comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
librorum auctoritate non tenentur ad
defendendum id quod leuissima teme
eosdem libros scõs unde id ꝓbent pro¬
ferre conantur. uł etiam memoriter
quȩ ad testimonium ualere arbitrant᷑
multa inde uerba pronuntiant. non
intelligentes neq quȩ locuntur. neq
de quib affirmant. Adhoc enĩ consi¬
derandum & obseruandum. libri ge¬
nescos multipliciter quantum potu
enucleaui ꝓtuliq sententias de uerbis
adexercitationem nr̃am obscure posi¬
tis. non aliquid unum temere affir¬
mans cum prȩiudicio alterius exposi¬
tionis fortasse melioris: ut ꝓsuo modu¬
lo eligat quisq quod capere possit.
Ubi autẽ intelligere non potest: scri¬
pturȩ dĩ det honorem. sibi timorem.
Sed cum tam multis exitib uerba
scripturȩ quȩ tractauimus exponan¬
tur. cohibeant se tandem qui litteris
inflati secularib. hȩc ita posita ut
om̃ia pia corda nutriant. uelut im¬
peritum atq impolitum aliquid exa¬

Expanded text:
Librorum auctoritate non tenentur, ad Librorum auctoritate non tenentur, ad defeeosdem libros suos, unde id probant proferre conantur: vel etiam memoriter, quae ad testimonium valere arbitrantur, multa verba inde pronuntiant, non intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exa
Abbreviated transcription (Latin):
nas litteras loquentem. ita delirare
toto cȩlo errare conspiciens. risum tene¬
re uix possit: &. non tam molestum est.
quod errans homo deridetur. sed quod
auctores nr̃i ab eis qui foris sunt talia
sensisse creduntur: & cum magno eoꝵ
exitio de quoꝵ salute satagimus: tan¬
quam indocti reprehenduntur atq
respuuntur. Cum enim quenqu̾a de
numero xp̃ianoꝵ in ea re quam opti¬
me norunt errare de prehenderint.
& uanam sententiam suam de nr̃is li-¬
bris asserere: quo pacto illis libris cre¬
dituri sunt de resurrectione mortuoꝵ
ꝙ de spe uitȩ eternȩ regnoq cȩlorum:
quando de hisreb quas iam exꝑiri. uł
indubitatis numeris ꝑcipere potuerunt.
fallaciter putauerint ẽe conscriptos: Qͥd
enim molestiȩ tristitiȩq ingerant pru¬
cdentib fr̃ibus temerarii pręsumptores.
satis dici non potest: cum si quando de
praua &. falsa opinione sua reprehen¬
di s̃. conuinci cȩperint ab eis qui nr̃oꝵ

Expanded text:
nas Litteras loquentem, ita delirare nas Litteras loquentem, ita delirare toto coelo errare conspiciens, risum tenere vix possit. Et non tam molestum est, quod errans homo deridetur, sed quod auctores nostri ab eis qui foris sunt, talia sensisse creduntur, et cum magno eorum exitio de quorum salute satagimus, tanquam indocti reprehenduntur atque respuuntur. Cum enim quemquam de numero Christianorum in ea re quam optime norunt, errare deprehenderint, et vanam sententiam suam de nostris Libris asserere; quo pacto illis Libris credituri sunt, de resurrectione mortuorum, et de spe vitae aeternae, regnoque coelorum, quando de his rebus quas jam experiri, vel indubitatis numeris percipere potuerunt, fallaciter putaverint esse conscriptos? Quid enim molestiae tristitiaeque ingerant prudentibus fratribus temerarii praesumptores, satis dici non potest, cum si quando de prava et falsa opinione sua reprehendi, et convinci coeperint ab eis qui nostrorum
Abbreviated transcription (Latin):
falsũ erit aliud qͦd ipse non intelligi
uoluit: sed ꝙ uerum.& quod utilius
cognoscatur. Si autẽ contextio scri¬
pturȩ hoc uoluisse intelligi scriptorẽ
non repugnabit: adhuc restabit
quęrere. utrum & aliud non potuit.
Quod si et aliud potuisse inuenerimꝰ:
incertum erit quidnam eorum ille
uoluerit: ꝙ utrumq sentiri uoluisse
non inconuenienter creditur. si utriq
sententiȩ cȩtera circumstantia suffra¬
gatur. Plerumq enim accidit. ut
aliquid de terra. de cęlo. de cȩteris
mundi huius elementis. de motu &
conuersione. uel etiam magnitudine
& interuallis syderum. de certis de¬
fectib solis ac lunȩ. de circuitib annoꝵ
s temporum. de naturis animalium.
fruticum. lapidum. atq huiusmodi.¬
dȩ cȩteris. etiam non xp̃ianus ita no¬
uerit: ut certissima ratione uł exꝑien¬
tia teneat. Turpe autẽ est nimis &
ꝑnitiosum ac maxime cauendum ut
xp̃ianum de his rebus quasi scđm xp̃ia¬

Expanded text:
falsum erit aliud, quod ipse intellegi falsum erit aliud, quod ipse intellegi uoluit, sed et uerum et quod utilius cognoscatur. si autem contextio scripturae hoc uoluisse intellegi scriptorem non repugnauerit, adhuc restabit quaerere, utrum et aliud non potuit. quodsi et aliud potuisse inuenerimus, incertum erit, quidnam eorum ille uoluerit; et utrumque sentiri uoluisse non inconuenienter creditur, si utrique sententiae cetera circumstantia subfragantur. Plerumque enim accidit, ut aliquid de terra, de caelo, de ceteris mundi huius elementis, de motu et conuersione uel etiam magnitudine et interuallis siderum, de certis defectibus solis ac lunae, de circuitibus annorum et temporum, de naturis afruticum, lapidum, atque hujusmodi caeteris, etiam non christianus ita noverit, ut certissima ratione vel experientia teneat. Turpe est autem nimis et perniciosum ac maxime cavendum, ut christianum de his rebus quasi secundum christia
Abbreviated transcription (Latin):
labefactauerit corruamus: non pro
sententia diuinarum scripturarum
sed pro nr̃a ita dimicantes. ut eam
uelimus scripturarum esse quȩ nr̃a ẽ.:
cum potius eam quȩ scripturarum
est. nr̃am esse uelle debeamus. Ponamꝰ
enim in eo quod scriptum est dixit
ds fiat lux. & facta est lux: alium
sensisse lucem corporalem factam.
& alium spiritalem. Esse spiritalẽ
lucem in creatura spiritali. fides nr̃a
non dubitat: ẽẽ autẽ lucem corpo¬
ralem cȩlestem aut etiam supra cȩ¬
lum. uł ante cȩlum. cui succedere
nox potuerit. tandii non est con¬
tra fidem: donec ueritate certissima
refellatur. Quod si fac̾tum fuerit:
non hoc habebat scriptura diuina:
sed hoc senserat humana ignorantia.
Si autẽ hoc uerum esse certa ratio
demonstrauerit: adhuc incertum erit
utrum hoc in illis uerbis. scõꝵ libroꝵ
scriptor sentire uoluerit. an aliud
aliquid non minus uerum. Quod si
cȩtera contextio sermonis non hoc
eum uoluisse probauerit. non ideo

Expanded text:
labefactauerit, corruamus, non pro labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinarum scripturarum, sed pro nvelimus Scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam quae Scripturarum est, nenim in eo, quod scriptum est: et dixit deus: fiat lux. et facta est lux, alium sensisse lucem corporalem factam et alium spiritalem. esse spiritalem lucem in creatura spiritali fides nostra non dubitat; esse autem lucem corporalem caelestem aut etiam super caelum uel ante caelum, cui succedere DOX potuerit, tamdiu non est contra fidem, donec ueritate certissima refellatur. quod si factum fuerit. non hoc habebat scriptura diuina, sed hoc senserat humana ignorantia. si autem hoc uerum esse certa ratio demonstrauerit, adhuc incertum erit, utrum hoc in illis uerbis sanctorum librorum scriptor sentiri uoluerit, an aliud aliquid non minus uerum. quodsi cetera contextio sermonis non hoc eum uoluisse probauerit, non ideo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc a quodam docto xp̃iano syro
fertur expositum. non suꝑferebat᷑.
sed fouebat potius intelligi ꝑhibe¬
tur. nec sicut fouentur tumores. aut
uulnera in corpore. aquis uel frigidis
uł calore congruo temperatis. sed
sicut oua fouentur ab alitib. ubi
calor ille materni corporis etiam for¬
mandis pullis quod ammodo ad mi¬
niculatur. ꝑ quendam in suo genere
dilectionis affectum. Non itaq ꝑ
liter cogitemus. Non enim ad hoc
ipsa di sapientia nr̃a infirmitate
suscepta. uenit ad colligendos sub
alas suas filios ierłm. queadmodũ
gallina pullos suos. ut semꝑ paruui¬
li simus: sed ut malitia infantes. m̃te
esse pueri desinamꝰ. & in rebus ob¬
scuris. atq a nr̃is oculis remotissimis.
siqua inde scripta etiã diuina legeri¬
mus. quȩ possint salua fide qua im¬
biumur alias atq alias parere sen¬
tentias. innullam earum nos p̃cipiti
affirmatione ita ꝓiciamus. ut si forte
diligentius discussa ueritas eam recte

Expanded text:
hoc a quodam docto christiano Syro hoc a quodam docto christiano Syro fertur expositum — non superferebatur, sed fouebat potius intellegi perhibetur, nec sicut fouentur tumores aut uulnera in corpore aquis uel frigidis uel calore congruo temperatis, sed sicut oua fouentur ab alitibus, ubi calor ille materni corporis etiam formandis pullis quodammodo adminiculatur per quendam in suo genere dilectionis adfectum. non itaque per liter cogitemus. non enim ad hoc ipsa dei sapientia nostra infirmitate suscepta uenit ad conligendos sub alas suas filios Hierusalem quemadmodum gallina pullos suos, ut semper paruuli simus, sed ut malitia infantes mente esse pueri desinamus. Et in rebus obscuris atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam diuina legerimus, quae possint salua fide, qua inbuimur, alias atque alias parere sententias, in nullam earum nos praecipiti adfirmatione ita proiciamus, ut, si forte diligentius discussa ueritas eam recte
Abbreviated transcription (Latin):
est. Non enim hȩc nox informis aliqua
substantia erat. unde adhuc alia forma¬
rentur: sed spatium loci plenum aere. ca¬
rens lumine diurno. Cui utiq nocti ĩa
nichil addendum esset in genere suo.
quo esset spetiosior. siue distinctior.
Uespera autẽ in toto illo triduo anteꝗͣ
fierent luminaria. consuminati oꝑis
terminus non absurde fortasse intelli¬
gitur: mane uero tanquam futurȩ
oꝑationis significatio. Sed ante om̃ia
meminerimus. unde iam multa di¬
atimus. non temporalib quasi animi
sui aut corporis motib oꝑari dm̃. si¬
cut oꝑatur homo uł angłs: sed ȩter¬
nis atq incommutabilib &. stabili¬
bus rationib coȩterni sibi uerbi sui.
ꝙ quodam ut ita dixerim flatu pa¬
riter coȩterni sc̃i sp̃s sui. Nam & illud
quod ꝑ grecam & latinam linguam
dictum est de sp̃u dĩ. quod suꝑfereba¬
tur suꝑ aquas: scđm syrȩ linguȩ in¬
tellectum quȩ uicina est hebreȩ. nam

Expanded text:
est. non enim haec nox informis aliqua est. non enim haec nox informis aliqua substantia erat, unde adhuc alia formarentur, sed spatium loci plenum aere, carens lumine diurno: cui utique nocti iam nihil addendum esset in genere suo, quo esset speciosior siue distinctior. uespera autem in toto illo triduo, antequam fierent luminaria, consummati operis terminus non absurde fortasse intellegitur; mane uero tamquam futurae operationis significatio. Sed ante omnia meminerimus, unde iam multa diximus, non temporalibus quasi animi sui aut corporis motibus operari deum, sicut operatur homo uel angelus, sed aeternis atque incommutabilibus et stabilibus rationibus coaeterni sibi uerbi sui et quodam, ut ita dixerim, fotu pariter coaeterni sancti spiritus sui. nam et illud, quod per graecam et latinam linguam dictum est de spiritu dei, quod superferebatur super aquas, secundum syrae linguae intellectum, quae uicina est hebraeae — nam
Abbreviated transcription (Latin):
cteret. & facta est uespera. & factum
est mane: sicut in aliis oꝑibus facit.
quib uocabula imponit. Hic ergo
ꝓpterea non ita fecit. qm̃ a formatare
ad hoc distincta est illa informitas.
ue non in ea finis esset: sed adhuc
formanda restarent ꝑ creaturas cȩteras
iam corporales. Itaq si postea quam di¬
stincta essent illa diuisione & uocabu¬
lis. tunc diceretur uidit ds quia bo¬
num est. hȩc facta acciperemꝰ significa¬
ri. quibus iam in suo genere nichil eẽt
addendum. Quia uero lucem solam
ita ꝑfecerat: uidit d̾s inquit lucem
quia bona est .&. diuisione ac nomini¬
bus discreuit a tenebris. neq tunc dixit
tudit d̃s quia bonum est. Ad hoc enĩ
erat informitas illa discreta. ut adhuc
inde alia formarentur. Namq ista
nox quȩ nobis notissima est. facit enĩ
eam suꝑ terras solis circuitus. quando
pluminarium distributionem ã die
diuidicur. post ipsam diuisionem diei
ac noctis dicitur. uidit ds̃ quia bonũ

Expanded text:
cteret: et facta est uespera, et factum cteret: et facta est uespera, et factum est mane, sicut in aliis operibus facit, quibus uocabula inponit. hic ergo propterea non ita fecit, quoniam a formata re ad hoc distincta est illa informitas, ut non in ea finis esset, sed adhuc formanda restaret per creaturas ceteras iam corporales. itaque si, posteaquam distincta essent illa diuisione et uocabulis, tunc diceretur: uidit deus, quia bonum est, haec facta acciperemus significari, quibus iam in suo genere nihil esset addendum; quia uero lucem solam ita perfecerat, uidit deus, inquit, lucem quia bona est et diuisione ac nominibus discreuit a tenebris. neque tunc dixit: uidit deus, quia bonum est; ad hoc enim erat informitas illa discreta, ut adhuc inde alia formarentur. namque ista nox, quae nobis notissima est — facit enim eam super terras solis circuitus —, quando per luminarium distributionem a die diuiditur, post ipsam diuisionem diei et noctis dicitur: uidit deus, quia bonum
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ad rationem factarum condi¬
tarumq naturarum: quomodo
inuenimus uesperam & mane in
luce spiritali: An diuisio quidem
lucis a tenebris. distinctio est iam
rei formatȩ ab informi: appellatio
uero diei ꝙ noctis insinuatio distin¬
Ctionis est. qua significet᷑ nichil
dm̃ in ordinatum relinquere. atq
ipsam informitatẽ. ꝑ quam res de
specie in speciem modo quodam tran¬
seundo mutantur. non esse in dispo¬
sitam: neq defectus ꝓfectusq creatu¬
rȩ quib sibimet temporalia quȩq
succedunt. sine supplemento esse de¬
coris uniuersi: Nax enim: ordinatȩ
sunt tenebre. Propterea uero cum facta
esset lux. dictum est. uidit d̾s lucẽ
quia bona est. cum hoc posset post
om̃ia eiusdem diei dicere: idest ut cũ
explicasset. dixit ds fiat lux & facta ẽ
lur. ꝙ diuisit ds int̾ lucẽ &. tenebras. &
uocauit ds lucem diem. & tenebras
uocauit noctem. tunc diceret. & uidit
ds quia bonum est: & deinceps anne¬

Expanded text:
ergo ad rationem factarum condiergo ad rationem factarum conditarumque naturarum quomodo inuenimus uesperam et mane in luce spiritali? an diuisio quidem lucis a tenebris distinctio est iam rei formatae ab informi, appellatio uero diei et noctis insinuatio distributionis est, qua significetur nihil deum inordinatum relinquere atque ipsam informitatem, per quam res de specie in speciem modo quodam transeundo mutantur, non esse indispositam neque defectus profectusque creaturae, quibus sibimet temporalia quaeque succedunt, sine subplemento esse decoris uniuersi? nox enim ordinatae sunt tenebrae. Propterea uero cum facta esset lux, dictum est: uidit deus lucem quia bona est, cum hoc posset post omnia eiusdem diei dicere, id est, ut, cum explicasset "dixit deus: fiat lux. et facta est lux. et diuisit deus inter lucem et tenebras et uocauit deus lucem diem et tenebras uocauit noctem", tunc diceret: et uidit deus, quia bonum est, et deinceps adne
Abbreviated transcription (Latin):
Atenebris uͦ qualib talis lux diui¬
di potuit: dicente scriptura. & diuisit
ds inter lucem ꝙ tenebras: Nunqͥd
iam erant peccatores & stulti detiden¬
des a lumine ueritatis: inter quos et
in eadem luce ꝑmanentes diuideret
ds. tanquam inter lucem &. tenebras.
ꝙ lucem uocans diem. & tenebras no¬
ctem. ostenderet se non operatorem
peccatoꝵ. sed ordinatorem distribu¬
tionum meritorum: An hic dies to¬
tius temporis nomen est: & om̃ia uo¬
lumina scłoꝵ hoc uocabulo inclu¬
dit ideoq non dictus est primus. s
unus dies: facta est enim uespera.
& factum est inquit mane dies unus:
ut ꝑ hoc quod facta est uespera pec¬
catum rationalis creaturȩ. quod aũt
factum est mane. renouatio eius signi¬
ficata uicleatur. Sed hȩc allegoriȩ ꝓ¬
pheticȩ disputatio est: qũa non isto
sermone suscepimus. Instituimus
enim de scripturis nunc loqui. se¬
cundum ꝓprictatẽ rerum gestarũ:
non scđm enignata futurarum.

Expanded text:
a tenebris uero qualibus talis lux diuia tenebris uero qualibus talis lux diuidi potuit dicente scriptura: et diuisit deus inter lucem et tenebras? numquid iam erant peccatores et stulti decidentes a lumine ueritatis, inter quos et in eadem luce permanentes diuideret deus, tamquam inter lucem et tenebras, et lucem uocans diem ac tenebras noctem ostenderet se non operatorem peccatorum, sed ordinatorem distributione meritorum ? an hic dies totius temporis nomen est et omnia uolumina saeculorum hoc uocabulo includit ideoque non dictus est primus, sed unus dies? et facta est enim uespera, et factum est, inquit, mane dies unus, ut per hoc, quod facta est uespera, peccatum rationalis creaturae, quod autem factum est mane, renouatio eius significata uideatur. Sed haec allegoriae propheticae disputatio est, quam non isto sermone suscepimus. instituimus enim de scripturis nunc loqui secundum proprietatem rerum gestarum, non secundum aenigmata futurarum.
Abbreviated transcription (Latin):
omnem hominem: sed illa de qua
dici potuit prior om̃ium creata est
sapientia. Cum enim ȩterna illa
&. incommutabilis quȩ non est
facta. sed genita sapientia. inspiri¬
tales atq rationales creaturas. sicut
in animas scãs se tranffert. ut illu¬
minatȩ lucere possint: fit in eis quȩ¬
dam luculentȩ rationis affectio. quȩ
potest accipi facta lux cum diceret
ds. fiat lux: si iam erat creatura spi¬
ritalis. quȩ nomine cęli significata
est in eo quod scriptum est. in prin¬
cipio fecit d̾s celum &̃ terram: non
corporeum cęlum. sed cęlum incor¬
poreum cęli corporei. hoc est suꝑ
omne corpus non locoꝵ gradib
sed naturȩ sublimitate p̃positum.
Quo autẽ modo simul fieri potuit.
ꝙ quod illuminaret᷑ & ipsa illumi¬
natio. ac diuerso tempore narran¬
da fuerit: paulo ante diximus cum
de materia tractaremus. Sed huic
luci succedentẽ noctem ut uespera
fieret: quo pacto intellecturi sumusͦ

Expanded text:
omnem hominem, sed illa, de qua omnem hominem, sed illa, de qua dici potuit: prior omnium creata est sapientia. cum enim aeterna illa et incommutabilis, quae non est facta, sed genita sapientia, in spiritales atque rationales creaturas sicut in animas sanctas se transfert, ut inluminatae lucere possint, fit in eis quaedam luculentae rationis adfectio, quae potest accipi facta lux, cum diceret deus: fiat lux, si iam erat creatura spiritalis, quae nomine caeli significata est in eo, quod scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, non corporeum caelum, sed caelum incorporeum caeli corporei, hoc est super omne corpus non locorum gradibus, sed naturae sublimitate praepositum. quo autem modo simul fieri potuit, et quod inluminaretur et ipsa inluminatio, ac diuerso tempore narranda fuerit, paulo ante diximus, cum de materia tractaremus. Sed huic luci succedentem noctem, ut uespera fieret, quo pacto intellecturi sumus?
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ circuitum solis cernimus exibe¬
ri: nec ullum occurrit exemplum.
quo istam emissionẽ contractionẽq
lucis. ut diei noctisq uicissitudines
fierent. ꝓbare possimus. Iactus enĩ
radioꝵ ex oculis nr̃is cuiusdam lu¬
cis quidem est iactus: & contrahi
potest cum aerem qui ẽ oculis nr̃is
pximus. intuemur.q emitti cum
ad eandem rectitudinem quȩ sunt
longe posita attendimus. Nec sane
cum contrahitur om̃ino cernere
quȩ longe sunt desinit: sed certe
obscurius quam cum in ea optu¬
tus emittitur. Sed tamen ea lux quȩ
in sensu uidentis est. tam exigua
docet᷑: ut nisi adiuuetur extraria
luce nichil uidere prorsꝰ possit. qͣm
discerni ab ea non potest: quo exem¬
plo demonsttari possit emissio indi¬
em. & contractio lucis in noctem. sic̃
dixi reperire difficile est. Si autem
spiritalis lux facta ẽ cum dixit
ds fiat lux. non illa uera patri
coȩterna intelligenda est. ꝑ quam
facta sunt omĩa. & quȩ illuminat

Expanded text:
per circuitum solis cernimus exhibeper circuitum solis cernimus exhiberi — nec ullum occurrit exemplum, quo istam emissionem contractionemque lucis, ut diei noctisque uicissitudines fierent, probare possimus. iactus enim radiorum ex oculis nostris cuiusdam quidem lucis est iactus et contrahi potest, cum aerem, qui est oculis nostris proximus, intuemur, et emitti, cum ad eandem rectitudinem quae sunt longe posita adtendimus. nec sane, cum contrahitur, omnino cernere, quae longe sunt, desinit, sed certe obscurius, quam cum in ea obtutus emittitur. sed tamen ea lux, quae in sensu uidentis est, tam exigua docetur, ut, nisi adiuuetur extraria luce, nihil uidere possimus; et quia discerni ab ea non potest, quo exemplo demonstrari possit emissio in diem et contractio lucis in noctem, sicut dixi, reperire difficile est. Si autem spiritalis lux facta est, cum dixit deus: fiat lux, non illa uera patri coaeterna intellegenda est, per quam facta sunt omnia, et quae inluminat
Abbreviated transcription (Latin):
eam significari illis uerbis. terra autẽ
erat inuisibilis &. incomposita. & te-¬
nebrȩ erant suꝑ abyssum.q. sp̃s d̃ĩ suꝑ-¬
ferebatur suꝑ aquas. ut excepto quod
ibi positum est de sp̃u di. cȩtera rerũ
quidem uisibilium uocabula. sed ad
illam informitatem. ut tardiorib
poterat insinuandam. dicta intelli¬
gamus: quia hȩc duo elementa. idẽ
terra & aqua. ad aliquid faciendum
oꝑantium manib tractabiliora sunt
cȩteris. & ideo congruentius isti
nominib illa insinuabatur informi¬
tas. Si hoc ergo probabiliter dicit᷑.
non erat aliqua formata moles. ꝗͣ
lux ex una parte illustrans. ex al¬
tera faceret tenebras. unde posset¬
nox die discedente succedere. Emis¬
sionem uero contractionemq lucis
illius si uelimus diem noctemq intel¬
ligere: nec causam uidemus cur ita
fieret. Non enim iam erant animalia
quib hȩc uicissitudo salubriter exhi¬
beretur. & quib post modum exortis

Expanded text:
eam significari illis uerbis: terra autem eam significari illis uerbis: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus dei superferebatur suibi positum est de Spiritu Dei, caetera rerum quidem visibilium vocabula, sed ad illam informitatem, ut tardioribus poterat, insinuandam dicta intelligamus; quia haec duo elementa, id est terra et aqua, ad aliquid faciendum operantium manibus tractabiliora sunt caeteris, et ideo congruentius istis nominibus illa insinuabatur informitas: si ergo hoc probabiliter dicitur, non erat aliqua formata moles, quam lux ex una parte inlustrans ex altera faceret tenebras, unde nox posset die discedente succedere. Emissionem uero contractionemque lucis illius si uelimus diem noctemque intellegere, nec causam uidemus, cur ita fieret — non enim iam erant animalia, quibus haec uicissitudo salubriter exhiberetur et quibus postmodum exortis
Abbreviated transcription (Latin):
dici oportuerit. nec simul utrum q
dici potuerit: prius illud unde ali¬
quid factum est. quam illud quod
inde factum est. dici debuisse quis du¬
bitet: Quia etiam cum dicimus ma¬
teriam & formam. utriunq simul esse
intelligimus: nec utrumq simul pos¬
sumus enuntiare.Sicut autẽ in breui¬
tate temporis contingit. cum duo uer¬
ba ista proferimus. ut alterum ante
alterum ꝑferamus: ita in plixitate
narrationis alterum priusqũa alterũ
narrandum fuit: quamius utrumq
ut dictum est. simul fecerit d̾s: ut qd̃
sola origine prius est in faciendo etiã
tempore prius sit in narrando: quia
duȩ res quarum etiam altera nullo
modo prior ẽ. nominari simul non
possunt: quanto minus simul narra¬
ri: Non itaq dubitandum est. ita
eẽ utcumq istam informem materiã
ꝓpe nichil: ut non sit facta nisi ado.
& reb quȩ de illa formatȩ sunt simul
concreata sit. Sed si credibiliter dicitur

Expanded text:
dici oportuerit, nec simul utrumque dici oportuerit, nec simul utrumque dici potuerit, prius illud, unde aliquid factum est, quam illud, quod inde factum est, dici debuisse quis dubitet? quia etiam cum dicimus materiam et formam, utrumque simul esse intellegimus nec utrumque simul possumus enuntiare. sicut autem in breuitate temporis contingit, cum duo ista uerba proferimus, ut alterum ante alterum proferamus, ita in prolixitate narrationis alterum prius quam alterum narrandum fuit, quamuis utrumque, ut dictum est, simul fecerit deus, ut, quod sola origine prius est in faciendo, etiam tempore prius sit in narrando, quia duae res, quarum etiam altera nullo modo prior est, nominari simul non possunt, quanto minus simul narrari! non itaque dubitandum est ita esse utcumque istam informem materiam prope nihil, ut non sit facta nisi a deo et rebus, quae de illa formatae sunt, simul concreata sit. Sed si credibiliter dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
tam uocem indicant. non autẽ qui
loquitur prius emittit informem uo¬
cem. quam possit postea colligere. atq
in uerba formare: ita creator ds non
priore tempore fecit informem mate¬
riã .ꝙ eã postea ꝑ ordinẽ quarũcunꝙ
naturarũ quasiscdã consideratione for¬
mauit. formatam quippe creauit
materiam: sed quia illud unde fit
aliquid .&. si non tempore. tamen
quadam origine prius est quam
illud quod inde fit: potuit diuide¬
re scriptura loquendi temporibus.
quod ds faciendi temporib non
diuisit. Si enim quęratur utrum uo¬
cem de uerbis. an de uoce uerba
faciamus: non facile quisqũa ita tardo
ingenio reperitur. qui non potius uer¬
ba fieri de uoce respondeat. Ita quam¬
iis utrumq simul qui loquit᷑ faci¬
at. quid unde faciat. naturali atten-¬
tione satis apparet. Quamobrem cũ
simul utrumq ds fecerit. &. materi¬
am quam formauit. ꝙ res in quas eã
formauit. & utrumq ab scriptura

Expanded text:
tam uocem indicant, non autem qui tam uocem indicant, non autem qui loquitur prius emittit informem uocem, quam possit postea conligere atque in uerba formare: ita et deus creator non priore tempore fecit informem materiam et eam postea per ordinem - quarumque naturarum quasi secunda consideratione formauit; formatam quippe creauit materiam — sed quia illud, unde fit aliquid, etsi non tempore, tamen quadam origine prius est, quam illud, quod inde fit, potuit diuidere scriptura loquendi temporibus, quod deus faciendi temporibus non diuisit. si enim quaeratur, utrum uocem de uerbis an de uoce uerba faciamus, non facile quisquam ita tardo ingenio reperitur, qui non potius uerba fieri de uoce respondeat: ita quamuis utrumque simul qui loquitur faciat, quid unde faciat, naturali adtentioni satis adparet. quamobrem, cum simul utrumque deus fecerit, et materiam, quam formauit, et res, in quas eam formauit, et utrumque ab scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
est: Hȩc enim consideratio suasit
qm̃ manifestum est. omne mutabile
ex aliqua informitate formari: simulq
illud & catholica fides prȩscribit. ꝙ cer¬
tissima racio docẽt. nullarum natura¬
rum materiam eẽ potuisse. nisi ab om̃i¬
um rerum non solum formatarũ sed
etiam formabilium inchoatore do
atq creatore. de quo etiã dicit ei quȩ¬
dam scriptura. qui fecisti mundum
ex materia informi. hanc materiam
illis uerbis quib prospiritali pruden¬
tia. tardiorib etiam lectorib uł audi¬
torib congrueretur. fuisse commeino¬
ratam. quib ante dierum enumera¬
tionem dictum est. in principio fecit
ds cęlum & terram. & cętera donec
diceretur .ꝙ̃. dixit ds̃: ut deinceps for¬
matarum rerum ordo consequeretur.
non quia informis materia formatis
reb tempore prior est. cum sit utrũq
simul concreatum. &. unde factum
est . &. quod factum ẽ. Sicut enĩ uox
materia uerboꝵ est. uerba uero forma¬

Expanded text:
est"? Haec enim consideratio suasit, est"? Haec enim consideratio suasit, am manifestum est omne mutabile ex aliqua informitate formari simulque illud et catholica fides praescribit et certissima ratio docet nullarum naturarum materiam esse potuisse nisi ab omnium rerum non solum formatarum, sed etiam formabilium inchoatore deo atque creatore, de qua etiam dicit ei quaedam scriptura: qui fecisti mundum ex materia informi, hanc materiam illis uerbis, quibus pro spiritali prudentia tardioribus etiam lectoribus uel auditoribus congrueretur, fuisse commemoratam, quibus ante dierum enumerationem dictum est: in principio fecit deus caelum et terram et cetera, donec diceretur: et dixit deus, ut deinceps formatarum rerum ordo consequeretur. Non quia informis materia formatis rebus tempore prior est, cum sit utrumque simul concreatum, et unde factum est, et quod factum est — sicut enim uox materia uerborum est, uerba uero forma
Abbreviated transcription (Latin):
generis declaratis: ut in eo quod sequi¬
tur scriptura dicens. terra autẽ erat
inuisibilis & in composita . ꝙ tenebrȩ
erant suꝑ abyssum. & sp̃s di suꝑfere¬
batur suꝑ aquas. nullam opinem᷑¬
materiȩ informitatem. sed terram
q aquam sine luce quȩ nondum
erat facta. suis iam notissimis qua¬
litatib conditas: ut ideo terra in-¬
iusibilis dicta intelligatur qͦd aquis
cooꝑta non posset uideri. etiam si
composita. quia nondum a mari erat¬
distincta. ꝙ cincta litorib. & suis
fȩtib animalibq decorata. Si ergo
ita est: cur istȩ species quȩ ꝓculdubio
corporales sunt. ante omnẽ diem fa¬
ctȩ sunt: Cur non scriptum est. dixit
ds fiat terra. & facta est. terra: item.
dixit ds fiat aqua. q. facta ẽ aqua.
uł utrumq communit̃. si una qͣsi
lege loci infimi continentur. dixit
ds. fiat terra ꝙ. aqua: & sic factum¬
est: Cur non dictum est. cum hoc
factum ẽẽt: uidit ds quia bonum

Expanded text:
generis declaratis, ut in eo, quod sequigeneris declaratis, ut in eo, quod sequitur scriptura dicens: terra autem erat inuisibilis et inconposita, et tenebrae erant super abyssum; et spiritus dei superferebatur sumur informitatem materiae, sed terram et aquam sine luce, quae nondum erat facta, suis jam notissimis qualitatibus conditas: ut ideo terra invisibilis dicta intelligatur, quod aquis cooperta non posset videri, etiamsi ecomposita, quia nondum a mari distincta, et cincta littoribus, et suis fetibus animalibusque decorata: si ergo ita est, cur istae species, quae procul dubio corporales sunt, ante omnem diem factae sunt? Cur non scriptum est, Dixit Deus, Fiat terra, et facta est terra; item, Dixit Deus, Fiat aqua; et facta est aqua; vel utrumque communiter, si una quasi lege loci infimi continentur, Dixit deus: fiat terra. et sic est factum? Cur non dictum est, cum hoc factum esset, "uidit deus, quia bonum
Abbreviated transcription (Latin):
undosa natura cooperiretur: quo cede¬
ret ut nudaret aliquas partes: An
forte rarior aqua uelut nebula terras
tegebat. quȩ congregatione spissata
est: ut ex multis eas partib in quib
arida posset apparere. nudaret: Qũa¬
quam q& terra longe lateq subsidens.
potuit alias partes prȩbere concauas:
quib confluentes & corruentes aquȩ
reciperentur. ut appareret arida ex
his partibus unde humor abscederet
Non est autem informis omnimodo ma¬
teries. ubi etiam nebulosa species appa¬
ruerit. Et ideo quęxi adhuc potest:
quando ds istas conspicuas aquarũ
terrarumq species qualitatesq creaue¬
rit. In nullo enim sex dierum hoc in¬
uenitur. Itaq si hoc ante omnẽ diem
fecit. sicut ante istoꝵ primoꝵ dierũ
commemorationem scriptum est.
in principio fecit ds cęlum & terrã.
ut in terrȩ uocabulo intelligamus
iam formatam terrenam speciem suꝑ¬
fusis aquis ista iam uisibili specie sui

Expanded text:
undosa natura cooperiretur, quo cedeundosa natura cooperiretur, quo cederet, ut nudaret aliquas partes? an forte rarior aqua uelut nebula terras tegebat, quae congregatione spissata est, ut ex multis eas partibus, in quibus arida posset adparere, nudaret? quamquam et terra longe lateque subsidens potuit alias partes praebere con- .. cauas, quibus confluentes et conruentes aquae reciperentur, et adpareret arida ex his partibus, unde umor abscederet. Non est autem informis omni modo materies, ubi etiam nebulosa species adparuerit. Et ideo quaeri adhuc potest, quando deus istas conspicuas aquarum terrarumque species qualitatesque creauerit; in nullo enim sex dierum hoc inuenitur. itaque si hoc ante omnem diem fecit, sicut ante istorum dierum primorum commemorationem scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut in terrae uocabulo intellegamus iam formatam terrenam speciem superfusis aquis ista iam uisibili specie sui
Abbreviated transcription (Latin):
alia noctẽ lucis absentia. q̃ in eã partem
succederet a tẽpore uesꝑtino ex qͥ lux in
quȩ detractȩ sunt ut terra nudaretur.
inquam partem congregatȩ sunt:
Si enim erat aliquid nudum terrȩ.
quo congregarentur. iam apparebat
arida: nec totum abẏssus occupabat.
Si autẽ totum texerant: quis erat locꝰ
quo colligerentur. ut terrȩ ariditas
appareret: Nunquidnam in altum
congregatȩ sunt. sicut fit cum ad uen¬
tilandum in area messis trita subri¬
gitur: & congesta in aggerem nudat
locum quem diffusa contexerat: Qͥs
hoc dixerit: cum uideat usq quaq
campos maris ȩquabiliter fusos. Qͥa
ȩtiam cum aquȩ fluctuantis qui¬
dam uelut montes erigun¬
tur. sed atis rursus tempestatib
complanantur: & siqua littora nu¬
dantur latius. non pocest dici nul¬
la ẽẽ alia terrarum spatia. quo acce¬
dat id quod aliunde decedit: unde
in eum locum ex quo recesserat iterũ
accetlat. Cum autẽ tota om̃ino derra

Expanded text:
alia noctem lucis absentia, quae in eam partem alia noctem lucis absentia, quae in eam partem succederet a tempore vespertino, ex qua luxquae detractae sunt, ut terra nudaretur, in quam partem congregatae sunt? Si enim erat aliquid nudum terrae, quo congregarentur, jam apparebat arida, nec totum abyssus occupabat. Si autem totum texerant; quis erat locus quo colligerentur, ut terrae ariditas appareret? Numquidnam in altum congregatae sunt, sicut fit cum ad ventilandum in area messis trita subrigitur, et congesta in aggerem nudat locum quem diffusa contexerat? Quis hoc dixerit, cum viderat usquequaque campos maris aequabiliter fusos, qui etiam cum aquae fluctuantis quidam velut montes eriguntur, sedatis rursus tempestatibus complanantur? Et si qua littora nudantur latius, non potest dici nulla esse alia terrarum spatia, quo accedat id quod aliunde decedit, unde in cum locum ex quo recaccedat. cum autem tota omnino terra
Abbreviated transcription (Latin):
utiq tenebrȩ. quia lux non est ibi. to¬
tumq spatium illud locus est carens
luce: nec tamen tales tenebrȩ accepe¬
runt uocabulum noctis: sed illȩ quȩ
in eam partem terrȩ succedunt. unde
remouet᷑ dies: sicui non om̃is lux di¬
es appellatur. nam & lunȩ lux est &.
syderum & lucernarum & chorusca¬
tionum. &. quaruncũq rerum ita ful-¬
gentium: sed illa lux appellatur dies.
cui nox prȩcedenti recedentiq fuccedit.
Sed si primaria lux illa undiq terrȩ
molem circumfusa contexerat: suie
staret. siue circuiret. non erat ex qua
parte admitteret noctem sibi succe¬
dere: quia nusquam ipsa discedebat.
ut ei faceret locum. An ex una parte
facta erat: ut ipsa circiuens. etiam no¬
ctem ex alia parte consequenter circui¬
re ꝑmitteret: Cum enĩ totam terram
adhuc aqua tegeret: nichil impedie¬
bat ut aquosa & gͣlobosa moles ex una
parte faceret diem lucis presentia. ex

Expanded text:
utique tenebrae; quia lux non est ibi, toutique tenebrae; quia lux non est ibi, totumque spatium illud locus est carens luce: nec tamen tales tenebrae acceperunt vocabulum noctis, sed illae quae in eam partem terrae succedunt, unde removetur dies. Sicut non omnis lux dies appellatur; nam et lunae lux est, et siderum, et lucernarum, et coruscationum, et quarumque rerum ita fulgentium: sed illa lux appellatur dies, cui nox praecedenti recedentique succedit. 25. Sed si primaria lux illa undique terrae molem circumfusa contexerat, sive staret, sive circumiret, non erat ex qua parte admitteret noctem sibi succedere; quia nusquam ipsa discedebat, ut ei faceret locum. An ex una parte facta erat, ut ipsa circumiens, etiam noctem ex alia parte consequenter circumire permitteret? Cum enim totam terram adhuc aqua tegeret, nihil impediebat ut aquosa et globosa moles ex una parte faceret diem lucis praesentia, ex
Abbreviated transcription (Latin):
facta est ꝑmanente natura. si lux cor¬
poralis tunc facta intelligenda est. &
inuenire & explicare difficile est: nisi
forte molem terrenam & aquosam
antequam ẽẽt ab alterutro utrumq
discretum. quod tertio die factum
scribitur. tenebras dm̃ appellasse quis
dixerit. ꝓpter crassiorem corpulentiam
quam lux penetrare non poterat. uł
ꝓpter obscurissimam umbram tantȩ
molis. quam necesse est ut ex altera
parte habeat corpus. si ex alia parte
lux fuerit. Ad quem enim locum cu¬
iusubet corporis moles lucem ꝑueni¬
re non sinit. in eo loco umbra est. qm̃
locus carens ea luce qua illustrare¬
tur. nisi impediret corpus oppositum:
hoc totum est quod umbra dicitur.
Quȩ si pro mole corporis tam magna
fuerit ut occupet spatium terrȩ:
quantum ex altera parte dies occupat.
nox uocatur. Neq enim om̃s tenebrȩ.
nox. Nam & in speluncis amplis in
quarum abdita lux irrumpere per
oppositam molem non sinitur. sunt

Expanded text:
facta est, permanente natura, si lux corfacta est, permanente natura, si lux corporalis tunc facta intellegenda est, et inuenire et explicare difficile est. nisi forte molem terrenam et aquosam, antequam esset ab alterutro utrumque discretum, quod tertio die factum scribitur, tenebras deum appellasse quis dixerit propter crassiorem corpulentiam, quam lux penetrare non poterat, uel propter obscurissimam umbram tantae molis, quam necesse est, ut ex altparte habeat corpus, si ex aliqua parte lux fuerit. Ad quem locum enim cujuslibet corporis moles lucem pervenire non sinit, in eo loco umbra est: quoniam locus carens ea luce, qua illustraretur, nisi impediret corpus oppositum, hoc totum est quod umbra dicitur. Quae si pro mole corporis tam magna fuerit, ut occupet spatium terrae, quantum ex altera parte dies occupat, nox vocatur. Neque enim omnes tenebrae nox. Nam et in speluncis amplis, in quarum abdita lux irrumpere per oppositam molem non sinitur, sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ita oportebat fieri solem. ꝑ quem dies
inferiorib mundi partib appareret:
Potest & hoc dici. auctum eẽ fulgorẽ
diei. sole addito: ut per illam lucem mi¬
nus fulgens dies quam nunc ẽ fuisse
credatur. Etiam hoc a quodam ditũ
scio. primum naturam lucis inductã
in opere creatoris. cum dictum ẽ. fiat
lux. &. facta est lux: postea uero cum
de luminarib dicitur. quid ex ipsa
luce factum sit fuisse commemoratũ.
ordine dierum quo uisum est crea-¬
tori cuncta ẽẽ facienda. Quȩ natura
lucis quo transierit facta uespera. ut
uicissim nox perageretur: nec ille dix̃.
nec facile inueniri posse arbitror.
Neq enim extinctam esse credendũ
est. ut nocturnȩ tenebrȩ succederent.
& rursus accensam ut mane fieret
antequam hoc solis officio gereretur.
quod a quarto die cȩpisse fieri eade
scriptura testatur. Quod antequam fie¬
ret: quo circuitu sibi potuerint tres dies
noctesq succedere. lucis quȩ primo

Expanded text:
ita oportebat solem fieri, per quem dies ita oportebat solem fieri, per quem dies inferioribus mundi partibus adpareret? potest et hoc dici auctum esse fulgorem diei sole addito, ut per illam lucem minus fulgens dies, quam nunc est, fuisse credatur. etiam hoc a quodam dictum scio primum naturam lucis inductam in opere creatoris, cum dictum est: fiat lux. et facta est lux, postea uero — quod de luminaribus dicitur — quid ex ipsa luce factum sit fuisse commemoratum ordine dierum, quo uisum est creatori cuncta esse facienda: quae natura lucis quo transierit facta uespera, ut uicissim nox perageretur, nec ille dixit nec facile inueniri posse arbitror. neque enim extinctam esse credendum est, ut nocturnae tenebrae succederent, et rursus accensam, ut mane fieret, antequam hoc solis officio gereretur, quod a quarto die coepisse fieri eadem scriptura testatur. Quod antequam fieret, quo circuitu sibi potuerint tres dies noctesque succedere lucis, quae primo
Abbreviated transcription (Latin):
lux: sed quasi comes eius. eidem ita
conuncta. ut discerni dinosciq
non possit: ad eandem reditur dif¬
ficultatem soluendȩ huius questio¬
nis: quia &. ista lux eodem modo
quo sol tanquam comes eius ab
occasu in ortum circuiens redit.
ꝙͣ est in alia parte mundi. quo tẽ¬
pore pars ista in qua sumus tene¬
brascit in noctem. Ex quo cogit.
quod absit in una parte credere
dm̃ fuisse: quam partem lux ista de¬
sereret. ut posset ei uespera fieri. An
forte in ea parte lucem fecerat. in qͣ
facturus esset hominem. & ideo cũ
ab ipsa parte lux discessisset uespe¬
ra facta dicitur: etiam cum in alia
parte lux illa esser quȩ inde aisces.¬
serat.¬
mane exoritura ꝑacto circuitu: Ut
quid ergo factus est sol in potestatem
diei qui luceret super terram: si lux
illa diei faciendo suffecerat. quȩ dies
etiam uocata erat: An illa prior regio¬
nes suꝑiores a terra longinquas illustra¬
bat. ut sentiri non posset in terris: atq

Expanded text:
lux, sed quasi comes eius eidem ita lux, sed quasi comes eius eidem ita coniuncta, ut discerni dinoscique non possit, ad eandem reditur difficultatem soluendae huius quaestionis, quia et ista lux eodem modo quo sol tamquam comes eius ab occasu in ortum circumiens redit et est in alia parte mundi, quo tempore pars ista, in qua sumus. tenebrescit in noctem. ex quo cogit, quod absit, in una parte credere deum fuisse, quam partem lux ista desereret, ut posset ei uespera fieri. an forte in ea parte lucem ferat, in qua facturus erat hominem, et ideo, cum ab ipsa parte lux discessisset, uespera facta dicitur, etiam cum in alia parte lux illa esset, quae inde discesserat,mane exortura peracto circuitu? Ut quid ergo factus est sol in potestatem diei, qui luceret super terram, si lux illa diei faciendo suffecerat, quae dies etiam uocata erat? an illa prior regiones superiores a terra longinquas inlustrabat, ut sentiri non posset in terris, atque
Abbreviated transcription (Latin):
est. Sequitur enĩ & dicit. Ipse oriens
illuc uadit ad austrũ: & circuit ad
aquilonem. Australis ergo pars cũ
habet solem. nobis dies est. cum
autẽ ad aquilonis partem circuiens
ꝑuenit. nobis nox est: non tamen
in alia parte non est dies. ubi p̃sentia
solis est: nisi forte poetics figmentis
cor inclinandum est. ut credamus
solem mari se immergere. atq inde
lotum ex alia parte mane surgere.
quanquam siita esset. abyssus ipsa p̃¬
sentia solis illustraretur. atq ibi eẽt
dies. Posset enim & aquas illumina¬
re: quando ab eis non posset extin¬
gui. Sed hoc monstruosum est suspi-¬
cari. Quid. quod etiam sol nondum
erat: Quappter si spiritalis lux pri¬
mo die facta est: nunquidnam occi¬
dit: ut ei succederet. nax: Si autem
corporalis. quȩnam illa lux est. qũa
post occasum solis uidere non possu¬
mus: quia nec luna erat adhuc. nec
aliquȩ stellȩ: Aut si semꝑ in ea par¬
te cęli est in qua sol. ut non sit solis

Expanded text:
est. Sequitur enim, et dicit: Ipse oriens est. Sequitur enim, et dicit: Ipse oriens illuc vadit ad austrum, et circuit ad aquilonem . Australis ergo pars cum habet solem, nobis dies est: cum autem ad aquilonis partem circumiens pervenit, nobis nox est; non tamen in alia parte non est dies, ubi praesentia solis est: nisi forte poeticis figmentis cor inclinandum est, ut credamus solem mari se immergere, atque inde lotum ex alia parte mane surgere. Quanquam si ita esset, abyssus ipsa praesentia solis illustraretur, atque ibi esset dies. Posset enim et aquas illuminare, quando ab eis non posset exstingui. Sed hoc monstruosum est suspicari. Quid quoerat. Quapropter, si spiritalis lux primo die facta est, numquid- , nam occidit, ut ei succederet nox? si autem corporalis, quaenam illa lux est, quam post occasum solis uidere non possumus, quia nec luna erat adhuc nec aliquae stellae? aut si semper in ea parte caeli est, in qua sol, ut non sit solis
Abbreviated transcription (Latin):
ralis ullus auditus.: s non inuenit᷑.
An dicendum est. quod cum cito per¬
actum esset hoc opus di. tam diuste¬
tit lux. non succedente nocte. donec
diurnum spatium ꝑageretur. & tam¬
diu mansit nox luci succedens. donec
spatium nocturni temporis prȩteri¬
ret: & mane fieret diei sequentis. uno
primoq transacto: Sed si hoc dixero:
uereor ne deridear & abhis qui cer¬
tissime cognouerunt. ꝙ abhis qui
possunt facillue aduertere. quod
eo tempore quo nox apud nos est.
eas partes mundi prȩsentia lucis
illustret. ꝑ quas sol ab occasu re
ginti quatuor horis non deesse ꝑ
circuitum gyri totius. alibi diem.
alibi noctem. Nunquidnam ergo
in parte aliqua posituri sumus dm̃.
ubi ei uespera ficret: cum abea parte
in aliam partem lux abscederet:
Nam ꝙ. in libro qui appellat᷑ eccle¬
siastes: ita scriptum est. Et oritur sol.
q occidit sol: & in locum suum cui¬
cit᷑: hoc est in eum locum unde ortꝰ

Expanded text:
ralis ullus auditus: et non invenitur. 21. ralis ullus auditus: et non invenitur. 21. An dicendum est, quod cum cito peractum esset hoc opus Dei, tamdiu stetit lux non succedente nocte, donec diurnum spatium perageretur; et tamdiu mansit nox luci succedens, donec spatium nocturni temporis praeteriret, et mane fieret diei sequentis, uno primoque transacto? Sed si hoc dixero, vereor ne deridear et ab iis qui certissime cognoverunt, et ab iis qui possunt facillime advertere quod eo tempore quo nox apud nos est, eas partes mundi praesentia lucis illustret, per quas sol ab occasu in ginti quatuor horis non deesse per circuitum gyri totius, alibi diem, alibi noctem. Numquidnam ergo in parte aliqua posituri sumus Deum ubi ei vespera fieret, cum ab ea parte in aliam partem lux abscederet? Nam et in libro qui appellatur Ecclesiastes, ita scriptum est: Et oritur sol, et occidit sol, et in locum suum ducitur; hoc est, in eum locum unde ortus
Abbreviated transcription (Latin):
signaretur: Mirum si& hoc uel tanta
mora fieri potuit a do: quanta dicit᷑
a nobis. Discretio quippe lucis &. tene¬
brarum: in ipso utiq opere cum lux
fieret consecuta est. Non enim lux
esse potuit: nisi discerneret᷑ a tenebͥs.
Quod autẽ uocauit d̾s lucem diem.
& tenebras noctem: quanta mora fie¬
ri poterat. etiainsi hoc sillabatim per
sonum uocis egisset: nisi quanta & a
nobis dicitur. lux uocetur dies .&. te¬
nebrȩ uocentur nox: Nisi forte quis
ita desipiat: ut quia suꝑ om̃ia magnꝰ
est d̾s. putet ore d̃i platas quamius
paucisimas syllabas ꝑ totum diei spa¬
tium
potuisse distendi. Huc accedit. quia
uerbo sibi coȩterno. id est incommuta¬
bilis sapientiȩ internis ȩternisq ratio¬
nibus non corporalis uocis sono: uo¬
cauit ds lucem diem. & tenebras no¬
ctem. Rursus enim queritur: si uerbis
quib utimur uocauit. qua lingua uo¬
cauerit. & quid opus erat sonis transe¬
untib ubi cuiusquã non erat corpo¬

Expanded text:
signaretur? Mirum si et hoc vel tanta signaretur? Mirum si et hoc vel tanta mora fieri potuit a Deo, quanta dicitur a nobis. Discretio quippe lucis et tenebrarum in ipso utique opere, cum lux fieret, consecuta est: non enim lux esse potuit, nisi discerneretur a tenebris. 20. Quod autem vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem, quanta mora fieri poterat, etiam si hoc syllabatim per sonum vocis egisset, nisi quanta et a nobis dicitur, Lux vocetur dies, et tenebrae vocentur nox? nisi forte quis ita desipiat, ut quia super omnia magnus est Deus, putet ore Dei prolatas, quamvis paucissimas syllabas, per totum diei spatium potuisse distendi. Huc accedit, quia Verbo sibi coaeterno, id est incommutabilis Sapientiae internis aeternisque rationibus, non corporali sono vocis, vocavit Deus lucem diem, et tenebras noctem. Rursum enim quaeritur, si verbis quibus utimur vocavit, qua lingua vocaverit; et quid opus erat sonis transeuntibus, ubi cujusquam non erat corpo