comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
residere uidentur in iuste distringendos
nec ullas redibitiones aut in licitas occa¬
siones requirendas ullo umquã tẽꝑe
ingredi audeat uł exactare p̃dicta ex
ipsis reb quodam in loco p̃sumat. Et
quicquid ex reb ram dicte aeccłie fiscus
sperare poterat cotum nos memorate
eccłie concedimis. Insuꝑ ⁊ illud iN
hoc p̃cepto inserere ius simus ut nul¬¬
lus iudex aut comes aut aliquis liber
homo aut quelibet ꝑsona p̃dicte. ecłiȩ
minis tros uł aouocato sminallo pu-¬¬
blico accusare p̃sumat. sed prius con-¬
ueniat miistros rerum ⁊ iudices uil-¬
larum atq hominum a quibus lesus
ẽ. ut ab eis familiarem ⁊ iustam accipi-¬
at iusticiam. Et si a p̃dictis ministris
suam ius ticiam acciꝑe ñ ualuerit. tc̃
c̃ueniat ep̃m iam dicte aeccł̃iȩ ut abipso¬
siam iusticiam familiarem. ⁊ bonam atq
ius tam accipiat. Et si ab ipso ep̃o neq
asiuis minis tris suam iusticiam acciꝑe

Expanded text:
residere videntur, iniuste distringendos residere videntur, iniuste distringendos nec ullas redibitiones aut inlicitas occasiones requirendas ullo umquam tempore ingredi audeat vel exactare predicta ex ipsis rebus quodam in loco presumat ; et quicquid ex rebus iam dicte aecclesię fiscus sperare poterat, totum nos memorate aecclesię concedimus. Insuper et illud in hoc precepto inserere iussimus, ut nullus iudex aut comes aut aliquis über homo aut quelibet persona predicte aecclesię ministros vel advocatos in mallo publico accusare presumat, sed prius conveniat ministros rerum et iudices villarum atque hominum, a quibus lesus est, ut ab eis familiärem et iustam accipiat iusticiam et ; si a predictis ministris suam iusticiam accipere non valuerit, tunc conveniat episcopum iam dicte aeccsuam justitiam familiarem et bonam atque justam accipiat. Et si ab ipso episcopo, neque a suis ministris suam justitiam accipere
Abbreviated transcription (Latin):
mento concedere ⁊ confirmare deb̃emꝰ.
Cuius peticionem ꝓ diuino amore re¬¬
nuere noluimus. sed in omnib ⁊ p̃sen¬
tes ⁊ futuri fideles scȩ̃ dĩ aeccłiȩ ⁊ nr̃i
ita concessum atq ꝑ petualiter a nob̾
confirmatum eẽ. cognoscant. Preci-¬
pientes gͦ iubemus ut nullus iudex
publicus neq quislibet exiudiciarra
potestate nec aliquis ex fidelib nr̃is
in aeccłias aut loca uel agros seu reliqͥs
possessiones memorate aeccł̃iȩ quas mo¬
derno temꝑe in quib libet pagis ⁊ t̃ri¬
toriis infra dicionem regni nr̃i ius te
habere ac pos sidere cognoscitur quȩq
⁊ iam deinceps in iure ipsius sc̃i loci diuina
uoluerit pictas augeri nemo ad cauzas
audiendas uł inferendas requirendas
aut tributa uel freda exigenda aut man-¬
siones uł ꝑatas faciendas. aut cheloneũ
exigendum. nec fideiussores collendos.
Aut homines ipsius accł̃iȩ tam ingenu¬
os quam ⁊ seruos qui suꝑ terram eiusdẽ

Expanded text:
mento concedere et confirmare deberemus. mento concedere et confirmare deberemus. Cuius peticionem pro divino amore renuere noluimus, sed in omnibus et presentes et futuri fideles sanctę dei aecclesię et nostri ita concessum atque perpetualiter a nobis confirmatum esse cognoscant. Precipientes ergo iubemus, ut nullus iudex publicus neque quislibet ex iudiciaria potestate nec alin ecclesias aut loca, vel agros, seu reliquas possessiones memoratae ecclesiae, quas moderno tempore in quibuslibet pagis et territoriis infra ditionem regni nostri juste habere ac possidere cognoscitur, quaeque etiam deinceps in jure ipsius sancti loci divina voluerit pietas augeri, nemo ad causas audiendas vel inferendas requirendas aut tributa vel freda exigenda aut mansiones vel paratas faciendas aut theloneum exigendum nec fideiussores tollendos aut homines ipsius aecclesię tam ingenuos quam et servos, qui super terram eiusdem
Abbreviated transcription (Latin):
corum ministriatq canonici in potectatẽ
⁊ dñationem p̃fixe accł̃iȩ absq ulliꝰ con-¬
signatione reuocare faciant. ⁊ quando¬
cumq locus euenerit iam dicta benefi¬
cia cum nr̃is fidelib qui ea nr̃o benefi-¬
cio habent cõmutare uolumus.⁊ p̃fate
aeccłiȩ redđe. ut ipsius aeccłiȩ pontificib
uł sacerdotib siue dĩ seruis ꝓ nobis uł
omn populo nob adeo cõmisso siue
ꝓs tabilitate regni ⁊ pace cocius po-¬
puli melius exorare delectetur. Insu-¬
per detulit nob immunitates p̃deces-¬
sorum nr̃orum regum scilicet francoꝵ.
inquib continebatur quomodo p̃dictã
sedem una cum reb omnib uł homini¬
bus ibidem aspicientib ꝓpter amorem dĩ
⁊ reuerentiam scõrum quoꝵ reliquiȩ
ibi uenerantur sub plenissima semꝑ
defensione. ⁊ inmunitatis tuitione
habuissent. Pfirmitatis ergo studio
peciit p̃dictus pontifex ut circa ipsũ
scm̃ locum denuo ꝓ mercedis nr̃e aug-¬

Expanded text:
eorum ministri atque canonici, in potestatem eorum ministri atque canonici, in potestatem nationem prefixe aecclesię absque ullius consignatione revocare faciant. Et quandocumque locus evenerit iam dicta beneficia cum nostris fidelibus, qui ea nostro beneficio habent, commutare, volumus et prefate aecclesię reddere, ut ipsius aecclesię pontificibus vel sacerdotibus sive dei servis pro nobis vel omni populo nobis a deo commisso sive pro stabilitate regni et pace tocius populi melius exorare delectetur. Insuper detulit nobis immunitates predecessorum nostrorum, regum scilicet Francorum, in quibus continebatur, quomodo predictam sedem una cum rebus omnibus vel hominibus ibidem aspicientibus propter amorem dei et reverentiam sanctorum, quorum reliquię ibi venerantur, sub plenissima semper defensione et immunitatis tuitione habuissent. Pro firmitatis ergo studio peciit predictus pontifex, ut circa ipsum sanctum locum denuo pro mercedis nostre aug
Abbreviated transcription (Latin):
emunitatis tuitione nr̃o p̃cepto inse-¬
rere iussimus. Alterum enim p̃dicto
ep̃o uł suis canonicis p̃ceptum olim
facere iussimus. de monasteriis uł
cellulis siue uicis atq uillis quas nr̃i
fideles nr̃a largitione habere noscunt᷑.
ibi nominatim eas in nr̃o p̃cepto scribe-¬¬
re p̃cepissemus. sub legitimo censui
nonas ⁊ decimas ꝑsoluendas. seu re-¬
staurationes aeccłiȩ faciendas quȩ
omnia iubemꝰ atq p̃cipimus ut a nr̃is
fidelib ita conseruentur. sicut in ipso
p̃cepto sunt inserta de quib p̃dictã
aeccłiam ⁊ iam dictum pontificem quan-¬
documq dñs posse ⁊ locum dederit
consolari ⁊ augm̃tari cupimus. p̃sen¬
taliter uͦ hoc concedimus. ut quan¬
doquisq de illis qui sepedicte aeccł̃iȩ
beneficia nr̃a largitione habent de
hoc scło. infantib masculis ñ natis uł
nob̃ ñ cõmendatis migrauerint. iam
dictus pontifex uł sui successores siue

Expanded text:
emunitatis tuitione nostro praecepto inseemunitatis tuitione nostro praecepto inserere jussimus. Alterum enim praedicto episcopo, vel suis canonicis praeceptum olim facere jussimus de monasteriis vel cellulis, sive vicis atque villis, quas nostri fideles nostra largitione habere noscuntur: ibi nominatim eas in nostro praecepto scribere praecipissemus, sub legitimo censu, et nonas et decimas persolvendas, seu restaurationes ecclesiae faciendas; quae omnia jubemus atque praecipimus ut a nostris fidelibus ita conserventur, sicut in ipso praecepto sunt inserta: de quibus praedictam ecclesiam et jam dictum pontificem, quandocunque Dominus posse et locum dederit, consolari et augmentari cupimus. Praesentaliter vero hoc concedimus, ut quando quisque de illis qui saepe dictae ecclesiae beneficia nostra largitione habent, de hoc saeculo, infantibus masculis non natis, vel nobis non commendatis, migraverint; jam dictus pontifex, vel sui successores, sive
Abbreviated transcription (Latin):
libenter assensum p̃buimus ⁊ nomi¬
natim cellulas uł uillas siue uicos in
hoc p̃cepto sicut dep̃catus ẽ. inserere
iussimus. id cellulam scĩ uincentii cũ
omnib ad se ꝑtinentib ⁊ cellulam scĩ al¬
bini seu cellulam scĩ audoeni. ⁊ cellulã
scĩ rigomeri.⁊ cellulam seĩ almiri. ⁊ cel¬
lulam scĩ ulfacii. ⁊ cellulam scĩ baoma
di.Haec omnia cum omnib ad se ꝑti¬
nentib. Cum uicis canonicis quatuor.
id÷ salica ⁊ montiniacum.⁊ flaciacum.⁊
oxellum. cum uillis duodecim. Et ali¬
is uillulis ad eas ꝑtinentib sicut inple-¬
nariis iam dictȩ aeccłiȩ continetur. id:
rupiacum. cauania. culturas. baliau. a¬
loncion. colonicam. uetus uicum. ⁊ celsia¬
cum. uicum canonieum ⁊ uillam scĩ ger¬¬
uasii. aloniacum. asmarias. uodebris.
calle marcium. siue alias uillulas qua¬
rum nomina in ꝓmptu ñ recordantur:
Haec autem omnia cum omnib ad se
ꝑtinentib cum omni integritate sub

Expanded text:
libenter assensum prebuimus et nomilibenter assensum prebuimus et nominatim cellulas vel villas sive vicos in hoc precepto, sicut deprecatus est, inserere iussimus, id est cellulam sancti Vicentii cum omnibus ad se pertinentibus et cellulam sancti Albini seu cellulam sancti Audoeni et cellulam sancti Rigomeri et cellulam sancti Almiri et cellulam sancti Ulfacii et cellulamdi, haec omnia cum omnibus ad se pertinentibus, cum vicis canonicis quatuor, id est Salica, et Montiniacum, et Flaciacum, ct Oxellum, cum villis duodecim, et aliis villulis ad eas pertinentibus, sicut in plenariis jam dictae ecclesiae continetur, id est Rupiacum, Cavania, Culturas, Baliau, Aloncion, Colonicam vetus vicum et, Celsiacum vicum canonicum, et villam sancti Gervasii, Aloniacum, Asinarias, Vodebris, Callemarcium, sive alias villulas, quarum nomina in promptu non recordantur. Haec autem omnia cum omnibus ad se pertinentibus, cum omni integritate, sub
Abbreviated transcription (Latin):
quas nob̃ ꝓsuis necessitatib innotuerint
ad effectum ꝑducimus. non solum legalẽ
consuetudinem exercemꝰ. uerum etiam ad
beatitudinem aet̃nę retributionis talia
nob̶ facta ꝓfutura confidimus. Igitur
omnb ep̃is. abbatib. diicib. comitib. ui-¬
cedominis. uicariis. centenariis. actiona¬
riis. mmssis nr̃is discurrentib siue cunctis
futuris. Notum ẽẽ. uolumꝰ quia uir
uenerabilis franco cenomannice urbis
ep̃c audiens serenitatem nr̃am supplicit
dep̃catus ẽ. ut ei p̃ceptum de omnibus
reb eccł̃iȩ sibi commnisse facere p̃cepisse¬
mus.⁊ nominatim tellulas uł uicos seu
uillas quas sub sua siue canonicorum
uł uasallorum suorum ac aliorum sibi
uł aeccł̃iȩ suȩ deuote famulantium tã
liberorũ quã ⁊ seruorum pocestate uł
dñatione p̃senti tempore habere ancosti
dicte cenomannice aeccłiȩ. firmius
nr̃a fulti auctoritate ⁊ absq ulla pul-¬
satione uł contrarietate habere uł
regere mereretur. Cuius peticioni

Expanded text:
quas nobis pro suis necessitatibus innotuerint, ad effectum perducimus, non solum legalem consuetudinem exercemus, verum etiam ad beatitudinem aeternae retributionis talia nobis facta profutura confidimus. Igitur omnibus episcopis, abbatibus, ducibus, comitibus, vicedominis, vicariis, centenariis, actionariis, missis nostris discurrentibus, sive cunctis futuris notum esse volumus, quia vir venerabilis Franco Cenomannice urbis episcopus adiens serenitatem nostram suppliciter deprecatus est, ut ei preceptum de omnibus rebus aecclesię sibi commisse facere precepissemus et nominatim cellulas vel vicos seu villas, quas sub sua sive canonicorum vel vasallorum suorum ac aliorum sibi vel aecclesię suę devote famulantium, tam liberorum quam et servorum, potestate vel dominatione presenti tempore habere nosciturdicte Cenomannice aecclesię firmius nostra fulti auctoritate et absque ulla pulsatione vel contrarietate habere vel regere mereretur. Cuius peticioni
Abbreviated transcription (Latin):
cum omnib ad se ꝑtinentib integerrime
et absq ulla diminutione nr̃is futuris¬
quȩ consis tat temꝑib. Et ut hȩc red-¬
ditionis nr̃e auctoritas uerius credatur
⁊ diligentius conseruetur ꝑ omnia et
firmius futuris temꝑib teneatur: ma-¬
nu ꝓpria subter firmauimus. ⁊ de anu¬
lo nr̃o sigillare iussimꝰ SiEnuo.¬

Expanded text:
cum omnibus ad se pertinentibus integerrime cum omnibus ad se pertinentibus integerrime et absque ulla diminutione nostris futurisquę consistat temporibus. Et ut hęc redditionis nostre auctoritas verius credatur et diligentius conservetur per omnia et firmius futuris temporibus teneatur, manu propria subter firmavimus et de anulo nostro sigillare iussimus. Signu
Abbreviated transcription (Latin):
auccoritate denuo roboretur: que ita
ad liquidum cognoscentes eiq obamo¬
rem dei ⁊ eiusdem scȩ̃ sedis reuerentiã
fauorem nr̃e auccoritatis ad hibere dig-¬
num iudicantes hoc nr̃e auctoritatis p̃¬¬
ceptum ei suisq ꝑ temꝑa successorib
fieri ac dari p̃cipimus. ꝑ quod decernimꝰ
atq iubemꝰ. ut memoratum monasterio¬
lum scĩ karileffi quod aliquandiu a p̃di¬
cte sedis aeccłiȩ iure ⁊ dominatione sub-¬
tractum fuerat abhinc in posterum ha-¬
beant atq pos sideant. ⁊ quicquid aeccłia-¬
stico iure de eo disponere decreuerint.
liberam in omnib habeant potestatem fa-¬
ciendi. Neq ullo deinceps temꝑe a nire
p̃fate matris aeccl̃iȩ eiusq rectorum qua-¬
libet occasione aut uiolentia a nob̾ siue
a succes sorib nr̃is segregetur sed semꝑ
milliꝰ pontificum quȩ eius atq rectorum
potestatem ⁊ dispositione ac uoluntate
ad diuinum cultum ꝓpensius exercendũ

Expanded text:
auctoritate denuo roboretur, que ita auctoritate denuo roboretur, que ita ad liquidum cognoscentes eique ob amorem dei et eiusdem sanctę sedis reverentiam favorem noretre auctoritatis adhibere dignum iudicantes hoc nostre auctoritatis preceptum ei suisque per tempora successoribus fieri ac dari precipimus, per quod decernimus atque iubemus, ut memoratum monasteriolum sancti Karileffi, quod aliquandiu a predicte sedis aecclesię iure et dominatione subtractum fuerat, abhinc in posterum habeant atque possideant et quicquid aecclesiastico iure de eo disponere decreverint, liberam in omnibus habeant potestatem faciendi neque ullo deinceps tempore a iure prefate matris aecclesię eiusque rectorum qualibet occasione aut violentia a nobis sive a successoribus nostris segregetur, sed semper in illius pontificumquę eius atque rectorum potestate et dispositione ac voluntate ad divinum cultum propensius exercendum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ciuitatis aeccłiam quȩ ẽ. constructa
in honore scẽ marie dĩ genitricis ⁊
scõrum martirum geruasii atq ꝓ-¬
thasii instante ⁊ confirmante mis¬
so childeberti regis contradidit atq
legaliter confirmauit. In quibus
rebus p̃dictum monasteriolum fun-¬
datum aiam dictis sc̃is uiris atq
conotructum ẽ ⁊ deinceps quib dam inter-¬
uenientib causis a iure suȩ sedis aecdie
subtractum. et abilliꝰ dominatione et
potes tate hactenus suis se dilatum utq
quod asserebat ueraciter nob pates ceret.
detulit obtutib nr̃is quędam cartarum
monim̃ta regumq decessorum scilicet
nr̃orum. quasdam auctoritates quib i¬
spectis atq relectis euidenter ostenditur
p̃dictum monasterium iuris sepedicte
sedis cenomannice sibi commisse ẽẽ.¬
⁊ in ipsius dominatione debere ꝑfistere.
suppliciter gͦ nr̃am exorans dementiam
ut quod tam euidentib indiciis decla-¬
ratur nr̃a quippe assensione immo

Expanded text:
et civitatis aecclesiam, quę est constructa et civitatis aecclesiam, quę est constructa in honore sancte Marie dei genitricis et sanctorum martirum Gervasii atque Prothasii, instante et confirmante misso Childeberti regis contradidit atque legaliter confirmavit, in quibus rebus predictum monasteriolum fundatum a iam dictis sanctis viris atque constructum est, sed deinceps quibusdam intervenientibus causis a iure suę sedis aecclesie subtractum et ab illius dominatione et potestate hactenus fuisset dilatum. Utque quod asserebat veraciter nobis patesceret, detulit obtutibus nostris quędam cartarum monimenta regumque, decessorum scilicet nostrorum, quasdam auctoritates, quibus inspectis atque relectis evidenter ostenditur predictum monasterium iuris sepe dicte sedis Cenomannice sibi commisse esse et in ipsius dominatione debere persistere. Suppliciter ergo nostram exorans elementiam, ut, quod tam evidentibus indiciis declaratur, nostra quippe assensione, immo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ miscdiam dĩ rex francorum atq lon-¬
gobardorum si sacerdotum seruorũq
dĩ iustis ⁊ rationabilib peticionib ad
optatum effectum ꝑducimus. Non
solum regiam exercemus consuetudi-
ac ꝓmptiores facimus. atq ꝑ hoc dni
miscdiam facilius nob̶ conciliandam
es se confidimus. ⁊ iccuco notum eẽ.
uolumus cunctis fidelib sc̃e dĩ aeccłiȩ
⁊ nr̃is p̃ essentib scilicet ⁊ futuris q̃m
franco uenerabilis cenomannice ur-
his ep̃c sugges sit nob eo quod mona¬
steriolum scĩ harileffi quod intra t̾̃mi-¬
nos p̃dicte urb̃ parrochie a iam dicto
domno karileffo concedente atq or-¬
dinante domno innocente p̃fate ur-¬
bis quondam ep̃o in rebus tam sui
episcopii quam ⁊ reb aliorum bono¬
rum hominum tam regum quam
⁊ aliorum nobilium unorum ipso
domno prefato karilesso craditis qͦs
npse postea ꝑ strumenta cartarũ⁊
ꝑ licentiam siue ꝑmissum atq con-¬
sensum childeberti regis ad matrem

Expanded text:
sericordiam dei rex Francorum atque Longobardorum. Si sacerdotum servorumque dei iustis et rationabilibus peticionibus ad optatum effectum perducimus, non solum regiam exercemus consuetudineac promptiores facimus atque per hoc domini misericordiam facilius nobis conciliandam esse confidimus. Et iccirco notum esse volumus cunctis fidelibus sancte dei aecclesię et nostris presentibus a scilicet et futuris, quoniam Franco venerabilis Cenomannice urbis episcopus suggessit nobis, eo quod monasteriolum sancti Karileffi, quod intra terminos predicte urbis parrochie a iam dicto domno Karileffo concedente atque ordinante domno Innocente prefate urbis quondam episcopo in rebus tam sui episcopii quam et rebus aliorum bonorum hominum, tam regum quam et aliorum nobilium virorum, ipsi domno prefato Karileffo traditis, quas et ipse postea per strumenta cartarum et per licentiam. sive permissum atque consensum Childeberti regis ad matrem
Abbreviated transcription (Latin):
oaitios aldricus ceno¬
mannice urb̃ ep̃e nati-¬
one patris ex patre fian-¬
cus siue saxho matris
quoq ex parte alaman¬¬
nusatq bauuiarius.
Pater quoq eius nominabat᷑ syon mater
enim eius gerildis. Predictus gͦ ep̃c regia ex
ꝓgenie ortus atq aliis nobilissimis ex parentib
ẽ ꝓcreatus. ab infancia autem cũ epĩs enutrit᷑
atq ab eis nobilit̾ eruditus ⁊ sapient̃ ẽ. instru-¬
ctus. &ccłiasticis quoq disciplims uolunta¬
rie se submittens ordinabilit̃ congruent̃q co-
nexus ẽ. Iam enim duodecĩ annoꝵ habens a
iam dicto patre suo ad palacium deductus ẽ.
et glorioso karolo francorũ rege atq demuo
hludouico eius filio honorifice comm̃datus
⁊ ab eo ẽ decent̃ susceptus ipse uidelicet om̃i¬
bus bonis morib q dulcib ornatus. omnia
omnib factus ⁊ tam regi quã ⁊ omĩb sus obti-¬
matib uł regi famulantib dño annuente
placere meruit. ꝑdiem itaq regi et fidelib

Expanded text:
omnus Aldricus Cenomanicae urbis episcopus, natione patris ex parte Francus sive Saxo, matris quoque ex parte Alamannus atque Bajuvarius. Pater ejus nominabatur Sion, mater quoque ejus Gerildis. Praedictus ergo episcopus regia ex progenie ortus atque aliis nobilissimis parentibus est procreatus. Ab infantia autem cum episcopis enutritus atque ab eis nobiliter et sapienter est instructus; ecclesiasticis quoque disciplinis voluntarie se submittens, ordinabiliter congruenterque est inconnexus. Jam enim duodecim annos habens, a jam dicto patre suo ad palatium deductus est, et glorioso Carolo Francorum regi atque domno Ludovico ejus filio honorifice commendatus, et ab eo est decenter susceptus. Ipse videlicet omnibus bonis moribusque dulcibus ornatus, omnia omnibus factus est, et tam regi quam omnibus ejus optimatibus et regi famulantibus, Domino annuente, placere meruit. Per diem itaque regi et fidelibus
Abbreviated transcription (Latin):
ep̃o uł suis ministris .c. soł argenti
componat. ⁊ suam iusticiam posł mo¬
dum absq lege aut aliqua cõpositiõe
recipiat. Predictus enim causas me¬
morate ȩccł̃iȩ. pontificib q atq dei ser¬
uis in ibi dno famulantib ꝓ dĩ amore
⁊ reuerentia scõrũ concessimus. conces
sumq futuris temꝑib eẽ. uolumus.
sicut ⁊ anr̃is antecessorib regibus
uidelicet francorum suis p̃decessorib
factum ẽẽ. scrutando cognoumus.
Quatenus supra memorato pontifi¬
ce suisq successoribus una cum ser-¬
uis dĩ imbi dõ famulantib ꝓ nobis
atq ꝓ stabilitate tocius regni adõ
nob̶ concessi atq conserirandi cum
clero populoq sibi subrecto dnĩmi-¬
scđiam exorare delectetur. Et ut hȩc
p̃cepti nr̃i auctoritas firmior habeatur.
⁊ ꝑ futura tempora conseruetur. Ma-¬
nu ꝓpria subter firmauimus.⁊ im-¬
pres sione nr̃i anuli subter eam ro¬
borari decreuimus. Signũ.¶E
karoli gloriosis simiregis. M cene¬

Expanded text:
po vel suis ministrissolidos argenti componat et suam iusticiam postmodum absque lege aut aliqua compositione recipiat. Predictas enim causas memorate ęcclesię pontificibusque atque dei servis inibi domino famulantibus pro dei amore et reverentia sanctorusumque futuris temporibus esse volumus, sicut et a nostris antecessoribus, regibus videlicet Francorum, suis predecessoribus factum esse scrutando cognovimus, quatenus supra memorato pontifici suisque successoribus una cum servis dei inibi deo famulantibus pro nobis atque pro stabilitate tocius regni a deo nobis concessi atque conservandi cum clero populoque sibi subiecto domini misericordiam exorare delectetur. Et ut hęc precepti nostri auctoritas firmior habeatur et per futura tempora conservetur, manu propria subter firmavimus et impressione nostri anuli subter eam roborari decrevimus. Signum M. Karoli gloriosissimi regis. Gene
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e augm̃to libuit nob p̃fati uenerabi-¬
lis uiri peticionib annuere et eisdem au-¬
ctoritatib hanc quoq nr̃am iungere
auctoritatẽ. ꝑ quã iubemꝰ atq p̃cipimꝰ
ut om̃s resuł mancipia que ex liberalita-
ulla inquietudine uł in iusta int̾̃pellati-¬¬
one quiete ⁊ secure habere uł possidere
ualeant. Quod si forte suꝑ eisdem reb
ante p̃fatam exustionem ap̃latis ipsius
ciuitatis iure possessis questio orta fuerit
ut ꝓ eis disceptari necesse sit: ita ꝑ hanc
nr̃am auctoritatem easdem res ⁊ manci-¬
pia ipsius aecdie defendantur sicuti ꝑ ea-¬
dem strum̃ta si igni absumpta ñ fuissent
legib defendi potuerant. Et ut hec
auctoritas firmior habeatur ⁊ infitura
temꝑa plenius conseruetur: manu ꝓpͥa
subscripsimꝰ ⁊ anuli nr̃i impressione sig¬
nauimus. Signum hlodouici serems-¬
Po T simi impr̃is.
Data .xiii. kł septemb̾ anno pͥmo¬
xp̃o ꝓpitio imp̃r nr̃i indictione septima.

Expanded text:
nostrae augmento, libuit nobis praefati venerabinostrae augmento, libuit nobis praefati venerabilis  viri petitionibus annuere, et eisdem auctoritatibus hanc quoque nostram jungere auctoritatem, per quam jubemus atque praecipimus ut omnes res vel mancipia, quae ex liberalitateulla inquietudine vel injusta interpellatione quiete et secure habere vel possidere valeant. Quod si forte super eisdem rebus ante praefatam exustionem a praelatis ipsius civitatis jure possessis quaestio orta fuerit, ut pro eis disceptare necesse sit; ita per hanc nostram auctoritatem easdem res et mancipia ipsius ecclesiae defendantur, sicuti per eadem strumenta, si igni assumpta non fuissent, legibus defendi potuerant. Et ut  haec auctoritas firmior habeatur, et in futura tempora conservetur, manu propria subscripsimus, et annuli nostri impressione signavimus. Signum Ludovici serenissimi imperatoris. Data XIII Kalend. Septembris, anno 1 Christo propitio imperii nostri, indictione septima.
Abbreviated transcription (Latin):
tam p̃sentium quam ⁊ futurorum. Fo
quod uir uenerabił franco cenomannice
urb̃ ep̃c obtulit serenitati nr̃e quasdam
auctoritates p̃decessorum nrorũ regum
uidelicet francorum. in quib contineba¬¬
tur quod partim nec legentie incurioso¬¬
rum hominum partim depopulantib
hostib ignemq subnuttentib quędã
strum̃ta cartarum ꝑ quȩ reges regi-¬
neq ⁊ ceteri quã plures catholici uiri
res quod mancipia aeccłiȩ in honorȩ
xp̃i martirum geruasii ⁊ ꝓthasii con-¬
structe cui auctore dõ ipse pre es
contulerant: olimi exusta uł concrema.¬
ta fuerint. ꝑquas etiam auctoritates non
solum p̃decessores sui rectores uidelicet ipsꝰ
acccłiȩ sed etiam ipse in posł modum easdẽ
res uł mancipia que ineisdẽ que exusta fu¬¬
lit ⁊ secure ac quiete accenus tenuerant
uł possederant. seu firmitatis studioꝵ
serenitati nr̃e. ut easdem auctoritates
nr̃as firmaremur auctoritate. Nos itaq
ꝑspectis eisdem auctoritati ꝓ mercedis

Expanded text:
tam praesentium quam et futurorum, eo quod vir venerabilis Franco Cenomanicae urbis episcopus obtulit serenitati nostrae quasdam auctoritates praedecessorum nostrorum, regum videlicet Francorum, in quibus continebantur quod partim negligentia incuriosorum hominum, partim depopulantibus  hostibus ignemque submittentibus, quaedam strumenta chartarum per quae reges reginaeque, et caeteri quamplures catholici viri res atque mancipia ecclesiae in honore risti martyrum Gervasii et Protasii constructae, cui auctore Deo ipse praeest, contulerant, olim exusta vel concremata fuerint; per quas etiam auctoritates non solum praedecessores sui, rectores videlicet ipsius ecclesiae, sed etiam ipse in postmodum easdem res vel mancipia, quae in eisdem quae exusta fuliter et secure ac quiete hactenus tenuerant ac possederant, ceu firmitatis studio serenitati nostrae ut easdem auctoritates nostra firmaremus auctoritate. Nos itaque perspectis eisdem auctoritatibus, pro mercedis
Abbreviated transcription (Latin):
sens ibidem recto ordine uidetur eẽ.
possessum ita & inantea inspecta ipsa
epła donationis ꝑhoc p̃ceptum plenius
in dĩ nomine confirmamus ipsa loca¬
superius nominata cum omini integritate
earum ad ipsa casa scĩ geruasii et ꝓthasu
martyris nr̃is & futuris temporib iure
firmissimum proficiat in augmentum.
et ut haec preceptio firmior habeatur
& in om̃ib conseruetur manus nr̃ae
subscriptionib eam subt̃ decreuimu
roborare. Childebertus rex francorum
subseripsit. Adogrimus iussus obtolus
subscripsit. Datũ dies.uiii. quod facit
presens mensis iunius anno .uii. regni
nr̃i opatinaco in xp̃i nomine feliciter
ameN

Expanded text:
sens ibidem recto ordine videtur esse sens ibidem recto ordine videtur esse possessum , ita et inantea inspecta ipsa epistola donationis per hoc preceptum plenius in Dei nomine confirmamus : ipsa locsuperius nominata cum omni integritate earum ad ipsa casa sancti Geruasii et Prothasii martyris  nostris et futuris temporibus iure firmissimum proficia  in augmentum. Et ut haec pręceptio firmior habeatur et in omnibus conservetur, manus nostrae subscriptionibus eam subter decrevimus roborare. Childebertus rex Francorum subscripsit. Adogrimus iussus obtolus subscripsit. Datum dies VIII quod facit presens mensis Iunius, anno VII regni nostri, Opatin  aco, in Christi nomine feliciter, amen
Abbreviated transcription (Latin):
et in aluis pagis cum om̃ib adiacentus
earum cum omnib appendicus cũ omni
re in exquisito ad prȩdietã matrem et ciui-¬
tatis ȩccłam quae est constructa in honore
scãe mariae et scõrum martyrum gerua¬
su et prothasii uel domno innoceNti
p̃dicto urbis ep̃o qui ibidem ad praesens
custos et rector prȩesse uidetur. ipsas res
ꝑeorum strumenta delegauerunt. Ideoq
auctoritatem plenius confirmare fecisse-¬
mus. quorum petitionibus gratanter
ad sensum pręstauimus. et in omnib con¬
firmauimus. precipientes enim ut sicut
iam dictus haregarius et uxor eius truda
siue filia eorum tenestina dõ sacrata ipsa
loca hereditatis eorum una cum terris
domibus aedificiis mancipiis uineis siluis
pratis pascuis. aquis aquarum ue decur¬
sib farinariis. peculus praesidiis mobilib
et immobilib uel reliquis quibuseumq
beneficiis ad ipsa casa dĩ ꝑstrumenta iuste
et rationabilit̃ delegassent et hoc ad pre¬

Expanded text:
et in aliis pagis cum omnibus adiacentiis et in aliis pagis cum omnibus adiacentiis earum, cum omnibus appendiciis, cum omni re inexquisito  ad prędictam matrem et civitatis ęcclesiam, quae est constructa in honore sanctae Mariae et sanctorum martyrum Geruasii et Prothasii, vel domno Innocenti predicto urbis episcopo, qui ibidem ad praesens custos et rector pręesse videtur, ipsas res per eorum strumenta delegaverunt. Ideoque r nostram auctoritatem plenius confirmare fecissemus ; quorum petitionibus gratanter  adsensum pręstavimus et in omnibus confirmavimus, precipientes enim ut, sicut  iamdictus Haregarius et uxor eius Truda sive filia eorum Tenestina Deo sacrata ipsa loca hereditatis eorum una cum terris, domibus, aedificiis, mancipiis, vineis, silvis, pratis, pascuis, aquis aquarumve decursibus, farinariis, peculiis, praesidiis, mobilibus et immobilibus vel reliquis quibuscumque beneficiis ad ipsa casa Dei per   strumenta iuste et rationabiliter delegassent, et hoc ad pre
Abbreviated transcription (Latin):
hildebertus rex francorũ uir illuster
si petitionib ancillarũ dĩ uel bonorũ
hominum quae nr̃is aurib fuerant relatan
augmentum praestemus et eas ad effectum
ꝑducimus. hoc nobis ad aeternȩ salutis
prȩmium uel stabilitatẽ regni indĩ No¬
mine ꝑtinere confidimus. Igit᷑ illuster uir
haregarius et uxor eius truda siue filia
eorum tenestina dõ deuota directa
petitione clementia regni nr̃i asserentes
nobis ꝑeorum missos intimauerunt
eo quod ante hos dies in area scãe mariae
et scõrum martyrũ geruasii et prothasu
matris et cenomannis ciuitatis senioris
aeccłȩ una cum consensu in noceNti¬
cȩnomannice urbis ep̃i uel eius congrega¬
tione monas teriolum quoddam predicto
ep̃o consentiente seu adiutorium not
modicum prȩstante inhonore scãe mariae
et scõrum apłorum tam infra ciuitatẽ quã
& infra murum ciuitatis et fluuium sartȩ
construere coeperunt et locella proprieta-¬
tis eorum tam in pago caenomannico quã

Expanded text:
hlotarius, rex Francorum, vir inluster. Si petitionibus servorum Dei, vel bonorum hominum, quae nostris auribus fuerunt relatae, et augmentum praestamus, et eas ad effectum perducimus, hoc nobis ad aeterne salutis pręmium vel stabilitatem regni  in Dei nomine pertinere confidimus. Igitur illuster vir Haregarius et uxor eius Truda sive filia eorum Tenestina Deo devota directa petitione clementia regni nostri asserentes nobis per eorum missos intimaverunt, eo quod ante hos dies in area sanctae Mariae et sanctorum martyrum Geruasii et Prothasii matris et Cenomannis civitatis senioris aecclesię, una cum consensu InnocentiCęnomannice urbis episcopi vel eius congregatione monasteriolum quoddam, predicto episcopo consentiente seu adiutorium non modicum pręstante, in honore sanctae Mariae et sanctorum apostolorum, tam infra civitatem quam et infra murum civitatis et fluvium Sartę, construere coeperunt et locella proprietatis eorum, tam in pago Caenomannico quam
Abbreviated transcription (Latin):
aut tarda de ipso censo apparueris.
fidem ex inde facias & ipsum incoeptũ
monasteriolum tempore uitae tuae¬
ꝑdere non debeas et alicubi nec uende¬
re nec donare nec alienare pontificiũ
non habeas nisi subiure et potestate
ac dominatione scãe mariae uel scõrs
martyrum geruasii et ꝓthasu ꝑma-
neant. et post tuum quoq dõ iubente
de hac luce discessum absq illius iudi¬
cis consignatione aut heredũ nr̃orum
contradictione iam dictum in coeptum¬
monasteriolum cum omni integritate
uel res ad se ꝑtinentes uel aspicientes
in ur̃am faciatis reuocare potestatem
uel dominationem. et ut haec prȩcariȩ
uno tenore conscripta unaq in thesau-¬
a uobis accepero firmãm obtineant
iugorem manus nr̃as ꝓprias subter¬
firmauimus et bonorum uirorum
decreuimus roborare. Actum cet io

Expanded text:
aut tardus de ipso censu apparuero, fidem exinde faciam, et ipsum monasteriolum tempore vitae meae non perdam; et alicubi nec vendere, nec donare, nec alienare pontificium non habeam, nisi sub jure et potestate ac dominatione sanctae Mariae, et sanctorum martyrum Gervasiineat. Et post meum quoque, Deo jubente, de hac luce discessum, absque ullius judicis consignatione, aut heredum nostrorum contradictione, jam dictum monasteriolum cum omni integritate, et res ad se pertinentes vel aspicientesin vestram faciatis revocare potestatem vel dominationem. Et ut haec precariae uno tenore conscriptae, una quae in thesaua vobis accepero, firmiorem obtineant vigorem, manus nostras proprias subterfirmavimus, et bonorum virorum decrevimus roborare. Actum Canoman
Abbreviated transcription (Latin):
omNo sc̃õ ac uenerabile sede aposto¬
lico in noceNte cenomannicȩ aeccłiȩ
presule una cum scã congregatioNe
accedo. dum et mea fuit petitio et ur̃a
decreuit uoluntas ut illud monasterio¬

Expanded text:
omno sancto ac venerabile sede apostolico Innocente, Cenomannicae ecclesiae praesule, una cum sancta congregatione accedo. Dum et mea fuit petitio, et vestra decrevit voluntas, ut illud monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
mundus leuita sub̃s. Ostremundus prb̃t
sub̃s. Curenus subdiac̃ sub. Uuinegaudus
diac̃ sub̃s. Berto prb̃t sub̃. Sigñ haregaudo
aduocato. Sign bernardo uicecomite. Sign
Signe Turpingo. Sign ostreuini. Signz
dus leuita sub. Ego lede ualdus notarus
hanc p̃cariã p̃cipiente innocenti ep̃o
scripsi. & u¬

Expanded text:
mundus levita subs. Ostremundus presbyter subs. Ebrenus subdiaconus subs. Winegaudus diaconus subs. Berto presbyter subs. Signum Harigaudo advocato. Signum Bernardo vicecomiti. Signum Signum Turpingo. Signum Ostrevino. Signum dus levita subs. Ego Leodevaldus notarius hanc praecipiente Innocente episcopo scripsi
Abbreviated transcription (Latin):
repꝑiens in loco quodam qui ab antiquis
dicebatur casagauni supra fluuium
anisolȩ quod scđm nomen ipsius flumi-¬
nis nuncupatur anisola. ubi domnus
turibius eiusdem parrochiȩ pontifex
dudum in rebus senioris et matris ciui-¬
tatis ȩccliȩ cui p̃sidebat ȩccł̃iam in hono-¬
re scĩ petri principis apłorum fecerat.
Quȩ tam̃ destructa ꝓpt̾̃ imminentes
uastationes fuerat. sed adhuc de ipsis
maceriis aliqua pars ibi erat. Ibiq¬

Expanded text:
rcininse, in loco quodam qui ab antiquis dicebatur Casa-Gayani, supra fluvium Anisolam, quod secundum nomen ipsius fluminis nuncupatur Anisola, ubi domnus Turibius, ejusdem parrochiae pontifex, dudum in rebus senioris et matris civitatis Ecclere sancti Petri principis apostolorum fecerat, quae tamen destructa propter imminentes vastationes fuerat, sed adhuc de ipsis maceriis aliqua pars ibi erat, q
Abbreviated transcription (Latin):
testamentum meum quem filio meo
ebbone notario scribendo dictaui relegi
et subscripsi. Guntinus honoratus sub.
rogante domno bertichramno. Dado
rogante domno bertichramno sub.
Signũ gaerinus rogante domno ber¬
tichramno sub. Ibbolenus rogante
domno bertichramno sub. Gaddo
rogante domno bertichramno sub̃s.¬
Signum hugo honoratꝰ sub. Ego eb¬
bo notarius iubente domno meo ber¬
tichramNo ep̃o et ipso p̃sente hoc
testamentum scripsi relegi et sub.
notaui diem. Similiter ego berti.¬
chramNus ep̃s rogo filio meo archi¬
diacono ut cum testamentum meũ
aꝑtum fuerit. ipso prosequet te
gestis municipalib scđm legem
faciat alligari quo semꝑ firmiter
perduret

Expanded text:
testamentum meum, quem filio meo testamentum meum, quem filio meo Ebbone notario scribendo dictavi, relegi et subscripsi. Guntinus Honoratus subscripsi, rogante domno Bertichramno. Dado, rogante domno Bertichramno, subscripsi. Signum Gerinus, rogante domno Bertichramno, subscripsi. Ibbolenus, rogante domno Bertichramno, subscripsi. Gaddo, rogante domno Bertichramno, subscripsi. Ego Hugo Honoratus subscripsi. Ego Ebbo notarius, jubente domno meo Bertichramno episcopo, et ipso praesente, hoc testamentum scripsi, relegi et subscripsi, notavi diem. Similiter ego Bertichramnus episcopus rogo filio meo archidiacono, ut cum testamentum meum apertum fuerit, ipso prosequente, gestis municipalibus secundum legem faciat alligari, quo semper firmiter perduret
Abbreviated transcription (Latin):
ut post obitum illius adius scãe ȩccl̃ȩ
reuertatur. Nam & ego in p̃senti
denuntio ut siquis contra hanc uo¬
luntatem meam uenire temptaue¬
rit ex communicatione ꝑpetua feria¬
tur. et intale in ipsum dĩ iudicium
ostendat ut lepra naaman ꝑcussus
terra ipsum sicut dathan et abiron
absorbeat. et sic ultio diuina iN
illum appareat. et in prȩsenti scło
se male egisse cognoscat. et infutu¬
rum iudicium numquã remissio¬
nis ueniã consequatur. si quȩ litture.
siquae caraxature. sique litterȩ ad¬
iectȩ sunt uel detracta ego feci fie¬
riq iussi. dum meam michi sepius
p̃lego uoluntatẽ. et om̃ia ꝑsingula
recognosco uel emendo. ut lex edoc&
septem uirorum honestorum sub-¬
seriptionib et sigillis credidi mu¬
niendum. et pro totius rei firmita¬
te atq stipulatione ad necti p̃cepi.
actum cenomannis inciuitate. die et
anno superius comp̃henso. Bertichrã¬
nus inxp̃i nomine ac si indignus ep̃s

Expanded text:
ut post obitum illius ad jus sanctae Ecclesiae ut post obitum illius ad jus sanctae Ecclesiae revertatur. Nam et ego in praesenti denuntio, ut si quis contra hanc voluntatem meam venire tentaverit, excommunicatione perpetua feriatur, et tale in ipsum Deus judicium ostendat, ut lepra Naaman percussus, terra ipsum sicut Dathan et Abiron absorbeat; et sic ultio divina in illum appareat, ut in praesenti saeculo se male egisse cognoscat, et in futurum judicium nunquam remissionis veniam consequatur. Si quae liturae, si quae caraxaturae, si quae litterae adjectae sunt vel detractae, ego feci, flerique jussi, dum meam mihi saepius praelego voluntatem; et omnia per singula recognosco vel emendo. Ut lex edocet, septem virorum honestorum subscriptionibus et sigillis credidi muniendum, et pro totius rei firmitate atque stipulatione adnecti praecepi. Actum Cenomannis in civitate, die et anno superius comprehenso. Bertichramnus in Christi nomine acsi indignus episcopus
Abbreviated transcription (Latin):
leutthero et heredes suos totum et
ad integrum te sacroscã aeccłia heres
mea habere uolo excepto res antiquas
scã ȩccłia diablenticae idemq et por¬
tiones illas quas michi gunherus
in omnes res suas ꝑdonationes contu¬
lit. et ipsum coniunctum apud ipsã
casã diablenticã. te sacro scã mater
et heres mea ȩccłia habere decerno.
Casellas illas quas bonȩ memoriae
domnigisilus diac̃ ex nr̃o munere
habuit. et ipsi pauꝑ in ibi ȩdificauit
et nos post illius obitum dulcissimo
ne poti nr̃o leudochramino concessimꝰ
cum om̃s casellas custicella uineola
campellos et qđ̃ ibi ipse diac̃ habere
uisus fuit cum mancipiola illa qui
inibi habere uidentur. Uolumus
ut ipse nepos nr̃ dum pro amore nr̃o
frequens ad basilicã scĩ petri et pauli
apłoꝵ uenire deliberat sicut et nos
in testamentum scripsimus. uolumꝰ
ut ipsas cum gratia pontifice succes¬
sore nr̃o semꝑ possideat. sic quoq

Expanded text:
Leutthero et heredes suos, totum et Leutthero et heredes suos, totum et ad integrum, te, sacrosancta Ecclesia heres mea, habere volo, excepto res antiquas sanctae Ecclesiae Diablenticae. Idemque et portiones illas quas mihi Guntherus in omnes res suas per donationes contulit, et ipsum conjunctum apud ipsam casam Diablenticam te, sacrosancta mater et heres mea Ecclesia habere decerno Casellas illas quas bonae memoriae Domnigisilus diaconus ex nostro munere habuit, et ipsi pauper inibi aedificavit, et nos post illius obitum dulcissimo nepoti nostro Leudochramno concessimus, cum omnes casellas, casticella, vineola, campellos, et quod ibi ipse diaconus habere visus fuit, cum mancipiola illa qui inibi habere videntur, volumus ut ipse nepos noster dum pro amore nostro frequens ad basilicam S. Petri et Pauli apostolorum venire deliberat, sicut et nos in testamentum scripsimus, volumus ut ipsas cum gratia pontifice successore nostro semper possideat, sic quoque
Abbreviated transcription (Latin):
latium p̃beatis. et tale consilium
domno et successori meo instruite
ut de id quod scãe basilicȩ iNhonore
domni petri et pauli apłoꝵ ꝓanimȩ
ex inde minuet. nec per qualibet
occasione aliquid debeat fraudare.
Quia ego nullũ dispendium me scãe
ȩccłiȩ generasse cognosco. Similit̃ con-¬
iuro uos om̃s ꝑuictimas clementissi¬
moꝵ principũ qui in scło uirtutem
agendi apud ipsos domnos et princi¬
pes nr̃os habetis ut si necesse fuerit
semꝑ defensionis ur̃ae auxilium hiuic¬
paginolȩ non negetis. Adhuc parua
memoraui quod ualde in obliuione
tradidi. Domũ uero diablentes quã
meo opere aedificaui cũ curte et sta¬
bulum et ortus et colonicas. quicqͥd
eundiq tam de bosone prb̃ro quam
de heredis eboleno. trilono loco quae
ducitur caluiaco uel undiq in opidũ
diablentis iuxta ripã aroene fluuio¬
lo comparaui tam terris mancipiis.
siluis. pratis. et omnes iure suo cum
taxonaria quam uindicaui contra

Expanded text:
latium praebeatis, et tale consilium latium praebeatis, et tale consilium domno et successori meo instruite, ut de id quod sanctae basilicae in honore domni Petri et Pauli apostolorum prexinde minuat, nec per qualibet occasione aliquid debeat fraudare, quia ego nullum dispendium me sanctae ecclesiae generasse cognosco. Similiter conjuro vos omnes per victorias clementissimorum principum, qui, in saeculo virtutem agendi apud ipsos domnos et principes nostros habetis, ut si necesse fuerit semper defensionis vestrae auxilium paginolae non negetis. Adhuc parva memoravi quod valde in oblivione tradidi. Domum vero Diablentes quam meo opere aedificavit cum curte et stabulum, et hortus et colonicas, quicquid undique tam de Bosone presbytero, quam de heredis Etoleno, Trilono, loco quae dicitur Calviaco, vel undique in opidum Diablentis juxta ripam Aroenae fluviolo comparavi, tam terris, mancipiis, silvis, pravis et omnes jure suo, cum Taxonaria quam vindicavi contra
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃is nec dispositione facienda p̃sumi¬
mus iniungi aut relaxari sicut dom¬
ni et antecessores nr̃i fecer̃. simili mo¬
do iubeo ut si aliquid michi minime
inmente fuerint de meis famulis aut
germani mei bertulfi quondã et haec
incenomannico manere uident᷑ toti
absoluti sunt a seruitio. et defensionẽ
uel tuitionẽ scãe basilicae domni pe¬
tri et pauli sicut reliqui liberi mei
habere mereantur. Illos uero quos de
captiuitate redemi et ante ingenui
fuerunt. et modo ꝓp̃tio seruire ui¬
dentur. tam uiri quã mulieres de
uilla boalcha om̃s aseruitio relaxen¬
tur. Ad matriculas capitalis in ciui¬
tate uel qui ꝑbasicolas sunt ꝑmanus
archidiaconi quinq soł iubeo dari
quia deliberationis meȩ arbitrium
opto per hunc testamentũ firmiter
conseruare. Ideo coniuro uos domni
et pontifices per scm̃ apostolatum
quẽ diuina traditione accepisties
ubicumq necesse fuerit basilicae
meae uel abbati loci illius semꝑ so¬

Expanded text:
nostris, nec dispositione facienda praesuminostris, nec dispositione facienda praesumimus injungi aut relaxari, sicut domni et antecessores nostri fecerunt; simili modo, jubeo, ut si aliquid mihi minime in mente fuerint de meis famulis, aut germani mei Bertulfi quondam, et haec in Cenomannico manere videntur, toti absoluti sint a servitio et defensionem vel tuitionem sanctae basilicae domni Petri et Pauli, sicut reliqui liberi mei, habere mereantur. Illos vero quos de captivitate redemi, et ante ingenui fuerunt, et modo pro pretio servire videntur, tam viri quam mulieres de villa Boalcha omnes a servitio relaxentur. Ad matriculas capitalis in civitate vel qui per basilicolas sunt, per manus archidiaconi quinque sol jubeo dari. Quia deliberationis meae arbitrium opto per hunc testamentum firmiter conservare, ideo conjuro vos, domni et pontifices, per sanctum apostolatum quem divina traditione accepistis, ubicumque necesse fuerit, basilicae meae vel abbati loci illius semper so
Abbreviated transcription (Latin):
lib& superius hoc intimare debuerã
quid cinerib meis deseruire deberent.
Sed quia non habui integre ꝑseruta¬
tum de familia mea quorum hoc
agendum cõmitterẽ. ideo michi con¬
uenit ut de quantiscũq uillis scãe
basilicȩ domni petri et pauli heredis
meȩ delegaui possidendas. Ut sin-¬
gulos condomas de una quaq uilla
qui nitidiores ẽẽ. noscuntur et nos
uel basilica scãe fidelit̃ deseruiunt
uolumus nomina eoꝵ in una epła
conscribere. et manu nr̃a firmare
ut integro relaxent᷑ a seruitio. et
ipsis una parit̃ cũ abbate de sepul¬
turola mea tam de luminario quã
de cinerib meis integra eis sit cura usq
die ultimo uitȩ eorum. tam illi quam
soboles qui ex ipsis fuerant ꝓcreati in
ꝑpetuo debent cũ integra diligentia
deseruire. et ingenuitas status illorum
sub defensione ipsius abbatis debeat
ꝑpetualit̃ ꝑdurare. Sed quia nos de
familia scãe aeccłiȩ nichil nec cinerib

Expanded text:
Licet superius hoc intimare debueram, Licet superius hoc intimare debueram, quid cineribus meis deservire deberent; sed quia non habui integre perscrutatum de familia mea, quorum hoc agendum committerem; ideo mihi convenit, ut de quantiscumque villis sanctae basilicae domni Petri et Pauli herediis meae delegavi possidendas, ut singulos condomas de unaquaque villa qui nitidiores esse noscuntur, et nos vel basilicae sanctae fideliter deserviunt volumus nomina eorum in una epistola conscribere, et manu nostra firmare, ut integro relaxentur a servitio, et ipsis una pariter cum abbate de sepulturola mea, tam de luminario quam de cineribus meis integra eis sit cura usque die ultimo vitae eorum, tam illi quam soboles qui ex ipsis fuerant procreati, in perpetuo debent cum integra diligentia deservire, et ingenuitas status illorum sub defensione ipsius abbatis debeat perpetualiter perdurare. Sed quia nos de familia sanctae Ecclesiae nihil nec cineribus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipio ut ꝑom̃s basilicas quȩ circa
ciuitatẽ nr̃am ẽẽ. noscuntur. hoc ẽ.
basilicȩ scĩ uicturii peculiaris patro¬
ni mei dabis soł .xx. basilicȩ domni
uincentii ubi sc̃s domnolus ep̃s re¬
quiescit in honore ipsius martyris¬
uel domni antistitis dabis soł .xx. ba¬
silice scãe mariae uel scãe crucis dab̃¬
soł .x. basilicȩ scĩ iuliani ep̃i. aut
domni martiNi . domni uictorii. uł
scĩ petri inframuros dabis in aurũ
aut in caballos soł .u. Basilice scĩ ste¬
phani martyris aut in aurũ aut in
caballos dabis soł .u. Similit̃ uolo ac
iubeo ut omnib clericis nr̃is qui hic
in ȩccłia deseruire noscuntur de quib
aut inquib lib& rebus quinquaginta
soł dones. Illud uero specialit̃ rogo ut
insuꝑ scripta loca ubi aliquid non ut
decuit sed inquantũ uirtus p̃ualuit
delegaui nomen meũ ac sacerdotes
illoꝵ in libro uitȩ iubeant ad scribe¬
re. et ꝑsingulas festiuitates recitari.

Expanded text:
praecipio, ut per omnes basilicas quae circa praecipio, ut per omnes basilicas quae circa civitatem nostram esse noscuntur, hoc est basilicae sancti Victurii peculiaris patroni mei, dabis solid. XX. Basilicae domni Vincentii, ubi sanctus Domnolus episcopus requiescit, in honore ipsius martyrisel domni antistitis dabis solid. XX. Basilicae sanctae Mariae vel sanctae Crucis dabi X. Basilicae sancti Juliani episcopi aut domni Martini, domni Victorii, vel sancti Petri infra muros, dabis in aurum aut in caballos solid. V. Basilicae sancti Stephani martyris aut in aurum aut in caballos dabis solid. V. Similiter volo ac jubeo, ut omnibus clericis nostris qui hic in ecclesia deservire noscuntur, de quibus aut in quibuslibet rebus quinquaginta solid. dones. Illud vero specialiter rogo, ut in supra scripta loca, ubi aliquid non ut decuit, sed in quantum virtus praevaluit delegavi, nomen meum ac sacerdotes illorum in libro vitae jubeant adscribere, et per singulas festivitates recitari.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃miũ adipiscas. et non cum uida dãp¬
nationis partẽ adquiras. ut in omnib
uoluntatis meȩ arbitrium impleas.
uel dũ te ds̃ superstitẽ eẽ. uoluerit cu¬
stodire intendas om̃ia. tamen liberta¬
tem dabit ꝑpendere qui uoluntatisuȩ
iudiciũ firmit̃ desiderat ꝑmanere.
Rogo cũ testamentũ meũ adomnis
et cũ ꝓuintialib meis fuerit aꝑtum.
tunc ꝑmanũ archidiaconi centũ soł
pulchrũ domni et peculiaris patroni
mei scĩ martiNi antistitis ubi comã
deposui. et annis singulis tributũ
meũ ibidem reddidi. Transmittant᷑
similiter adbasilicã scĩ albini antisti¬
tis ꝑmanũ andegaui pontificis soł
quinquaginta dirigant᷑. quos soli ꝑ
sacellos separatĩ cũ breuicellis sigil¬
latis ad unũquẽq locum sicut supe¬
rius memini iN manu fideli dispen¬
satori cõmendaui sicut pagina testa¬
menti mei eloquitur dispensandos.
Tibi uero archidiacoNe demando atq

Expanded text:
praemium adipiscas, et non cum Juda dampraemium adipiscas, et non cum Juda damnationis partem adquiras, ut omnibus voluntatis meae arbitrium impleas; vel dum te Deus superstitem esse voluerit, custodire intendas omnia. Hanc libertatem debet perpendere, qui voluntati suae judicium firmiter desiderat permanere. Rogo cum testamentum meum ad omnis et comprovincialibus meis fuerit apertum, tunc per manum archidiaconi centum solipulcrum domni et peculiaris patroni sancti Martini antistitis, ubi comam deposui, et annis singulis tributum meum ibidem reddidi, transmittantur. Similiter ad basilicam sancti Albini antistitis per manum Andegavi pontificis sol. quinquaginta dirigantur, quos solidos per sacellos separatim cum brevicellis sigillatis ad unumquemque locum, sicut superius memini, in manu fideli dispensatori commendavi, sicut pagina testamenti mei eloquitur dispensandos. Tibi vero, archidiacone, demando atque