comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rꝰ es. & debes cltĩ qͥ refectꝰ es. Et ẽẽt diuisa intencio tua.
& dilectio tua. & obeorencia tua & nõeẽs iniꝰ totꝰ.
Ue diobꝰ illũ plus diligẽs a quo plus habes. Iuicrȩ
sustinuit tuã passionẽ. ut emeret tuã dilectionem
M issus est nat᷑alis filiꝰ ꝓ adopitindis. quia sine ipso
alieni in troducẽdi nõ fuerãt in hereditatẽ. Senit
sapiẽcia ut hostis nõ potestate. s rõne uinceret᷑. &. ĩ
his om̃ibꝰ fides tua in uno cõstat. & ad unũ & una.
quia cũ duo ĩiant᷑. unꝰ significat᷑. qm̃ unꝰ est cre.¬
citor & redemptor. Cretitor ad nat᷑ã. saluctor
ad grãm. In his duobꝰ totũ est iũ hoc est. in quo
aibinicio fides credenciũ unũ ẽ. Quãuis in eadẽ
fide. in aliis maior. in aliis minor de istis cognitio
fuerit. scd̾m diuersitatẽ tp̃rum. sic̃ uno & codẽ
tp̃re in aliis maior. in ciliis minor. inuenit cogni¬

Expanded text:
us es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua us es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua et dilectio et obedientia tua; et non esses unius totus. Et de duobus illum plus diligeres, a quo plus haberes. Qui crator esse redemptor, et sustinuit tuam passionem ut emeret tuam dilectionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alieni introducendi non fuerant in haereditatem. Venit sapientia, ut hostis non potestate, sed ratione vinceretor; et in his omnibus fides tua in uno constat, et ad unum et una, quia cum duo nominantur, unus significatur; quoniam unus creator est et redemptor. Creator ad naturam, salvator ad gratiam. In his duobus totum est et unum, hoc est in quo ab initio fides credentium una est, quamvis in eadem fide in aliis major, in aliis minor de istis cognitio fuerit, secundum diversitatem temporum, sicut uno et eodem tempore, in aliis major in aliis minor invenitur cogni
Abbreviated transcription (Latin):
sub secunt᷑. sacͣm̃tũ passioĩs cuis ⁊ ꝑ fidẽ suscipiunt.
& ꝑ reuelatt̃ iam cognicionẽ agnoscunt. nde
beda in etĩdẽ questionẽ unũ quidẽ in quid idemq
dñce crucis tropheũ prius ꝓphe & moyses quam
sores pate facta luce eugłii semꝑ ciꝑte p̃dicabãt.
itti ut nunc omnis ppłs ap̃ianꝰ scire & cõfiteri d̾¬
betit fidẽ quaĩ eo tp̃re pauci ad modum & ꝑfectioreᷤᷤ
quiq nouer̃. quãius om̃is di ppłs etiã tũe eiusdem
misteria fid̾i in legalibꝰ cerimoniis tipice portar&e.
uenti fides. Cretitor ⁊ redemptor. Unum
tͥ sine alt̃o. nõ sufficit  U trumq agnosce.
utrũq confitere. Sucretitorẽ credis: agnoscis qd̾
ftictꝰ es: Si redẽptorẽ cõfiteris: agnoscis qͥ reparatꝰ
es. Unde ẽ cixtitor & redemptor. In suo te fecit.
in tuo te redemit uł refecit. &. utrũq unꝰ fecit.
Si ipse te fecisso& ⁊ alt̃ te refeciss&: deberes illi qͥ facto.¬

Expanded text:
ubsequuntur; sacramentum passionis ejus, et per fidem suscipiunt, et per revelatam jam cognitionem agnoscunt. Unde Beda in eamdem quaestionem: Unum, inquit, idemque Dominicae crucis trophaeum, prius prophetae et Moyses, quam sores, patefacta luce Evangelii, semper aperte praedicabant, ita ut nunc omnis populus Christianus scire et confiteri debeat fidem quam eo tempore pauci admodum et perfectiores quique noverant, quamvis omnis populus etiam tunc ejusdem mysteria fidei in legalifides. Creator et redemptor. Unum tibi sine altero non sufficit. Utrumque agnosce, utrumque confitere. Si Creatorem credis agnoscisque quod factus es; si redemptorem confiteris, agnoscis quod reparatus es. Unus est creator et redemptor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod fact
Abbreviated transcription (Latin):
nasfeste Nõ cognouer̃. & tam̃ fidẽ natiuitatis et
passionis. siue resinrectionis. & ascensionis eiꝰ. in hoc
eos uerissime habuisse dicimꝰ. qr credẽtibꝰ sciẽtibꝰ
hec fide & deuocione. sub spe & expectacione eiꝰ
recẽptionis adeser̃. qucũus modũ eiusdẽ redẽptionis
sue siulit̃ & nõ cagnouer̃. Sic gͦ intelligendũ py.
iꝰ qͥ dicit betitꝰ augustinꝰ. qͥ etidẽ fides mediatoris.
saluos iustos faciebat antiquos pusil.¬
los cũ magnis. Quia eandẽ fidẽ mediatoris antiqͥ¬
iusti habuer̃ pusilli cũ magnis. Alii quidẽ que

Expanded text:
gnoverunt. Et tamen fidem nativitatis et passionis, sive resurrectionis et ascensionis ejus, in hoc eos verissime habuisse dicimus; quia credentibus et scientibus haec fide et devotione sub spe et exspectatione ejusdem redemptionis adhaeserunt, quamvis modum ejusdem redemptionis suae similiter non cogdicit beatus Augustinus, quod eadem fides mediatoris salvos justos faciebat antiquos, pusillos cum magnis; quia eamdem fidem mediatoris justi antiqui habuerunt pusilli cum magnis. Alii quidem quae
Abbreviated transcription (Latin):
habusse dicãt᷑. aut si d om̃ibꝰ hoc dictũ in telligit᷑
om̃s qui futtĩ redenipcionẽ credider̃. Hec oiã in
quibꝰ redemptio constabat credidisse nõ in cõueniẽ.¬
ter affirmãt᷑. In quãtũ enĩ ipsã que omĩa hec con¬
nebat redemptionẽ uentuitĩ credider̃. hec credide
quãuis eandẽ de ipsis om̃s incredendo cognicionẽ nõ
habuer̃. hoc mͦ gͥ sano ĩtellectu dici potest. ons abmi¬
cio iustos fidẽ salucitoris habuisse. & om̃s inside redẽ¬
ptionis uenture iustificatos fuisse. qr eãdẽ redẽptionẽ.
hac fide sacram̃ta ipsius redemptionis que ab micio
instituta sunt. cd scĩficationẽ susceꝑũt & imipsis iam¬
etindem redempcionẽ suã quasi in umbra & figum
portauer̃. Qd̾ bene duo illi un signaner̃. qͥ botrũ
in uecte suspensũ d tri ꝓmissionis ad filios ilrł in de¬
serto poriͥtiuer̃. B rotrus siquidẽ inuecte. ap̃s est
in cruce. cuiꝰ mistium in sacitim̃to duoꝓpłi portãt.

Expanded text:
ut si de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credidisse, non inconvenienter affirmantur. Inquantum enim ipsam quae omnia haec continebat redemptionem venturam crediderunt, haec crediderunt, quamvis eamdem de ipsis omnes in credendo cognitionem non habuerunt. Hoc modo igitur sano intellectu dici potest omnes ab initio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem redemptionem is, quae ab initio instituta sunt, ad sanctificationem susceperunt; et in ipsis eamdem redemptionem suam, quasi in umbra et figura portaverunt. Quod bene illi duo viri signaverunt, qui botrum in vecte suspensum, de terra promissionis ad filios Israel in desertum portaverunt. Botrus siquidem in vecte Christus in cruce est, cujus mysterium in sacramento duo populi portant.
Abbreviated transcription (Latin):
ANDaxIT utiq ds̃ abitihe. ut circũcid̾e̾t pel¬
lem p̃pucii sui. sibi in signũ: posteris in exẽ-¬
plum. ttintũ ad pͥorẽ statum suꝑ addens.
quatinꝰ ꝑ hoc signacłm ppłs dĩ ab in fidelibꝰ discerneret᷑
quo usq ille uenir&e. qui nõ solũ de filiis abite s& de
uniuersis gentibꝰ fideles colligẽt. ac ꝑ hoc sic̃ dictũ est.¬
nõ iam ꝑsignacłm carnis in geñe. sed ꝑ signacłm baptiᷤ.¬
nõ de semuine abrahe fideł ex titerint hiuc p̃cepeioni sub¬
iecłi nõ fuer. Neq circũcisionis que soli semini habrtihe
in dicta fuerat. suscipiẽde debito tenebant᷑: se fide
opante ꝑ dilectionẽ. sic̃ & pͥus sublege natali priꝰquã
cirxũcisio in stitutti fuiss& qui iusti fuerãt. sine enxũ¬
cisione salucibantur: Modus aut̃ entũcisionis talis
citt. Freceptũ fuit ut puer masculus octauo die
anatiuitate sua circũcid̾et᷑ puer carne prepucis sui.
Isti qui ad dendũ putaĩt. cultello de poera facto. qͥ

Expanded text:
andavit itaque Deus Abrahae ut circumcideret pellem praeputii sui; ipsi in signum, posteris in exemplum, tantum ad priorem statum superaddens, quatenus per hoc signaculum populus Dei ab infidelibus discerneretur, quousque ille viveret qui non solum de filiis Abrahae, sed de universis etiam gentibus fideles colligeret, ac per hoc non jam per signaculum carnis in genere, sed per signaculum baptisnon de semine Abrahae fideles exstiterunt; huic praeceptioni subjecti non fuerunt. Neque circumcisionis quae soli semini Abrahae indicta fuerat suscipiendae debito tenebantur, sed fide operante per dilectionem, sicut et prius sub lege naturali priusquam circumcisio instituta fuisset; qui justi fuerant sine circumcisione salvabantur. Modus autem circumcisionis talis erat. Praeceptum fuit, ut puer masculus octavo die a nativitate sua circumcideretur in carne praeputii sui . Et sunt qui addendum putant cultello de petra facto, quod
Abbreviated transcription (Latin):
originale peccatũ qd̾ aparentibꝰ contitihimꝰ. ꝑ illud mẽbrũ
ꝓpagati. ł ono fiñe in ppło circũcisionis sola fide salua¬
bant᷑. sacrificiis. & oblacionibꝰ aliisq legis cerimoniis
purificate. I psam quoq circũcisionẽ fide suscipientes. &
in eis qui carne illã susput uenerando participante
asculi qui morte p̃uenti ad ocłtiuũ diẽ ꝑuenire n
potuer̃. & ob hoc sine circũcisionis sacram̃to ab hc iuta
recesser̃. sola fide parentũ cũ oblacionibꝰ & sacrificiis
int̾ueniẽtibꝰ nõ in ꝓlubilit̾ saluati existimãt᷑. ꝓeo qd p̃cep
tũ circũcisionis nõ nisi masculaus ad oltiuũ diẽ ueni.¬
entibꝰ in dictũ eẽ uidet᷑ ac ꝑ hoc p̃uciricacionis reos nõ

Expanded text:
riginale peccatum; quod a parentibus contraximus, per illud membrum propagati. Porro feminae in populo circumcisionis sola fide salvabantur, sacrificiis et oblationibus, aliisque legis caeremoniis purificatae; ipsam quoque circumcisionem fide suscipientes, et in eis qui carnem illam susceperunt, venerando participantes. Masculi qui morte praeventi ad octavam diem pervenire non potuerunt, et ob hoc sine circumcisionis sacramento ab hac vita recesserunt, sola fide parentum cum oblationibus et sacrificiis intervenientibus non improbabiliter salvati existimantur, pro etum circumcisionis non nisi masculis ad octavum diem venientibus indictum esse videtur, ac per hoc praevaricationis reos non
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃s are in qͦ qͣsi p̾. sabb̃m legis. etna bona fiuentibꝰ do ꝓmi-¬
tut᷑. Merito gͥ pͥma illa circũcisio q̃ sac̃mtũ erit illaꝵ
duaꝵ iussci est fieri attuio die. ut ostendet᷑. qd̾ in tp̃re
gr̃e corda enrũcidẽda eitĩt. ꝑ emẽdacionẽ iniquittitis. &
m tp̃re ressiurectionis corꝑa ꝑ deposicionẽ corruptionis
Proptẽa tuit̾ solis masculis datti est circũcisio carnis. qr
sacrti script᷑a ꝑmasculiũ sexũ cinimã. ꝑ muliebrẽ uero.
carnẽ significare solet. ut uidelic& ostendet᷑ qd̃ illa
ext̃ios enrcũcisio animabꝰ scĩficacionẽ contulit: s car¬
ni nõ abstulit corruptionẽ. Cultellꝰ d pam factꝰ xp̃m¬

Expanded text:
tiae, in quo quasi post Sabbatum legis, aeterna bona servientibus Deo promittuntur. Merito igitur prima illa circumcisio quae sacramentum erat illarum duarum; jussa est fieri octavo die ut ostenderetur quod in tempore gratiae corda circumcidenda erant, per emundationem iniquitatis, et in tempore resurrectionis corpora, per depositionem corruptionis. Propterea autem solis masculis data est circumcisio carnis; quia sacra Scriptura per masculinum sexum animam, per muliebrem vero carnem significare solet, ut videlicet ostenderetur, quod illa exterior circumcisio animabus sanctificationem contulit, sed carni non abstulit corruptionem. Cultellus de petra factu
Abbreviated transcription (Latin):
uittĩ tr̃sferret᷑. ubi nullis ꝓrsꝰ alim̃tis in dĩgrire
Sic̃ scriptũ est. Factꝰ est pͥmꝰ homo in aĩam
uiuentẽ. scd̾s in sp̃m uiuificantem. Quia enim
quod uiuit. uittĩ hab&. quod aut̃ iiuificat. uitq
dat : plus est om̃mo uuuficare. quã iuiuere. ł p̃i
quod quia iuiti pͥma ꝑ se stare non potuit. iitti
aut̃ nouissima aliunde sustentari opꝰ. nõ habebit

Expanded text:
alimentis indigeret. Sicut scriptum est: Factus est primus homo in animam viventem; secundus in spiritum vivificantem . Quia enim quod vivit vitam habet, quam autem vivificat vitam dat; plus est omnino vivificare quam vivere. Propter quod quia vita prima per se stare non potuit, vita autem novis
Abbreviated transcription (Latin):
originali tm̃ s actuali qͦq pc̃co obnoxiã eẽ demonstramꝰ
si uero necessittite aliqua ad consoreiũ corꝑis et ad cõtaglũ
uicii corponilis d̾ truscĩ cõfitemꝰ. ex ipsa necessitate areaitu
absolutã ẽẽ ostendimꝰ. Qd̃ enĩ hoĩd necessitatis est. imputa¬
bile nõ est Qd̃ cuit̃ uolũtatis est. nõ originał s ꝓpͥiũ est.¬
Constat gͥ qr aiã r̃onalis corꝑi humano in fusa. nec uo¬
lunttite corrupit᷑. ne pcc̃m sit actucile. nec necessitate cor¬
rumpit᷑. ne uiciũ sit imputtibile N on itiq malũ illi ẽ.
aut mala uolunttis. qr nec dũ uelle accepit. aut opus¬

Expanded text:
originali tantum sed actuali quoque peccato obnoxiam esse demonstramus. Si vero necessitate aliqua ad consortium corporis et ad contagium vitii corporalis detrusam confitemur, ex ipsa necessitate a reatu absolutam esse ostendimus. Quod enim omnino necessitatis est, imputabile non est; quod autem voluntatis est non originale estnima rationalis corpori humano infusa nec voluntate corrumpitur ne peccatum sit actuale, nec necessitate corrumpitur ne vitium sit non imputabile. Non itaque malum illi est aut mala voluntas q
Abbreviated transcription (Latin):
Sĩ Ad HUC alIUd bonũe¬
& excelsuis bonis aliis qd̵ uere
bonum est quia inse bonum
ad om̃ic bonũ est. & omniũ bonũ est. Qd̾ enĩ
in se bonũ est. uere bonũ est & qd̾ om̃iũ honum.¬

Expanded text:
st adhuc aliud bonum et excelsius bonis aliis quod et vere bonum est, quia in se bonum ad omnia bonum est, et omnium bonum est. Quod enim in se bonum est
Abbreviated transcription (Latin):
liussos. S qr isti nĩe in firmitati cõ ueniẽciꝰ fuit :¬
ut dc̃ hõ fiere & ꝓ hoĩe mortalitatẽ hoĩs assumens.
ad spẽ sue ĩmortalitatis hõiẽ reformane. ut nõ diffi.¬
dat iã hõ se ad bona illiꝰ posse ascẽde & ad sua ma.¬
la tolenĩda uide descẽdisse. ut nõ in do hunanutas
głificata. exemplũ eẽt głificacionis hõibꝰ. ut in eo

Expanded text:
. Sed quod iste nostrae infirmitati convenientior fuit ut Deus homo fieret, et pro homine mortalitatem hominis assumens ad spem suae immortalitatis hominem reformaret. Ut non diffidat jam homo se ad bona illius posse ascendere, quem ad sua mala toleranda videt descendisse; et ut in Deo humanitas glorificata exemplum esset glorificationis hominibus. Ut in eo
Abbreviated transcription (Latin):
rim. nisi milites qͦsdã obtimos. regẽ uenturũ in
acie p̃cedetes. ipsis quibꝰ tuc̃ scĩficabãt᷑. sacraim̃tis.
quasi quibꝰdã cirmis nimiti atq p̃cincti Qͥd
itẽ cos qui post in carnacioẽ usq ad finẽ electi sub

Expanded text:
rim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in rim, nisi milites quosdam optimos regem venturum in acie praecedentes, ipsis quibus tunc sanctificabantur sacramentis quasi quibus armis muniti atque praecincti. Quid item eos qui p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑciꝑet. ⁊̃ sub iugo positꝰ ad cõsorciũ lib̾itias ꝑtinere.
Propofuit ittiq edictũ in formãs. & hoĩe crudiens
ut quicũq eũ saluatorẽ ⁊ libutorẽ expectare eligere.
eiꝰdẽ sue electionis uotũ in ꝑcepcione sacramĩtoꝵ eius
cipprobare debuiss&. Proposuit & diabolꝰ sacram̃tu
sua. quibꝰ suos sibi alligaro. quatinꝰ ab illis qui erꝰ
imꝑiũ d tractabãt. quanto eos manifestiꝰ discerner&.
tanto securiꝰ possid̾et. Cep̃ gͦ genꝰ humanũ mox
in partes cõtrarias diuidi. aliis dbłi sacramẽta
suscipientibꝰ aluis uͦ suscipientibꝰ scicram̃ta ap̃i. et
fucte sunt due fanulie. una ap̃i alta diaboli. Quid
enĩ ubũ in carnatũ dierim. nisi regẽ qͥ hũc mũ¬
dum in traũ ꝑ assuptũ humanittitẽ. cũ dbło bellat᷑.
& cũ ex inde quasi tirãnũ. & uolenter in alieno¬
dnantẽ expulsinrꝰ Et qͥd oñs pͥores seõł. qui
ante in carnacionẽ aib micio fuer̃ electi. appellauie¬

Expanded text:
sub jugo positus ad consortium libertatis pertineret. Proposuit itaque edictum informans et hominem erudiens, ut quicunque eum salvatorem atque liberatorem exspectare eligeret, ejusdem suae electionis votum in perceptione sacramentorum ejus approbare debuisset: « Proposuit et diabolus sacramenta sua quibus suos sibi alligaret, quatenus ab illis qui ejus imperium detrectabant quanto eos manifestius discerneret tanto securius detineret. Coepit ergo genus humanum mox in partes contrarias dividi aliis diaboli sacramenta suscipientibus, aliis vero suscipientibus sacramenta Christfactae sunt duae familiae, una Christi, altera diaboli. Quid enim verbum incarnatum dixerim, nisi regem qui hunc mundum intravit per assumptam humanitatem cum diabolo bellaturus, et eum exinde quasi tyrannum dominantem, expulsurus. Et quid omnes priores sanctos qui ante incarnationem ab initio fuerunt electi appellave
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ tin& pp̃ediri. Quod si ueꝵ est. neq uiciũ
fuiss&e. ille qui sine peccato nascerent᷑ sine cognicio¬
ne & nasci. quia nichil in se nascendo haberent.
unde postea cũ ad tp̃s cognoscendi ꝑ uenissa.po.¬
tiussã acagnicioẽ uerititis p̃pediri. Et nos qui.¬
dem scđm hunc modũ in rebꝰ occultis ea que ma.¬
gis ꝓbabilia nob̾ uidelunt eligimꝰ. itti tam̃ ut nul¬
la parte dubic ꝓcertis aisserere p̾sumamꝰ. Pr
est scilicoe qualit̃ in stitutꝰ sit ađo. quantũ
in terimi animo accunerit. ⁊ ꝓposito nr̃o conue-¬
nire uidebit᷑. ex plicemꝰ.

Expanded text:
pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium pertinet praepediri. Quod si verum est, neque vitium fuisset illis qui sine peccato nascerentur, sine cognitione etiam nasci; quia nihil in se nascendo haberent unde postea cum ad tempus cognoscendi pervenissent, potuissent a cognitione veritatis praepediri. Et nos quidem secundum hunc modum in rebus occultis ea quae magis probabilia nobis videbantur eligimus, ita tamen ut in nulla parte dubia pro certis asserere praesumamus. Pro est scilicet qualiter institutus sit a Deo quantum interim animo occurrerit, et proposito nostro convenire videb
Abbreviated transcription (Latin):
cd̃m quoꝵ uidelicoe sensuum
affectꝰ in cedere. si illi etati nõ nat᷑ti sed uiciũ
eẽt. nequaquã ipsi sensus. iuiri sed adult̾i pociꝰ
apellati fuisso. Propt̃eti cũ posteti subiunctũ
est. quia ille quẽ habelat uir eius non eẽt .ma¬
nifeste demonstratũ est. quia hii quos priuis
habuerat quinq eiuis hoc est legitimi & nõ aliei
fuissent. Naturale siquidem humane notͥe est
in prima etate scilic& solo sensuum affectu
moueri atq in ced̾e. Cum uͦ ad annos discrecio.¬
nis ꝑ uenerit. si relicta uerittite eirorẽ sequitur.
ipse ei error tunc nõ maritꝰ sed aidult̾ appellat᷑
Quod cuit᷑ priꝰ scđm solũ motũ sensuĩ in¬
cedens oꝑat᷑. nec malũ ei ad culpamnec bonũ
natis uiciũ est smne cognicione nascishoc eis
uiciũ est. cum tali scilicor uicio nasci. unde
postmodum cũ ad annos discrecionis ꝑuenerint.
contingat eos si gr̃am ad uiuaante non habuerĩt.
a cagnicionẽ ueritatis illam̃ dũ itixat que ad salutẽ

Expanded text:
dum quorum videlicet sensuum affectus incedere si illi aetati non natura, sed vitium esset; nequaquam ipsi sensus viri, sed adulteri potius appellati fuissent. Praeterea cum post ea subjunctum est, quod ille quem habebat vir ejus non esset; manifeste demonstratum est quod ii quos prius habuerat quinque ejus, hoc est legitimi, et non alieni fuissent. Naturale siquidem humanae naturae est, in prima aetate secundum solos sensuum affectus moveri atque incedere. Cum vero ad annos discretionis pervenerit, si relicta veritate errorem sequitur; ejus error tunc non maritus, sed adulter appellatur. Quod autem prius secundum solum motum sensuum incedens operatur, nec malum ei ad culpam, nec bonum natis vitium est sine cognitione nasci, sed hoc eis vitium est cum tali scilicet vitio nasci unde postmodum cum ad annos discretionis pervenerint contingat eos si gratiam adjuvantem non habuerint a cognitione veritatis illa praesertim quae ad salutem
Abbreviated transcription (Latin):
hoc manifeste liquet. quia dñs in eugłio cũ
subtipo anime samaritanã de occultis sius con¬
uenire. pͥmũ eta quĩq uiros habuisse. ac de.¬
ind̾ quẽ nc̃ haberre. ui eius non eẽ testat
est dicens. quinq eiim iuros habusti. ⁊ hẽ
quẽ habes nõ est tuꝰ uir. Qui sunt enĩ quĩq
uiri quibꝰ anici incionalis pͥmũ legitime co

Expanded text:
nus in Evangelio cum sub typo animae Samaritanam de occultis suis conveniret; primum eam quinque viros habuisse ac deinde quem tunc habebat virum ejus non esse testatus est, dicens: Quinque enim viros habuisti; et nunc quem habes, non est tuus vir . Qui sunt quinque viri quibus anima rati
Abbreviated transcription (Latin):
sensu anuni quam in staturt corportili. in crem̃.¬
ta ciccepturos. G ic enu in om̃i geñe reꝵ aliã
legem. pͥmam condicionẽ habuisse cernimꝰ. atq
aliam subsequentem ꝓpagacionẽ. Prima enim
ipsis oriunt᷑. & post ipsa subsecunt᷑. nisi ꝑ inter¬
ualla tpr̃m crescendo ad ꝑfeccionẽ uenire nõ
possunt. Hoc marboribꝰ & plantis. & ger¬
minibꝰ cet̾is. hoc in bestiis &tunctis uiuentibꝰ
cernimꝰ. quia amodico uniuersa in cipiunt.
cic demde paulatim ꝑ in crem̃ta ordine ad ꝑfec¬
cionẽ euadunt. Quo cirra nequaquam
ꝓuicio humane natͥe de puttindum est. si in
pͥncipio suo aꝑfecto in coata ꝑ subsequentẽ
ꝓpigacionem. aimodico ad maiora & melioni
ꝓficiat. & de corpore quidem humano fortaiᷤᷤ¬
sis difficile non erit. neq conueniens uidebit᷑.
hoc mestimacione reciꝑe. U eꝵ de sensu &e
cognicione uerititis. fortassis minꝰ ꝓbabile¬

Expanded text:
 corporali incrementa accepturos. Sic enim in omni genere rerum aliam legem primam conditionem habuisse cernimus: atque aliam subsequentem propagationem. Prima enim ipsis oriuntur et post ipsa subsequantur, nisi per intervalla temporum crescendo ad perfectionem venire non possunt. Hoc in arboribus et plantis et germinibus cunctis; hoc in bestiis et cunctis viventibus cernimus. Quia a modico universa incipiunt; ac deinde paulatim per incrementa ordine ad perfectionem evadunt. Quocirca nequaquam pro vitio humanae naturae deputandum est si in principio suo a perfecto inchoata, per subsequentem propagationem a modico ad majora et meliora proficiat. Et de corpore quidem humano fortassis difficile non erit, neque inconveniens videtur hoc in existimationem recipere. Verum de sensu et cognitione veritatis fortass
Abbreviated transcription (Latin):
tis int̾ posicione misferęt᷑. E oc magis incioni
consenttineum & dignũ fide iudet᷑. quod sic̃ in hac¬
udt᷑ utti mortali: aliis ꝑ mortem descendentibꝰ.
alii ꝑ natuuttitẽ uicturi succedunt. ita quaq
tunc p̃cedẽtib pꝰ. terminũ huiꝰ uite tp̃rał: ad
uittm et̾nã translatis. hii qui ex eis nati fuis.¬
soe. desce dentib succederoe. & ipsi quoq tpm̃
sua impleturi. & obedienciã sucituri. donee
ttindem numerꝰ ad uittĩ p̃destinatoꝵ impleretur.
& tempꝰ hiuic in feriori uite in gene huma¬

Expanded text:
ione transferretur, hoc magis rationi consentaneum et fide dignum videtur, quod sicut in hac vita mortali aliis per mortem decedentibus alii per nativitatem victuri succedunt, ita quoque tunc praecedentibus post terminum hujus vitae temporalis ad vitam aeternam translatis, hi qui ex eis nati fuissent, decedentibus succederent; et ipsi quoque tempora sua impleturi et obedientiam servaturi donec tandem numerus ad vitam praedestinatorum impleretur, et tempus huic inferiori vitae genere huma
Abbreviated transcription (Latin):
homo filios generare debuissae si nõ
pecccisset. utrũ iuidelicos quedꝯ ad modũ
ipse pͥmꝰ hõo & scđm staituram cor¬
poris et scđ̃m sensum mentis ꝑfeetꝰ mox condi.¬
tꝰ est uti quoq qui ex eo nascituri fuissoe. tum
corpore quam sensu. in ipso mox natiuttiti
sue ex ordio. ꝑ fecti eẽ debeiõe. Nos scđm ex¬

Expanded text:
si non peccasset, utrum videlicet quemadmodum ipse primus homo secundum staturam corporis et secundum sensum mentis perfectus mox conditus est, ita quoque qui ex eo nascituri fuissent, tam corpore quam sensu in ipso mox nativitatis suae exordio perfecti esse deberent. Nos secundum ex
Abbreviated transcription (Latin):
uifibilibꝰ. que ꝓpt̃ in feriorem uittum ho.¬
minis condite sunt. tria reꝵ genera
creitti in ueniunt᷑. Quedam scilicoe
cid usum ipsius uite necessaria. in tã¬
noxia quibꝰ. si utit᷑ : lcdit᷑. A lia aut̃ media sũt
quibꝰ uti & nõ uti. sine lesione potest. Nam
quic uita istti a inferior suꝑioris uite ima.¬
go est: congruuĩ eitit. ut in ilłis que ad hane
uittĩ fada sunt. coꝵ que ad suꝑiorem uitam
spectant docinnentum homini ꝓponeret᷑. Ss ũt
aut̃ que ꝑ ista foris demonstrari debuer̃. que¬
dam meꝰ noxia uite spũaili quibꝰ. ipsa similit̾
uti sine lesione non potest. ut sunt uicia oĩa.

Expanded text:
visibilibus quae per inferiorem vitam conditae sunt, tria rerum genera creata inveniuntur. Quaedam scilicet ad usum ipsius vitae necessaria in tannoxia quibus si utitur laeditur. Alia autem media sunt, quibus uti et non uti sine laesione potest. Nam quia vita ista inferior superioris vitae imago est, congruum erat ut in illis quae ad hanc vitam facta sunt, eorum quae ad superiorem vitam spectant documentum homini proponeretur. Sunt autem quae per ista foris demonstrare debuerunt, quaedam intus noxia vitae spirituali, quibus ipsa similiter uti sine laesione non potest, u
Abbreviated transcription (Latin):
gemina custodia munati cuuttis uite hy¬
mane. nulł ad uersi s lederet᷑. quia si ni-¬
cio humana non tepussoe. ad uersus neg.¬
legenciã. ꝓuidenciã duumna nunquã in hõie
iuolencie. Iocum dediss&. Quia uero incio pͥmỹ
ꝑ negligenciã locũ suum deseruit. diumna ps¬
modum ꝓuidencia iuste se a custodia sua sub¬
iuixit. ut im in uitti hõis. nõ nunquã

Expanded text:
gemina custodia munita civitas vitae humanae, nullis adversis laederetur, quia si ratio humana non tepuisset adversus negligentiam, providentia divina nunquam in homine violentiae locum dedisset. Quia vero ratio primum per negligentiam locum suum deseruit, divina postmodum providentia juste se a custodia subtraxit, ut jam in vita hominis nonnunquam
Abbreviated transcription (Latin):
sine lesione posunt. & hec nd utrumlibre se
babent. quici nec salutem impediunt. quasi
noxiti. nec uł ut necessaria oꝑintͥ. qualis ẽ
cognicio reꝵ ex trisecin. & alici quedaĩ
eiuismodi. Ad necessaria ergo & salubria.
ꝑtince peeptio. Ad noxia ꝓhibicio.Ad medici¬

Expanded text:
sine laesione possunt, et haec ad utrumlibet se habent, quia salutem non impediunt quasi noxia, nec velut necessaria operantur, qualis est cognitio rerum extrinsecarum et alia quaedam hujusmodi. Ad necessaria ergo et salubria pertinet praeceptio; ad noxia prohibitio; ad medi
Abbreviated transcription (Latin):
disposuit. qd̾ coet̾na potestate.
aliquãdo fecit. Et erãt simł
semꝑ bonita s. sapiẽcici & potes¬
tas. nec diuidi uł separari ab
inuicẽ tp̃re potãt. que substan¬
cialit̾ idẽ erãt. & ab his formam
dedit oꝑi suo artifex ds̃. quibꝰ con¬
sumata sunt om̃ia ab euo in coatio¬
nis. & et̾nitutie principio ordinata¬

Expanded text:
disposuit, quod coaeterna potestate aliquando facit. Et erant simul semper bonitas, sapientia, et potestas; nec dividi vel separari ab invicem tempore poterant quae substantialiter idem erant, et ab his formam dedit operi suo artifex Deus, quibus consummata sunt omnia ab aevo inchoationis, et aeternitatis principio ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
mistis ñ ẽ. et qd̾ mistis ẽ plenũ ẽ. & consu¬
matũ totũ. P ropt̃ea hec tria speti a¬
lit᷑ discretti sunt. & suscepit fideᷤ catolica
trmitatẽ. quã nec num̃o augere uoluit
nec nat᷑a confunde ne triũ aliquid neꝗͣ¬
re con uinceret᷑. et inuenit in do tͥm ẽe
et id̾o tria inũ eȩ̃. ⁊ nec ꝓpt̾eti tria uon¬

Expanded text:
 est; et quod in istis est, plenum est et consummatum totum. Propterea tria haec specialiter discreta sunt; et suscepit fides catholica Trinitatem, quam nec numero augeri voluit, nec natura confundere, ne trium aliquid negare convinceretur. Et invenit in Deo tria esse; et in Deo tria unum e
Abbreviated transcription (Latin):
soliuit᷑ nisi istti affuerint. uolũtas mo¬
uet. sciẽtici disponit. potestas oꝑat᷑.
si hoꝵ discrecionẽ ꝓponas nõ ẽ posse illud
qd̾ scire. neq scire illud qd̾ uelle. & tam̃do
unũ sunt posse scire. & uelle. & discernit
illa iatio & nat᷑ti nõ diuidit. et uenit nob̾
rmitas in diuisci que totũ cõtinet. et
sine ipsa totũ est nichil. Qiucquid de
do uere dr̃ aut pie credi potest. indo hec
tria continẽt. potestts. sapiencia.⁊ bonittis.
&̾ plena sunt hec trͥa parit᷑. Si in men¬
sum nominas. si in corruptũ dicis. si et̾nõ.
si in comutabilẽ & quecumq hoꝵ sim̾ilia.
totũ ħ potestatis est Siscientẽ appellas.
si ꝓuidũ. si inspectorẽ. si scrutantẽ. & con¬
siderantẽ. & discernẽtẽ totũ hoc sapiẽcie

Expanded text:
adfuerint. Voluntas movet, scientia disponit, potestas operatur. Et si horum discretionem proponas non est posse illud quod scire, neque scire illud quod velle; et tamen Deo unum sunt posse, scire et velle. Et discernit illa ratio, et natura non dividit; et venit nobis Trinitas indivisa quae totum continet; et sine ipsa totum est nihil. Quidquid de Deo vere dicitur, aut pie credi potest in Deo, haec tria continent-potestas, sapientia et bonitas. Et plena sunt haec tria pariter. Si immensum nominas, si incorruptum dicis, si aeternum, si incommutabilem, et quaecunque horum similia: totum hoc potestatis est. Si scientem appellas, si providum, si inspectorem, si scrutantem et considerantem, et discernentem: totum hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
¶UINA TEiim uolũtas
sola bonitate ꝑ fecta nõ fuisset.
nisi parit̾ affiussoe potesta :.
qm̃ id quod bonitate pre eũte
uoluit. potestute sub sequẽte ad impleũ
In p̾destinatiõe ittiq cretindoꝵ opatti¬

Expanded text:
ina enim voluntas sola bonitate perfecta non fuisset, nisi pariter adfuisset potestas; quoniam id quod bonitate praeeunte voluit, potestate subsequente adimplevit. In praedestinatione itaque cresudorum opera
Abbreviated transcription (Latin):
simł ad ẽẽ ꝓdiit. qr ͤ illa unde facłtiẽ
onsta qd facta est uno eodemq tp̃ris
simplex sit eiq idem sit om̃ino ee
quod ẽ matialit̾ priꝰ. quã ꝑsonaliter
fieri ñ halre sic̃ corporea natura. &
apt̃ illa dum crearet᷑ preꝰ quidem p
mat̾iã ex qua facta ẽ ad eẽ ꝓdut:
gł ex uero statim nupsai qua subsis¬
tit. uuta simplici et ȩ̃ȩntia in mor¬
tili in disolubiliq pͥmũ eẽ accepit¬
corteaq̃ tom̃ siił facta est alt̾a idt
corporeain eo exquo ipsa est. alt̾i ue¬
ro idrua mcorporet in eo quod ipsc est
natum difpositionemq neniret hec die¬
tirsuffiee uolumꝰ deide sequimu te
arsposiionẽ ulrom qualit orse ꝓsequam

Expanded text:
simul asimul ain ista quae facta est uno eodemque momentsimplex sit eique idem sit omnino esse quod est materialiter prius quam personaliter fieri non habet, sicut corporea natura; et propterea illa dum crearetur prius quidem per materiam ex qua facta est ad esse prodiit: haec vero statim in ipsa qua subsistit vita simplici et essentia immortali indissolubilique primum accepit. Utraque tamen simul facta est; altera, id est corporea in eo ex quo ipsa est; altera vero, id est incorporea in eo quod ipsa est. natura dispositionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
norã int̾iecdtim: itn ut uere quidẽ
dici possit. Hoc opꝰ. illud fcictum fu¬
isse. sed int̃ hoc factum & illud nullã
om̃ino dilationẽ int̾uenisse. Et breui¬
ter quicquid michi inde sciendum
uidetur absoluã : Ego arbitror in pri¬
mo pͥncipio tpris. uł pociꝰ. cũ ipso pͥmͦ¬
principio tp̃ris. hoc ẽ qño ipsum t̃pe
cep̃ simł cepisse. & reꝵ iusibiliũ om̃rũ
mat̃iã. etdemq ꝓrsus mom̃ĩto. in uisibi¬
liũ in angłica natum. eẽnciã utrãq
quodã modo in forma. et quodã mado
utrãq sine forma. Nam quẽadmo¬
dum illa formandoꝵ corpoꝵ mat̾ia
ꝗͣdo pͥmũ creata ẽ. & quãdam formã
abit. in qua subsiste cepit. ⁊ tam̃
formis ercit. qr̾ nec dum dispositti & or¬
dmatti fuit: itti ꝓrsus illa rationalis
naturti. quandoꝰ primũ in spitibꝰ. an¬
głicis crecita est. mox quidẽ ꝑ sapien¬
ciã & discrecionẽ formata et. sed
manebat . Utitiq gͦ nat᷑a ⁊ corporeti

Expanded text:
 ut vere quidem dici possit, hoc post illud factum fuisse; sed inter hoc factum et illud nullam omnino dilationem intervenisse. Et ut breviter quidquid mihi inde sentiendum videtur absolvam, ego arbitror in primo principio temporis, vel potius cum ipso principio temporis, hoc est quando ipsum tempus coepit, simul coepismateriam, eodemque prorsus momento invisibilium in angelica natura essentiam; utramque quodammodo in forma, et utramque quodammodo sine forma. Nam quemadmodum illa formandorum corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsus illa rationalis natura quando primum in spiritibus angelicis creata est, mox quidem per sapientiam et discretionem formata est; sed, ermanebat. Utraque ergo natura et corporea
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt lummaria. Erinta die pis¬
ces & uolueree. S extti die. bestie ui¬
m̃ta. reptilia: noiussime eadẽ itim̃ die
homo: hoc pͥmũ in hoc loco lectorẽ ad¬
monere uolumꝰ. ut quociẽs i his oꝑibꝰ.
uidelicoe sex dieꝵ aliquid fieri audier
ftda sunt luminaria. ñ mͦdo pͥmũ cũ
facta dñr. H ec de nchilo fuctu esse
extimet. sed pociꝰ. de ipsa que priꝰ. cata
enit de nichilo mat̾ia formata intel¬
ligat. &̃ si aliqno ubũ creationis positỹ
repit. ut ẽ ibi Cretiunt ds̃ cete
grndia. & om̃ẽ am̃ã iuiuentẽ atq mo¬

Expanded text:
facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut quoties in his operibus, videlicet sex dierum aliquid fieri audierit, facta sunt luminaria, non modo primum cum facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem a
Abbreviated transcription (Latin):
lat̾ potestts di. F ortassis iam satis
eit quantũ ad ꝓpositum bixuitttis ꝑti¬
nete de his actenꝰ. disputtisse. si hoc solũ
sidiecemmiue. quanto tp̃re mundꝰ in
nic confusione priꝰ quã eius dispositio
ma cecret̾. ꝑstĩtit. Nam quod illa p̾¬
ma eeꝵ om̃ĩui mat̾ia in pͥncipio tp̃ris¬

Expanded text:
otestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio t
Abbreviated transcription (Latin):
sub celo. &e aque que supna celum. &
factum est celum. Celum & celum
Celum supi celum. & sub celo celũ
Usq hodie &̃ celum est supͣ celum.
& sub celo celum. & totũ ex uno cebõ.¬
& unũ celum. Sed ante quã fieret
de illo çelo
sed tantum celum. nec ille aque. aque
& cique. sed tantũ aque. & aque & celũ
unũ celum. & illud celũ. & aque ille¬

Expanded text:
e super coelum. Et factum est coelum, coelum et coelum; coelum supra coelum et sub coelo coelum. Usque hodie etiam coelum est supra coelum et sub coelo coelum, et totum ex uno coelo et unum coelum. Sed antequam fieret de illo coelo sed tantum coelum. Nec illae aquae aquae et aquae; sed tantum aquae. Et aquae et coelum unum coelum; et illud coelu
Abbreviated transcription (Latin):
C ui qd̾ de suꝑ tenebrosce illiꝰ caligis qua
toita time t̾re suꝑficies obuoluta erat ne¬
bula tendebatur. quas ut egõ arbitror
tenebras scripturt cum celum & t̃ra
c̃arẽt᷑ suꝑ sticiẽ abissi fuisse testaltit᷑. Talis
mundi ftities in pͥncipio pruis quã for¬
mã reciꝑet aut dispositionẽ : ꝑ scripturtĩ
significatur cũ dr̃ Inpͥncipio creauit
ds celum & t̾nim. tra cuit erat manis
& uacua. siue ut alia trans latio halie
in compositti : & tenebre erant suꝑ faciẽ
cibissi Per celum namque &e tñim. ma¬
ticĩ illã om̃iũ celestiũ t̃restruĩq hoc loco.
significari puto. de qua postea succedent̃
qu e in circuitu medio iicentis t̾re sus¬
pensa ferebait᷑. & his duobꝰ. om̃iũ corpoꝵ¬
siue celestiũ siue t̾restriũ formandor
mat̾ia continebat᷑. Demđ̾ sqr seripturti &¬

Expanded text:
Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem, per Scripturam significatur cum dicitur: In principio creavit Deus coelum et terram. Terra autem erat inanis et vacua ; sive, ut alia translatio habet, « incomposita, » et tenebrae erant super faciem abyssi . Per coelum namque et terram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter quae in circuitu medio jacentis terrae suspensa ferebatur; et his duobus omnium corporum coelestium sive terrestrium formandorum materia continebatur. De
Abbreviated transcription (Latin):
um hoc elem̃tũ medio eodẽq uno loco
subfistens. cet̾is in una confusione ꝑ mix¬
tis. forma meliore p̃di tũ seo isdem circũ¬
quaq in modũ cuiꝰdã nebule obpansis
ita in uolutũ ut apparere nõ posset quod
fuit Illa uͦ tͥci in una sic̃ dictũ est. ad¬
huc con fusione ꝑmuixiti: siue pocuis
in una ꝑmixtiõe confusa. circũquaq suᷤ¬
pensci eo usq in altũ porrigebant᷑ : quo¬
usq nunc fumum corꝑee cretiture ꝑtin¬
gie citotĩq hoc spciciũ quod a suꝑfi¬
oie tre m̃dio iacentis loco. usq ad estre¬
mũ sup̃mũq ambitꝰ celi limitem petet.
illa nebula & caligine replelrit᷑ & qui nc̃
sunt aluei siue ticoneo aqͥaꝵ. iam
tomie impso nacetis mundi exordio intre
corpore. fut̾a aquis receptticta parata ert̃t
onquibꝰ ceiã magna illu abissus de qua
omiu fluenta aquaꝵ ꝓducenda sie
diricandai fuerant patulo ad huc hatu
icicuoq onendũ in p̃cebs mane p̃feredit.

Expanded text:
um hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in praeceps inane praeferebat.
Abbreviated transcription (Latin):
ligo ipsa tenebrosa erat: Neq abissue
tenebre erat qr̾ lum̃ fut᷑i nõ erat. sed đ̾¬
suꝑ fatiẽ aibissi tenebraꝵ locus fuait in
eo scilica elem̃to unde lum̃ postea ue¬
nire debuit. Neq enim nisi in lucis
minat cum priꝰ inreꝵ creatioe d sola
t̾ĩti &̃ celo m̃tionẽ fecissoe. sed nõ ꝓpteti
aquas in crecittiᷤ eẽ credendum est qr
i cretiniõe reꝵ aͥquaꝵ nom̃ positum ñ
ent. qr ipsum celũ ꝓpse sunt tenebre.

Expanded text:
at. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde lumen postea venire debuit. Neque enim nisi in lucis minat, cum prius in rerum creatione de sola terra et coelo mentionem fecisset. Sed non propterea aquas increatas esse credendum est, quia in creatione rerum aquarum nomen positum non est; quia ipsum coelum ipsae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
cipio positti sunt. celum & t̃m Quid hor
pritas subtꝰ  aut quid hoꝵ supitifuisse
dicemꝰ. ⁊ aut t̃̾rai supͣ & celum subtus.
quid credendum ẽ in prima illa condi¬
tione reꝵ celum subt̃uis crectũ fuisse.
posteti in formatione supͣ dispositum
Fortassis quia priꝰ seriptura nomina¬
uit celum quã t̾rã. ꝓptereti celum qͣ¬
si fundamentum subtus crecitũ fuisse
quis dicat Ego aut̃ ñ ordinis sed
dignitatis causa sic positum reor. &
quasi dꝓximo ⁊ ob hoc postiꝰ im̃ato
habendus fuit. id̾o & pͥꝰ celum & pos¬
teci tra nõari dbuit. S ed neq ip̃¬
sa conditoꝵ natura aliũ positionis
aut locutionis ordinẽ patot᷑. quã ut
ponderosa de orsum. & sursum leuia¬

Expanded text:
ta sunt coelum et terra. Quid horum putas subtus, aut quod supra fuisse dicemus? Aut terra supra et coelum subtus; nquid credendum est prima illa conditione rerum coelum subter creatum fuisse; et postea in formatione supra dispositum? Fortassis quia prius Scriptura nominavit coelum quam terram, propterea coelum quasi fundamentum subtus creatum fuisse quis dicat. Ego aut non ordinis sed dignitatis causa sic positum reor; etquasi de proximo et ob hoc posterius nominato habendus fuit, ideo et prius coelum et postea terra nominari debuit. Sed neque ipsa conditorum natura alium positionis aut locationis ordinem pateretur, quam ut ponderosa deorsum, et sursum le
Abbreviated transcription (Latin):
pbantibꝰ. ut corporet quidẽ om̃ia que fac¬
ta sunt prus simł & semel mat̾ialit᷑ cõ¬
btti postmadũ uͦ ꝑ int̾ualla sex dieꝵ in
forna dispositti fuisse cr̃dãt᷑. Ego puto i
scpiẽcie m rebus tam obscuris &ͦ dubiis. atq
a sensu nĩo remotis. nec tem̃e asseruisse q̃
nescier̃ . neq ins que asseruer̃ p̃sertm et¬
ta diligentia ꝓlatis entire potuisse. P llud
magis crediderim sub assertionis forma in¬
qui  itionis aliqño studiũ fuisse. Qui sic dic¬
ta scõꝵ pie int̃p̃tari uoluerĩt. nec filsa
credendo enorẽ incidẽt. nec uera rep̃hendẽ¬
do elcitionẽ. Nos gͦ m nullam partem p̃¬
cipiti assertione de cͦlmãteᷤ. id ciu nr̃ sensus
intim m̾gis accedat: quantũ caꝑe possumꝰ aꝑimꝰ.

Expanded text:
ut corporea quidem omnia quae facta sunt, prius simul et semel materialiter condita: postmodum vero per intervalla sex dierum in formam disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus
Abbreviated transcription (Latin):
ueniũt usq ad finẽ mundi. militeᷤᷤ sunt
regẽ subsequentes Et ipse rex mediꝰ. est
in exercitu suo hĩc mñ uallatꝰ in cedẽs. stipͣ¬
tus cigminibꝰ. suis. Quia lico in hac tã¬
tai multitudiñ diũse armoꝵ spes in sacitim̃
tis. ⁊ obsucitionibꝰ p̃cedentiũ. & subsequentir᷑
oꝵ apptiretĩt. om̃s tͣm uni regi militare
& unũ uexillũ seꝗ ꝓbant᷑. &e hostẽ unũ ꝑseqͥ.
&e una uictoria coronari. In his omnibꝰ
oꝑa resttitionis consid̾ant᷑. in quibꝰ dinaꝵ
scripturꝵ tota ũsatur in tẽcio: Mun.¬
done siũ scłares sciẽcie. uł script̾e. mate¬

Expanded text:
enient usque ad finem mundi milites sunt regem suum subsequentes. Et ipse rex medius est in exercitu suo; hinc inde vallatus incedens et stipatus agminibus suis. Et licet in hac tanta multitudine diversae atis et observationibus praecedentium et subsequentium populorum appareant, omnes tamen uni regi militare et unum vexillum sequi probantur, et hostem unum persequi et una victoria coronari. In his omnibus opera restaurationis considerantur; in quibus divinarum Scripturarum tota vertatur intentio. Mundanae si
Abbreviated transcription (Latin):
re deb&. que sit mat̾ici
titicłatio. Qł si rer
illaꝵ d̾ quibꝰ scripturt
sticta est notitiã habuerit : faciliꝰ post¬
modum dictoꝵ eiꝰ. uerittitẽ. siue ꝓfun¬

Expanded text:
re debet quae sit materia, tractatio; quia, si rerum illarum de quibus scriptura facta est notitiam habuerit, facilius postmodum dictorum ejus veritatem sive profun
Abbreviated transcription (Latin):
xintũ opꝰ est. de aliquibꝰ
aliquid fticere. nen tam̃ scđm substanciã et
quantitatẽ in minꝰ. Sextũ opꝰ est: de aliqͦ
nichil facere. Ex his sex oꝑibꝰ. quatuor
soli deo possibilia sunt. Duo reliqua tñtum.
cretit᷑e possibilititi conueniunt. De nichilo
enim aliquid faicere. & de aliquo aliqua in
inaiuis. & de aliqͥbꝰ aliquid mminꝰ: siue de
ciliqͦ nichil : solꝰ ds potest. Duo reliqua.
et de aliqͦ aliqͣ non in incuus. sic̃ cum to¬
tum in partes diuiditur. uł de aliquibꝰ
aliquid nõ in minꝰ. quẽ cid modum cum
partes in toto ununtur: cretitum fticere
potest. Cuius opꝰ. recte ꝓptẽa nichil eẽ dr̃.¬
uingendo duusa. siue in diuidendo comune.¬
ta. nichil tollit᷑ ul cenfert᷑. Ubi aut̃ deni.¬
chilo aliquid fit : aliquid fit. qr hoc ipsr̃
aliquid. ut sit. in eo fit. qd̾ nisi fieret᷑.
id ipsum quod est aliquid nõ eẽt. Rursõ
cum aliqͦ plus fit. aliquid fit. quia nisi
in eo qd̾ icm ciliquid est. aliquid sierre:

Expanded text:
uibus aliquid facere, non tamen secundum substantiam et quantitatem in minus. Sextum opus est de aliquo nihil facere. Ex his sex operibus quatuor soli Deo possibilia sunt; duo reliqua tantum creaturae possibilitati conveniunt. De nihilo enim aliquid facere, et de aliquo aliqua facere in majus, et de aliquibus aliquid in minus sive de aliquo nihil, solus Deus potest. Duo reliqua, id est de aliquo aliqua non in majus, sicut cum totum in partes dividitur, vel de aliquibus aliquid non in minus quemadmodum cum partes in toto uniuntur, creatura facere potest. Cujus opus recte propterea nihil esse dicijungendo divisa, sive in dividendo conjuncta nihil tollitur vel confertur. Ubi autem de nihilo aliquid fit aliquid fit; quia hoc ipsum aliquid ut sit in eo fit, quod nisi fieret idipsum quod est, aliquid non esset. Rursum cum de aliquo plus fit aliquid fit, quia nisi in eo quod jam aliquid est aliquid fieret:
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ttimĩ consideraandum ast. quia aliud opꝰ est. cỹ
simplex eẽncia multiplicat᷑. aliuo cum miultiplex
ost ista tria oꝑa que
soli de possibilici sunt. seqr̃. quartũ et quintõ
opꝰ que oiã crecite conuenuint in quibꝰ nichil
ciluit sticere. quẽ uel coniuncta disiungere. uł
semititti con iungere. Sextũ opꝰ hoc est : ali¬
quid in nichilum redigere. soli deo possibile est.
loc tum̃ omnino certũ est. quia qui potuit¬
omĩa de nichilo cretire. possoe xiã siuellet.
creatt in nichilũ redigere. ꝑ ost senarium
oꝑibꝰ de putatũ. septenariꝰ seꝗr. cui nõ opꝰ
s qui es debetur. hec oꝑa icento distĩximꝰ. ꝓ.¬
ꝑter eos qui miniri solent uel pociꝰ dubitire.
quo modo de costti uiri mulier ftictti sit. et e¬
modo de modico pat̾no semme. tum iumiero¬
sa ꝓles ex crescere possit¬

Expanded text:
Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum Hoc tantum considerandum est quod aliud opus est cum simplex essentia multiplicatur; aliud cum multiplex ost ista tria opera quae soli Deo possibilia sunt, sequitur quartum et quintum opus etiam quae creaturae conveniunt; in quibus nihil aliud est facere quam vel conjuncta disjungere, vel separata conjungere. Sextum opus hoc est aliquid in nihilum redigere. Soli Deo possibile est. hoc tamen omnino certum est; quod qui potuit de nihilo omnia creare, posset etiam si vellet, creata in nihilum redigere. Post senarium operibus deputatum septenarius sequitur, cui non opus sed quies debetur. Haec opera idcirco distinximus propter eos qui mirari solent, imo potius dubitare quomodo de costa viri mulier fit, et quomodo de modico paterno semine tam numerosa proles excrescere possit
Abbreviated transcription (Latin):
prĩcipaliꝰ fuissoe. & principalis mat̾ia uoccaturi
debuissae. Non ittiq coste illi ex trinsecus:
Aliquid additũ est. s ipsa ex semetipsa diuina
uirtute oꝑante multiplicata est. quẽtidmodum
posteti nãturũ humanã aprimis parentibꝰ in
subsequentem generticionẽ senuncitã. amodico
iam in tc̃itũ multiplicatam cernimꝰ ut multti ho.¬
minum milia ex eti iam ex creuisse uidetimꝰ. et
hoc totum ad scđm opus ꝑtinet. qno d aliqͦ fiunt
aliqͣ in maiꝰ. Cũ cuit̃ ꝑcolleccionẽ et unionem
multti m simplicẽ essencicĩ redetint. sic̃ pͥꝰ cre¬
cendo ꝑ multiplicationẽ a simplici eẽncici pluri.¬
ma exiuerunt. Terciũ opꝰ est. quod utrumq
in occulto nat᷑e sinu circa aliquas eẽncias diui-¬
na potencia oꝑeͣt᷑. ut scilic& aliqua amultipli.¬
cittite ad simplicitttẽ reducat. que pͥꝰ asimplicuti.¬
te ad multiplicitatẽ ꝓduxerat. sic̾ seire non p¬
sumus. itti & iã ꝑtinascit̾ negtre non debenius.

Expanded text:
principalis materia vocari debuisset. Non itaque costae illi aliquid extrinsecus est additum, sed ipsa ex semetipsa divina virtute cooperante multiplicata est, quemadmodum postea naturam humanam a primis parentibus in subsequentem generationem seminatam a modico jam in tantum multiplicatam cernimus, ut multa hominum millia ex ea jam excrevisse videamus. Et hoc totum ad secundum opus pertinet quando de aliquo fiunt aliqua in majus. Cum autem per collectionem et unionem multa in simplicem essentiam redeunt sicut prius crescendo per multiplicationem a simplici essentia plurima exiverunt tertium opus est, quod utrum in occulto naturae sinu circa aliquas essentias divina potentia operatur, ut scilicet aliqua a multiplicitate ad simplicitatem reducat quae prius a simplicitate ad multiplicitatem produxerat, sicut scire non possumus, ita etiam pertinaciter negare non debemus.