comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
se noncredunt nihil aliud quã consu&u dineman atuaẽ incori pooen¬
tum pornan quȩ human a si ccusrentis at tendunt. non aut̃ in corum gene¬
ro moset dobomius quinon oredunt nisi quediuderecen srerurt
Quisenim dubu& homini oboedienter & picuiuentai pn enoci xecu e
quo daitimus qui non dubitat uestibus is rabelitarum in porueum e
quendã in suo gonere statum ut per annos qua draginta nullaueu¬
tatis de trimenta paterentur:: Quur ergo non corerunt nisicunt
e issent deparadrso citores ponderi potest qui amox creata mulio¬
re prius quã coiront facta est illa trans gressio. Cuius merito in
mortem dertinati &iã deloco illius felicteatis exiorunt. Nõenim
scriptura tempus ex pressit quantum inter fuerit int̃ oos factus
excis natum cain: Sotest &iã diciqui a nondũ dr̃ iusserat ut co¬
irent Quurenĩ ñ adhancrem diuina ex pectaretur auctori¬

Expanded text:
se non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccase non credunt, nihil aliud quam consuetudinem naturae iam post peccatum poenamque humanam sic currentis adtendunt; non autem in eorum genere nos esse debemus, qui non credunt, nisi quod uidere consuerunt. quis enim dubitet homini oboedienter et pie uiuenti praestari potuisse, quod diximus, qui non dubitat uestibus Israhelitarum inpertitum esse quendam in suo genere statum, ut per annos quadraginta nulla uetustatis detrimenta paterentur? Cur ergo non coierunt, nisi cum exissent de paradiso? cito responderi potest: quia mox creata muliere, prius quam coirent, facta est illa transgressio, cuius merito in mortem destinati etiam de loco illius felicitatis exierunt. non enim scriptura tempus expressit, quantum interfuerit inter eos factos et ex eis natum Cain. potest etiam dici, quia nondum deus iusserat, ut coirent. cur enim non ad hanc rem diuina expectaretur auctori
Abbreviated transcription (Latin):
quod prohibere potuerit ut essent eis &iã in para drso hono rabiles
nuptio &torus inmaculatus hoc dõ prestante fideliter iusteque: uiuen¬
tibus ei quae oboedientris cõquescruientibus : Vt sineullo inqui&o ar¬
dore libidinis sincullo laboro aedolore pariendi fotus ex corum semine
gigner&ur. Nonut monentabus parentibus filii suc caderent sedut
illis quigenuis sent in aliqua formȩ statumanentibus & crlignouiu
quodibi plantatum erat corporalem uigorem sumerrabus & illiqui
gignerentur adeundom per du corontur statũ dencecer to nume¬
roin pleto suustooms oboedienter que iliuerent tune fior& illa
commutatio ut sinculla merto animalia cor pora conuer sa inalb¬
am qualitatem eoquod adomnom nutum regentise spĩtiud ese ure
culis uiuerent spc̃talia uocarentur. Potut bio rsera hios mor ꝑ potẽs
culis amssiomioruie sugpliciu meterebus. Quienin hoe fi eri poais¬

Expanded text:
quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et torus inmaculatus hoc deo praestante fideliter iusteque uiuentibus eique oboedienter sancteque seruientibus, ut sine ullo inquieto ardore libidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi fetus ex eorum semine gigneretur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis, qui genuissent, in aliquo formae statu manentibus et ex ligno uitae, quod ibi plantatum erat, corporalem uigorem sumentibus et illi, qui gignerentur, ad eundem perducerentur statum, donec certo numero inpleto, si iuste omnes oboedienterque uiuerent, tunc fieret illa commutatio, ut sine illa morte animalia corpora conuersa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deseruiculis uiuerent, spiritalia uocarentur. potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis subplicium mereretur. Qui enim hoc fieri potuis
Abbreviated transcription (Latin):
Nonergo iam quȩ ramus quo modo istuc dixerit ds̃ sed potius intellogamus
Iquid dixerit Adiutorium quippebomini secundum ipsum fuisse
faciendum &erna ipsa ueritas hab& perquã creata sunt omnia
& in illa hoc audit qui potest inea cognoscere quid quarecreatũ sit
probabiliter occurrit quã propter filios procreandos sicut ad iutori
um semini interra est ut uirgultum ex utroq: nascitur : Hoc onim &
in primarorum conditione dictumerat. Masculum & feminã
creauit cos & benedirat cosdicens. Crescito & multiplicamini & in¬
pl& eterram & dominamini eius queratio conditionis & conluni¬
tionis masculi & seminȩ at que bonedictio noc post peccatum homi
nis poenamque defecit : Ipsa enim est secundum quam nunc torra
hominibus plona ert dominantibus eius. Quã quã enimiã cmissi
de paradrso conuenis se&t genuisse cominemorentur: Tamen non uida

Expanded text:
Non ergo jam quaeramus quomodo istud dixerit, sed potius intelligamus Non ergo jam quaeramus quomodo istud dixerit, sed potius intelligamus quid dixerit. Adjutorium quippe homini secundum ipsum fuisse faciendum, aeterna ipsa veritas habet, per quam creata sunt omnia; et in illa hoc audit qui potest in ea cognoscere quid quare creatum sitprobabiliter occurrit, quam propter filios prum semini in terra est, ut virgultum ex utroque nascatur. Hoc enim et in prima rerum conditione dictum erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum nis poenamque defecit. ipsa enim est, secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus eius. Quamquam enim iam emissi de paradiso conuenisse et genuisse commemorantur, tamen non uideo,
Abbreviated transcription (Latin):
ifficile est nãque ut dũ peruerse homines uitia deuitant.
non in eorum contraria ꝑniciter currant et onĩ sicut exhorrens
a uariciã fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus.
aut in qui &us fit cuius pigriã reprehenderis. dut cuius inqui¬
&udinem piger aut quire prehensus odisse coeperit audaciã
suã adumiditatem fugit aut quitimidus nonõe conatur
tã quã ab rupto uinculo fit temerarius dũ ñ ratione s adopinione
crimina metiuntur Itadũ nes ciunt homines ꝗd in a sd ulterus
tantiã qua ipsaest sod per sibi subdita quo creauit cum prebuisse & ꝑ
similitudines formarũ uocum quod corporalium quoduoluit ostendisse
acdixis se certissimũ est eis qui substantiam trinitatis in comutabiliter
a&ernam neo pertempus nec per locum moueri & pertempus & locũ mo¬
uere ud fideliter credunt ul &iam excellentor intellogunt

Expanded text:
difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, difficile est namque, ut, dum peruerse homines uitia deuitant, non in eorum contraria perniciter currant. etenim sicut exhorrens auaritiam fit profusus aut exhorrens luxuriam fit auarus aut inquietus fit, cuius pigritiam reprehenderis, aut cuius inquietudinem piger aut qui reprehensus odisse coeperit audaciam suam, ad timiditatem fugit aut qui timidus non esse conatur, tamquam abrupto uinculo fit temerarius, dum non ratione, sed opinione crimina metiuntur: ita dum nesciunt homines, quid in adulteriis tantiam quae ipse est, sed per sibi subdita quae creavit, eum praebuisse, et per similitudines formarum vocumque corporalium, quod voluit ostendisse ac dixisse, certissimum est eis qui substantiam Trinitatis incommutabiliter aeternam, nec per tempus nec per locum moveri, et per tempus et per locum movere vel fideliter credunt, vel etiam excellenter intelligunt.
Abbreviated transcription (Latin):
peccatũ eẽ nũ quã potest Hoc autem triperutũ ẽ: fides proles
sacra mentum : Infide adtenditur ne preter uin¬
culum con¬
iugale cum altera uel altero concumbatur :
Inprole
ut amantor suscipiciatur benigne nutriatur
religiose
educ&ur: Insacramento ut conlugium non
separ&ur
& dimissus audi missa nec causa prolis alto conlungatur
H aec est tãquã regula nuptiarum quauł natura decoratur
fcunditas uł incontinenti a. regitur prauitas. Vndequi¬
a satis disseruimus in eo libro quẽ debono coniugali nuporedidimꝰ
ubi & continentiã uidu alem & excellentiã uirginalẽ prosuorũ
graduũ dignitate distinximus diutius hicstilus nr̃ ñ est occu¬
pañdus. Nunc enĩ querimus cui adiutorio mulier facta sit uiro
si eis adgignendos filios miscerisibim& in paradiso non licebat
qui enĩ hoc sentiunt forte peccatum eẽ. omnẽ concubitũ putant

Expanded text:
peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, peccatum esse numquam potest. hoc autem tripertitum est: fides, proles, sacramentum. in fide adtenditur, ne praeter uinculum coniugale cum altera uel altero concumbatur; in prole, ut amanter suscipiatur, benigne nutriatur, religiose educetur; in sacramento, ut coniugium non separetur et dimissus aut dimissa nec causa prolis alteri coniungatur. haec est tamquam regula nuptiarum, qua uel naturae decoratur fecunditas uel incontinentiae regitur prauitas. unde quia satis disseruimus in eo libro, quem de bono coniugali nuper edidimus, ubi et continentiam uidualem et excellentiam uirginalem pro suorum graduum dignitate distinximus, diutius hic stilus noster non est occupandus. Nunc enim quaerimus, cui adiutorio mulier facta sit uiro, si eis ad gignendos filios misceri sibimet in paradiso non licebat. qui enim hoc sentiunt, forte peccatum esse omnem concubitum putant.
Abbreviated transcription (Latin):
tur non ita queuideo ad quod aliud adiutoriũ mulior facta sit uiro
sigenerandi causa subtrahitur quȩ nihil ominus quare subtrabatur
ignoro Vndo enim magnum magniquehonoris moritum apud dm̃
fidelis & pia uirginitas hab& nisi qui aistolã
tempore continendi ab amplexu cumexom
us ad inplendum scõrum numerum largis sima
supp&at copia porcipiende sordide uoluptatis libido non sibi
uindicat quodiã sufficiende prolis neces situde non posiulat
Menique utrius que sexus infirmitas propendens inruinam
tur pĩdinis recce excipitur hones tatonuptiarum ut quod sanas
et poss& officium sit egrotis remedium. Nequeenim qui alnepi¬
tinentia malum ẽ ideo conubium uel quo incontinentes copu¬
lantur non est bonum. Immouero non propt̃ illud malum cul¬
pabile est hocbonũ Seđ propt̃ hocbonũ ueni ale est illud malũ
qm̃ id quod bonum habent nuptiae & quodbone sunt nuptia e

Expanded text:
tur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, tur! Non itaque uideo, ad quod aliud adiutorium mulier facta sit uiro, si generandi causa subtrahitur: quae nihilominus quare subtrahatur ignoro. unde enim magnum magnique honoris meritum apud deum fidelis et pia uirginitas habet, nisi quia isto iam tempore continendi ab amplexu, cum ex omnibus gentibus ad inplendum sanctorum numerum largissima subpetat copia, percipiendae sordidae uoluptatis libido non sibi uindicat, quod iam sufficiendae prolis non postulat necessitudo? denique utriusque sexus infirmitas propendens in ruinam turpitudinis recte excipitur honestate nuptiarum, ut, quod sanis esse posset officium, sit aegrotis remedium. neque enim quia incontinentia malum est, ideo conubium uel quo incontinentes copulantur, non est bonum; immo uero non propter illud malum culpabile est hoc bonum, sed propter hoc bonum ueniale est illud malum, quoniam id, quod bonum habent nuptiae et quo bonae sunt nuptiae,
Abbreviated transcription (Latin):
libatucius nihil duorit. Quidde enochrer pondebit quifilus
genitis dõ placens non mortuus sod trans latus est Nus
Quur ergo & ad ã & oua suus teuiuentes castofilios ꝓrocreas sont
noneis pessent trans latione nonmore succe dentibus cedere
Nãsi enoch & helias inadã mortui mortis quopropaginom
incarne gestantos quod debitum ut soluant creduntur &i amro¬
dituri adhanc uitam & quodtam diu dilatum est moritur
nunctamon in aliauita sunt ubi antere surrectionem carnis an¬
quã animale corpus inspĩtalemutctur nec morbo noc se nectute
dificiunt. Quanto iustius at que probabilius primis illis homi¬
nibus prestar&ur sineullo suoparentum uepec catouiuentibur
ut in moliorẽ aliquẽ statum filuis gonitis cederent
Vnde sȩculo finito cum omni posteritate scõrũ in angelicã formõ
nom per carnis mortem sod pordĩ uirtutẽ multo folicius mutaren¬

Expanded text:
libatu eius nihil dixerit — quid de Enoch respondebit, qui filiis libatu eius nihil dixerit — quid de Enoch respondebit, qui filiis genitis deo placens non mortuus, sed translatus est? cur ergo et Adam et Eua, si iuste uiuentes caste filios procreassent, non eis possent translatione, non morte succedentibus cedere? nam si Enoch et Helias in Adam mortui mortisque propaginem in carne gestantes — quod debitum ut soluant, creduntur etiam redituri ad hanc uitam et, quod tamdiu dilatum est, morituri — nunc tamen in alia uita sunt, ubi ante resurrectionem carnis, antequam animale corpus in spiritale mutetur, nec morbo nec senectute deficiunt: quanto iustius atque probabilius primis illis hominibus praestaretur sine ullo suo parentumue peccato uiuentibus, ut in meliorem aliquem statum filiis genitis cederent, unde saeculo finito cum omni posteritate sanctorum in angelicam formam non per carnis mortem, sed per dei uirtutem multo felicius mutaren
Abbreviated transcription (Latin):
lis aut sulla dati pene noris corpotibur sient sc̃i sicut angeliinca¬
usi gaut sullã dari nonoport& nisi omnibus simulsns cculifine
aliqua inseriore quam illa erit que tamen habor& moliorem
statum quamud hoc corpus hab& uel illa &dtam quo primit
facta sunt uiri ex limo torrae mulieris exuiri carne ÷
X.Neqneoñ ar bitrandumest heliam uel sic ẽẽ iamsicut erunt seĩ
quiando per aeto operis diedenarium paritor accopturi sun
uelsic quem ammodũ sunt hominos qui ex istauita nondũ emi¬
grarunt dequa ille tamon non morto sed trans latione mnigrauit
Iaunaq eliquidonelius ab& quã in hacuitapos se quãuis non¬
dumbabeat quod ex hacuita rectogesta infinchabiurus ertor
pronobis enĩ meliora prouiderunt nesinenobis perstctiper¬
fie rentur. dut siquis quã putat hoc holiam moror non potũ¬
sor siduis s& uxorem filiosq: procreass& : Creditur ciim
non habuis se quia hoc scriptura non dixit Quamuis & decae¬

Expanded text:
lam summam, qua receptis corporibus fient sancti, sicut angeli in caelis, aut, si illam dari non oportet nisi omnibus simul in saeculi fine, aliqua inferiore quam illa erit: quae tamen haberet meliorem statum, quam uel hoc corpus habet uel illa etiam, quae primitus facta sunt, uiri ex limo terrae, mulieris ex uiri carne. Neque enim arbitrandum est Heliam uel sic esse iam, sicut erunt sancti, quando peracto operis die denarium pariter accepturi sunt, uel sic, quemadmodum sunt homines, qui ex ista uita nondum emigrarunt, de qua ille tamen non morte, sed translatione migrauit. iam itaque aliquid melius habet, quam in hac uita posset, quamuis nondum habeat, quod ex hac uita recte gesta in fine habiturus est; pro nobis enim meliora prouiderunt, ne sine nobis perfecti perficerentur. aut si quisquam putat hoc Heliam mereri non potuisse, si duxisset uxorem filiosque procreasset — creditur enim non habuisse. quia hoc scriptura non dixit, quamuis et de cae
Abbreviated transcription (Latin):
motus in tempore Siautem ad eummodum ad amiustus erat uteiadhuc
pus cẽ  alterius creaturȩ sanctioris & papientioris auctoritar perquã
cognoscere diuolunta tem adqiussionem si cit nobis ꝓph&ȩ sicutipnsan¬
geli Cur ambiga mus ꝑaliquam eius iodi ercaturamei ẽclocutumd m̃ tal¬
b uo cum siduis quȩ in tello gereposit. Illudenim quodpostra scriptũ
usti cumpee eas senteos audisse uocem dm̃di ambulantis in paradiso
quia nos pipsam disubstantiam sed ꝑ subditam ei creatura factum estnul¬
lomodo dubitet quifidem atholicam sapit adhocenim & aliquanto
ftdis debias is disserer euolui quia non nulli heroc icĩputant sobstantia
fibudi nullo ea dsunto cor pore ꝑseipsam ec̃ uisibilem  dtt ante quã

Expanded text:
motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc motus in tempore. si autem ad eum modum Adam iustus erat, ut ei adhuc opus esset alterius creaturae sanctioris et sapientioris auctoritas, per quam cognosceret dei uoluntatem atque iussionem, sicut nobis prophetae, sicut ipsis angeli: cur ambigamus per aliquam eius modi creaturam ei esse locutum deum talibus uocum signis, quae intellegere posset? illud enim, quod postea scriptum est, cum peccassent, eos audisse uocem domini dei ambulantis in paradiso, quia non per ipsam dei substantiam, sed per subditam ei creaturam factum est, nullo modo dubitat, qui fidem catholicam sapit. ad hoc enim et aliquanto latius de hac re disserere uolui, quia nonnulli haeretici putant substantiam filii dei nullo adsumto corpore per se ipsam esse uisibilem et ideo, antequam
Abbreviated transcription (Latin):
erat aput dm̃ & dr̃erat uerbum ꝑ quod facta sunt omã. Illis autem quia ca¬
pere nom possunt cumlo quitur dr̃ non nisi ꝑcreaturam loquitur aut tantũ¬
modo sp̃italem siue in somnis siue mn ex tasis in similtudine rerum corpora¬
lium aut & iamꝑipsam corporalem dumssensibus corporis uel aliqua s poci¬
es appar& uel in sonat uoces Siergo adam talis erat ut poss& capereillã
locutionem dĩ quammentibus angelicis ꝑ suam p̃b& substantiam non dubitandũ
est quod eius mentem ꝑtempus mouerit. Miro & in effabilimodo nom mot
ipse ꝑtempus eiqueutile ac salubre p̃ceptum ueritatis in prerserit & que trans¬
gesoripoena deber& urea ipsu in effabiliter ueritate monstra uit sicut
audiuntur uel uidentur omnia bona p̃cepta in ipsa in commutabili sapien¬
tia q manimas scãs sec rans sert ex aliquo tempore cumipsius nullus nt

Expanded text:
erat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem qui eam caerat apud eum, et deus erat uerbum, per quod facta sunt omnia. illis autem qui eam capere non possunt cum loquitur deus, non nisi per creaturam loquitur aut tantummodo spiritalem siue in somnis siue in extasi in similitudine rerum corporalium aut etiam per ipsam corporalem, dum sensibus corporis uel aliqua species apparet uel insonant uoces. si ergo Adam talis erat, ut posset capere illam locutionem dei, quam mentibus angelicis per suam praebet substantiam, non dubitandum est quod eius mentem per tempus mouerit miro et ineffabili modo, non motus ipse per tempus, eique utique hoc salubre praeceptum ueritatis impresserit et quae transgressori poena deberetur ea ipsa ineffabiliter ueritate monstrauerit, sicut audiuntur uel uidentur omnia bona praecepta in ipsa incommutabili sapientia, quae in animas sanctas se transfert ex aliquo tempore, cum ipsius nullus sit
Abbreviated transcription (Latin):
super omnia. Itemnull otemporum uel int uallo uel rpatio in eomins¬
tabili ⁊&ernitite & antiquior est cmmnibus quid ipse est anteomnia & Nouioromnibus
queaipse est post omnia Qua propter cũ iudimus dicentẽ scripturã. Et p̃cepit
dñs ds̃ a dedicens ab omniligno quod est in para diso escaedes, Deligno autem cognos
cendibonum & malum non manducabitis deillo: Qua die autemmanduca ueritis
ab eomorte moriemini: Simodum quaerimus quomodo ista locutussit dr̃ modus
quidem ipse a nobis ꝓpriae conprachendi nonpotest: Certis sime tamen tene¬
re debemus dm̃ aut ꝑsuã substintiã loqui aut persibi subditam creaturam
sed ꝑ substantiã suam nonlo qui nisi ad creandas omr naturas: Ad spĩtales
uero atq: intellectu ales nonsolũ creandas sed &iam inluminandas cum
iampossunt capere locutionem eius qualis est in uerbo eius quodin principio

Expanded text:
super omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incomsuper omnia. item nullo temporum uel interuallo uel spatio incomtabili aeternitate et antiquior est omnibus, quia ipse est ante omnia, et nouior omnibus, quia idem ipse post omnia. Quapropter, cum audimus dicentem scripturam: et praecepit dominus deus Adae dicens: ab omni ligno, quod est in paradiso, escae edes; de ligncendi bonum et malum, non manducabitis de illo: qua die autem ederitis ab eo, morte moriemini, si modum quaerimus, quomodo ista locutus sit deus, modus quidem ipse a nobis proprie comprehendi non potest. certissime tamen tenere debemus deum aut per suam substantiam loqui aut per sibi subditam creaturam; sed per substantiam suam non loqui nisi ad creandas omnes naturas; ad spiritales uero atque intellectuales non solum creandas sed etiam inluminandas, cum iam possunt capere locutionem eius, qualis eat in uerbo eius, quod in principio
Abbreviated transcription (Latin):
bili a &ernitate ueritate uoluntate semꝑidem non per tempus nec ꝑxem¬
pus nec ꝑ locum motus mou& ꝑtempuscreaturam spiritalem. Mou&
&iam ꝑtempus & locumcreaturam corporalem uteo motunatur as
quas intrinsecus substituit &iam extrinsecus administr& & ꝑuolu¬
ta tes sibi subditas quas ꝑtempus & ꝑcorpora sibi atquȩ illas uoluntatib
subditaquae ꝑtempur & locum mou& catempore adococuius sa¬
tiomipsodõ uita est sin &empore adoco. Quumergotalealiquid drs̃
agit ñ debemus opinari ciussubstantiã qui dr̃ ẽ temporib locis quȩ mia¬
tabilem aut ꝑtempora & locamobilem sea mopere diuinȩ pͥ uidentiȩ isto
cogoscere non iillo opere quo mnaturas ereatesedmillo quod inorinse
cus creatus &iam ex trinsecur amministrat. cumsit i psenullolo quori
ł interuallo uel spatio in commutabilqs excelentiquȩ potentia & iti¬
rior omnire quia mipsosunt omnia &exttrior omnire quia ipseest

Expanded text:
bili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec bili aeternitate, ueritate, uoluntate semper idem, non per tempus nec per locum motus mouet per tempus creaturam spiritalem, mouet etiam per tempus et locum creaturam corquas intrinsecus substituit etiam extrinsecus administret, et per voluntates sibi subditas, quas per tempus, et per corpora sibi atque illis voluntatibus subdita, quae per tempus et locum movet, eo tempore ac loco, cujus ratio in ipso deo uita est sine tempore ac loco: cum ergo tale aliquid deus agit, non debemus opinari eius substantiam, qua deus est, temporibus locisque mutabilem aut per tempora et loca mobilem, sed in opere diuinae prouidentiae ista cognoscere non icus creatas etiam extrinsecus administrat, cum sit ipse nullo locorum uel interuallo uel spatio incommutabili excellentique potentia et interior omni re, quia in ipso sunt omnia, et exterior omni re, quia ipse est
Abbreviated transcription (Latin):
luce dehis omnib: iuditat interilla quȩ extrinsecus siunt arbitror ẽe
de putandum. Creatura ergo spitalis & intellectualis ꝑfecta & bea¬
ta qualis an gelorum est sicut dixi quantum adtin& ad seipsam quosit
sapiens quae acbeatasit non nisi intrinsecus adiuatur a &ernitate
ueritate caritate creatoris ex trinsecus uero siadiuuari dicenda est
eo fostassesolo adiuuatur quodinuicem uident & desua soti&ate gau¬
dent indõ & quod ꝑspectis &iam in eis ipsis omnib creaturis undiq
gratias agit laudatq creatorem. Quod autem ađtin& adcreaturȩ
angelicȩ actionem ꝑ qua muniuersarum rerum generibur maximeq
hum a noꝓui dentia dĩ pro pitiatur ipsa extrinsecus adiuuat & ꝑ illa uisa
qua e similia sunt corporalibus & ꝑ ipsa corpora quȩ an gelice subia¬
cent postestati. Quȩ cumita sint cum d somñps & omnitenens i commuti¬

Expanded text:
luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse luce de his omnibus iudicat, inter illa, quae extrinsecus fiunt, arbitror esse deputandum. creatura ergo spiritalis et intellectualis perfecta et beata, qualis angelorum est, sicut dixi, quantum adtinet ad se ipsam, quo sit sapiensque ac beata sit, nonnisi intrinsecus adiuuatur aeternitate, ueritate, caritate creatoris; extrinsecus uero si adiuuari dicenda est, eo fortasse solo adiuuatur, quod inuicem uident et de sua societate gaudent in deo et quod perspectis etiam eis ipsis omnibus creaturis undique gratias agit laudatque creatorem. quod autem adtinet ad creaturae angelicae actionem, per quam uniuersarum rerum generibus maximeque humano prouidentia dei prospicitur, ipsa extrinsecus adiuuat et per illa uisa, quae similia sunt corporalibus, et per ipsa corpora. quae angelicae subiacent potestati. Quae cum ita sint, cum deus omnipotens et omnitenens, incommuta
Abbreviated transcription (Latin):
filiusricus. Quidergo ehis omnibus factum sit adliquidum conpre
dine corpo risdexer. Non cumpor substantiam suam secd posaliauã
sapc quuus. Nam uisusest d̃ &iã postoꝵ sc̃ urus ⁊ pas cedett
albo sicut lana. alias in teriore pa totor poris ili uit acs alcum¬
intrumentis adsixam nequȩ ꝑ uoces corpora liter aurib insonantes ne¬
quȩ ꝑcorporum similitudines quales inspũitul imaginaliter siunt sicuit
insomnis uel malico excessu sp̃s quod graece dititur extasir & nosco
uerbo lamutimur ꝓlatino quia & hoc genus uisionum quam uis inten¬
usfiant qua in sunt eaq: animo ꝑsensus corporis nuntiantur tamemq
simile est eisita ut cum sit dis cerni ab eis aut omnino non possit autcer¬
te uix eraris sime possit. E quia exterius est quam illud quod in ipsa
in commu tabili uer tate mens rationes & intellectualis intu& ur acaq

Expanded text:
filius meus? quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum conprehfilius meus? quid ergo ex his omnibus factum sit, ad liquidum conprehudine corporis dixit, non eum per suam substantiam, sed per aliquam ractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut aurichalcuminstrumentis adfixam neque per uoces corporalibus auribus insonantes neque per corporum similitudines, quales in spiritu imaginaliter fiunt, sicut in somnis uel in aliquo excessu spiritus — quod graece dicitur Ixa-caoic et nos eo uerbo iam utimur pro latino - quia et hoc genus uisionum, quamuis interius fiat quam sunt ea, quae animo per sensus corporis nuntiantur, tamen, quia simile est eis, ita ut, cum fit, discerni ab eis aut omnino non possit aut certe uix et rarissime possit, et quia exterius est quam illud, quod in ipsa incommutabili ueritate mens rationalis et intellectualis intuetur eaque
Abbreviated transcription (Latin):
solum faciamusci adiutorium secundum ipsum udrumtem poraliter
uocibus a syllabis editis hocdixerit dr̃ anipsaratio commomorata est
que in uerbo dĩ principaliter orat ut sic semina fier& quã rationom
suscipibat &iã tunc scriptura cumdicer& : Et dixit ds̃ fiat hoc aua
illud quando primitus omnia condebantur ansorte in mente ipsius
hominis: Hocdixit dr̃ sicit loquitur quibusdã scruis suis inipsisseruis
suis Ex quo gonere seruorumeius erat &iã ille quidixit in psalmo
udiã quid loquatur inmedñs ds̃ An aliqua dehacre ⁊ psihominusap
so homine ꝑ angdum est Facta reuelatio insimilitudinib: uocums
corporalium quamuistacuerit scriptara. Vtrum in somnis aninex¬
tasi Itaenim fieri hacc solent an aliquo abomodo sicutreuclatur
propb&is undeilludest & dixit mibi angelus quilo quebatur in me
anpercor poralem creaturam uox ipsa sonuerit sicut denubehiant

Expanded text:
solum; faciamus ei adiutorium secundum ipsum, utrum temporaliter solum; faciamus ei adiutorium secundum ipsum, utrum temporaliter uocibus ac syllabis editis hoc dixerit deus, an ipsa ratio commemorata est, quae in uerbo dei principaliter erat, ut sic femina fieret: quam rationem suscipiebat etiam tunc scriptura, cum diceret "et dixit deus: fiat" hoc aut illud, quando primitus omnia condebantur. an forte in mente ipsius hominis hoc dixit deus, sicut loquitur quibusdam semis suis in ipsis seruis suis? ex quo genere seruorum eius erat etiam ille, qui dixit in psalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reuelatur prophetis? unde illud est: et dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuerit sicut de nube: hic est
Abbreviated transcription (Latin):
Vt uolatilia cali &iã tacente scriptura intellogamus unde finxerit
uelut quisciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis
cac̃ producta : Aut terram uniuersalier sic apellatam simulcum aquis
quem ammodum apellata est in illo psalmo ubi caclestium laudibuster¬
minatis ad terram facta est conuersio sermonis & dictum. Laudate
dnm d&erra dracones & om̃s abrssi & cotora. Nec postea dicttm
est lauda ted ñm deaquis ibienim sunt om̃s abrssi que tamen de
terra laudant dm̃ ibi &iam reptilia & uolatilia pennata quenibil¬
hominus d&erralaudant dm̃. secundum istam uniuersalem apela¬
tionenterrȩ sicundum quã &iã decotomundo diciturds̃ qui focit cae¬
lum & terram siue d oarida si uedeaquis que cumque creata sunt
deterracreata ueraciter intelleguntur .II. Nunc iã uide amus quo¬
modo accipiondum sit quod dixit dr̃ Non estbonun hanunem ẽ

Expanded text:
ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, ut uolatilia caeli etiam tacente scriptura intellegamus unde finxerit, uelut qui sciamus in prima causalium rationum conditione ex aquis ea esse producta; aut terram uniuersaliter sic appellatam simul cum aquis, quemadmodum appellata est in illo psalmo, ubi caelestium laudibus terminatis ad terram facta est conuersio sermonis et dictum: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi et cetera, nec postea dictum est "laudate dominum de aquis". ubi enim sunt omnes abyssi, quae tamen de terra laudant dominum? ubi etiam reptilia et uolatilia pennata, quae nihilominus de terra laudant dominum? secundum istam uniuersalem appellationem terrae, secundum quam etiam de toto mundo dicitur: deus, qui fecit caelum et terram, siue de terra siue de aquis quaecumque creata sunt, de terra creata ueraciter intelleguntur. Nunc iam uideamus, quomodo accipiendum sit, quod dixit deus: non est bonum esse hominem
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ primam conditionem creaturarum sex diobus consũmatam in
qua causalit̃. per fecta sunt omnia simul & inchoata ut deinde ad
effactus suos causae perducerentur sã quantũ potiumus in prauedes¬
tibus intimauimus & si quis hoc aliter enodandum putat tantum
diligenter atbiendat illa omnia que ut hoc sentiremus attendimus
asi pro babiliorem indepotuerit enucleare somentiam non solum re¬
sistere IIi non debemus seddebemus &iam gtatulari Si quem autẽ
mou& qui a non dixit finxit ds̃adhuc decerra om̃s bostias agri &
dcaquis oͥmĩa uolatilia cacli sediam quã utraque genora d& ra finxo
E t firit dr̃ inquit adhuc d&r rraom̃s bestias agriꝰ & omĩa uolatilia
caoli uideat duobus modis cẽ intllegendum autticuis se nunc unde
fingori uolatilia cudi quia & tactum poss& occurrere uenon d&er¬
ra utrumque accipiatur dm̃ finxisse sed tantũ modo bestias agri:

Expanded text:
propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in propter primam conditionem creaturarum sex diebus consummatam, in qua causaliter perfecta sunt omnia simul et inchoata, ut deinde ad effectus suos causae perducerentur, iam, quantum potuimus, in praecedentibus intimauimus. et si quis hoc aliter enodandum putat, tantum diligenter adtendat illa omnia, quae ut hoc sentiremus adtendimus; et si probabiliorem inde potuerit enucleare sententiam, non solum resistere non debemus, sed debemus etiam gratulari. Si quem autem mouet, quia non dixit: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et de aquis omnia uolatilia caeli, sed tamquam utraque genera de terra finxerit, et finxit deus, inquit, adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli, uideat duobus modis esse intellegendum: aut tacuisse nunc, unde finxerit uolatilia caeli, quia et tacitum posset occurrere, ut non de terra utrumque accipiatur deum finxisse, sed tantummodo bestias agri,
Abbreviated transcription (Latin):
dum ipsum. & fincxit dr̃ ad huc d&erra om̃s bestias agri & oma
uolatilia caeli & adduxit illa adadam ut uider & quiduocar& illa & om¬
ne quod cum queuocauit illud adã animamuiuam hoc est no¬
meneius. & uocauit adã nomina omnibus pecoribus & om¬
nibus uolatilibus caeli & omnibus bestiis agri. Ipsi autem adã
non estinuentus adiutor similis ei. & inmisit ds̃ exta s inin adã
& obdormiuit & accepit unam costarumeius & ad inpleuit
carnem in locum eius. & a edificauit dñs dr̃ costam quã accepit
deadam inmulierem & adduxit eam adadã & dixit adam hoc
nuno õs ex ossibus meis & caro ex carnemea. haec uocabitur
mulier qm̃ ex uiro suo sumpta est. propter hoc relinqu& homo
patrom & matrem & conglutinabitur aduxorem suam & erunt
duo in carneuna: Si aliquid adiuuant leccorem que libris superi¬
oribus considerata atque conscripta sunt Non debemus in hoc
diutius inmorari quod finxit adhuc dr̃ d&erra omnes bestias
agri & omniauo latilia caoli. Quur enim dictum sit adhuc ide

Expanded text:
omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli et adduxit illa ad Adam, ut uideret, quid uocabit illa. et omne quodcumque uocauit illud Adam animam uiuam, hoc est nomen eius. et uocauit Adam nomina omnibus pecoribus et omnibus uolatilibus caeli et omnibus bestiis agri. ipsi autem Adam non est inuentus adiutor similis ei et inmisit deus extasin in Adam, et obdormiuit. et accepit unam costarum eius et adinpleuit carnem in locum eius. et aedificauit dominus deus costam, quam accepit de Adam, in mulierem et adduxit eam ad Adam. et dixit Adam: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea; haec uocabitur mulier, quoniam ex uiro suo sumta est. et propter hoc relinquet homo patrem et matrem et conglutinabitur ad uxorem suam; et erunt duo in carne una. si aliquid adiuuant lectorem, quae libris superioribus considerata atque conscripta sunt, non debemus in hoc diutius inmorari, quod finxit adhuc deus de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; cur enim dictum sit "adhuc". id est
Abbreviated transcription (Latin):
primihominis ut apriore scriptura rum locosiulla necesnitas
flagit uerit &iam debacre quidł quera musuclarbitrem
ot ium que ꝓmatus. Nunc uero quod sapentia tronsteot pusderid onei
bg nom det puiton t aubitar a qio quamputo pocume nto n uo tẽ¬

Expanded text:
primi hominis, ut aptiore scripturarum loco, si ulla necessitas primi hominis, ut aptiore scripturarum loco, si ulla necessitas flagitauerit, etiam de hac re quid uel quaeramus uel arbitremur utcumque promamus. Nunc uero. quod sapientia non sit corpus et ideo nec lignum, nec dubito nec dubitari a quoquam puto; potuisse aute
Abbreviated transcription (Latin):
utiquȩ corporali fuis se contendant ipsam quȩ animam omni¬
noẽe corpoream propt arentem linguam & stillam ad quit
debaz a ridigto concupitam ꝓnuntiare non dubitent cum quib:
egod& ammagna questione nulla temeritat e confligo Mdi
use enim dubita redeocultis quam litigare dem cestis . Illum quip¬
pediuitem in ardorem ponarum &illum pauperem in refri¬
gorio gaudiorum intellegendos ẽe non dubito. Sod quomodo in¬
tillegenda sto  illa flama in ferni : Ille senus abrahȩ illa lingũa
diuitis ille digitus pauperis illa sitistormentis illa stilla resrige¬
ruuix fortasse amansu&e que rentib: a conteuiose autem eer¬
tantibus num quam inugnitur. citosaner es pondendum est
nenos ꝓsunda ista questio & multiser moner indigens tar d&
sicor poralib: locis animȩ continentur &iam ex ute corporibi
potuitillelatro ineum introduci para disum ubi fperat corpus

Expanded text:
utique corporali fuisse contendant ipsamque animam omniutique corporali fuisse contendant ipsamque animam omnino esse corpoream propter arentem linguam et stillam aquae de Lazari digito concupitam pronuntiare non dubitent, cum quibus ego de tam magna quaestione nulla temeritate confligo. melius est enim dubitare de occultis quam litigare de incertis. illum quippe diuitem in ardore poenarum et illum pauperem in refrigerio gaudiorum intellegendos esse non dubito. sed quomodo intellegenda sit illa flamma inferni, ille sinus Abrahae, illa lingua diuitis, ille digitus pauperis, illa sitis tormenti, illa stilla refrigerii, uix fortasse a mansuete quaerentibus, a contentiose autem certantibus numquam inuenitur. cito sane respondendum est, ne nos profunda ista quaestio et multi sermonis indigens tardet. si corporalibus locis animae continentur, etiam exatae corporibus, potuit ille latro in eum introduci paradisum, ubi fuerat corpus
Abbreviated transcription (Latin):
d̃m selic& talia locutum siuisse ipsius autem dñinarratiopara¬
bola fut dequanum quã exigitur ut &iam uddittram facti
mons trentur que sermone ꝓferuntur xp̃s est & lapis un¬
tus aia cob & lapis reꝓbatus abedifi cantib: qui facturẽ in cupurt
anguli sedillut & iam in rebus gestis factum est boc autm ÷
tantum insi goris p̃dictum illut quippescripsit narrator
rerum p̃teritarum hoc p̃nunciator tantum modo futurarĩ
Sic & sapientia idem ipsexp̃s lignum uitȩ ẽ in para diso sp̃ita
li quomisit decrucelatronem creatumẽ autem quo deã
significar& lignum uitae & iamipara disocor poraliquia
hoc illa scriptura dixit quȩres suistem poribus gestas nir¬
rans & hominem corporaliter factum & incorport uiuen
temibi constitutum ẽe narrauit. ausiquis quam putat a ni¬
mas cum corpore exceserint lociscorpora liter uisibilibus con¬
tineri cumsint sinccorpore asserat sententiam suã: Non de¬
orunt quisic faueant utillũt &iam diuitem sitientem inloc uo

Expanded text:
minum scilicet talia locutum fuisse; ipsius autem domini narratio parabola fuit, de qua numquam exigitur, ut etiam ad litteram facta monstrentur, quae sermone proferuntur. Christus est et lapis unctus a Iacanguli; sed illud etiam in rebus gestis factum est, hoc autem tantum in figuris praedictum. illud quippe scripsit narrator rerum praeteritarum, hoc praenuntiator tantummodo futurarum. Sic et sapili, quo misit de cruce latronem : creatum est autem, quod eam significaret, lignum vitae etiam in paradiso corporali; quia hoc illa Scriptura dixit, quae res suis temporibus gestas narrans, et hominem corporaliter factum, et in corpore tem ibi constitutum esse narrauit. aut si quisquam putat animas, cum corpore excesserint, locis corporaliter uisibilibus contineri, cum sint sine corpore, adserat sententiam suam; non deerunt, qui sic faueant, ut illum etiam diuitem sitientem in loco
Abbreviated transcription (Latin):
suppler&ur : Nũ enĩ nom potuit ipsacaro detrahi : ut inde comeruent¬
us quod sit sexus in firmior mulier formar&ius : anuerotã mubones
ditis costã ds̃ aedificare potuit inmulierem: &ear nẽpulpa ue aoenas¬
cutt quide pͥulueroipsũ hõminẽ fecit: aut si iã costa fuerat a corbend
quur non aleora proca reposita est : quur aiã non dietũ orquit añ¬

Expanded text:
subpleretur? num enim non potuit ipsa caro detrahi, ut inde congruentisubpleretur? num enim non potuit ipsa caro detrahi, ut inde congruentius, quod sit sexus inferior, mulier formaretur? an uero tam multis additis costam deus aedificare potuit in mulierem et carnem pulpamue non potuit, qui de puluere ipsum hominem fecit? aut si iam costa fuerat detrahenda, cur non altera pro ea costa reposita est? cur etiam non dictum est
Abbreviated transcription (Latin):
dis serendo demonstre: Neque in pos sibileeẽ neq contrariũ : ITILIIL¬
Q uod aũt possibile quidẽ appat& nec. hab& iullã speciẽ repugnan¬
tiae sedtamen quasi super fluũ uel &iã stultũ quibusdõ uideri pocesi
hoc ipsumdisputaodo. demonstrẽ: quod ideo nontã quã rerũgesta¬
rum naturali uelus itato ordine factũ est : ut cor dibus nr̃ãs. fidelis¬
sima scarũ scripturarũ auccoritate prelata :. Quia stultũ cẽ nom potesi
mrsticũ eẽ credatur. quãuis eius ex positietem uel in qui sitionẽ :¬
aut alibi iã ex hibuerimus : aut intẽpus aliud differamus¬
xx. uider go sibiuult &iã illud quodmulieruiro delaterefacta est ̃.
Verũ esto ꝓpter ipslus conlunctionis uim cõmendandã : hocita fid
oportuisse credamus : Nũ quid &iã ut dormienti fier&: cadẽ tauo
uel necessitas flagitabat : ut denique ossedetracto Inquus locũ cueort

Expanded text:
disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, disserendo demonstrem neque inpossibile esse neque contrarium, quod autem possibile quidem adparet nec habet ullam speciem repugnantiae, sed tamen quasi superfluum uel etiam stultum quibusdam uideri potest, hoc ipsum disputando demonstrem, quod ideo non tamquam rerum gestarum naturali uel usitato ordine factum est, ut cordibus nostris fidelissima sanctarum scripturarum auctoritate praelata, quia stultum esse non potest, mysticum esse credatur, quamuis eius expositionem uel inquisitionem aut alibi iam exhibuerimus aut in tempus aliud differamus. Quid ergo sibi uult etiam illud, quod mulier uiro de latere facta est? uerum esto propter ipsius coniunctionis? uim commendandam hoc ita fieri oportuisse credamus. numquid etiam, ut dormienti fieret, eadem ratio uel necessitas flagitabat, ut denique osse detracto, in cuius locum caro
Abbreviated transcription (Latin):
quod in omni creata: carne subcado & dehoe aere si cut ipseiuuele
nihił cius simile inuenerit : mirũ sihoc scire non poss& : nisi quan¬
tũ omnibus at se adductis at queper spectis: Si enĩ dõ credebat : pos¬
s& hoc illi comodo dicere quomodo & precoptũ dedit: quomodo &
peccatẽ imterrogauit : atq iudicauit. Si aut̃ non credebat : prosto¬
toneque hocscire poterat: utrũ ad eũ omĩa illecui non credebat
ad duxerit: nforte in aliquͥbus ab illore moti oribus ter ie paru
aliqua ei similia que non demons trass&. abs conderit r
N onita que arbitror dubitandũ hoc abcuius pro ph&icae significa¬
tionis gratia factũ : sod ta menfactũ: nequehoc opere susapimus ꝓpha&i¬
ca enigmata prescrutari ̃ sedierũgertarum fidã ÷ ad propra&atẽ
historiae cõmendare : ut quot inpos sibile uideriuanis atque incre¬
dulis potest: aut ipsi auctoritatiscr̃ scripturae uelut itfuificatifica¬
tione contrariac repugnare : id promeis uirib: quantũ ds̃ adiuuat

Expanded text:
quod in omni carne creata sub caelo et de hoc aere sicut ipse uiuente nihil eius simile inuenerit? mirum, si hoc scire non posset nisi omnibus ad se adductis atque perspectis. si enim deo credebat, posset hoc illi eo modo dicere, quo modo et praeceptum dedit, quo modo et peccantem interrogauit atque iudicauit; si autem non credebat, profecto neque hoc scire poterat, utrum ad eum ille omnia, cui non credebat, adduxerit, an forte in aliquibus ab illo remotioribus terrae partibus aliqua ei similia, quae non demonstrasset, absconderit. non itaque arbitror dubitandum hoc alicuius propheticae significationis gratia factum, sed tamen factum. Neque hoc opere suscepimus prophetica aenigmata perscrutari, sed rerum gestarum fidem ad proprietatem historiae commendare, ut quod inpossibile uideri uanis atque incredulis potest aut ipsi auctoritati sanctae scripturae uelut testificatione contraria repugnare id pro meis uiribus, quantum deus adiuuat,
Abbreviated transcription (Latin):
dehacre sententiã nanciscamur: uteã tenere donec certũ
aliquid cluces cat non sit absurdũ : quod sine hoc quidẽ
potuerimus docum̃torũ momentis undiq parit̃q nutanti¬
bus : saltẽ non uid ebitur nr̃a dubitatio laborum deutasse
querendi : sed affirmanditemeritatẽ : ut mosiquis recteiã
certus est : docere dignetur si quẽ uero nec diuini eloquii
nec perspicuȩ rationis auctoritatis sed sua prosũptio certũ
fecorat : dubtaro mocũ non dedignetur: U¬

Expanded text:
de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum de hac re sententiam nanciscamur, ut eam tenere, donec certum aliquid elucescat, non sit absurdum. quodsi ne hoc quidem potuerimus, documentorum momentis undique pariterque nutantibus saltem non uidebitur nostra dubitatio laborem deuitasse quaerendi, sed adfirmandi temeritatem, ut me, si quis recte iam certus est, docere dignetur, si quem uero nec diuini eloquii nec perspicuae rationis auctoritas, sed sua praesumtio certum fecerat, dubitare mecum non dedignetur.
Abbreviated transcription (Latin):
ea facerinunc : quȩ non consũ mauit : Iãcnĩtunc animã fecerat:
quales & nunc facit: & ideo non abiquid nouũ creature genus
nuncfacit : quod tunc in suis consũmatis operib non creauit:
nec contra illas causales rationes rerũ futurarũ quas uniue¬
sitati tuncindidit haec eius operatio ẽ : sed potius secundũ ipsas.
quando quidẽ corporib humanis quorũ exillis primis oprib
propagatio continuata successione protenditur: tales con¬
gruit animas inseri: quales nunc facit atq inserit.
ua propt̃ nihil iãtimentes : ne contra uerba librihuius quae
deprima illa sex dicrũ conditione conscripta sunt : quȩ¬
lib& harũ triũ sententiarũ probabilitas uiccrit sentire
uideamur: Suscipiamus diligentiorẽ quȩstionis huius per¬
tractationẽ : quantũ adiuuatas̃. Neforte fieri possit ut siñ
aliqu ã dequa dubitari ultra nondebeat tãcorte acceptabiłe

Expanded text:
ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, ea facere nunc, quae tunc non consummauit. iam enim tunc animam fecerat, quales et nunc facit; et ideo non aliquod nouum creaturae genus nunc facit, quod tunc in suis consummatis operibus non creauit, nec contra illas causales rationes rerum futurarum, quas uniuersitati tunc indidit, haec eius operatio est, sed potius secundum ipsas, quandoquidem corporibus humanis, quorum ex illis primis operibus propagatio continuata successione protenditur, tales congruit animas inseri, quales nunc facit atque inserit. Quapropter nihil iam timentes, ne contra uerba libri huius, quae de prima illa sex dierum conditione conscripta sunt, quaelibet harum trium sententiarum probabilitas uicerit, sentire uideamur, suscipiamus diligentiorem quaestionis huius pertractationem, quantum adiuuat deus, ne forte fieri possit, ut, si non liquidam, de qua dubitari ultra non debeat, tam certe acceptabilem
Abbreviated transcription (Latin):
sextodie factus accipit hemo adimaginẽ dĩ : & postd¬
em septimũ uisibiliter creatus : non tã facile uidori potest : Nouas quip¬
pe animas fieri quȩ neque ipsȩ nequeratio earũ tãquã in paren¬
teprolis sexto illo die factasit : cũ his operib: a quibus consũma¬
tis & inchoatis dr̃ indie septimo requieuit. Sidixerimus : cauen¬
dũ est nestustra tã diligenter scriptura cõmend& sex diebus
consũmasse dm̃ om̃ia operasua quaefecit bona ualde: si ali¬
quas adhuc naturas fuerat creaturus. quas nec ipsas nec earum
ibirationes causaliter fecerit : Nisi lntellegatur rationem quidẽ
singillitim faciendarũ animarũ nascentib: quibusq dandarũ
in seipsohabere : non increatura aliqua condidisse : Sed qua
non alterius generis creaturaẽ anima : quã illius secundũ
quã sexto die factus est homo adimaginẽđi : non recte diciđm

Expanded text:
sexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post dsexto die factus accipitur homo ad imaginem dei et post diem septimum uisibiliter creatus, non tam facile uideri potest. nouas quippe animas fieri, quae neque ipsae neque ratio earum tamquam in parente prolis sexto illo die facta sit cum his operibus, a quibus consummatis et inchoatis deus in die septimo requieuit, si dixerimus, cauendum est, ne frustra tam diligenter scriptura commendet sex diebus consummasse deum omnia opera sua, quae fecit bona ualde, si aliquas adhuc naturas fuerat creaturus, quas nec ipsas nec earum ibi rationes causaliter fecerit, nisi intellegatur rationem quidem singillatim faciendarum animarum nascentibus quibusque dandarum in se ipso habere, non in creatura aliqua condidisse, sed, quia non alterius generis creatura est anima quam illius, secundum quam sexto die factus est homo ad imaginem dei, non recte dici deum
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dicamus. Ac ꝑ hoc uidendũ est & silat& quiduerũ sit
quid saltẽ tolerabilius dicipossit utrũ hoç quod modo dixi
an in illis primis dĩ operib unã animã primihominis
factã decuius propagine om̃s hominũ animae crea¬
rentur annouas subinde animas fieri quarũ nulla uelra¬
tio facta pracesserit in primis illis sexdierũ operib dĩ:
Horũ aut̃e triũ : duo priora non repugnant primis illis con¬
ditionib ubisimul omĩa creata sunt siue enĩ in aliqua
ercatura tãquã in parente animȩ ratio factasit : ut om̃s
animae ab illa generentur: adõ aut̃o creentur quando
singulis hominib: dantur : sicut a parentib hominibus
corpora siue nonratio animae ut ut in parente ratio
ꝓlis: sed ipsa omnino cũ factus ẽ dies: factasit anima :
dictũ est : fecitr̃ hominẽ adimaginẽ suã : hoc uero
tertiũ quomodo non repugn& ei sententiae qua &

Expanded text:
esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, an nouas subinde animas fieri, quarum nulla uel ratio facta praecesserit in primis illis sex dierum operibus dei. horum autem trium duo priora non repugnant primis illis conditionibus, ubi simul omnia creata sunt. siue enim in aliqua creatura tamquam in parente ratio animae facta sit, ut omnes animae ab illa generentur, a deo autem creentur, quando singulis hominibus dantur, sicut a parentibus hominibus corpora, siue non ratio animae uelut in parente ratio prolis, sed ipsa omnino, cum factus est dies, facta sit anima, dictum est: fecit deus hominem ad imaginem suam. Hoc uero tertium quomodo non repugnet ei sententiae, qua et