comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tet illũ regnare occulte. qͥa ałr scͥpt᷑e fal¬
se eẽnt & qͥ mͦ regnat: pot̾it suos suscitare.
Oportet regnare dico. donec ponat ĩ fut᷑o
lũ regnare i regnũ eiꝰ interĩ manifestari.
iectiõe. uł sub humanitate sua. ut ipsã
⁊ regẽ om̃iũ agnoscant. Et ẽ sensus. Inte¬
ũ oportet regnũ eiꝰ manifestari: donec eũ
regnare fateant᷑ om̃s inimici eiꝰ. scił & il¬
li qͥ ex iniustis iꝰtificant᷑ & ei fide subdũ¬
tur. & illi qͥ ad iꝰtoꝵ b̾atitudinẽ ñ ꝑtineis.
qͥa & ipsi eũ regnare. ipsa regni eiꝰ mani¬
festatiõe confusi fatebunt᷑. Attende qͦd ate.¬
donec ponat. & cet̾a. N enĩ ita dictum ẽ.
qͣi. cũ posuerit mnimicos sub pedib ñ sit
postea regnaturꝰ s ad tantã euidentiã reg¬
nũ ꝑducet. ut inimici ñ audeant negare.
qͦd regnet. qͦ ampliꝰ ñ erit manifestiꝰ. & si
ampliꝰ duret. Aluidẽ ñ ampliꝰ manifesta¬
ri: aliud ñ ampliꝰ ꝑmanere. N amplius

Expanded text:
tet illum regnare occulto, quia aliter Scripturae falsae essent; et qui modo regnat, poterit suos suscitare. Oportet regnare, dico, donec ponat in futurolum regnare, id est regnum ejus interim manifestari djectione, vel sub humanitate sua, ut ipsam et regem omnium agnoscant. Et est sensus: Interim oportet regnum ejus manifestari, donec eum regnare fateantur omnes inimici ejus, scilicet et illi qui ex injustis justificantur, et ei fide subduntur, et illi qui ad justorum beatitudinem non pertinent, quia et ipsi cum regnare ipsa regni ejus manifestatione confusi fatebuntur. Augustinus Atdonec ponat, etc. Non enim ita dictum est, quasi cum posuerit inimicos sub pedibus, non sit postea regnaturus, sed ad tantam evidentiam regnum perducet, ut inimici non audeant negare quod regnet, quo amplius non erit manifestius, etsi amplius duret. Aliud est non amplius manifestari, aliud non amplius permanere. Non amplius
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentau̾it regnũ .i. illos qͦs in bonis
oꝑib rexit. deo creatori suo in qͣntũ
ꝑsona ẽ filius qͣm pat̃. Non gͦ sicar¬
bitrem᷑ xp̃m traditurũ regnũ do ⁊
patri. ut adimat sibi. qͦd qͥdam ua¬
niloqͥ erediłunt. Cũ enĩ dr tͣdide¬
rit regnũ deo & patͥ. ñ separat᷑ ipse

Expanded text:
sentaverit regnum, id est illos quos in bonis operibus rexit, Deo creatori suo, in quantupersona est Filius quam Pater. Non ergo sic arbitremur Christum traditurum regnum Deo et Patri, ut adimat sibi, quod quidam vaniloqui crediderunt. Cum enim dicitur tradiderit regnum Deo, non separatur ipse
Abbreviated transcription (Latin):
pit̾na: & gaudiũ. Ergo tc̃ erie fins
cũ regnũ .i. qͦs redemit sangͥne fi¬
lii. t̃didit. contẽplando do & patͥ.
ñ qͦd ipse adimat sibi. qͥa unꝰ ds ẽ
cum patre: Tc̃ iusti fulgeb̾t. sicut
sol in regno patͥs eiꝰ. Rẽgnũ fulge¬
bit in regno: cũ regno ueñit regnũ.
qͦd ñc oramꝰ cũ dicimꝰ adueniat
regnũ tuũ. Trãdet gͦ regnũ patri
qñ regnũ qͦd seminauit cũ uenit
minor patre. ꝑ ducet ad speciẽ in
qͣ eqͣlis ñ recessit a patre. Fideles qͥp¬
pe eiꝰ. qͦs redemit sangͥne suo. dicti stꝰ
hic regnũ eiꝰ. cuiꝰ regnũ ẽ etiã om̃is
creat᷑a. s alit̾ dr regnũ xp̃i om̃is crea¬

Expanded text:
Ergo tunc erit finis, cum regnum, id est quos redemit sanguine Filii tradiderit contemplando Deo et Patri, non quod ipse adimat sibi, quia unus Deus est cum Patre. Tunc justi fulgebunt sicut sol in regno Patris ejus . Regnum fulgebit in regno, cum regno venerit regnum, quod nunc oramus, cum dicimus: Adveniat regnum tuum . Tradet ergo regnum Patri, quando regnum quod seminavit, cum venit minor Patre, perducet ad speciem in qua aequalis non recessit a Patre. Fideles quippe ejus quos redemit sanguine suo dicti sunt hic regnum ejus, cujus regnum etiam est omnis creatura. Sed aliter dicitur regnum Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsona. qͥa ñ ẽ in qͣntum homo. ꝑsonali ꝓpͥetate
discretus a patre. & sp̃u scõ. quia in qͣntum hõ: ñ
ẽgenitus a patre. uł filius pat̾s. filiatio aũ ꝓpͥetas
hõ. ñ ẽ ꝑsona tercia intͥnitate. qͦmͦ gͦ supͦ dixit. au¬
gͦtinꝰ. qui suscepit. & qͦd suscepit. una ẽ in tͥnitate
ꝑsona: Hec enum auctoritas innuere uidr. qͦd hu¬
mana nat᷑a cum uerbo sit una ꝑsona in tͥnitate.
Qͦd si ẽ gͦ nat᷑a humana cũ u̾bo ẽ ds. gͦ cũ uerbo

Expanded text:
sona, quia non est in quantum homo personali proprietate discretus a Patre et Spiritu sancto, quia in quantum homo non est genitus a Patre, vel Filius Patris. Filiatio autem proprietas ergo supra dixit Augustinus: Qui suscepit et quod suscepit una est in Trinitate persona. Haec enim auctoritas innuere videtur quod natura humana cum Verbo sit una persona in Trinitate. Quod si est, ergo natura humana cum Verbo est Deus. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nitas mansit. assũptioe illa in effabilit̾ faci¬
ente ꝑsonȩ uniꝰ in do & homine u̾itatẽ. Hoc
de ip̃a p̃destinatiõe sufficiat. Deinde uideamꝰ
utrũ de re q̃ semꝑ fuerit. uł de re q̃ ñ semꝑ fu¬
erit. sit ip̃a p̃destinatio. & utr̃ de ꝑsona. an
de nat᷑a. Eundẽ sane ipsũ qͥ scdm carnẽ fc̃s :
ex semine dauid: p̃destinatũ dicit filiũ di in

Expanded text:
ione illa ineffabili faciente personae unius in Deo et homine veritatem. Hoc de ipsa praedestinatione sufficiat. Deinde videamus, utrum de re quae semper fuerit, vel de eo quod non semper fuerit sit ipsa praedestinatio, et utrum de persona an de natura. Eumdem sane ipsum, qui secundum carnem factus est ex semine
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt hõ. Mouet nos ꝙͦ qͦmͦ supͣdixit augustinus
illũ hominẽ assũptũ. a uerbo. cum ille sit ꝑso¬
na: & ꝑsona ñ sit assumpta. Alibi ꝙͦ exp̃ssuis idẽ
dicit: quo magis mouem᷑. Si quis dix̾it. atq cre¬
didit hominẽ iħm xp̃m. a filio dei assumptũ
ñ fuisse. anathema sit: & ita uidetur qͦd ꝑsona a
ꝑsona sit assũpta. Qͦo quia nefas ẽ dicere. aut
sentire. p̃dictarum auctoritatũ uerba sic intelli¬
gi sane possunt. ut hõ xp̃c. siue homo ille. ideo
dicat᷑ assumptꝰ a uerbo. quia anima & caro eiꝰ.
in quib subsistit hõ. st̃ a uerbo assũpta. ut ad
ipsiꝰ hoĩs xp̃i naturã. respicias. ñ ad ꝑsonã: cũ
mͦ. xxp̃m. uł dei filiũ semꝑ fuisse. nec cepisse. De
ħ augͥtinꝰ ita ait. Habuit aliqñ dei filius. qͦd ñdũ
habuit idẽ ipse hominis filius. qͥa ñdum erat
hõ. Item. sic nos electi sumꝰ. qͦmͦ ille głificatus
qͥa pͥus ꝗͣ mundꝰ eẽt. nec nos eramꝰ. nec ip̃e medi¬

Expanded text:
quomodo supra dixerit Augustinus illum hominem assumptum a Verbo, cum ille sit persona, et persona non sit assumpta. Alibi quoque expressius idem dicit quo magis movemur: Si quis dixerit atque crediderit hominem Jesum Christum a Filio Dei assumptum non fuisse, anathema sit. Et ita videtur quod persona a persona sit assumpta, quod nefas est dicere aut sentire. Praedictarum auctoritatum verba sic intelligi sane possunt, ut homo Christus sive homo ille, ideo dicatur assumptus a Verbo, quia anima ejus et caro, in quibus subsistit homo, sunt assumpta a Verbo, ut ad ipsius hominis Christi naturam respicias, non ad personam, cum mus Christum, vel Dei Filium semper fuisse nec coepisse. De hoc Augustinus ita ait: Habuit aliquando Dei Filius quod nondum habuit idem ipse hominis filius, quia nondum erat homo. Item, sic nos electi, quomodo ille clarificatus, quia, priusquam mundus esset, nec nos eramus, nec ipse medi
Abbreviated transcription (Latin):
.i. eoꝵ qͥ mortui erant in pecc̃is. qͥ dicunt᷑ xp̃i. qͥa
eos nullus ahus curare potuit. qualit̾ aliqͥs cu¬
randꝰ a medico. illiꝰ medici dr̃ infirmꝰ. Potest eti¬
am de humana nat᷑a ħ accipi. qͦd ait apłs: qui
p̃destinatꝰ ẽ: ut & ip̃a uere dicat᷑ p̃destinata.

Expanded text:
 eorum qui mortui erant in peccatis, qui dicuntur Christi, quia eos nullus alius curare potuit, qualiter aliquis curandus a medico, illius medici dicitur infirmus. Potest etiam de humana natura hoc accipi, quod ait Apostolus, qui praedestinatus est, ut etiam ipsa vere dicatur praedestinata.
Abbreviated transcription (Latin):
rastis corda ur̃a: ꝑ se nc̃ loqͥt᷑. Al ol¬
lescant gͦ corda ur̃a. qͥ p̃cones ante
se mittebat. ipse uenire dignat᷑ ẽ.
ore suo hͥ loquit᷑. qͥ loq̃batur ꝑ ora
ꝓpħarũ. Si gͦ t̾e duri fuistis. mͦ esto¬
de molles. nolite obdurare corda
ur̃a. dico agentes sicut patres ur̃i
fecer̃t in exacerbatione facta scdai
diem .i. in die tẽptatiõis factȩ in
ueserto .i. sicut patres ur̃i obdurati
fc̃ in die tẽptatiõis. hȩc ẽ una de ex
acerbatiõib. q̃ tẽptatio facta ẽ in
deserto uͥ mag̾ eguer̃t auxilio. ita

Expanded text:
rastis corda; per se nunc loquitur. Mollescant ergo corda vestra, qui praecones ante se mittebat ipse venire dignatus est; ore suo hic loquitur, qui loquebatur per ora prophetarum. Si ergo tunc duri fuistis, modo estote molles. Nolite obdurare corda vestra dico, agentes sicut patres vestri fecerunt in exacerbatione facta secundum diem, id est in die tentationis factae in deserto, id est sicut patres vestri obdurati sunt in die tentationis, hoc est una die de exacerbationibus, quae tentatio facta est in deserto, ubi mag
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dass& in multis. subintulit noᷤ
oportere obseruare q̃ ab illo aitoi¬
uimꝰ. ita n̾c̃ cõmendato etiã ipso
p̃ moyse. ħ incipit terrere ne sint
increduli xp̃o ꝑ patrũ similitudi¬
nẽ. & pꝰ ne amittant reqͥem. blan¬

Expanded text:
mendasset in multis, subintulit nos oportere observare quae ab illo audivimus; ita et nunc commendato ipso prae Moyse, incipit eos terrere, ne sint increduli Christo, per patrum similitudinem; et ne amittant requiem, blan
Abbreviated transcription (Latin):
dem ostendit. qͥa xp̃c filiꝰ. moy¬
ses famulus ẽ. qͥ & carnalia car¬
cut ille cuiꝰ ẽ ꝓpͥa. & h ñ ut gr̾am
daret. s in testimoniũ eoꝵ q̃ di¬
cenda erant .i. ut te¬
staret᷑ ea quȩ con¬

Expanded text:
dem ostendit quia Christus filius, Moyses famulus est qui et carnalia carcut ille cujus est propria. Et hoc non ut gratiam daret, sed in testimonium eorum quae dicenda erant, id est ut testaret
Abbreviated transcription (Latin):
plꝰ m̾uit. qͣm moyses. ⁊ tanto ãpli¬
oris głe dignꝰ ẽ. qͣnto ht̃ ãpliorẽ ho¬
norem domꝰ .i. in domo uł de domo
facta. ille qͥ fab̾cauit illã ut dñs.
qͣm qͥ dispensat mea. ut famulꝰ.
qͦd de sp̃uali domo intellig̾noũ ẽ
ppło. Et nota qͦd ñ dixit. moyses qͥ¬
dem ẽ seruus. xp̃c uͦ ẽ dñs: s la

Expanded text:
uit quam Moyses, et tanto amplioris gloriae dignus est, quanto habet ampliorem honorem domus, id est in domo vel de domo facta, ille qui fabricavit illam, ut Dominus, quam qui dispensat in ea ut famulus. Quod de spirituali domo intelligendum est, populo. Et nota quod non dixit quidem Moyse
Abbreviated transcription (Latin):
oro. qͥa gaudiũ magnũ habui
in corde. & consolationẽ in adũ¬
sis. incaritate tua. quȩ ñ solo
uͥtutis habitu in corde iuguit.
s etiã extͣ in oꝑe manifestata
affectꝰ in tm̃ o frat̾ ꝑ te digne
illos recipientẽ. a suis laborib
qͦdãm respirantes reqͥeuerirã.
Qa sc̃oꝵ necessitatib utensilia
ministͣuit: & ita scoꝵ affectus
erga illũ ꝓpensius eo consolan¬
te qͥeuit & refrigeratꝰ ẽ. ꝓꝑter
qͦd scił. qͥa seruis aliis. & adbe¬
nefaciendũ ꝓmptꝰ es. multo

Expanded text:
oro, quia gaudium magnum habui in corde, et consolationem in adversis in charitate tua, quae non solo virtutis habitu in corde viguit, sed etiam extra in opere manifestata affectus interni, o frater, per te digne illos recipientem a suis laboribus quodammodo respirantes requieverunt, quia sanctorum necessitatibus utensilia ministravit, et ita sanctorum affectus erga illum propensius eo consolante quievit, et refrigeratus est. Propter quod, scilicet quia servis aliis et ad benefaciendum promptus es, multo
Abbreviated transcription (Latin):
ita ut cõmunicatio fidei tuȩ e¬
uidens fiat.i. ut fides tua com¬
municans fidi nr̃e. uł qͦd aliis
ex fide tua cõmuncas euidens
sit. & ħ in agnitione omĩs boni.
hoc merito cognoscat᷑ ome bo
su tui ⁊ grãs ago in om̃ib orõib
habitis de ħ ut cõmunicatio fid̾i
cognitione bom et̃ni. ut illd̾ ex
pectet᷑. in p̃miũ. H̾ oc enĩ orat
apłs. ut oꝑatio illiꝰ cũ cognitio¬
ne fiat bonitatis .i. ut tali m̃te
oꝑetur ut in fut᷑um expectet p̃¬

Expanded text:
ita ut communicatio fidei tuae evidens fiat, id est, ut fides tua communicans fidei nostrae; vel, quod aliis ex fide tua communicas evidens sit. Et hoc, In agnitione omnis. hoc merito cognoscatur omne bsum tui, et gratias ago in orationibus habitis de hoc, ut communicatio fidei agnitione spectetur in praemium. Hoc enim orat Apostolus, ut operatio ejus cum cognitione fiat bonitatis, id est, ut tali mente operetur, ut in futurum inde exspectet pr
Abbreviated transcription (Latin):
gat. s tñ in hoc ꝓpensior ẽ eẽ: melius
est. Satis hic ostendit etiã pudicitiã cors¬
au
bonũ ẽ illis. si sic .i. caste ꝑmanserint.
uł. ꝑmaneant sicut & ego. qͦd si ñ cor¬
tinent nubant legitime. & qͣre hoc
dicat adiungit meliꝰ ẽ enĩ nubere
dicit meliꝰ. qͦd bonũ sit uri. & nu¬
sulo ñ iunctis. s his qͥ in matͥmonio
iuncti sc̃ p̃cipio ñ ego .i. hoc p̃cep¬
tũ inuenerĩ. s dñs in ꝑsona sua p̃

Expanded text:
gat, sed tamen in hoc propensiorem esse melius gat, sed tamen in hoc propensiorem esse melius est. Satis hic ostendit etiam pudicitiam coam bonum est illis si sic, id est caste permanserint, vel, eant sicut ego, quod si non continent, nubant legitime. Et quare hoc dicat, adjungit: Melius est enim nubere dicit melius, quod bonum sit uri, et nusulo non conjunctis. Sed his qui matrimonio juncti sunt praecipio non ego, quasi hoc praeceptum invenerim, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpt̾ nuptias cadit in culpã. s ꝓpt̾ nup¬
tias accipit ueniã. Qͦ circa. etiã hinc st̃
laudabiles nuptiȩ qͥa etiã illud qͦd ñ ꝑ¬
tinet ad se ignosei faciunt ꝓpt̾ se Neq
enĩ iste concubiꝰ. quo seruitur concũ¬
piscentiȩ. agitur ut impleat᷑ fetus: quẽ
uant. & prolis suscipiende causa utrũꝙ
sexũ cõmiscent. & impietatẽ seꝑationis
uolo om̃s homines ẽẽ castos sicut merp¬
sũ. Qntũ ad beniuolũ & sollicitũ magis¬
trũ ꝑtinet om̃s tales si fieri posset uole¬
bat eẽ sicut seipsũ .i. continentes. s & si
ñ sint om̃s casti. hñt tñ alia quib sal
uari possunt qͦd itaait s imꝰqͥsꝙ. habet
donũ ex deo. qͥa & coniugiũ ex deoẽ. sicut
continentia. donũ d̾ico ꝓpͥum .i. sibi cõpe¬
tens qͥa in hoc quisꝙ adriuiat᷑ qͦd appe¬
tit auidiꝰ. Aliꝰ qͥdem sic scił. in coniugio
potest saluari. alius uͦ sic scił. inuidu¬
miitat illicita. s ipse qͥd sequat᷑ sibi eli¬

Expanded text:
propter nuptias cadit in culpam, sed propter nuptias accipit veniam. Quocirca etiam hinc sunt laudabiles nuptiae, quia etiam illud quod non pertinet ad se, ignosci faciunt propter se. Neque enim iste concubitus, quo servitur concupiscentiae, agitur, ut impleatur fetus quem vant, et prolis suscipiendae causa utrumque sexum commiscent, et impietatem separationis volo omnes homines esse castos sicut meipsum. Quantum ad benevolum et sollicitum magistrum pertinet, omnes tales, si fieri posset, volebat esse sicut seipsum, id est continentes. Sed etsi non sint omnes casti, habent tamen alia quibvari possunt, quod ita ait: Sed unusquisque habet donum ex Deo, quia et conjugium est ex Deo sicut continentia. Donum dico proprium, id est sibi competens, quia in hoc quisque adjuvatur, quod appetit avidius. Alius quidem sic, scilicet in conjugio potest salvari; alius vero sic, scilicet in vidumittat illicita; sed ipse quid sequatur sibi eli
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ similit̾ uir ñ dimittat uxorẽ su¬
am. nͥ causa fornicatioĩs pret qͣm
ũ debet uir dimitt̾e uxorẽ. qͥa fa-¬
ceret eã mechari. qͦd si illa ẽ adul¬
tera. ipse ñ facit. s adulterã dimit¬
tit. Suipplendũ ẽ. hoc qͦd de uxore p̾¬
misit. scił. qͦd si dimiserit ne dricat
aliã. uł reconciliet᷑ uixori. Similis
enĩ forma: seruat᷑ in uiro. & mulie¬
re. Ambrosiꝰ tñ dicit. iõ ñ subdit
hic de uiro sicut de muliere. qͥa li
oetͣ aliã ducere. qͥa inferior ñ omĩno
hac lege utit᷑. q̃ potior qͦd a falsari¬
Is dr ẽẽ appositũ. Nã ceteris. Postqͣ
egit de coniugio fideliũ. tͣnsit ad

Expanded text:
iliter, vir non dimittat uxorem suam, nisi causa fornicationis. Praeter quam non debet vir dimittere uxorem, quia faceret eam moechari. Quod si illa est adultera, ipse non facit, sed adulteram dimittit. Supplendum est hic quod de uxore praemisit, scilicet quod si dimiserit, ne ducat aliam, vel reconcilietur uxori. Similis enim forma servatur in viro, et in muliere. Ambrosius tamen dicit: Ideo non subdit hoc de viro sicut de muliere, quia licet viro aliam ducere, quia inferior non omnino hac lege utitur qua potior. Quod a falsariis dicitur esse appositum. Nam caeteris. Postquam egit de conjugio fidelium, transit ad
Abbreviated transcription (Latin):
tinere. Iltõ enim malũ. ẽ. hoc bonũ.
& dicit᷑ hoc de coniugio. uͭ ut̃q fi¬
dat. qͦd si discesserit. scił. causa for¬
nicatiois. p̃cipio manere innuꝑ¬
tã. uiro uiuente. aut reconciliari
uiro suo. si ipsa ñ continet. Si enĩ¬

Expanded text:
nim malum est, hoc bonum; et dicitur hoc de conjugio, ubi uterque fidat, quod si discesserit, scilicet causa fornicationis, praecipio manere innuptam, viro vivente, aut reconciliari viro suo, si ipsa non continet.
Abbreviated transcription (Latin):
nendi. ut qui uoluerit ñ dimit¬
tat infidelẽ quȩ forsan fiet fide¬
lis. & qͥ uoluerit: licite dimittere
possit. qͥa enĩ infidelem fidelis di¬
hibet. qͦd enĩ dñs ꝓhibet. fieri om
mnoñ licet hoc aũ fieri licet Nã
si fornicatio carnis decestanda est in
coniuge. qͣntomagis forncatiomen¬
tis .i. infidelitas: S qͥa ita licitũ ẽ. ut
ñ expediat. ne ꝓpt̾ coniugii seꝑatio¬
nes. ipsã doctriã salutis hoĩes of¬
fensi exhorreant. int̾cedit apłs ⁊
monet ñ fieri. Sicͥͦs ab infidelib
nec iubent᷑ a dño: nec ꝓhibent᷑ fi¬
deles reced̾e. Nam si dimittere ta¬
les iuberent᷑ a dño: nullus eẽt locꝰ
ꝯsilii. admonentis apłi: ne hoc fi¬
ꝑ qͣs ibant aã deos alienos. ñ ille ꝑ maritos
adqͥrebant᷑ deo. Recte utiq ħ p̃cepit. qͥa ñ¬
dũ tanta gr̃a saluatoris illuxat. & ꝑ moy¬
sen dñs iusserat: ne qͥs uxorẽ aliemgenã
duceret. Merito gͥ qͣs duxerant dño ꝓhi¬

Expanded text:
nendi, ut qui voluerit, non dimitnendi, ut qui voluerit, non dimittat infidelem quae forsan fiet fidelis: et qui voluerit, licite dimittere possit. Quia enim fidelis infidelem rerohibet. Quod enim Dominus prohibet, fieri omnino non licet: hoc autem fieri licet. Nam si fornicatio carnis detestanda est in conjuge, quanto magis fornicatio mentis, id est infidelitas. Sed quia ita licitum est, ut non expediat, ne propter conjugum separationes ipsam doctrinam salutis homines offensi exhorreant, intendit Apostolus et monet non fieri. Si ergo ab infidelibus nec jubentur a Domino, nec prohibentur fideles recedere. Nam si dimittere tales juberentur a Domino, nullus esset locus consilii admonentis Apostoli, ne hoc fiper quas ibant ad deos alienos ; non illae per maritos acquirebantur Deo. Recte itaque hoc praecepit, quia nondum tanta gratia Salvatoris illuxerat. Et per Moysen Dominus jusserat, ne quis uxorem alienigenam duceret . Merito ergo quas duxerant Domino prohi
Abbreviated transcription (Latin):
tio ȩccłȩ. contigit cũ eugłium gentib
habet uxorẽ infidelẽ. & hec consen¬
tit habitare cũ illo ñ dimitat illã.
ñ hoc p̃cipit apłs s consulit. uͣt si
quis alit̾ agat. ñ sit transgressor.
sicut & post. & de uͥginib consulit.
Alonet ꝙ qͦd ẽ lucrandi occasio. cũ
possit licite relinquere. s ñ expedit.
Tuñc enĩ ñ expedit id qͦd licitũ ẽ:
qñ ꝑmittit᷑ qͥdem. s usus ipsiꝰ po¬
testatis aliis affert impedim̃tum
salutis. sicut ẽ illud ĩ iam diu
loquim᷑. scił. discessio fidelis ab in¬
fideli qͣm ñ ꝓhibet dñs. qͥa cer
illo ñ ẽ iniusta. s apłs ne fiat uta¬
det consilio caritatis. ut naiou
ea re iussiõĩs necessitate teneatin
s consilii uoluntate libere faciat
Noc gͥ mͥ uisum ẽ apłm monendo
dixisse coniunx enĩ fidelis licite
potest relinquere infidelẽ. ydola¬
tria enĩ. & q̃libet noxia suꝑsticio for¬
nicatio ẽ: & dñs causa fornicatioĩs
ꝑmisit qͥdem uxorẽ dimitti. s ñ

Expanded text:
tio Ecclesiae contingit, cum Evangelium gentibus habet uxorem infidelem, et haec consenserit habitare cum illo, non dimittat illam.n hoc praecipit Apostolus, sed consulit, ut si quis aliter agat non sit transgressor, sicut et post de virginibus consulit. Monet ergo quod est lucrandi occasio, cum posset licite relinquere, sed non expedit. Tunc enim non expedit id quod licitum est, quando permittitur quidem, sed usus ipsius potestatis aliis affert impedimentum salutis, sicut est illud unde jam diu loquimur, scilicet discessio fidelis ab infideli, quam non prohibet Dominus, quia coram illo non est injusta. Sed Apostolus ne fiat, consilio ea remissionis necessitate teneatur, sed consilii voluntate libere faciat. Hoc ergo mihi visum est Apostolum monendo dixisse. Conjux enim fidelis licite potest relinquere infidelem. Idololatria enim et quaelibet noxia superstitio fornicatio est, et Dominus causa fornicationis permisit quidem uxorem dimitti, sed non
Abbreviated transcription (Latin):
scđm indul¬
gentiam: ñ
um Volo
autem om¬
nes hominẽ
esse sicut me¬
ipsum: sed
um hahet
donũ ex do¬
Incontinentiȩ malũ ẽ. qͦd uir cognoscit
uxorẽ. etiã ultͣ nenessitatẽ ꝓcreandi lib̾o̾.
s & ibi ẽ nuptiarũ bonũ. Nonem̃ qͥa ui¬
continentia malũ ẽ. iõ conubiũ. qͦdẽ p̃t̃
intentionẽ gen̾atioĩs. ñ ẽ bonũ. ĩmo uͦ ñ¬

Expanded text:
m indulgentiam, non um. Volo autem omnes homines esse sicut meipsum, sed um habet donum ex DIncontinentiae malum est quod vir cognoscit uxorem etiam ultra necessitatem procreandi liberos, sed et ibi est nuptiarum bonum. Non enim quia incontinentia malum est, ideo connubium quod est praeter intentionem generationis non est bonum, imo
Abbreviated transcription (Latin):
coniunctos gentiles gentilib inuenit cõ¬
iuges. ex qͥb & si ñ ambo credent. s unus.
uł. una. & infidelis cum fideli consenti¬
ret habitare. nec ꝓhiberi a dño debuit
fidelis infidelẽ dimittere. nec iuberi.¬

Expanded text:
coniunctos gentiles gentilibus comperit coniuges: ex quibus si non ambo crederent, sed unus aut una et infidelis cum fideli consentiret habitare, nec prohiberi a domino debuit fidelis infidelem dimittere nec iuberi
Abbreviated transcription (Latin):
ta. u ad manducandũ carnes sacͥficioꝵ
sicut ydolothita: Uidens enĩ quis. fra¬
trẽ ꝑitum in ydolio sac̾ficata edere. inci¬
pit &e ipse edere. ñ illa conscientia qͣ ille
periciȩ causa. sciens nichil ẽẽ ydolum.
s ẽẽ putat illic num̃. eũ uidet fr̃em
ꝑitum illic ed̾e. nec horrere. ⁊ ita ꝑibit
infir

Expanded text:
 ad manducandum carnes sacrificiorum sicut idolothyta? Videns enim quis fratrem peritum in idolio sacrificata edere incipit et ipse edere, non illa conscientia qua ille peritiae causa sciens nihil esse idolum, sed esse putat illic unum, cum videt fratrem peritum illic edere, nec horrere; et ita peribit infir
Abbreviated transcription (Latin):
cernens corpꝰ dñi ab aliis cibis. s indiscre¬
te. ⁊ negligent̃ sumit uen̾ationẽ singła¬
rit̃ debitã ñ exhibens. Per ħ docet deuo¬
te ⁊ cũ timore accedendũ ẽẽ ad cõmunio¬
nẽ qͥa dñs ẽ cuius caro sumit᷑ ut gr̃am¬

Expanded text:
rnens corpus Domini ab aliis cibis, sed indiscrete et negligenter sumit, venerationem singulariter debitam non exhibens. Per hoc docet devote et cum timore accedendum esse ad communionem, quia Dominus est cujus caro sumitur ut gra
Abbreviated transcription (Latin):
minet. & purget seipsũ. ut si pecc̃a st̃ cotidi¬
ana. uł ñ st̃ mortifera. ⁊ dimittat confratͥ
accessurꝰ ad altare. & dicat dimitte nob̾ de¬
bita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ debitorib
nr̃is. ⁊ sic securꝰ accedens. de pane illo edat.
⁊ de calice bibat. Panis ẽ salutaris. ñ uene¬
nũ mortiferũ. qͦd edis. s uide si dimittis de¬
bitoribus. nam sinon dimittis m̃tiris: ⁊
ei m̃tiris quẽ ñ fallis. m̃tiri do potes. s ipsũ
fallere ñ potes. intꝰ enĩ te inspicit ⁊ exami¬
nat. Dico ꝓbet se quisq nã qͥalit̾ agit mor¬
tẽ sumit. & ħẽ qͦd subdit. qͥ enĩ manducat
⁊ bibit indigne. ut qͥ ĩ cͥmine ẽ ułꝰ inreu̾en¬
ter tractat uditiũ .i. dãpnationẽ man¬
ducat ⁊ bibit. ⁊ ħ sibi ñ tͥ Secure gͦ tolera
malũ bonꝰ. ut uenias ad p̃miũ bonoꝵ.¬
ñ enĩ potest te inqͥnare malꝰ. nã ⁊ iudas
cũ pet̾ conu̾sari potuit. s eũ inqͥnare ñ

Expanded text:
st examinet et purget seipsum, ut si peccata sunt quotidiana, vel non sint mortifera, et dimittat confratri accessurus ad altare, et dicat: Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris , et sic securus accedens, de pane illo edat, et de calice bibat. Panis est salutaris, non venenum mortiferum quod edis. Sed vide si dimittis debitoribus; nam si non dimittis mentiris, et ei mentiris quem non fallis. Mentiri Deo potes, sed ipsum fallere non potes. Intus enim te inspicit et examinat. Dico, probet se quisque, nam qui aliter agit, mortem sumit. Et hoc est quod subdit: Qui enim manducat et bibit indigne, ut qui in crimine est, veter tractat, judicium, id est damnationem, manducat et bibit, et hoc sibi non tibi. Secure ergo tolera malum bonus, ut venias ad praemia bonorum: non potest te inquinare malus. Nam et Judas cum Petro conversari potuit, sed eum inquinare non
Abbreviated transcription (Latin):
laẽ qͣm accipit s qͥa ille malꝰ male accipit
qͦd accipit. Qmͣ cauendũ ẽ gͥ male acciꝑe
bonũ. qͥa male acceptũ obest malis. sicut
e conu̾so mala pacient̃ portata. ꝓsunt
nus ẽ qͥ alit̃ celebͣt myst̾iũ eucharistiȩ. qͣm
a xp̃o tͣlitũ ẽ. ⁊ qͥ ñ deuota m̃te accedit ad

Expanded text:
la est quam accipit, sed quia ille malus male accipit, quod accipit. Quam cavendum est igitur male accipere bonum, quia male acceptum obest malis, sicut ediverso, mala patienter portata prosunt nus est qui aliter celebrat mysterium eucharistiae quam a Christo traditum est, et qui non devota mente accedit a
Abbreviated transcription (Latin):
do adhuc erant educandi. ⁊
ita ħ scitis. sicut scitis ħ aliud.
scił. qͣlit̃ nos dep̃cantes uos:¬
tes dico tanꝗͣ pat̃ filios suos.
.i. tanto affectu. qͣnto pat̃ fi¬
lios.⁊ consolantes uos. si qͥs
urm de pecc̃o. uł de alio deso¬
latꝰ erat. testificati sumꝰ id
digne do: seq̃ntes moꝑib
uoluntatẽ eiꝰ. qͦd utiq debe¬
tis. qͥa ipse ẽ qͥ uocaint uoca¬

Expanded text:
do adhuc erant educandi. Et ita hoc scitis sicut scitis, hoc aliud, scilicet qualiter vos deprecantes utes, dico, tanquam pater filios suos, id est tanto affectu, quanto pater filios, et consolantes vos, si quis vestrum de peccato, vel de alio sollicitus erat. Testificati sumus, iddigne Deo, sequentes in operibus voluntatem ejus. Quod utique debetis, quia ipse est qui vocavit, voca
Abbreviated transcription (Latin):
pediri apłm ne ueniret adeos ad
maiorẽ coronã istoꝵ ẽ. si stet̾int eo
q̃ ẽ spes nr̃a hic in p̃senti aut in
futuro. qͦd erit gaudiũ. scił. pre¬
miũ. qͦd erit cõmime oĩum bono¬

Expanded text:
pediri, ne veniret ad eos. Ad majorem istorum est, si steterint eo quae est spes nostra, hic in praesenti, aut in futuro quod erat, gaudium, scilicet praemium, quod erit commune omnium bono
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙ in finẽ scłi. scił. usq adet̾nã
penã. Tlł usq in finẽ scłi. qͥa in fi¬
ne seculi conũtent᷑ iudei: qñ abͣ¬
hã reu̾tet᷑ ad pueros. expectanteᷤ
stantiã ur̃am. nos dico remoti a
qͥa uos alloqͥ ñ possũ. nec uide. s
cordis affectus. ⁊ sollicitudo ñꝗͣ
cessat. nos in ꝗͣ desolati abundans¬
tius qͣm si nichil pat̾emini. festi¬
ꝓpt̃ maiorẽ instructionẽ ut plene
uos instruerẽ. in qͦ uob̃ mala fieres.

Expanded text:
aeternam poenam, vel, usque in finem saeculi, quia in fine saeculi convertentur Judaei, quando Abraham revertetur ad pueros exspectantes stantiam vestram. Nos dico, remoti a quia vos alloqui non possum, nec videre; sed cordis affectus et sollicitudo nunquam cessat. Nos, dico, desolati abundantius, quam si nihil pateremini, festipropter majorem instructionem, ut plene vos instruam, in qu
Abbreviated transcription (Latin):
saluti oĩum hoĩum. adu̾sant᷑ ꝓ¬
hibentes nos loqͥ gentib. ut sal¬
ue fiant. iõ hȩc faciunt ut sẽꝑ
impleant pecc̃a sua .i. ut in pec¬
catis ꝑmanendo ipsa peocata
sua ⁊ parentũ consũment. scd̃m
illd̃. qͥ in sordib ẽ sordescat ad¬
huc. ⁊ uindictã pecc̃is suis ⁊ pa¬

Expanded text:
saluti omnium hominum, adversantur prohibentes nos loqui gentibus, ut salvae fiant. Ideo hoc faciunt ut semper impleant peccata sua, id est ut in peccatis permanendo ipsa peccata sua et parentum consumment, secundum illud: Qui in sordibus est, sordescat adhuc , et vindictam pecc
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑. p̃uenit hȩc tẽꝑalis pena ⁊ pꝰ se¬
quet᷑ et̃ña. : uł de inndicta inte¬
mant pecc̃a. qͥa p̃uenit ira. scił.
uindicta cecitatis suꝑ illos. scił¬
oppͥmens eos ut excecent᷑ & hoc

Expanded text:
enit haec temporalis poena, et post sequitur aeterna. Vel de vindicta intemant peccata, quia pervenit ira, id est vindicta caecitatis super illos, opprimens illos ut excaecentur: et hoc
Abbreviated transcription (Latin):
multis malis q̃ ilł accid̾ant. ualde afflicti⁊
ꝯtͥti erant. putarent ex ħ se inferiores cet̾is:
ac miseriores exist̃e. Ideoꝙ ut eos ꝯsolet᷑ atq
erigat maiori gr̃a p̃ditos in mitio epłȩ suȩ
ueclarat qͥa antiqͥs qͥdem ꝓꝑħȩ missi st̃. no
bis aũ filiꝰ & illis serui. ⁊ conserui locuti st̃:
nob̾ aũ dñs. Qtͥdam tñ ueritatis calũpniato¬
res. hanc ȩpłam ñ eẽ pauli dicere ausi st̃: eo
qͦd nom̃ eiꝰ in tytulo ñ habeat. & longe sples¬
didiore atq facundiore stilo qͣm aliȩ resples¬
deati s aut barnabȩ. aut luce. aut clem̃tis
uł t̾tulliani. quib in ꝓmptu nob̃ ẽ rẽpos¬
dere. Si enĩ iõ ñ ẽ dicenda pauli. qͥa nomine
eiꝰ p̃tytulata ñ ẽ: gͦ nec alicuiꝰ illoꝵ. immo
milliꝰ om̃ino. cũ nulliꝰ nom̃ habeat in tytu¬
lo. Ideo aũ nom̃ suũ huic epłe sicut & cet̾is
ñ p̃posuit qͥa hebreis odiosus erat quibs¬

Expanded text:
multis malis quae illis acciderant valde afflicti et multis malis quae illis acciderant valde afflicti et contriti erant, putarent ex hoc se inferiores caeteris ac miseriores existere. Ideoque ut eos consoletur atque erigat, majori gratia praeditos in initio Epistolae suae declarat, quia antiqbis autem Filius, et illis servi et conservi locuti sunt, nobis autem Dominus. Quidam tamen veritatis calumniatores hanc Epistolam non esse Pauli dicere ausi sunt, eo quod nomen ejus in titulo non habeat, et longe splendidiore et facundiore stylo quam aliae resplendeat; sed aut Barnabae, aut Lucae, vel Clementis, vel Tertulliani; quibus in promptu nobis est respondere. Si enim ideo non est dicenda Pauli, quia nomine ejus praetitulata non est, ergo nec alicujus illorum, imo nullius omnino, cum nullius nomen habeat in titulo. Ideo autem nomen suum huic Epistolae sicut et caeteris non praeponit, quia Hebraeis odiosus erat, quib
Abbreviated transcription (Latin):
multipha¬
Paulus doc̃¬
tor eg̃gius.
miniffium
suũ uolens
honorificae.
mxta qͦdin
um. honorificabo minisfium meũ. tẽptans si
qͦmͦ ad emulandũ ꝓuocẽ carnẽ meã. Eccłiis
hebreoꝵ hanc epłam scͥpsit agens de eminen
absq legalib sufficere ad nusticiã. & salutẽ.
legalia uͦ pꝰ xͥ passionẽ. ñ mͦ ñ ꝓficere: uerũ e¬
cludens. qͥ xp̃m confitentes legales obser¬
uantias tenendas putabant. & in h̃c errorẽ
qͦstam etiã qui de gentilitate uen̾ant ad xp̃m.
sua auctoritate indux̾ant. Ioeo apłs ꝓuidens
gentib. ne deinceps in hc errorẽ hebreoꝵ auẽ¬
toritate tͣhant᷑. iudeos qͦ ad emulandũ ꝓuo¬
cans qͦd ẽ honor minist̾i sui: gr̃am di hic cõ¬
mendat ꝑ xp̃m uerũ pontificẽ ħ tẽpore fide¬
lib factã legem ostendens reꝓbatã. Ao ulti
eminentiã offndit dicens. d̾m unigenitũ suũ
nob̾ misisse. & in eo nob̾ locutũ. ut auditoꝵ m̃¬
tes erig̾et .i. fideliũ quib sc̃bit uideoꝵ. ne a

Expanded text:
multifaPaulus doctor egregius, ministerium suum volens honorificare juxta quod in um, honorificabo ministerium meum, tentans si quomodo ad aemulandum provocem carnem meam , Hebraeis hanc Epistolam scripsit, agens de eminentabsque legalibus fieri ad justitiam et salutem, legalia vero post passionem non cludens, qui Christum confitentes legales observantias tenendas putabant, et in hunc errorem quosdam etiam qui de gentilitate venerant ad Christum sua auctoritate induxerant. I ne deinceps in hunc errorem Hebraeorum auctoritate trahantur, Judaeos quoque ad aemulandum provocans, quod est honor ministerii sui, gratiam Dei hic commendat per Christum verum pontificem, hoc tempore fidelibus factam legem ostendens reprobatam. Ad ulteminentiam ostendit, dicens Dominum unigenitum suum nobis misisse, et in eo nobis locutum ut auditorum mentes erigeret, id est fidelium quibus scribit Judaeorum, ne quia
Abbreviated transcription (Latin):
utilis ẽ ne sit spes sͥ quisq. aut homo.
alter alteri. s d̾s tm̃. qͦd nob̃ expedire
ꝓͣsus pioꝵ ambigit nemo. Et qͥa satha¬
nas se tͣnsfigurat in angłm lucis. ñ
ẽ gͦ magnũ siminist̾ eiꝰ tͣnsfigurent᷑
tterũ dico aꝑte. ne qͥs putet me insipi¬
entẽ ingła sp̃ualium: qͥa ꝓbono fa¬
cio. Alioqͥn. scił si in illa gła sp̃naliũ.
insipieis
magis
accipite.
.l. accipi¬
etis me
insiꝑientẽ ingla carnis. nec dicit¬
simplicit̃ insipientẽ s ait uelut
insiꝑientẽ. qͥa nec in huere insipi¬
ens ẽ. qͥa ꝓbono facit. nec ĩpse ha¬

Expanded text:
utilis est, ne sit spes sibi quisque, aut homo utilis est, ne sit spes sibi quisque, aut homo alter alteri, sed Deus tantum: quod nobis expedire prorsus piorum ambigit nemo. Et quia Satanas transfigurat se in angelum, non est ergo magnum si ministri ejus transfigurentur iterum dico aperte, ne quis putet me insipientem, in gloria spiritualium, quia pro bono facio. Alioquin, scilicet si in gloria illa spiritualium insipiens magis accipite, id est accipietis, insipientem, in gloria carnis. Nec simpliciter dicit insipientem, sed ait velut insipientem, quia nec in hoc vere insipiens est, quia pro bono facit, nec ipse ha
Abbreviated transcription (Latin):
Transfigurat enĩ se ad tẽptandũ eos. qͦs
ita erudiri opus ẽ. uł ad decipiendum
sericordia necessaria ẽ. ne qͥsqͣm cũbonos
angłos amicos habere se putat. habeat
malos demones fictos amicos eosq tan
tonocentiores. qͣnto astutiores. ac falla¬
tiores patiat᷑ mimicos. Neq sc̃i. & fi¬
deles. umꝰ ueri di cultores. ab eoꝵ falla¬
tiis. ⁊ multiformi tẽptatiõe securi st̃ in
his dieb malignis. uͥ istasollicitudo
rat fallendo. ad aliqͣ ꝑnitiosa. seducat.
Nã qñ sensus corꝑis fallit. mentẽ uͦ ñ
mouet a uera rectaq sententia. qͣqͥsꝙ
uitã fidelem gerit. nullũ ẽ in religiõe
ꝑiculũ. uł cum se bonũ fingens ea uł¬
facit. uł dicit q̃ bonis angłis congru¬
unt. etiã si credat᷑ bonus. ñ ẽ error ꝑi¬
culosus. aut morbioꝰ. cũ uͦ ꝑ hec aliena
ad sua incipit ducere. ne qͥs pꝰ eũ eat.
opꝰ ẽ magna uigilantia. qͦd nemo sñ
do potest. & ipsa huiꝰ difficultas. adħ

Expanded text:
Transfigurantes se. Ad tentandum eos quos ita erudire opus est. Vel ad decipiendum isericordia necessaria est, ne quisquam cum angelos bonos amicos se habere putat, habeat malos dto nocentiores quanto astutiores ac fallaciores patitur inimicos; neque sancti et fideles unius veri Dei cultores ab eorum fallaciis et multiformi tentatione securi sunt, in his diebus malignis, ubi ista sollicitudo  fallendo ad aliqua perniciosa seducat. Nam quando sensus corporis fallit, mentem vero non movet a vera rectaque sententia qua quisque vitam fidelem gerit, nullum est in religione periculum. Vel cum se bonum fingens ea facit vel dicit, quae bonis angelis congruunt, etiam si credatur bonus, non est error culosus aut morbidus. Cum vero per haec aliena ad sua incipit ducere, ne quis post eum eat, opus est magna vigilantia; quod nemo sine Deo potest, et ipsa hujus difficultas ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
faciẽ enĩ cedit᷑ in cuiꝰ os imria
irrogat᷑. Hoc aũ dico scđm igno¬
bilitatẽ: qͣm uobis obiciunt. hoc
faciebant qͥdã tudei. qͥ eo qͦd ẽẽnt
degenere abrahȩ detrahebant
illis. eo qͦd eẽnt incͥcuncisi. ⁊ se
p̃ferebant. nobilitatẽ carnis
sibi uendicantes. qͦs corinthis¬

Expanded text:
faciem enim caeditur, in cujus os injuria irrogatur. Hoc autem dico secundum ignobilitatem, quam nobis objiciunt. Hoc faciebant quidam Judaei, qui eo quod essent de genere Abrahae, detrahebant illis eo quod essent incircumcisi, et se praeferebant nobilitatem carnis sibi vindicantes: quos Corinthi
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ ut ẽ nobilitas. & huiꝰmodi. & e
go głiabor.etiã scđ̾m carnẽ. & ñ
mirũ si illigłantur. Libent̃ eñ.i.¬
uoluntarii suffertis insipientes.
in hac gła. qͦd ñ debetis. cũ ipsi si¬
tis .i. ẽẽ debeatis sapientes. s ñ estiͤ.
qͦd in ħ ꝓbatur. qͦdtales suffertis.
Sustinetis enĩ hanc inuriã. scił.¬

Expanded text:
nem, ut est nobilitas et hujusmodi. Ideo et ego gloriabor etiam secundum carnem. Et non mirum si illi gloriantur. voluntarie, suffertis insipientes, in hac gloria, quod non debetis, cum ipsi sitis, id est esse debeatis, sapientes, sed non estis: quod inde hic probatur, quod tales suffertis. Sustinetis enim hanc injuriam, si q
Abbreviated transcription (Latin):
cet̾a. Qiͣ. ita hec in spe fecit. ut in re
cõpleret in die iudicii. qͦd ita dicit
ut ostenderet in re. in seculis supue¬
nientib .i. in die iudicii. abundantes
bit donũ dei in remuneratione cre¬
dentiũ. qͦd oculus ñ uidit nͨ auris
audunt & heȩ st̃ abundantes diui

Expanded text:
cat: Ita haec in spe fecit, ut in re compleret in die judicii. Quod ita dicit ut ostenderet, in re, in saeculis supervenientibus, id est in die judicii, abundantes bit donum Dei in remuneratione credentium, quod oculus non vidit, nec auris audivit. Et hae sunt abundantes divi
Abbreviated transcription (Latin):
homo. scđm qͣm locutionẽ dr. hic. eramꝰ
nat᷑a filii irȩ. sicut & cet̾i. Ac si dicat. Cũ
hȩc p̃dicta fuerint in nobis. sicut in
gentib. ñ desꝑet gentilis. qͥn par ui¬
deis fiat. qͥa & nos sicut illi eramꝰ filii
ire. In hac ira cũ eẽnt homines ꝑ origi¬
qͣnto maiora uł plurima insuꝑ addi¬
derant. necessariꝰ erat mediator. id re¬
conciliator. qͥ hanc irã singłaris sacri¬
ficii oblatione placaret. Sñ subdit. Ds̃¬

Expanded text:
m quam locutionem dicitur hic: eramus natura filii irae, sicut et caeteri. Ac si dicat: Cum haec praedicta fuerint in nobis sicut in gentibus, non desperet gentilis quin par Judaeis fiat, quia nos sicut illi eramus filii irae. In hac ira cum essent homines per origiquanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, id est reconciliator qui hanc iram singularis sacrificii oblatione placaret. Unde subdit:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa spe certa qͦd futurũ ẽ iam tenemꝰ.
iõ iam uelud ꝑfectũ eẽt. sic loquitur.
Clñ etiã subdit. & consedere fecit. ut
iudices nos. ⁊ uos in celestib. ñ man¬
ter s fidelit̃. iã computat factũ. qͦd

Expanded text:
erta quod futurum est, jam tenemus: ideo jam velut perfectum esset, sic loquitur. Unde etiam subdit: Et consedere fecit, ut judices, nos et vos, in coelestibus, non inaniter, sed fideliter jam computat factum quod
Abbreviated transcription (Latin):
lii ux. de qͣ ira dñs dicit. Qui ñ tredit i
filiũ. ñ habet uitam: s ira dei manet
suꝑ eum. N ait uenit. s manet: cum
hac qͥppe ira om̃is homo nascit᷑ Ip̃sa ẽ
illa ira. cum qͣ om̃s nati sumꝰ. cui nascen¬
do hesimꝰ. ira de ꝓpagine iniqͥtatis: de
massa peccati. Et nota qͦd̾ ĩpsa uere. ac
ꝓpͥe natura hoĩs dicit᷑: qualis sñ uitio

Expanded text:
 ira Dominus dicit: Qui non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum . Non ait venit, sed manet. Cum hac quippe ira omnis nascitur. Ipsa est enim illa ira cum qua omnes nati sumus, cui nascendo haesimus, ira de propagine iniquitatis, de macula peccati. Et nota quod ipsa vere ac proprie natura hominis dicitur, qualis sine vitio
Abbreviated transcription (Latin):
eis tͣductum. Cẽcitas enĩ in pͥmo homine
ꝑ pecẽm contigit. de qͦ om̃s originẽ duxi¬
mꝰ. ñ solũ mortis. s etiã iniqͥtatis. Ideo a¬
postolꝰ ait. examꝰ natura filii irȩ .i. filii ui¬
ndicte. filii penȩ. filii gehennȩ. Qmͦ na¬
tura: Qͥa peccante pͥmo homine. uitiũ
ꝓ natura inoleuit. Cenebat᷑ enĩ iusta dãp¬

Expanded text:
eis traductum. Caecitas enim in primo homine per peccatum contigit, de quo omnes originem duximus, non solum mortis, sed etiam iniquitatis. Ideo Apostolus ait: Eramus natura filii irae, id est filii vindictae, filii poenae, filii gehennae. Quomodo natura? quia peccante primo homine vitium pro natura inolevit. Tenebatur enim justa da
Abbreviated transcription (Latin):
ipsã diffidentiã. & infidelitatẽ qͣ suit
iminici fidei: ꝑ qͣm scit eos posse mun¬
dari. Iniqͣm gͦ obstinationẽ cũ ds pleĩq
facere dr. ñ instigando. & inspirando.
s deserendo facit. ut illi .i. sp̃s maligni.¬
oꝑent᷑ in filiis diffidentiȩ. qͦd d̾s debite
nos om̃s iudei. scił. ut gentes aliq̃n conũ¬
sati sumꝰ. agentes uitã nr̃am in desi de¬
riis carnis nr̃e .i. in ma̾lis concupiscen¬
tiis q̃ ex carne sunt. & etiã facientes ac¬
tu uoluntates carnis .i. ea in qͥb caro de¬
lectat᷑ ut ẽ luxuria. ⁊ hmodi. ⁊ uolun

Expanded text:
ipsam diffidentiam et infidelitatem qua sint inimici fidei, per quam scit eos posse mundari? In quam ergo obstinationem cum Deus plerumque facere dicitur non instigando et inspirando, sed deserendo facit, ut illi, id est spiriiis diffidentiae: quod Deus debite nos omnes Judaei, scilicet ut gentes, aliquando conversati sumus, agentes vitam nostram in desideriis carnis nostrae, id est in malis concupiscentiis quae ex carne sunt, et etiam facientes actu voluntates carnis, id est ea in quibus caro delec
Abbreviated transcription (Latin):
itaq pia corda caroꝵ: e r̃ de suoꝵ mortib ꝯ
tͥstari. dolore sanabili. ⁊ consolabiles lacrimas
fundant conditiõe mortali. qͣs tñ repͥmat fid̃i
gaudiũ. qͣ etiã credunt᷑ fideles. qñ moriunt᷑ a
ꝓ uirib cura sepeliendi. ⁊ sepuleͣ construendi.
qͥa hec ĩ scͥpt̾is scĩs int̃ oꝑa bona deputata st̃: ñ
ipsiꝰ dm̃i corꝑe laudati st̃: qͥ ista fecert̃. Impleuit
gͥ hec hoĩes erga suos officia postremi min̾is. ⁊
sui humam lenim̃ta meroris. Uerũ illa q̃ ad
iuiuant sp̃s defunctoꝵ. scił. oblationes. eroga
ut nͨ istiꝰ exꝑirent᷑ corꝑis mortẽ. s si ħ fecisset.
carni q̃dã felicitas ad deret᷑ minueret᷑ aũ fi¬

Expanded text:
itaque pia corda charorum de suorum mortibus istari dolore sanabili, et consolabiles lacrymas fundant conditione mortali; quas cito reprimat fidei gaudium, qua creduntur fideles, quando moriuntur, pro viribus cura sepeliendi et sepulcra construendi, quia haec in Scripturis inter opera bona deputata sunt: nec ipsius Domini corpore laudati sunt quia postremi muneris, et sui humani lenimenta moeroris. Verum illa quae adjuvant spiritus defunctorum, scilicet oblationes, erogatut nec istius experirentur corporis mortem: sed si hoc fecisset, carni qua
Abbreviated transcription (Latin):
de abeo qͦd dilexisti. Qsͥ enĩ uult ⁊ mori: ꝓrsus
nemo.⁊ ita nemo. ut petͦ diceret᷑ aliꝰte cinget.⁊
ducet qͦ tu ñ uis. Si nulla eẽt mortis amaritu¬
do. nulla eẽt mẽm fortitudo. iõñ ait tm̃ ut ñ¬

Expanded text:
de ab eo quod dilexisti. Quis enim vult mori prorsus? de ab eo quod dilexisti. Quis enim vult mori prorsus? Nemo, et ita nemo ut Petro diceretur: Alius te cinget, et ducet quo tu non vis . Si nulla esset mortis amaritudo, nulla esset martyrum fortitudo. Ideo non ait tantum, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
ñ mȩt̃nũ relinq̃re. nos mansuros.
s aliqͣntulũ p̃cede secut᷑os. tñ mors
ipsa qͦdãmͦ qͣm nat᷑a refugit. cũ oc¬
cupat dilectũ. cont̾stat ĩ nob̃ ipsiꝰ
dilectiõis affectũ. Contͥstam᷑ gͦ in
nr̃oꝵ mortib necessitate ãmitten¬
di. s cũ spe recipiendi. m̃ angn᷑.
cit. hinc fides reficit. m̃ dolet hu¬
mana conditio. hinc sanat di¬
uina ꝓmissio. Mou̾ere aut̃
potest qͦmͦ dñs flebat mor¬
tuũ. continuo eo iubente
uicturũ. ñ mortuũ flebat.
quẽ mox ipse suscitauitis
mortẽ qͣm hõ peocando ꝯ¬
tͣcit. Si enĩ pecc̃m ñ p̃cessi¬
sset. sñ dubio mõs secuta¬
ñ fuissec. secuta ẽ gͥ etiã mors corꝑis. ꝗ̃ p̃cessit mors
animȩ. mors aĩe p̃cessit deserendo dm. ⁊ mors cor¬
ꝑis secuta ẽ deserente aĩa. hac morte deseruit dm̃
uolens. hac coacta÷ deserere corpꝰ nolens. ac si il¬
li diceret᷑ recessisti ab eo quẽ dilig̃e debuisti. rece¬

Expanded text:
non relinquere nos mansuros, sed aliquantulum praecedere secuturos, tamen mors ipsa quam natura refugit cum occupat dilectum, contristat in nobis ipsius dilectionis affectum. Contristamur ergo in nostrorum mortibus necessitate amittendi, sed cum spe recipiendi. Inde angimur, cit, hinc fides reficit; inde dolet humana conditio, hinc sanat divina promissio. Movere autem potest quomodo Dominus flebat mortuum, continuo eo jubente victurum; non mortuum flebat quem ipse suscitavit, sed mortem quam homo peccando nim peccatum non praecessisset, sine dubio mors non subsecuta fuisset. Secuta est ergo et mors corporis, quam praecessit mors animae. Mors animae praecessit deserendo Deum, et mors corporis secuta est deserente anima. Hac deseruit Deum volens, hac coacta est deserere corpus nolens. Ac si illi diceretur: recessisti ab eo quem diligere debuisti, rece
Abbreviated transcription (Latin):
.i. maius ẽ donũ xp̃i. quã delictũ adȩ. & io ñ sie
efficax pecc̃m adȩ. ad dãpnationẽ. ut xp̃i gr̃a ad
saluationẽ. Qͦo ẽ dicere. N sunt pares cause eoꝵ:
nec etiã st̃ pares effectus causarũ. qͦdibi ostendit᷑
ẽ. qͣ multi uiuificati. Si gͦ unũ delictũ multos po¬
tuit mortificare. patet qͦd multiplex gr̃a. uiui¬
ficare multomagis possit. Causa enĩ xp̃i ẽ. gr̃ã
cata habent ex se multa. & si ex illo originali ma
ex adã: in et̾num aũ ualebit uitȩ forma ꝑ xp̃o.¬

Expanded text:
 majus est donum Christi quam delictum Adae et ideo non sic est efficax peccatum Adae ad damnationem, ut gratia Christi ad salvationem: quod est dicere: Non sunt pares causae eorum, nec etiam pares sunt effectus causarum. Quod ibi ostenditu qua multi vivificati. Si vero unum delictum multos mortificare potuit, patet quod multiplex gratia vivificare multo magis possit. Causa enim Christi est gratia cata habent ex se multa, etsi ex illo originali sinex Adam; in aeternum autem valebit vitae forma p
Abbreviated transcription (Latin):
dico etiã in eos qui ñ peccauer̃t in similitudinẽ
p̃uaricatiõis ade. etiã qui ñ sua ꝓpͥa uoluntate
peccauer̃t sicut adam: s originali uitio tenebã¬
tur obstricti. qͦd ab eo traxerunt. ꝑ qͦd traherent᷑
ta qͦd dicendo usq ad legem. uł usq ad moysens
includit. qͥa etiã tunc scił. sub lege pecc̃m erat.
dices latinos sic habere. regnauit mors ab adã
usꝙ ad moysen: in eos qui peccauer̃t in similitu¬
dinẽ p̃uaricationis ade: qͦd etiã ipsum qͥ leguis¬
tudinẽ p̃uaricatiõĩs ade peccasse accipiant
illos. qui in illo peccauer̃t ut ei similes crearẽ¬
tur. scił sicut ex hominib hoĩes. ita pecc̃ores¬
ex pecc̃ore. & ex morit᷑o morit᷑i: dãpnatoꝙ dãp¬
naturi. Greci aũ codices uñ int̾pretatio facta
ẽ. in latinũ: aut om̃s aut pene om̃s habent
id qͦd pͥmo positũ ẽ Uel aliis ñ mutatis ab illo
tandẽ dissoluendo ab adam usq ad moysen:
cũ minꝰ uideret᷑ Regnauit dico ñ solum ĩ eos

Expanded text:
s qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, id est qui non sua propria voluntate peccaverunt sicut Adam, sed originali vitio tenebantur obstricti, quod ab eo traxerunt, per quod traherentur Et nota quod dicendo usque ad legem, vel usque ad Mosen includit quia etiam tunc, scilicet sub lege peccatum erat tinos codices sic habere: regnauit mors ab Adam usque ad Moysen in eos qui pecc.auerunt in similitudinem praeuaricationis Adae, quod etiam ipsum qui ita letudinem praevaricationis Adae peccasse accipiant illos qui in illo peccaverunt, ut ei similes crearentur, scilicet sicut ex homine homines, ita ex peccatore peccatores, et ex morituro morituri, damnatoque damnandi. Graeci autem codices, unde interpretatio facta est in Latinum, aut omnes, aut pene omnes habent, id quod primum positum est. Vel aliis non mutatis, ab illotandem dissolvendo, ab Adam usque ad Mosen, cum minus videretur; regnavit dico, non solum in his
Abbreviated transcription (Latin):
bat᷑ ab hominib. ñ dico a deo: cuiꝰ uditio qͥ sine le¬
ge peccauer̃t: sine lege ꝑibunt. Nimputabat᷑
dico cũ lex ñ eẽt: quȩ pecẽm ꝓhiberet. Non dicit.
pec̃cm ñ erat. s ñ imputabatur: qͥa ñ erat siue lex
rõnis in paruulo. siue lex litterȩ in ppło. qua ar¬
guente demonstraret᷑ pecc̃m. Seqͥt᷑. S regnauit

Expanded text:
 sine lege peccaverunt, sine lege peribunt; non imputabatur, dico, cum lex non esset, quae peccatum prohibet. Non dicit, peccatum non erat, sed non imputabatur, quia non erat sive lex rationis in parvulo, sive lex litterae in populo, qua arguente demonstraretur peccatum. Sed regnavit
Abbreviated transcription (Latin):
.i. pecẽm uł dãpnatio. regnauit ab adam usq ad
moysen: i. usq ad legem quȩ ꝑmoysen diinit᷑
ꝓmulgata ẽ: qͥa nec ipsa potuit regnũ mortis
auferre. Regnũ autẽ mortis uult intelligi. qn
iuuantẽ grãm ñ adlegis litterã tm̃ iubentẽ ñ¬

Expanded text:
 peccatum vel damnatio, regnavit ab Adam usque ad Mosen, et usque ad legem quae per Mosen divinitus promulgata est, quia nec ipsa potuit regnum mortauferre. regnum enim mortis uult intellegi, quaadiuuantem gratiam, non ad legis litteram, quae iubere