comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
scđm carnẽ. sic xp̃e pat̾ ẽ om̃iũ scđmfidem. & si¬
cut ex latere illius dormientis assũpta ẽ costa.
uñ formata ẽ eua. sic ex xp̃i latere ꝓfluxer̃t sacͣ¬
menta. scił aqua ablutionis. et sanguis redẽpti
care potuit filiis suis pecc̃m & mortẽ. sic iste suis
iusticiã suam & uitam. & etiã iste plus boni con¬
fert suis. quã ille mali. & io magis potest saluare

Expanded text:
m carnem, sic Christus pater est omnium secundum fidem. Et sicut ex latere illius dormientis assumpta est costa, unde formata est Eva, sic ex istius latere profluxerunt sacramenta, scilicet aqua ablutionis, et sanguis redemptiocare potuit filiis suis peccatum et mortem, sic iste suis justitiam suam et vitam, et etiam iste plus boni suis confert, quam ille mali: et ideo magis potest salvare
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ rediit cognitio umiꝰ di. qͥa ꝑ eum data est
lex: in qͣ p̃cipiebat᷑ de uno deo colendo. Regna¬
uit gͦ mors usꝙ ad moysen .i. usq ad legẽ. quia
iã tunc datũ est hominib remediũ qͦ possent
liberari. sub qͣtñ si ẽẽnt similes p̃uaricationi
ade in eos mors regnaret s lex data ẽ inmitio¬
regressionis de egypto. docens de uNIo DeO.
ne mors regnaret. scił. diabolus. uł pecc̃m. & ce¬
pit in iudea pͥmũ destrui regnũ mortis. ñe uͦ
cipi exclusiuũ. Sequit᷑ In eos qͥ peccauer̃t in si¬
militudinẽ p̃uaricationis ade alia litt̾a in qͦ
ñ legit᷑ etiã. ꝙ ñ. Qiͣ mors regnauit usꝙ ad mo¬
ysenꝰ. ñ tñ in om̃s. s in eos qͥ peccauer̃t in simi¬
litudinẽ p̃uaricatioĩs ade .i. insimiles p̃ua¬
ricatori ade: qͥ scił. neglecto ereatore seruier̃t¬
Aereature deos s constituentes qͦs colerent ad
Iniuriã dei.¬
co dĩ. diabo¬

Expanded text:
quem rediit cognitio unius Dei, quia per eum data est quem rediit cognitio unius Dei, quia per eum data est lex in qua praecipiebatur de uno Deo colendo. Regnavit ergo mors usque ad Mosen, id est usque ad legem, quia jam tunc datum est hominibus remedium quo possent liberari; sub qua tamen si essent similes praevaricationi Adae, in eos mors regnaret, sed lex data est in iniregressionis de Aegypto docens, de uno Deo ne regnaret mors, scilicet diabolus, vel peccatum, et coepit in Judaea primum destrui regnum mortis. Nunc vecipi exclusivum, in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Alia littera in qua non legitsen, non tamen in omnes, sed in eos qui peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae, id est in similes praevaricatori Adae; qui scilicet neglecto Creatore servierucreaturae, deos sibi constituentes, quos colerent ad injuriam Deco Dei diabo
Abbreviated transcription (Latin):
geᷤ docente. Dico. pecẽm erat in mundo. pec̾em
aũ ñ imputabat᷑ ap̃d̾m: cum lex ñ eẽt. Impu¬
putabat᷑ impune futurũ. cũ nesciret᷑ iudicatu¬
rus. Asserebant enĩ homines dm incuriosũ ẽt̃
s̃ iõ ap̃ eum impune futura pecc̃a. s ñ ap̃ hoĩee.
R̃s enĩ lex naturalis penit obtorpuerat qͥa ñ
ignorabant qͦd ñ debebant facere aliis: qͦd pati
nolebant ⁊ Iã usꝙ adeo pec̃m ñ erat ignotũ mnt̃
hoĩes. qͦd ioseph qͣmus ꝑ calũpniã. tñ qͣi reus
clausus ẽ incarcere. & pistor & pincerna phara¬
onis. Pecc̃m gͦ ñ imputabat᷑ cum lex ñ eẽt ñ di¬
co ap̃ homines: s ap̃ dm. S uͥ lex data ẽ: noue¬
te hoĩes. ꝓ impunitate credita. Impune & enĩ¬
se peccare putantes. magis delinq̃bant circa
hec pecc̃a ꝓmptiores. q̃ mundus qͣi licita nutͥ¬
ebat. Quo facto gaudebat sathanas. securꝰ qͦd¬
ex causa ade derelictũ a deo hominẽ possidebat.
Regnauit dico ab adam usq ad moysen: ꝑ¬

Expanded text:
ur, lege non docente. Dico, peccatum erat in mundo, peccatum autem non imputabatur, apud Deum, cum lex non esset. Impuputabatur impune futurum, cum nesciretur vindicaturus. Asserebant enim homines Deum incuriosum esse, et ideo apud eum impune futura peccata, sed non apud homines. Non enim lex naturalis penitus obtorpuerat, quia non ignorabant quod non debebant facere, aliis, quod pati nolebant. Nam usque adeo peccatum non erat ignotum inter homines quod Joseph, quamvis per calumniam, tum quasi reus clausus est in carcere, et pistor, et pincerna Pharaonis. Peccatum ergo non imputabatur, cum lex non esset, non dico apud homines, sed apud Deum. Sed ubi lex data est, novenes diabolo pro impunitate credita. Impune etenim peccare se putantes, magis delinquebant, certa ec peccata promptiores, quae mundus quasi licita nutriebat. Quo facto gaudebat Satanas, securus, qex causa Adae derelictum a Deo hominem possidebat. Regnavit, dico, ab Adam usque ad Mosen,
Abbreviated transcription (Latin):
Uł pot̾ ħ referri ad senes ⁊ ad
ita se habeant ut dixi. qͦd de¬
bent facere. iõ ut ñ blasphe¬
met᷑ nom̃ dñi. qͦd fit. si male
hortare. ut sobrii sint qͥa iu¬
uentꝰ solet modũ egredi. im
mo ꝓmptior solet eẽ ad lap¬
sũ. iõ salubrib retinaculis
contim̃i iubet᷑. ut mͥfrenata
diuinis legib gubernet᷑. qͦd
ut facilius sit. magistrũ iu
bet formã eẽ fubdens. & in

Expanded text:
 hoc referri ad senes et adita se habeant ut dixi. Quod debent facere, ideo ut non blasphemetur nomen Domini: quod fit si male hortare ut sobrii sint, quia juventus solet modum egredi, imo promptior solet esse ad lapsum: ideo salubrius retinaculis contineri jubetur, ut infrenata divinis legibus gubernetur. Quod ut facilius sit, magistrum jubet esse, formam subdens: et in
Abbreviated transcription (Latin):
noꝵ oꝑum. in doct̾nar
integͥtate. in gͣuitate. sa¬
bile. ut is qui ex aduer¬
so ẽ uereat᷑: nichil ha¬
bens malũ dicere de no¬
bis. Seruos dñis suis sub¬
ditos eẽ. inom̃ib pla¬
centes. ñ contͣicentes.
ñ fraudantes. sedin
om̃ib fidẽ bonam osten¬
dentes. ut doctrinam

Expanded text:
na integritate, grauitate: uebile : ut is qui ex aduerso est uereatur nihil habens malum dicere de nobis. seruos dominis suis subditos esse, in omnibus placentes, non contradicentes, non fraudantes, sed in omnibus fidem. bonam ostendentes, ut doctrinam
Abbreviated transcription (Latin):
scił. ẽarũ incessus. motꝰ uultus.
serrp̃ferant sc̃ĩtatẽ. ñ cͥmi¬
natͥces .i. cͥmina aliis ĩponente̾.
q̃ solent facere adolescentulȩ.
ñ multo uino seruientes. soles
enĩ eẽ q̃dam. q̃ corꝑis frigescen¬
te luxuria. uino se ꝓ libidine
ded̾unt. bñ docentes ñ qͥdẽ pu¬
blice uiros s pͥuate adolescentu¬
las. ita tñ ut doceant adolescei¬
tulas ipsas prudentiã. scił. ut
ament uiros suos. Uł ita distui¬
gue. bñ docentes. ita. ut prudẽ¬
tiã doceant. Hic distingue. De¬
m̃ seq̃r. adolescentulas horta¬
re ut uiros suos qͦs carnali af¬
fectu naturalit̃ diligunt. etiã
pudica ament dilectione. ut
scił. cũ pudore uiris debitũ po
sp̃uali amore. doceant etiã eas
ẽẽ prudentes. m̃tis intellig̃n¬
tia. castas corꝑis continentia.
sobrias in cibo & potu. domus
suȩ curã hñtes. benignas. sub¬
iectas. uiris suis. ut ñ diuitiis
uł nobilitate ꝑflate uiris suis
imꝑare desid̾ent. subiecte sint¬

Expanded text:
ncessus, motus, vultus, sermo praeferant sanctitatem; non criminatrices, id est crimina aliis imponentes: quod solent facere adolescentulis; non multo vino servientes. Solent enim esse quaedam quae corporis frigescente luxuria vino se pro libidine dederunt. Bene docentes, 228 non quidem publice viros, sed private adolescentulas, ita tamen ut doceant ipsas adolescentulas, prudentiam, scilicet ut ament viros suos. Vel ita distingue: Bene docentes, ita ut prudentiam doceant. Hic distingue. Deinde sequitur. Adolescentulas hortare, ut viros suos, quos carnali affectu naturaliter diligunt, ament, etiam pudica dilectione, ut scilicet cum pudore viris debitum pot, sed etiam spirituali amore. Doceant etiam eas esse prudentes mentis intelligentia, castas corporis continentia, sobrias in cibo et potu, domus suae curam habentes, benignas, subjectas viris suis, ut non divitiis vel nobilitate perflatae, viris suis imperare desiderent. Hieron
Abbreviated transcription (Latin):
oportet. tu aũ loq̃re ea q̃ decent sa¬
nã doctnam .i. doctͥnam sanȩ fr̃oi.
Hȩc st̾ q̃ ad bonos mores ꝑtinent.
scił. hortare senes. ut sobrii sint. pu¬
dici ne luxurient. prudentes. ꝓui¬
dentes necessaria. fidi. sani in fi¬
De. scił. ut hãnt integͣm fidẽ. simi¬
lit̾ ut sint sam indilectione d̃i &
ꝓximi. & in ordine ipso caritatis
& sint sani in pacientia. tẽptati¬
onũ.⁊ tͥbulationũ. hortare eciã
anus similit̾ ẽẽ in habitu sc̃o ut

Expanded text:
ea quae decent sanam doctrinam, id est doctrinam sanae fidei. Haec sunt quae ad bonos mores pertinent, scilicet hortare senes, ut sobrii sint, pudici, ne luxurient, prudentes, providentes fidei necessaria, sani in fide, scilicet ut habeant integram fidem similiter, ut sint sani in dilectione Dei, et proximi, in ordine ipso charitatis, et sint sani in patientia tentationum et tribulationum. Hortare etiam anus similiter esse in habitu sancto, ut
Abbreviated transcription (Latin):
dax ẽ. Si negatio ñ tm̃ lingͣ fit. s
& factis. certe multos inuenimꝰ
morib dissentiunt ab eo. Qͥs quis
bis s factis negant. nolite gͦ eẽ tã¬
qͣm de fide securi. adiungite fidei
recte uitam rectã. ut xp̃m confite¬
amini. & uerb̃ uera dicendo ⁊ fac̃¬
tis bñ uiuendo. nã si confitemi

Expanded text:
autem. Si negatio non tantum lingua fit, sed etiam factis, certe multos invenimus moribus dissentiunt ab eo. Quisquis bis, sed factis negant. Nolite ergo esse tanquam de fide securi, adjungite fidei rectae vitam rectam, ut Christum confiteamini, et verbis vera docendo, et factis bene vivendo. Nam si confi
Abbreviated transcription (Latin):
int̾posita demonstratiõe qͣ ostendr qͦd d̾s ñ
ẽ iniquus. uñ apparet. uerba ꝓpħȩ. ñ eo qͦd
dictũ ẽ sensu accipienda. redit apłs ad ꝓ¬
bationẽ carnalẽ. nitens ꝓbare. qͦd si d̾s pu¬
nit malos iniquus ẽ: qi diceret. Clere. si ĩ¬
iqͥtas nr̃a iusticã d cõmendat. iniquus ẽ
ñ solũ in futuro. Iudicor ego tamꝗͣ pecc̃or.
qͦd ñ sum: Alanifestũ ẽ enĩ quia si adgłam
dĩ ꝓficit m̃datiũ hominũ. ut ille solus

Expanded text:
nstratione qua ostenditur quod Deus non est iniquus, unde apparet verba Prophetae non eo quo dictum est sensu accipienda, redit Apostolus ad probationem carnalis nitentis probare quod si Deus punit malos iniquus est. Quasi dicat: Vere si iniquitas nostra justitiam Dei commendat, iniquus estnon solum in futuro, judicor ego tanquam peccator, quod non sum. Manifestum est enim, quia si ad gloriam Dei proficit mendacium hominum, ut ille s
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sionẽ postꝗͣ dedit bona indigno. uñ głosꝰ
apparet: Ante conu̾sionẽ enĩ cũ male me¬
rerer: ñ erat ex meis m̾itis głosior. & ẽ sensͦ.
Ac si diceret. Qd añ remissionẽ uidi pote¬
rat. pꝰ ui di ñ debet. scił qͦd ego pec̃cor iudi¬
candus sim: qͥa nc̃ certum ẽ qͦd dimittendi
ueritas ñ habundasset in głam. nͥ peccas¬

Expanded text:
sionem, postquam dedit bona indigno, unde gloriosus apparet. Ante conversionem enim cum male mererer, ex meis non erat gloriosior. Et est sensus, ac si diceret: Quod ante remissionem videri poterat, post videri non debet, scilicet quod ego peccator judicandus sim, quasi dicat: Certum est quod dimittendi veritas non abundasset in gloriam nisi peccas
Abbreviated transcription (Latin):
& si istud ẽ. scił. qͦd ueritas d̃i in pecc̃o ha¬
bundet ĩ głam. cur scił. ñ facimꝰ nos ma¬
ponit᷑ nob̾ apłis blasphemando a quib dã
hoc sentire & dixisse. et etiã p̃dicasse. qͦd÷
Hoc scił. faciamꝰ mala: ut ueniant bona.
ad rep̃hendendũ ꝓcliues: cũ audirent¬
a paulo & ab aliis apłs predicari. lͥ ha¬
bundauit delictũ suꝑ habundauit &
gr̃a. dixer̾t apłos p̃dicasse. faciamꝰ mala.
ut ueniant bona. & dicebant. Qnͣto gͦ
ampliꝰ maiora mala cõmiserimꝰ. tanto
ampliꝰ maiora bona ꝑcipiemꝰ. & maio¬
rẽ gr̾am. qͥa d̾s uult ut peccemꝰ. ut ha

Expanded text:
si istud est, scilicet quod veritas Dei in peccato abundet in gloriam, cur scilicet non facimus nos maponitur nobis apostolis blasphemando a quibusdam hoc sentire et dixisse, et etiam praedicasse quodhoc scilicet: Faciamus mala ut veniant bona. ad reprehendendum a Paulo, et ab aliis apostolis praedicari: Ubi abundavit delictum superabundavit et gratia ; dixerunt apostolos praedicasse, faciamus mala ut veniant bona, Aimo. et dicebant: Quanto ergo amplius majora mala commiserimus, tanto amplius majora bona percipiemus, et majorem gratiam, quia Deus vult ut peccemus, ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
tatis. quã potest ds punire. ñ facere.
& eo ampliꝰ iusticia eiꝰ et sanctitas crescit
& apparet. iniquus ẽ ds inferendouin¬
dictã ꝓ malis. quȩ uult ut faciamꝰ.
Si enĩ uult ut peccemꝰ. ut qͥdã stultoꝵ

Expanded text:
unire non facere. et eo amplius justitia ejus et sanctitas crescit et apparet, iniquus est Deus inferendo vindictam pro malis quae vult ut faciamus. Si enim vult ut peccemus, ut quidam stulto
Abbreviated transcription (Latin):
putare. ⁊ ea dicere. quib demonstra¬
re conem᷑ nat᷑am humanã neq in
paruulis medico indigere. qͥa sana
ẽ: ⁊ ĩ maiorib sibi ad iusticiã si uelit
posse sufficere. Quo cͥca ñ p̃sum it
apłs insapientia uerbi p̃dicare: s
scͥpturarũ auctoritate contentꝰ. sim¬
plicitati potiꝰ studet ꝗͣ tumori. Uel

Expanded text:
putare, et ea dicere quibus demonstrare conemur naturam humanam, neque in parvulis medico indigere, quia sana est, et in majoribus sibi ad justitiam, si velint, posse sufficere. Quocirca non praesumit Apostolus in sapientia verbi praedicare, sed Scripturarum auctoritate contentus simplicita
Abbreviated transcription (Latin):
ant ñ sint consid̾antes singłi q̃ st̃ sua
lit. nẽq ulla res officiosũ istud obseqͥũ.
facit libent̃ impendi nͥ cũ cogitamꝰ qͣn¬
ta ꝓ nob̾ ꝑtulerit dñs. ũ. admonens
subdit. Hoc enĩ sentite in uob̾. Niͣ. ad¬

Expanded text:
 sint considerantes, singuli quam sua sunt lit; neque ulla res officiosum istud obsequium facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis tulerit Dominus. Unde admonens subdit: Hoc enim sentite in vobis.
Abbreviated transcription (Latin):
uent ut ꝑfecti sint. Sine dubioenĩ e¬
rant aliqͥ int̾ eos. dissentientes. inqͥe¬
ti. manis głȩ causa contendentes. pa¬
cẽ ȩccłiȩ rũpentes. Seqͥt᷑. S ĩ humilita¬
te sitis degentes. ut de nob̾ humilia
sentiatis. ⁊ sint arbitͣntes .i. ĩ cordib
suis diiudicantes alios s ẽẽ suꝑiores.¬

Expanded text:
vent ut perfecti sint. Sine dubio enim avent ut perfecti sint. Sine dubio enim aliqui erant inter eos dissentientes, inquieti, inanis gloriae causa contendentes, pacem Ecclesiae rumpentes. Sed in humilitate sitis degentes, ut de vobis humilia sentiatis. Et sint arbitrantes, id est in cordibus suis dijudicantes alios,
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuniꝰ ẽ uobis. ⁊ si qͣ societas sp̃s
scĩ ẽ uobis ꝑ qͣm iungimꝰ in uno
nouo corꝑe. & si qͣ st̃ uiscera mise¬
ratiõis .i. affectꝰ piecatis ergame.
.i. si in animo ur̃o sũ. sicut uos in
meo. implete gaudiũ meũ. ẽunc
illa uera st̃: si¬
supͣ num̃auit.
do significat
si ista q̃ subc̃¬
mandat fuerint seruata. in qͥb ñ uides¬
t᷑ ꝓbati. si ñ fit qͦd subdit. scił. si ñ imple¬
ant gaudiũ. ⁊ cet̾a. seruent. Emplete gau¬
diũ dico. ita ut ñ mͦ patiamini. s ut i¬
dẽ sapiatis. ñ diu̾sa in fide. hñtes eandẽ
caritatẽ. ad om̃s unanimes. uniꝰ uolui¬
tatis. id ipsũ sentientes. ut mala cuiusq
ut aliꝰ alii contendat p̃poni. Nota qͣdam
contentiosos fuisse int̾ eos. Uł nicħ ꝑ
tiosis uerb̾ loqͣnt᷑ ⁊ nich agentes ꝑma¬
eos constͥngit. ut si ħ ñ cꝰtodierint. nec
ĩ p̃dictis ꝓbati uideant᷑ ut qͥa in illis
nollent se imꝓbatos uidi: ista qͦ ser¬

Expanded text:
s sancti est vobis per quam jungimur in uno novo corpore; et si qua sunt viscera miserationis, id est affectus pietatis erga me, id est si in animo vestro sum, sicut vos in meo; implete gaudium. Tunc illa vera sunt sisupra numeravit, do significant, si ista quae submandat fuerint servata: in quibus non videntur probati, si non sit quod subdit, scilicet non impleant gaudium et caetera servent. Implete gaudium dico, ita ut non modo patiamini, sed ut idem sapiatis, non diversa in fide. Habentes eamdem charitatem ad omnes, unanimes, unius voluntatis, idipsum sentientes, ut mala cujusquetes, ut alius alii contendant praeponi. Nota quosdam contentiosos fuisse inter eos. Vel, nihil tiosis verbis loquantur; ut nihil agenteseos constringit, ut si haec non custodiant, nec in praedictis probati videantur, quia in illis nolent se improbatos videri, ista quoque ser
Abbreviated transcription (Latin):
phitonissa. a qͣ sp̃m malignũ exclu¬
si. q̃ magnũ q̃stũ p̃bebat uł stabat
dm̃s sius. ⁊ qͣle nẽ audistis de me
dĩ absens sũ uob̃. Niͣ. diceret ñ hor¬
tor uos adid qͦd ipse horreã. s qͦd ĩ
oiͣ. ⁊ qͥa pati ẽ domĩ di. ⁊ qͥa patior
& qͥa utile ẽ ut supͣdictũ ẽ: gͦ qͥ iã
um meũ. addita sustmentia tri¬

Expanded text:
honissa, a qua spiritum malignum exclusi quae magnum quaestum praebebat, vel stabat dominis suis; quale nunc audistis de me, dum absens sum vobis. Quasi dicat: Non hortor vos ad id quod ipse horream, sed quod in  quia pati est donum Dei, et quia patior et quia utile est, ut supradictum est, ergo qui jam um meum addita sustinentia tri
Abbreviated transcription (Latin):
& eẽ cũ xp̃o: multo meliꝰ ẽ. Tediũ enĩ illi
erat. manere in carne. ⁊ ex duob paci¬
ebat᷑ angorem. Alterũ. obtimũ duce¬
bat: uñ passioni appropinqͣns uehem̃¬
nũ certam̃ certaui. de reliqͦ reposita ẽ
mͥ corona iusticie. uł ita potest distin

Expanded text:
et esse cum Christo multo melius est. Taedium enim illi erat manere in carne, et ex duobus patiebatur angorem. Alterum optimum ducebat, unde passioni appropinquans vehemnum certamen certavi, de reliquo reposita est m
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃u scõ. cui ñ heret ꝯtͣriꝰ spiritꝰ. ⁊ sicut
ipse unꝰ ẽ. ita ⁊ uos unanimes eẽ debe¬
tis. ũ subdit. uos dico un amines
uoluntate. ⁊ collaborantes actu fi¬
dei eugłii .i. totis uirib laborantes.
adimplenda ea q̃ fides xp̃i exigit.
Om̃is enĩ pugna unaminit̃ agggs¬
sa. uictoriã parit. ⁊ post hec innul¬

Expanded text:
sancto, cui non haeret contrarius spiritus, et sicut ipse unus ita et vos unanimes esse debetis. Unde subdit: Vos dico unanimes voluntate, et collaborantes, actu fidei Evangelii, id est totis viribus laborantes ad implenda ea quae fides Christi exigit. Omnis enim pugna unanimiter aggressa victoriam parit. Et post haec, in nul
Abbreviated transcription (Latin):
necessariũ uobis. iõ illd̃ cupio: ħ ñ recu¬
so.Sunt qͥdam hoĩes imꝑfecti. qͥ cũ paci¬
entia moriunt᷑. ⁊ sc̃ qͥdam ꝑfecti. qͥ cũ pa¬
cientia uiuunt. Ꝙ adhuc desidat uitã
istã. cũ illi uen̾int dies mortis pacient̃

Expanded text:
necessarium vobis. Ideo illud cupio, hoc non recuso. Sunt quidam homines imperfecti, qui cum patientia moriuntur; et sunt quidam perfecti, qui cum patientia vivunt. Qui adhuc desiderat vitam istam, cum illi venerit die
Abbreviated transcription (Latin):
tur uoluntatẽ dei. ⁊ ħ potiꝰ agat ammo
qͦd elegit d̾s. ñ qͦd elegit uoluntas hu¬
mana. & ex desidio uitȩ p̃sentis fit luc̃¬
ta cũ morte ⁊ adhibet pacientiã. ⁊ fortitu¬
dinẽ. ut eqͦ animo moriat᷑ iste pacienter
morit᷑. Ꝙ uͦ desidat sicut apłs dissolui. ⁊

Expanded text:
tatem Dei, et hoc potius agit animo quod elegit Deus, non quod elegit voluntas humana, et ex desiderio vitae praesentis fit lucta cum morte, et adhibet patientiam et fortitudinem ut aequo animo moriatur, iste patienter moritur. Qui vero desiderat sicut Apostolus dissolvi et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ acp̃c peccata nr̃a tulit q̃ etiã prece¬
pit ut nos inuicẽ diligamꝰ. Nam. & ce
tera. Aiͣ. ita facite ut dixi. nam si qͥs alit̃
fecerit seipsũ seducit. & hoc ẽ qͦd dicit.
Nam si qͥs existimat .i. inm̃te sua suꝑ¬
be iudicat se eẽ aliqͥd magnũ cõꝑatiõe
peccantis. cũ tñ nichil sit exͣ se. uł nichil
sit cõꝑatione sp̃uali qui totũ dat gr̃e
ipse se seducit .i. diuidit au̾itate. Non eũ
seducunt laudatores eiꝰ. s ipse potius.
qͥa cũ ipse sit s̃ p̃sentior. qͣm illi mauult
se millis que¬

Expanded text:
enim Christus peccata nostra tulit, qui etiam praecepit ut nos invicem diligamus. Nam, etc. Quasi dicat: Ita facite, ut dixi; nam si quis aliter fecerit, seipsum seducit. Et hoc est quod dicit: Nam si quis existimat, id est in mente sua superbe judicat se esse aliquid, magnum comparatione peccantis, cum tamen nihil sit ex se, vel nihil sit comparatione spiritualis qui totum dat gratiae, ipse se seducit, id est dividit a veritate; non eum seducunt laudatores ejus, sed ipse potius, quia cum ipse sibi sit praesentior quam illi, mavult se in illis qu
Abbreviated transcription (Latin):
intelligas fr̃i p̃occupato. in delicto fore ri¬
dulgendũ. Delictũ ꝙ fortasse ẽ: declinare
abono. Peccatũ ẽ facere malũ: ut sicut in
laudabili uita. aluid ẽ declinare a malo.
aluid facere bonũ. qͦd amonem᷑ dicente sc̃p¬
t᷑a. declina a malo & fac bonũ. ita in damp¬
nabili. aliud sit declinare a bono. aliud ẽ
m: qͦd &e ipsũ nom̃ ostendit. Qtd enĩ aliud
sonat delictũ nͥ derelictũ: Et qͥd derelin¬
qͥt qͥ delinqͥt ñ bonũ: ł potest uideri il¬
lud eẽ delictũ. qͦd ignorant̃ fit. pecẽm. qͦd a
sciente cõmittit᷑ indifferent̃ tñ plerumq
ponunt᷑. ut & pecc̃m nomine delicti. ⁊ de¬
lictũ nomine pecc̃i. appellec᷑ Preoccupa
considans teipsũ. qͦd & tu fragilis es. ne &
deesse uoluit fr̃m correctioni. nec studere
certamini. Idẽoq ne sibi uideat᷑ qͥsꝙ instru
ere. etiã cũ ꝓterue exagitat irridetq pec¬
cantẽ. aut suꝑbe tanꝗͣ insanabilẽ detes¬
tatur. in sp̃u in qͥt mansuetudinis. con¬

Expanded text:
intelligas fratri praeoccupato in delicto fore indulgendum. Delictum igitur fortasse 160 est declinare a bono. Peccatum est facere malum, vel sicut in laudabili vita, aliud est declinare a malo, aliud facere bonum, quod admonemur, dicente Scriptura: Declina a malo et fac bonum ; ita in damnabili aliud sit declinare a bono, aliud facni, quod et ipsum nomen ostendit. Quid enim aliud sonat delictum, nisi derelictum, et quid derelinquit qui delinquit, nisi bonum? Vel potest videri illud esse delictum quod ignoranter fit; peccatum quod a sciente committitur, indifferenter tamen plerumque ponuntur, ut et peccatum nomine delicti, et delictum nomine peccati appelletur. Praeoccupatconsiderans teipsum, quod et tu fragilis es, ne etdeesse voluit fratrum correctioni, nec studere certamini. Ideoque ne sibi videatur quisque insere, etiam cum proterve exagitat irridetque peccantem, aut superbe tanquam insanabilem detestatur, in spiritu, inquit, mansuetudinis, in
Abbreviated transcription (Latin):
de. Nec enĩ iudei st̃ reꝓbati. a deo.
ut gentes intͣrent. s ipsi seipsos re¬
ꝓbos fecer̃t. sꝑnentes d̃ĩ donũ: uñ
& occasionẽ dedunt gentib ad salu¬
tẽ. Qͣm extollentiã repͥmi uult apłs.
ut magis saluti congaudeat᷑: ñ r¬
firmitati insultet᷑. facile enĩ deci¬
pit᷑: qͥ gaudet alienis malis. Tu aũ
ꝑbiã. ut ille ꝑ incredulitatẽ. s ti¬
me caste. time scił. offende. ñ scił. ne
incidas insuppliciũ. s ne amittas
ꝑcit ds nat᷑alib ramis .i. iudeis qui
qͦdãmͦ naturales rami st̃ p̃rõgatiua
patrũ quib facta ẽ ꝓmissio. uide
conting̾e potest ut nec tͥ alieno par
cat. Si enĩ iudeis ds ñ peꝑcit. qui a
scĩs patͥb originẽ ducebant. & ex quoꝵ
gente ipse carnẽ assũpsit multoma¬
gis nec uob̾ parcet. si a fide recesseri¬
tis. uł insuꝑbiã intumueritis. ui¬

Expanded text:
te. Non enim Judaei sunt reprobati a Deo te. Non enim Judaei sunt reprobati a Deo ut gentes intrarent, sed ipsi seipsos reprobos fecerunt spernentes Dei donum. Unde et occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non infirmitati insultetur. Facile enim decipitur qui gaudet alienis malis. Tu auteperbiam ut ille per incredulitatem, sed time, caste time, scilicet offendere, non scilicet incidas in supplicium, sed ne amittas percit Deus naturalibus ramis, id est Judaeis, qui quodammodo naturales rami sunt, praerogativa patrum quibus facta est promissio, vide, conting Si enim Deus Judaeis non pepercit, qui a sanctis patribus originem ducebant, et ex quorum gente ipse carnem assumpsit, multo magis nec vobis parcet, si a fide recesseritis, vel in superbiam intumueritis.
Abbreviated transcription (Latin):
aũ dr contͣ morẽ. & legem inserti¬
onis. bona enĩ arbor in ñ bonam
inseri solet hic aũ ñ bona in bo¬
nã. Dicit enĩ oleastrũ insertũ: ⁊re
surculus fructũ radicis afferat
Noli eͦs gaudere in icredulitate
illoꝵ. ut enĩ ait salomon. displi¬
oet cło qui insultat in malis al¬
teriꝰ. Nec enĩ causa gñtiũ abiec¬
ti st̃ s qͥa ñ credidunt: occasio¬
stantes. Stͦo sigłaris adu̾sus illos.
dicit᷑ tͥ ogentilis. qͦd ñ tu radicẽ
portas s radix te i gens illa nicħ
ht̃ ate: s tu abea fidẽ habes. Ni¬
cis qͦ ogentilis. fracti st̃ rami
gentilis. qͥ causa insertioĩs mex repul¬
si st̃. qͦd remouet apłs ita dicens. bñ
dicis .i. uerũ ẽ qͦd dicis. scił. qͦd frac̃¬
ti st̃. s qͦd addis ut ego inserar. iltõ
ñ ẽ causa efficiens. s fracti st̃ ꝓpter
incredulitatẽ suã.i. sũo uitio. uñ tͥ
oportunitas salutis fuit: ñ ꝓpter

Expanded text:
autem dicitur contra morem et legem insertiautem dicitur contra morem et legem insertionis. Bona etenim arbor in non bonam inseri solet. Hic autem non bona in bonam. Dicit enim oleastrum insertum, ut surculus fructum radicis afferat. Noli ergo gaudere in incredulitate illorum. Ut enim ait Salomon: Displicet Deo qui insultat malis alterius. Nec enim causa gentium abjecti sunt, sed quia non crediderunt, precastantes. Quod si gloriaris adversus illos, dicitur tibi, o gentilis, quod non tu radicem portas, sed radix te, id est gens illa nil a te habet, sed ab ea fidem habes. Dicis ergo, o gentilis, fracti sunt rami, gentilis, qui causa insertionis meae repulsi sunt, quod removet Apostolus, ita dicens: Bene dicis, id est verum est quod dicis, scilicet quod fracti sunt, sed quod addis ut ego inserar, illud non est causa efficiens, sed fracti sunt, propter incredulitatem suam, id est suo vitio. Unde tibi, opportunitas salutis fuit non propter
Abbreviated transcription (Latin):
& alii qͥ originẽ duxer̃c a sc̃is pa¬
trib. & eoꝵ fidẽ imitati st̃: boni.
os adhuc posse assumi. ut repri
lib fracti st̃ .i. a ꝓmissioe excisi. scił.
st̾ilis naturalit̃ & amarꝰ insert᷑ es.
b aliena oꝑatione coniunctꝰ es is
illis: in loco fractoꝵ. & factꝰ es soqͦ
.i. particeps radicis. scił. ꝓpħarũ.¬
cis dico. & pinguedinis oliuȩ .i.
ppłi iudaici fructiferi. añ aduen¬
tũ xp̃i. si inqͣm hoc ẽ. noli głari ad¬
uersus ramos fractos .i. noli insul¬
tare malis alt̾ius. & si enĩ puta¬
ta ẽ oliua: ñ tñ amputata. Illi e¬
nĩ suꝑbi. & blasphemi. ꝑ fragm̃¬
tũ iam ibi ñ sc̃. Oleaster ñ ibierat.
ibi ẽ. Illi ꝑ suꝑbiã frangi merue¬
r̃t: iste ꝑ humilitatẽ inseri m̾uit.
Illi amiser̃c radicẽ iste tenuit eã.
& factus ẽ sotius radicis. & pin¬
guedinis oluȩ. in spe ꝓmissioĩs.
gentes insitȩ st̃ ꝑ fidem. in spe ꝓ¬
missiõĩs: ut dolor eẽt iudeis. Hoc

Expanded text:
 a sanctis patribus et eorum fidem imitati sunt, boni Judaeos posse assumi ut reprimlibus fracti sunt, id est a promissione excisi, scilicsterilis naturaliter et amarus, insertus es, id est aliena operatione conjunctus, in illis, id est in loco fractorum, et factus es socius, id est particeps, radicis, scilicecis, dico, et pinguedinis olivae, id est populi Judaici fructiferi ante adventum Christi. Si, inquam, hoc est, Noli gloriari adversus ramos fractos, id est noli insultare malis alterius. Et si enim putata est oliva non tamen amputata. Illi enim superbi et blasphemi per fragmentum jam ibi non sunt. Oleaster non ibi erat, ibi est. Illi per superbiam frangi meruerunt, iste per humilitatem inseri meruit. Illi amiserunt radicem, et iste tenuit eam, et factus est socius radicis, et pinguedinis olivae in spe promissionis, gentes insitae sunt per fidem in spe promissionis, ut dolor esset Judaeis. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃: uide seu̾itatẽ .i. districtã sͦticiam.
Dei. Bonitatẽ. & seu̾itatẽ di memo¬
rat: qͥa bonitate suadet. c uerita¬
te terret.Utrũq gͦ ogentilis adu̾¬
te. & ꝑ utrũq disce humiliari. In
eos qͥdem qͥ ceciddunt. uide seu̾itatẽ:
in te aũ uide bonitatẽ di. qͣ tͥ bene¬
ficiũ confert. Si ꝑmanseris in bo¬

Expanded text:
est districtam justitiam Dei. Bonitatem et severitatem Dei memorat, quia bonitate suadet et severitate terret. Utrumque ergo, o gentilis, adverte, et per utrumque disce humiliari. In eos quidem qui ceciderunt, vide severitatem; in te autem, vide bonitatem Dei, qua tibi beneficium confert. Di
Abbreviated transcription (Latin):
in qͦt illi ñ laborauer̃c hõc tam̃
mag̾̃ impletũ ẽ: qͥa & de oꝑe manu¬
um uxit. nec euͣgłio minus fecit
Et nẽ ipsa uoluntas sñ gr̃a cłi pu¬
tet᷑ aliqͥd posse subdit. ñ aũ ego

Expanded text:
in quot illi non laboraverunt, hoc tamen magis impletum est, quia et de opere manuum vixit, nec Evangelio minus fecit. Et ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur aliquid posse, subdit: Non ego
Abbreviated transcription (Latin):
pseudo apłi tradid̾anti qͥ negabãt
u̾itatẽ. dicentes xp̃m nec uenisse
ĩ carnẽ. nec passũ. nec resurrexis¬
se. Si aũ. Ne qͥs neget resurrectio¬
nẽ xp̃i. subdit inconuenientia.

Expanded text:
oli tradiderant, qui negabant veritatem dicentes Christum nec venisse in carnem, nec passum, nec resurrexisse. Si autem. Ne quis neget resurrectionem Christi, subdit inconvenientia
Abbreviated transcription (Latin):
lus ħ dictus ẽ abortiuus. qͥa tardiꝰ
natus ẽ in xp̃o. qͣm debuisset. Uł si¬
milis abortiuo dr. qͥa minor aliis a¬
płis erat. consid̾atiõe p̃teriti status.
uł. tẽpore. Uñ subdit. Ego enĩ. & ce
qͥa ego sũ minimꝰ apłoꝵ. consid̾a¬
litatis. Uł. minor erat aliis. tẽpͥore.
dentia attendant᷑ m̃ita. uñ sub¬
dit qm̃ ꝑsecutus sũ eccłiã di. fir¬

Expanded text:
lus hic dictus est abortivus, quia tardius natus est in Christo quam debuisset. Vel similis abortivo dicitur, quia minor aliis apostolis erat consideratione praeteriti status, vel tempore. Unde subdit: Ego enim etc., quia ego sum minimus apostolorum, consideraius Vel minor erat aliis tempore dentia attendantur merita. Unde subdit: Quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei
Abbreviated transcription (Latin):
uissime aũ om̃iuĩ. pꝰ ascensionẽ ui¬
sus ẽ & mͥ. pͥmũ de celo. pꝰ orantin
tẽplo. mͥ dico tanꝗͣ abortiuo .i. simi¬
li abortiuo. qͥa qͣi coactꝰ ẽ ad dm̃ cos¬
u̾ti. ut abortiuus cogit᷑ nasci. uł
abortuus dr. qͥa excͣ tempꝰ natꝰ m¬

Expanded text:
icet post ascensionem, visus est et mihi, primum de coelo, post oranti in templo. Mihi, dico, tanquam abortivo, id est simili abortivo, quia coactus est ad Deum converti, ut abortivus cogitur nasci. Vel abortivus dicitur, quia extra tempus nat
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͥetos ad pacientiã monere. ⁊ inqͥetos
corrig̾e. ⁊ q̃ obscure in p̃cedenti epła di¬
xerat. hȩc aliqͣtenꝰ aꝑire Alodus talis.
Primũ salutat. dem̃ grãs agit de bo¬
nis eoꝵ. postea monet ad pacientiã. &
aco constantiã. Iñ asserit. qͦd aduentũ xͥ¬
significat. licet obscura. denuntiat a¬
gens de abolitiõe romam Regni. ⁊ de
osos. atq otiosos corripiant obsecrat.

Expanded text:
et quietos ad patientiam monere, et inquietos corrigere, et quae obscure in praecedenti Epistola dixerat hic aliquatenus aperire. Modus talis: primum salutat, deinde gratias agit de bonis eorum, postea monet ad patientiam et ad constantiam. Inde asserit quod adventum signa licet obscura denuntiat, agens de abolitione Romani regni et deosos atque otiosos corripiant obsecrat.
Abbreviated transcription (Latin):
uob̾.i. ꝑficiet opꝰ gre. implendo ꝓmis¬
sa. fr̃s orate ꝓ nobis. salutate ex nr̃a
te dico. ⁊ epłam ostendite. ⁊ inde. adiu¬
perfectis. uit inde proficiant. ⁊ ut in
bonis oꝑib ꝓficiati:¬

Expanded text:
ficiet opus gratiae implendo promissa. Fratres, orate pro nobis. Salutate ex nostrte, dico, et Epistolam ostendite. Et inde adjuest perfectis, ut inde proficiant, et ut in bonis operibus proficiati
Abbreviated transcription (Latin):
q̃dam dixit de aduentu dm̃. ⁊ de resurrecti¬
one mortuoꝵ. uñ putabat᷑ dies dñi insta¬
cure. Nec enĩ aꝑte pot̃. de abolitione roma¬
ni regni.⁊ de antixͥ apparentia. ⁊ dãpnati¬
one.⁊ de quoꝵdã fr̃m inqͥetudine. scͥbit e¬

Expanded text:
quaedam dixit de adventu Domini, de resurrectione mortuorum, unde putabatur dies Domini instacure. Nec enim aperte potest de abolitione Romani regni, et de Antichristi apparentia et damnatione, et de quorumdam fr
Abbreviated transcription (Latin):
naris ydola. sacͥlegiũ facis. uł xp̃m
neg̾ando. uł cultum di dando ydoł.
qͦd sepe fecerunt iudei. & cur hoc facis:
rent alii. Et uere. nom̃ enĩ di hodie
testimoniũ qd̃ pater dedit de filio

Expanded text:
dola, sacrilegium facis? Christum negando vel cultum Dei dando idolis: quod saepe fecerunt Judaei. Et cur hoc facis? rent. Et vere. Nomen enim Dei, hodie testimonium quod Pater dedit de Filio
Abbreviated transcription (Latin):
tu iudeus cognominaris. & cet̾a. uł
tu aũ iudeus cognominaris. alia lit¬
tera. Hic iudeos sp̃alit̾ adg̃dit᷑ gͣuius
accusans eos de pecc̃is. eo qͦd plura ha¬
berent auxilia. Qiͣ diceret. Gentilis h̃t
tm̃ nat᷑alẽ legẽ. tu aũ iudee plura ha¬
bes. qͥa cognominaris iudeus. a iuda
pat̾archa. qł ex cognatõne htͥ nom̃e
uenit. et reqͥescis in lege .i. ñ uagaris
errorib certꝰ qͥd debeas obseruare. sicut
uagant᷑ illi qui st̃ sũ lege. & głaris in
dõ .i. de cognitiõe di. & nosti uolun¬
tatẽ eiꝰ. dẽ redẽptiõe humani genis.
qͣ tͥ ꝑ ꝓphas nuntiauit. & ꝓbas utilio
ra .i. de itilib utiliora scis elig̾e. qͥa es
instructꝰ ꝑ legem. & confidis teipsũ
dis. qͦd cẽ illuminare potes eos qͥ inte¬
nebs st̃. Cecos. et ĩ teneb̾s existentes di¬
cit gentiles. qͥ et rõne pͥuati. st̃ ceci. &¬

Expanded text:
tu Judaeus cognominaris, etc., vel, tu autem Judaeus cognominaris, alia littera. Hic Judaeos specialiter aggreditur, gravius accusans eos de peccatis, eo quod plura habent auxilia; quasi dicat: gentilis tantum habet naturalem legem. Tu autem, o Judaee, plura habes, quia cognominaris Judaeus, a Juda patriarcha, quasi ex cognatione hoc nomen tibi venit. Et requiescis in lege, id est non vagaris erroribus, certus quid debeas observare, sicut vagantur illi qui sunt sine lege. Et gloriaris in Deo, id est de cognitione Dei. Et nosti voluntatetas nuntiavit. Et probas utiliora, id est de utilibus utiliora scis eligere, quia es instructus per legem, et confidis te ipsum dis quod etiam illuminare potes eos qui in tenebris sunt. Caecos et in tenebris existentes dicit gentiles, qui et ratione privati caeci
Abbreviated transcription (Latin):
qũ. h dr̃ de credentib. Non credentes
enĩ accusabt̃ cogt̃ones malȩ. credentes
los accusabt̃. iste hos defendent: Uel
sint h geniti. ꝓ ablat̾is. more gͥcoꝵ qͥ
ablat̾is carent. Uñ & in libͥs qͣdã ꝑ a
blatiuos scͥptũ reꝑit᷑. sic. & int̾ se cogi¬
tatiõib inuicẽ accusantib. Redd&¬

Expanded text:
tibus. Non credentes enim accusabunt cogitationes malae; credentes los accusabunt, istae hos defendent. Vel sunt hic genitivi pro ablativis more Graecorum, qui ablativis carent. Unde in libris quorumdam per ablativos scriptum reperitur, sic: Et inter se cogitationibus invicem accusantib
Abbreviated transcription (Latin):
incorruptã. Nob̾ enĩ ñ terrenis. et
marcescentib florib s et̃nis conser¬
ta gẽmis. ĩ modũ regalis diadema¬
tis. sp̃alis corona seruat᷑. Et qͥa ta
tũ currit. qͥ talia facit. ut ex qͥbꝰdã
sꝑare. & ex alus possit desꝑare. Hoc
aũ se ñ fecisse dicit apłs: in qͦ ponit
se aliis in exemplũ. Seqͥtur. Sic pug¬
no contͣ hostes ñ qiͣ aerẽ uerb̾ans .i.
ñ uerb̃. s reb contendo. uł. ñ inani¬
ter ꝓugno. ut qͥ ꝓ hoste ferit aerẽ.
S castigo corpꝰ meũ .i. repͥmo illici¬
tos motꝰ corporis.⁊ in seruitutẽ rõ¬
nis redigo illd̃. cũ alio tendec. Serui¬
tuti enĩ subicit᷑: dũ ñ suã. s sp̃s perfi¬
cit uoluntatẽ. Ioeo ita facio. ne cũ aliis
Qͥd enĩ faciet agnꝰ. uͥ aries tremit: Nos
gͦ t̾ret suo exẽplo. dicens se tim̃e qͦdci¬
to conting̃e posset. tẽ aliis magis ca¬
uendũ ÷: ne offendendo sint reꝓbi.
Seqͥt᷑ Nolo enĩ. In p̃cedentib absti¬

Expanded text:
ius Nobis enim non terrenis et marcescentibus floribus, sed aeternis conserta gemmis in modum regalis diadematis, spiritualis corona servatur. Et quia taltum currit, qui talia facit, ut ex quibusdam sperare, ex aliis possit desperare. Hoc autem se non fecisse dicit Apostolus, in quo ponit se aliis in exemplum. Sic pugno, contra hostes, non quasi aerem verberans, id est non verbis, sed rebus contendo, vel non inaniter pugno, ut qui pro hoste ferit aerem, sed castigo corpus meum, id est reprimo illicitos motus corporis, et in servitutem rationis redigo illud, cum alio tenderet. Servituti enim subjicitur, dum non suam, sed spiritus perficit voluntatem. Ideo ita facio, ne forte, cumQuid enim facit agnus ubi tremit aries? Nos ergo terret suo exemplo, dicens se timere quod cito contingere posset, tunc aliis magis cavendum est ne offendendo sint reprobi.s. Nolo enim, etc. In praecedentibus absti
Abbreviated transcription (Latin):
ita & uos ab offendicłis debetis ab¬
stiñe. Att̾ende qͦd de reb ñ laudan¬
dis. thunt᷑ multe similitudines. ut
in eugłio. de iniqͦ uidice. qͥ uiduã
nolebat audire. ⁊ de illo pigͦ qͥ ñ ꝓp̃
amicitiã. s tedio uictꝰ panes cõmo¬
dat petenti. ⁊ in pͦs dat᷑ similitudo
de marso. qͥ incantat. ut educat as¬
pidẽ de tenebrosa cau̾na. ita & hic
ñ cõm̃dant᷑ agonistica ⁊ ludicͣ ⁊ tñ¬

Expanded text:
ita et vos ab offendiculis debetis abstinere. Attende quod de rebus non laudandis trahuntur multae similitudines, ut in Evangelio de iniquo judice, qui viduam nolebat audire; et de illo pigro qui non propter amicitiam, sed taedio victus panes commodat petenti; et in psalmo datur similitudo de marso, qui incantat ut educat aspidem de tenebrosa caverna. Et ita hinc non commendatur agonistica, et ludrica,
Abbreviated transcription (Latin):
penã ñ euasisse. Qiͣ uolenti ꝯpre¬
hende sicẽ ag̃ndũ ut dixi. ñ enĩ
baptismꝰ. ⁊ cet̾a sac̃m̃ta sufficius.
ut qͥdam putant. sicut nͨ uideis bñficia deiua¬
luer̃t. cũ pꝰ peccarent. Nolo enĩ uos ignorare o
gente eos ab estu. ⁊ contͣ egyptios. ne uid̾ent᷑
abeis. Clł sub nube fuer̃t: qͥa in fig᷑a nr̃i cõtin¬
gebant illis omia. ⁊ om̃s tͣnsier̃t mersis hos¬

Expanded text:
Volenti comprehendere sic est agendum, ut dixi: Non enim baptismus et caetera sacramenta sufficiunt, ut quidam putant, sicut nec Judaeis beneficia Dei valuerunt, cum post peccarent. Nolo enim vos ignorare, ogente eos ab aestu et contra Aegyptios, ne viderentur ab eis. Vel, sub nube fuerunt, quia in figura nostri contingebant illis omnia. Et omnes transierunt, mersis hos
Abbreviated transcription (Latin):
manna. ⁊ om̃s eund̾ potũ sꝑitalẽ biber̃t. scił.
aqͣde pet᷑. Manna. ⁊ aꝗͣ q̃ fluxit de petͣ dicit
sp̃ualia. qi ñ nat᷑a ñ mundi lege s di uͥtute
ꝑata st̃ sñ elem̃toꝵ cõmixtiõe habentia ĩ se
figurã fut᷑i myst̾ii. qͦd nos sumimꝰ. ̃ memo¬

Expanded text:
manna; et eumdem potum spiritalem biberunt, scilicet aquam de petra. Manna, et aquam quae fluxit de petra, dicit spiritualia, quia non natura, non mundi lege, sed Dei virtute parata sunt, sine elementorum commistione, habentia etiam in se figuram futuri mysterii, quod nos sumi
Abbreviated transcription (Latin):
istis uͦ uelud minꝰ sapientib usus ẽ mod̾a¬
to sermone qͥb & dicit o insensati galathȩ
ut sic eos reuocaret. Est gͥ intentio apłi. in
hac epła. galathas uersutiis pseudo apłoꝵ.
cͥcunuentos. ad fidei religionẽ. cs euuͣgłii
ueritatẽ reducere. Alodus talis. Salutatio¬
nẽ p̃mittit. uͥ contͣ detractores. ⁊ de oꝑib le¬
gis głantes. de sua dignitate.⁊ de gr̃a xp̃i
breuit̃ tangit. cõmendans ꝑsonã suã. qͣm
pseudo depͥmebant. Post salutationẽ eos
de leuitate redarguit pꝰ. personã suã latius
cõmendat. Deñ legẽ moysi. multis modis
inꝓꝓbat. docens eam ñ ẽẽ tenendam. post
xp̃m: qͥa ñ solum ñ ꝓficit ad iusticiã. ⁊ salu¬
tem. s etiã officit. Tandẽ cõmendat eiuge¬
liũ. & fidem xp̃i. qͦd sufficit ad salutẽ. Pne¬

Expanded text:
istis vero velut minus sapientibus usus est moderaistis vero velut minus sapientibus usus est moderato sermone: quibus etiam dicit: O insensati Galatae, ut sic eos revocaret. Est ergo intentio Apostoli in hac Epistola Galatas, versutiis pseudoapostolorum circumventos, ad fidei religionem et Evangelii veritatem reducere. Modus talis: Salutationem praemittit, ubi contra detractores et de operibus legis gloriantes, de sua dignitate et Christi gratia breviter tangit, commendans personam suam quam pseudo deprimebant; post salutationem, de levitate eos redarguit, post personam suam latius commendat; deinde legem multis modis improbat, dicens eam non esse tenendam post Christum, quia non solum non proficit ad justitiam et salutem, sed etiam officit; tandem commendat Evangelium et fidem Christi, quod sufficit ad salutem.
Abbreviated transcription (Latin):
uenientes.
g̃tis se misci¬
er̃t. Cñ illa
us gͣallog̃cia. derñ galathia appellata ẽ. uñ cum
greci acuti ingenii sint. illi tñ galathe stulti.
⁊ ad intelligendũ tardiores erant. sicut & indo¬
ciles galli. Hii ueritatẽ fidei. & doctͥne abapło
acceꝑant. s post ut iudaizarent. a pseudo a-¬
postolis tẽptati st̾ multis modis eis ꝑsuaden¬
tib. ut legẽ euuangłio adderent. Asserebas
enĩ xp̃i fidem. sñ carnalib obseruantiis ñ
sufficere ad salutẽ. & petrũ. & iacobum. et
alios qͥ cũ dño fuer̃t. legis obseruantias cum
euͣgłio miscuisse. ipsum qͦ paulũ. aliud ni
iudea facere aliud ingentib p̃dicare. His
atq huiꝰmodi. galathas subuerteĩt a deo: ut
eis assentientes in legis obseruantias tͣnsi¬
rent. Ideo hos apłs reuocat ad ueritatem fi¬
dei ap̃iane. ⁊ doct̾nȩ euuangłice scͥbens eis ab
epheso. de gr̃a de qͣ & romanis scͥpsit. legem si
altiori sensu. ⁊ ꝓfundiorib usus ẽ argum̃tis.

Expanded text:
s Graecis se miscuerunt. Unde illa ius Gallograecia, deinde Galatia appellata est. Unde, cum Graeci acuti ingenii sint, illi tamen Galatae stulti, et ad intelligendum tardiores erant, sicut et indociles Galli. Hi veritatem fidei et doctrinae ab Apostolo acceperant, sed post, ut judaizarent, a pseudoapostolis tentati 141 sunt, multis modis eis persuadentibus ut legem Evangelio adderent. Ambrosenim Christi fidem sine carnalibus observantiis non sufficere ad salutem, et Petrum et Jacobum et alios qui cum Domino fuerant legis observantias cum Evangelio miscuisse; ipsum quoque Paulum aliud in Judaea facere, aliud in gentibus praedicare. His atque hujusmodi Galatas subverterunt, adeo ut eis assentientes in legis observantias transirent. Ideo hos Apostolus revocat ad veritatem fidei Christianae, et doctrinae evangelicae, scribens eis ab Epheso de gratia de qua et Romanis scripsit, legem simaltiori sensu et profundioribus usus est argumentis;
Abbreviated transcription (Latin):
conferendo. Ergo futura tulit qͥa ut ñ fierent
fecit penã qͦ similit consũpsit. Est aũ pena duplex
gehennalis. & tẽporalis. S ehennalẽ ꝓrsus deleuit
ut eã ñ sentiant uere penitentes. Tẽporalẽ uͦ ñdũ
penit᷑ tulit manet enĩ sitis. fames mors & huiꝰ¬
modi s regnũ & dñium eiꝰ deiecit. & tandem in
nouissimo eandẽ penitꝰ᷑ ext̾minabit sic̃ aliqͥs
capiens hostẽ atͦcissimũ ñ statĩ int̾ficit eũ s pa¬
tit᷑ eũ cũ dedecore & dolore aliqͣntulũ uiuere.
ita & xp̃c penam pͥus qͣi alligauit: in fut᷑o aũ

Expanded text:
conferendo. Ergo futura tulit, quia ut non fierent conferendo. Ergo futura tulit, quia ut non fierent fecit. Poenam quoque similiter consumpsit. Est autem poena duplex, gehennalis et temporalis. Gehennalem prorsus delevit, ut eam non sentiant vere poenitentes; temporalem vero nondum penitus tulit. Manet enim fames, sitis, mors et hujusmodi; sed regnum et dominium ejus dejecit, et tandem in novissimo eamdem penitus exterminabit. Sicut aliquis capiens hostem atrocissimum non statim interficit eum, sed patitur eum cum dedecore et dolore aliquantulum vivere, ita
Abbreviated transcription (Latin):
moyses in heremo suꝑ lignũ exaltauit ser¬
pentẽ. Per suasiõe qͥppe serpentis: hõ indãpna¬
tionẽ mortis incidit. Itaꝙ serpens ad significa¬
tionẽ ipsiꝰ mortis conuenient̃ in ligno exalta¬
tus:: in illa enĩ fig᷑a. serpens pendebat ĩ lig¬
no. d aũ pependet inligno erucis ñ mors¬
dñi. ut mortẽ moriendo suꝑ aret. & maledictũ
consum̾et: Qualit̾ aũ uetustas nr̃a in cruce con¬
sũpta ẽ uideamꝰ. Cletustas nr̃a sicut & maledic̃¬
dictum. & utr̃q in nob consũpsit qͥa nr̃am duplã
uetustatẽ. sua simpla consumpsit. ñ & uno
die & duab noctib: in sepulchro qͥeuit. Per unũ
diẽ sua simpla uetustas signat᷑ ꝑ duas noctes
gemina nr̃a uetustas. Quieuit gͥ insepulchro
una die & duab noctib. qͥa sua simpla uetus¬
tate geminã nr̃am tulit & qualit̃. uideamus.
homines ab eis rethendo. & itẽ remittendo. fu¬
t᷑a uͦ ñ ea remittendo tulit. s gr̾am qͣ uitarent᷑

Expanded text:
ses in eremo super lignum exaltavit serpentem; persuasione quippe serpentis, homo in damnationem mortis incidit. Itaque serpens, ad significationis ipsius mortis convenienter in ligno exaltatus est. In illa enim figura serpens pendebat in ligno. Quid autem pependit in ligno crucis nisni, ut mortem moriendo superaret, et maledictum consumeret? Qualiter autem vetustas nostra in cruce consumpta sit videamus. Vetustas nostra sicut et maledicdictum, et utrumque in nobis consumpsit, quia nostram duplam vetustatem sua simpla consumpsit. Unde et uno die et duabus noctibus in sepulcro quievit. Per unum diem simpla ejus vetustas signatur, per duas noctes gemina nostra vetustas. Quievit ergo in sepulcro una die et duabus noctibus, quia sua simpla vetustate nostram geminam tulit. Et qualiter videamus. homines ab eis retrahendo, et item remittendo; futura vero non ea remittendo tulit, sed gratiam qua vitarentur
Abbreviated transcription (Latin):
ue honorẽ parentib deferas. & cecidit bes¬
tia impietatis. Ninechab̾is. Tangis qͥn¬
tã cordam: cecidit bestia libidinis. Nonoc¬
cides. Cangis sextã cordã : & cecidit bes¬
tia crudelitatis. Non furtũ facies. Can¬
gis septimã cordã: & cecidit bestia rapa¬
citatis. Non falsũ testimoniũ dices. T̃an¬
gis octauã cordã: & cecidit bestia falsi¬
tatis. N concupisces uxorẽ ꝓximi tui.
Tangis nonã cordam: ⁊ cecidit bestia ad
enã uxorem. Ideo duo p̃cepta sunt. ñ mecha¬
b̾is: & ñ concupisces uecorem ꝓccimi tui.
Non concupisces rem ꝓocimi tui. Cangi
decimã cordã: & oecidit bestia cupidita¬
tis. Ita cadentib om̃ib bestiis: securꝰ. &
innocens. in dei dilectione. ⁊ humana
societate uersaris. Et hoc scientes. & ce
dera. Alia cõmendatio caritatis est hic.
Supͣ dixit qͦd malũ ñ facit. hic dicre qͦd
etiã scimꝰ. qͥa hora ẽ iam nos de sõpno suꝵ¬
gere & nos hoc scientes abiciamꝰ & cet̾a.

Expanded text:
ut honorem parentibus deferas, et cecidit bestia impietatis. Non moechaberis, tangis quintam chordam, cecidit bestia libidinis. Non occides, tangis sextam chordam, cecidit bestia crudelitatis. Non furtum facies, tangis septimam chordam, et cecidit bestia rapacitatis. Non falsum testimonium dices, tangis octavam chordam, et cecidit bestia falsitatis. Non concupisces uxorem proximi tui, tangis nonam chordam, et cecidit bestia aduenam uxorem. Ideo duo praecepta sunt: non moechaberis, et non concupisces uxorem proximi tui. Non concupisces rem proximi tui, tangis decimam chordam, et cecidit bestia cupiditatis. Ita cadentibus omnibus bestiis, securus, et innocens in Dei dilectione et humana societate versar. Alia commendatio charitatis est hic. Supradixit quod malum non facit. Hic dicit quodetiam scimus, quia hora est jam nos de somno surgere. Et nos, hoc scientes, abjiciamus, etc.
Abbreviated transcription (Latin):
lũ oꝑatur. Ixͣimũ omnẽ hominẽ oportet
intelligi: qͥa nemo ẽ. cũ quo sit oꝑandum
malũ. Qͥgͦ ãmat homines. aut qͥa iusti
sunt. aut ut iusti sint. amare debet. sice¬
iuste se diligit: qͥa ad hoc se diligit ut sit
inustꝰ. ad hoc gͦ ut sic malus. Ergo iamũ
se diligit: qͥ enim diligit iniqͥtatẽ. odit ani¬
mam suam. Et qͥa dilectio ñ agit malũ. gͦ
dilectio ẽ plenitudo legis .i. qͥ diligit. plene
legẽ implet. bi enĩ caritas ẽ. qͥd ẽ qͦd pos¬
sit deesse: Ebi aũ ñ ẽ. qͥd ẽ qͦd possit pro

Expanded text:
nem hominem oportet intelligi, quia nemo est, cum quo sit operandum malum. Qui ergo amat homines, aut quia justi sunt, aut ut justi sint, amare debet. Sic ejuste se diligit, quia ad hoc se diligit ut sit injustus. Ad haec ergo ut sit malus, ergo jam non se diligit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam. Et quia dilectio non agit malum: Ergo dilectio est plenitudo legis, id est qui diligit plene implet legem. Ubi enim charitas est quid est quod possit deesse? Ubi autem non est, quid est quod possit pro