nomine ad alimenta captivorum, nomine ad alimenta captivorum, viduarum atque pupillorum nec non subsidia clericorum ac pauperum profuturam vir beatus ex rebus dam die ut ibidem quiddam operis ageret cum fratribus circuiret, repente cornu petens vitula instinctu daemonis acta cum ingenti mugitu ac torvis furibunda luminibus in eum rotatim cum magno impetu accurrebat. contra quam cum beatus episcopus signum crucis opponeret, mox diabolus de capite eius in specie corvi egrediens evolavit et subito ceu fumus evanuit. 123 Multi enim fidelium qui comita
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrauit se omnino statim sacer-¬
dos inoratione cũ lacrimis: nec
antea semꝑ. xp̃m planctibus inuo¬
cans aboratione surrexit: donec
distortis tibiis cepissent se singła
pueri menbra distende ac pristi-¬
surgens aboratione. app̃hendensꝙ
manũ pueri extemplo in columen
reddidit parentibus egrotũ: qui
autem adportum lidi fluminis
ꝑuenisset nullam ibi nauim rep¬
ꝑit: sed omnes ex parte flumi¬
nis altera tenebantur. Nec etiã
nauta parebat: qui nauigium
ad duxisset. Quod dũ prestola-¬
retur. et nemo eẽt. qui traduceret:
repente se om̃s carine diuina
iussione semote alittore. adobse-¬
ram deducunt᷑. Unde cũ omni-¬
potenti dõ gracias retulissent:
ingressis nauibus dõ solo gubna¬
tore ac remige absq humãnorũ
nautarũ adminiculo transier.
Ueruntam̃ nautis qui accurre-¬
rant: quasi si labore eorũ tran-¬
sisset. naulũ non expetitus uti
fidelis debitor dare p̃cepit.
Uillam quandã geriacum

Expanded text:
Prostravit se omnino statim sacerProstravit se omnino statim sacerdos in oratione cum lacrimis nec antea semper Christum planctibus invocans ab oratione surrexit, donec distortis tibiis coepissent se singula pueri membra distendere ac pristiTum surgens ab oratione apprehensaque manu pueri, extemplo incolumem reddidit parentibus qui autem ad portum Lidi fluminis pervenisset, nullam ibi navem repperit, sed omnes ex parte fluminis altera tenebantur nec etiam nauta parebat qui navigium adduxisset. Quod dum praestolaretur et nemo esset qui traduceret, repente se omnes carinae divina iussione semotae a litore ad obseram deducuntur. 120 Vnde cum omnipotenti gratias retulissent, ingressi naves deo solo gubernatore ac remige absque humanorum nautarum adminiculo transierunt. Veruntamen nautis qui accurrerant, quasi si eorum labore transisset, naulum non expetitus uti fidelis debitor dari praecepit. 121 Villam quandam Gerciacum
Abbreviated transcription (Latin):
des restituta regredi cepisset: ante.¬
quã adpontẽ leugȩ ꝑueniret. in co¬
le loci illius ut benedictionibꝰ p̃su-¬
lis firmari mererent᷑. eius aduen¬
tum deuotius prestolabantur.
Inter quos parentes cuiusdam
pueri filiũ suũ nimia infirmitate
ex temꝑe grauatum. secꝰ uiã ꝑ quã
transitũ ep̃i fore cognouerant po-¬
suer̃ dicentes. Poterit enim si uo¬
luerit nr̃i infantuli obtinere salu¬
tem: qui mortuo puero uitam red¬
dere obtinuit etiã post sepulchrũ.
Erat nempe puer ille tam graui
infirmitatis dolore constrictus
menbrorũ omniũ contractis ner-¬
uis quasi incirculũ inuolutus: ita
ut glomeris rotulam potius imita¬
ri cerneret᷑ quã hominis formã.
Adueniente aut̃ ep̃o: inter bene-¬
dictionis flagitacionẽ cuncti cat̾¬
uatim adpedẽs eiꝰ ruentes. etiam
congeminatis uocibus unanimes
orabant: ut infirmi pueri pietatis
studio misereretur: Nec enim sa-¬
cerdos aliud facere potuit: quã

Expanded text:
des restituta regredi coepisset, antedes restituta regredi coepisset, antequam ad Pontem Leugae perveniret, incolae loci illius, ut benedictionibus praesulis firmari mererentur, eius adventum devotius praestolabantur. 114 Inter quos parentes cuiusdam pueri filium suum nimia infirrnitate ex tempore gravatum secus viam per quam transitum episcopi fore cognoverant posuerunt dicentes: Poterit enim si voluerit nostri infantuli obtinere salutem qui mortuo puero vitam reddi obtinuit etiam post sepulchrum. 115 Erat nempe puer ille tarn gravi infirmitatis dolore constrictus, membrorum omnium contractis nervis quasi in circulum involutus, ita ut glomeris rotulam potius imitari cerneretur quam hominis formam. 116 Adveniente autem episcopo inter benedictionis flagitationem cuncti catervatim ad pedes eius ruentes, etiam congeminatis vocibus unanimes orabant, ut infirmi pueri pietatis studio misereretur. Nec enim sacerdos aliud facere potuit quam q
Abbreviated transcription (Latin):
plerumq et epulis solet: orta se¬
ditione multi uulnerabantur.
ñ nulli etiam ibi de more iugu-¬
labantur. Et id ipsum cũ acci-
disset: in euitabili fieri fato ac-¬
clamabant. Qđ ubi maurilius
comꝑit: nec mora cũ religiosis
quibusdam fr̃ibus adlocũ ꝑre¬
xit. Ubi cum ieiunio et oratione
una nocte uigilasset. gallorum
cantu tantus fecor de loco surrex.
posset cum suis. Mane autẽ red-¬
dito. etiam qui suꝑsticionem loci
illiꝰ antea seruabant. intelligen¬
tes se diuina uirtute ꝑterritos
ne ep̃o repugnarent: ipsi cum
eodem omne nemus succidere.
et igne concremare festinant. Ita
autem mundato loco ꝑ ignem:
edificauit ibi statim inhonore
qui antea rupes uel lucus martis
appellabatur: castȩ petre nomen
accepitꝰ. Accidit aut̃ eisdem dieb ꝯ
ut beatus MaURILUs ad fr̃m uisi¬
tationem. et inter discordes quosdã
reformandã pacẽ: cenomannicam
uoca ret᷑ adurbem. Qui cum sine
mora uenisset. et pace inter desi¬

Expanded text:
plerumque et epulis solet. orta seplerumque et epulis solet. orta seditione multi vulnerabantur, nonnulli etiam ibi de rnore iugulabdisset, inevitabili fato fieri proclamabant. Quod ubi Maurilius comperit, nec mora, cum religiosis quibusdam fratribus ad locum pexit. Ubi cum jejunio et orauna nocte vigilasset, gallorum cantu tantus fetor de loco surrexittare posset cum suis. 111 Mane autem reddito etiam qui superstitionem loci illius antea servabant intellegentes se divina virtute perterritos, ne episcopo repugnarent, ipsi cum eodem omne nemus succidere et igne concremare festinant. 112 Ita autem mundato per ignem loco aedificavit ibi statim in honorequi antea Rupes vel Lucus Martis appellabatur Castrum Petrae nomen accepit. 113 Accidit autem isdem diebus, ut beatus Maurilius ad fratrum visitationem et inter quosdam discordes reformandam pacem Cinnomannicam vocaretur ad urbem. Quo cum sine mora venisset et pace inter dissi
Abbreviated transcription (Latin):
nipotentis dĩ dona uilescerert:
nec augeretur inp̃ciis. ne pau-¬
ꝑiores inopie necess itudinẽ¬
paterentur. Semꝑ enim in sũp¬
tibꝰ chotidianis: equale erat. p̃ci¬
um nummi.Sane oꝑe et p̃di¬
catione maurilii inter populos
sibi commissos crescente concor-¬
dia. diffundebatur ubiq quȩ
nunc frigescit laudabilis uirt̾
caritatis: cessauerant bella. pax
multiplicabatur in annis.Reple-¬
bantur uino atq frum̃to om̃iũ
horrea: ideoq erant equa in ne-¬
gotiis scđm quãq mercẽ eris cõ-¬
mercia. In pago uero cui cõmi-¬
nio nomen ẽ. erat rupes quȩdam
excelsa. diuerzarũ arborũ gene-¬
ribus nemorosa. adquã non in
toto adhuc paganoꝵ ritu discus¬
so stultorũ turba conueniebat.
sacrorũ suoꝵ solennia anniuer-¬
sario ordine celebrari: ubi
ꝑ septem dies epulando et choros
ducendo atq bachando. solen-¬
nia sua quasi iure debito ꝑsol¬
uebant. Sed quod fieri inumno

Expanded text:
nipotentis dei dona vilescerent, nipotentis dei dona vilescerent, nec augeretur in pretiis, ne pauperiores inopiae necessitudinpaterentur. 107 Semper enim in sumptibus cotidianis aequale erat pretium nummi, sane opere et praedicatione Maurilii inter populos sibi commissos crescente concordia diffundebatur ubique quae nunc frigescit laudabilis virtus caritas. Cessaverant bella, pax multiplicabatur in annos, replebantur vino atque frumento omnium horrea ideoque aequa erant in negotiis secundum quamque mercem aeris commercia. 108 In pago vero cui Commonio nomen est erat rupes quaedam excelsa, diversarum arborum generibus nemorosa, ad quam non toto adhuc paganorum ritu discusso stultorum turba conveniebat sacrorum suorum sollempnia anniversario ordine celebrare. ubi per septem dies epulando et choros ducendo atque bacchando sollempnia sua quasi iure debito persolvebant. 109 Sed quod fieri in vino
Abbreviated transcription (Latin):
ad domũ. imm̃sis uocibus clama¬
bat inuitus. Cum autem ꝑtres
annos inea cecitate mansisset:
dum beatum maurilium ꝓcom-¬
missi sibi populi saluatione ut
episcopis moris ẽ. uicosac uillas
circũ isse audiss et. cogentibus
continuis doloribꝰ sedule et deuo¬
tius expetebat ut ei uel uestim̃¬
tum sacerdotis tangere p̃ꝑassest:
confidens si illud tãngere mere-¬
retur statim se ab infirmitate
emũdari. Quod cum p̃ꝑantibꝰ
amicis tangere meruiss et: mox
dempto dolore lumen qđ ꝑne-
gligentiam amiserat merito sa-¬
cerdotis reciꝑe meruit. Nec tam̃
belgicus quẽ prius cõmiserat
agere ulterius p̃sumpsit. Illud
enim inserere lectioni oꝑep̃cium
duximus: quod exquo beatus
maurilius ep̃atus adeptus est
dignitatem usq ad t̃minum uitȩ
suẽ. eius meritis semꝑ tantȩ
ubertatis fertilitate urbs an¬
degaua suꝑ excreuit. ut in merci-¬
bũs modii cereris atq bachi forũ
publicũ nec minueretur. ne om-¬

Expanded text:
ad domum, inmensis vocibus clamaad domum, inmensis vocibus clamabat invitus. 104 Cum autem per tres annos in ea caecitate mansisset, dum beatum Maurilium pro commissi sibi populi salvatione, ut episcopis moris est, vicos ac villas circuisse audisset, cogentibus continuis doloribus sedule et devotius expetebat, ut ei vel vestimentum sacerdotis tangere praeparassent, confidens, si illud tangere mereretur, statim se ab infirmitate mundari. 105 Quod cum praeparantibus amicis tangere meruisset, mox dempto dolore lumen quod per neglegentiam amiserat merito sacerdotis recipere meruit. Nec tarnen Belgicus quae prius commiserat agere ulterius praesumpsit. 106 Illud enim inserere lectioni operae pretium duximus, quod ex quo beatus Maurilius episcopatus adeptus est dignitatem usque ad terminum vitae suae eius meritis semper tantae ubertatis fertilitate urbs Andecava superexcrevit. ut in mercibus modii Cereris atque Bachi forum publicum nec minueretur. ne om
Abbreviated transcription (Latin):
manubrio adheso: ultio statĩ
diuina dampnauit. Idem tam̃
cogentibus doloribus post menses
quinq scm maurilium expetens:
suȩ ordinem culpe flebiliter confite
manubriũ tetigisset securis: ilico
laxatis neruis. et directis digitis.
omni fugato dolore manus inte-¬
gre reformantur. Sic autem oꝑa¬
tor imꝓbus abomni potente correp-¬
tus. et a sacerdote mundatus: et¬
gentia subipsis temꝑibꝰ alterĩ con-¬
tigit: edicemus. Belgicus quidam
nomine primo die pasche. ꝓprias
segetes seruis ꝓpriis temerario nire
mundare p̃ceꝑat. Mancipia uͦ
cũ reniti cepissent. dicentes contra
auctoritatem fore ut die dñica
seruilia oꝑa agerent: dñs eorum
ut idagerent coegit inuitos. Sed
cum segetes ingressi lolia et quȩq
in utilia sarirẽ temptassent: mox
belgicus oculorũ cecitate ꝑcussus.
ut cepta desererent. et quantociꝰ
egrederentur circ̃quaq palpando.
querens insuꝑ qui ei manum da-¬
ret quemadinodũ reuerti poss:

Expanded text:
manibus adhaeso ultio statim manibus adhaeso ultio statim divina dampnavit. 100 Idem tarnen cogentibus doloribus post menses quinque sanctum Maurilium expetens suae ordinem culpae flebiliter confitebmanubrium tetigisset securis, ilico laxatis nervis et directis digitis omnique fugato dolore, manus integrae reformantur. Sic autem operator improbus ab omnipotente correctus et a sacerdote mundatus prgentia sub ipsis temporibus alteri contigit, edicemus. Belgicus quidam nomine primo die paschae proprias segetes servis propriis temerario iure mundare praeceperat. Mancipia vero cum reniti coepissent ac dicere contra auctoritatem fore, ut die dominica servilia opera agerentur, dominus eorum ut id agerent coegit invitos. 103 Sed cum segetes ingressi lolia et quaeque inutilia sarcire temptassent, mox Belgicus oculorum caecitate percussus, ut coepta desererent et quantotius egrederentur, circumquaque palpando quaerens insuper qui ei manum daret quemadmodum reverti posset
Abbreviated transcription (Latin):
ad pueri tumulũ. Quẽ rastris
discooꝑtũ. inuocat diutissime¬
planctibus xp̃ni. Tandem autem
expleta cũ lacrimis oratione:
uterq consurgunt. mauriliꝰ de.
oratione. et puer de morte. Quo
septiformis sp̃c gr̃a consecrato:
ex euentu uocauit eum renatum.
Qui diuinis cultibꝰ ilico mancipa¬
tus. et abeato maurilio diligentiꝰ
eruditus. tantis ꝓmeruit florere
uirtutibꝰ: ut post mauriliũ pontr¬
ficalẽ andegauensis ȩcclesiȩ cathe-¬
drã et postumus sortiretur et he¬
res. Quod siquis fortuitu estima¬
uerit fabulosũ: andegauem re-¬
currat adurbem. Ibi enim iue-¬
niet p̃ciosissimum confessorem
xp̃i mauriliũ immisis uirtutibus
florentẽ. et nec minus renatum
antistitem successorem ipstꝰ mi-¬
rilio sedi ꝓpͥe restituto quid
ꝓximis exinde diebus cuidã con-¬
radice instigatus cupiditatis:
temerario ordine arrepta securi.
die dñico auidus oꝑator extite-¬
rat. Quem securis in manibus

Expanded text:
ad pueri tumulum. 95 ad pueri tumulum. 95 discooperto, invocat diutissimplanctibus Christum. Tandem autem expleta cum lacrymis oratione, utrique consurgunt, Maurilius de oratione, et puer de morte. Quem septiformis Spiritus gratia consecratum, ex eventu vocavit Renatum: qui divinis cultibus illico mancipatus, et a beato Maurilio diligenter eruditus, tantis promeruit florere virtutibus, ut post Maurilium pontificalem Andegavensis Ecclesiae cathedram posthumus sortiretur et haeres. Quod si quis fortassis aestimaverit fabulosum, Andegavam recurrat ad urbem. Ibi enim inveniet pretiosissimum confessorum Christi Maurilium immensis virtutibus florentem, et nec minus Renatum antistitem, successorem ipsius, mirilio sedi propriae restituto, quid proximis exinde diebus cuidam conradice instigatus cupiditate, temerario ordine arrepta securi, die dominica avidus operator extiterat. Quem securis manubrio in
Abbreviated transcription (Latin):
ut hortolanũ habuerant nunc
ut scĩssimũ p̃sulem uenerantes
adorant: multis eum donariis
et muneribus honorare quanto¬
tius concertantes. ut qui quasi
pauꝑ et ꝑegrinus adeos uenerat.
regrederet᷑ et miraculis uictus.
dum sollicitior de reuersione
cunctaretur et uigiliis atq ora¬
tionibus in somnem ducere se-¬
quentẽ disponeret noctẽ. tan-¬
dem fatigatus ieiunio paululũ
obdormiens uidit angelũ dicen-¬
tem sibi. Surge maurili: et ppło-¬
rũ te requirentiũ exequȩre uo-¬
tum. Ecce enim p̃cib atq meri¬
tis tibi cõmissas seruauit dñs
oues ꝓ quibus rogasti: et insuꝑ
reddit tibi puerũ quẽ diutiꝰ
plorans quȩs isti. Quid multis:
Mane reddito. concurrentib
undiq ppłis. cũ magno honore
deducitur adnauim: et trans-¬
ducto ponto cũ nec minoriglo¬
ria a ꝓpria excipitur patria. ta-¬
literqͦ ꝓpriam regressus adur-¬
bem: nimirũ spectantib turb.
de dñi ꝓmissione securus uenit

Expanded text:
ut ortolanum habuerant nunc ut ortolanum habuerant nunc ut sanctissimum praesulem venerantes adorant, multis eum muneribus et donariis honorare quantotius concertantes, ut qui quasi pauper et peregrinus ad eos venerat fregrederetur et miraculis victus, dum sollicitior de reversione cunctaretur et vigiliis atque orationibus insomnem ducere sequentem disponeret noctem, tandem fatigatus ieiunio paululum obdormiens vidit angelum dicentem sibi: Surge, Maurili, et populorum te requirentium praepes exequere votum. Ecce enim tuis precibus atque meritis tibi commissas servavit dominus oves pro quibus rogasti et insuper reddidit tibi puerum quem diutius plorans quaesisti! 94 Quid multis? mane reddito concurrentibus undique populis cum magno honore deducitur ad navem et traducto ponto cum nec minori gloria a propria excipitur patria. Taliterque propriam regressus ad urbem, nimirum spectantibus turbis, de domini promissione securus venit
Abbreviated transcription (Latin):
inuenietis desideriũ. Mane aut̃
facto: quid singuli uiderant
inuicem referebant. Unde factũ
principis cũ quo maurilius ha¬
bitabat: recto itinere ducerent᷑.
Ingressi autẽ: ilico uocari mau-¬
rilium ut cũ olerib quib rex
uti consueuerat accurreret audi¬
erunt. Occulorũ gͦ aciem in par-¬
tem qua illũ inclamare audierant
dirigentes: nec mora cũ olerib
accũrrere maurilium ꝑspexer.
bant ut ꝓpͥe subueniret ȩccl̃iȩ atq
ciuitati: quȩ de enus absentia nil
iam aliud nisi sup̃mũ prestolare¬
tur exitiũ. Ad quoꝵ fletũ cum se
negare non posset: obstupefact᷑
cũ lacrimis repugnare cepit obni¬
xius dicens. Cõto me ac iuram̃to
constrixi. nunquã me inpatriam
reuersurum: nisi claues uidere
mererer iterũ quas amisi. Quas
statim exhibitas: quicquid in
mari uiderant et ꝑtulerant. ex
ordine referebant. Interea istius-
modi circ̃quaq negotii fama
ꝑuolitabat: ipsumq sollicitat
regem. Mirantur cuncti. et quẽ¬

Expanded text:
invenietis desiderium. 88 Mane autem reddito quid singuli viderant in invicem referebant, unde admodumprincipis cum quo Maurilius habitabat recto itinere ducerentur. 89 Ingressi autem ilico vocari Maurilium, ut cum holeribus quibus rex uti consueverat accurreret, audierunt. Oculorum ergo aciem in partem qua illum inclamare audierant dirigentes, nec mora cum holeribus accurrere Maurilium perspexerbant, ut propriae subveniret ecclesiae atque civitati, quae eius absentia nil iam aliud nisi supremum praestolaretur exitium. 91 Ad quorum fletum cum se negare non posset, obstupefactus cum lacrimis repugnare coepit obnixius dicens: Voto memet ac iuramento constrixi nunquam me patriam reversurum, ni claves videre mererer iterum quas amisi. Quas statim exhibentes. quicquid in mari viderant et pertulerant ex ordine referebant. 92 Interea istius modi circumquaque negotii fama pervolitat ipsumque sollicitat regem. Mirantur cuncti et qu
Abbreviated transcription (Latin):
qui in predicto requieuit scõ
stilo licet cenui aggredimur.
precipiente quippe domino
tuum: & implebo illud. Iccirco
reticenda non sunt quȩ in exẽ-¬
plũ bone accionis diuulgata
suis imitatorib procul dubio

Expanded text:
qui in ipso requievit, stilo aelicere aggrediar, praecipiente quippe Domino tuum, et ego adinplebo illud. Ergo reticenda non sunt, quaeque in exemplum bonae actionis devulgata suis sectatoribus procu
Abbreviated transcription (Latin):
ante templũ palladis. Quem
nisti ut nec deos paueas. nec p̃-¬
nr̃is minis terreat᷑is. ut contra
rem publicam litteras accipias.
teras accepi. non contra rem publi-
mendas. Tunc decius cesar iracun-¬
dia plenus: iussit ut os eius cũ
plumbatis dii cederetur. Et p̃ce¬
pit ut duceretur adtemplum

Expanded text:
ante templum Palladis. Cui nisti, ut nec deos, nec pranostras minas timeas, ut contra Rempublicam litteras accipias eteras accepi, nomendas." Tunc Decius iracundia plenus iussit os eius eum plumbatis cedi et precepit duci ad templum
Abbreviated transcription (Latin):
mea margarita quid tibi umqͣ
ornaui: Nunquid non auro
et argento et cunctis diuitiis
te contristauerim. et ego ꝓtinus
satisfacio. tantum ne me dese-¬
obpbrium xp̃ianis efficiar. An

Expanded text:
mea Margarita quid tibi unquam ornaui? Nonne te auro et argento et cunctis diuitiis te contristaui et tibi satisfacio, tamen ne me desechristianis efficiar». At
Abbreviated transcription (Latin):
iam ex inde seruabatur a romulo
ut ꝓpter felicem sabinarum rap¬
tum. conso quasi consiliorum
circurtu. et equos partis aduer-¬
se fregiss e uictoria sit. Hic itaq
emulo suo habente maleficum.
qui demonicis quib dam imp̃¬
cationib et huius p̃pediret eqͦs.¬
et illius concitaret adcursum
uenit adbeatum hilarionem:
et non tam aduers arium ledi
quam se defendi obsecrauit.
Ineptum uisum ẽ. uenerando
seni. in huiusmodi nugisoratio¬
nem ꝑdere. Cumq subrideret
et diceret. cur enim non magis
equorum p̃cium ꝓ salute am-¬
mȩ tuȩ pauꝑib erogas. Ille
respondit functionem ẽẽ pu¬
blicam. et hoc se non tam uelle
quam cogi. nec posse hominem
xp̃ianum utimagicis artibus
sed a seruo potius. xp̃i auxiliũ
petere. maxime contra gazen¬
ses aduersarios dei et non tam
sibi quam eccł̃iȩ dei insultan¬
tes. Rogatus autem a fratrib¬
qui aderant: ciphum fictilem quo

Expanded text:
jam inde servabatur a Romulo, jam inde servabatur a Romulo, ut propter felicem Sabinarum raptum, Conso, quasi consiliorum circumitu; et equos partis adversae fregisse, victoria sit. Hic itaque aemulo suo habente maleficum, qui daemoniacis quibusdam imprecationibus et hujus impediret et illius concitaret ad cursum, venit ad beatum Hilarionem, et non tam adversarium laedi, quam se defendi obsecravit. Ineptum visum est venerando seni in hujuscemodi nugis orationem perdere. Cumque subrideret et diceret: Cur non magis equorum pretium pro salute animae tuae pauperibus erogas? Ille respondit, functionem esse publicam; et hoc se non tam velle, quam cogi: nec posse hominem Christianum uti magicis artibus; sed a servo Christi potius auxilium petere, maxime contra Gazenses adversarios Dei: et non tam sibi quam Ecclesiae Christi insultantes. Rogatus ergo a fratribqui aderant, scyphum fictilem quo