comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
titiae mee : Cum in uoc& rem exaudi¬
uit me ds inquit. a quo ẽ iustitiamea Intri¬
bulatione dila taestimihi: Ab angustus tris¬
titiae : in latitudine gecuolioꝵ meduxisti
Tribulatio enĩ & cengustia in omnem animã
hominis operantis malum: Quiccũt dicit. gau¬
demus in tribulationib: scientes qm̃ tribulatio
patientiam operatur: usq od illud ubi ait
qm̃ caritas đi diffusaoe incordib: nr̃is ꝑ spm̃scm̃¬

Expanded text:
carem, exaudivit me Deus, inquit, a quo est justitia mea. In tribulatione dilatasti mihi: ab angustiis tristitiae, in latitudinem gaudiorum me duxisti; tribulatio enim et angustia in omnem animam hominis operantis malum . Qui autem dicit: Gaudemus in tribulationibus, scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, usque ad illud ubi ait: Quoniam charitas Dei diffusa est in cordibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
er̃ me renesmei. Qxerittã quã lignũ qđ plana¬
ipsan sapientiã quae dignata.ẽ hominẽ suscipe¬
pe aedsalutemnram . ut ipse homo sit lignũ plau¬
tatum. scđm decur sus aquarum: Potest enim
& lioc intellectu accipi: quod inalio psalmo đ¬

Expanded text:
Et erit tanquam lignum quod plantaipsam Sapientiam, quae dignata est hominem suscipere ad salutem nostram; ut ipse homo sit lignum plantatum secundum decursus aquarum: potest enim et hoc intellectu accipi, quod in alio psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
scribitur & inponitur seruienti. Aliud l&
quae m̃te conspicitur cobeo qui non indig& lit e¬
ris. Medi tebitur die ae nocte. Aut sine in¬
e missione intellegendum ẽ aut die in laet¬
tia nocte intribulationib. dicitur eni:
Abrocham diemineũ uidit & gauisus. ẽ. & deter¬
bulatione đt: Insuꝑ ecusq ced nac tem increpu

Expanded text:
scribitur, et imponitur servienti; aliud lex quae mente conspicitur, ab eo qui non indiget litteris. Meditabitur die ac nocte: aut sine intermissione intelligendum est; aut die in laetitia, nocte in tribulationibus; dicitur enim: Abraham diem meum vidit, et gavisus est ; et de tribulatione dicitur: Insuper
Abbreviated transcription (Latin):
re sec unla sabbati : De hoc quod đn
Mdonare olignabitur : excipite tamquã
filu firmam̃ti : Secunda enĩ sabbati
il ẽ post diem primum quemdo mi¬
nicum dicimus : quae etiã secunda

Expanded text:
re, secunda sabbati. De hoc quod Dominus donare dignatur, excipite tanquam filii firmamenti. Secunda enim sabbati, id est, post diem primum, quem dominicum dicimus, quae etiam secunda
Abbreviated transcription (Latin):
at occupatos Memento tam̃ qđ hic psalmus:
a scensionem dñi mirabili p̃ceteris fulgore descrip¬
dauid Infinem. add ñm respicere
saluatorem nullus ignorat. qui in
hoc psalmo suam narraturus ẽ passio¬
nem. ita ut eiꝰ uerba & euangłica tes¬
tetur auctoritas . et de eo apłs sume¬
redoceatur exemplum Legitur
enĩ in euangło. Et deder̃ in escam
meam fel: et sitimea potauer̃ aceto Et alibi :
helus domustuȩ comedit me Apłsquoq paulꝰ
ait fiatmensa eoꝵ corã ipsis in laqueũ. & in re¬
tributionẽ & inscandalum. Obscurent᷑ oculieoꝵ
neuideant : Et dorsũ eoꝵ semꝑ incurua. Quos
uersus hicpositos memor ledtor inuenies:
unde quis dubitare possit. huncpsalmũ passio¬
nẽ dnicȩ conuenire. cuitalis actanta in hunc
talem diabolus secorat inartre. Concede omps
ds̃ ut qui ꝓ nobis carne dignatus es pati dones
nob qđ corona redigneris. EXEE PSAALXVIII
MEMORATIONEM QUOB SALUUM MEFECIT DLIS:¬

Expanded text:
at occupatos. Memento tamen quod hic psalmus ascensionem Domini mirabili prae caeteris fulgore descripDavid. In finem ad Dominum respicere Salvatorem nullus ignorat, qui in hoc psalmo suam narraturus est passionem; ita ut ejus verba et evangelica testetur auctoritas, et de eo Apostolus sumere doceatur exemplum. Legitur enim in Evangelio: Et dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto ; et alibi: Zelus domus tuae comedit me. Apostolus quoque Paulus ait: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, et in retributionem, et in scandalum; obscurentur oculi eorum ne videant, et dorsum eorum semper incurva . Quos versus hic positos, memor lector, invenies. Unde quis dubitare possit hunc psalmum passioni dominicae convenire, cui talis ac tanta in hunc talem diabolus fecerat interire. Concede, omnipotens Deus, ut qui pro nobis carne dignatus es pati, dones nobis quod coronare digneris. 233 EXPOSITIO memorationem quod sal
Abbreviated transcription (Latin):
adquem diriguntur hȩc uerba
fideliũ Iuia totus hic psalnꝰ
exꝑsona martrrũ dicitur. qui
uaria quidem ꝑsecutiome labora¬
re minime desinebant: ad iec¬
cũ ẽ in rememoratione Duob:
enĩ modis memores sumꝰ. cũ pec¬
catorũ recordatione suꝑnã iusti¬
tiã formidamus : & iterũ dũ concessa
beneficia purissimo corde retinemus
ntricesimo septimo itaq psalmo ubi hȩc uer¬
ba posita sunt : metus ẽ futuri iudicii. & re¬
cordatio peccatorũ Hic aut̃ spes liberatio¬
nis & futuri p̃mii ꝓmissa securitas sustinet᷑
Nam ut hanc recordationẽ ostender&: ad iec̃
qđ saluũ me fec̃ dñs. ut non demetuhȩc memo¬
ra sed decepto beneficio ꝓbaret᷑ ẽẽ concepta
omgruũ quippefuit. ut qm̃ in superiore psal

Expanded text:
r haec verba fidelium; quia totus hic psalmus ex persona martyrum dicitur, qui varia quidem persecutione laborano minime desinebant. Adjectum est, in rememorationem. Duobus enim modis memores sumus, cum peccatorum recordatione supernam justitiam formidamus, et iterum dum concessa beneficia purissimo corde retinemus. In trigesimo septimo itaque psalmo, ubi haec verba posita sunt, metus est futuri judicii, et recordatio peccatorum; hic autem spes liberationis, et futuri praemii promissa securitas sustinetur. Nam ut hanc recordationem ostenderet, adjecit, quod salvum me fecit Dominus; ut non de metu haec memoria, sed de accepto beneficio probaretur esse concepta. Congruum quippe fuit, ut quoniam in superiori psalm
Abbreviated transcription (Latin):
donũ redemptionis accepit. EXPLICIT PSAL.LXXX¬
SMMUS LXXXU ORATIO DAUIS
ratio nomen homo nymũe.
cuiꝰ ethimologia est orisia
mili supplicationȩ ꝓfertur. Sed hȩc humili¬
tas atq puritas dep̃cationis. scõ uerbo sic con¬

Expanded text:
donum redemptionis accepit. EXPOSITIO IN PSALMUM LXXXV. Oratio David. Oratio nomen homonymum est, cujus etymologia est oris ramili supplicatione profertur. Sed haec humilitas atque puritas deprecationis sancto Verbo sic con
Abbreviated transcription (Latin):
prediximus. ExeuicitPSALMUS .LXXXI.
ANTICI ESALMISIG¬
nificantiã in p̃fatio¬
ne posuimus. & ꝑti
tulos ubilocus ex egit
rtũs. ad illũ nos intelle

Expanded text:
UM LXXXII. Cantici psalmi significantiam in praefatione posuimus, et per titulos, ubi locus exegit,torum virtus ad illum nos intelle
Abbreviated transcription (Latin):
ioxp̃i salutarit̃ eruditis.
sĩquis usitata repetere
conetur offendit. Nã
NCIPIT PSMMUS LXXX. INFINEM
tunsus aceruus oliuarũ. subiectus
agricolarũ arte ponderib: nimiaq
perit pressur& torqueri & amurca
sam & oleũ pinguissimȩ puritatis er¬
qđ in eccłȩ ꝑsecutionib fieri posse non
im est quando dõpuras montes dec
etfecilentas conscientias euident̃ ad signad
uin ta uero sabbati. significat asabbato qui
diem. quando dñs inconditione rerũ exaq
crtauit animalia. sicut geness leddiodeca¬

Expanded text:
isti salutariter eruditis si quis usitata repetere conetur, offendit. Nam IN PSALMUM LXXX. In finem, pro tunsus acervus olivarum subjectus fuerit agricolarum arte ponderibus, nimiaque coeperit pressura torqueri, et amurcam coenosam, et oleum pinguissimae puritatis e in Ecclesiae persecutionibus fieri posse non dubium est, quando et Deo puras mentes declarat, et faecilentas conscientias evidenter assignat. Quinta vero sabbati, significat a sabbato quintum diem, quando Dominus in conditione rerum ex aquis creavit animalia, sicut Genesis lectio dec
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃o anti xp̃c erit. Iste sac̃dotes getinx̃ ille
facturꝰ ẽ martires Iste nominis significatione
indieat motꝰ t̾renos ille cunctũ orbẽ moturꝰ ẽ
idumeũ p̃suptione sacrilega adeulturã sui
nominis cogit Qua ꝓpt̃. ꝓ nom̃ doechidumei¬

Expanded text:
o Antichristus erit. Iste sacerdotes exstinxit, ille facturus est martyres: iste nominis significatione indicat motus terrenos, ille cunctum orbem moturus est, dum eum praesumptione sacrilega ad culturam sui nominis coget. Quapropter per nom
Abbreviated transcription (Latin):
NONE CORIENUEBUN EUMMLOEHILI INGET
tulus hioduplicia continet saci
Una pars est euangelii usque a
ait intituli inscriptione. alia ue
testamenti usque ad terminũ titu
factus ẽ dauid intituli inscriptione Titul¬

Expanded text:
o tenuerunt eum allophyli in Geth. Titulus hic duplicia continet sacramenta. Una pars est Evangelii usque ad illud quod ait, in tituli inscriptione; alia Veteris Testamenti usque ad ferminum tituli. das. David, in tituli inscriptione: qua
Abbreviated transcription (Latin):
factur ẽ martires Iste nominis significatione
indicat motꝰ t̃renos ille cunctũ orbẽ moturꝰẽ
idumeũ p̃sũptione sacrilega ad culturã sui
nominis cogit Qua ꝓpt̃. ꝑ nom̃doechidumei
iure anti christꝰ intelligit᷑ cui tanti cõparationib
similis apꝓbat᷑ Et ideo totꝰ hic titulus ad aduen
nabilẽ pͥncipatũ & ut fideliũ corda roborar&
npͥma parte psalmi. fastaineũ inuectione c̃surgit
ne senimiũ insuis in iqͥtatib: extollera. cuifinis
griuissimꝰ imminer&. Seđda parte. adhuc eũ
remdicit ꝓuenire scoꝵ quando diabolus
qui in hoc scło. nimia p̃sũptione crassatꝰ ẽ
infinẽ miserrimꝰ abiectusq uidebitus¬

Expanded text:
facturus est martyres: iste nominis significatione indicat motus terrenos, ille cunctum orbem moturus est, dum eum praesumptione sacrilega ad culturam sui nominis coget. Quapropter per nomen Doech Idumaei jure Antichristus intelligitur, cui tantis comparationibus similis approbatur. Et ideo totus hic titulus ad adventnabilem principatum. Et ut fidelium corda roboraret, in prima parte psalmi facta in eum invectione consurgit; ne se nimium in suis iniquitatibus extolleret, cui finis gravissimus immineret. Secunda parte adhuc eum rem dicit provenire sanctorum, quando diabolus, qui in hoc saeculo nimia praesumptione grassatus est, in fine miserrimus abjectusque videbitu
Abbreviated transcription (Latin):
SA
sacramentum quodcen¬
tum quinquaginta dieb:
diluino suꝑducto crimi¬
mb suis terra deleta est
sic et hipsalmitalinume
roꝓducti. genus humanũ
peccatis suis pollutum cor

Expanded text:
s sacramentum, quod centum quinquaginta diebus diluvio superducto criminibus suis terra diluta est: sic et hi psalmi tali numero producti, genus humanum peccatis suis pollutum co
Abbreviated transcription (Latin):
Nimis pul¬
chrum
cõmodũq
principi¬
um ut
manigeneris becilla¬
moniturus ab eatitudi¬
ne sum mere uideretur
initium ⁊ut hac spetre¬
pidantium animos in¬
uitar& nese mortaliũ
fragilia corda subduce¬
rent. Quis enimadquȩ¬
libet ardua non incitet᷑
ubi felix beatitudo p̃di¬
cit᷑  Beatus ergouis di¬
citur sicut nobis maioꝵ¬

Expanded text:
Nimis pulchrum commodumque principium; ut humani generis imbecillmoniturus, a beatitudine sumere videretur initium; ut hac spe trepidantium animos invitaret, ne se mortalium fragilia corda subducerent. Quis enim ad quaelibet ardua non incitetur, ubi felix beatitudo praedicitur? Beatus ergo vir dicitur, sicut nobis majo
Abbreviated transcription (Latin):
sacramentum: quodcen¬
tum quinquaginta dieb
diluino suꝑ ducto crimi¬
nib: suis terra deleta est.
sic et hi psalmitalinume
roꝓducti. genus humanũ
peccatis suis pollutum cor

Expanded text:
sacramentum, quod centum quinquaginta diebus diluvio superducto criminibus suis terra diluta est: sic et hi psalmi tali numero producti, genus humanum peccatis suis pollutum co
Abbreviated transcription (Latin):
Nimis pul¬
chrum
cõmodũq
principi¬
um ut
mangeneris becilla¬
moniturus. ab eatitudi¬
ne summere uideretur
initium ⁊ut hac spetre¬
pidantium animos in¬
uitar& nesemortaliũ
fragilia corda subduce¬
rent Quis enimadquȩ¬
libet ardua non incitẽt
ubi felix beatitudo p̃di¬
cit᷑ o Beatus ergo uisdi¬
citur sicut nobis maioꝵ¬
ipsius mutatispsonis eit
risicat laudatednm: De¬
cima secuntur gradales
qui animum nrm ad dñm
saluatorem pura et hu¬
mili satis factione ꝑdu¬
cunt : Vn decima uaria¬
tes uerbis iterum laudes
dñi hymnica exultatio¬
ne c̃celebrat. modo pa¬
tris. modo filii. modo sp̃s
scĩ pͣcansmaiestatem. ut
nulli sit dubium scam̃tri
nitatem singularites om¬
mpotentem quae uult
facere incaelo et int̃ra
Duo decima septem psal¬
mi relincunt᷑ infine : qui
exultationib: hymnicis
totam gloriam scãe trimi¬
ititis: generaliter deuo¬
tam̃te c̃caelebrant: sic
textus totius psalterii
duodecim partib: diuisus
in apostoloꝵ numeromi¬

Expanded text:
Nimis pulchrum commodumque principium; ut humani generis imbecillmoniturus, a beatitudine sumere videretur initium; ut hac spe trepidantium animos invitaret, ne se mortalium fragilia corda subducerent. Quis enim ad quaelibet ardua non incitetur, ubi felix beatitudo praedicitur? Beatus ergo vir dicitur, sicut nobis majoipsius, mutatis personis et nificat: Laudate Dominum. Decima: sequuntur gradales, qui animum nostrum ad Dominum Salvatorem pura et humili satisfactione perducunt. Undecima, variatis verbis, iterum laudes Domini, hymnidica exsultatione concelebrat, modo Patris, modo Filii, modo Spiritus sancti precans majestatem, ut nulli nitatem singulariter omnipotentem, quae vult facere in coelo et in terra. Duodecima, septem psalmi relinquuntur in fine, qui exsultationibus hymnidicis totam gloriam sanctae Trinitatis generaliter devota mente concelebrant. Sic textus totius Psalterii duodecim partibus divisus in apostolorum numero mi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius mutatis ꝑsonisete
tulis ponit᷑ ałł. quõs sig¬
msicat laudatednm: De¬
cima secuntur gradales
qui animum nrm ad dñm
saluatorem pura et hu¬
milisatis factione ꝑdu¬
cunt: Vn decima uaria¬
tesuerbis iterum laudes
dñi hymnica exultatio¬
ne c̃celebrat. modo pa¬
tris. modo filii. modo sp̃s
sci pͣcans maie statem. ut
nulli sit dubium scamtri
nitatem singulariter om¬
mpotentem quae uult
facere incaelo et int̃ra
Duodecima septem psal¬
mi relincunt᷑ infine : qui
exultationib: hymnicis
totam gloriam scãe trim¬
tatis: generaliter deuo¬
tam̃te c̃caelebrant: sic
textus totius psalterii
duodecim partib diuisus
in apostoloꝵ numero mi¬
rabili laude c̃cludit᷑ ⁊ qua¬
tenus et iste illudagat:
quod xp̃i discipulos fecis¬
secognouimus. Est etiã
iusdem rei aliud euiden¬
tius

Expanded text:
ipsius, mutatis personis et titulis ponitur Alleluia, quod significat: Laudate Dominum. Decima: sequuntur gradales, qui animum nostrum ad Dominum Salvatorem pura et humili satisfactione perducunt. Undecima, variatis verbis, iterum laudes Domini, hymnidica exsultatione concelebrat, modo Patris, modo Filii, modo Spiritus sancti precans majestatem, ut nulli nitatem singulariter omnipotentem, quae vult facere in coelo et in terra. Duodecima, septem psalmi relinquuntur in fine, qui exsultationibus hymnidicis totam gloriam sanctae Trinitatis generaliter devota mente concelebrant. Sic textus totius Psalterii duodecim partibus divisus in apostolorum numero mirabili laude concluditur, quatenus et iste illud agat quod Christi discipulos fecisse cognovimus. Est etiam ejusdem rei aliud evidentius
Abbreviated transcription (Latin):
miniani ⁊ rogatianꝯ.
Quomodo grecorũ hysto¬
rias magis intelligunt.
qui athenas uiderunt
⁊ tercii uirgilii librum.
qui trcade per leucathen
acroce lauma adsiciliam ⁊ inde ad̾ hostie
libani nauigaunt. ⁊ inde scãm scripturan
lucidius intuebitur. Qͥ indeam oculis cor¬

Expanded text:
mnioni et Rogatiano Quomodo Graecorum historias magis intelligunt, qui Athenas viderint, et tertium Virgilii librum, qui a Troade per Leucaten, et Acroceraunia ad Siciliam, et inde ad ostia Tiberis navigarint: ita sanctam Scripturam lucidius intuebitur, qui Judaeam oculis co
Abbreviated transcription (Latin):
apud grecos accidit ut int̾dũ scripture
sensum reluquens unius cuiuslibet in
terpretis sequeretur errorem. Nos autem
de aliis mag̃r possumus uidicare ⁊ ea que
ip̃i intelligimus in nr̃a lingua promere.
itaq licet ext̃ra sibilet uictor syno incen¬
dia iacłet numquam eum iuuante xpo¬

Expanded text:
apud Graecos accidit, ut interdum Scripturae sensum relinquens, uniuscujuslibet  Al. uniuscujusque interpretis sequeretur errorem. Nos ade aliis magis possumus judicare, et ea quae ipsi intelligimus, in nostra lingua promere. Itaque licet et excetra sibilet, victorque Sinon incendia jactet : numquam meum, juvante
Abbreviated transcription (Latin):
trum difficiluis sit fac̾e
id̃ poscitis an negare n¬
̾ statui. Namneq nobiꝰ
aliquid imꝑantib ab¬
nuere sñicie est.⁊ magni

Expanded text:
trum difficilius sit, facere quod poscitis, an negare, necdum statui. Nam neque vobis aliquid imperantibus abnuere, sententiae est: et magni
Abbreviated transcription (Latin):
B. Sicut cynis destructo chaldeorũ ĩ¬
perio ppłm dei lib̾auit. ⁊ in prĩam remi
tinat. Ierłm quippe uisio pacisd̾r. tẽplum
quoq incensum restaurari facit. cũ illos
qui insidus diaboli fidem ꝑdid̾ant ad sauitẽ
reducens hitatione sua dignos efficit. Scrĩp¬
turas ⁊̃ scãs ꝑ uniu̾sum mundũ mittit quib
fidem sui nominis ⁊ spem salutis cunctis qui
sanctis unusquisq electorum ⁊ tota simł¬
ecc̃a solet appellari qr in cordibz in se creden

Expanded text:
 sicut ille, destructo Chaldaeorum regno, populum Dei liberavit, ac in patriam remistinat. Hierusalem quippe visio pacis dicitur. Templum quoque incensum restaurari fecit, cum illos qui insidiis diaboli fidem perdiderant ad salutem reducens, habitatione sua dignos efficit. Scripturas etiam sanctas per universum mundum mittit, quibus fidem sui nominis, et spem salutis, cunctis, qui Scripturis, unusquisque electorum, et tota Ecclesia solet appellari, quia in cordibus in se cred
Abbreviated transcription (Latin):
fuerant. ⁊ uirgulis que ex suꝑfluo uideban¬
tur apposita. Sigͥ. aliis licuit non tenere. q d̃
seuiel susceperant et põst .lxx. cellulas que
uulgo siue auctore iactantur. singulas cel¬
nescierunt. Cur me non suscipiant latini mei
qui uiuiolata editione ueteri. ita nouã con¬
oidi ut laborem meum hebreis ⁊ qd̃ his ma¬
ius est apłis auctorib probem. Scripsi nuper
librum de optimo genere iuterpretandi osten¬
deus illa de euangelio. Ex egypto uocaui filiũ
meum. Et qm nazareus uocabitur. ⁊ ui de¬
lunt inquem compunxerunt. Et illudapłi.

Expanded text:
fuerant, et virgulis quae ex superfluo videbanfuerant, et virgulis quae ex superfluo videbantur apposita. Si igitur aliis licuit non tenere, quod semel susceperant, et post septuaginta cellulas, quae vulgo sine auctore jactantur, singulas celluptuaginta nescierunt; cur me non suscipiant Latini mei, qui inviolata editione veteri, ita novam condidi, ut laborem meum Hebraeis, et quod his majus est Apostolis auctoribus probem? Scripsi nuper librum de Optimo genere interpretandi, ostendens illa de Evangelio: Ex Aegypto vocavi filium meum ; et: Quoniam Nazaraeus vocabitur ; et: Videbunt in qu
Abbreviated transcription (Latin):
o septuaginta int̾pretũ
pura. et ut ab eis ingre¬
cum uersa est editio per¬
maneret: suꝑflue ni
chromati episcoporum
sauctissime atq doctis¬
sue impelleres ut tibi
hebrea uolumina lati¬
no seimone transferrem. Quod enim se-¬
mel aures hõnum occupauerat ⁊ nascen¬
tis ecclie roborauerat fidem iustum erat
etiam nr̃o silentio comprobari. Nunc uero cũ
pro uarietate regionum diusa ferentur exẽ¬
plaria ⁊ germana illa autiqͣꝙ translatio
cormupta sit atq uiolata. nr̃i arbitrũ pu
ras aut eplurib iudicare qd̃ uerum sit.
erit nouien opus inueteri opere condere
flludentib q iudeis cornicum ire dicitur
oeulos configere. Alexandria ⁊ egyptus in
bius. ⁊ pamphy lus uulgauerunt. totus¬
ꝙ orbis hac inter se cripharia uarietate ꝯ¬
pugnat. Et certe origenes uõ solum exem¬
pla composuit. qua tror editionũ eregione
singula ũba describens ut unus dissenties
statim ceteris ui ter se consencientibz ar¬
it.asteucis uidel designans que minus aut¬

Expanded text:
 Septuaginta interpretum pura, et ut ab eis in Graecum versa est, editio permaneret, superflue me, mi Chromati, episcoporum sanctissime atque doctissime, impelleres, ut tibi Hebraea volumina Latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat, et nascentis Ecclesiae roboraverat fidem, 522 justum erat etiam nostro silentio comprobari. Nunc vero quum pro varietate regionum diversa ferantur exemplaria, et germana illa antiquaque translatio cortas, aut e pluribus judicare quid verum sit, aut novum opus in veteri opere cudere, illudentibusque Judaeis, cornicum, ut dicitur, oculos configere. Alexandria et Aegyptus ibius et Pamphilus vulgaverunt; totusque orbis hac inter se trifaria varietate compugnat. Et certe Origenes non solum exemplaria composuit quatuor editionum, e regione singula verba describens, ut unus dissentiens, statim caeteris inter se consentientibus arit, asteriscis videlicet designans quae minus
Abbreviated transcription (Latin):
uino deute merodunt urpublico detrahen¬
tes. legentes mangulis. Idem ⁊ accitsatores
ide sores cum iu alus probent. qui ĩ me
reprobent q̃i uirtus ⁊ uicium non uereb
sit. S cum auctore nuttetur. Ceterum me¬
mini editionem .lxx. translatorum olimn de gre¬
co emeudatam tribuisse. me ur̃is nec mimitũ
debere estimari eorum quos in conuentu fr̃m
semper edissero ⁊ quod nunc dabreiamin .i.
u̾ba dierum interp̃tatus sum. idcirco feci ut
mextricabiles moras ⁊ siluam hebraicorum¬
nominum q̃ scͥptorum confusa sunt uino sen-
nium cauens si aures surde sunt ceterorum.

Expanded text:
o dente me rodunt, in publico detrahentes, legentes in angulis, iidem et accusatores et defensores, cum in aliis probent, quod in me reprobant, quasi virtus et vitium non in rebus sit, sed cum auctore mutetur. Caeterum memini editionem Septuaginta translatorum olim de Graeco emendatam tribuisse me nostris, nec inimicum debere existimari eorum, quos in conventu fratrum semper edissero. Et quod nunc DABRE JAMIM id est, Verba Dierum, interpretatus sum, idcirco feci ut inextricabiles moras, et silvam nominum, quae scriptorum confusa sunt vitio, senniam canens, si aures surdae sunt caeterorum.
Abbreviated transcription (Latin):
nuuani ⁊ rogatianꝯ.
Quomodo grecorũ hysto¬
rias magis intelligunt.
qni athenas uiderunt
⁊ tercii uirgilii librum.
qui troade per leusachen
⁊ acioce lalima ad siciliam ⁊ inde ad hostia
libami nauigau̾nt. ⁊ inde scãm scripturam
lucidius intũtbitur. Qͥ uideam oculis con
rias locorum q uł eadem uocabula uł mu¬
septuaguita int̾pretũ
pura. et ut abeis ingre¬
cum uersa est editio pͬer¬
maneret: suꝑflue ni
chromati episcoporum
sauctissime ate doctis¬
sune impelleres ut tibi
hebrea uolumina lati¬
io sermone transferrem. Quod enim se¬
nel aures hõmum occupauerat ⁊nascen¬

Expanded text:
nioni et Rogatiano Quomodo Graecorum historias magis intelligunt, qui Athenas viderint, et tertium Virgilii librum, qui a Troade per Leucaten, et Acroceraunia ad Siciliam, et inde ad ostia Tiberis navigarint: ita sanctam Scripturam lucidius intuebitur, qui Judaeam oculis contrias, locorumque vel eadem vocabula, vel muSeptuaginta interpretum pura, et ut ab eis in Graecum versa est, editio permaneret, superflue me, mi Chromati, episcoporum sanctissime atque doctissime, impelleres, ut tibi Hebraea volumina Latino sermone transferrem. Quod enim semel aures hominum occupaverat, et nascen
Abbreviated transcription (Latin):
iginti ⁊ luas¬
hebreos syrorũ
quoq ⁊chalde¬
orum lingua
testatur que
bent eodem sono s diu̾sis carac¬
terib. Samaritani etiam pan¬
tatencum moysi totidem litt̾is
scriptitant figuris tantum et
apicib cliscrepantes.Certumq
est esdram scribam legisq docto¬
rem post captam iherosolimam
⁊ instaurationem templi sub zo

Expanded text:
iginti et duasHebraeos, Syrorum quoque et Chaldaeorum lingua testatur, quabent eodem sono, sed diversis characteribus. Samaritani etiam Pentateuchum Mosi totidem litteris scriptitant, figuris tantum et apicibus discrepantes. Certumque est Esdram scribam, legisque doctorem, post captam Jerosolymam, et instaurationem templi sub Zo
Abbreviated transcription (Latin):
do int̾pretatur sophim specula.
uł scopulus. effraim fructificatõ
Inmontẽ effraim ⁊ iramatha
.s. contemplatione uirtutum.
ut amillis subiatentib ⁊ cutum¬
m̃tis eiꝰ sublimitas deiceretur uł
unitas stinderetur. Id̾o ñ deuallibꝰ
litas om̃ium uͥtutũ fructificare dig¬
noscitur.
possessio d̾i pͥmum de fecunda uxo

Expanded text:
eorum interpretatur; Sophim, specula sive scopulus: Ephraim, fructificatio. Qui in monte Ephraim et iscilicet contemplatione virtutum, ut a nullis subjacentibus et circummentis ejus sublimitas dejiceretur vel ulitas omnium virtutum fructificare dignoscitur. possessio Dei, prius de secunda uxor
Abbreviated transcription (Latin):
¶¶phateus ab
cphrata uxore
caleph uel exhia¬
ta cinitate que
im ut ñ nulli
anint. quia fu¬
it de ramatha
cnutate ephra¬
im. quesita : u
monte sophim
qͥ mons: intribu
ephrami.¬

Expanded text:
haeus ab Ephrata uxore Caleb, vel Ephrata civitate, quae im ut nonnulli aiunt, quia fuit a de Ramatha civitate Ephraim, quae sita est in monte Sophim, qui mons est in tribu Ephrai
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Ephiateus ab
cphrita uxore
caleph uel ex hia¬
ta ciuitate que
im. ut ñ nulli
anint. quia fu.
it de ramatha
cuntate ephra¬
im. quesita : in
monte sophim
qͥ mons ⁊ intribu
¶Sylo⁊ inno¬
nagesimo
miliario ne aspoleos
inregione a chrabate

Expanded text:
 Ephrathaeus ab Ephrata uxore Caleb, vel Ephrata civitate, quae im ut nonnulli aiunt, quia fuit a de Ramatha civitate Ephraim, quae sita est in monte Sophim, qui mons est in tribu Silo in nonagesimo milliario Neapoleos, in regione Acrabite
Abbreviated transcription (Latin):
dei. dicens cdominus pos seclit me. qui bñ
uir unus non nuinero. s quia nunquã
mutatur. nec a se alt̃ efficit᷑ cleus. araina¬
thaim sophim excelsa uel specula. ħ est
suꝑna ierusalẽ. dequa ueniens speculati¬
onẽ docuit. ⁊ morte sua possidere fecit.
ipsũ exmaniens esfudit. Uñ. Uiiguentũ
effusũ nom̃ tuũ. effusũ. asuis in uiilib
fer qr donis sep̃e sc̃i habundat. ¶Et ho¬
ga. que fecunda pͥmũ filios deo ꝑlegẽ
gn̾abat. s iã pp̃ infidelitatẽ infeciuida
scribas ⁊ phariseos sig̃cant. qͥ filii heli dm̃:
qr hely typum tenet sacerdocii. Ipsi qi nõ
niã infidelitatis cõñsi. os mutũ meruert̃

Expanded text:
Dei, dicens: Dominus possedit me: qui bene vir unus, non numero, sed quia nunquam mutatur, nec a se aliter efficitur Deus. Armathaim Sophim excelsa vel specula, haec est superna Jerusalem; de qua veniens, speculationem docuit, et morte sua possidere fecit. ipsum exinaniens effudit, unde: Unguentum effusum nomen tuum , effusum a suis invisibilibus fer, quod donis Spiritus sancti abundat. Et haga, quae secunda primum filios Deo per legem generabat, sed jam propter infidelitatem infecunda Scribas et Pharisaeos significant. Qui filii Heli dicuntur, quia Heli typum tenet sacerdotii. Ipsi, quia nniam infidelitatis conversi, os mutum meruerunt
Abbreviated transcription (Latin):
nun minustrum moysi. et diceret ei.¬
Loyses seruus meus mortuus est
surge et transi iordanem istum tu et
quam ego da

Expanded text:
Nun, ministrum Moysi, et diceret eis servus meus mortuus est: surge, et transi Jordanem istum tu, et quam ego da
Abbreviated transcription (Latin):
onis Assumpsisĩc aomi¬
ies. ut aliqlii corũ tria
Eprincipia constituerent
Omniũ dm̃ a exemplar
& materiã. Dicut plato dis¬
cipuliq eius. & ca incor rupta
Sr ereata acsine mitio eẽ
a. euera rent. Dm̃q. non
tan: quã uator̃ matere.
sdtam quã artificẽ ad ex̃¬
diuinis ꝓsequerent honoribus.
ex quo factũ ẽ ut parees mundi
deos cẽ crederent: quã uis de
ipso mundo non mediocris int̃
cos questiosit Nã phytagoras
unũ niuntũ ad serit: alii innu¬
merabiles dicunt eẽ mundos.
ut scribit democrit᷑ c pluri¬
mũ deficis reb auctoritatis
uetus cas detulit : Ipsũq. mun¬
dũ semꝑ suisse & fore. aristo¬
teles usurpat dicere Contra
aut̃ plato nonsẽ ꝑ fuisse.
A semꝑ fore p̾samit adstruer:
Plurĩmiut ro. non fuisse senip

Expanded text:
onis assumpsisse homines, ut aliqui eorum tria principia constituerent omnium, Deum, et exemplar, et materiam, sicut Plato discipulique ejus; et ea incorrupta, et increata, ac sine initio esse asseverarent: Deumque non tamquam creatorem materiae, sed tamquam artificem ad exediuinis prosequerentur honoribus? ex quo factum est ut partes mundi deos esse crederent, quamuis de ipso mundo non mediocris inter eos quaestio sit. nam Pythagoras unum mundum adserit, alii innumerabiles dicunt esse mundos, ut scribit Democritus, cui plurimum de physicis auctoritatis uetustas detulit, ipsumque mundum semper fuisse et fore Aristoteles usurpat dicere: contra autem Plato non semper fuisse et semper fore praesumit adstruere, plurimi uero non fuisse semp
Abbreviated transcription (Latin):
lectis simo aercuetentis simo anisti acca humlbimnus
Sep rincipio libri genesis in quomundi huius creatio
descriptu est: multimulta dixere malta posteris.
ingeni suimono menta reliquere Sed praecipue
quantumaraipus illit cs ediscere patun
slius cacscoriensis quem custathius iterpres degrȩco fecreonetrorn¬

Expanded text:
simo antistiti Acca, humillimus De principio libri Genesis, in quo mundi hujus creatio descripta est multi multa dixere, multa posteris ingenii sui monimenta reliquere; sed praecipue, quantum nostra pusillitas ediscere potuit, Basilius Caesariensis, quem Eustathius interpres de Graeco fecit
Abbreviated transcription (Latin):
asis placont urac sancritati idnobis offici in iungere utdeom nibas hisuelut de
amonis simis lte florentis paradrsi ccumpis quac insirmiorum uiderentur tiecossi¬
uuui sussi cer ẽdecer peremus. Nec segnior in exequendo. quae iuberes dignatus extit
d urpetũs itim perspecus patrum uoluminibus collegi exhis aeduobus inlibel¬
uisde in cxiquas dem ad hucpossent institue relectorem: quibus cruditus ad
rioiem discera ffe qremq malorum ascendere lectionem : Inquo opere sensũ
bomnic memotesium aliordo. a equac catholicorum pacrum nunc ipsiseorum:
n un abreui cindienuscimeis sermribus Nuno tacitis corum uocabulis Nuno comse¬
mers pron t opertunitas locorar chetabat panara studeli me daque

Expanded text:
tari, placuit vestrae sanctitati id nobis officii injungere, ut de omnibus his velut de tari, placuit vestrae sanctitati id nobis officii injungere, ut de omnibus his velut de amoenissimis late florentis paradisi campis, quae infirmorum viderentur necessitati sufficere decerperemus. Nec segnior in exsequendo, quae jubere es dignatus exstiti, quin potius statim perspectis Patrum voluminibus, collegi ex his, ac duobus in libellis distinxi, quae rudem adhuc possent instruere lectorem, quibus eruditus ad altiorem disceret fortioremque majorum ascendere lectionem. In quo opere sensum per omnia memoratorum, aliorumque aeque catholicorum Patrum, nunc ipsis eorum, nunc, breviandi causa, meis sermonibus, nunc tacitis eorum vocabulis, nunc commemoratis prout opportunitas
Abbreviated transcription (Latin):
ixgenisui monomenta reliquere Sed praccipue
quantum ur apus illticas edistere potuit
ulius cacscriensis quem eustachius iuterpres degrȩco fecit esse lat aun
brosius medio lanensis Augustinus hipponienñs ep̃s quorum prim
Vbr iioue secundusues tigicacius sequens librissox ertius libris duodecim a
itr salis eluobus spceicliter cduersum manicheos descriptis prolixa legentib
docerstẽ scdutcris flunt ai mancrunt compl&o in eis promis soueritatis quo
dicebat. quicreditmme sicut dicit scriptura flumincedeuentre eis fluent aqoee
uiuaiEquibus aurustinus eticm in libiris confessionam sucer in libris quoque quos
contr  aduerscirium logis & proph&arum eximie conposuit : sed& incalis spersim
eo pcisculis suis non nullam eius dem primor dicbs areatar ac memoricĩ cdme positione
corg ua fecice Nerum quic haec tam copiosa tamsun alto utuxnisi alo capletio¬
sribustet uolumina atquiri. uixtam profunda pisi ab eruditioribus uedeam ꝑseri¬

Expanded text:
ingenii sui monimenta reliquere; sed praecipue, quantum nostra pusillitas ediscere potuit, Basilius Caesariensis, quem Eustathius interpres de Graeco fecit esse Latinum; Ambrosius Mediolanensis, Augustinus Hipponensis episcopus; quorum primus libris novem, secundus, vestigia ejus sequens, libris sex, tertius libris duodecim, et rursum aliis duobus specialiter adversum Manichaeos descriptis, prolixa legentibus doctrinae salutaris fluenta manarunt, completo in eis promisso Veritatis, quo dicebat: Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae . E quibus Augustinus etiam, in licontra adversarium legis et prophetarum eximie composuit, sed et in aliis sparsim opusculis suis nonnullam ejusdem primordialis creaturae memoriam, cum expositione congrua fecit. Verum quia haec tam copiosa, tam sunt alta ut vix, nisi a locupletioribus, tot volumina acquiri, vix tam profunda nisi ab eruditioribus valeant perscru
Abbreviated transcription (Latin):
excepto ariete.
Arietĩ
obla¬
tio xp̃i passionem significat in
qua maxime confidimus qr fine
eonichil possumus. ipse e̾ sac̾dos
nra offerius: quo int̾cedẽte ue¬
main mereamur

Expanded text:
Exceptio ariete. Arietis oblatio Christi passionem significat, in qua maxime confidimus, quia sine eo nihil possumus. Ipse est sacerdos nostra offerimus, quo intercedente veniam mereamur
Abbreviated transcription (Latin):
c sane u̾ba scripture distin¬
uienda sunt. Si autẽ nõ fui̾t
min proximus itaut red¬
it illi delictum ad ip̃m locuti¬
nis enim est qd̾ addidit ad ip¬
lictum aut̃e dicit cum reddi¬
ir ea res que ꝑ delictũ ablata e̾.¬

Expanded text:
c sane verba Scripturae distinguenda sunt. Si autem non fuerit homini proximus, ita ut reddat illi delictum ad ipsum, locutionis est enim quod addidit, ad ipDelictum autem dicit cum redditur ea res, quae per delictum oblata e
Abbreviated transcription (French):
cit qui bibliothecam a chal¬
deis exustam diuino sẽsu
reparauit. ⁊ litt̾as quib¬
uidei nuncutunt᷑ iuenit.
unde uelox scriba appel

Expanded text:
cit, qui bibliothecam a Cheis exustam divino sensu reparavit, et litteras quibJudaei nunc utuntur invenit, unde et velox scriba appel
Abbreviated transcription (Latin):
ut assũpta fortatudine nobi¬
litemit in dño. contẽpnen¬
tes beelsephon qui int̾pretat᷑
dect̾inantes. ab hac mansio¬
ne profecti filii ifrael tͣufiert̃¬
ꝑmedium mare in deserto.
⁊ inderunt pharaonem cum
exercitu pereuntem ⁊ mariã
precinentem in timpanis.
etiangelii ⁊ tab̾nacula mi¬
gͣntium post fidem assũptã
rursus uenitur ad amaritu¬
dinem. ut uoluptas ⁊ luxu¬
ria uite amatitudine t̾mi¬
netur.⁊ ꝑ crucis lignum qͣ¬
si ꝑcruciatum iterum sua¬
uitas compensetur¬

Expanded text:
 assumpta fortitudine, nobilitemur in Domino, contemnentes et Beelsephon, qui interpretatur declinemus. 2. Ab hac mansione profecti filii Israel transierper medium mare in deserto, viderunt Pharaonem cum suo exercitu pereuntem, Mariam praecinentem in tympanis. Evangelii et tabernacula transmigrantium, post assumptam rursus venitur ad amaritudinem, ut voluptas atque luxuria vitae amaritudine terminetur, et per crucis lignum quasi per cruciatum, iterum suavitas compensetur
Abbreviated transcription (Latin):
ud assũpta fortiudine nobi¬
litemut in dño. contẽpnen¬
tes beelsephon qui int̾ptetat᷑
dñs aquilonis ⁊ enis suꝑbiã
dedinantes. ab hac manfio¬
ne profecti filii israel tusiett̃
ꝑ medium mare in deserto.¬
⁊ uiderunt pharaonem cum
euangelii ⁊ tab̾nacula mi¬
gͣntium post fidem assũptã

Expanded text:
 assumpta fortitudine, nobilitemur in Domino, contemnentes et Beelsephon, qui interpretatur dominus aquilonis, ejusque superbiam declinemus. 2. Ab hac mansione profecti filii Israel transierunt per medium mare in desertum, videruntque Pharaonem cum Evangelii et tabernacula transmigrantium, post assumptam
Abbreviated transcription (Latin):
netur. ⁊ ꝑ crucis lignum qͣ¬
si ꝑ cruciatum iterum sua¬
uitas compensetur.
tum est igitur mense primo
anniscdi prima die mensis

Expanded text:
netur, et per crucis lignum quasi per cruciatum, iterum suavitas compensetur.tum est: Igitur mense primo anni secundi, in prima die mensis,
Abbreviated transcription (Latin):
figura .xii apostoloꝵ ⁊ lit discipuloꝵ scd̾i ordinis de quoꝵ fontib
bene helim in arietes fortes u̾titur: ipsi enim sunt robusti pncipeᷤ
gregis. duces ouiũ. dactores genti¬
s̾. Septima mansio iterum ad

Expanded text:
uaginta discipulorum secundi ordinis. De quorum fontibus e et bene Elim vertitur in arietes fortes: ipsi enim sunt robusti principes, gregis duces ovium, doctores gentium. Septima mansio est iterum ad
Abbreviated transcription (Latin):
mansione .i. in solitudine sy¬
nai ubi moyses ascendit ⁊ do
bernaculum. ibi precipitut di¬
quoq anno licet non eodem
mense quo erectum est taber¬
naculum numerus filioꝵ israe

Expanded text:
mansione, id est, in solitudine Sinai, ubi Moyses ascendit ad Dobernaculum, ibi praecipitur vm anno, licet non eodem mense quo erectum est tabernaculum, numerus filiorum Israel
Abbreviated transcription (Latin):
figura .xii. apostoloꝵ ⁊ li discipuloꝵ scd̾i ordinis de quoꝵ fontib
bene helim in arietes fortes u̾titur. ipsi enim sunt robusti pͥncipeᷤᷤ
gregis. duces ouiũ. dostores genti¬
s. Septima mansio iterum ad
mare rubrum iatur. S querit᷑ quomͦ post t̃nsitum maris rubri.i
fontes mara ⁊ belim rursus ad mare rubrum uenerint. nisi forte in
itinere pergentib quidam sinus maris occurrit uixta quem castra¬
metati sunt. aliud est enim tͣnfire mare: altud in proximo figere
tabnacula. ex quibrmonenur ⁊̃ post euangelicam doctrinam. ⁊ ci¬
bos dulces triumphoꝵ apparere nob int̾dum mare. ⁊ precerita discri¬
mina poni ante cculos.
dine syn. inquatenditur usꝙ ad montem synai. Syn. aute rubus¬

Expanded text:
uaginta discipulorum secundi ordinis. De quorum fontibus e et bene Elim vertitur in arietes fortes: ipsi enim sunt robusti principes, gregis duces ovium, doctores gentium. Septima mansio est iterum ad mare Rubrum. Quaeritur hic, quomodo post transitum Rubri maris et fontes amaros, et Helim, rursus ad mare Rubrum venerint? nisi forte in itinere pergentibus sinus quidam maris occurrit, juxta quem castrametati sunt. 2. Aliud est enim transire mare, aliud in proximo figere tabernacula. Ex quibus monemur post evangelicam disciplinam, et cibos dulcissimos triumphorum, apparere nobis interdum mare, et praeterita discrimina poni ante oculos. n solitudine Sin, qua tenditur usque ad montem Sinai. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
fontes mara ⁊ helim rursus ad mare rubrum uenerint. nisi forte in
itinere pergentib quidam sinus maris occurrit iuxta quem castra¬
metati sunt. aliud est enim tͣnsire mare: aliud in proximo figere
tab̾nacula. ex quib monemur ⁊̃ post euangelicam doctrinam ⁊ ci¬
bos dulces triumphoꝵ apparere nob int̾drim mare ⁊ preterita discri

Expanded text:
fontes amaros, et Helim, rursus ad mare Rubrum venerint? nisi forte in itinere pergentibus sinus quidam maris occurrit, juxta quem castrametati sunt. 2. Aliud est enim transire mare, aliud in proximo figere tabernacula. Ex quibus monemur post evangelicam disciplinam, et cibos dulcissimos triumphorum, apparere nobis interdum mare, et praeterita discrim
Abbreviated transcription (Latin):
Is̾. Undecima mansio est in ra¬
phidim qui int̾ꝑretatur dissolu¬
tio fortium. uel remissio manu¬
um. in hac fitienti ppło fons de petͣ

Expanded text:
. Undecima mansio est in Rphidim, quae interpretatur dissolutio fortium, vel remissio manuum. In hac sitienti populo fons de pet
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi iħs in typo salnatoris contra a¬
malechmilitat. ⁊ in signo crucis
demonum adu̾sum nos tẽꝑtanie¬
ta surgentia deuincunt᷑. Illuc ue¬
nt iethib ad moy sen. dãs ꝯfilium

Expanded text:
 erupit. Ibi Jesus in typo Salvatoris contra Amalech militat, et in signo crucis daemonum adversum nos tentamenta surgentia devincuntur. Ibi venit Jethro ad Moysen, dans consilium
Abbreviated transcription (Latin):
in cordib non credentium. none occulta uox que¬
dam dei pilato intus quodam clamoso silentõ ꝑso¬
nauit: quod multo ante in psalmoꝵ littͥis ꝓph̾atũ
est. ne corrumpat tituli inscriptõnem. ps̃ .n. luiꝰ.¬
scriptõem. aug̃. Quid loquimini insani: quid dr̃.¬
⁊ t̾. Quid fiꝰ ꝯtradicitis: quod mutare nullo mͦ
potestis. Nunquid .n. pp̃ea nõ erit u̾m qr iħ̾c ait.
rex sum uideor. Si corrumpi nõ pot̾ qd̃ pilatꝰ¬
dixit scripsit: corrumpi pot̾ qd̾ u̾i̾tas dixit. s

Expanded text:
in cordibus ignorantium! Nonne occulta vox quaedam Pilato intus quodam, si dici potest, clamoso silentio personabat, quod tanto ante in Psalmorum litteris prophetatum est, Ne corrumpas tituli inscriptionem ? Ecce tiscrip fieri contradicitis, quod mutare nullo puncto potestis? Nunquid enim propterea non erit verum quia Jesus ait: Rex sum Judaeorum? Si corrumpi non potest quod Pilatus scripsit, corrumpi potest quod Veritas dixit? S
Abbreviated transcription (Latin):
pit ħͥ scd̾ ordo uet̾is testamenti. distĩ¬
ĩ tres ordines. pͥmum uocant legem
scd̃m ꝓph̃as. t̾cium agyographa. Inle¬
geponunt .u. libros moysi. in ꝓphis po

Expanded text:
t secundus ordo Veteris Testamenti. Qui distinin tres ordines. Primum vocant legem, secundum prophetas, tertium agiographa. In lege ponunt quinque libros Moysi; in pro
Abbreviated transcription (Latin):
pecenodoxia idest uan
Nrimo omniũ que rendum est
ꝑpecta est dm̃ colere. secundũ mandaturu
illius ueritatem : quia in his duobus uitab¬
ata ad ꝗ uiritur sicut psal mista ait. Dau¬
te amalo. et fac bonũ Nec eciã suppicit cui¬
quã mala non pacere: nisi eciam & bona
racit: Nec bona pacere: nisi &iam mala
amittat: omnis ereo quisic sapiens est.¬

Expanded text:
ae Primo omnium quaerendum est perfecta est, Deum colere secundum mandatorum illius veritatem: quia in his duobus vita beata acquiritur, sicut Psalmista ait, Diverte a malo, et fac bonum . Nec etiam sufficit cuiquam mala non facere, nisi etiam et bona faciat; nec bona facere, nisi etiam mala omittat. Omnis ergo qui sic sapiens est
Abbreviated transcription (Latin):
etoaimi tima: diligenta sea peccatis cus
ures dus in axernũ ꝑ manee: qui crubes
qui timore scõ dm̃ meuunt : inquirunt
bene placita s̃ illi: Aius esttimor pilio¬
uumt alius est timor senuorũ: Serui eñi ꝓpt̃¬
eius p̃renciã expugcre porse : sicut psalmista
pugiam: Item: quia nequȩ haboriete neq
abocidente : sub auditur. pata locus puqi¬
endi. dm̃. qui tim& dñm accipie doctrinam
eius & qui uigila uerit in mandatis illius: in
uenient bene diccion ẽ sempit nam: Timentis
Dm̃ beata est anima: &e atem tatione diabolica¬
habere : quitime dñm recedit abitinere pra¬
uo & ad uirtutũ semitam uias sua sdirigit
Timor dĩ repellit peccata: & ã dicit iuir tutes
Timor cautum pacit. haminẽ : grollicitim no
pec&: ubi uero timor dĩ non est tebicrsola¬
cio uitae est: qui dm̃ in pros peris lntn tara¬

Expanded text:
eum timet, diligenter se a peccatis custmerces ejus in aeternum permanet. Qui erubescit Qui timore sancto Deum metuunt, inquirunt quae beneplacita sunt illi. Alius est timor filiorum, alius est timor servorum. Servi enim propejus praesentiam effugere posse, sicut Psalmista  tua fugiam ? Item, Quia neque ab oriente neque ab occidente : subauditur, patet locus fugienti Deum. Qui timet Dominum, accipiet doctrinam ejus; et qui vigilaverit in mandatis ejusvenient benedictionem sempiternam . Timentis Deum beata est anima , et a tentatione diabolicer ante oculos habere. Qui timet Dominum, recedit ab itinere pravo, et ad virtutis semitam vias suas dirigit. Timor Domini repellit peccata, et adjicit virtutes. Timor cautum facit hominem et sollicitum, ne peccet. Ubi vero timor Domini non est, ibi dissolutio vitae est. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
quando peccaere nom potest peccata tedimiserunt
nan tullata Satis alienus apide est: quid ad: acend
panitenciã timpus senec tutis ex pectat: Meruens¬
dum.ẽ.  nece dum sperat miseri cordiã incidat. in ia¬
dicium: Neque enĩ tunc ueniã in uenie quimo do
aptũ ueniae temp ꝑdidit: Ibiiam a dõ non potest me¬
reri quod pecit: qui hic noluit audire quio iusstn
quiten pus ꝑ oniten cia datum nec legit: prustra ante

Expanded text:
quando peccare non potes, peccata te dimiserunt, quando peccare non potes, peccata te dimiserunt, non tu illa. Satis alienus a fide est, qui ad agendam poenitentiam tempus senectutis exspectat. Metuendum est, ne dum sperat misericordiam, incidat in judicium. Neque enim tunc veniam inveniet, qui modo aptum veniae tempus perdidit. Ibi jam a Deo non potest mereri quod petit, qui hic noluit audire quod jussit. Qui tempus poenitentiae datum sibi negligit, frustra ante
Abbreviated transcription (Latin):
snũ eot peccata dimittate. ad dm com
coniuer tndi a peccatis securi tatio tibi non
pinisit dius uiuno: Ideo conuertat ror
ii unus quis que ad dm̃: & cum inuenirit cim
rare deuenia pec catorũ: nec deuita longion
considere. Conuertere ergo e poitnciã ae
cras inquies conuertam: quare non hodie quidma¬
ledico sicras dicã: quid malis hodi  porar
bona sit: Sibreuis: & ipsa bona sit iused quis pe¬
rat malũ longũ prandiũ longum nonius habor
ducere honam queris: pilios nacrius bonos ar¬
tas: eut eciam derebus uilirsimis loquar eali¬
cas eminis e nonuis malas : & uitam umas mala
quidte oppendit uita tua quã solani iiuis malam ut
intor om̃a bona tua solus sis malus:⁊ eieccandes con¬
uerti ad dmm ⁊ e ne dirperes dedie indiem uurd
disunt : non meai tion ame hge didicistis arogo
tecum audio adño. porte respondis. cras crar¬
Suox al coruino coruus non reddit ad ar cani
columba reddit Sieñi tunc ius penitenciã asians

Expanded text:
num est peccata dimittere, et ad Deum convertenti a peccatis, securitatem tibi non promisit diu vivendi. Ideo convertat se citius unusquisque ad Deum, et cum invenerit eum, rare de venia peccatorum, nec de vita longiori confidere. Convertere ergo, et poenitentiam age. Cras, inquies, convertam. Quare non hodie? Quid mali, dicis, si cras dicam? Quid mali, si hodie? Forte bona sit; si brevis, et ipsa bona sit. Quis ferat malum longum? Prandium longum non vis habere ducere: bonam quaeris. Filios tibi nasci vis: bonos optas. Et ut etiam de rebus vilissimis loquar, caligas emis, et non vis malas: et vitam amas malam? Quid te offendit vita tua, quam solam vis malam, ut inter omnia bona tua solus sis malus? Neque tardes converti ad Dominum, et ne differas de die in diem . Verba Dei sunt, non mea. Non a me haec audisti, sed ego tecum audio a Domino. Forte respondes: Cras, cras. O vox corvina! Corvus non redit ad arcam, columba redit. Si enim tunc vis poenitentiam agere
Abbreviated transcription (Latin):
it idest : pidem & iusticiã. & dileccionẽ dĩ
& piximi Tucrũ tiũi cocitas. dam nũniũ
non consideras Si huic lucro caudes : qua¬
re illa ꝑdita non plangis:plus ꝑdidisti quã
ad ꝗui sisti: Odiues. rapis ꝑpotentiã quod tibi

Expanded text:
i, id est fidem et justitiam et dilectionem Dei et proximi. Lucrum tuum cogitas, damnum tuum non consideras? Si huic lucro gaudes, quare illa perdita non plangis? plus perdidisti quam acquisisti. O dives, rapis per potentiam quod tibi
Abbreviated transcription (Latin):
coniungit: ancelis facit ciuem
sumur: sed pacie cum temptationa prati¬
tum:Talis uni cuiq homini temptatio
datur. siue incurnis desi derio. sine in ani¬
bitione scđi. uł eciam in qua cumq ump¬
tationis molestia: qualẽ aut cum laude om¬
cere : aut cum ob ꝓprio sub cũbere potori
omnibus eñ castitast ꝑ necessariast ⁊ sed
maxime ministris xp̃i dtaris: quorũ tuta¬
aliorum deb& esre eruditio & assidue ra¬
lus p̃dicatio. Tales eni dec& dõ tihabore
minis tres: quia nullo cocitacio carnistor¬
rum pantur: Sec p̾tius contineciartasti¬
tatis splendeant: & totius honestatis pul¬
seant in ppło exemplis xaniit ueindo

Expanded text:
conjungit, angelis facit concivconjungit, angelis facit concivsumus, sed facit quoque cum temptatione prtum. Talis unicuique homini tentatio datur, sive in carnis desiderio, sive in ambitione saeculi, vel etiam in quacunque tentationis molestia, qualem aut cum laude vincere, aut cum opprobrio succumbere poterit. Omnibus enim castitas pernecessaria est, sed maxime ministris Chrialiorum debet esse eruditio, et assidua salutis praedicatio. Tales enim decet Dominum habere ministros, qui a nullo carnis contagio corrumpantur, sed potius continentia castitatis splendeant, et totius honestatis fulgeant in populo exemplis: quibus Do