comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quode umq. illut est quo dreuelante filio dĩ ac spliscõ didicerint istacunturs
quuamplurima quidem ad sẽqui poterunt. &multo plura priores inferiorib
Omnia tamen conprahendere in possibile ei s est . quia scriptumest Quam¬
plurima exoperib dĩ insecretissunt Vnde &optabileest ut prouirib scun¬
quisqr seperextendat ad eaquae priora sunt. eaquae r&ror sum sunt obliuis¬
cens. tam adopera meliora quam &iam ad sensum intellectumq puriorẽ¬
tis curaest. parum de nominib & sermonib cur&. Quia & persingulas gen¬
tes diuersac uerborum consu& udmes habentur. & hoc magis quo dsgni¬
ficatur quam qualib uerbis signific&ur intendat. praecipuae in tãmagnis
& tamdis ficilib reb:: sicut cum requiritur. uerbi causa. sisit aliqua substantia
inquaneq color neq habitus. neq tactus neque magnitudo intellegenda sit.

Expanded text:
quodcumque illud est quod revelante Filio Dei et Spiritu sancto didicerint istæ virtutes, quodcumque illud est quod revelante Filio Dei et Spiritu sancto didicerint istæ virtutes, quamplurima quidem assequi poterunt et multo plura priores inferioribus, omnia tamen comprehendere impossibile eis est, quia scriptum est: a Quamplurima ex operibus Dei in secretis sunt.» Unde et optabile est ut pro viribus se unusquisque semper extendat ad ea quæ priora sunt, ea quæ retrorsum sunt obliviscens, tam ad opera meliora, quam etiam ad sensum intellectumque purioretis cura est, parum de nominibus et sermonibus curet, quia per singulas gentes diversæ verborum consuetudines habentur; et hoc magis quod significatur, quam qualibus verbis significetur, intendat, præcipue in tam magnis et tam difficilibus rebus: sicut cum quæritur, verbi causa, si sit aliqua substantia in qua neque color neque habitus neque tactus neque magnitudo intelligenda sit,
Abbreviated transcription (Latin):
potestait priora quaefuerint dicite &scimus quia dnestis: ud norissĩma
quae sunt adnuntiate & tunc in debimus quia dnestir: Nam& hebreusdoc¬
tor otatior debat . pro eo quod initiũ omnium uel finis non poss& ab ullo
suis uesonis esciam dixisse duos seraphin solosesse. quidiaor qi parsi
anissopemiunt facieondũ. Duab uero pedes & auab: uolunt ddamantos ad
glondatira. Quodengo sola seraphim utraq alassuas habent in faciedĩ & in
pedib eiuis aude n dumest pr onuntiare. quod neq exertitus sẽorum antel&tum
neqi scae sedes neque dominatones neq principatus neq potestates seire
posunt integore iitium ommiun &fines uniuersitatis sed intellegenduesi
sos isfioi qnuo sadnumerauit sp̃i. &uitutes proximas quidemesse ipnsinitin
Aadt ingere lantum. quantum consequi non ualent reliqui : Veruntam̃

Expanded text:
potest, ait: «Priora quæ fuerint dicite, et scimus quia dii estis: vel novissima potest, ait: «Priora quæ fuerint dicite, et scimus quia dii estis: vel novissima quæ» sunt annuntiate, et tunc videbimus quia dii estis.» Nam et Hebræus doctor ita tradebat: pro eo quod initium omnium vel finis non possit ab ulloram visionis Esaiam dixisse duos Seraphim solos esse qui duabus quidem alis operiunt faciem Dei, duabus vero pedes, et duabus volant clamagloria tua.» Quod ergo sola Seraphim utrasque alas suas habent in facie Dei, et in pedibus ejus, audendum est pronuntiare quod neque exercitus sanctorum Angelorum, neque Sedes sanctæ, neque Dominationes, neque Principatus, neque Potestates tegre initium omnium et fines universitatis. Sed intelligendum est sanctos istos quos annumeravit spiritus et virtutes proximas quidem esse ipsis initiis, et attingere tantum quantum consequi non valent reliqui: verumtamen
Abbreviated transcription (Latin):
Quantum cumq enim quis inserutando promoueat. & studio intentiore pro¬
ficiat gratiaquoq dĩ adiutus sensuq in luminatus ad perfectum finẽ eoꝵ
quat requiruntur peruenire non poterit nec omnis mens quae creataest
possibile habet ullo genere conp̃hendere. sedut inuenerit aliquantulum
ex hisquaequȩruntur. Iterum uid& alia quaequȩraida sunt: Quodii&ad
ipsa peruenerit. multorterum plura ex illis quaerequiri debeant peruide¬
bit propter quod & sapientissimus solomon naturam rerum persapientiamn
contuensait dixi sapiens efficiar. & ipsa sapientia longe faciaest amne longe
plus quamerat & altitudinem profundarti quisimieni& ͤ sed & esaias sciens
rerum mnitia anatura mortali inueniri non posse. sed neabhis quidem na¬
turis quaequamuis diuiniores sint quam humana est factae tam̃ & ipsaes
uelcreatae sciensergo quod anulla harum neq: initium neq finis inueniri

Expanded text:
Quantumcumque enim quis in scrutando promoveat, et studio intentiore proQuantumcumque enim quis in scrutando promoveat, et studio intentiore proficiat, gratia quoque Dei adjutus, sensuque illuminatus, ad perfectum finem eorum quæ requiruntur pervenire non poterit; nec omnis mens quæ creata est possibile habet ullo genere comprehendere, sed ut invenerit quædam ex his quæ quæruntur, iterum videt alia quæ quærenda sunt. Quod etsi ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex illis quæ requiri debeant pervidebit. Propter quod et sapientissimus Salomon naturam rerum per sapientiam intuens, ait: «Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a» me, longe plus quam erat: et altitudinem profundam quis inveniet? Sed et Esaias sciens rerum initia a natura mortali inveniri non posse, sed ne ab his quidem naturis quæ quamvis diviniores sint quam humana est, factæ tamen et ipsæ sunt vel creatæ: sciens ergo quod a nulla harum neque initium neque finis inveniri
Abbreviated transcription (Latin):
nobissensum nr̃m regulȩ piȩtatis aptare. &ita sentire descĩ sp̃s uerbis qđ non
secundum humanae fragilitatis eloquiuti nit& sermo compositus. sed sieut Erp¬
tumest omnisgoria regis intrinsecusest. & diuimortum sensuum the aurus m
fragile uasculum ulis lit terae continetur incdusus Gorroaure. r si quis curio¬
suser plarialionem singulorum requnat. uemiat. &t nobiscum parti s uraudu
altitiudinero diumae sapientiae ac scientiae scrutans: nectamen. ad fieationr
Qirtita dixerim adintimam cognitionem praeualens peruenire. desperatione
rei & stupore proclamat & dhicit: Oaltitudo hiuitiarum sapientiae & scien
tadr &quam desperatione perfectae conp̃hensiones haec prodam aueriti au¬
dipsum dicentem: quam inserut abilia sunt iudiciadĩ & quam in uestigabiles
uiacenus : Nonenim dixit difficile pone serutari iudiciadĩ. sed onmnino non
posse Nec dixit difficile in uestigari posse uiaseius. sed non pone inuestigaru

Expanded text:
nobis sensum nostrum regulæ pietatis aptare, et ita sentire de sancti Spiritus verbis, quod non secundum humanæ fragilitatis eloquium nitet sermo compositus, sed sicut scriptum est: «Omnis gloria regis intrinsecus est,» et divinorum sensuum thesaurus intra fragile vasculum vilis litteræ continetur inclusus. Porro autem si quis curiosus explanationem singulorum requirat, veniat, et nobiscum pariter audiat altitudinem divinæ sapientiæ ac scientiæ scrutans, nec tamen ad finem, et, ut ita dixerim, ad intimam cognitionem prævalens pervenire, desperatione rei et stupore clamat et dicit: «O altitudo divitiarum sapientiæ et scienerit, audi ipsum dicentem: Quam inscrutabilia sunt judicia Dei, et quam investigabiles viæ ejus!» Non enim dixit, difficile posse scrutari judicia Dei, sed omnino non posse: nec dixit difficile investigari posse vias ejus, sed non posse investigari.
Abbreviated transcription (Latin):
ereaut dicens: dn pr incipio fec̃ar̃ caclum & terram hocesse principui totius
eruduae. adli oe tr incipium finem omnũ consummationemq: conuent
Itaut prius terrae illius sc̃i quiq & mansu&i hereditatẽ capiant qm quide hoc
&lexteuis &propha&e &eugłm doc& Inquaterra puto esse ueranlas & ui¬
uas fonias illius obseruantiac. quam morses ꝑlegis umbnem tradebat deqͥb
dietumest. quia exemplario umbrae deseruiunt caelestium hisciliees quiser¬
iebant inlege sea & ad ipsum morsen dictumest : Vide ut facias omma
scẽ dũ formam & similit udiem quaetibi oftema est in monte Vnde mihiui¬
a&ur. quo d sic̃ in hac terra lexpedatorus quidã fuit corum quiad ep̃m abipsa
ꝑduci deberent. eruditi ab ea &instituti ut facilius possent post institutionẽ
lesis perfectiora quaeq xũi instituta suscipere. Ita &iã illa terra scor quosq

Expanded text:
scribit dicens: «In principio fecit Deus cœlum et terram.. Hoc enim principium totius scribit dicens: «In principio fecit Deus cœlum et terram.. Hoc enim principium totius creaturæ; ad hoc principium finem omnium consummationemque convenit ita ut prius terræ illius sancti quique et mansueti hæreditatem capiant, quandoquidem hocet Evangelium docent. In qua terra puto esse veras illas et vivas formas illius observantiæ quam Moyses per Legis umbram tradebat. De quibus dictum est, quia «exemplari et umbræ deserviunt cœlestium,» hi scilicet qui serviebant in Lege. Sed et ad ipsum Moysen dictum est: «Vide ut facias omnia secundum formam et similitudinem quæ tibi ostensa est in monte.» Unde mihi videtur quod sicut in hac terra Lex pædagogus quidam fuit eorum qui ad Christum ab ipsa perduci deberent, eruditi ab ea et instituti ut facilius possent post institutionem Legis perfectiora quæque instituta Christi suscipere: ita etiam alia terra sanctos quosque
Abbreviated transcription (Latin):
proposito quemutatur. pro eo quod arbitrisui libestate donata est. &ꝑ hoc
aliquando inbonis. aliquando in contrariis inuenitur haec uero natura
corporea substantialẽ recipit permutationẽ unde & adomne quodcũq
moliri u fabricari uelr&ractare uoluerit astifex omniũ ds̃. materiae hu
hab & in omnib famulatum: Inquascumq uult formas uel species ꝓut
rerum merita deposcunt. naturam corpoream transmua & & transferat
quod euidenter proph&a desgnans ait dr̃ inquit qui fac̃ emnia & trans¬
mutat: Iam sane illut quaerendũ est. sit unc cũ erit dr̃ om̃ ai nõnib: consum¬
matione omnium Vniuersa corporis natura una specie constabit . Romims qualitas
corporis illas olaeret quae milla menarrabiligloria fulgebit. quae fprtalis ccrporis
furiur dise ise nie ndumest sie nim recte accipimus idinintio librisui moser

Expanded text:
propositoque mutatur pro eo quod arbitrii sui libertate donata est; et per hoc propositoque mutatur pro eo quod arbitrii sui libertate donata est; et per hoc aliquando in bonis, aliquando in contrariis invenitur. Hæc vero natura corporea substantialem recipit permutationem: unde et ad omne quod moliri, vel fabricare, vel retractare voluerit artifex omnium Deus, materiæ hujus habet in omnibus famulatum, ut in quascumque vult formas vel species, prout rerum merita deposcunt, naturam corpoream transmutet et transferat. Quod evidenter Propheta designans ait: «Deus qui facit omnia, et transmutat.» VIII. Jam sane illud quærendum est, si tunc cum erit Deus omnia in omnibus, in consummatione omnium universa corporis natura una specie constabit, et omnis qualitas corporis illa sola erit quæ in illa inenarrabili gloria fulgebit, quæ spiritualis corporis futura esse sentienda est. Si enim recte accipimus, id in initio libri sui Moyses
Abbreviated transcription (Latin):
quae sunt spr̃ di. ueniat in hoc pereruditionẽ. ut efficiatur sp̃italis & dnudic&
omnia Ipse uero anemine diiudic&ur : Ita &iam decorporis statu putandũe.
quodidem ipsũ corpus quod nunc proministerio animȩ nuncupatum est
Animale: perprofectũ quendam cum anima adiunctadõ. uncũ eo sp̃r fuerit
effecta iam tum corpꝰ quasi spitui ministrans instatum qualitatẽq proficiat
sp̃itale. maxime cumsic̃ sae peostendimus talis a conadrore factasit natura
corporea. ut inquamcumq uoluerit uelrespoposcerit qualitatẽ. facile
sub sequatur. Omnis igitur haecratio hoc contin&. quodduas generales
naturas condiderit dr̃: Naturam uisibilẽ id est corporeã. & naturã inuisi¬
bilem quae est incorporea Istae uero duae naturae. diuersassui recipi¬
unt permutationes Illaquidem inuisibilis quae &rationabilis est. animo

Expanded text:
quæ sunt spiritus Dei, veniat in hoc per eruditionem ut efficiatur spiritualis, et dijudicet quæ sunt spiritus Dei, veniat in hoc per eruditionem ut efficiatur spiritualis, et dijudicet omnia, ipse vero a nemine dijudicetur: ita etiam de corporis statu sentiendum est, quod ipsum idem corpus quod nunc pro ministerio animæ nuncupatum est animale, per profectum quemdam, cum anima adjuncta Deo unus cum eo spiritus fuerit effecta, jam tunc corpus quasi spiritui ministrans in statum qualitatemque proficiat spiritualem, maxime cum, sicut sæpe ostendimus, talis a Conditore facta sit natura corporea, ut in quamcumque voluerit, vel res poposcerit qualitatem, facile subsequatur." VII. Omnis igitur hæc ratio hoc continet, quod duas generales naturas condiderit Deus: naturam visibilem, id est corpoream; et naturam invisibilem, quæ est incorporea. Istæ vero duæ naturæ diversas sui recipiunt permutationes. Illa quidem invisibilis, quæ rationabilis est, animo
Abbreviated transcription (Latin):
accernam in caelis Nonenim sec̃dũ quosdam grecorũ filosophos praet̃
hoc corpus quod exquattuor elementis. aliut quintũ corpꝰ quod ꝑom̃a
aliuo sit & diuersum ab hoc nr̃o corpore fider ecclesiae recipit Qmquȩ
ex scripturis sc̃is uel suspitionẽ aliquam de his proferre quis pocest. neq
ipsarerum consequentia hoc recipi patitur. maxime cũ manifeste
definiat sc̃s apłs. quia non nouo aliqua corpora resurgentib: a mortuisdent᷑.
sed haccipsa quaeuiuentes habuerant. exde teriorib inmelius transfor¬
mata recipiant aut enim seminatur corpus animale. resurg& corp sp̃itale¬
& seminatur incorruptione . resurg& in incorruptione seminatur in infir¬
mitate. resurg & inuistute sẽminatur inignobilitate surg& ingloria sic̃ ergo
profectus est hominiquidam ut cum sit prius animalis homo nec intellegat

Expanded text:
æternam in cœlis.» Non enim, secundum quosdam Græcorum philosophos, præter æternam in cœlis.» Non enim, secundum quosdam Græcorum philosophos, præter hoc corpus quod ex quatuor elementis est, aliud quintum corpus quod per omnia aliud sit et diversum ab hoc nostro corpore, fides Ecclesiæ recipit: quoniam neque ex Scripturis sanctis vel suspicionem aliquam proferre de his quis potest, neque ipsa rerum consequentia hæc recipi patitur, maxime cum manifeste definiat sanctus Apostolus, quia non nova aliqua corpora resurgentibus a mortuis dentur, sed hæc ipsa quæ viventes habuerant, ex deterioribus in melius transformata recipiant. Ait enim: «Seminatur corpus animale, resurget corpus spirituale: seminatur in corruptione, resurget in incorruptione: seminatur in infirmitate, resurget in virtute: seminatur in ignobilitate, resurget in gloria.» Sicut ergo profectus est homini quidam, ut cum sit prius animalis homo, nec intelligat
Abbreviated transcription (Latin):
corporis gloriam ꝑduc&ur sicut enim derationabilib: naturis uidemus
non alias esse quae propeccatis in indignitate uixerint . & alias quae prome¬
ritis adbeatiuidinẽ uitataesint. sedhase asdem quae antea fuerant p&cca¬
trices. conuersas p modũ & dõ reconciliatas. uidem adbeatitudmẽ reuo¬
cari : Ita &iõ denatura corporis sentiendum est : Quod non aluid corpͥẽ quo
nunc inignobilitate & incorruptione & in firmitate utimur. & aliud erit
illud quo in incorruptione & iniistute & ingloria utemur: sed hoc idem
abniectis his infirmitatib inquib nunc est. ingloriã transmutabit᷑ sp̃itale
effectum Vt quod fuit in dignicatisuas. hocipsũ expignatũ. fiat uas ho¬
nor is & beatitudinis habitaculũ. In quostatu &iã permanere semper
& in mutabiliter creatoris uoluntatem credendũ est. fidem rei faciente
sententia a postoli pauli dicentis Domum habemus non manu factam

Expanded text:
corporis gloriam perducetur. Sicut enim de rationabilibus naturis videmus, corporis gloriam perducetur. Sicut enim de rationabilibus naturis videmus, non alias esse quæ pro peccatis in indignitate vixerint, et alias quæ pro meritis ad beatitudinem invitatæ sint, sed has easdem quæ ante fuerant peccatrices, conversas postmodum et Deo reconciliatas videmus ad beatitudinem revocari: ita etiam de natura corporis sentiendum est, quod non aliud corpus est quo nunc in ignobilitate et in corruptione et infirmitate utimur, et aliud erit illud quo in incorruptione, et in virtute, et in gloria utemur; sed hoc idem, abjectis his infirmitatibus in quibus nunc est, in gloriam transmutabitur spirituale effectum, ut quod fuit indignitatis vas, hoc ipsum expurgatum fiat vas honoris, et beatitudinis habitaculum. In quo statu etiam permanere semper et immutabiliter Creatoris voluntate est credendum, fidem rei faciente sententia Apostoli dicentis: «Domum habemus non manu factam,
Abbreviated transcription (Latin):
poposcerit ingloriã corporis proficiat sp̃italis. In hocergo statũ omnẽ hanc
nrãm substantiã corporalẽ putandũ ẽ ꝑducendam. tunc cum omniares¬
trtuentur utinum sint. &cumdr̃ fuerit omnia in omnib: Quod tam̃ ñ ad subitũ
fieri. sed paulatim & perpastes intellegendũ est. infinitis & in mensis labentib:
saeculis. consensim & per singulis emendatio fuerit & correctio ꝓsecuta.
praecurrentib aliis & uelociore cursi ad sum mãtendentib: alii suero ꝓ¬
ximo q̃q spatio insequentib:. Tum deinde aliis longe posterius. & sic permul¬
tos & innumeros ordines ꝓficientiũ. & dõ se ex inmicis reconciliantium.
ꝑuenitur usq ad nouissimũ inimicũ quidicit᷑ mors. ut &iã ipse destru¬
atur neultrasit inimicus. Cumergo restitutȩ fuerint om̃s rationabi les
animae in hui cemodi statũ. tuncnatura &ã hũi corporis nr̃i inspiritalis

Expanded text:
poposcerit, in gloriam corporis proficiat spiritualis. VI. In hunc ergo statum omnem hanc poposcerit, in gloriam corporis proficiat spiritualis. VI. In hunc ergo statum omnem hanc nostram substantiam corporalem putandum est perducendam, tum cum omnia restituentur ut unum sint, et. cum Deus fuerit omnia in omnibus. Quod tamen non ad subitum fieri, sed paulatim et per partes intelligendum est, infinitis et immensis labentibus sæculis, cum sensim et per singulos emendatio fuerit et correctio prosecuta, præcurrentibus aliis et velociori cursu ad summa tendentibus, aliis vero proximo quoque spatio insequentibus, tum deinde aliis longe posterius: et sic per multos et innumeros ordines proficientium ac Deo se ex inimicis reconciliantium pervenitur usque ad novissimum inimicum qui dicitur mors, ut etiam ipse destruatur ne ultra sit inimicus. Cum ergo restitutæ fuerint omnes rationabiles animæ in hujuscemodi statum, tunc natura etiam hujus corporis nostri in spiritualis
Abbreviated transcription (Latin):
substantialem uero interitum eaquae adõ adhoc facia sunt ut essent &per¬
manerent. recipere non possunt: Nonenimea quae opinione uulgi interire
creduntur: Continuo &am uel fidei uel ueritatis nrtio ea in terris se con¬
sensit Deniq caronr̃a ab inperitis & infidelib: ita post mortẽ deperire aes¬
timatur. ut nihil prorsus substantiaesuae reliqũ habere credatur nosuero
quire surrectionẽ ei credimus. inmutationẽ eius tantum modo permostẽ
factam intellegimus substantiam uero cestum est permanere & uoluntate
creatorissui cestoq tempore rursus reparari aduitam. atque iterũ permuta¬
tionemeius fieri. ut quȩ primo fuit caro exterra terrena. Tumdeinde disso¬
luta ꝑ mostẽ. &iterum facta cinis acterra Qmterraes inquit & interrã ibis:
rursum resuscit&ur e terra. &p hoc iã prout meritũ in habitat is animae

Expanded text:
substantialem vero interitum ea quæ a Deo ad hoc facta sunt ut essent et persubstantialem vero interitum ea quæ a Deo ad hoc facta sunt ut essent et permanerent, recipere non possunt. Non enim quæ opinione vulgi interire creduntur, continuo etiam vel fidei vel veritatis ratio ea interire consenserit. Denique caro nostra ab imperitis et infidelibus ita post mortem deperire existimatur, ut nihil prorsus reliquum substantiæ suæ habere credatur. Nos vero qui resurrectionem ejus credimus, immutationem ejus tantummodo per mortem factam intelligimus; substantiam vero ejus certum est permanere, et voluntate Creatoris sui certoque tempore rursus reparari ad vitam, atque iterum permutationem ejus fieri, ut quæ primo fuit caro ex terra terrena, tum deinde dissoluta per mortem, et iterum facta cinis ac terra, «quoniam terra es, inquit, et in terram ibis,» rursum resuscitetur e terra, et post hoc jam prout meritum inhabitantis animæ
Abbreviated transcription (Latin):
cum uerores a dilludd coeperint festinare. ut sint omnes unũ sic̃ est pat̃ cũ fibo
unum consequenter incellegi datur. quodubio omnes unum sunt. iã diuersi¬
tasnonerit: proptereanamq: &iam nouissimus inimicus quimors appellatur des¬
truidicitur. ut neque ultratr istesit aliquid ubi mors nonẽ. neq diuersũ sit ubi
non est in imicus. destrui sane nouissimus inmicus ita intellegendus est. non ut
substantia eius quae adõ factaest pereat. sedut propositũ Quoluntas inimica
quae nonadõ sed ab ipso processit intereat: destruetur ergo non ut non sit. sed
ut inimicus & mors nonsit: Nihil enim omm potenti inpossibile est. nec in sana¬
bileest aliquid factori suo. propterea enim fec̃ om̃a ut ẽẽnt . & ea quae facta sunt
ut essent. non esse non possunt : propter quod inmutationẽ quidem uari&atẽq
recipient. Ita ut promeritis uel in meliore uel in deteriore habeantur statu

Expanded text:
Cum vero res ad illud coeperint festinare ut sint omnes unum, sicut est Pater cum Filio Cum vero res ad illud coeperint festinare ut sint omnes unum, sicut est Pater cum Filio unum, consequenter intelligi datur, quod ubi omnes unum sunt, jam diversitas non erit. V. Propterea namque etiam novissimus inimicus, qui mors appellatur, destrui dicitur, ut neque ultra triste sit aliquid, ubi mors non est, neque adversum sit, ubi non est inimicus. Destrui sane novissimus inimicus ita intelligendus est, non ut substantia ejus quæ a Deo facta est pereat, sed ut propositum et voluntas inimica, quæ non a Deo, sed ab ipso processit, intereat. Destruetur ergo non ut non sit, sed ut inimicus non sit et mors. Nihil enim omnipotenti impossibile est, nec insanabile est aliquid factori suo: propterea enim fecit omnia ut essent; et quæ facta sunt ut essent, non esse non possunt. Propter quod immutationem quidem varietatemque recipient, ita ut pro meritis vel in meliori vel in deteriori habeantur statu;
Abbreviated transcription (Latin):
multa longe praelatione praecellit illud. quod & uisibile non est. nec ma¬
nufactum est. sed a&ernũ est. ex qua conparatione conici potest. quant᷑
decor quantus splendor quantꝰq: fulgor sit corporis sp̃italis & uerũ ẽ illut
quod dictũ ẽ. quia oculus nonuidit necauris audiuit nec incorhominis as¬
cendit quae p̃parauit dr̃ hisquidilgunt eũ. Non aũt dubi tandũ est naturã¬
corporis hui nostriuoluntatedĩ quitalẽ fec̃ eamusq: ad illam qualitatem
subtilissimi. & purissimi. ac splendidissimi corporis posse acreatore perduci.
prout rerũ status uocauerit . & meritum rationabilis naturae poposcerit
deniq: cumuari&ate & diuersitate mundus indiguit. perdiuersas rerũ
facies speciesq omni famulatu p̃buit se materia conditori. ut potedno
& creatorisuo quod diuersas caelestiũ terrenoꝵq: ex eaducer& formas¬

Expanded text:
cta sunt , et aeterna non sunt, multa longe praelatione praecellit illud, quod et visibile non est, nec macta sunt , et aeterna non sunt, multa longe praelatione praecellit illud, quod et visibile non est, nec manufactum est, sed aeternum est. Ex qua comparatione conjici potest, quantus decor, quantus splendor, quantusque fulgor sit corporis spiritualis; et verum esse illud quod dictum est: Quia oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, quae praeparavit Deus his qui diligunt eum. Non autcorporis hujus nostri voluntate Dei qui talem fecit eam, usque ad illam qualitatem subtilissimi et purissimi ac splendidissimi corporis posse a Creatore perduci, prout rerum status vocaverit, et meritum rationabilis naturæ poposcerit. Denique cum varietate et diversitate mundus indiguit, per diversas rerum facies speciesque omni famulatu præbuit se materia Conditori, utpote domino et creatori suo, quo diversas cœlestium terrenorumque ex ea duceret formas
Abbreviated transcription (Latin):
mus requiramus quantu mergo sensus ñr capere potest. qualitatẽ sp̃italir
corporis. talem quandã ẽẽ sentimus in quo in habitare deceat. non solum
scãs quasq perfectasq: animas. uerũ &iã onẽ illã creaturã quaeliberabit᷑
a seruitute corruptionis. Decorpore &iam illutlapostolus dixit domũ habem
non manu factam. acernã in caelis. Id est inmansionib: beatorũ. ex hoc
ergo coniecturam capere possumus. quantae puritatis. quantae subtilitatis
quantaeq: gloriaesit qualitas corporis illius. si conparationem faciamus
eius ad eaquae nunclic& caelestia sint & splendidissima corpora. manu
faciatamen sunt & uisibilia de illo aũt dicitur domusesse non manufacta
sed a&erna in caelis: Quiaergo quaeuidentur temporaliar̃ quaeaũt non
uidentur a&erna sunt: Omnib: hiscorporib quae siue interris. siue incae

Expanded text:
mus, requiramus. Quantum ergo sensus noster capere potest, qualitatem spiritualis mus, requiramus. Quantum ergo sensus noster capere potest, qualitatem spiritualis corporis talem quandam esse sentimus, in quo inhabitare deceat non solum sanctas quasque perfectasque animas, verum etiam omnem illam creaturam, quae liberabitur a servitute corruptionis. De quo corpore etiam illud Apostolus dixit: Domum habemus, non manufactam, aeternam in caelis, id est mansionibus beatorum. Ex hoc ergo conjecturam capere possumus, quantae puritatis, quantae subtilitatis, quantae gloriae sit qualitas corporis ejus ad ea quæ nunc, licet cœlestia sint et splendidissima corpora, manu facta tamen sunt et visibilia. De illo autem dicitur domus esse non manu facta, sed æterna in cœlís. Quia ergo «quæ videntur temporalia» sunt, quæ autem non videntur, æterna sunt,» omnibus his corporibus quæ sive in terri
Abbreviated transcription (Latin):
& ad sincerum purumq deterso. solus qui est unius dr̃ bonus hic ei frat
omnia. & non in pauicis aliquib uel plurib. sed ut i n omnib: ipse sit omnia.
cum iam nusquam mors. nusquam aculeus mostis nusquã omnino malũ.
Tuncuere ds̃ omnia inomnib erit. Uerum istam perfectionẽ acbeatitu¬
dinem rationabilium naturarum. Ita demum quidacm permanere ineosta¬
tu quosupra diximus putant. Id est ut dm̃ omnia habeant. &dr̃ eissit om̃a.
sinullatenus eossoci&as natura corporalis ammoneat. alioquinaesti¬
mant gloriã: sum mae bcatitudinis inpediri. simaterialis substantiae. int̃¬
seritur ad mixtio dequare. plenius nobis insuperiorib: occurrere potuer̃
pertractata atq digesta sunt: Nunc uero qm̃ apud apłm mentionem spĩtalis corpceis
inuenimus qualiter &iam in desentiri debeat dehoctantũ modo prout possu¬

Expanded text:
et ad sincerum purumque deterso, solus, qui est unus, Deus bonus hic ei fiat et ad sincerum purumque deterso, solus, qui est unus, Deus bonus hic ei fiat omnia, et non in paucis aliquibus vel pluribus, sed ut in omnibus ipse sit omnia, cum nusquam mors, nusquam aculeus mortis, nusquam omnino malum: tunc vere Deus omnia in omnibus erit. Verum istam perfectionem ac beatitudinem rationabilium naturarum ita demum quidam permanere in eo statu, quo supra diximus, putant, id est, ut Deum omnia habeant, et Deus eis sit omnia, si nullatenus eas societas naturae corporalis amoveat. Alioquin aestimant, gloriam summae beatitudinis impediri, si materialis substantiae interseratur admixtio. De qua re plenius a nobis, quae in superioribus occurrere potuerunt, pertractata atque digesta sunt. Nunc vero, quoniam apostolum Paulum mentionem spiritualis corporis fecisse invenimus, qualiter etiam inde sentiri debeat de hoc, tantummodo, prout possu
Abbreviated transcription (Latin):
esse didicimus dm̃. proeo quodnihil potest esse uacuum dõ non tam̃ itae sit dicim.
ut omnia sit. nunc inomnib est: Vnde dilggentius intuendũ est. qualeẽ hoc
hoc modo. ut quicquidrationabilismens expignata omniuitiorũ faece.
atque ommpenitus abstersa nube malitiae. uel sentire uel intellegere.
uel cogitare potest omnia dr̃ sit. Nec ultrar iam aliquid aliud nisidm̃ sentiat
dum cogit&. dm̃uideat dm̃teneat. omnes motus suids̃ sit. & itaerit omma¬
dr̃ non enim iamultrir malibomq discretio: Quianusquam malum:
omniaenim ei dr̃ est. cuiiam non adiac& malum. nec ultra exarbore
sciendi bonũ &malũ edere concupisc& qui semper inbono est. &c̃iu omnia
dr̃ est siergo finis ad principium reparatus. & rerum exitus conlatus ini¬
ti restitu& illum statum. quem habuit naturaranonabilis cũ deligno¬
sciendi bonum & malũ edere nonegebat. Ut amoto omnimalitiae sensu

Expanded text:
us dicimus esse Deum, pro eo quod nihil potest esse vacuum Deo, non tamen ita esse dicimus, us dicimus esse Deum, pro eo quod nihil potest esse vacuum Deo, non tamen ita esse dicimus, ut omnia sit nunc in quibus est. Unde diligentius intuendum est quale est hoc hoc modo, ut quidquid rationabilis mens, expurgata omnium vitiorum fæce, atque omni penitus abstersa nube malitiæ, vel sentire, vel intelligere, vel cogitare poDeum cogitet, Deum videat, Deum teneat, omnis motus suus Deus sit: non enim jam ultra mali bonique discretio; quia nusquam malum: omnia enim ei Deus est, cui jam non adjacet malum: nec ultra ex arbore sciendi bonum et malum edere concupiscet, qui semper in bono est, et cui omnia Deus est. Sic ergo finis ad principium reparatus, et rerum exitus collatus initiis, restituet illum statum quem tunc habuit natura rasciendi bonum et malum edere non egebat, ut amoto omni malitiae sensu,
Abbreviated transcription (Latin):
eo sine dubio quod inconsummatione uel fine omnia & inomnib: dr̃ est : Inquo
sequitit uir. a nos nullis siratio naturae corporeae. quamex purgatac adinqdũ
gepeniteus spinalis effectaẽ nonuideatur obsistere. uela d similitudinis dgnita¬
cumeauera ac merito de signari. Maxime cumid quodunũ est filius cũ natre
adnaturae propriae tatem referendum fidei ueritas doc&at. Cumergo infine
ds̃ esse omiia & inomnib promittatur sic̃ consequens est. non est oppinandũ
uenire adillum finem animalia uel pecora uelbestias nec &iam inan¬
malib aut pecorib uelbestus dr̃ inesse desgnetur. sed nec igna neclapider
nec inhis quoq esse dicaturdr̃. Ira neullam quidem malitiam adillũ finem
putandu mest peruenire. nedum in omnib dr̃ essedicitur &iam in aliquo
m alitiae uasculo inesse dicatur nam &iam sinunc quoq: ubniq & inorinib¬

Expanded text:
eo sine dubio quod in consummatione vel fine omnia et in omnibus Deus est. In quo eo sine dubio quod in consummatione vel fine omnia et in omnibus Deus est. In quo requiritur a nonnullis, si ratio naturæ corporeæ quamvis expurgatæ ad liquidum et penitus spiritualis effectæ, non videatur obsistere vel ad similitudinis dignita vere ac merito designari; maxime cum id quod unum est Filius cum Patre, ad naturæ proprietatem referendum fidei veritas doceat. II. Cum ergo in fine Deus esse omnia et in omnibus promittatur, sicut consequens est, non est putandum venire ad illum finem animalia, vel pecora, vel bestias, ne etiam in animalibus, aut pecoribus, vel bestiis Deus inesse designetur; sed nec ligna, vel lapides, ne in his quoque esse dicatur Deus. Ita ne ullam quidem malitiam ad illum finem putandum est pervenire; ne dum in omnibus Deus esse dicitur, etiam in aliquo malitiæ vasculo inesse dicatur. Nam et si nunc quoque ubique et in omnib
Abbreviated transcription (Latin):
cat nis quo dimaginis quidem dignitatẽ in prima conditione percepit: simili¬
tudinis uero perfectio in consummatione seruataest. scilie & ut ipse si bieã
propriae industriae studuis exdĩimitatione consciscer&. quo possibilitatem
sbiperfectionis initus datam perimaginis dignitatem in fine demũ peropen
expl&ionem perfectam sibi ipse similitudinẽ consummnarer : Noperetius
haec & eiudentius ita se habere iohannes apostolis definit hocmo dopronu¬
teans fiuoli nendum seimus quid futuri sumus siueroreuelatus nois fuent
de saluatore sine dubio dicens similes ilierimus Per quodces tisime in dicat¬
& finem omnium quem adhuc sibidicit gnotum & simileru dinem dĩ speran¬
dam quaepro meritorũ perfectione praestabitur : Ipsequoq dñs in eigło
haec eadem non solũ futurauerũ &iã sui intercessione futura desgnat dum

Expanded text:
cat nisi quod imaginis quidem dignitatem in prima conditione percepit, similicat nisi quod imaginis quidem dignitatem in prima conditione percepit, similitudinis vero perfectio in consummatione servata est scilicet ut ipse sibi eam propriæ industriæ studiis ex Dei imitatione conscisceret, cum possibilitate sibi perfectionis in initiis data per imaginis dignitatem, in fine demum per operum expletionem perfectam sibi ipse similitudinem consummaret. Sed apertius hæc et evidentius ita se habere Joannes Apostolus definit, hoc modo pronuntians: «Filioli, nondum scimus quid futuri sumus: si» vero revelatum nobis fuerit de Salvatore, sine dubio dicetis: Similes ei erimus.» Per quod certissime indicat et finem omnium, quem adhuc sibi dicit ignotum, et similitudinem Dei sperandam, quæ pro meritorum perfectione præstabitur. Ipse quoque Dominus in Evangelio hæc eadem non solum futura, verum etiam sui intercessione futura designat, dum
Abbreviated transcription (Latin):
Define uero & consummatione omnium. iamquidem & insuperiorib proui¬
rib nostris disseruimus: sec̃dũ quod diuinae scripturae indulsit auctoritas.
quae iufficere adinstructionẽ putamus paucis &iam nunc ammonitis. ꝗm̃
in hunc noslocũ quaestionis ordo perduxit Igitur summumbonũ ad quod na¬
tura rationabilis uniuersa festinat. qui&iam finis omniũ dicitur. Aqͥuam¬
plurimis &iam philosophorũ hoc modo terminatur. quia sum mũ bonũ sit
prout possibile est similem fieridõ sed hoc nontam ipsorum inuentũ. quã ex
diuinis libris ab eis ad sumꝰtum puto: hocnamq: indicat morses ance omnes.
cumprimam conditionem hominis enarrat dicens: & dix̃ ds̃ faciamus hominẽ
adimaginem & similitu dinem nram Tunc de inde addit & fec̃ dr̃ hominem.
adimaginem dĩ fec̃ illum. masculum & feminã fec̃ eos. & benedixiteos. Hoc er¬
go quod dixit adimaginem dĩ fec̃eũ. & desimilitudine nluit. non aliud indi¬

Expanded text:
di et consummatione omnium jam quidem et in superioribus pro viribus nostris disseruimus, secundum quod divinæ Scripturæ indulsit auctoritas, quæ sufficere ad instructionem putamus, paucis etiam nunc admonitis, quoniam ad hunc nos locum quæstionis ordo perduxit. Igitur summum bonum ad quod natura rationabilis universa festinat, quod etiam finis omnium dicitur, a quamplurimis etiam philosophorum hoc modo terminatur, quia summum bonum sit, prout possibile est, similem fieri Deo. Sed hoc non tam ipsorum inventum, quam ex divinis libris ab eis assumptum puto. Hoc namque indicat Moyses ante omnes, cum primam conditionem hominis enarrat dicens: «Et dixit Deus: Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram.» Tunc deinde addit: «Et fecit Deus» hominem, ad Dei imaginem fecit illum, masculum et fœminam fecit eos, et benedixit eos.» Hoc ergo quod dixit: ad imaginem Dei fecit cum,» et de similitudine siluit, non aliud indi
Abbreviated transcription (Latin):
illumgloriosum aduentum implebitur. & adperfectum ꝑduc&ur hui aduentus
umbrã ita enim dixit proph&a deeo sp̃s uultus nostrixp̃s dñs. cuius diximus

Expanded text:
illum gloriosum adventum implebitur et ad perfectum adducetur hujus adventus illum gloriosum adventum implebitur et ad perfectum adducetur hujus adventus umbra. Ita enim dixit Propheta de eo: «Spiritus vultus» nostri Christus Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum quodc̃essante lege prima quae ꝑ morsen data est: uideatur. secundalegislectio
deformari quae specialiter amoseo traditur hie su successoriei: quiutiq formã
seruare creditur saluatoris nr̃i. cuius secunda lege idest p̃ceptis e uangelicis adper¬
fectumomnia ꝑducuntur: sed uidendum est nefoste magis illuo indicare uideatur.
quod sic̃ in deutero nomio euidentior &manifestior legis latio dedaratur. quã
in his quae primo scripta sunt. Ita & abeo aduentus aluatoris quem inhumilitate
conpleuit. cum formam serui suscepit. clariorille &gloriosior secundus ingloria
patris eius indicetur aduentus. & in illo forma deutero nomio conpleatur: cũ m
regnocadorum scĩ omnes a&erni illius euangelii legib uiuent & sicut nunc ad¬
ueniens legemreplebit eamquae umbram hab& futurorum bonorũ. Ita & ꝓ

Expanded text:
ipsum, quod, cessante Lege prima quæ per Moysen data est, videatur secunda legislatio ipsum, quod, cessante Lege prima quæ per Moysen data est, videatur secunda legislatio deformari, quæ specialiter a Moyse traditur Jesu successori ejus: qui utique formam servare creditur Salvatoris nostri, cujus secunda Lege, id est præceptis evangelicis, ad perfectum omnia perducuntur. XXV. Sed videndum est ne forte magis illud indicare videatur, quod sicut in Deuteronomio evidentior et manifestior legislatio declaratur quam in his quæ primo scripta sunt, ita et ab eo adventu Salvatoris quem in humilitate complevit, cum formam servi suscepit, claríor ille et gloriosior secundus in gloria Patris ejus indicetur adventus, et in illo forma Deuteronomii compleatur, cum in regno cœlorum sancti omnes æterni illius Evangelii legibus vivent; et sicut nunc adveniens Legem replevit eam quæ umbram habet futurorum bonorum, ita et per
Abbreviated transcription (Latin):
coluisse. uel fornicatiesse dicuntur. ueltale aliquit quale utiq non licer&
mente conspicere sed neilluo quidem sacram̃to aliquo uacuũ puto. q̃d qͥdã
multa pecora & multa animalia habentes. pracueniunt & praeripiunt locũ aptũ
partib & nutrimentis pecorũ . quem primum omnium i srahelici belli dextrade¬
fenderat: quem locũ amorse deposcentes. ultra iordanis fluenta separantur
atque ateritae scã ẽ posessione secernuntur. qui ordanis uiderepotest sẽc̃ dũ
caelestium formam rigare & inundare animas sitientes & sensur adiacentes
sibi ubineilluoquidem otiosumuidẽtur: quod morses quidem audit adõ ea
quae in leuiticilege descripta sunt: populus uero in deutero nomio auditor
moseus efficitur. & ab illo discit eaquae adõ audire non potuit. Propt̾eaenĩ uel¬
t secundalex deutero nomium dicitur. quod non nullis significare ui debitur hoc

Expanded text:
coluisse, vel fornicati esse dicuntur, vel tale aliquid quale utique non liceret coluisse, vel fornicati esse dicuntur, vel tale aliquid quale utique non liceret mente concipere. Sed ne illud quidem sacramento aliquo vacuum puto, quod quidam multa pecora et multa animalia habentes præveniunt et præripiunt locum aptum pastibus et nutrimentis pecorum, quem primum omnium Israëlitici belli dextra defenderat. Quem locum a Moyse deposcentes, ultra Jordanis fluenta separantur, atque a terræ Sanctæ possessione secernuntur. Qui Jordanis videri potest secundum cœlestium formam rigare et inundare animas sitientes, et sensus adjacentes sibi. Ubi ne illud quidem otiosum videtur, quod Moyses quidem audit a Deo quæ in Levitici lege descripta sunt, populus vero in Deuteronomio auditor Moysis efficitur, et ab illo discit ea quæ a Deo audire non potuit. Propterea enim velut secunda lex Deuteronomium dicitur, quod nonnullis significare videbitur hoc
Abbreviated transcription (Latin):
denti a dextrissuis filio subicit pater. ut destruat omnem principatum acpo¬
teftatem. ut perhos militum suorũ mumeros. qui dõ militantes non semplicant
negotiis saecularib aduersarii regna subuestat. aquib: secuta fidei circũ ferant᷑
& sapientiae tela uibrentur. & in quib spei salutis galea corusc&. aclorica cari¬
tatisdõ plenummunat pectus Talesquidam mihiundentur milites indicari
& adhĩcemodi bella praeparari hiqui indunnis libris ꝑ dĩpraeceptũ nume¬
rari iubentur. horum uero multo clariores ꝑfectioresq designantur illi. quo¬
rum &iam capillicapitis dicuntur essenumerati. Illi sane quipuniti sunt pro
peccatis quorum corpora cecider̃ indeferto. similitudinẽ uidentur habere
eorum qui profecerant quidem non parum. sed ad finem ꝑfectionis perue¬
nire minime potuerunt diuersis ex causis: Quoduel murmurasse uelidola

Expanded text:
denti a dextris suis Filio subjicit Pater, ut destruat omnem principatum ac podenti a dextris suis Filio subjicit Pater, ut destruat omnem principatum ac potestatem: ut per hos militum suorum numeros qui Deo militantes non se implicant negotiis sæcularibus, adversarii regna subvertat; a quibus scuta fidei circumferantur, et sapientiæ tela vibrentur, etiam in quibus spei et salutis galea coruscet, ac lorica claritatis Deo plenum muniat pectus. Tales quidem mihi videntur milites indicari hujuscemodi bella præparari, hi qui in divinis libris per præceptum numerari jubentur. Horum vero multo. clariores perfectioresque designantur illi quorum etiam capilli capitis numerati esse dicuntur. Illi sane qui puniti sunt pro peccatis, quorum corpora ceciderunt in deserto, similitudinem videntur habere eorum qui profecerant quidem non parum, sed ad finem perfectionis pervenire minime potuerunt diversis ex causis, quod vel murmurasse, vel idola
Abbreviated transcription (Latin):
& his quipurificatione indigebant. diuersa purificationem genera uelut qui
frequentius essent polluendi traduntur. ut perhaec tandem ad illam punã
purificationem ueniant postquam pollui ultra non lic&. sed & ad numerum
populus ipse deducitur. lic& non omnes :ꝓueriles namq animae nondũ tempꝰ
habent ex diumo p̃cepto numerari sedneillȩ quidem animae quae nom poss̃
fieri alterius caput. sed ipsȩ subiectae sunt aliis uelut capiti. quasimulieres no¬
minauit quae utq non adducuntur innumerum illũ quradõ p̃cipitur. sed illi
solinumerantur. quiuiri appellantur: quoscilic& ostender&ur non eas posse
extrinsecus numerari. sed in his quiuiri appellantur &iamipsas conp̃hendi
praecipuae tam̃ ad scmnumerum ueniunt hiquiparatisunt adisrahelitica
bella procedere. quipossunt aduersumillos hostes inimicosq: bellare. quosie¬

Expanded text:
et his qui purificatione indigebant, diversa purificationum genera, velut qui et his qui purificatione indigebant, diversa purificationum genera, velut qui frequentius essent polluendi, traduntur, ut per hæc tandem ad illam unam purificationem veniant post quam pollui ultra non licet. Sed et ad numerum populus ipse deducitur, licet non omnes: pueriles namque animæ nondum tempus habent ex divino præcepto numerari: sed ne illæ quidem animæ quæ non possunt fieri alterius caput, sed ipsæ subditæ sunt aliis velut capiti; quas mulieres nominavit, quæ utique non adducuntur in numerum illum qui a Deo præcipitur: sed illi soli numerantur qui viri appellantur, quo scilicet ostenderetur non eas posse extrinsecus numerari, sed in his qui viri appellantur etiam eas comprehendi. Præcipue tamen ad sanctum numerum veniunt hi qui parati sunt ad Israëlitica bella procedere, qui possunt adversus illos hostes inimicosque bellare quos se
Abbreviated transcription (Latin):
scõrum inaegrptum in hunc mundũ uideri poterit ad inluminationem
c&erorum. atq adhumani generis instructionem. aprouidentia dĩ ẽẽ
concessa. ut per eos c&erae amimae inluminatae iuuarentur. Ipsisenĩ
primis concessa sunt eloquiadĩ. qm̃solũ istudest gemis quoduidore dicit᷑
dm̃ hoc enim ifrahelis nom̃ significat interp̃tatũ. Iamuero consequens
est. ut sec̃dũ haec aptari debeat &interp̃tari illut quod decem plagis agrpt᷑
uerbaratur. ut dĩpopulum permittat exire. uel eaquae in deserto cũ po¬
pulo geruntur. lel quod exconlatione omnis populi tabernaculũ cons¬
truitur. Vel indum̃tũ sacerdotale contexitur. Uel deuasis ministerii
caelestium continent manifeste enĩ paulus ait de illis. quia umbrae¬
& exemplari deseruiunt caelestiũ In hac eadem lege nhi lominus
contin&ur &iam quib legib quib:que institutionib in t̃ra scã uiuen¬
dum sit sed & conminationes positȩ sunt his qui prae uaricati fuerint legem n& ñ

Expanded text:
patrum in Ægyptum, in hunc mundum videri poterit ad illuminationem cæterorum atque humani generis instructionem a providentia Dei esse concessa, ut per eos cæteræ animæ illuminatæ juvarentur. Ipsis enim primis concessa sunt eloquia Dei, quoniam solum istud est genus quod videre dicitur Deum: hoc enim Israëlis nomen significat interpretatum. Jam vero consequens est ut secundum hæc aptari debeat et interpretari illud quod decem plagis Ægyptus verberatur ut Dei populum permittat exire, vel ea quæ in deserto cum populo geruntur, vel quod ex collatione omnis populi tabernaculum construitur, vel indumentum sacerdotale contexitur, vel de vasis ministerii cœlestium continent. Manifeste enim Paulus ait de illis, quia «umbræ et exemplari deserviunt cœlestium.» In hac eadem Lege etiam nihilominus continetur, quibus legibus quibusque institutionibus in terra Sancta vivendum sit. Sed et comminationes positæ sunt his qui prævaricati fuerint Legem: necnon
Abbreviated transcription (Latin):
potiantur: In quo uere illito quod a&ernũ dicitur. euangeliũ & testamentũ
semper nouũ quod num quam u&eresc& hoc itaq modo in consummatio¬
ne acrestitutione omnium fieriputan dũ est. ut paulatim proficiemer &
ascendentes. modo &ordine ꝑueniant primo ad terrã illam & cruditionem
quae in eaest. Inqua ad meliora & illa quibiam addinibl potest instituta pra¬
iosc susc ipi&. Idest p eruditione scorũ uistutiũ eos quieum capere postuint
se c dumquod sapientia est ipse instru& regnans in eis tãdiu usqq̃ eos
&iam patris obiciat quisibi subdidit omnia id est ut cũ capacesdĩ effacti fuerint
sit eis ds̃ omina in omnib : Tunc ergo consequenter &iãnatura corporea illum
summum & cuiadditam nihil poisit recipi& statum Hactenus nob &iã
corporeae naturae uel spĩtalis corporis rationedisussa. arbitr iolegentis re¬
linquimus exutroq quod melius iudicauerit eligendũ Nosuera m his finẽ
libri testii facimus ::¬

Expanded text:
llud quod æternum dicitur Evangelium, et Testamentum semper novum quod nunquam veterascet. IX. Hoc itaque modo in consummatione ac restitutione omnium fieri putandum est, ut paulatim proficientes, et ascendentes modo et ordine perveniant primo ad terram illam, et eruditionem quæ in ea est, in qua ad meliora, et illa quibus jam addi nihil potest, instituta præipse suscipiet: id est, post eruditionem sanctarum virtutum eos qui eum capere possunt secundum quod sapientia est, ipse instruet, regnans in eis tamdiu usquequo eos etiam Patri subjiciat qui sibi subdidit omnia, id est ut cum capaces Dei effecti fuerint, sit eis Deus omnia in omnibus. Tunc ergo consequenter etiam natura corporea illum summum, et cui addi jam nihil possit, recipiet statum. Hactenus nobis etiam corporeæ naturæ vel spiritualis corporis ratione discussa, arbitrio legentis relinquimus, ex utroque quod melius judicaverit eligendum. Nos vero in his finem libri tertii faciamus
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in loco ueritas latens: Nonenim possibileest taminiquo iudicio
utiquem quam hominum: ut de causa aequali non aequaliter sentiat:
sed quod auctores obtrectatorum eius hi sunt. quiel in ecclesia
disputare latiussolent uel &iam libros scribere : quitotum deorigene uello cunꝰ
uel scribunt: neergo plures ipsorum furta cognoscant : quiutiq sil ngrati in
magistrum non essent: nequaquam criminosa uiderentur simpliciores
quosque ab eius lectione de terrent: Denique quidẽm exipsis quise uel
euangelitandi necessitatem peromnes gentes &peromnes linguas habere
putat: de origene maleloquendis exmilia librorum eius selegisse quam plu¬
rima fratrum multitudine audiente confessus est: quisi utique ut ipse dicere
sol& procognoscendis maliseius legebat: sufficere poterant decemlibri ad
cognoscendum. aut uginti certe aut quam plurimum triginta: sexmilia aut̃
niseius acstudiis dedere: Quomodoergo merito iste audiendus est. cum eos

Expanded text:
hoc in loco veritas latens. Non enim possibile est, tam iniquo judicio uti quemquam hominum, ut de causa aequali non aequaliter sentiat. Sed quod auctores obtrectatorum ejus hi sunt, qui vel in Ecclesia disputare latius solent, vel etiam libros scribere, qui totum de Origene vel loquuntur, vel scribunt. Ne ergo plures ipsorum furta cognoscant, quae utique si ingrati in magistrum non essent, nequaquam criminosa viderentur, simpliciores quosque ab ejus lectione deterrent. Denique quidam ex ipsis, qui se velut evangelizandi necessitatem per omnes gentes et per omnes linguas habere putat, de Origene male loquendi, sex millia librorum ejus se legisse, quam plurima 515 fratrum multitudine audiente, confessus est. Qui si utique ut ipse dicere solet pro cognoscendis ejus malis legebat, sufficere poterant decem libri ad cognoscendum, aut viginti certe, aut ut plurimum triginta. Sex millia autnis ejus ac studiis dedere. Quomodo ergo iste merito audiendus est, quum eos