comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iustus & saluator. Ipse pauꝑ & ascendens suꝑ asinũ & suꝑ pullũ filiũ asinȩ & potestas eiꝰ amari usq
ad mare & a fluminib: usq: ad fines trȩ. hoc quanđ factũ sit ut dñs ap̃s in itinere ium̃to huius
gñis uteret᷑ in euangłio legit᷑ ubi hȩx ꝓphetia c̃memorat᷑ exparte quantũ illi loco sufficere uisũ ẽ: A lio loco
emis isti iunctos tuos de lacu in qͦ ñ ẽ aqua. ꝗd ꝓ hc̃ lacũ uel int intellegi poss̃ diusa sentiri &iã scđm rectam
fidem
Mihi tam̃ uidet᷑ ñ eo significari meliꝰ nisi humanȩ miseriȩ ꝓfunditatẽ siccã qͦdã mͦ &sterilẽ ubi ñ s̃ fluenta
iusticiȩ s iniqͥtatis lutũ: De hoc qͥppe & in psalmo dr: Etedur̃ me delacu miserrȩ & deluto lum: Malachiasp

Expanded text:
otestas eius a mari usque ad mare et a fluminibus usque ad fines terrae. Hoc quando factum sit, ut Dominus Christus in itinere iumento huius generis uteretur, in euangelio legitur, ubi et haec prophetia commemoratur ex parte, quantum illi loco sufficere uisum est. Alio loco emisisti uinctos tuos de lacu, in quo non est aqua. Quid per hunc lacum uelit intellegi, possunt diuersa sentiri etiam secundum rectam fidem. Mihi tamen uidetur non eo significari melius, nisi humanae miseriae profunditatem siccam quodam modo et sterilem, ubi non sunt fluenta iustitiae, sed iniquitatis lutum. De hoc quippe etiam in psalmo dicitur: Et eduxit me de lacu miseriae et de luto limi. Mal
Abbreviated transcription (Latin):
monstra ostenta portenta ꝓdigia nuncupant᷑ q̃ rerote ⁊ c̃memorare siuelĩ huiꝰ oꝑis qͥs erit finis. mon¬
stra sane dicta ꝑhibent amonstrando q aliꝗ significancdo demonstrent. E ostenta ab ostendendo. ⁊ por¬
tenta a portendendo id est p̃ostendendo ⁊ ꝓdigia q porro dicat idẽ fut᷑a p̃eluant: S uiđint eoꝵ c̃iec
tores qͥmͦ ereis siue fallant᷑ siue instinctu sp̃uũ qͥb cura q̃ tali pena dignos animos hõiusnoaiȩ curiosita¬
tis retib ĩ plicare. &iã uera p̃dicãt siue multa dicẽo aliquando in aliq ueritatis in currant. Nob tam̃
ista q̃ uelut cont᷑ nat᷑am fiuint ⁊ ct᷑ nat᷑am fieri dñrs qͦ more hõiũ loritꝰ e. Et apłs dicẽdo et᷑ nat̾᷑am i nolea¬

Expanded text:
monstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monmonstra ostenta, portenta prodigia nuncupantur; quae recolere et commemorare si uelim, huius operis quis erit finis? Monstra sane dicta perhibent a monstrando, quod aliquid significando demonstrent, et ostenta ab ostendendo, et portenta a tores, quo modo ex eis siue fallantur siue instinctu spirituum, quibus cura est tali poena dignos animos hominum noxiae curiositatis retibus inplicare, etiam uera praedicant, siue multa dicendo aliquando in aliquid ueritatis incurrant. Nobis tamen ista, quae uelut contra naturam fiunt et contra naturam fieri dicuntur quo more hominum locutus est et apos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ possit in longe aluid quã eis cognita ẽ ũ tere atq mutare: tra sodomoꝵ ñ fuit utiq ut ne ẽ siace¬
bat simili cetis facie eadẽq ł &iã ubiore fecunditate pollebat: Nã di parad yso idiuinis eloquiis ẽpa¬
rata ẽ. hec p̾ea quiã tacta decelo ẽ sic̃ illoꝵ qͦq attestat᷑ historial iñc ab eis qͥueniunt ad loca illa c̃spieit
ꝙ digiosa fuligine horori ẽ ⁊ poma eiꝰ intiorẽ fauillã m̃daci suꝑficie maturitatis includt: Eoce ñerat
talis. ⁊ talis ẽ. ecceat̃ ditore nat᷑oꝵ nata eiꝰ in hane fȩudissimã diũ sitatẽ mirabilimurta tiõe cũsa ẽ ⁊ q p̾t
hanc ł tã longũ accedit tẽ pꝰ:tã longo tprẽ ꝑseuerat: Sic̃ gͦ ñ fuit ĩ possibile do qͦs uoluit instituere : sic ei

Expanded text:
non possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacenon possit in longe aliud, quam eis cognita est, uertere adque mutare. Terra Sodomorum non fuit utique ut nunc est, sed iacebat simili ceteris facie eademque uel etiam uberiore fecunditate pollebat; nam Dei paradiso in diuinis eloquiis conparata est. Haec postea quam tacta de caelo est, sicut illorum quoque adteprodigiosa fuligine horrori est, et poma ejus interiorem favillam mendaci superficie maturitatis includunt. Ecce non erat talis, et talis est. Ecce a Conditore naturarum natura ejus in hanc foedissimam ditam longum accidit tempus, tam longo tempore perseuerat. Sicut ergo non fuit inpossibile Deo, quas uoluit instituere, sic ei n
Abbreviated transcription (Latin):
sinigłos in singlas facies utiisi urtsẽ disimiles ẽnt ñ discernerent singuli ab heib cetis: Es gͦ sumibes efi¬
peoscere n at a cinunis : E t tõm qm q̃ ẽrara ipsas mira imulto apłiꝰ adimiram̃ quando duos ita similes reguniꝰ¬
ut in eis discernendis aut sẽꝑ aut sreqͥnt̃ erremꝰ: S s diri seriptũ a narrone lic&e eu sit hisforicͥ idemq
doctissimꝰ fortasse uere factũ eẽ ñ credt̃. aut q ñ dui mansit alius eiꝰ dẽ sidis eursꝰis reditũ ẽ ad solitã
misꝰ isto mouent᷑ eat̃plo. habent gͦ aliud ꝗͥ aĩa nc̃ possit ostendi eisq pittio debe susficere qͦ cõmoneant᷑ cũ
aliꝗ adinterint in aliq̃ insftitutiõe nat᷑ȩ eãq sibi notissimã fecerunt ñ se uđ do deb̾e p̃seribe. quasi eã

Expanded text:
singulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretsingulos singulas facies, ut nisi inter se similes essent, non discerneretexposcere natut in eis discernendis aut semper aut frequenter erremus. Sed quod dixi scriptum a Varrone, licet eorum sit historicus idemque doctissimus, fortasse uere factum esse non credunt; aut quia non diu mansit alius eiusdem sideris cursus, sed reditum est ad solitum, minus isto mouentur exemplo. Habent ergo aliud, quod etiam nunc possit ostendi eisque puto debere sufficere, quo commoneantur, cum aliquid aduerterint in aliqua institutione naturae eamque sibi notissimam fecerint, non se inde Deo debere praescribere, quasi eam
Abbreviated transcription (Latin):
mnagicis artib tribuunt uñ illud ẽ qͥ supius c̃memora : dirisse uirgiliũ sistere aquã fiuia i a netue n¬
sida tens o Na fluuiũ stetisse suipius inferiusq fliurisseicũ ppłs di ductore sup̃ memorato aħa naue fuaen¬
carꝑ &ei belia ꝙpħa t̾nscuntesac pꝰea discipło eiꝰ heliseo id eẽ factũ in sacris btis legin retro ñsũ fuisse
marimũ syđ regnante et echia mͦ c̃memorauimꝰ : Qł uͦ delucifero uarro scripsit. ñẽ illic dictũ alicio pe¬
tenti hõi id fuisse ccessũ : ñ gͦ denoticia nat᷑aꝵ caliginẽ sibi faciant infideles. Ssi ñ possit mnaliq̃ re diui¬
nit᷑sieri aliud quã ineiꝰ nat᷑a ꝑhumanã suã eipientiã cognouer uauis, ipsa ꝙ̃ inrerũ nat᷑a oĩb nota¬
sĩ minꝰ mira sintieento stupecda c̃sidantib cunctis sisotent hoĩes mirari mira nisi rara: Qseñi ẽsulta rta¬
nõe n inideat in hõiũ in numerabili numerositate ⁊ tanta nat᷑ȩ similitudine ualde mirabilit̃ sic hab̃e

Expanded text:
 superius commemoravi dixisse Virgilium, Sistere aquam fluviis, et vertsidera retro. Nam et fluvium stetisse superius, inferiusque fluxisse, cum populus Dei, ductore supra memorato Jesu Nave, vias ; et retro versum fuisse maximum sidus regnante Ezechia, modo commemoravimus. Quod vero de Lucifero Varro scripsit, non est illic dictum alicui homini petenti id fuisse concessum. 3. Non ergo de notitia naturarum caliginem sibi faciant infideles, quasi non possit in aliqua re divinitus fieri aliud, quam in ejus natura per humanam suam experientiam cognoverunt: quamvis et ipsa quan minus mira sint, essentque stupenda considerantibus cunctis, si, solerent homines mirari mira nisi rara. Quis enim consulta ratione non uideat in hominum innumerabili numerositate et tanta naturae similitudine ualde mirabiliter sic habere
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ⁊ ignis ñ ertinguit᷑: Nenĩ piguit uno loco eadẽ uba t̃ diceres quẽ ñ t̾reat istarepeticio ⁊ illus penȩ
c̃m̃datio tã uehem̃s orediuino Utrũq aũ hoꝵ ignẽ scilic& ati ũmẽ qͥ uolt ad anuni penas ñ adeorꝑis
iđo ignẽ ꝓusto dolore urente ñ in ẽgrue pom potuisse c̃tendt̃ : Uñ illud apłi ẽ. qͥs scandali⁊ at᷑ ⁊ ego
ñ uror. Eundẽ &iã ũmnẽ putant intellegendũ ẽẽ. Nã scriptũ ẽ inqͥunt. Sic̃ tinea uestim̃tũ : ũmis
lignũ sic meror ettruciat coruiri. Q uͦ pȩnas ⁊ animi ⁊ corporis inillo supplicio fut᷑as eẽ ñ dubitant
iegne ur⁊ corpꝰ. an iinã aũ rodi qdã mͦ ũme meroris affirinant. Iđ nsi credibilius dr̃ qr utiq ab surdũ
ẽ ibi dolorẽ aut corporis. aut animi defuturũ: ego tam̃ facilius e nt ad corpꝰdicã utrũq ꝑtinere quã

Expanded text:
et ignis non exstinguitur. Non eum piguit uno loco eadem uerba ter dicere. Quem non terreat ista repetitio et illius poenae commonitio tam uehemens ore diuino? Utrumque autem horum, ignem scilicet adque uermem, qui uolunt ad animi poenas, non ad corporis ideo ignem pro isto dolore urente non incongrue poni potuisse contendunt: unde illud Apostoli est, Quis scandalizatur, et ego non uror ? Eumdem etialignum, sic moeror excruciat cor viri . Qui vero poenas et animi et corporis in illo supplicio futuras esse non dubitant, igne uri corpus, animum autem rodi quodammodo verme moeroris affirmant. Quod etsi credibilius dicitur; quia utique absurdum est, ibi dolorem aut corporis, aut animi defuturum: ego tamen facilius est ut ad corpus dicam utrumque pertinere, qua
Abbreviated transcription (Latin):
bant cui ꝑsugularẽ numerũ loq̃bant᷑ &uã cũ eos hoĩes eẽ arbitrarent᷑: Neq enĩ aliã obc ausam
sic eus suse eper̃ ut tanq. mortalib & hiumana refectiõe in digentib ministrarent : s: erat ꝓsecto

Expanded text:
bant, cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur; neque enim aliam ob causam bant, cui per singularem numerum loquebantur, etiam cum eos homines esse arbitrarentur; neque enim aliam ob causam sic eos susceperunt, ut tamquam mortalibus et humana refectione » indigentibus ministrarent; sed erat profecto
Abbreviated transcription (Latin):
sec ad dñm singularĩt ẽ locutꝰ: sic eñi scriptũ ẽ. Et ecce tres uiri stabant suꝑ eũ &uidens ꝓcurrit
in obuiã illis ab hostio tabnaculi sui &r adoraũ suꝑ t̾rã & dit̃: Dñe sunueni grãm ante te &cẽt̃. Cur¬
ñ & illud adũtunt duos exeis uenisse ut sod omitȩ delerent᷑ cũ ad huc abrahã acdunsi loq̃ret᷑. dñm
appellans & int̃ cedens ne simul iustũ cũ ĩ pio in sodomis ꝑđet. illos aũ duos sic suscep̃ loth. ut &iã ipse
inẽlo qͥo cũ illis suo singularit̃ dñm appella: Nã cũ eis pluralit diuiss& ecce cni declinate indoinũ
duaꝵ filiaꝵ eiꝰ ineo qđ parcere dns ipsi e factũ ẽ max ut edurer illũ foras &diter saluã fac
animã tuã ne respereris retro nec steteris inota regione in monte saluũ tefac. nequando
faciẽ tuã ex ceta uñ mutto ẽ credibilius quł abrahã intrib: & loth induob: uiris dnm agnosce¬

Expanded text:
set, ad Dominum singulariter est locutus sic enim scriptum est: Et ecce tres uiri stabant super eum, et uidens procucurrit in obuiam illis ab ostio tabernaculi sui, et adorauit super terram et dixit: Domine, si inueni gratn et illud aduertunt, duos ex eis uenisse, ut Sodomitae delerentur, cum adhuc Abraham ad unum loqueretur, Dominum appellans et intercedens, ne simul iustum cum inpio in Sodomis perderet? Illos autem duos sic suscepit Loth, ut etiam ipse in conloquio cum illis suo singulariter Dominum appellet. Nam cum eis pluraliter dixisset: Ecce, domini, declinate in domum od parceret Dominus ipsi. Et factum est, mox ut eduxerunt illum foras, et dixerunt: Salvam fac animam tuam, ne respexeris retro, nec steteris in tota regione: in monte salvum te fac, ne quando faciem tuam, et cetera. Unde multo est credibilius, quod et Abraham in tribus et Loth in duobus uiris Dominum agnosce
Abbreviated transcription (Latin):
uoluptatẽ . s ipsa q̃ ab eiꝰ mͦdi delectatiõib aliena s̃ noĩa pietatis. humano more carnalit᷑
diligendo ap̃o ante ponit. ñ eũ hab& infundam̃to. ⁊ ido ñ ꝑignẽ saluus erit. s saluus ñ¬
tioĩs adductsꝑ ignẽ erit saluus. ꝙ neaꝵ amissiõe tantũ necesse ẽ urat dolor: qͦntũ
optinendũ eiq coherendũ illis c̃sulat ł hoc meis diligat q m̃bra s̃ ap̃i. absit ut ista
dilectio repiat᷑ in ligiis feno ⁊stipula c̃sum̃da s ꝓrsꝰ edificio aureo argenteo gẽmeo deputabit᷑ : Qmͦ aũ
potẽ eos plus amare quiã ap̃m q̃ samat utiꝙ ꝓpt̃ ap̃m: Restat eis respo đe qͥ dict ȩt̃no igne illos tantũmꝰ an
arsures qͥ ꝓpeccatis suis dignas elemosinas negłegt᷑ ꝓpt̃ illud q ait apłs ia cob Iuditiũ aũ sine miscađ̃ia. illi qͥ
elemosinas uiterit : cũ iniscđia illi futm ẽ iuditiũ. ut aut ñ dãnet᷑ oino aut pꝰ aliq. tẽpꝰ ad ãnatione

Expanded text:
uoluptatem, sed ipsa quae ab eius modi delectationibus aliena sunt nomina pietatis humano more carnaliter diligendo Christo anteponit, non eum habet in fundamento et ideo non per ignem saluus erit, sed saluus nationis adductus, per ignem erit saluus, quia et earum amissione tantum necesse est urat dolor, quantum obtinendum eique cohaerendum illis consulat, uel hoc in eis diligat, quod membra sunt Christi: absit ut ista dilectio reperiatur in lignis, feno, stipula consumenda. sed prorsus aedificio aureo, argenteo, gemmeo deputabitur. Quo modo autem potest eos plus amare quam Christum, quos amat utique propter arsuros qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglexerunt, propter illud quod ait apostolus Iacobus: iudicium autem sine misericordia illi qui elemosynas uixerit, cum misericordia illi futurum est iudicium, ut aut non damnetur omnino aut post aliquod tempus a
Abbreviated transcription (Latin):
cio repugnantiũ q cũ factũ fuerit pat erit: Pacis gͥintentiõe gerunt᷑ & bella &rĩa ab his qͥ uirtutẽ belli¬
cã student exercere ĩꝑ ando atq pugnando. uñ pacẽ c̃stat belli eẽ optabilẽ finẽ. Om̃is enĩ hõ eeiã helli¬
ꝓ arbitrio suo cupiunt c̃mutari. ñ gͦ ut sit par nolt̾ s ut ea sit quã uolt̾. Neniq & si ꝑseditionẽ seabalul
separauerint cũ eis ipsis c̃spiratis ł c̃uiratis suis nisi qualẽtũq speciẽ pacis teneant. ñ efficiut q itẽ dt̃:
ł ind̾ latrones ipsi ut uebem̃tius aetutius infesti sint paci cet̃oꝵ. parẽ uolt̃ hab̾e socioꝵ ss & si unꝰ sit tã pre

Expanded text:
tio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellitio repugnantium ? quod cum factum fuerit, pax erit. Pacis igitur intentione geruntur et bella, ab his etiam, qui uirtutem bellicam student exercere imperando adque pugnando. Unde pacem constat belli esse optabilem finem. Omnis enim homo etiam bellioderunt, sed eam pro arbitrio suo cupiunt commutari. Non ergo ut sit pax nolunt, sed ut ea sit quam uolunt. Denique etsi per seditionem se ab aliis separauerint, cum eis ipsis conspiratis uel coniuratis suis nisi qualemcumque speciem pacis teneant, non efficiunt quod intendunt. Proinde latrones ipsi, ut uehementius et tutius infesti sint paci ceterorum, pacem uolunt habere sociorum. Sed etsi unus sit tam pr
Abbreviated transcription (Latin):
seđ̾m &xiã fid ẽ nrãm ꝓpt̾ penas urtm inal es ĩpioꝵ qͥ ueiq in ȩt̾nũ cruciari ñ poter̃ nisi &ia uireruit in
et̃nũ : Pfecto finis ciuitatis huiꝰ in qͦ sũmũ habelit bonũ ł pat inuita ȩt̾na ł uita ȩt̾na in pacedicẽdꝰ
ut facilius ab om̃ib possit intelligi: tantũ ẽ eñi pacis bonũ ut &rĩa inreb trenis atq: mortalib: niiil grati
soleat audiri. nihil desid abilius c̃cupisci.nihil postremo possit melius inueniri: De qͦ si aliquanto diutius
loqͥ uoluerimꝰ ñ erimꝰ quantũ arhitror onerosi legentib & ꝓpt finẽ ciuitatis huiꝰ de qͦ nođͥ sermoe & ꝓpt̃¬
agnoscit: Fic̃ nemo ẽ qͥ gaud e nolit. itanemo ẽ qͥ pacẽ habe nolit: quandoqdẽ & ipsi qͥ bella uolt̃ ni hil
aliud quã uincere uolt̃: Ad głosã gͦ pacẽ bellando cupiunt ꝑuenire: Nãꝗ ẽ aliud uictoria. nisi subiee¬

Expanded text:
pter poenas interminabiles impiorum, qui utique in aeternum cruciari non poterunt, nisi etiam vixerint in aeternum: profecto finis civitatis hujus, in quo summum habebit bonum, vel pax in vita aeterna, vel vita aeterna in pace dicendus est, ut facilius ab omnibus possit intelligi. Tantum est enim pacis bonum, ut etiam in rebus terrenis atque mortalibus nihil gratius soleat audiri, nihil desiderabilius concupisci, nihil postremo possit melius inveniri. De quo si aliquanto diutius loqui voluerimus, non erimus, quantum arbitror, onerosi legentibus, et propter finem civitatis hujus, de qua nobis sermo estagnoscit, sicut nemo est qui gaudere nolit, ita nemo est qui pacem habere nolit. Quando quidem et ipsi, qui bella uolunt, nihil aliud quam uincere uolunt; ad gloriosam ergo pacem bellando cupiunt peruenire. Nam quid est aliud uictoria nisi subiec
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗd ẽ gͦ qđ dict̃ si hora c̃ceptionalis inueniat᷑. mutta ab istis dici posse diuinius : uñ &iã illud añ nullis p̃dicat᷑.
quđ qͥdã sapiens horã elegit. qͣcũ uatre c̃cũb& : uñ filiũ mirabilẽ gigner&: Uñ postremo & hoc ẽ qđ de illis
parĩt eggrotantib gem in is. possidonius magnꝰ astrologꝰ. idẽq phylosophus. respondebat iđo fieri: qđ eodẽ tpr̃ẽ
fuissent nati: eodẽq c̃cepti: Nã utiq ꝓpt̃ hoc addebat c̃ceptioẽm: ne diceret᷑ ei ñ ad liqͥdũ eodẽ tprẽ potu¬
isse nasci: qͦs ẽstabat omino eodẽ tpr̃ȩ fuisse c̃ceptos : Ut hoc qu similit̃ sunulq: egrotabant : ñ daret. de primo

Expanded text:
 ergo quod dicunt, si hora conceptionalis inueniatur, multa ab istis dici posse diuinius? Unde etiam illud a nonnullis praedicatur, quod quidam sapiens horam elegit, qua cum uxore concumberet, unde filium mirabilem gigneret. Unde postremo et hoc est, quod de illis pariter aegrotantibus geminis Posidonius, magnus astrologus idemque philosophus, respondebat, ideo fieri, quod eodem tempore fuissent nati eodemque concepti. Nam utique propter hoc addebat conceptionem, ne diceretur ei non ad liquidum eodem tempore potuisse nasci, quos constabat omnino eodem tempore fuisse conceptos, ut hoc, quod similiter simulque aegrotabant, non daret de pro
Abbreviated transcription (Latin):
am satis Dictum arbituon de moꝵ in alis ⁊ animoꝵ. que p̾cipue cauẽda st̃ mchil deos falsos popło cul
dicendum q̃ sola isti ꝑpeti nolunt. qͥlia st̃ fames inorbꝰ bellũ. expoliato. captiuitas. erucidato.⁊ si q̃ similia. iã
ĩpͥmolib̾ ꝯmemoraiuimꝰ. Hec enĩ sola mali deputãt inala q̃ ñ faciunt malos. Hec erubescũt it bona q̃ laudãt
ipsimali ẽ qui łaudãt aAlag̃ ꝙ stoma chãt᷑ siuullã malã habeãt ꝙ̃ siuttã. qͣsi hoc sit hõis iatim̃ boñ habe bona orã
pt seipsũ s neq talia mala q̃ isti sola formidãt. dii eoꝵ quãdo ab eis lib̾e colebãt ue alis aca dẽnt. obster̃. sũ
mnas alios q̃ istos deos mõs colebat exterto uno popło hebto. ⁊ q̃bãã ert̃ ipsum popsi uẽꝙ gr̃a duuna di gi
occustisuno atq iustissim dĩ iuidicio fueit᷑. Uer̃ ne nimiũ longum faciã tacebo aliarũ usqãq gẽũ mala

Expanded text:
am satis dictum arbitror de morum malis et animorum, quae praecipue cauenda sunt, nihil deos falsos populo culdicendum, quae sola isti perpeti nolunt, qualia sunt fames morbus, bellum exspoliatio, captiuitas trucidatiin primo libro commemoravimus. Haec enim sola mali deputant mala, quae non faciunt malos, nec erubescunt inter bona quae laudant, ipsi mali esse qui laudant; magisque stomachantur, si villam malam habeant, quam si vitam: quasi hoc sit hominis maximum bonum, habere bona omnia, praeter se ipsum. Sed neque talia mala, quae isti sola formidant, dii eorum, quando ab eis libere colebantur, ne illis acciderent, obstiterunt. Cum ue gratia divina digni occultissimo atque justissimo Dei judicio fuerunt? Verum ne nimium longum faciam, tacebo aliarum usquequaque gentium mala
Abbreviated transcription (Latin):
regis c̃iũt meiant᷑ somice & forbas filius eie qͥ pꝰ patrẽ rexꝰ argiuoꝵ seitꝰ fuit & septimi regis triope filius

Expanded text:
regis conjux Melantomice, et Phorbas filius eorum, qui post patrem rex Argivorum sextus fuit, et septimi regis Triopae filiusregis conjux Melantomice, et Phorbas filius eorum, qui post patrem rex Argivorum sextus fuit, et septimi regis Triopae filius
Abbreviated transcription (Latin):
nitꝰ fetundata multiplicatiõ e crescebat & laborib p̃mebat᷑ intolerabilis seruitutis i nassyria uere & g̃cia¬
&erias qͥntꝰ argiuis natꝰ ẽ in egypto moyses ꝑquẽ ppł̃s di deseruitute egyptia libatꝰ ẽ: inqua eũ ad de¬
sid andũ sui creatoris autiliũ si exerceri oportebat: Regnantib: memoratis regib: fuisse aqͥb: dã credit᷑
ꝓmetheus quẽ ꝓ ptea fer̃ de luto formasse hoĩes q optim sapientiȩ doctor fuisse ꝑhibet᷑. Nec tam̃ ostendit᷑
qͥ eiꝰ tpr̃ib fueruit sapientess fr̃ eiꝰ at lans magnꝰ fuisse astrologꝰ đr: Nñ oc casionẽ fabula inuenit. ut eum
celũ portare c̃finger&. quãuis mons eiꝰ noĩ e nuneupet᷑ : Cuiꝰ altitudine poti cęli portatio in opinionẽ
uulgi uenisse uideat᷑: Multa qͦq alia er illis in g̃cia tꝰpr̃ib: c̃fingi fabulosa cȩper̃ .s: usq: ad cecropẽ regẽ athe¬
nensiũ: Q regnante eadẽ cuittas &iã tale nom accep̃ & qͦ regnante đs ꝓmoysen edut̃ ex egypto ppłm

Expanded text:
nitus fecundata multiplicatione crescebat et laboribus premebatur intolerabilis seruitutis. In Assyria uero et Graet Criasus quintus Argiuis, natus est in Aegypto Moyses, per quem populus Dei de seruitute Aegyptia liberatus est, in qua eum ad desiderandum sui Creatoris auxilium sic exerceri oportebat. Regnantibus memoratis regibus fuisse a quibusdam creditur Prometheus, quem propterea ferunt de luto formasse homines, quia optimus sapientiae doctor fuisse perhibetur; nec tamen ostenditur, qui eius temporibus fuerint sapientes. Frater eius Atlans magnus fuisse astrologus dicitur; unde occasionem fabula inuenit, ut eum caelum portare confingeret; quamuis mons eius nomine nuncupetur, cuius altitudine potius caeli portatio in opinionem uulgi uenisse uideatur. Multa quoque alia ex illis in Graecia temporibus confingi fabulosa coeperunt; sed usque ad Cecropem regem Atheniensium, quo regnante eadem ciuitas etiam tale nomen accepit, et quo regnante Deus per Moysen eduxit ex Aegypto populum
Abbreviated transcription (Latin):
Ite dñ paupes pecuna carentes. s intius diuitesĩ sapientes: Sualis gͦ ista thedogia deb& eẽ sapienti. ubi rer do
eiꝰ rei nom̃ accep quã nemo sapiens ẽcapiũ: Quanto enĩ facibius si aliꝗd hac doctrina qdđ aduitã ꝑtin&e et̾nã salubr tt̃
cet i referendi s̃ ut manisremaneat doꝵ qinio plurimaꝵ. cũ luc ipse lit oñsi siue quando partes ei. ł potestates exis¬
tinant᷑ : suecũ uis animȩ. quã pitart ꝑcuncta diffusã expartib molis inuꝰ inqua uisibilis mund iste c̃surgtt
& multiplici administratiõe nature. quasi plurinũ adbꝵ noĩa accep̃ Quidẽ eñ a sat̃nꝰ: Uiꝰinqͥt de pͥncipib as̃.¬

Expanded text:
Item dicuntur pauperes pecunia carentes; sed interius divites, si sapientes. Qualis ergo ista theologia debet esse sapienti, ubi rex deorum ejus rei nomen accepit, quam nemo sapiens concupivit? Quanto enim facilius, si aliquid hac doctrina quod ad vitam pertineret aeternam salubriter ceteri referendi sunt, ut inanis remaneat deorum opinio plurimorum, cum hic ipse sint omnes, siue quando partes eius uel potestates existimantur, siue cum uis animae, quam putant per cuncta diffusam, ex partibus molis huius, in quas uisibilis mundus iste consurgit, et multiplici administratione naturae quasi plurium deorum nomina accepit? Quid est enim et Saturnus
Abbreviated transcription (French):
hine me oportuniore loco sids adiuuenit pmisi diligentiꝰ locuturũ n q d instat expediam Neñ ãbi

Expanded text:
hinc me opportuniore loco, si Deus adjuverit, promisi diligentius locuturum: nunc quod instat expediam. Non enihinc me opportuniore loco, si Deus adjuverit, promisi diligentius locuturum: nunc quod instat expediam. Non eni
Abbreviated transcription (Latin):
q̃ int codices hebreos inuenit᷑ & nr̃os: neq de hac antiquoꝵ longeuitate dissentit: Et siꝗd habeita diusũ
ut uerũ eẽ utrũq ñ possit. rerũ gestaꝵ fides ab ea lingua repetenda ẽ ex qua int̃ p̃tatũ ẽ qđ habemꝰ ã fa¬
cuitas cũ uolentib ubiq gentiũ p̃stosit. ñ tam̃ uacat qđ septuaginta iñp̃tes implurinis q̃ diũs a dice e
uident᷑ exhebreis codicib em̃ dare aus ẽ nemo: N eñ ẽ illa diusitas putata mdositas: Nec ego ullomꝰ
putandã existimo Subi ñ ẽ scriptoris error aliꝗd eos diumo spũ ubi sens eẽt c̃sentaneus ueritati
&r p̃dicans ueritatẽ ñ in t̃ptantiũ munere s ꝓphetantiũ lib̾tate alit̃ dicere noluisse credendũ ẽ un
ers uerũ &ĩa ipsis cũ ad hibe testimonia de scripturis uti apłica inuenit᷑ auctoritas s

Expanded text:
quae inter codices Hebraeos inuenitur et nostros, neque de hac antiquorum longaeuitate dissentit, et si quid habet ita diuersum, quae inter codices Hebraeos inuenitur et nostros, neque de hac antiquorum longaeuitate dissentit, et si quid habet ita diuersum, ut uerum esse utrumque non possit, rerum gestarum fides ab ea lingua repetenda est, ex qua interpretatum est quod habemus. Quae facultas cum uolentibus ubique gentium praesto sit, non tamen uauidentur, ex Hebraeis codicibus emendare ausus est nemo. Non enim est illa diuersitas putata mendositas; nec ego ullo modo putandam existimo: sed ubi non est scriptoris error, aliquid eos diuino spiritu, ubi sensus esset consentaneus ueritati et praedicans ueritatem, non interpretantium munere, sed prophetantium libertate aliter dicere uoluisse credeis, verum etiam ipsis, cum adhibet testimonia de Scripturis, uti apostolica invenitur auctoritas. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃ ant. aut si pars tricesima tridui t̃c appellabat᷑ dies ut om̃a ꝓportiõe minuant᷑: G nec toto quatri¬
duo nr̃o factũ ẽ illud tã gͣnde diluuiũ qđ memorat᷑ factũ .xi. dib &e noctib: Qshanc ab surditatẽ ouanitatẽ¬
ferat: đinđ remoueat᷑ hic error qͥc̃iectura falsa ita uult astruere scripturꝵ nr̃anũ fidẽ ut alibi destruat: drs
nc̃ ẽ quẽ luna cepta & finita c̃cludit: Tantꝰ annꝰ quantꝰ &e ñc̃ ẽ. quẽ .xii. m̃ses lunares additis ꝓpt̃ cursũ solarẽ
horas habebant s uicenas & quatnas die noctuq tnsactas ac ꝑ hoc tã magnos annos uiter̃ illi antiqͥusq ãpli
quantos postea uix̃ abrahã .c. septuaginta & post eũ filius ei ysaac.c. octoginta. & filius
hoĩes septuaginta ł oetoginta ł ñ multo ãpli de qͥb dictũ ẽ & apli eis laber &d olor: Illa uͦ numeroꝵ uarietas

Expanded text:
s habere non poterant. Aut si pars tricesima tridui tunc appellabatur dies, ut omnia proportione minuantur; ergo nec toto quatriduo nostro factum est illud tam grande diluvium, quod memoratur factum quadraginta ferat? Proinde remoueatur hic error, qui coniectura falsa ita uult adstruere scripturarum nostrarum fidem, ut alibi destruat. Prorsus nunc est, quem luna coepta et finita concludit; tantus annus, quantus et nunc est, quem duodecim menses lunares additis propter cursum solarem horas habebant, sed uicenas et quaternas die noctuque transactas. Ac per hoc tam magnos annos uixerunt illi antiqui usque amplius quam nongentos, quantos postea uixit Abraham centum septuaginta et post eum filius eius Isaac centum octoginta et filius homines septuaginta uel octoginta uel non multo amplius, de quibus dictum est: Et amplius eis labor et dolor. Illa uero numerorum uarietas,
Abbreviated transcription (Latin):
eñĩ dignabunt᷑ de petri apłi locutiõe. quẽ uehem̃t᷑ od ershebreo defendẽ pretatẽ đoꝵ sueꝵ ora culis
apꝓbatã ut saltẽ ne totꝰ nund ꝑiturꝰ eẽ credat᷑ sic atoto pars ace ipiat᷑ in eo ꝗͣ dictũ ẽ ipsi ꝑibt̃ cũ soli
cȩli in sini ꝑituri sint quẽ admdũ in apłica illa epła a toto pars accipit᷑ qs diluuio ꝑisse dictꝰ ẽ mund
quãuis sola eiꝰ cũ suis çȩlis pars ima ꝑierit is: ꝑ hoc ut din ñ dignabunt᷑ ne ł apłi petti apꝓbent sensũ

Expanded text:
raeorum defendere pietatem, deorum suorum oraculis adprobatam, ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensu
Abbreviated transcription (Latin):
tiȩ s ĩ patientiȩ qͦ solent hereticoꝵ feruere primordia. & pacẽ ꝑtꝰbare sc̃oꝵ s: hȩc in usũ cedunt¬
ꝓficientiũ : Iutta illud apłi. Oport& ethereses ẽẽ ut ꝓhati manifesti fiant in uob̾ Nñ & ia scriptũ est
filius eruditꝰ sapiens erit. Iprudente aũ ministro utet᷑: Multa qͥdẽ ad fidẽ catholicã ꝑtinentia dum
hereticoꝵ calida inqͥetudine exagitant᷑ ut adũs eos defendi possint & c̃siđ ant᷑ diligentiꝰ & intel
legunt᷑ clarius & instantius p̃dicant᷑ & ab adũsario mota qͥͣstio discendi etistit orcasio. quauis ñ
medio noe filio figurati. passiõem qͥppe xp̃i. q̃ illius hõis nuditate significata ẽ. & ad nuntiant ꝓ¬

Expanded text:
tiae, sed impatientiae, quo solent haereticorum fervere praecordiatium, juxta illud Apostoli: Oportet et haereses esse, ut probati manifesti fiant in vobis . Unde etiam scriptum est: Filius eruditus sapiens erit, imprudente autem ministro utetur. Multa quippe ad fidem catholicam pertinentia, dum haereticorum calida inquietudine exagitantur, ut adversus eos defendi possint, et considerantur diligentius et inteliguntur clarius, et instantius praedicantur: et ab adversario mota quaestio, discendi existit occasio. Quamvis non medio Noe filio figurati: passionem quippe Christi, quae illius hominis nuditate significata est, et annuntiant p
Abbreviated transcription (Latin):
oĩmꝰ : Pogͥnꝰ añ ꝑreuelationẽ ꝗ ad hib&e quando do ł& audiũ: Et cũ hoc fecerit dolor ẽtinio c̃qͥesc̃x
autus nom ẽ fundi subi excta ⁊ in ea memoria martyris stephanipuerũ qͣndã paruulũ cũ in area

Expanded text:
inus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area
Abbreviated transcription (Latin):
nauigiũ horribili cȩlo & mari ꝑiculosissime iactaret᷑ : ui timoris ex palluit: Id am̃ adũsũ ẽ ab es
q d ciãt quãuis in mortis uicinia. curio sissime a ttentis. utrũ. necne philosophus tbaret᷑. Deinđ tẽpes

Expanded text:
navigium horride celo et mari periculosissime iactaretur, vi timoris expavit. Id animadversum est ab eis, navigium horride celo et mari periculosissime iactaretur, vi timoris expavit. Id animadversum est ab eis, qui aderant, quamvis in mortis vicinia curiosissime attentis, utrum phylosophus animo pe
Abbreviated transcription (Latin):
siois p̃ t auistute tanq artẽ bene uiuendiqg̃ ñ nisi in anmo ẽ: Hȩo aũ isti senplicit᷑ & en tomum. loq̃li
nisi nouitate ũboꝵ : Nidet᷑ gͦ mͥ. &iã inhoc ubi querit᷑ uttũ accidant sapienti pasioes animi anabeis
sitꝓrs alienꝰ de cabis eos potiꝰ. quã dereb facere controñsiã nã oepsos mibil hine aliud quã platonieos
&r ꝑipateticossentir e eristimo quantũ adiũ rerũ actin&e ñ ad uocabuloꝵ sonũ at eñ alia omittã qbi
id ostenclã ne longũ facĩ aliꝗd unũ qdđ sit eiudentissimũ dicã. In libris ꝓb titul ẽ. noctiũ acticarũ
scribit agellius elegantissimi eloqͥi. & multȩ ac fecund ȩ scientiȩ. se nauigase aliquando cur̃ qͦdam
philosopho stoico. Is philosopiius fic̃ latius. & uberius. qđ ego breuit̾ attingã mnarrat agellius cũ illud¬

Expanded text:
n animo est. Haec autem isti simpliciter et ex communi loquendi n animo est. Haec autem isti simpliciter et ex communi loquendi nisi nouitate uerborum. Videtur ergo mihi etiam in hoc, ubi quaeritur utrum accidant sapienti passiones animi, an ab eis sit prorsus alienus, de uerbis eos potius quam de rebus facere controuersiam. Nam et ipsos nihil hinc aliud quam Platonicos et Peripateticos sentire existimo, quantum ad uim rerum adtinet, non ad uocabulorum sonum. Ut enim alia omittam, quibus id ostendam, ne longum faciam, aliquid unum quod sit euidentissimum dicam. In libris, quibus titulus est Noctium Atticarum, scribit A. Gellius, uir elegantissimi eloquii et multae undecumque scientiae, se nauigasse aliquando cum quodam philosopho nobili Stoico. Is philosophus, sicut latius et uberius, quod ego breuit
Abbreviated transcription (Latin):
lib &r iniustis. ñ corporib s morib similes ut ñ dicã detiores eo qͣ uetustiores & debita pena in sanabiles
ipsiuis qͦq ñtis ut iste appellauit. salo fluctuant. nec inuirtutȩ atq ułrͥate: qua t̾bulentis. & prauis
siones uocant. has gͦ ꝓtbatio es siue affectiões siue passi õ es qͥdã phylosorbi auetiocia ansaui ẽteẽ paonce
s mo datas rationiq subectas uteis leges qͣdiã m̃ qͥb adnecessarũ redigant᷑ mꝰ dũ. anẽtio t̃ras ĩponat.
hoc qͥ sentiunt platonici s̃ siue aristotelici. cũ aristoteles discipuł platonis fuerit: qͥsectã pipatetica
cdidit. Aius aũ sic̃ stoicis. cadere ullas om̃ino huiꝰcemꝰ di passiões insapientẽ ñ place. hosaũ idẽ stoicos
citero in libris definib bonoꝵ &r maloꝵ ũbis magis quã reb. adũsuis platonicos sen pipeteticos certare
c̃uinc̃ quando qͥdẽ stoici nolt̃ bona appellare s cõmoda corporis eertnra eo qd mllũ benĩ uut oe¬

Expanded text:
libus et iniustis non corporibus, sed moribus similes ut non dicam deteriores, eo quo uetustiores et debita poena insanabiles ipsius quoque mentis, ut iste appellauit, salo fluctuant, nec in ueritate adque uirtute, qua turbulentis et prauis siones uocant. Has ergo perturbationes siue affectiones siue passiones quidam philosophi dicunt etiam in sapientem cadere, d moderatas rationique subiectas, ut eis leges quodam modo, quibus ad necessarium redigantur modum, dominatio mentis inponat. Hoc qui sentiunt, Platonici sunt siue Aristotelici, cum Aristoteles discipulus Platonis fuerit, qui sectam Peripateticam condidit. Aliis autem, sicut Stoicis, cadere ullas omnino huiusce modi passiones in sapientem non placet. Hos autem, id est Stoicos, Cicero in libris de finibus bonorum et malorum uerbis magis quam rebus aduersus Platonicos seu Peripateticos certare conuincit; quando quidem Stoici nolunt bona appellare, sed commoda corporis et externa, eo quod nullum bonum uo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ ũbũ eiꝰ unigenitũ & ipsũ ũbũ & pattẽ & eoꝵ sp̃m scm̃ eãq eẽ in separabilẽ trinitatẽ singulasq: in ea
ꝑsonas unã eẽ substantiã & tam̃ om̃s ñ tresđos eẽ s: unũ dm ita nouet̃ ut eis magis ista quã nos ipsi in nob̵ cogniti
sumꝰ. Ipsã qͦq creaturã melius ibi hoc ẽ insapientia di tanqũa in arte qua facta ẽ quã in ea ipsa sciunt ac ꝑ
hoc & in ipso melius quã inseipsis. uerũ tam̃ &rin seipsis facti s̃ eñ e aliud s̃ quã ille qͥ fec̃: Ibi gͦ tanquã in diuina
cognitiõe. in seipsis aũ tanquã inuesꝑtina si c̃ iã supra ditimꝰ: Multũ eñ differt utrũ in ea ratiõe cognoscat᷑
cũ in puluerẽ scribit᷑. & alit̃ iustitia inueritate inc̃mutabili. alit̃ in anima iusti. sic deinđ ceta sic̃ fir¬
mam̃tũ int̃ aquas suꝑiores & inferiores qđ celũ uocatũ ẽ : sic̃ de orsũ aquaꝵ c̃geries t̾rȩq nudatio & herbaꝵ

Expanded text:
initatem singulasque in ea personas esse substantiam, et tamen omnes non tres deos esse, sed unum Deum, ita nouerunt, ut eis magis ista, quam nos ipsi nobis cogniti simus. Ipsam quoque creaturam melius ibi, hoc est in sapientia Dei, tamquam in arte, qua facta est, quam in ea ipsa sciunt; ac per hoc et se ipsos ibi melius quam in se ipsis, uerum tamen et in se ipsis. Facti sunt enim et aliud sunt quam ille qui fecit. Ibi ergo tamquam in diurna cognitione, in se ipsis autem tamquam in uespertina, sicut iam supra diximus. Multum enim differt, utrum in ea ratione cognoscatur cum in puluere scribitur; et aliter iustitia in ueritate incommutabili, aliter in anima iusti. Sic deinde cetera, sicut firmamentum inter aquas superiores et infer
Abbreviated transcription (Latin):
arũq natantiũ sic̃ quorũq: intra gradientiũ atq repentiũ & ipsius hõis qͥ cunctis int̾ra reb: exceller& : Om̃a
hȩc alit̃ inũbo đi cognascunt᷑ ab angłis ubi habent causas rationesq suas id est scđm quas facta s̃ in c̃mutabiliter
ꝓmaientes alit inse ipsis illa clariore ac obscriore cognitiõe uelitt artis atq opũ : Etamñ opa cũ ad ipsus
eratonis laudẽ ueneratioemq referunt᷑ tanquã mane lucescit inm̃tib c̃tẽplantiũ ssiȩc aũ ꝓpt̃ senarii nu
meri ꝑfectioẽm eode die series repetito ser dieb ꝑfecta narrant᷑. N q &do fuerit necessaria mora tẽporũ
parsaliqua eiꝰ ẽ. idõ dici pͥotẽ qͦta eiꝰ sit. unũ aũ potẽ. Nã niͥua eiꝰ ẽ & tria potẽ nã t̾cia eiꝰ ẽ. C unctȩ

Expanded text:
tium et ipsius hominis, qui cunctis in terra rebus excelleret. Omnia haec aliter in Verbo Dei cognoscuntur ab angelis, ubi habent causas rationesque suas, id est secundum quas facta sunt, incommutabiliter permanentes, aliter in se ipsis; illa clariore, hac obscuriore cognitione, uelut artis adque operum; quae tamen opera cum ad ipsius eatoris laudem uenerationemque referuntmeri perfectionem eodem die sexiens repetito sex diebus perfecta narrantur, non quia Deo fuerit necessaria mora temporum, pars aliqua eius est, ideo dici potest quota eius sit; unum autem potest, nam nona eius est: et tria potest, nam tertia eius e
Abbreviated transcription (Latin):
huiꝰ oꝑis ratio uisa e postulare satis ditimꝰ: De amore aũ qͦ amant᷑ utrũ & ipse amor amet᷑ nͣdictũ ẽ. Amat᷑ aũ: Et
hinc ꝓbamꝰ: qđ in hõib qͥrectius amant᷑ ipse magis amat᷑. Neq enĩ uirbonꝰ merito đr qͥ scit qđ bonũ ẽ s qͥ diligit:
Cur gͦ & in nob ipsis ñ & ipsũ amorẽ nos amare sentimꝰ qͦ amamꝰ qͥc ꝗd boni amamꝰ : E enĩ &amor qͦ amat᷑ & qđ aman¬
dũ ñ ẽ Et istũ amorẽ odit inse qͥ illũ diligit qͦ id amat᷑ qđ amandũ ẽ: Poss̃ enĩ ãbo eẽ inuno hoĩe Et hoc bonũ

Expanded text:
hujus operis ratio visa est postulare, satis diximus: de amore autem quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem: et hujus operis ratio visa est postulare, satis diximus: de amore autem quo amantur, utrum et ipse amor ametur, non dictum est. Amatur autem: et hinc probamus, quod in hominibus qui rectius amantur, ipse magis amatur. Neque enim vir bonus merito dicitur qui scit quod bonum est, sed qui diligit. Cur ego et in nobis ipsis non et ipsum amorem nos amare sentimus, quo amamus quid quid boni amamus? Est enim et amor, quo amatur et quod amandum non est: et istum amorem odit in se
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupata s̃. quoꝵ in arbustis hoc simile ẽ sensib: qđ alunt᷑ & gignt. Uerũ tam̃ & hȩc om̃a cor¬
poralia. latentes in natura causas habent. s forinas suas qͥb: mundi huiꝰ uisibilis structura for¬
mosa ẽ sentiendas sensib p̃bent: Ut ꝓ eo qđ nosse ñ poss quasi in notescere uelle uideant᷑. s
nos ea sensu corporis ita capimꝰ ut dehis ñ sensu corporis udicemꝰ. habemꝰ eñi aliũ intioris hõĩs
sensũ istolonge ip̃stantiorẽ. qͦuista & ñ iusta sentimꝰ. Iusta ꝑ intellegibilẽ speciẽ in iusta
ꝑ eiꝰ priuationẽ: Adhuꝰ sens officiũ ñ acies pupille.ñ foram̃ auricule ñspiram̃ta nariũ non
gust fauciũ n ullꝰ corporeus tactꝰ accedit. Ibi me & eẽ & hoc nosse certꝰ sũ. & hȩc amo atq me

Expanded text:
nuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia cornuncupata sunt. Quorum in arbustis hoc simile est sensibus, quod aluntur et gignunt. Verum tamen et haec et omnia corporalia latentes in natura causas habent; sed formas suas, quibus mundi huius uisibilis structura formosa est, sentiendas sensibus praebent, ut pro eo, quod nosse non possunt, quasi innotescere uelle uideantur. Sed nos ea sensu corporis ita capimus, ut de his non sensu corporis iudicemus. Habemus enim alium interioris hominis sensum isto longe praestantiper ejus privationem. Ad hujus sensus officium non acies pupillae, non foramen auriculae, non spiramenta narium, non gustus faucium, non ullus corporeus tactus accedit. Ibi me et esse et hoc nosse certus sum, et haec amo atque
Abbreviated transcription (Latin):
mo corpora qͥb ñ solũ sensꝰs nec ulla saltẽ seminalis ẽ uita. Ita tam̃ łexiliunt insuꝑna ł in ina des¬
cenđłt ł librant᷑ in inedus. ut essentiã suã ubi scđ̾m naturã poss ẽẽ custodiant. Iã uͦ nosse quantum
amet᷑ quãq falli nolit humana natura ł hinc intellegi potẽ qđ lam̃tari qͥsq sana m̃te mauult
quã letari in am̃tia : Iuã eius magna atq: mirabilis mortalib: p̃t̃ hoĩem animantib: nulla ẽ. licor
eoꝵ qͥb da ad istã lucẽ c̃tuenda multo quã nob sit acrior sens oculoꝵ.s lucẽ illã in
gere nequeunt quamens nr̃a qͦdãmͦ radiat᷑ ut dehis om̃ib recte iudicare possimꝰ. nã in quantũ
eã capimꝰ in tantũ id possumꝰ. Uerũ tam̃ in ẽ insensib: in rationabiliũ animantiũ & si scientia nullomͦ
atcerte q̃dã scientiȩ similitudo: Cet̾a aũ rerũ corporaliũ ñ qr semiunt s qr sentiunt᷑ sensibilia

Expanded text:
mo corpora, quibus non solum sensus, sed nec ulla saltem seminalis est uita, ita tamen uel exiliunt in superna uel in ima descendunt uel librantur in mediis, ut essentiam suam. ubi secundum naturam possunt esse, custodiant. Iam uero nosse quantum ametur quamque falli nolit humana natura, uel hinc intellegi potest, quod lamentari quisque sana mente mauult quam laetari in amentia. Quae uis magna adque mirabilis mortalibus praeter homini animantibus nulla est, licet eorum quibusdam ad istam lucem contuendam multo quam nobis sit acrior sensus oculorum; sed lucem illam incorpoream contingere nequeunt, qua mens nostra quodam modo radiatur, ut de his omnibus recte iudicare possimus. Nam in quantum eam capimus, in tantum idat certe quaedam scientiae similitudo; cetera autem rerum corporalium, non quia sentiunt, sed quia sentiuntur, sensibilia
Abbreviated transcription (Latin):
morant᷑ patres gentiũ s ociã eiꝰ etatis fiusse ut numerosas familias hab̾ent q̃ digne fuissent nõib̃
gentiũ : uñ ne quaquã putandũ qił co fuerint ordine geniti qͦ c̃memorati legunt᷑: Alio qͥn .xiͦi. filui icctan¬
qͥ erat filius heber st̃ phalech. qͦnͦ potuer̃ iã gentes facere. si post phalech frẽm suũ iectan natꝰ ẽ : quando

Expanded text:
morantur patres gentium. sed etiam eius aetatis fuisse, ut numerosas familias haberent, quae dignae fuissent nominibus gentium. Unde nequaquam putandum, quod eo fuerint ordine geniti, quo commemorati leguntur. Alioquin duodecim filii Iectanqui erat alius filius Heber, frater Phalech, quo modo potuerunt iam gentes facere, si post Phalech fratrem suum Iectan natus est,
Abbreviated transcription (Latin):
cio đĩ. quando om̃s̃ qͥ in monumtis s̃ audient uocẽ eiꝰ & ꝓceulent : ñ dit̃ quẽ ad inͦdũ pͥma &e
utiq ñ sin e qualicũq uita possent audire &edȩ monum̃tis resurgente carne ꝓceđe.
Quare aũ ñ om̃s uiuent in eo đ seqͥt᷑ doce. Qbona inqͥt fecer̃ in resurrectionẽ iuditii. hi st̃ qͥ

Expanded text:
ando omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent. non dixit, quemadmodum in prima: "et utique non sine qualicumque uita possent audire et de monumentis resurgente carne procedere.. quare autem non omnes uiuent, in eo quod sequitur docet: qui bona, inquit, fecerunt, in resurrectionem uitae, hi sunt q
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ se ipsũ diligeressic urori sic filiis sic domesticis sic cȩt̾is qͥb potuerit hõib & ad hoc sibi apri¬
mo si forte indig& c̃suli uelit : ac ꝑ hoderit ⁊ pacatꝰ qͦͣntũ in ipso ẽ om̃i hõi space hõiũ id est ordi¬
nata c̃corelia: Cuiꝰ hic ordo ẽ pͥmũ ut iliͣ noceat. deinđ ut &ĩa ꝓsit cui potuerit Pmitꝰ gͦ in est

Expanded text:
sicut se ipsum diligere sic uxori, sic filiis, sic domesticis, sic ceteris quibus potuerit hominibus, et ad hoc sibi a proximo, si forte indiget, consuli uelit; ac per hoc erit pacatus, quantum in ipso est, omni homini pace hominum, id est ordinata concordia, cuius h
Abbreviated transcription (Latin):
p̃t̃ita reuelata s̃ tẽporib: cũ ppłm ꝑheremũ clucer& facte fuerant heq: aũ ꝑ insignẽ ducẽ hiesũ naue
ꝑ quẽ ppłs ille in ꝓmissiõis inductꝰ ẽ t̾rã : Expugnatisq gentib: ea .xiͦi. tribub: qͥb ds̃ iusserat diuisit
& mortuus ẽ: Neq pꝰ illũ toto tpre iudicũ ĩ pleta fuerat ꝓmissio đi det̾ra chanaan aqͦdã flumine
egẏpti usq ad flum̃ magnũ eufraten. nec tam̃ ad huc ꝓphetabat᷑ futurũ s expectabat᷑ ĩplendũ: Impletũ
ẽ aũ ꝑdauid & eiꝰ filiũ salomonẽ cuiꝰ regnũ tanto quantũ ꝓmissũ spatio dilatatũ ẽ. Vniũsos qͥppe illos

Expanded text:
Naue, per quem populus ille in promissionis inductus est terram expugnatisque gentibus eam duodecim tribubus, quibus Deus iusserat, diuisit et mortuus est, neque post illum toto tempore iudicum inpleta fuerat promissio Dei de terra Chanaan a quodam flumine Aegypti usque ad flumen magnum Euphraten; nec tamen adhuc prophetabatur futurum, sed exspectabatur inplendum. Inpletum est autem per Dauid et eius filium Salomon
Abbreviated transcription (Latin):
guinis c̃paratũ ẽ. qͥb tnsactis ñ ẽ tam̃ eorundẽ maloꝵ finita miseria: Quã uis enĩ ñ defuerint neq
desint hostes exterȩ natiões c̃t quas sẽꝑ bella gesta s̃ & gerunt᷑: tam̃ &iã ipsa ĩꝑii latitudo peꝑit peioris
gñis bella socialia scilic& & ciuilia. qͥb miserabilius quatit᷑ humanũ genꝰssiue cũ belligerat᷑ ut aliqͣndo
c̃qͥ e scant siue cũ timet᷑ nerurs ex surgant quoꝵ maloꝵ multas &multi plices clades duras & diras ne

Expanded text:
guinis conparatum est? Quibus transactis, non est tamen eorundem malorum finita miseria. Quamuis enim non defuerint neque desint hostes exterae nationes, contra quas semper bella gesta sunt et geruntur: tamen etiam ipsa imperii latitudo peperit peioris generis bella, socialia scilicet et ciuilia, quibus miserabilius quatitur humanum genus, siue cum belligeratur, ut aliquando conquiescant, siue cum timetur, ne rursus exsurgant. Quorum malorum multas et multiplices clades, duras et diras ne
Abbreviated transcription (Latin):
ũ phantiũ: Nen: enĩ & romam uiuebant sub legib sius quas cetis ĩponebant : hoc si fere sine marte: & bel
una eẽt. eadẽq c̃ditio: Psertĩ si mea fier& qđ postea gͣtissime atq: humanissime factũ ẽ . ut om̃s ad roma¬
nũ ĩꝑiũ ꝑtinentes. societatẽ acciꝑent ciuitatis. & romani ciues eẽnt. ac sic eẽt om̃iũ qđ erat ante pau¬
coꝵ. tantũ qđ plebs illa q̃ suos agros ñ hab̵& : de publico uiuer& pastꝰ. ꝓbonos ad ministraores ret pu¬
blicȩ gͣtiꝰ ac̃ cordib p̃staret᷑: quã uictis exterq̃ret᷑: Nã ꝗd uit̃sit. ad in columitatẽ. honosq: mores. ipsꝰ certo
hõiũ dignitates. qđ alu iueer̃ alii uicti s̃ : omĩ no ñ uideo. p̃tͣ illũ głȩ humanȩ in anissinũ fastĩ liꝰ ꝑcłam᷑ it¬

Expanded text:
umphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Belumphantium. Neque enim et Romani non uiuebant sub legibus suis, quas ceteris inponebant. Hoc si fieret sine Marte et Beluna esset eademque condicio? praesertim si mox fieret, quod postea gratissime adque humanissime factum est, ut omnes ad Romanum imperium pertinentes societatem acciperent ciuitatis et Romani ciues essent, ac sic esset omnium, quod erat ante paucorum; tantum quod plebs illa, quae suos agros non haberet, de publico uiueret; qui pastus eius per bonos administratores rei publicae gratius a concordibus praestaretur quam uictis extorqueretur. Nam quid intersit ad incolumitatem bonosque mores, ipsas certe hominum dignitates, quod alii uicerunt, alii uicti sunt, omnino non uideo, praeter illum gloriae humanae inanissimum fastum, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑegͥnantes eiꝰ pulchritudini suspiramꝰ : Ib i ñ orit᷑ sol suꝑbonos & malos. s sol iuisticiȩ solos ꝓtegit bonos : Ibi ñerit
magna industria. ditare publicũ erariũ priuatis reb angustis. ubi thesaurꝰ gmunis ẽ ueritatis: łind ñ solũ ut
talis merces talib hõib redderet᷑. romanũ ĩꝑiũ ad humanã głam dilatatũ ẽ: uerũ & ĩã ut ciues et̃nȩ aliꝰ
ciuitatis quã diuhic ꝑegrinant᷑. diligent᷑ & sobrie illa intueant᷑ exẽpla: & uideant ͣnta dilectio debeat᷑
hanc uitã mortaliũ q̃ paucis dieb ducit᷑ & finitꝰ ꝗd uit̃ ẽ sub cuiꝰ ĩꝑio uiuat hõ moritur: si illi qͥ t̃perant
ad ĩpia & iniqua ñ cogant: Aut uͦ aliꝗd nocier̃ romani gentib quib: subiugatis ĩ posuer̃ legessuas. nisi qͥa
id factũ ẽ ingenti strage belloꝵ. Iđ si c̃ cordit᷑ fier&: id ipsũ fier& melore successu: s nulla eẽt gła tri¬

Expanded text:
peregrinantes eius pulchritudini suspiramus; ibi non oritur sol super bonos et malos, sed sol iustitiae solos protegit bonos; ibi non erit magna industria ditare publicum aerarium priuatis rebus angustis, ubi thensaurus communis est ueritatis. Proinde non solum ut talis merces talibus hominibus redderetur Romanum imperium ad humanam gloriam dilatatum est; uerum etiam ut ciues aeternae illius ciuitatis, quamdiu hic peregrinantur, diligenter et sobrie illa intueantur exempla et uideant quanta dilectio debeatur hanc uitam mortalium, quae paucis diebus ducitur et finitur, quid interest sub cuius imperio uiuat homo moriturus, si illi qui imperant ad inpia et iniqua non cogant? Aut uero aliquid nocuerunt Romani gentibus, quibus subiugatis inposuerunt leges suas, nisi quia id factum est ingenti strage bellorum? Quod si concorditer fieret, id ipsum fieret meliore successu; sed nulla esset gloria tri