comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ra eiꝰ: ñ qua cogeret᷑ mori. sed qua dignaretur
occidi. Nouerat enĩ ipse quando deberet mori.
Intendit om̃ia quȩ p̃dicta sunt de illo. & expe-¬
ctabat finiri omi̾a quȩ p̃dicta sunt ante eius
passionẽ futura: ut cũ impleta ee̾nt tunc ue-¬
niret passio dispositionis ordine ñ fatali neces-¬
sitate. Deniq audite ut ꝓbetis. Int̾ cetera quȩ
de illo ꝓphetata sunt. scriptũ ẽ etiã hoc. Deder̃¬
in escã meã fel: et in siti mea potauerunt me ace-¬
co. Quomͦ facta sint in euangłio nouimꝰ. Prius
dederunt fel: accepit. gustauit. & despuit:
postea in cruce pendens. ut om̃ia p̃dicta com-¬
plerent᷑ ait. Sitio. Acceperunt spongiã aceto
plenã. in arundine ligauerunt &e ad mouert
pendenti: accepit ille &e ait. Pfectũ ẽ. Quid est
ꝑfectũ ẽ: Impleta st̃ om̃ia quȩ ante passionẽ
meã fuerant ꝓpħata. Ergo adhuc quid hic facio:

Expanded text:
ra ejus, non qua cogeretur mori, sed qua dignaretur ra ejus, non qua cogeretur mori, sed qua dignaretur occidi. Noverat enim ipse quando deberet mori: intendit omnia quae praedicta sunt de illo, et exspectabat finiri omnia quae praedicta sunt ante ejus passionem futura; ut cum impleta essent, tunc veniret et passio, dispositionis ordine, non fatali necessitate. Denique audite, ut probetis: inter caetera quae de illo prophetata sunt, scriptum est etiam, Dederin escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto . Quomodo facta sint, in Evangelio novimus. Prius dederunt fel; accepit, gustavit, et despuit: postea in cruce pendens, ut omnia praedicta complerentur, ait, Sitio: acceperunt spongiam aceto plenam, in arundine ligaverunt, et admoverunt pendenti; accepit ille et ait, Perfectum est. Quid est, Perfectum est? Impleta sunt omnia quae ante passionem meam fuerant prophetata: ergo adhuc quid hic facio?
Abbreviated transcription (Latin):
quia fecit didicit: sed quia nouerat fecit. No¬
bis quia facta st̃ nota st̃: illi nͥ nota e̾e̾nt facta
ñ ee̾nt. Prȩcessit gͦ uerbũ. Et qͥd ante ũbũ dei:
Nichil om̃ino. Nãsi e̾e̾t aliquid ante: ñ dictũ
esset in pͥncipio erat u̾bũ sed in pͥncipio fac¬
tũ. ẽ uerbũ. Deniq de mundo quid ait moy-¬
ses: In principio fecit ds cȩlũ & t̃rã. fecit qđ
ñ erat. Si gͦ fecit qđ ñ erat. ante quid erat: In
principio erat ũbũ. Et unde cęlũ & t̾ra: Om̃ia
ꝑ ipsũ facta sunt. Tugͦ ponis. xp̃m sub fato:
Ubi st̃ fata: Incȩlo inquit: in ordine &e cõuer¬
sionib syderũ. Quomͦ gͥ fatũ habeat ꝑ quẽ factũ
ẽ cęlũ &e sydera: cũ tua uoluntas si recte saꝑi-¬
sapias transcendat &e sydera: An quia nosti xp̃i
carnẽ fuisse sub cęlo. idõ ptitas & potestatẽ. xp̃i
subclitã cȩlo: Audi stulte. Nundũ uenerat ho-¬

Expanded text:
quia fecit didicit, sed quia noverat fecit. Noquia fecit didicit, sed quia noverat fecit. Nobis quia facta sunt, nota sunt; illi nisi nota essent, facta non essent. Praecessit ergo Verbum. Et quid ante Verbum Dei? Nihil omnino. Nam si esset aliquid ante, non dictum esset, In principio erat Verbum; sed, In principio factum est Verbum. Denique de mundo quid ait Moyses? In principio fecit Deus coelum et terram . Fecit quod non erat: si ergo fecit quod non erat, ante quid erat? In principio erat Verbum. Et unde coelum et terra? Omnia per ipsum facta sunt . Tu ergo ponis Christum sub fordine et conversionibus siderum. Quomodo ergo fatum habet, per quem factum est coelum et sidera; cum tua voluntas, si recte sapias, transcendat et sidera? An quia nosti Christi carnem fuisse sub coelo, ideo putas et potestatem Christi subditam coelo? 9. Audi, stulte: Nondum venerat ho
Abbreviated transcription (Latin):
philatio: docens intemplo. Magna fidutia
sine timore. Non enĩ pateret᷑ qđ nollet: quia
nec nasceret᷑ si nollet. Deniq sequitur. et ne¬
mo apprehendit eũ quia necdũ uenerat
hora eiꝰ: hoc itẽ nonnulli cũ audiunt subfa¬
habebat fatũ. Osi cor tuũ ñ ce̾t fatuũ: ñ crederes
fatũ. Si fatũ sicut. nulli intellexerunt a fando
dictũ est id ẽ. aloquendo. uerbũ dĩ quomͦ ha-¬
bet fatũ. quando in ipso uerbo omĩa sunt quȩ
condita st̃: Nõ enĩ aliquid ds constituit qđ an
te nesciuit. In uerbo ipsiꝰ erat qd factũ est.
Mundus factus. ẽ. Et factus ẽ & ibi erat. Quomͦ
factus. ẽ. & ibi erat: Quia domus quã edificat
instructor pͥus in arte erat: & ibi meliꝰ erat.
sine uetustate sine ruina. Tam̃ ut ostendat ar¬
tẽ. fabricat domũ: & ꝓcessit quodãmͦ domus
exdomo. Et sidomꝰ ruat: ars manet. Ita apud
dĩ uerbũ erant om̃ia quȩ condita st̃: qͥa om̃ia
in sapientia fecit d̾s. & cuncta nota fecit. Non

Expanded text:
phylacio docens in templo. Magna fiducia sine timore. Non enim pateretur, si nollet; quia nec nasceretmo apprehendit eum, quia nondum venerat hora ejus. Hoc item nonnulli cum audiunt, sub fahabebat fatum. O si cor tuum non esset fatuum, non crederes fatum! Si fatum, sicut nonnulii intellexerunt, a fando dictum est, id est a loquendo; Verbum Dei quomodo habet fatum, quando in ipso Verbo omnia sunt quae cote nescivit; in Verbo ipsius erat quod factum est. Mundus factus est; et factus est, et ibi erat. Quomodo et factus est, et ibi erat? Quia domus quam aedificat structor, prius in arte erat; et ibi melius erat, sine vetustate, sine ruina: tamen ut ostendat artem, fabricat domum; et processit quodammodo domus ex domo; et si domus ruat, ars manet. Ita apud Dei Verbum erant omnia quae condita sunt; quia omnia in sapientia fecit Deus , et cuncta nota fecit: non enim
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ. Confessio enĩ penitentiã monstrat:
penitentia satisfationẽ ostentat. satisfactio
ueniã sibi diuina pietate conciliat. Nec
enĩ poterit indulgentia tribui: nisi ira dĩ
possit confessione placari. O ueneranda pi-¬
etas dĩ. Peccamꝰ & parcit: delinquimꝰ & ig¬
noscit. offendimꝰ & adhuc placatus existit.
Unde qualis erga iustos sit monstrat: dũ
talẽ se erga peccatores ostendit. Nec pecca-¬
cor iã poterit excusari: qui confessionẽ ꝑ
quã uenia nascit᷑. nõ ꝓꝑauit amplecti: qͦ
possit reus gemino crimine detineri. dũ
primo legẽ contẽpsit ut delinqueret. et
confessionis remedia amplecti noluit ut
Confessio afferat salutem: cui contẽptus

Expanded text:
t. Confessio enim poenitentiam monstrat; poenitentia satisfactionem ostentat; satisfactio veniam sibi divina pietate conciliat. Nec enim poterit indulgentia tribui, nisi iram Dei possit confessione placare. O veneranda pietas Dei! peccamus et parcit, delinquimus et ignoscit, offendimus et adhuc placatus exstitit. Unde qualis erga justos sit monstrat, dum talem se erga peccatores ostentat. Nec peccator poterit jam excusari, qui confessionem per quam venia nascitur, non properavit amplecti, quo possit reus gemino crimine detineri, dum primo legem contempsit ut deliconfessionis remedia amplecti noluit, utConfessio afferat salutem, cui contemptus
Abbreviated transcription (Latin):
quod circũdaret᷑ ierłm ab exercitu.
& ñ relinqueretur lapis suꝑ lapidem
in templo. Petrus uͦ sedebat foris in a¬
trio. Foris sedebat ut uidet exitũ rei:
& ñ appropinquabat iħu. ne minis¬
tris aliqua suspicio nasceret᷑. & iterũ
uirauit cũ iuram̃to. qr ñ noui hominẽ.
trũ locũ hunc ita int̾pretatos. ut di.¬
dñm mendaciĩ reũ faciant. Si enĩ istȩ
ter me negabis. Cerne quid dicat. me
negab̾ ñ hominẽ. Uere &e tu ex illis es:
nam ce loquela tua manifestũ te facit.
Non quo alteriꝰ sermonis eẽt. petrus
aut gentis externȩ: om̃s qtuippe hebrei
quendi sonũ uitare ñ possit. Unde or e.¬
fratei in uidicũ libro ñ possunt sinte.¬
ma dicere. Tunc cȩpit detestari & iura

Expanded text:
quod circumdaretur Jerusalem ab exercitu, quod circumdaretur Jerusalem ab exercitu, et non relinqueretur lapis super lapidem in templo. Petrus vero sedebat foris in atrio. Foris sedebat, ut videret exitum rei. Et non appropinquabat Jesu, ne ministris aliqua suspicio nasceretur. Et iterum negavit cum juramento, quia non novi hominem. trum, locum hunc ita interpretatos, ut diDeum mendacii reum faciant. Si enim iste nter me negabis. Cerne quid dicat, me negabis, non hominem. Vere et tu ex illis es: nam et loquela tua te manifestum facit. Non quod alterius sermonis esset Petrus, aut gentis exterae. Omnes quippe Hebraei quendi sonum vitare non possit. Unde et Ephrathaei in Judicum libro non possunt σύνθημα dicere. Tunc coepit det
Abbreviated transcription (Latin):
uersus pilatũ &e aduersũ cayphan si.¬
milis responsio est: ut propria senten¬
de solio sacerdotali furor excusserat.
eadẽ rabies ad scindendas uestes ꝓ uo¬
cat. Scindit autẽ uestim̃ta sua: ut ostẽ¬
dat udeos sac̃dotii głam ꝑdidisse. &
uacuã sedẽ hab̃̾e pontificis. S et consu¬
etudinis uidaice : cũ aliquuid blasphe.¬
mũ &e quasi contra dñ audierint sem.
dere uestim̃ta sua: quod paulũ quoq
& barnaban quando in licaonia deoꝵs
cultu honorabant᷑. fecisse legimꝰ. Hero¬
des autem quia ñ dedit honorẽ dõ sed
ad quieuit immoderato fauori popłi:
statim ab angło ꝑcussus ẽ. Tunc expu¬
erunt in faciem eitis: & colaphis eum
est. Dedi maxillas ineas alapis: &e faci.¬
em meã non auerti a confusione spu.¬
torũ. Alii autem palmas in faciem ei
dedunt: dicentes. Propħiza nob̃ xp̃e.
Quis ẽ. qui te ꝑcussit: gͣtultũ erat uer
sic illud manifestissime uaticinatꝰ est

Expanded text:
ersus Pilatum et adversus Caipham siersus Pilatum et adversus Caipham similis est responsio, ut propria sentende solio sacerdotali furor excusserat, eumdem rabies ad scindendas vestes provocat. Scidit autem vestimenta sua, ut ostendat Judaeos sacerdotii gloriam perdidisse, et vacuam sedem habere pontificis. Sed et consuetudinis Judaicae est, cum aliquid blasphemiae et quasi contra Deum audierint, 225 scindere vestimenta sua. Quod Paulum quoque et Barnabam, quando in Lycaonia deorum cultu honorabantur, fecisse legimus. Herodes autem, quia non dedit honorem Deo, sed acquievit immoderato favori populi, statim ab angelo percussus est. Tunc exspuerunt in faciem ejus, et colaphis eum est: Dedi maxillas meas alapis, et faciem meam non averti a confusione sputorum . Alii autem palmas in faciem ei dederunt, dicentes: Prophetiza nobis, Christe, quis est qui te percussit? sic illud manifestissime vaticinatus est,
Abbreviated transcription (Latin):
plũ dixerat. & ego intriduo suscitabo
illud. Aliud ẽ. edificare. aliud suscita¬
re. Et surgens princeps sacerdotũ ait
illi. Nichil respondes ad ea quȩ isti ad¬
uersus te testificant᷑. Iħe autẽ tacebat.
lra preceps & inpatientia ñ inueniẽs
calũpniȩ locũ. excutit de solio ponti.¬
ficem: ut uesaniã m̃tis motu corꝑis
demonstraret. Quanto iħc tacebat ad
indignos responsione sua falsos testes
& sacerdotes impios: tanto magis pon¬
tifex furore suꝑatus eũ ad responden¬
dum ꝓuocat. ut ex qualibet occasione
sermonis locũ inueniat accusandi.
Nichilominꝰ iħe tacet: sciebat enim
quasi ds. quicqͥd respondisset torquẽ¬
dũ ad calũpniam. Et princeps sac̃dotũ
ait illi. Ad iurote ꝑ dm̃ uunĩ: ut di.¬
cas nob̃ si tu es xp̃c filius łi. Quid
ses an ut credas.: Si ut accuses: argu¬
unt te alii condempnare reticentẽ.Si
ut credas: quare confitenti crede no-¬
liusti: Dicit illi iħe. Tn dixisti. Et ad.¬

Expanded text:
plum, dixerat: Et ego in triduo suscitabo plum, dixerat: Et ego in triduo suscitabo illud. Aliud est aedificare, aliud suscitare. Et surgens princeps sacerdotum, ait illi: Nihil respondes ad ea quae isti adversum te testificantur? Jesus autem tacebat. Ira praeceps et impatiens non inveniens calumniae locum, excutit de solio pontificem, ut vesaniam mentis motu corporis demonstraret. Quanto Jesus tacebat ad indignos responsione sua, falsos testes et sacerdotes impios, tanto magis pontifex furore superatus, eum ad respondendum provocat: ut ex qualibet occasione sermonis locum inveniat accusandi. Nihilominus Jesus tacebat. Sciebat enim, quasi Deus, quidquid respondisset torquendum ad calumniam. Et princeps sacerdotum ait illi: Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei? Quid ses, an ut credas? Si ut accuses, arguunt te alii condemnare tacentem. Si ut credas, quare confitenti credere noluisti? Dicit illi Jesus: Tu dixisti. Adv
Abbreviated transcription (Latin):
Uel amore discipłi uel humana cu¬
riositate. scire cupiebat quid iudicaret.
de domino pontifex: utrũ eũ neci
ad diceret. an flagellis cȩsum dimit
et petri: illi fuguint. istȩ quõquam
procul tam̃ sequit᷑ saluatorẽ. Nouissi¬
xerunt. Hic dixit. Possum destruere
templũ dĩ: & post triduuĩ edificare illud.
Quomͦ falsi testes sunt: si ea dicunt qͣ
dñm supra dixisse legimꝰ: S falsus tes¬
tis est: qui ñ eodẽ sensu dicta intelli¬
git quo dicunt᷑. Dñs enĩ dixerat de
templo corꝑis sui. Sed &e in ipsis ũbis
calumpniant᷑: & paucis additis uł mu¬
tatis quasi iustã calumpniã faciunt.
Saluator dixerat soluite templũ hoc:
isti cõmutant &e aunt possũ destrue¬
re templũ dĩ. Uos inquit soluite ñ ego
quia illicitũ ẽ. ut nobis ipsis inferamꝰ
manus. Deinde illi uertunt. & post tri.¬
diũ edificare illud. ut ꝓprie de templo
udaico dixisse uideat᷑ : dñs autẽ ut os¬
tenderet quia animatũ & spirans teni¬

Expanded text:
vel amore discipuli, vel humana curiositate scire cupiens quid judicaret de Domino pontifex, utrum eum neci addiceret, an flagellis caesum dimittepostolorum et Petri. Illi fugiunt, iste quanquam procul tamen sequitur Salvatorem. Princexerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reaedificare illud. Quomodo falsi testes sunt, si ea dicunt, quae Dominum supra dixisse legimus? Sed falsus testis est, qui non in eodem sensu dicta intelligit quo dicuntur. Dominus enim dixerat de templo corporis sui. Sed et in ipsis verbis calumniantur, et paucis additis vel mutatis, quasi justam calumniam faciunt. Salvator dixerat: Solvite Templum 224 hoc; isti commutant, et aiunt: Possum destruere templum Dei. Vos, inquit, solvite, non ego: quia illicitum est, ut ipsi nobis inferamus manus. Deinde illi vertunt: et post triduum reaedificare illud; ut proprie de templo Judaico dixisse videatur. Dominus autem, ut ostenderet animale et spirans tem
Abbreviated transcription (Latin):
In toto mundo ñ tam mulier ista qͣm
ȩccłia p̃oicat᷑. quod sepelierit saluato.¬
rem: quod unxerit caput eius. Et at.¬
tende noticiã futuroꝵ: quod passurꝰ
post biduũ & moriturꝰ: sciat eugłiũ
suũ toto orbe celebrandũ. Iet ait illis.
ex effusione unguenti se fecisse credebat.
uult magistri pretio compensare. Nec

Expanded text:
In toto mundo non tam mulier ista, quam Ecclesia praedicatur, quod sepelierit Salvatorem, quod unxerit caput ejus. Et attende notitiam futurorum, quod passurus post biduum et moriturus, sciat Evangelium suum in toto orbe celebrandum. Et ait illis: ex effusione unguenti se fecisse credebat, vult magistri pretio compensare. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m subdere eas sibi studeat. &e eni¬
re consuescat. ex ipsis sibi gr̃adũ con¬
struit. quo ad suꝑiora conscendat. Sus¬
limabunt nose si fuerint infra nos.
ria. Non utiq ascendũt uicia post
uirtutũ parentẽ. nec peccata pꝰ iustũ:
nec infirinitatis pꝰmedicũ. Si. spati

Expanded text:
nostrum subdere eas sibi studeat, ac sure consuescat, ex ipsis sibi gradum construit, quo possit ad superiora conscendere. Elevabunt nos, si fuerint infra nos. ria. Non, inquam, ascendunt vitia post virtutum parentem, peccata post justum, nec infirmi
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuni ratione deuicimꝰ. Habet itaq¬
dñe speciales fructus &e fragilitas corꝑis
mei. Ego intellectu. discretione. consilio.
spualit̾ contra aduersarios steti: caro hȩx
corporalit̾ oꝑis sudore. sobrietate ce ieui.¬

Expanded text:
communi intentione devicimus. » Habet igitur speciales fructus fragilitas corporis mei. Ego intellectu, discretione, consilio spiritualiter contra adversarios steti; caro haec corporaliter, operis sudore, sobrietate et jeju
Abbreviated transcription (Latin):
siistra hocẽ. p̃sentia quãdiu uixerunt ar¬
denti cupiditate amauerunt: nec ȩternoꝵ
discedere iubent᷑ qui numꝗͣ cum eo fuert̃:
nisi qi cum eo. eẽ. uidebant᷑ quã dui mali ꝑ¬
mixti fuerunt bonis: Sagena gͦ dñi & bono
pisces simul & malos usq ad litus ꝑtrahit:¬
& lolium adhuc in agro dñiseuͣm tritico
germinat. S tunc bonis piscib in uasa colle¬
ctis mali ꝑiciunt᷑ foras. & tritico in horreũ
congregato. ⁊ rrania colligantur fascicili ad
comburendum. Siue discedere eos iubet a se.
hoc est.a p̃sentia uisionis eius in tenebras ex¬
teriores expelli. qi scͥptum est. Tollatur un¬
pius. ne uideat głam d̃i. Maledicti namu.
hoc est qui in malicia exercuerunt uitã siũ.
in ignem ȩt̃num mittuntiui: qi sine fine cru¬
ciabuntiur. Hic ignis diabolo & angłis eius
p̃paratus. eẽ. dicitur: quia sicut ustis p̃sci¬
p̃parauit. ita diabolo & angłis eius quos p̃sci¬
uit p̃uaricaturos. ignem ȩt̃num in quo ꝑpe¬

Expanded text:
sinistra, hoc est praesentia quandiu vixerunt ardenti cupiditate amaverunt, nec aeternorum discedere jubentur, qui nunquam cum eo fuerunt, nisi quia cum eo esse videbantur quandiu mali permisti fuerint bonis. Sagena ergo Domini et bonos pisces simul et malos usque ad littus pertrahit, et lolium adhuc in agro Domini simul cum tritico germinat . Sed tunc bonis piscibus in vasa collectis, mali projicientur foras, et tritico in horreum congregato, zizania colligantur fasciculis ad comburendum. Sive discedere eos a se jubet, hoc est a praesentia visionis ejus in tenebras exteriores expelli. Quia scriptum est: Tollitur impius ne videat gloriam Dei. Maledicti namque, hoc est, qui in malitia exercuerunt vitam suam, in ignem aeternum mittuntur, quia sine fine cruciabuntur. Hic ignis diabolo et angelis ejus praeparatus esse dicitur, quia sicut justis praeparavit, ita diabolo et angelis ejus, quos praescivit praevaricaturos, ignem aeternum, in quo perpe
Abbreviated transcription (Latin):
deinceps ñ habeat ruinarum. Et ob hoc: fru-¬
stra origenes post multa aunoꝵ curricula
ut me tibi fidelit̾ ꝑ omĩa credentem & fidẽ tuã
ueracit᷑ tenentem in dext̾a tua misccłiter collo¬
care digneris: ut potius scđ̾m promissionem
tuã cum benedictis tuis ęt̾nam in celis accipiã

Expanded text:
non habeat ruinam. Et ob hoc frunon habeat ruinam. Et ob hoc frustra Origenes, post multa annorum curricula ut me tibi fideliter per omnia credentem, et fidem tuam veraciter tenentem, in dextera tua misericorditer collocare digneris, ut potius secundum promissionem tuam cum benedictis tuis accipiam
Abbreviated transcription (Latin):
Dñe. qͣndo te uidimus esurientem aut sitien¬
tem. aut hospitem. auit nudum. aut infir¬
mum uł in carcere. & ñ ministrauimus tibi:
Excusare satagunt quasi dm fallere possint
qui homines fallebant: s tunc excusationẽ ñ
habent de peccatis sius. qui ante a peccatis con¬
uerti noluerunt. & elemosinas agere neglexeit.
Unde & subditir. Cunc respondebit illis di¬
cens. Quãdiu ñ fecistis uni de minorib his:
nec mͥ fecistis. Qui enĩ minimis hoc ẽ humi¬
lib & despectis opem ferre fastidit: nec se re-¬
gi humilium hoc. ẽ. uidici omĩum ministeri¬
um p̃buisse gaudebit. Notandum autem qd̃
standam. &ẽ. dixit. quã sibunet collatam as¬
seruit: quia quicqͥd d̾o deferturr. ꝑ unitatem
fidei & pacis & simplici intentione offerri de¬
bet. nec debet scire sinistra qͥd faciat dexta.
Et ibunt hi in supplicium ęt̾num: iusti autem
in uitam et̾nam. Pitidens lector intende: qd̃¬
& supplicia et̾ia sint. & uita ꝑpetua metum

Expanded text:
mus esurientem, aut sitientem, aut hospitem, aut nudum, aut infirmum, vel in carcere, et non ministravimus tibi? Excusare se satagunt quasi Dominum fallere possint qui homines fallebant, sed tunc excusationem non habent de peccatis suis, qui ante a peccatis converti noluerunt, et eleemosynas agere neglexerunt; unde et subditur: Tunc respondebit illis dicens: Quandiu non fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis. Qui enim minimis, id est, humilibus et despectis opem ferre fastidit, nec se regi humilium, hoc est judici omnium, ministerium praebuisse gaudebit. Notandum autem quodstandam esse dixit, quam et sibi ita collatam asseruit: quia quidquid Deo confertur per unitatem fidei et pacis, et simplici intentione offerri debet, nec debet sinistra scire quid faciat dextera. Et ibunt hi in supplicium aeternum, justi autem in vitam aeternam? Prudens lector, intende quod supplicia aeterna sunt, et vita perpetua
Abbreviated transcription (Latin):
pentes & ammirantes ꝓ magnitudine & gła
maiestatis regis xp̃i. siue qđ paruum eis te̾
uidetur omẽ bonum qđ fecerunt p̃ magni¬
tudine terroris iudicii. atq abundantia ine¬
stimabilis retributionis. ut apłs ait. quia ñ
sunt condignȩ passiones huius temꝑis ad
futurã głam quȩ reuelabitiur in nob̾. Et re-
spondens rex: dicet illis. Quãdiui fecistis uni
de his fr̾ib meis minimis: mͥ fecistis. Libera
nob̾ erat intelligentia qđ in omi pauꝑe. xp̃c
esuriens pasceretur. sitiens potaretiur. hospe̾
induceret᷑ in tectum: nudus uesturetur. in¬
firmus uisitaretur. clausus cartere haberee
quos teudens manum dixerat. fr̃s mei & ma¬
ter mea hi sunt. qui faciunt uoluntatem pa¬

Expanded text:
tudine et gloria majestatis regis Christi, sive quod parvum tunc eis videtur omne bonum quod fecerunt, pro magnitudine terroris judicii atque abundantia inaestimabilis retributionis, ut Apostolus ait: Quia non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. s: Amen dico vobis, quamdiu non fecistis uni de minoribus his, nec mihi fecistis. Libera nobis erat intelligentia, quod in omni paupere Christus esuriens pasceretur, sitiens potaretur, hospes induceretur in tectum, nudus vestiretur, infirmus visitaretur, clausus carcere haberet quos tendens manum, dixerat: Fratres mei et mater mea hi sunt, qui faciunt voluntatem Pa
Abbreviated transcription (Latin):
& tradendus cruci.& illuden¬
dus ab hominib . &. aceto ac
felle potandus. recte ꝓmit¬
tit głam tͥumphantis: ut se¬
quutura seandala pollicitationis p̃mio
haut dubium quin diuinitatis eius hoc¬
in loco intelligere debemus: quȩ inuisibi¬
liter cum patre & sp̃ũ scõ peccatores & in¬
in maiestate sua ut uidicet: qui ante ue¬
nit in humilitate ut uidicaretur. Cunc
ueniet districtus & seuerus: qui ante ue¬
nit quietus & mansuetus. Tunc ueniet
rex ut exigat pecuniã cum usura: quã
ante seruis spontanee contulit ꝑ grãm.
Ille utiq de quo scͥptum est. ñ clamabit

Expanded text:
 tradendus cruci, et illudendus ab hominibus, et aceto ac felle potandus, recte praemittit gloriam triumphantis, et secutura scandala pollicitationis praemio haud dubium quin divinitatem ejus intelligere debemus, quae invisibiliter cum Patre et Spiritu sancto, peccatores in majestate sua ut judicet, qui ante venit in humilitate sua ut judicaretur. Tunc veniet districtus et severus, qui ante venit quietus ac mansuetus. Tunc veniet rex ut exigat pecuniam, cum usura, quam ante servis spontanee contulit per gratiam. Ille utique de quo scriptum est: Et homo
Abbreviated transcription (Latin):
esurientem & paitimus. fitientem & dedi¬
uitis tͥ potum: Quando autẽ te uidimus
hospitem & collegimus te. aut nudum & coope¬
ruimus te: Aut quando te uidimus infiriũ
aut in carcere. & uenimus ad tes Hȩc autem di

Expanded text:
itientem, et dedimus tibi potum; quando autem te vidimus hospitem, et collegimus te; aut nudum, et operuimus te; aut quando te vidimus infirmum, aut in carcere, et venimus ad te? Haec autem di
Abbreviated transcription (Latin):
cans patri. ut om̃s quos dedisset filio pa¬
ter unũ fierent. & ingloria redemptoris
induudui ꝑmanerent.: adiciens postre¬
mo illã orationẽ qui ait. pat̾ si fieri potest.
transeat a me calix istȩ. ubi ñ estimandũ

Expanded text:
cans Patri, ut omnes quos dedisset, daturusque esset Filio Pacans Patri, ut omnes quos dedisset, daturusque esset Filio Pater, unum fierent , et in gloria Redemptoris individui permanerent; adjiciens postremo illam orationem qua ait: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste . Ubi non existimandum
Abbreviated transcription (Latin):
condiscipłi tui ad significationẽ facinoris
expauescunt: & om̃s sibi ñ edito impieta¬
tis auetore formidant. Contristati enĩ suit
ñ de conscientiȩ reatu. s de humanȩ mu¬
tabilitatis incerto: tim̃tes ne minꝰ uerum
ẽẽt quod inse quisq nouerat. quã qđ ipsa
ueritas p̃ uidebat. Ti aut̃ in hac trepida¬
tione scõrũ abutis dñi patientia: &e abs¬
condi te tua credis audacia. Addis impu¬
dentiã sceleri: nec signo euidentiore t̾reris.
posuerat continerent: tu manũ ñ retra¬
his a parapside. quia animũ ñ auertis acri.¬
discessit a xp̃o. seq a corpore apłicȩ unita.¬
tis abscidit: nullo dñs pauore turbatꝰ. s de
sola redim̃doꝵ salute sollicitus. om̃e tẽꝑis
spaciũ qđ aꝑsequentiũ uacabat incursu
inysticis sermonib sacratȩ q doctrinȩ sic̃
ioħis eugłio declarat᷑. impendit. eleuans
ad celũ oculos. & pro uniũsa exclĩa suppli¬

Expanded text:
condiscipuli tui ad significationem facinoris condiscipuli tui ad significationem facinoris expavescunt, et omnes sibi, non edito impietatis auctore, formidant. Contristati enim sunt, non de conscientiae reatu, sed de humanae mutabilitatis incerto, timentes ne minus verum esset quod in se quisque noverat, quam quod ipsa Veritas praevidebat. Tu autem in hac trepidatione sanctorum abuteris Domini patientia, et abscondi te tua credis audacia. Addis impudentiam sceleri, nec signo evidentiore terreris. posuerat, continerent, tu manum non retrahis a paropside, quia animum non avertis a cridiscessit a Christo, seque a corpore apostolicae unitatis abscidit, nullo Dominus pavore turbatus, sed de sola redimendorum salute sollicitus, omne temporis spatium quod a persequentium vacabat incursu, mysticis sermonibus sacrataeque doctrinae, sicut Joannis Evangelio declaratur, impendit: 222 elevans ad coelum oculos, et pro universa Ecclesia suppli
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ const̃mabat: & nouũ pascha con.¬
debat. Discumbentib enĩ discipłis ad e
poris &e sanguinis sui ordinans sacram̃.¬
tũ. docebat qualis do hostia deberet offer¬
ri: ne abhoc quidẽ mysterio traditore
remoto. ut ostendet᷑ nulla in iuiria ex as¬
ꝑatus. qͥ uoluntaria erat impietate p̃sci.¬
ur̃m me traditurus ẽ: notam sibi ꝓdito¬
ris sui conscientiã demonstrauit. ñ asꝑa
nec aꝑta impiũ increpatione confun:¬
dens. s leni & tacita admonitione conue¬
niens. ut facilius corrigeret penitudo. qͣm
nulla deformasset abiectio. Cur infelix
uida tanta benignitate ñ uteris Ecce par.
tis &e miscdĩȩ ũbo cordis tui tantũ tantũ ar¬
chana tangunt᷑: Non apłici ordinis honor.
nec sacram̃toꝵ tͥ cõmunio denegat᷑. Redi
in integrũ: & deposito furore resipisce. Cle¬
m̃itia inuitat: salus pulsat. ad uitã uita
te reuocat. Ecce immaculati &e innocentes

Expanded text:
mentum consummabat, et novum Pascha conmentum consummabat, et novum Pascha condebat. Discumbentibus enim secum discipulis ad edporis et sanguinis sui ordinans sacramentum, docebat qualis Deo hostia deberet offerri, ne ab hoc quidem mysterio traditore submoto; ut ostenderetur nulla injuria exasperatus, qui in voluntaria erat impietate praesciturus est , notam sibi proditoris sui conscientiam demonstravit: non aspera nec aperta impium increpatione confundens, sed leni ac tacita admonitione conveniens; ut facilius corrigeret poenitudo, quem nulla deformasset abjectio. Cur, infelix Juda, tanta benignitate non uteris? Ecce parcitis et misericordiae verbo, cordis tantum tui arcana tanguntur. Non apostolici ordinis honor, non sacramentorum tibi communio denegatur. Redi in integrum, et deposito furore resipisce. Clementia invitat, salus pulsat, ad vitam vita te revocat. Ecce immaculati et 221 innocentes
Abbreviated transcription (Latin):
ut sacrilegi iudeoꝵ principes & impii sac̃¬
dotes qui seuiendi in xp̃m occasiones sepe
quȩ siuerant. ñ nisi insollẽpnitate paschali
exercendi furoris sui acciꝑent potestatẽ. Opor¬
tebat enĩ ut manifesto implerent᷑ effectu. q̃
ouem significatiuã ouis uera remoueret. &¬
uno expleret᷑ sacrificio uariarũ differentia
uictimarũ. Nã om̃ia illa quȩ de inmolati¬
one agni ꝑ moysen fuerant instituta. xp̃m¬
uert̃. Ut gͦ umbrȩ cederent corpori. &e ces.¬
sarent imagines subp̃sentia ueritatis: an.¬
tiqua obseruantia nouo exludit᷑ sacram̃¬
to.hostia in hostiã cransit. sanguine sanguiᷤ
aufert᷑: & legalis festiuitas dũ mutat᷑ im.
garent. onĩiũq animos sac̃dotũ cura ad.¬
mittendi in iħm sceleris occupasset: ipsi
se doctores legis lege priuart̃ &e sponta¬
neo defectu ritus sibi patrios sustulert̃.¬
At iħe consilii sui certus et inoꝑe pater¬
nȩ dispositionis intrepidus. uetus testa¬

Expanded text:
t sacrilegi Judaeorum principes et impii sacerdotes, qui saeviendi in Christum occasiones saepe quaesiverant, non nisi in solemnitate paschali exercendi furoris sui acciperent potestatem. Oportebat enim ut manifesto implerentur effectu, 21ovem significativam ovis vera removeret, et ut uno expleretur sacrificio variarum differentia victimarum. Nam omnia illa quae de immolatione agni verant. Ut ergo umbrae cederent corpori, et cessarent imagines sub praesentia veritatis, antiqua observantia novo tollitur sacramento, hostia in hostiam transit, sanguine sanguis aufertur, et legalis festivitas dum mutatur, imgarent, omniumque animos sacerdotum cura admittendi in Jesum sceleris occupasset, ipsi se doctores legis lege privarunt, et spontaneo defectu ritus sibi patrios sustulerAt Jesus consilii sui certus, et in opere paternae dispositionis intrepidus, vetus Testa
Abbreviated transcription (Latin):
calix iste : nr̃ȩ utit᷑ uoce naturȩ. & causam
agit fragilitatis & trepidationis humanȩ.
ut inhis quȩ toleranda st̃ & pacientia robo
ret᷑ & formido pellatur. Deniq cessans hoc
ipsũ petere. excusato quodã mͦ nr̃e infirmi¬
tatis metu. in quo nob̃ remanere ñ expe.¬
dit : in aliũ affectũ transit & dicit. Uerũta¬
men ñ sicut ego uolo. s sicut tu. Et iterũ.
Si ñ potest inquit calix istȩ transire ame
nͥ bibã illũ: fiat uoluntas tua. Hec uox ca¬
pitis salus ẽ. totius corꝑis: hec uox om̃s fi¬
deles instruxit. om̃s confessores accendit.
om̃s martyres coronauit. Nam quis mun¬
di odia. quis temptationũ turbines. quis

Expanded text:
a. Nostrae utitur voce naturae, et causam agit fragilitatis et trepidationis humanae, ut in his quae toleranda sunt et patientia robor, et formido pellatur. Denique cessans hoc ipsum petere, excusato quodammodo nostrae infirmitatis metu, in quo nobis remanere non expedit, in alium affectum transit, et dicit: Verumtamen non sicut ego volo, sed sicut tu ; et iterum: Si non potest, inquit, calix iste transire a me, nisi bibam illum, fiat voluntas tua . Haec vox capitis salus est totius corporis; haec vox omnes fideles instruxit, omnes confessores accendit, omnes martyres coronavit. Nam quis mundi odia, quis tentationum turbines, quis
Abbreviated transcription (Latin):
ru ingenioꝵ suꝑet facultatẽ. S ñ ita mi.¬
chi diuini oꝑis considanda ẽ. magnitudo.
ut uel diffidã uel erubescã de seruitute
quã debeo: cũ sacram̃tũ salutis humane
ñ liceat taceri. etiam si nequeat explicari.
Auxiliantib aut orationib ur̃is affuturã
credimꝰ grãm dĩ. quȩ inspirationis suȩ ro.¬
re sterilitatẽ cordis nr̃i asꝑgat: ut lingue
pastoralis officio. quȩ scĩ gregis aurib sut
utilia proferant᷑. Dicente enĩ dño bonoꝵ
om̃ium largitore. aꝑios tuũ & ad imple¬
bo illud: audemꝰ eidẽ uerbis ꝓpħicis dicere.¬

Expanded text:
ingeniorum superet facultatem. Sed non ita mihi divini operis consideranda est magnitudo, ut vel diffidam, vel erubescam de servitute quam debeo; cum sacramentum salutis humanae non liceat taceri, etiamsi nequeat explicari. Auxiliantibus autem orationibus vestris, affuturam credimus gratiam Dei, quae inspirationis suae rore sterilitatem nostri cordis aspergat, ut linguae pastoralis officio, quae sancti gregis auribus sint utilia, proferantur. Dicente enim Domino bonorum omnium largitore: Aperi os tuum, et ego adimplebo illud , audemus eidem verbis propheticis dicere
Abbreviated transcription (Latin):
assumpsit hominẽ ueros et corꝑis sensus
& animi recepit affectus: nec quia omĩa
in illo plena erant sacram̃tis plena mira¬
culis. ideo aut falsis lacrimis fleuit aut
mĩdaci ȩsurie cibũ sũpsit. aut simulato so¬

Expanded text:
assumpsit, veros et corporis sensus et animi suscepit affectus. Nec quia omnia in illo plena erant sacramentis, plena miraculis, ideo aut falsis lacrymis flevit, aut mendaci esurie cibum sumpsit, aut simulato so
Abbreviated transcription (Latin):
cȩꝑit atq inuidiam suo de corde repellere:
quasi haustum aquȩ limpidissimȩ. quo
reficiatur inuenit. At si in saule. iudeos ꝑse¬
ri cognouerit. illoꝵ ob ꝑfidiam & carnale
pocłm utiq uinide aqua factum sentiet.
quia se suãq uitam & regnũ. s & ipsumre¬
gem ibi scriptũ legere nouit. ubi prius qua
si de aliis uȩt̾em legebat hystoriam. Quinta
etate scłi popłs peccans captiuante nabugo¬
donosor babiloniã tͦnsmigratur. s post sep¬
tuaginta annos penitens & correctus patͥã¬
ꝑ iłim sacerdotem magnũ reducit᷑: ubi do¬
mum di quȩ utcensa est. & ciuitatem scãm
quȩ destructa erat reedificat. Hȩc legens.
siue audiens quisq peccandi metum corripit.
ad penitendi remediũ confugit: aqua hẏdriȩ
purificantis ablutus est. Si uͦ intelligere di¬
dicerit ierłm & templũ d̾i & eccłiam xp̃i.
babilonem confusionẽ peccatoꝵ. nabugodo¬

Expanded text:
coeperit atque invidiam suo de corde repellere, coeperit atque invidiam suo de corde repellere, quasi haustum aquae limpidissimae, quo reficiatur, invenit. At si in Saule Judaeos perseri cognoverit, illorum ob perfidiam, et carnale poculum utique vini de aqua factum sentiet; quia se suamque vitam et regnum, sed et ipsum regem ibi scriptum legere novisi de aliis veterem legebat historiam. Quinta aetate saeculi populus peccans, captivante Nabuchodonosor, in Babylonem transmigratur ; sed post septuaginta annos poenitens, et correctus, in pamagnum reducitur, ubi domum Dei, quae incensa est, et civitatem sanctam, quae destructa est, reaedificat. Haec legens sive audiens quisque peccandi metum corripit, ad poenitendi remedium confugit, aqua hydriae purificantis ablutus est. Si vero intelligere didicerit Hierusalem et templum Dei Ecclesiam Christi, Babylonem confusionem peccatorum, Nabuchodo
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Ecce habes hydriam t̾ciam. Audiens
enim quanta uirtus obedientiȩ. quanta mer-¬
cede remuneret᷑: & ipse obeclientiam discere
atqi hab̾e satagis. Qd̃ si immolationem filii
unici dilecti. passionem eius intelligit de qͦ
dicit pater. hic est filius meus dilectus in
quo mͥ bene complacui. in qua. quia diui¬
nitate impassibili ꝑmanente. sola humanitas
mortem passa est & dolorem. quasi filius
offertur s aries mactatur ⁊si intelligis be¬
nedictionem quȩ abrahȩ ꝓmissa est. in te qͥ
de gentib credis munus. eẽ completum: ni¬
mirum tͥ de aqua uinum fecit. qi spũalem
sensum. cuius noua flagrantia debriaris ape¬
ruit. Quartȩ etatis micus. dauid ꝓ saule. re¬
gnum isrlitice gentis sortitur:. humilis. in¬
nocens. & mitis. exul ꝓ illo cuius iniusta diu
ꝑ sequutione cruciabat᷑. Coce hydria quarta:
fonte salutari repleta. Quisqͥs hȩc audiens
humilitati atq innocentiȩ studere. & suꝑbrã

Expanded text:
tur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens tur. Ecce habes hydriam tertiam. Audiens enim quanta sit virtus obedientiae, quanta mercede remuneretur, et ipse obedientiam discere atque habere satagis. Quod si immolationem filii unici dilecti passionem ejus intelligis, de quo dicit Pater: Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui ; in qua quia divinitate impassibili permanente, sola humanitas mortem passa est et dolorem, quasi filius offertur, sed aries mactatur. Si intelligis benedictionem, quae promissa est Abrahae, in te de gentibus credendis munus esse completum, nimirum tibi de aqua vinum fecit, quia spiritualem sensum, cujus nova fragrantia inebriaris, aperuit. Quartae aetatis initiis David pro salute regnum Israeliticae gentis sortitur, humilis, innocens et mitis, exsul pro illo cujus injusta diu persecutione cruciabatur. Ecce hydria quarta fonte salutari repleta. Quisquis haec audiens humilitati atque innocentiae studere, et superbiam
Abbreviated transcription (Latin):
electis. timens ext̾iinari cum reꝑbis: hydri¬
am ꝓfecto aquȩ qua mundaret᷑ur accepit.
at uͦ dum altius aspicere cȩꝑit. & in ar¬
cha eccłiam. in noei xp̃m. in aqua delente
peccatores aquã baptismi que peccata
diluit. in homitib uł in animalib que
archa continebat multiphariã baptira¬
torum differentiã. in columba quȩ post
diluuiũ ramum oliuȩ intulit in archã.
unctionem sp̃s scĩ qua baptrati imbuun¬
tur intellexerit: uinum ꝓfecto de aqua
factum miratur:. qr in uetĩs hẏstoria fa¬
cti suam ablutionẽ. scĩficationem. iusti¬
ficationem. ꝓpħari contemplat᷑. Tercia scłi
etate temptans d̾s obedientiã abrahe.fili-
um unicũ eius. eũ quem diligit in holo¬
caustum sibi offerre p̃cepit. Ni differt
abraham facere qd̾ iubetur: s ꝓ filio aries¬
immolat᷑. Ipse tamen ꝓ obedientiȩ uirtute ex¬
imia: ꝑpetuȩ benedictionis hereditate dona¬

Expanded text:
electis, exterminari timens cum reprobis, hydrielectis, exterminari timens cum reprobis, hydriam profecto aquae, qua mundaretur, vel reficeretur, accepit. At dum altius sapere coeperit, et in arca Ecclesiam, in Noe Christum, in aqua delente peccatores, aquam baptismi, quae peccata diluit, in hominibus et in animalibus quae arca continebat multifariam baptizatorum differentiam, in columba, quae post diluvium ramum olivae intulit in arcam , unctionem Spiritus sancti, qua baptizati imbuuntur, intellexerit, vinum profecto de aqua factum miratur, quia in veteris historia facti, suam ablutionem, sanctificationem, justificationem prophetari contemplatur. Tertia saeculi aetate Deus tentans obedum unicum ejus quem diligit in holocaustum sibi offerri praecepit. Non differt Abraham facere quod jubetur, sed pro filio immolatur aries, ipse tamen pro obedientiae virtute eximia perpetuae benedictionis haereditate dona
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiȩ laudem accepit. fricida impius
eteruȩ maledictionis penas luit. Quiẽq
nari. cupientes benedici cum piis. omĩũ
odiorum & inuidie fomitẽ abiciunt. deo
placere ꝑ sacrificium iusticiȩ. modestiȩ. in¬
nocentie ac patientie curant: uas plenũ
aque in scriptura inueniunt. unde salu¬
briter abluti potatiq gaudeant. S si intel¬
lexerint chaim homicidã udeoꝵ. ẽẽ. ꝑfi¬
diam. occisionẽ abel passionem. eẽ. dnĩ¬
saluatoris. terrã que aꝑuitos suum & su¬
scepit sanguinem eius de manu chaim.
guinem in mysti̾um sue renouationis
accepit: niirũ aquã in uinum muta-¬
tam repꝑiunt. quia sacrȩ dicta legis sacra
letus est aquis diluuuii mundus ob pec-¬
catoꝵ magnitudinẽ: s solus noe est ꝓpt̃
iusticiã cum domo sua lib̾atus in archa.
huuis plage audita uastatione horribili
paucoꝵq libatione mtrabili. quisqͥs emen¬
datius uiuere ceꝑit. libari desiderans cum

Expanded text:
justitiae laudem accepit . Fratricida vero impius justitiae laudem accepit . Fratricida vero impius aeternae maledictionis poenas luit. Quicunque t cum impiis damnari, cupientes benedici cum piis, omnem odiorum et invidiae fomitem abjiciunt, Deo placere per sacrificium justitiae; modestiae et innocentiae ac patientiae curant, vas plenum aqua in Scriptura inveniunt, unde salubriter abluti potatique gaudeant. Sed si intellexerint Cain homicidam Judaeorum esse perfidiam, occisionem Abel passionem esse Salvatoris, terram quae aperuit os suum, et suscepit ejus sanguinem de manu Cain, guinem, in mysterium suae renovationis accipiat, nimirum aquam in vinum mutatam reperiunt, quia sacrae dicta legis sacratletus est aquis diluvii mundus ob peccatorum magnitudinem ; sed solus Noe propter justitiam cum domo sua liberatus in arca. Hujus plagae audita vastatione horribili, paucorumque liberatione mirabili, quisquis emendatius vivere coeperit, liberari desiderans cum
Abbreviated transcription (Latin):
unus est ds intellige trinitatẽ. S quantũ
int̾ aquam & uinum: tantũ distat int̾ sen-¬
sum illum quo scͥpturȩ ante aduentũ sal-¬
uatoris intelligebant᷑. & eum quem ueni-¬
ens ipse reuelauit apłis. eoꝵq discipłis ꝑ-¬
petuo sequendum reliquit. Et quidẽ po¬
tuit dñs uacuas unplere hydrias uino:
qui in exordio mundane creationis omĩa
creauit ex nichilo. S maluit de aqua face-¬
re uiuum: quo typice doceret ñ se ad soluen¬
dum impbandũq. s ad implendũ potius
legem ꝓpłiasq uenisse. neq alia se ꝑ eugłi¬
cam gr̃am facere & docere. quã qd̃ legalis
& ꝓpħica scriptura eum factutũ doctu¬
rumꝰ signarat. Uideamus gͦ fr̃s sex hydri¬
as seripturarũ aqua salutari repletas:
uideamus eandẽ aquã in suauisũmũ ui¬
ni odorem gustumq conu̾sam. In prima
etate scłi. abel iustum fr̃ inuidens occi
dit: & ob hoc ipse ꝑpetua martyrii gła
beatus. etiã in euangłicis & apłicis litt̃is

Expanded text:
unus Deus est, intellige Trinitatem. Sed quantum inter aquam et vinum, tantum distat inter sensum illum quo Scripturae ante adventum Salvatoris intelligebantur, et eum quem veniens ipse revelavit apostolis eorumque discipulis perpetuo sequendum reliquit. Et quidem potuit Dominus vacuas implere hydrias vino, qui in exordio mundanae creationis cuncta creavit ex nihilo; sed maluit de aqua facere vinum, quo typice doceret, non se ad solvendam improbandamque, sed ad implendam potius legem prophetasque venisse, neque alia sucam gratiam facere et docere quam quae legalis et prophetica Scriptura eum facturum docturumque signaret. Videamus ergo sex hydrias Scripturarum aqua salutari repletas, videamus eamdem aquam in suavissimum vini odorem gustumque conversam. In prima aetate saeculi, Abel justum frater invidens occidit , et ob hoc ipse perpetua martyrii gloria beatus, etiam in evangelicis et apostolicis litteris
Abbreviated transcription (Latin):
esse sabellianos: qui ipsũ patrẽ dicunt ẽẽ qͥ¬
ẽ filius. heresis quippe ista nimis antiquaẽ.
& paulatim euiscerata. Arrianors aut̃ ad huc
uidet᷑ hab̾e aliquas motiones. quasi cadaue¬
ris putrescentis: aut certe ut multũ. qͣsi ho-¬
minis in exitu animȩ agentis. Oportet inde
reliquos lib̾ari: sicut inde lib̾ati st̃ multi. Et
quidẽ ista ciuitas eos nõ habebat: s pꝰ ea quã
multi ꝑegrini aduenert̃. ñ nulli & ipsi uene¬
runt. Ecce hȩc dñõ loquente. multi credidert̃¬
uidei in eũ: ecce & me loquente arriani cre¬

Expanded text:
esse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qesse sabellianos qui ipsum Patrem dicunt esse qui Filius est: haeresis quippe ista nimis antiqua est, et paulatim eviscerata. Arianorum autem adhuc videtur habere aliquas motiones quasi cadaveris putrescentis; aut certe, ut multum, quasi hominis animam agentis: oportet inde reliquos liberari, sicut inde multi liberati sunt. Et quidem ista civitas eos non habebat; sed posteaquam multi peregrini advenerunt, nonnulli et ipsi venerunt. Ecce haec Domino loquente multi Judaei crediderunt in eum; ecce et me loquente Ariani cre
Abbreviated transcription (Latin):
lii cantũ ẽ & nõ patris. Misit itaq pat̾ filiũ:
sed nõ recessit a filio. Nõ enĩ quo misit filiũ:
nõ ibi erat pat̾. Ubi enĩ nõ est qͥ fecit omĩa: ubi
nõ ẽ qui dixit. cęlũ & terrã ego impleo: Sed
forte pat̾ ubiq est: filiꝰ nõ ẽ. ubiq. Euangłi¬
stã audi. In hoc mundo erat: & mundus ꝑ ipsũ
factus .ẽ. Ergo in qͥt qui me misit. euiꝰ aucto¬
ritate tãquã pat̾na incarnatus sũ: mecũ est
Nõ me reliquit. Iuare me nõ reliqͥt: Nõ reli¬
quit me inquit solũ: quia ego quȩ placita
st̃ ei facio semꝑ. Ipsa ẽ. equalitas: semꝑ. ño ex
qͦdã inicio &e deinceps. sed sine inicio. sine fi¬
ne. Dei enĩ generatio nõ habet iniciũ tẽporis:
quia ꝑ genitũ facta st̃ tempora. hȩc illo loq̃n¬
te: multi credidert̃ in eũ. Utinã & me loq̃n-
te multi qͥ aliud sapiebant. intelligant: &
credant in eũ. Quidã enĩ fortasse st̃ in ista
multitudine arriani. Nõ audeo suspicari

Expanded text:
lii tantum est, non et Patris. Misit itaque Pater Filium, sed non recessit a Filio. Non enim quo misit Filium, non ibi erat Pater. Ubi enim non est qui fecit omnia? ubi non est qui dixit, Coelum et terram ego impleo ? Sed forte Pater ubique, et Filius non ubique est? Evangelistam audi: In hoc mundo erat, et mundus per eum factus est . Ergo, inquit, qui misit me, cujus auctoritate tanquam paternanon me dereliquit. Quare me non dereliquit? Non dereliquit me, inquit; solum, quia ego quae placita sunt ei, facio semper. Ipsa est aequalitas semper, non ex quodam initio et deinceps, sed sine initio et sine fine. Dei enim generatio non habet initium temporis, quia per genitum facta sunt tempora. » Haec illo loquente mute multi qui aliud sapiebant intelligant, et credant in eum. Quidam enim fortasse sunt in ista multitudine ariani. Non audeo suspicari
Abbreviated transcription (Latin):
quo seruitutis genere innumera debeat
dona & infinita beneficioꝵ genera com¬
ꝑare. Sit licet excellens hominum meri-¬
tum: sit naturȩ iura conseruans. sit legũ
iussis obtemꝑans: impleat fidem: iusticiã
teneat: uirtutes exerceat. dampnet uicia:
peccata repeliẽt: exemplum semet imitan¬
tib p̃beat: quicqͥd gesserit parum est. qͥc¬
quid fecerit minus. Omẽ enĩ meritũ bre¬
ue est: comꝑatione donoꝵ. Numera benefi¬
cia si potueris: & tẽ considera qd̾ mereris.¬
.s.
Cum beneficiis cęlestib tua facta ꝑpende:
cum diuirus miinerib actus ꝓprios me¬
ditire. lec dignum te iudicabis eo qd̾ fru¬
eris: si intelligas qđ mereris. Igit᷑ beneficũs
innumeris diuina in te pietate collatis. eli¬
ge qͥdlibuerit unum: huric tuũ compen¬
sari totum ñ pot̾it meritum. Cetum obtun¬
ditur sensus: confunditur animus. sp̃s
& tam̃ de illo loquimur. qui semet pecca-¬

Expanded text:
quo servitutis genere innumera debeat quo servitutis genere innumera debeat dona et infinita beneficiorum genera comparare. Sit licet excellens hominum meritum, sit naturae jura conservans, sit legum jussis obtemperans, impleat fidem, justitiam teneat, virtutes exerceat, damnet vitia, peccata repellat, semet exemplum imitantibus praebeat, quidquid gesserit parum est, quidquid fecerit, minus. Omne enim meritum breve est comparatione donorum. Numera beneficia, si potes, et tunc considera quod mereris. Cum beneficiis coelestibus tua facta perpende, cum divinis muneribus actus proprios meditare, nec dignum te judicabis eo quod fueris, si intelligas quod mereris. Igitur de beneficiis innumeris divina in te pietate collatis elige quod libuerit unum, huic tuum compensari totum non poterit meritum. Caeterum obtunditur sensus, confunditur animus, spiriet tamen de illo loquimur qui semet pecca
Abbreviated transcription (Latin):
nec sensus ad inuestigandum sufficiat. nec
scientia suppetat ad laulandum. linm̃sitas
enim beneficioꝵ superat cogitationẽ sensuũ:
oris obsequia occuipent. laudes teneant. gr̃a¬
rum actiones insistant: potis pensare qd̃ de¬
bes. Quare. danda nob est oꝑa. ut totis uiribꝰ
deuotio mentis in diuina oꝑa exeratur. &
laudum głas os nr̃m ꝑ omẽ tempꝰ frequen¬
tare cogatur: ñ quo in istis debita cõpen¬
sentur. s ut nr̃ȩ deuotionis uoluntas hisco¬
natib dinoscatur: ut quicqͥd fragilitas de-¬
trahit ad complendum. hoc deuotio confe¬
expungaris. nec quia debita compensas s qi
parere desideras. Uelle enĩ ipsum expun-¬
gitur: quia ꝓpt̃ immensitatẽ rerum idip¬
sum qđ cupimus explicare ñ datur. Qd re¬
it mͥ: Querit ꝓpħa scĩssunus quib meritiᷤ
beneficia diuina compenset: quo famulat᷑
genere munera ꝑcepta coȩquet: quib ob-¬
sequiis tantis possit munerib respondere.

Expanded text:
nec sensus ad investigandum sufficiat, nec nec sensus ad investigandum sufficiat, nec scientia suppetat ad laudandum: immensitas enim beneficiorum superat cogitationes sensuum, oris obsequia occupent, laudes teneant, gratiarum actiones insistant, poteris pensare quod debes. Qua in re danda nobis est opera, ut totis viribus devotio mentis in divina obsequia exeratur, et laudum glorias os nostrum per omne tempus frequentare cogatur, non quo in istis debita compensentur, sed ut nostrae devotionis voluntas his conatibus dignoscatur, ut quidquid fragilitas detrahit ad complendum, hoc devotio confe perficis expungaris, nec quia debita compensas, sed quia parere desideras. Velle enim ipsum expungitur, quia per immensitatem rerum idipsum quod cupimus explicare non datur. Quid reit ? Quaerit Propheta sanctissimus quibus meritis beneficia divina compenset, quo famulatus genere munera percepta coaequet, quibus obsequiis tantis possit muneribus respondere,