comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bium quam in ꝑtem succisa corrueret: eo loco uĩc¬
tus statuitur. ꝓ arbitrio rusticor. ra quo arborẽ
ẽẽ. casuram nemo dubitabat. Succidẽ igitur ipsi
suam pinum cum ingenti gaudio leticiaq ceꝑunt.
Aderat eminrs turba minantiũ. Iamq paulatĩ
nutare pinus. & ruinam suam cepit casura mini¬
tari. sallebant eminus monachi. & ꝑicło iam
priore conterriti: spem omẽm fidemq ꝑdidant:
solam coantini mortem expectantes. At ille confi¬
sus in dño: intrepidus oꝑiens: cum iam fragorẽ
sui pinus concidens edidisset: iam cadenti. iam
suꝑ se ruenti. eleuat obuiam manum signum sa¬
littis opponit. Tum uero ut turbinis modo retro
actam putares: diuersam in ꝑtem ruit. adeo: ire
rusticos qui tuto in loco steterant pene ꝓstraue¬
rit. Tum uero in celum clamore sublacto: genti-¬
les stupere miracło: monachi flere pre gaudio:
xpͣi nomen in commue ab om̃ib predicari:

Expanded text:
bium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uincbium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari:
Abbreviated transcription (Latin):
templum antiquissimũ diruisset: & arborem
pinum que fano erat ꝓxima ẽẽt. aggressus excrde.
tum uero antistes loci illius ceteraq gentilium
turba cepit obsistere. Et cum idem illi dum templũ¬
edis euerteret᷑ imꝑante domino quieuissent: succi¬
diarborem non patiebant᷑. Ille eos sedulo cepit cõ¬
monere. nichil ẽẽ. religionis instipite. dm potius
cui seruiret ipse sequerentur: arborem illam exci¬
di oportere. quia ẽẽt. demoni dedicata. Tum unꝰ
ex his qui erat audactior ceteris. Si habes inquit
aliquam de deo tuo: quem dicis te colere fidutiã:
nosmet ipsi succidimus hanc arborem. turuentẽ
excipe. Et sitecum ẽ. tius ut dicis ds: euãdes. Tum
ille intrepide confisus in dño: factum se pollice¬
tur. hic uero ad istuis modi conditionẽ omnis
illa gentilium turba consentit. taciͥcm̃ꝙ arboris
sue habuere iacturam. si inimicum sacrorum
suorum casu illius obruissent. Itaq cum unam
inpartem pinus illa eẽt. ad clinis. ut non eẽt. du-¬

Expanded text:
templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset du
Abbreviated transcription (Latin):
rii corpuss hi qui mundũ ductu illius uicerant
ꝓsecuntur. Illos confiisis plausib populorum, hono¬
ret insania: martirio diuinis plaudit᷑ psalmis.
Martitius hymnis celestib honoratur. Illi post
tumphos suos in tartara seua trudent᷑. Martinꝰ
abrahe sin letus excipitur. martinus hic pauꝑ
& inodicus: celum diues ingreditur

Expanded text:
i corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur
Abbreviated transcription (Latin):
redditum uiteq pristine restitutum. Ab hoc pͥmo
npore beati uiri nomen eniture: ue qui iar sanctus
iam ab omnib habebatur: potens etiam & uere apo
clamore & luctu turbe plangentis excipitur. Ad quã
cum sollicitus eistisset. & quis esset hic fletus inquire

Expanded text:
redditum uitaeque pristinae restitutum. ab hoc primum tempore beati uiri nomen enituit, ut qui sanctus iam ab omnibus habebatur, potens etiam et uere apoclamore et luctu turbae plangentis excipitur, ad quam cum sollicitus adstitisset et quis esset hic fletus inquire
Abbreviated transcription (Latin):
Rosꝑoq cursu. septimo die alexandrri¬
am ꝑuenimus: ubi feda inter epõs &
monachos c̾tamina gerebant᷑: ex ea occasioneul
causa. qui congregati in unm sepus sacertes.
freq̃ntib decreuisse synodis uidebant᷑. ne qͥs
origenis libros legeret. aut haberet qui tracta
Sed ep̃i quedam in libris ipsius in saniꝰ scͥpta

Expanded text:
roque cursu septimo die Alexandriam pervenimus, ubi foeda inter episcopos atque monachos certamina gerebantur, ex ea occasione vel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decrevisse synodis videbantur, ne quis Origenis libros legeret aut haberet: qui tractatSed episcopi quaedam in libris ipsius insanius scripta
Abbreviated transcription (Latin):
qui ibidem nunc sacerdos habetur: aduenit
Sed nec hoc credo fuisse sine diuina ꝓuidentia
quod ea die secõmouerit de patͥa: quo beate re¬
liquie de loco sunt leuate. & sic simul cum ip¬
sis pignorib gallitie portum ingressi sunt.
Que pignora cum summa deuotione rex & popłs
suscipientes: fidem miracłis furmant. Namfilius
regis om̃i admissa egͥtudine sanus ꝓꝑat in occur¬
sum: beatus autẽ mantiNus sacerdotalis gr̃e
accepit pͥncipatum: Rex unitatẽ patͥs & filii &
sp̃c sancti confessus: cum om̃i domo sua xp̃ianus¬
lepre morbus apparuit. Talem enim ibi grãm in
aduentu pignorum beati patͦm dominus tͥbuit:
ut iͥtutes que ibidem illa die facte sunt: enarrare
ꝑlongum sit. Nam tantum in amore xp̃i nunc
popłs ille ꝓpͥtus ẽ. ut om̃s martirum libentissi¬
me susciꝑent: si tempus ꝑsecutionis ad eẽt.
am & ultrogothis regina

Expanded text:
qui ibidem nunc sacerdos habetur, advenit. qui ibidem nunc sacerdos habetur, advenit. Sed nec hoc credo sine divina fuisse providentia, quod ea die se commoveret de patria, qua beatae reliquiae de loco levatae sunt, et sic simul cum ipsis pignoribus Galliciae portum ingressus sit. Quae pignora cum summa veneratione suscipientes, fidem miraculis firmant. Nam filius regis, amissa omni aegritudine, sanus properat ad occursum. Beatus autem Martinus sacerdotalis gratiae accepit principatum. Rex unitatem Patris et Filii et Spiritus sancti confessus, cum omni domo sua crysleprae morbus apparuit. Talemque ibi gratiam in adventu pignorum beati patroni Dominus tribuit, ut virtutes, quae ibidem illa die factae sunt, enarrari perlongum sit. Nam tantum in amore Christi nunc populus ille prumptus est, ut omnes martyrium libentissime susciperent, si tempus persecutionis adesset. 12. Nam et Ultrogotho regina
Abbreviated transcription (Latin):
interrogant custodes quid hoc eẽt. Qui dixer̃t.
Reliquie domitu martiri ingallitiam trans¬
mittuntur: & ideo sic psallit᷑. Tunc illi flentes
inuocabant sanctum martiri unut eos sua uisi¬
tatione de ergastulo carceris liberaret. Exter¬
ritisq custodib & in fugam conuersis: disrup¬
tis obicib retinaculor liber popłs surgit auin-¬
culo: ce. sicusq ad sancta pignora popło spectan¬
te ꝑuenerunt: osculando flentes beatas reliqui¬
as: simulq gratias beato martit io ꝓ sui abso¬
lutione reddentes: quod eos dignatus sit sua
pietate saluare. Tunc obtentis ꝑ sacerdotem
auidice culpis: incolumes sunt dimissi. Quod
tus antistes nobis peccatorib ꝓpitium se pre-¬
bere. Et sic gr̃as agentes: nauigio ꝓsꝑo. seq̃nte
patroni presidio. undis lenib temꝑatis flatib
ueltipendulo. mare tͣnquillo. uelociter ad por¬
tum gallitie ꝑuenerunt. Tunc commonitus
beatus martinus de regione longinqͣ¬

Expanded text:
interrogant custodes quid hoc esset? Qui dixerunt: interrogant custodes quid hoc esset? Qui dixerunt: Reliquiae domni Martini in Galliciam transmittuntur, et ideo sic psallitur. Tunc illi flentes invocabant sanctum Martinum, ut eos sua vistatione de ergastulo carceris liberaret. Exterritisque custodibus, et in fugam versis, disruptis obicibus retinaculorum, liber populus surgit a vinculo, et sic usque ad sancta pignora, plebe inspectante, venerunt, osculantes flendo beatas reliquias, simulque et gratias beato Martino pro sui absolutione reddentes, quod eos dignatus fuerit sua pietate salvare. Tunc obtentis per sacerdotem a judice culpis, incolumes dimissi sunt. Quod beatus Antistes nobis peccatoribus propitium se praebere. Et sic gratias agentes, navigio prospero, prosequente patroni praesidio, undis lenibus, temperatis flatibus, velo pendulo, mari tranquillo, velociter ad portum Galliciae pervenerunt. Tunc commonitus beatos Martinus de regione longinqu
Abbreviated transcription (Latin):
bricauit miro oꝑe eccłiam. Expeditaq ꝓclamat:
si suscipere merear beatiuiri reliquias: quod cũq
predicauerint sacerdotes catholici: credam: & sic
iterum suos dirigit cum maiori mun̾e. Qui ueni¬
entes ad locum: reliquias postulabant.Tumq
eis offerentꝰ ex consuetudine: dixerunt. non ita
faciemus: sed nobis quesumꝰ licentia tͥbuatur:
lii serici pensatam: suꝑ beatum sepulchrum po¬
suerunt dicentes. si in uenimus grãm coram ex¬
petito patrono: que posuimus pł insequenti pẽ¬
sabunt: eruntq nobis in benedictionem: q̃sita
ꝑfidem. Uligilata una nocte: facto mane: que
posuerunt pensitabant. In quib beati uiri tan¬
ta infusa ẽ. gr̃a: ut tam diu eleuarent in sublimi
eream libram: qnͣtum habere poterat. quo as¬
cendet momentana. Qumq eleuate fuissent re¬
liquie: cum magno trriumpho: audierunt uo¬
ces psallentium qui erant in ciuitate detrusi. in
carcerem. Et admirantes suaurtatem sonoram

Expanded text:
bricavit miro opere eclesiam, expeditamque, proclamat: bricavit miro opere eclesiam, expeditamque, proclamat: 'Si suscipere mereor viri iusti reliquias, quodcumque praedicaverint sacerdotes, credam'. Et sic iterum suos dirigit maiori cum munere. Qui venientes ad beatum locum, reliquias postulabant. Cumque eis offerrentur ex consuetudine, dixerunt: 'Non ita faciemus, sed nobis, quaesumus, licentia tribuatur plii sirici pensatam super beatum sepulchrum posuerunt, dicentes: 'Si invenimus gratiam coram expetito patrono, quae posuimus plus in sequenti pensabunt, eruntque nobis in benedictione quaesita per fidem'. Vigilata ergo una nocte, posuerant pensitabant. In quibus tanta beati viri infusa est gratia, ut tandiu elevarent in sublime aeream libram, quantum habere poterat quo ascenderet momentana. Cumque elevatae fuissent reliquiae cum magno triumpho, audierunt voces psallentium qui erant in civitate detrusi in carcerem, et admirantes suavitatem sonorum,
Abbreviated transcription (Latin):
cum patre & spũ sancto equali substantia uł om̃i¬
potentia uenerari: sed &e nunc celi sede locatus: as¬
siduis benefitiis non cessat plebem ꝓpriam ꝓui-¬
dere. Qui ait. Si hec uera sunt que ꝓfertis: discur¬
rant usq ad eius templum fideles amici. multa
muna portantes: & si obtinuerint me infantuli
medicinam: inquisita fide catholica que ille cre-¬
didit: credam & ego. Pensato ergo auro argento¬
q ad filii sui pondus: tnͣsmisit ad uen̾abilem locũ
sepulchiri. Quoꝑlato oblatis mun̾ib exorant ad
beatum tumulum ꝓ egroto. sed insidente ad huc
in patͥs pectore secta: non continuo integͣm re¬
ciꝑe meruit medicinã. Reuersi autem nuntii:
narrauerunt regi semultas uͥtutes uidisse: ad
beatum tumul um dicentes. cur non sanau̾it
filium tuum ignoramus. At ille intelligens ñ
ante posse sanari filium suum. nisi equalem cũ
patre credet. xp̃m in honore beati martiti i fa¬

Expanded text:
cum Patre et Spiritu sancto aequali substantia vel omnicum Patre et Spiritu sancto aequali substantia vel omnipotentia venerari debere: sed et nunc coeli sede locatus, assiduis beneficiis non cessat plebi propriae providere. Qui ait: Si haec vera sunt quae profertis, discurrant usque ad ejus templum fideles amici mei, multa munera deportantes; et si obtineant mei infantuli medicinam, inquisita fide catholica, quae ille credidit credam. Pensato ergo auro argentoque ad filii sui pondus, transmisit ad venerabilem locum sepulcri. Quo perlati, oblatis muneribus exorant ad Beati tumulum pro aegroto. Sed insidente adhuc in patris ejus pectore secta, non continuo integram recipere meruit medicinam. Reversi autem nuntii narraverunt regi se multas virtutes ad Beati tumulum vidisse, dicentes: Cur non sanatus fuerit filius tuus, ignoramus. At ille intelligens, non ante sanari posse filium suum, nisi aequalem cum Patre crederet Christum, in honorem beati Martini fa
Abbreviated transcription (Latin):
exp̾etut: Quib iam uesꝑe acceptis: cum psallendo
ꝓfisciscerent᷑: dum ligerem fluuium transsiret:¬
& sero factum eẽt: subito contenebratum ẽ. celum. &
ecce fulgura & tonitrua magna descendebant.Dũ
hec agerentur: due puerorum lancee emissis flam
mis lumen euntib prebuerunt. Ibantq fulgorã¬
tes haste. non minus miracłi quam beneficii uia-¬
torib preferentes uͥtutemq antitistis ostendentes.
ens enarrare uͥtutes. Ohatarici cuiꝰdam
regis Gallitiensis filius. gͣuiter egrotabat. Quita-¬
le tedium incurrerat: ut solo sp̃ũ palp ttaret. Pa-¬
ter autẽ eius fetide se illius arriane secte una cu m
in colis loci subdiderat. sed ce regio illa plus solito
quam alie ꝓuintie lepra sordebat. Cũmq rex ui¬
deret urgeri filium in extremis
fulgere. cuius queso religionis uin fuerit: enar¬
rate. Qui aunt. Catholice fidei popłm pastorali
cura in corꝑe posita gubernauit. asserens filium

Expanded text:
expetiit. Quibus jam vespere acceptis, cum psallendo proficisceretur, et dum Ligerim fluvium transisset, sero factum est, et subito contenebratum est coelum; et ecce fulgura magna ac tonitrua magna descendebant. Dum haec agerentur, duae puerorum lanceae, emissas flammeas pharos, lumen euntibus praebuerunt. Ibantque fulgurantes hastae, non minus miraculi quam beneficii viatoribus praeferentes, virtutemque beati Antistitis ostendentes. ens enarrare virtutes. Charrarici cujusdam regis Galliciensis filius graviter aegrotabat, qui tale taedium incurrerat, ut solo spiritu palpitaret. Pater autem ejus foetidae se illi Arianae sectae una cum incolis loci illius subdiderat. Sed et regio illa plus 1013 solito quam aliae provinciae lepra sordebat. Cumque rex videret urgeri filium in extremis,fulgere, cujus, quaeso, religionis vir fuerit, enarrate? Cui aiunt: Catholicae fidei populum pastorali cura in corpore positus gubernavit, asserens Filium
Abbreviated transcription (Latin):
el quid de energuminis & fragoretieis
referam: Quib si uere fuerint parci¬
tas fidesq comiuncte: mox amminiculante pa¬
frrigoreticis dum ui febris pessime quatiuntur
tota die inter altare & sanctum tumulum decu-
sancte camere erat ꝓpinqua conscenders dixisse
fertur. Peat uasculum: quod exustus inhabito
Et precipitans se deorsum: itabeati uirtute le¬
uiter in pauim̃tum depositus ẽ. ut nullam m̃¬
brorum corpusculi dampnati collictet.
eomeria quedam

Expanded text:
el quid ego de energumenis vel frigoriticis referam, quibus si vere fuerint parcitas et fides conjunctae, mox adminiculante pafrigoriticis, dum vi febris pessime quatiuntur, tota die inter altarium et sanctum tumulum decubasanctae camerae erat propinqua, conscendens, dixisse fertur: Pereat vasculum, quod exustus inhabito. Et praecipitans se deorsum, ita beati virtute leviter in pavimentum depositus est, ut nallum membrorum corpusculi damnati conlideret. 39. Leomeria quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
tinus inut: satius estimans ad horam cede:
quam his non consulere. quor ceruicib gladus
imminebat. Uerumptam̃ summa ui episcopis
nitentib ut commnumonẽ illam subcͥptione firma¬
ret: extorqueri non potuit. Postero die se inde
ꝓripiens: cum reuertens se in uia mestus ingemis¬
ceret se uł ad horam noxie commuinioni fuisse ꝑ¬
mixtum: haud longe auico cui nomen ẽ. ande¬
thanna qua uastam sollitudinem sil uarx secreta
patiunt᷑. pregessis paululum comitib: ille subse-¬
dit. Causam doloris & facti accusante ac defendẽ¬
te inuicem cogitatione ꝑuoluens astitre ei repente
angelus. Merito inquit martinie compungeris:
sed aliter exire nequisti. Repara uͥtutem: resume
constantiam: ne iam non ꝑiculum głe sed salutis
incurras. Itaq ab illo tempore: satis cauit. cum
illa ithachiane partis communione misceri. Oete¬
rum cum quodam ex energuminis tardius quã
solebat & gr̃a minore curaret: subinde nobis cũ
latͥmis factebatur: se ꝓpter cõmunionis illius ma¬

Expanded text:
tinus iniit, satius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius ma
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Prius tamen ꝙ medium uie spatium uin bea-¬
tus euoluerit. uͥtutem aduenientis sensit egrotus:
receptaq continuo sanitate: uenientib nobis ob-¬
uiam ipse ꝓcessit. Altera die redire cupientem. de-
tinuit magnͣa. cum interim unum ẽ familia pue

Expanded text:
uit: prius tamen quam medium uiae spatium uir beatus euolueret, uirtutem aduenientis sentit aegrotus, receptaque continuo sanitate uenientibus nobis obuiam ipse processit. altera die redire cupientem magna prece tenuit, cum interim unum e familia pue
Abbreviated transcription (Latin):
ego uͥtutem iuxta mei sensus intelligentiam.
non in cu feriorem censeo. quam mortuũ suscita¬
tetũ. quem sic beatus confessor ut ita dicam
cum fracto mortis hiatu. & eius alnore retractũ.
uite restituit. Qui usq hodie ad testimonium uͥ¬
tutis beati uiri uiuus habet᷑ in scło. .xxu.
uro etiam in condatensi diocesi accum
sit: non preceribo locus autem ille cre¬
bris uͥtutib illustratur. Ab hoc enim uur beatꝰ
sartina carnis abiecta. migrauit ad dñm: Leo¬
meris ergo quidam noĩe seruus cuiusdam ho¬
minis andeganini a sanguine ꝑeussus: contͣctaq
manu ligataq lingua rigebat. multo temꝑe in

Expanded text:
ego virtutem iuxta mei sensus intellegentiam non inferiorem censeo quam mortuum suscitatum; quem sic beatus confessor, ut ita dicam, confracto mortis hiatu, et eius ab ore retractum vitae restituit Qui usque hodie ad testimonium virtutis beati viri vivus habetur in saeculo. 22. Quid etiam in Condatensim diocesim actum sit, non praeteribo. Locus autem ille crebris virtutibus inlustratur. Ab hoc enim vir beatus, sarcina carnis abiecta, migravit ad Dominum. Leomeris ergo quidam nomine, servos cuiusdam hominis Andicavini, a sanguine percussus, contracta manu ligataque lingua rigebat; multoque tempore in
Abbreviated transcription (Latin):
turonicam cunimagnis laudib psallentium mu¬
nus dirigunt copiosum. De quor uocib pictaui
exꝑgefacti: nichil de tessauro quem custodiebant
habentes. cum magna confusione ad ꝓpria sunt
ni episcopi. unus tantũ id ẽ. lidorius usq ad sã¬
fuisset: nouerit quod obsistẽ¬
tib paganis. dui ciuitas turonica sine benedictio¬
ne sacerdotali fuit. Nam xp̃iani qui eotempore
uidebantur: occulte ꝑ latebras diuinũ offitium
celebrabant. Nam siqui apaganis reꝑti fuissent
xpĩani: aut affitiebant᷑ uerberib. aut gladio
truncabant᷑. Apassione ergo dñi usq ad tͣnssitũ
sancti martim: anm. ccccxii. computantur.

Expanded text:
Toronicam cum magnis laudibus psallentioToronicam cum magnis laudibus psallentioque dirigunt copioso. De quorum vocibus Pectavi expergefacti, nihil de thesauro quem costodiebant habentes, cum magna confusione ad propria sunt ni episcopi unus tantum, id est Litorius, usque ad saus, noverit quia obsistentibus paganis, diu civitas Turonica sine benedictione sacerdotali fuit. Nam qui Christiani eo tempore videbantur, occulte et per latebras divinum officium celebrabant. Nam si qui a paganis reperti fuissent Christiani, aut afficiebantur verberibus, aut gladio truncabantur. A Passione ergo Domini, usque transitum sancti Martini, anni 412 computantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ut preter mittamus płima: uobis suscitauit duos
mortuos: nobis unum. Et ut ipse sepe dicebat. Ma¬
ior ei uͥtus ante episcopatum fuit: quam post epis¬
opatũ. Ergo necesse ẽ. ut quod nobiscum non
impleuit uiuus: expleat uł defunctus. Uobis
ẽ. enim ablatus: nobis adeo donatus. Uerum
simos antiquitus institutus donat᷑ seruat᷑. in
urbe qua ordinatus ẽ. habebit deo iubente sepule ũ
Certe si ꝓ monasterii pͥuuegio cupitis uenditare.
scitote quia pͥmum ei monasterium cum medio¬
lanensib fuit. his ergo litigantib: sole ruente:
uis ꝑ uiolentiam auferret᷑. Sed deus om̃ps nolure
urbem turonicam aꝓprio frustrari patrono. De¬
niq media nocte. omnes pictaui a somno fallatie
compͥmuntur. nec ullus suꝑfuit: qui ex hac mul¬
titudine uigilaret. Igͥ ubi turonici eos conspitiunt
fenestͣm eitiunt: alii aforis suscipiunt: positam¬
q in naui. cum om̃i popło ꝑ uiennam fluuium des¬
cendunt. In gressigiq ligeris alueum: ad urbem

Expanded text:
ut praetermittamus plurimum, vobis suscitavit duos mortuos, nobis unum; et, ut ipse saepe dicebat, maior ei copatum. Ergo necesse est, ut quod nobiscum non implevit vivens, expleat vel defunctus. Vobis est enim ablatus, nobis a Deo donatus. Verum si mos antiquitus institutus servatur, in urbe qua ordinatus est, habebit Deo jubente sepulcrum. Certe si pro monasterii privilegio cupitis vindicare, scitote quia primum ei monasterium cum Mediolanensibus fuit. His ergo litigantibus, sole ruente nvis per violentiam auferretur: sed Deus omnipotens noluit urbem Turonicam a proprio frustrare patrono. Denique nocte media omnis Pictava somno phalanga comprimitur, nec ullus superfuit qui ex hac multitudine vigilaret. Igitur ubi Turonici eos conspiciunt fenestram ejiciunt, alii aforis suscipiunt, positumque in navi cum omni populo per Vingennam fluvium descendunt. Ingressique Ligeris alveum, ad urbem
Abbreviated transcription (Latin):
cipiens: ita mͥ impendit seruitium. sicut erat soli¬
tus ante tedium. Tunc ego exultans & flens pre
gaudio: gras om̃ipotenti deo tam ꝓme quam ꝓ
ipso refero. quod intercedente patͦno incolu mẽ
me corꝑe. illum autem mente reddidie: & u nus
occursus ex ex fide. etiam alteri amenti qui nec
petetere salutem nouerat prestitisset. Sed nec ħ
num delectatus sum bibere. cum illud faciente
in commodo. usq tunc ex osum habuerim.

Expanded text:
cipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solicipiens, ita mihi inpendit servitium, sicut erat solitus ante taedium. Tunc ego exultans et flens prae gaudio, gratias omnipotenti Deo tam pro me quam pro ipso refero, quod, intercedente patrono, incolomem me corpore, illum mente reddiderit, et unus occursus ex petere noverat, salutem praestitisset. Sed nec hoc primo vinum delectatus sum bibere, cum illud, faciente incommodo, usque tunc exosum habuerim.
Abbreviated transcription (Latin):
o temꝑe unus ex cleri¬
cis meis armentarius noĩe bene erudi-¬
tus in spiritalib scripturis. cui tam facile erat
sonorum modulationes apprehendẽ: ut putares
eum non meditari hoc: sed scribere. In seruitio ualde
strenuus. incommisso fidelis. inficiente ueneno. a-
pustulis malis sensum omnẽ ꝑdicdat. & ita redactus
fuerat. ut nichil penitus aut intellig̾e possec: aut
facere. Tertia uero nocte postꝙ ꝑuenimus ad scam
basilicam: uigilare disposumus quod & impleuimꝰ.
Mane autem facto: signo matutinis horis commoto:
reuersi sumus ad meratum. Lectulisq quiescentes:
usq ad horam quoq scdam dormiuimꝰ. Axꝑgefac¬
rum familiarem qui mͥ seruiret. euoco. Exurgers
autem armentariꝰ uelociter. stetit coram me &
ait. Domine: ego parobo quo iusseris. At ego esti¬
mans eum adhuc ẽẽ. exsensim: aio. Si potes uo¬
ca puerum: Et ait. Ego quecumq preceꝑis: ad¬
implebo. Obstufactus: interrogo qui hoc ẽẽt. Q
ait. In telligo me ualde sanum: sedunus error ẽ.

Expanded text:
o tempore unus ex clericis meis Armentarius nomine, bene eruditus in spiritalibus scripturis, cui tam facile erat sonorum modolationes adprehendere, ut eum non aris hoc meditare, sed scribere, in servitio valde strenuus et in commisso fidelis, inficiente veneno, a pustulis malis sensum omnem perdiderat et ita redactus fuerat, ut nihil penitus aut intellegere possit aut agere. Tertia vero nocte postquam advenimus ad sanctam basilicam, vigilare disposuimus; quod inplevimus. Mane autem facto, signo matutinis horis conmonito, reversi fuimus ad metatum. Qui lectulis quiescentes, usque ad horam prope secundam dormivimus. Expergefacrum familiarem, qui mihi serviret, evoco. Exsurgens autem Armentarius velociter, coram me stetit et ait: 'Domine, ego parebo quod iusseris'. At ego aestimans eum adhuc esse exsensim, aio: 'Si potes, voca puerum'. Et ait: 'Ego quaecumque praeceperis adimplebo'. Obstupefactus interrogo, quid hoc esset. Qui ait: 'Intellego me valde sanum; sed unus error est
Abbreviated transcription (Latin):
estabatur arborus ex prefecto: uidisse se
martini manum sacrifitium offeren¬
tis. uestitam quodammodo nobilissimis geminis
luce micare purpurea: & ad modum dextere colli
sarum inter se fragorem audisse: gemmar.xu.
eNiam ad illud quod ꝓpter temporum no¬
tam semꝑ occultauit: sed nos celare non
potuit. In quo illud ẽ. miracłi: quod facie ad fa¬
ciem cum eo ẽ. angelus: collocutus. Maximus im¬
ꝑator alias sane bonus: deprauatus consilus sacer¬
dotum. post prisciliani necem. ithatium ep̃m pͥs¬
cilliani accusatorẽ ceterosq illius socios quos no¬
minari non ẽ. necesse: ui regia tuebatur. ne qͥs
ei cͥmini daret. oꝑa illius cuiuscumq modi ho¬
minem fuisse dampnatum. Interea
martitiys

Expanded text:
estatur Arborius ex praefecto, uidisse se Martini manum sacrificium offerentis uestitam quodammodo nobilissimis gemmis, luce micare purpurea, et ad motum dextersarum inter se fragorem audisse gemmarum. XI. Veniam ad illud quod propter notam temporum semper occultavit; sed nos celare non potuit: in quo illud est miraculi, quod facie ad faciem cum eo est angelus collocutus. Maximus imperator, alias sane bonus, depravatus consiliis sacerdotum, post Priscilliani necem Ithacium episcopum Priscilliani accusatorem caeterosque illius socios, quos nominari non est necesse, vi regia tuebatur, ne quis ei crimini daret, opera illius cujuscumquemodi hominem fuisse damnatum. Interea Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
erperis flumen secabat. & ripe in qua con¬
stiteramus: anna tabat. In noĩe inquit do¬
mini: ubeo te redire. Alox mala bestia ad uerbũ
sancti retorsit: & inulteriorem ripam nobis expec¬
tantib tnͣsmeauit. Quod cum om̃s non sine mi-¬
raculo cerneremus: altius ingemiscens ait. Ser¬
pentes me audiunt: & homines non audiunt.
iscem pasche dieb¬

Expanded text:
erpens flumen secans in ripam, in qua constiteramus, adnabat: innomine, inquit, Domini iubeo te redire. mox se mala bestia ad uerbum sancti retorsit et in ulteriorem ripam nobis inspectantibus transmeauit. quod cum omnes non sine miraculo cerneremus, altius ingemescens ait: serpentes me audiunt, et homines non audiunt. Piscem Paschae dieb
Abbreviated transcription (Latin):
laudem ab hominib non requirens: quantum
in ipso fuit om̃s uirtutes suas latere uoluisset.
Quamꝙͣ etiam ex his que comꝑta nobis erant.
plura omisimus: quia suffic̾e̾ credidimus: si tan¬
tum excellentia notarentur. simul & legentib cõ¬
sulendum fuit: ne quod his pareret copia con¬
gesta fastidium. Obsecro autem eos qui lecturi st̃:
ut fidem dictis adhibeant. neq me qͣuicꝙ nisi cõ-¬
ꝑtum & ꝓbatum. scͥpsisse arbitrent᷑. Alioquin:
tacere quam falsa dicere maluissemꝰ.

Expanded text:
laudem ab hominibus non requirens, quantum laudem ab hominibus non requirens, quantum in ipso fuit, omnes uirtutes suas latere uoluisset quamquam etiam ex his, quae conperta nobis erant, plura omisimus, quia sufficere credidimus, si tantum excellentia notarentur: simul et legentibus consulendum fuit, ne quod his pareret copia congesta fastidium. obsecro autem eos qui lecturi sunt, ut fidem dictis adhibeant, neque me quicquam nisi conpertum et probatum scripsisse arbitrentur: alioquin tacere quam falsa dicere maluissem.
Abbreviated transcription (Latin):
philosophando: sed pie. sancte religiõseq uiuendo. Qui
quidem error humanus litteris traditus in tantum
ualuit: ut multos tamen emulos. uł mnanis philoso¬
phie. uł stulte illius nͥtutis inuenerit. Unde factu¬
rus michi oꝑe precium uideor. si uitam sanctissimi
uiri exemplo aliis mox futuram ꝑscͥpsero: quo utiq
ad ueram sapientiam & celestem militiam. diumãq
nͥtutem legentes incitabunt᷑. In quo ita nostri quo¬
q cominodi rationem ducimus: ut non inanem ab
hominib memoriam s eternum a deo premium
expectemus: quia & si ipsi non ita uiximus. ut ex¬
emplo aliis ẽẽ. possimus. dedimus tamen oꝑam. ne
is lateret qui esset imitandus. Igitur sancti martini
uitam scribere exordiar: & que uł ante episcopatũ
uel in episcopatu gesserit: quamuis nequaquam
ad omnia illius potuerum ꝑuenire. Ad eo ea inqͥb
ipse tantum sͥ conscius fuit: nesciuntur. quia

Expanded text:
philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui philosophando, sed pie sancte religioseque uiuendo. qui quidem error humanus litteris traditus in tantum ualuit, ut multos plane aemulos uel inanis philosophiae uel stultae illius uirtutis inue--nerit. unde facturus mihi operae pretium uideor, si uitam sanctissimi uiri, exemplo aliis mox futuram, perscripsero: quo utique ad ueram sapientiam et caelestem militiam diuinamque uirtutem legentes incitabuntur. in quo ita nostri quoque rationem commodi ducimus, ut non inanem ab hominibus memoriam, sed aeternum a Deo praemium exspectemus, quia etsi ipsi non ita uiximus, ut exemplo aliis esse possimus, dedimus tamen operam, ne is lateret qui esset imitandus. igitur sancti Martini uitam scribere exordiar, ut se uel ante episcopatum uel in episcopatu gesserit, quamuis nequaquam ad omnia illius potuerim peruenire: adeo ea, in quibus ipse tantum sibi conscius fuit, nesciuntur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
leriq mortalium studio et gloria
seculari maniter dediti. ex inde
perennem ut putabant memori¬
am nominis sui quesierunt:si
uitas clarorum uirorum stilo
illustrassent. Que res utiq non
perennem quidem: sed aliquan¬
positis magnorum uirorum exemplis: non par¬
ua emulatio legentib excitabatur. Sed tamen nichil
ad beatam illam eternamq uitam hec eorum cu¬
ra ꝑtnuit. Quid enim aut ipsis occasura cum se¬
culo scriptorum suorum gła ꝓfuit: Aut quid po¬
steritas emolumenti tulit legendo hectorem pu¬
gnantem. aut socraten philosophantem: cum eos
non solum immitari stulticia sit: sed non accerri¬
me etiam impugnare dementia: Quippe qui hu¬
manam uitam presentib tantum actib estimã¬
tes: spes suas fabulis: animas sepulchris dederi¬
nt. Siquidem ad solam hominum memoriam se ꝑ¬
petuandos crediderunt: cum hominis offitium
sit ꝑhennem potius uitam. quam ꝑhennem gla¬
riam querere: non scribendo. aut pugnando: iit

Expanded text:
lerique mortales studio et gloriae saeculari inaniter dediti exinde perennem, ut putabant, memoriam nominis sui quaesierunt, si uitas clarorum uirorum stilo inlustrassent. quae res utique non perennem quidem, sed aliquanpositis magnorum uirorum exemplis non parua aemulatio legentibus excitabatur. sed tamen nihil ad beatam illam aeternamque uitam haec eorum cura pertinuit. quid enim aut ipsis occasura cum saeculo scriptorum suorum gloria profuit? aut quid posteritas emolumenti tulit legendo Hectorem pugnantem aut Socraten philosophantem ? cum eos non solum imitari stultitia sit, sed non acerrime etiam inpugnare dementia: quippe qui humanam uitam praesentibus tantum actibus aestimantes spes suas fabulis, animas sepulcris dederint: siquidem ad solam hominum memoriam se perpetuandos crediderunt, cum » hominis officium sit, perennem potius uitam quam perennem memoriam quaerere, non scribendo aut pugnando uel
Abbreviated transcription (Latin):
te martinent aliqua in tua laude conscrribam.
Positaq carta pectori: ex timplo recedente febre sanatꝰ
est quierat egrotus. Sed & fortunatus presbiter
om̃e opus uite sue in quatuor libris uersu conscͥpsit.
is uos exemplis illecti. .XIII. coococ¬
is uos exemplis illecti.
& si imperiti temptamus aliqua de uͥtirti-¬
bus sancti ac beatissimi martiNi. que post obi¬
tum eius facte sunt: quantum scilicet inuenire
possumus memorie replicare. quia hoc erat scri-¬
ben di studium. quod in illo seueri aut paulini oꝑe

Expanded text:
te Martine, ut aliquid in tua laude conscribam, Impositaque charta pectori ejus, extemplo recedente febre sanatus est, qui erat aegrotus. Sed et Fortunatus presbyter omne opus Vitae ejus in quatuor libris versu conscripsit. His nos exemplis illecti, etsi is nos exemplis illecti, etsi imperiti, tentabimus tamen aliqua de virt sancti et beatissimi Martini, quae post ejus obitum actae sunt, quantum invenire possumus, memoriae replicare: quia hoc erit scribendi studium, quod in illo Severi aut Paulini ope
Abbreviated transcription (Latin):
plus habentes. uestire pauꝑem sine sua nuditate
potuissent. Nocte igitur insecuta. cum se sopori dedis¬
set: uidit xꝑm clamidis sue qua pauꝑem texerat
parte uestitum. In tueri diligentissime dñm. uestẽ¬
q quam dederat: iubetur agnos cẽ. Mox ad angłoꝵ¬

Expanded text:
plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate plus habentes uestire pauperem sine sua nuditate potuissent. nocte igitur insecuta, cum se sopori dedisset, uidit Christum chlamydis suae, qua pauperem texerat, parte uestitum. intueri diligentissime Dominum uestemque, quam dederat, iubetur agnoscere. mox ad ang
Abbreviated transcription (Latin):
militie stipendiis preter cotidianum uictum reserua¬
bat. Iam tum euuangelii non surdus auditor: de
crastino non cogitabat:
ƿouam itaq temꝑe cum iam nichispreter ar¬
ma &e simplicem militie uestem haberet: me
dia hieme que solito asꝑior inhorruerat: ad eo ut ple¬
rosq uis algoris extingueret: obuiam habure in
porta ambianensium ciuitatis pauꝑem nudum. Qui
cum ꝑ retereuteut sui misererent᷑ oraret: om̃sq
mise rum preterirent: intellexit uir deoplenus sͥ
illum aliis misicordia non prestantib reseruari. Qd
tamen ageret. nichil preter clamidem qua inditus
erat habebat. Iam enim omĩa: in opus simile consũp¬
serat. Arrepto itaq ferro quo accuictus erat: mie¬
rursus induitur. Interea de cͥcuinstantib ridere
non nulli quia deformis ẽẽ. & truncato habitu uide¬
retur. Multi quidẽ quib erat mens sanior altiꝰ
gemere. quod nichil simile fecissent: cum iitiq

Expanded text:
militiae stipendiis praeter quotidianum victum reservamilitiae stipendiis praeter quotidianum victum reservans, jam tum Evangelii non surdus auditor de crastino non cogitabat. III. Quodam itaque tempore, cum jam nihil praeter arma et simplicem militidia hieme, quae solito asperior inhorruerat, adeo ut plerosque uis algoris extingueret, obuium habet in porta Ambianensium ciuitatis pauperem nudum: qui cum praetereuntes ut sui misererentur oraret omnesque miserum praeterirent, intellexit uir Deo plenus sibi illum, aliis misericordiam non praestantibus, reseruari. quid tamen ageret? nihil praeter chlamydem, qua indutus erat, habebat: iam enim reliqua in opus simile consumpserat. arrepto itaque ferro, quo accinctus erat, me rursus induitur. interea de circumstantibus ridere nonnulli, quia deformis esse truncatus habitu uideretur: multi tamen, quibus erat mens sanior, altius gemere, quod nihil simile fecissent, cum utique
Abbreviated transcription (Latin):
eius auctib inuidebat: cum eẽt annorum qͥnde-¬
cim raptus & cathenatus sacramentis militarib
implicatus ẽ: uno tantum seruo comite contentꝰ:
cui tamen uersa uice dñs seruiebat. ad eo ut ple¬
rumq ei caltiamenta ipse detraeret: & ipse deter
Triennium fere ante baptisma in armis fuit: inte¬
ger tamen ab his uitiis. quib illud hominum ge¬
nus implicati solet. Multa illi cͥca çommilito¬
nes benignitas: mira caritas. Pacientia uero atq
humilitas: ultra humanun modum. Nam fruga¬
litatem in eo laudari non est necesse: qua ita usus ẽ.
ut etiam illo temꝑe non milis sed monachus putaret᷑.
Quib reb ita sibi omnes cõmilitones suor deuixerat:
ut eum miro affectu uenerarent̾. Nec dum tamen re-¬
generatus in xp̃o: agebat quemdam bonis oꝑibus
candidatum. Adsistere scilicet laborantib: opem fer¬
re miseris. alere egentes: uestire nudos. Nichil s ex

Expanded text:
eius actibus inuidebat, cum esset annorum quindeeius actibus inuidebat, cum esset annorum quindecim, captus et catenatus sacramentis militaribus inplicatus est, uno tantum seruo comite contentus, cui tamen uersa uice dominus seruiebat, adrumque ei et calciamenta ipse detraheret et ipse detergTriennium fere ante baptisma in armis fuit, integer tamen ab iis vitiis, quibus illud hominum genus implicari solet. Multa illi circa commilitones benignitas, mira caritas; patientia vero atque humilitas ultra humanum modum. Nam frugalitatem in eo laudare non est necesse, qua ita usus est, ut jam illo tempore non miles, sed monachus putaretur. Quibus rebus ita sibi omnes commilitones suos devinxerat, ut eum miro affectu venerarentur. Nec dum tamen regeneratus in Christo, agebat quemdam bonis operibus baptismatis candidatum: assistere scilicet laborantibus, opem ferre miseris, alere egentes, vestire nudos: nihil sibi ex
Abbreviated transcription (Latin):
NIARU. OPFIDO.
orundus fuit: s intra italiam ticim altus est.
Parentib scd̃m seculi dignitatem non infimis:
gentilib tamen. PateR eius miles pͥmum: po¬
st tribunus militum fuit. Ipse armatam militi¬
am in adolescentia secutus: inter scolares alas¬
prius sub rege constantio. de m̃ sub uiliano ce¬
sare militauit.Non tamen sponte:quia apͥmis
ꝯfere annis. diuina potius se ͥui tute sacra illustͥs
pueri inspirauit infantia. Nam cum eẽt decem
annorum: inuitis parentib ad eccłiam confugit.
seq cathecuminum fieri postulauit. Mox mirũ
in modum. totum in dei oꝑe conuersus: cum es¬
set duodecim annor. heremum concupiure. fecisset¬
q uotis satis: si etatis infirmitas non obstitiss.
Anmo tamen: aut cͥca monasteria. aut circa
eccłiam semꝑ intentus: meditabat᷑ ad huc in e¬
tate puerili: quod postea deuotus impleure.
Sed cum edictum eẽt a regib ut ueteranorum filii
ad militiam scriberent᷑: ꝓdente patre qui felicib

Expanded text:
niarum oppido oriundus fuit, sed intra Italiam Ticini altus est, parentibus secundum saeculi dignitatem non infimis, gentilibus tamen. pater eius miles primum, post tribunus militum fuit. ipse armatam militiam m adulescentia secutus inter scolares alas sub rege Constantio, deinde sub Iuliano Caesare militauit: non tamen sponte, quia a - primis fere annis diuinam potius seruitutem sacra inlustris pueri spirauit infantia. nam cum esset annorum decem, inuitis parentibus ad ecclesiam confugit seque catechumenum fieri postulauit. mox mirum in modum totus in Dei opere conuersus, cum esset annorum duodecim, eremum concupiuit, fecissetque uotis satis, si aetatis infirmitas non obstitisset. animus tamen aut circa monasteria aut circa ecclesiam semper intentus meditabatur adhuc in aetate puerili, quod postea deuotus inpleuit. sed cum edictum esset a regibus, ut ueteranorum filii ad militiam scriberentur prodente patre, qui felicibus
Abbreviated transcription (Latin):
rum suorum dñs iħc quib ante predixerat. quã¬
du fecistis hec uni ex minimis meis istis: michi
fecistis. se. inpauꝑem ꝓfessus ẽ fuisse uestitum.
& ad confirmandũ tam boni oꝑis testimonium:
in eodem se habitu quem pauꝑ acceꝑat: est digna¬
tus ostende. Quo uiso uir beatissimus. non inglo¬
riam est elatus humanam: sed bonitatẽ dei in
suo oꝑe cognoscens: cum cẽt annorum duodeuĩ¬
ginti ad baptisma conualuit. Nec statim mili¬
tie renuntiauit: tribum sui precibus euictus: euu
contubernium familiare prestabat. Et enin trans¬
acto tribunatus sui temꝑe: renuntiat᷑um se scło
pollicebat᷑. Qua
orartinys

Expanded text:
rum suorum, qui ante praedixerat: quamdiu fecistis uni ex minimis istis, mihi fecistis, se in paupere professus est fuisse uestitum: et ad confirmandum tam boni operis testimonium in eodem se habitu, quem pauper acceperat, est dignatus ostendere. 1 quo uiso uir beatissimus non in gloriam est elatus humanam, sed bonitatem Dei in suo opere cognoscens, cum esset annorum duodeuiginti, ad baptismum conuolauit. nec tamen statim militiae renuntiauit, tribuni sui precibus euictus, cui contubernium familiare praestabat: etenim transacto tribunatus sui tempore renuntiaturum se saeculo pollicebatur. qua Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
euerus prb̃r cognomento sulpi¬
qꝰ aquitanice prouincie.uir ge¬
nere & litteratura nobilis. & pau¬
ꝑtatis. atq humilitatis amore
contempnenda opuscula. Nam epł̃as ad amo¬
rem dĩ & contemptum mundi hortatorias sc̃p¬
sit sorori sue multas:que nota sunt. Scripsit¬
&e ad predictum paulinum duas: & ad alios
alias: sed in aliquib etiam familiaris necessi¬
tas inserta est: que non digeruntur. Compo¬
suit & cronicam. Scripsit & admultoꝵ pro¬
fectum uitam beati martini monachi & ep̃i
signis &e prodignis ac uirtutib illustris uiri:
& collationem postumiani &e galli se mediante
ce iudice de conuersatione monachor orien¬
talium. & ipsius martini habitam in dialo¬
gi speciem: in duab conscisionib comprehñ¬
dit. In quarum priore: refert suo tempore ap̃
alexandriam synodo ep̃oꝵ decretum: origenẽ¬
a minus capientib pro malis refutandum.
hic in senectute sua apelagianis deceptus: et
agnoscens loquacitatis culpam: silentiũ usꝙ

Expanded text:
EVERUS presbyter, cognomento Sulpitius, Aquitanicae provinciae, vir genere et litteris nobilis, et paupertatis atque humilitatis amore contemnenda opuscula. Nam epistolas, ad amorem Dei et contemptum mundi hortatorias, scripsit sorori suae multas, quae notae sunt. Scripsit ad Paulinum praedictum duas, et ad alios alias. Sed quia in aliquibus etiam familiaris necessitas inserta est, non digeruntur. Composuit et Chronica. Scripsit et ad multorum profectum vitam B. Martini monachi et episcopi, signis et prodigiis ac virtutibus illustris viri: et collationem Postumiani et Galli se mediante et judice de conversatione monachorum Orientalium et ipsius Martini habitam in Dialogi speciem duabus in concisionibus comprehendit: in quarum priore refert suo tempore apud Alexandriam synodo episcoporum decretum, Origenea minus capacibus pro malis refutandum. Hic in senagnoscens loquacitatis culpam, silentium usque
Abbreviated transcription (Latin):
prestitum putaret᷑: eo anno quo ille defunetus¬
ẽ: rursum incubuit rediuiuua tempestas. Adeo
sensit & mundus uiri fidelis excessum: ut cuius uita
iure gaudebat: eiusdem mortem lugẽret. Ceterum
siad hec ꝓbanda que diximus testes etiam infirmi¬
or auditor exigeret: non unum ego hominẽ. sed mul¬
ta milia ꝓducam: & totam in testimoniũ uirtutis
ex parte senonum aduocabo regionẽ. Et tamen
tu refrrigeri presbiter. credo meministi. nuꝑ ꝓ no¬
bis suꝑ hoc cum romulo auspitii illius filio hono¬
rato & religioso uiro fuisse sermonẽ: qui hec nob
tanꝙ in comꝑta referebat. Et cum futuris ꝓuẽ¬
tib ꝑ assidua dampna trepidaret: ut ipse uidisti
magno secum merore lugebat.
Martinuoo nõ

Expanded text:
praestitum putaretur, eo anno, quo ille defecit, rursum incubuit rediuiua tempestas: adeo sensit et mundus uiri fidelis excessum, ut cuius uita iure gaudebat, eiusdem mortem lugeret. ceterum si ad haec probanda quae diximus testes etiam infirmior auditor exegerit, non unum ego hominem, sed milia multa producam, et totam m testimonium uirtutis expertae Senonum aduocabo regionem. et tamen tu, Refrigeri presbyter, credo, meministi, nuper nobis super hoc cum Romulo Auspicii illius filio , honorato et religioso. uiro, fuisse sermonem: qui haec nobis tamquam inconperta referebat, et cum futuris prouentibus per adsidua damna trepidaret, ut ipse uidisti, magno secum maerore lugebat, Martinum no
Abbreviated transcription (Latin):
xpͣ̃i amore dilectissimis frr̃ib & filiis ec¬
cdesie turonice michi adeo commisse:
ꝑ beatum martinum antistitem suum in corꝑe¬
positum oꝑari dignatus est: cotidie ad corrobo-¬
randam fidem. credentium confirmare dignat᷑
Ille nunc exornans uͥuiub eius tu mulum: qui
in eo oꝑatus ẽ. dum eẽt. inmundum. Et ille p̾¬
bet ꝑ eaĩbeneficia xp̃ianis: qui misit tunc presulẽ
gentib peritunis. Nemo ergo de actis ante uͥtu¬
tib dubitet. cum presentium signorum cernie
munera dispensari: cum uidet claudos erigi: cecoᷤ
illuminari. demones effugari: & alia queq m or¬
brorum genera ipso medicante curari. Eigo uero
fidem ingerens libri illius qui de euis uita ab anterio¬
rib est scͥptus : presentes uirtutes de qnͣto ad me-¬
moriam recolo: memorie mn posterum dño iuuante
mandabo. Quod non presumerem:nisi bis &e tercia
ammonitus fuissem ꝑuisum. Tamen om̃ipotentẽ
deum testem inuoco: quia uidi quadam uice per

Expanded text:
TI AMORE DULCISSIMIS FRATRIBUS ET FILIIS ECLESIAE TURONICAE MIHI A DEO COMMISSAE per beatum Martinum antistitem suum in corpositum operari dignatus est, cotidie ad conroborandam fidem credentium confirmare dignatur. Ille nunc exornans virtutibus eius tumulum, qui in eo operatus est, cum esset in mundum; et ille praebet per eum beneficia christianis, qui misit tunc praesolem gentibus perituris. Nemo ergo de anteactis virtutibus dubitet, cum praesentium signorum cernit munera dispensari, cum videat clodos eregi, caecos inluminari, daemones effugari et alia quaeque morborum genera, ipsum medificante, curari. Ego vero fidem ingerens libri illius, qui de eius vita ab anterioribus est scriptus, praesentes virtutes, de quanto ad memoriam recolo, memoriae in posterum, Domino iubente, mandabo. Quod non praesumerem, nisi bis et tertio admonitus fuissem per visum. Tamen omnipotentem Deum testem invoco, quia vidi quadam vice per
Abbreviated transcription (Latin):
edere consuetus: paulo ante horam re¬
fectionis interrogat an haberet᷑ in promptu.
Tunc cato diaconus ad quem monasterii admi¬
nistratio ꝑtinebat: doctus ipse piscari negat ꝑto¬
tum diem sibi ullam cessisse captiiram: sed neq
alios piscatores qui uende solebant: quiequam
agere quiuisse. ¶ade in quid mitte lignum tuũ.
captura ꝓueniet. Contiguum flumini. ut sulpi¬
tius iste descripsit: habeamus habitacłm. Pro¬
cessimus cuncti: ut pote feriatis dieb uidere pis¬
cantem: omniũ spebus intentis non in cassum fu¬
tura temptamina. quib piscis martitio aucto¬
re martitu usib quereret᷑. Ad primum iactum
in rete ꝑmodico immanẽ esocem diaconus extra-¬
xit: & ad monasterium letus accurrens: nimi¬
rum ut dixit poeta nescio quis. utimur enim
uersu scolastico qua inter scolasticos fabulamur.
xp̃mq in se monstrabat oꝑantem: qui sanctum su¬
um usq quaq glorificans: diuersarum mun̾a gr̃a¬
rum in unumhominem conferebat. .xiiii.¬

Expanded text:
edere consuetus paulo ante horam refectionis interrogat, an haberetur in promptu. tum Cato diaconus, ad quem monasterii administratio pertinebat, doctus ipse piscari, negat per totum diem sibi ullam cessisse capturam, sed neque alios piscatores, qui uendere solebant, quicquam agere quiuisse. uade, inquit, mitte linum tuum, captura proueniet. contiguum flumini, ut Sulpicius iste descripsit, habebamus habitaculum. processimus cuncti, utpote feriatis diebus, uidere piscantem, omnium spebus intentis, non incassa futura temptamina, quibus piscis Martino auctore Martini usibus quaereretur. ad primum iactum in rete permodico immanem esocem diaconus extraxit et ad monasterium laetus accurrens, nimirum ut dixit poeta nescio quis - utimur enim uersu scholastico, quia inter scholasticos fabulamur - Christum in se monstrabat operantem, qui sanctum suum usquequaque glorificans diuersarum munera gratiarum in unum hominem conferebat.