comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩem̃ int̾ hoĩes cõu̾santẽ diligent obsernans: seipiũ p̾bet ꝓ uiribus
iitatoie tna Hoc iam beaticudins inimꝰ sormosa tua primicias
sue dotis accepit: nec quod formosũ est tui unitari pigia. nec qͦd
inguĩ sustuere confusa. ¶nde ⁊ dicebati Nigra sumi sed formosa
filie᷑ ieiliũ Et addidit simlitudiẽmĩ ficut caberuacła cedar: sicud
pelles salomonis Cat istud obscuiũ est: nec oĩo attiugendũ faraiga¬
tis. Habetis tempus ad pulsandũ Ti non dissimlatis aderit qui
leuelat mist̾ia nec cñctabit᷑ apenie. qm ⁊ ad pulsandũ inuitat¶ Ip̃ẽ¬

Expanded text:
es conversantem diligenter observans, se ipsum praebet pro viribus imitatorem tui. Hoc jam beatitudinis munus formosa tua primitias suae dotis accepit; nec quod formosum est tui, imitari pigra; nec quod nigrum sustinere confusa. Unde et dicebat: Nigra sum, sed formosa, filiae Jerusalem; et addidit similitudinem: Sicut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis. At istud obscurum est, nec attingendum omnino fatigatis. Habetis tempus ad pulsandum. Si non dissimulatis, aderit qui revelat mysteria; nec cunctabitur aperire, qui et ad pulsandum invitat
Abbreviated transcription (Latin):
Icut tabemacula cedar: scut pelles dalonionis Hic inci¬
piendũ: q hic desiit senno suꝑior. hoc expectatis lindire
quid sit: ⁊ qualtt̃ ei quod ꝓxĩe traccatũ est capło coaptetur
quia similitudo est¶ Potest .ii. hoc ita subiuiccũ fuisse: ut utraq pars
simulitudĩs ad id solũ respondeat. qͦd ibi p̾cesserat. ingra sum Porest¬
⁊ ita: ut duobus illis duo ista idest fingnlis singnla referantur.
Ille sensus simplicior: iste obscurior efa S temptemus utrñq ⁊ p
quidem hñc qui difficilior apparet. Non .eo. in dnob pͥms: sed in dnob
dũcixat extremis difficultas est¶ Nam cedar quidem qͦd int̾ pretatur
tenebre uꝑte satis cũ ingredine cõnemie uidetur. sed pelles dalomonis¬

Expanded text:
icut tabernacula Cedar, sicut pelles Salomonis . Hinc incipiendum, quia hic desiit sermo superior. Hoc exspectatis audire quid sit, et qualiter ei quod proximo tractatum est capitulo coaptetur, quia similitudo est. Potest enim hoc ita subjunctum fuisse, ut utraque pars similitudinis ad id solum respondeat, quod ibi praecesserat: Nigra sum. Potest et ita, ut duobus illis duo ista, id est singula singulis, referantur. Ille sensus simplicior, iste obscurior est. Sed tentemus utrumque: et prius quidem hunc, qui difficilior apparet. Non autem in duobus primis, sed in duobus duntaxat extremis difficultas est. Nam Cedar quidem, quod interpretatur tenebrae, aperte satis cum nigredine convenire videtur; sed pelles Salomonis
Abbreviated transcription (Latin):
snũ ita ut ardeat: absq cractate uacuus este. En qnͣta prins infinidẽda
sunt ut effundere audecamꝰ : de plenitudiẽ nõ de penĩgia largientes. Pmo
undẽ conꝑũctio/ deinde denocios tercio penitẽcie laborgnarto piett
¶ quto oõnis stridiũ. ¶Sexto cõtemꝑlacõis ociũ Deptimo: plenitudo dileccõis.
quatiꝰ illa que effusio dc̃a est. ꝓure ⁊ ob hoc tute iam adiminstiet᷑ ad

Expanded text:
suum ita ut ardeat; absque charitate vacuus est. En quanta prius 1323 infundenda sunt, ut effundere audeamus, de plenitudine, non de penuria largientes: primo quidem, compunctio; deinde, devotio; tertio, poenitionis studium; sexto, contemplationis otium; septimo, plenitudo dilectionis.quatenus illa quae effusio dicta est, pure, et ob hoc tute jam administretur ad
Abbreviated transcription (Latin):
nilitamꝰ in hoc corꝑe ꝑegimami᷑ a dño. idest a luce ¶ Nam dñs lux
est. ⁊ in qnͣtũ quisq cũ eo non est. in tautũ in tenebus est: hoc est
qr incolatus mens pro longatus est. habteam cũ habitantibus cedar
multũ incola fuit aĩa mea ¶ Est gͦ hoc habrraculũ nr̃i corꝑis non
ciuis mansio. aud indigene domus sed aut tabernacłũ miltcãtis
auit stabulũ uiatoris . Est inꝙͣ hoc corpus tab̃nałiu. ⁊ cab̾uacłi

Expanded text:
n hoc corpore, peregrinamur a Domino, id est a luce. Nam Dominus lux est; et in quantum quisque cum eo non est, in tantum in tenebris est, hoc est tavi cum habitantibus Cedar, multum incola fuit anima mea . Est ergo hoc habitaculum nostri corporis, non civis mansio, aut domus indigenae; sed aut tabernaculum militantis, aut stabulum viatoris. Est, inquam, hoc corpus tabernaculum, et tabern
Abbreviated transcription (Latin):
miiabilit̃ qedo delectat. qđ ip̃is qͦ et̾ue sapĩe confiliis familiarꝰ
admittũtur: eadem ꝑ ip̃os locis queq suis atq tẽporib dũ
iamine dispensant᷑ ¶ Et hec causa: ꝙ diligũt dm̃iũ xp̃mi et ipsi¶Ille
quoq beatitudiues que uiitutes ex eo forsitan appellate sũt: qd
uiitutũ ac prodigioꝵ occultas ꝑpetuasq causas felici cunositite

Expanded text:
 Sapientiae consiliis familiarius admittuntur, eademque per ipsos locis quaeque suis atque temporibus summo moderamine dispensantur. Et haec causa quod diligunt Dominum Christum et ipsi. Illae quoque beatitudines, quae virtutes ex eo forsitan appellatae sunt, quod virtutum ac prodigiorum occultas perpetuasque causas felici curiositate
Abbreviated transcription (Latin):
anẽ effusũ. ⁊ pp̃ ubera ꝑfusa ex eoĩssñde qppe excidate funt in amoĩe ppõsi
iide sñpserũt ut diligãt ¶Eponsa iñ fusũ nuriꝰ fuscipiente. ille mox
seusere fragiantiã que longe a matie minime esse podaut: atq illa
inqt frccus o sponse effusi noĩs tui: qd pp̃ea adolescentule dilex̾unt
te. EEffusũ fiquidẽ senciñt quod integie caꝑe non ualebant: ꝑp̃ea dilex¬
centulis dũtrixaa Qui capaciores sñt integio griudẽt. esfuso nõ indi¬
gent ¶PAngl̃ica creat᷑a nreꝑcussa mẽtis acie intuet᷑ diuinoꝵ indicioꝵ
abissũ multũ. quoiꝭ sũme equitatis imeffribili delectacõe beata głitit᷑
insuꝑ effeccui ea per suũ ministeriũ mancipari ac palã fien pp̃ea dili

Expanded text:
 perfusa. Inde quippe excitatae sunt in amorem sponsi, inde sumpserunt ut diligant. Sponsa infusum munus excipiente, illae mox sensere fragrantiam, quae longe a matre minime esse poterant; atque ilinquit, fructus, o sponse, effusi nominis tui, quod propterea adolescentulae dilexerunt te. Effusum siquidem sentiunt, quod integrum capere non valebant; propterea dilexcentulis duntaxat. Qui capaciores sunt integro gaudent, effuso non indigent. 2. Angelica creatura irrepercussa mentis acie intuetur divinorum judiciorum abyssum multam, quorum summae aequitatis ineffabili delectatione beata, gloriatur insu
Abbreviated transcription (Latin):
sufficient᷑ o endati ⁊ informati furt. Id ilte ⁊ dobus
mal. que nel sola nes maxime militant adneisũ aũ mꝰ
are no sc adier sarculo discipline prana quegre in moribus
⁊ qnio suꝑflua resecand: alter luce racionis in om̃i glia mũd̾i
ueritatis.Demq uinu̾sis humanis studiis ac m̃idans desaerii
preculte deũ rimere eiusq obsernare mandatus ¶er

Expanded text:
sufficienter emendati sunt et informati? Proinde illis ambobus mala, quae vel sola, vel maxime militant adversus animam,viare noscuntur; alter sarculo disciplinae prava quaeque in moribus, et carnis superflua resecans; alter luce rationis in omni gloria mundiveritatis. Denique universis humanis studiis, ac mundanis desideriis praetulit Deum timere, ejusque observare mandata. Mer
Abbreviated transcription (Latin):
⁊te ex longo studiis estis celestib occu¬
uati excercitati fensib. ⁊ in lege dei meditati die ac nocte. Ltaq
te sances non lacti: sed panii Est panis apud salomonem
isq idmodũ splendidus sapidusq librum dico qui cantita cantic
inscribiturs Proferatur si placet: ⁊ frangatur. Nam de u̾bis

Expanded text:
 ex longo studiis estis coelestibus occupati, exercitati sensibus, et in lege Dei meditati die ac nocte. Itaque parate fauces, non lacti, sed pani. Est panis apud Salomonem, isque admodum splendidus sapidusque; librum dico, qui Cantica canticorum inscribitur: proferatur, si placet, et frangatur. 2. Nam de verbis
Abbreviated transcription (Latin):
iustificacoem̃ uram̃ ot iustificati ꝑ fidem pacem hab̾eatis ad deũ
¶ Hoc signũ pacis ꝓpħa quͥdm regi achar ꝓponebat petendũ a dño¬
deo suo fiue in excelso supra. fine in inferno deorsum¶ Sed ĩpiꝰ
rex iecusamt̃. non cedens miser qd in signo hoc ꝓma dñmis
in pace socianda essent. quatmiꝰ ⁊ inseri dũo descendente salutati
in ostuso stõ signũ pacis a ip̃i iecipiant: ⁊ suꝑni sp̃c id ipm̃ in¬
chilominꝰ cũ ad celos redierit eterna suanitate participenti Ser¬
mo fmiendus est. sed id quod in eo disputatũ est bieni recolligã
sũma¶ Pater hoc scm̃ osculũ duab ex cansis necessarie indultũ
niũdo. out ⁊ insu mis faceret fidem. ⁊ desideno satisfaceret ꝑfc̃õꝵ
Porio ipm̃ oscu lũ non aliud esse ꝙͣ mediatorẽ dei ⁊ hominum

Expanded text:
justificationem vestram, ut justificati per fidem, pacem habeatis ad Deum . Hoc signum pacis propheta quondam regi Achaz proponebat petendum a DDeo suo, sive in excelso supra, sive in inferno deorsum. Sed impius rex recusavit , non credens miser quod in signo hoc ima summis in pace socianda essent: quatenus et inferi Domino descendente saluti, in osculo sancto signum pacis et ipsi recipiant; et superni spiritus idipsum nihilominus, cum ad coelos redierit, aeterna suavitate participent. 9. Sermo finiendus est: sed ut quod in eo disputatum est, brevi recolligam summa, patet hoc sanctum osculum duabus ex causis necessarie indultum mundo, ut et infirmis faceret fidem, et desiderio satisfaceret perfectorum: porro ipsum osculum esse non aliud quam mediatorem Dei et homin
Abbreviated transcription (Latin):
iacui in luto fecis: sed erit siue dubio recideͣnti ꝙͣ iacenti detͦis:
¶Nemq qui me sanũ fecit: ipm mͥ dixisse recordo ¶ Ecce sanꝰ fcũs
es. uade  iam amplius noli pectaaie : ne decenꝰ tͥ aliquid ꝯtingnt.
¶ Qui autẽ dedit uoliuitatẽ penidend̾i opus est ut addat ꝯtinendi ̃¬
uiitutẽ: ne icerem penitenda ÷ faciãq nonissima mea peiora pͥ¬
orib ¶De enĩ m ⁊̃ penitenti si statim subtxerit mauũ: siue quo
nichił possũ facere Nichil inquͣi: qr nec ꝑenitere. nec cõtinere
Andio prouide s̾bñ: quod ꝯfulit sapiens Perbñ inquit in ora¬
tione ne iteres ¶Paneo ⁊ quod index intentat arbon: nõ faꝙ̃¬
enti fructũ bonĩs frateor pro huiꝰ mod̾i. nõ sumi om̃iuo ꝯtent᷑.¬

Expanded text:
i diu in luto faecis; sed erit sine dubio recidenti, quam jacenti deterius. i diu in luto faecis; sed erit sine dubio recidenti, quam jacenti deterius. Denique qui me sanum fecit, ipsum mihi dixisse recordor: Ecce sanus factus es, vade, jam amplius noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat . Qui autem dedit voluntatem poenitendi, opus est ut addat et continendi virtutem; ne iterem poenitenda, faciamque novissima mea pejora prioribus. Vae enim mihi etiam poenitenti, si statim subtraxerit manum, sine quo nihil possum facere. Nihil inquam, quia nec poenitere, nec continere. Audio proinde, quod consulit Sapiens: Verbum, inquit, in oratione ne iteres . Paveo et quod judex intentat arbori non facienti fructum bonum . Fateor pro hujusmodi non sum omnino cont
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ discetor cogitacõmĩ ¶mꝰ gͥ beate penitentis exemplo ꝓsternere
et tn o misera ut desinas esse mnifera prosternere a tu in t̾ram am¬
plectẽre̾ pedes. plata ostulis. riga lac̾mis. quib tũ non illũ lanes
sed re: ⁊ fias una de grege tonsaꝵ que astend̾ũt de lanaqoIta sane
ut suffusimi ꝓndore ac merore uultũ sustollere non autea audeat
ꝙͣ andias ⁊ ipsa: dnuuttũtur tibi ꝓcc̃a tua .¶ Ꝙͣ and̾ias Consinge cõ¬
suige captina filia syon: ꝯsuige excutere de pulnere ¶ Dñp̃to itaq
ad pedes pͥmo ostuło. ne sic quidẽ p̾sias statim ad osculũ oris as¬
suigere: sed erit tibi gradnis ad ip̃iũ med̾iũ quoddmͣ alind osculũ.
quod̾ sido loco ad manũ accipies ¶De qͦ ⁊ talem accipe racionem
Si dix̾it michi ĩħt. dinitũt᷑ tibi ꝑcc̃a tna ÷ nisi ego pcare desier
quid proderit ¶ Di rnisus pedes meos quos laneiam. inqͥnan̾o¬
mĩquid aliquid lauisse xalebit ¶ Sordens om̃i gen̾e uicioꝵ. diu¬

Expanded text:
 ergo beatae poenitentis exemplo 1274 prosternere et tu, o misera, ut desinas esse misera; prosternere et tu in terram; amplectere pedes, placa osculis, riga lacrymis, quibus tamen non illum laves, sed te, ei fias una de grege tonsarum quae ascendunt de lavacro ; ita sane tu suffusum pudore ac moerore vultum non ante sustaudias, et ipsa: Dimittuntur tibi peccata tua ; quam audias: Consurge, consurge, captiva filia Sion; consurge, excutere de pulvere . 3. Sumpto itaque ad pedes primo osculo, nec sic quidem praesumes statim ad osculum oris assurgere, sed erit tibi gradus ad ipsum medium quoddam aliud osculum, quod secundo loco ad manum accipies: de quo et talem accipe rationem. Si dixerit mihi Jesus: Dimittuntur tibi peccata tua; nisi ego peccare desiero, quid proderit? Exui nunquid aliquid lavisse valebit? Sordens omni genere vitiorum jacu
Abbreviated transcription (Latin):
peccatͥx pcc̃a deposuit induit sãtarem ¶ Ibi ethiopissa nutauit̃
pellem  in nouũ iestituta caudorẽ: iani tũo ẜid̾ncialit̾ ueraci
terq respondebat exprobrantib sibi uerbũ Nigia sũ s formosa
filie iei lñis oꝯiraris qua uam id aite potuert ÷ coel qnib opti¬
nuerit mentis. Pancis accipe flenit amare ⁊ ⁊ de intimis uisce¬
rib longa susina trahens salutarib intra se fuccussa singultib.
felleos humores enonnũr ¶ Celestis medicus celerrime subuemit:
quia uelociter currit sermo eius ¶ Nũquid non pociõ est senmo den
Est utiq fortis ⁊ uehemens: ⁊ sqntaus corda a reues Deniq

Expanded text:
peccatrix peccata deposuit, induit sanctitatem. Ibi Aethiopissa mutavit peccatrix peccata deposuit, induit sanctitatem. Ibi Aethiopissa mutavit pellem, et in novum restituta candorem, jam tunc fiducialiter verasum, sed formosa, filiae Jerusalem . Miraris quanam id arte potuerit, vel quibus obtinuerit meritis? Paucis accipe. Flevit amare, et de intimis visceribus longa suspiria trahens, salutaribus intra se succussa singultibus, felleos humores evomuit. Coelestis medicus celerrime subvenit: quia velociter currit sermo ejus . Nunquid non potio est sermo Dei? Est utique, et fortis et vehe
Abbreviated transcription (Latin):
osculo oris fu¶son est emm̃ cuiꝰ cois hom ex affectũ hoc drẽ
sed si quis ex oe xp̃i spũale ostulũ uel semel accepit hñc ꝓpĩ
exꝑsiuentũ profecto sollicitat. ⁊ repecit libens Ego arbitior ne-¬
minem uel sciie posse quid sit: insi qui accipia¶ Est quippe nr̃aua
abscondicũ: ⁊ solus qui edit ad huc esunet Est fons signatus
cui non cõicat alienꝰ: s solus qui bibit ad huc ficiet¶andi ex¬
pertũ. quoniͦ iequinit. Redd̾e michi in qtͣ leticiã salutanis tui.
int̾noꝵ ignaia. atq in exꝑta penitus gandioꝵ Ostendo tũ ei
que huꝰmͣ est: socũ in salutan sibi conguentẽ ¶Non temere as¬
singat ad os sereuissimi sponsi : sed ad pedes seuenssimi dñt
mecũ pauida iaceat. cũ pub̾sicauo t̾ram temens. non celui
aspiciat: ne ꝯfusa liminarib celi facies asfueta tenebris oppͥ¬
matur a głiã acq insolias ieuer berata splendorb densiors
aĩa non tibi ule locus uilis aut despicabilis ordeat᷑: ubi scã¬

Expanded text:
osculo oris sui . Non est enim cujusvis hominum ex affectu hoc dicere; sed si quis ex ore Christi spirituale osculum vel semel accepit, hunc proprium experimentum profecto sollicitat, et repetit libens. Ego arbitror neminem vel scire posse quid sit, nisi qui accipit: est quippe manna absconditum; et solus qui edit, adhuc esuriet. Est fons signatus, cui non communicat alienus; sed solus qui bibit, adhuc sitiet. Audi expertum, quomodo requirit. Redde mihi, inquit, laetitiam salutaris tui internorum ignara atque inexperta penitus gaudiorum. 2. Ostendo tamen ei quae hujusmodi est, locum in salutari sibi congruentem. Non temere assurgat ad os serenissimi sponsi, sed ad pedes severissimi Domini mecum pavida jaceat, et cum publicano terram tremens non coelum aspiciat , ne confusa in luminaribus coeli facies assueta tenebris opprimatur a gloria, atque insolitis reverberata splendoribus majestaanima, non tibi ille locus vilis aut despicabilis videatur, ubi sa
Abbreviated transcription (Latin):
qua driꝑtitꝰ. Localis. taturalis. anima¬
lis. tationalis. Localis est ante & retro.
mento. ꝙ detrimento. Animalis ẽ in
sensibꝰ & appetitibꝰ. Rationalis est in
factis & consiliis. pecies est forma
uisibilis quȩ oculo discernit᷑. sent co¬
lores & figurȩ corporũ. Qualitate ꝓpͥe¬
tas interior. quȩ cet̾is sensib ꝑcipr̃
ut melos in sono auiditu auriũ. du¬
cor in sapore. gustu fauciũ. fraglintia
in odore olfactu nariũ: lenitas in
corpore. tactu manuũ. Utilitas cre¬
aturarũ constat in grato & apto. &
cõmodo. & necessario. Gratũ est qđ
placet. aptũ qđ conuenit. cõmodũ qđ
prodest. ne cessariũ sine quo qͥd esse
non potest. Aunc ꝓpositas parcitio¬
nes a pͥncipio repetamꝰ: & in uno qͦq di¬
uisionis genere qualiter uł ex imtñsi¬
tate creaturarũ creatoris manifestetur
potentia. uł ex decore sapientia. uł ex
utilitate benignitas. perquiramus.

Expanded text:
quadripertitus, localis, naturalis, animaquadripertitus, localis, naturalis, animalis, rationalis. Localis est antorsum et remento et decremento. Animalis est in sensibus et appetitibus: Rationalis est in factis, et consiliis. Species est forma visibilis, que oculo discernitur, sicut colores et figure corporum. Qualitas est proprietas interior, que certis sensibus percipitur, ut melos in sono, auditu aurium, dulcor in sapore, gustu faucium; fragrantia in odore, olfactu narium; corpore tactu manuum. Utilitas creaturarum constat in grato, et apto, et commodo, et necessario. Gratum est quod placet, aptum quod convenit, commodum quod prodest, necessarium sine quo quid esse non potest. Nunc propositas partitiones a principio repetamus; et in unoquoque divisionis genere qualiter vel ex universitate creaturarum Creatoris manifestetur potentia, vel ex decore sapientia, vel ex utilitate benignitas, perquiramus.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ea que facta sunt intellecta cons¬
piciunt᷑. Iuia sunt inuisibilia di.
potentia. Sapientia. benignitat. Ab
his trib procedunt om̃a: in his tͥb
consistunt om̃a: & ꝑ hec trii regun¬
tur omã. P otentia creat. sapientia
gubernat benignitas conseruat.
Quȩ tam̃ tria sic̃ in do ineffabiliter
unũ sunt: ita in oꝑatione om̃ino se¬
parari non possunt. Potentia ꝑ be¬
nignitatem sapienter creat. Sapiã
ꝑ potentiã benigne gubernat. Be¬
nignitas ꝑ sapientiã potent̾ conser¬
uat. ꝑ otentiam manifestat creatu¬
rarũ immensitas: sapientiã decor: benig¬
nitatẽ utilitas. Immensitas creatura
rũ constat. in multitudine. & magni¬
tudine. Nultitudo in similibꝰ. in diu̾sss.
in ꝑmixtis Magnitudo est in mole
& spacio. Noles est in massa & ponde¬
re. S pacium est in longo & lato. ꝓfun¬
do. & alto. Decor creaturarũ ẽ in situ.
& motu. in specie & qualitate. Sitꝰ ẽ
in compositione & ordine. Ordo ẽ in
loco & tempore & ꝓprietate. Motꝰ ẽ

Expanded text:
intellecta conspiciuntur . Tria sunt invisibilia Dei, potentia, sapientia, benignitas. Ab his tribus procedunt omnia, in his tribus consistunt omnia, et per haec tria reguntur omnia. Potentia creat, sapientia gubernat, benignitas conservat. Quae tamen tria sicut in Deo ineffabiliter unum sunt, ita in operatione omnino separari non possunt. Potentia per benignitatem sapienter creat. Sapientia per potentiam benigne gubernat. Benignitas per sapientiam potenter conservat. Potentiam manifestat creaturarum immensitas, sapientiam decor, benignitatem urum constat in multitudine et magnitudine. Multitudo in similibus, in diversis, in permistis. Magnitudo est in mole et spatio. Moles est in massa et pondere. Spatium est in longo et lato, profundo et alto, Decor creaturarum est in situ et in motu, in specie et qualitate. Situs est in compositione et ordine. Ordo est in loco, et tempore, et proprietate. Motus est
Abbreviated transcription (Latin):
Orchogaphi.
Analogia.
Ethimologa.
Glosa.
Differentia.¬
Barbarismi.
Soloecisini.
Mrechaplismi.
S cemata.
Tnopi

Expanded text:
orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiabarbarismi, soloecismi, metaplasmi, schemata, tropi
Abbreviated transcription (Latin):
ordinem uidelicet
modum propone
si diligenter inspȩ
facile tibi iter lege¬
dipatebit. In hoꝵ
consideratione

Expanded text:
ordinem scilicet et modum, propono, quae si diligenter inspexeris, facile tibi iter legendi patebit. In horum vero consideratione
Abbreviated transcription (Latin):
renouatꝰ. desederia uetusta. deponit.
Ds̃ gͦ non uetustatẽ nrãm sed uuen¬
tutem letificat: quia quantomagis
caro foris atteritur. tantomagis mens
interis spiritali gaudio consolatur.
Iđo inquit confitebor tͥ in cythara:
quia tu lȩtitiam ñ uetustatis seo iu¬
uentutis. idest non gaudiũ carnis.
s sp̃s diligis. Ideo & ego carnem affli¬
gam: & laudabo te in maceratione
carnis. Csontra qd quia animalitas
murmurat: ipse eam increpando
Scastigat. Quare tristis es anima mea:
rueniens in homine uiam nobis
ꝑ exemplum strauisti: ꝙ ab illa
uia quicquid boni in nob̃ est. ꝑ imi¬
tationẽ deduxisti. Uel semitas nrãs
idest ꝑplexas & laboriosas uias mãs.
in quib pͥꝰ scađ̾m carnem ambulauimꝰ.
a ua tua bona declinasti. id est re-¬
moiusti: quia ampliꝰ ꝑ illas ñ cur¬

Expanded text:
renovatis desideria vetusta deponit. Deus ergo non vetustatem nostram, sed juventutem laetificat, quia quanto magis caro foris atteritur, tanto magis mens interius spirituali gaudio consolatur. Ideo inquit, confitebor tibi in cithara. Quia tu laetitiam non vetustatis, sed juventutis, id est non gaudium carnis, sed spiritus diligis, ideo, et ego carnem affligam, et laudabo te in maceratione carnis. Contra, quod quia animalitas murmurat, ipse eam increpando castigat, dicens: Quare tristis es, anima mea? . Tu veniens in homine viam nobis per exemplum stravisti, et ab illa via quidquid boni in nobis est per imitationem deduxisti. Vel semitas nostras, id est perplexas, et laboriosas vias nostras, in quibus prius secundum carnem ambulavimus, a vita tua bona declinasti, id est removisti, quia amplius per illas non cur
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ cęlũ posita sunt suꝑ terram. Pri¬
mum enĩ cęlum & terrã ds̃ fecit
deinde quedam in celo & in terra
de celo & terra ꝓduxit: sed hȩc que
terrena sunt ubiq terrarũ uderi
possunt. nec ut ista uideantur.
aliunde alio homies inuitantur.

Expanded text:
super coelum posita sunt super terram. Prisuper coelum posita sunt super terram. Primum enim Deus coelum et terram fecit; deinde quaedam in coelo, et in terra de coelo, et terra produxit. Sed haec, quia terrena sunt ubique terrarum videri possunt, nec ut ista videantur alicunde alio homines invitantur.
Abbreviated transcription (Latin):
ata cuutas que regem ht̃ dm̃: quia
cum foris bella patitur. pax eiꝰ intꝰ ñ
conturbat᷑. Felix ille qui talem habet
animã. ita in amore cĩ solidatã: ut
quȩ cumq foris molestie ꝑstrepant.
tam̃ usq ad silentiũ internę qͥetis
non irrumpant: quia ds qͥ pacis a¬
mator est. cor tur batũ inhabitare
ñ potest. Seo quia tã pacificã habita¬
tionem ds ñ inueniret. nͥ ipse eam
faceret: adiuuabit eam ds̃ mane
diluculo. Mane. tempestiue: dilucu¬
lo. in luce. Mlane. quia adiutor in
oportunitatib. diluculo. qͥa in te¬
nebris oꝑari nescit. Adiuuabit uo¬
lentem.: quia tiemo inuitꝰ bonum
facit. Adiuuat ciuitatẽ. & edificat
ciuitatem: reqͥescit in ciuitate. &¬
enite inquit. dete opera di.¬
& uidete. Primũ uenite: postea
uidite. Tos enim in tenebris estis:
& ibi oꝑa dñi uidere ñ potestis:
Uenite gͥ ad lucem: & udete ꝑ lu¬
cem. que lux fecit in luce. Yidete
oꝑa dñi. Que oꝑa dñi: Nunquid
celum & terram. Non. S ed quȩ de¬

Expanded text:
ata civitas, quae regem habet Deum, quia cum foris bella patitur, pax ejus intus non conturbatur. Felix ille, qui talem habet animam ita in amore Dei solidatam, ut quaecunque foris molestiae perstrepant, tamen usque ad silentium internae quietis non irrumpant, quia Deus, qui pacis amator est, cor turbatum inhabitare non potest: sed quia tam pacificam habitationem Deus non inveniret, nisi ipse eam faceret, adjuvabit eam Deus mane diluculo. Mane, tempestive, diluculo, in luce. Mane, quia adjutor in opportunitatibus. Diluculo, quia in tenebris operari nescit. Adjuvabit volentem, quia nemo invitus bonum facit. Adjuvat civitatem, et aedificat civitatem, requiescit in civitate, enite, inquit, et videte opera Domini. Primum venite, postea videte. Vos enim in tenebris estis, et ibi opera Domini videre non potestis. Venite igitur ad lucem, et videte per lucem; quae lux fecit in luce: videte opera Domini. Quae opera Domini? Nunquid coelum, et terram? Non, sed quae de
Abbreviated transcription (Latin):
ylius sunt cogitationes uane ⁊ ter¬
ra autem praua desicteria. Bene gͦ
pͥꝰ anima in puluere humiliatur:
ac dende uenter conglutinatur
in terra: quia nͥ pͥꝰ anima uanis se
cogitationib subderet. nequaꝗͣ.
carnem desideria immunda obli¬
garent. Sͣ ed quia priꝰ anima a
uanitate uincitur: postinodũ caro
ad immunditiã. glutinatur

Expanded text:
is sunt cogitationes vanae; terra autem prava desideria. Bene autem prius anima in pulvere humiliatur ac demum venter conglutinatur in terra, quia nisi prius anima vanis se cogitationibus subderet nequaquam carnis desideria immunda obligarent, sed quia prius anima a vanitate vincitur, postmodum caro ad immunditiam glutinatur
Abbreviated transcription (Latin):
bant. Priꝰquam ce̾t astronomia: ꝑ curꝰ
stellarum aiscretiones temporũ capie¬
bant. Sed uenerunt artes. quȩ licet ab
usu pͥncipium sumpserunt. usu tam̃
meliores sunt. Elie. loes c̾e̾t exponere qͥ
res. quando extiterunt. & ubi. aut qͦ¬
mͦ ꝑeos discipline exordium sumpse¬
rint. Sed uolo quadam priꝰ phyloso¬
phiȩ diuisione singula a se inuicem
quȩ dicta sunt. ut facilioi fiat
transitꝰ ad sequentia. Quat̾uor tañ¬
tum diximꝯ esse scientias. quȩ reliqͣs
om̃s continent. idẽ. theoricam. quȩ in
speculatione ueritatis laborat. ꝙ urac¬
ticam. quȩ morum disciplinam eonsi¬
aerat. & inechanicam que huiꝰ uitȩ ac¬
tiones dispensat. Logicam quoq: quȩ
rec̾te loquendi .x acute disputandi sci¬
entiam prestat. Nic itaq non absurde
ille quaternariꝰ animȩ intelligi potest.
quẽ ob reuerentiam sui antiqui in ius¬
iurandum asciuerant. Inde & illud dic
dit esse quaternum. Heç qualit sub phy¬

Expanded text:
bant; priusquam esset astronomia, per cursus bant; priusquam esset astronomia, per cursus stellarum discretiones temporum capiebant. Sed venerunt artes, quae licet ab usu principium sumpserunt, usu tamen meliores sunt. Hic locus esset exponendi, qui res, quando exstiterint, aut ubi, aut quomodo per eos disciplinae exordium sumpserint; sed volo quadam prius philosophiae divisione singulas a se invicem quae supradicta sunt, ut facilior fiat transitus ad sequentia. Quatuor tantum diximus esse scientias, quae reliquas omnes continent, id est theoricam, quae in speculatione veritatis laborat; practicam, quae morum disciplinam considerat; mechanicam, quae hujus vitae actiones dispensat; logicam quoque, quae recte loquendi et acute disputandi scientiam praestat. Hic itaque non absurde ille quaternarius animae intelligi potest, quem ob reverentiam sui antiqui in jusjurandum asciverant. Unde et illud dicdit illi quaternum. Hae qualiter sub phi
Abbreviated transcription (Latin):
prima est sapientia: in qua ꝑfec̾ti bo¬
ni forma consistit. Sapientia illumi¬
nat hominem. ut se ipsum agnoscat:
qui cȩteris similis fuit. cum se p̾ cȩteris
factum non intellexit. Immortalis
quippe animꝯ sapientia illustratꝰ. re
posse conuerti. & quod uagum fue¬
rat. & licentiosum priꝰ certis regulis
&. prȩceptis posse restringi. ceperuĩ
ut dictum est consuetudinem quȩ
partim casu partim natura erorta fue¬
rat. ad artem reducere. id qͦd prauũ
usus habebat emendantes. qͥd minꝰ
gulas & prȩcepta prȩscribentes. Huiꝰ¬
modi fuit origo omniũ artium. Hoc
per singula recurrentes. uerum in¬
uenimꝰ. Priꝰquã esset grãmatica & scri¬
bebant & loquębant᷑ homines. Priꝰꝙ.
esset dialectica. ratiocinando uerũ ꝗ
falso discernebant. Priꝰquã esset rethori¬
ca. iura ciuilia tractabant. Priꝰꝙͣ esset
arithinetica. scientiam numerandiba¬
bebant Eriꝰquam esset musica. canebaii
Eriꝰquã eẽt geometria. agros mensura¬

Expanded text:
prima est sapientia, in qua perfecti boni forma consistit. Sapientia illuminat hominem, ut seipsum agnoscat, qui caeteris similis fuit, cum se prae caeteris factum esse non intellexit. Immortalis quippe animus sapientia illustratus reposse converti, et quod vagum fuerat et licentiosum prius, certis regulis et praeceptis posse restringi, coeperunt, ut dictum est, consuetudinem, quae partim casu, partim natura exorta fuerat, ad artem reducere: id quod pravum usus habebat emendantes, quod minus gulas et praecepta praescribentes. Hujusmodi fuit origo omnium artium: hoc per singula currentes, verum invenimus. Priusquam esset grammatica, et scribebant et loquebantur homines; priusquam esset dialectica, ratiocinando verum a falso discernebant; priusquam esset rhetorica, jura civilia tractabant; priusquam esset arithmetica, usum numerandi habebant; priusquam esset musica, canebant; priusquam esset geometria, agros mensura
Abbreviated transcription (Latin):
t eis qͥa ꝑ lumen sapientie nditũ
sibi maiestatem creacoris fui clare
contemplant᷑. Significat᷑ etiã accp¬
ciuũ altissimȩ dationis luminum
hoc est significat᷑ qd lumina diui¬
ntꝰ data altissime & ꝑfectasime
acceꝑune. In co enm qd plenitu¬
dinem scientiȩ ex ipsa sua cognonri¬
natione habere significant᷑ ꝓfecto
ciꝰdem sapientie lumen aluinde acee¬
accptio: inco epͦ plentudinẽ habeł.
notat᷑ ꝑfectio Est autem ordo. quod
primũ lumen sapientie dnuitus
datũ accipiunt & postea eode lu¬
mine illustrati aucborem luminis
dłm uident & cognoscunt. B̾ene g
illuminant᷑ qui sic illuminantur
ut cũ uideant ꝙ cognoscant. a quo
illuminant᷑ Qulti illuminant᷑ ut
ccc̃a uideant s ipsum ꝑ quẽ uident
ñ indeant. Seo ñ est magnũ opus
uidert si artificem ignores s ꝓccies
facta bcatificare ñ potest si ad oꝑa¬
tricem pulchr itudinem ñ ꝑtingas.
Propt̃ea gͦ cherubin cognominadio
docct cognoscibile coꝵ & denndum.

Expanded text:
in eis, quia per lumen sapientiae inditum sibi majestatem Creatoris sui clare contemplantur. Significatur etiam « acceptivum altissimae donationis luminum: » hoc est, significatur, quod lumina divinitus data altissime et perfectissime acceperunt. In eo enim quod plenitudinem scientiae ex ipsa sua cognominatione habere significantur, profecto ejusdem sapientiae lumen aliunde acceacceptio; in eo, quod plenitudinem habent, notatur profectio. Est autem ordo, quod primum lumen sapientiae divinitus datum accipiunt, et postea eodem lumine illustrati auctorem luminis Deum vident et cognoscunt. Bene ergo illuminantur, qui sic illuminantur, ut eum videant et cognoscant, a quo illuminantur. Multi illuminantur ut caetera videant, et ipsum, per quem vident, non videant. Sed non est magnum, opus videre, si artificem ignores. Species facta beatificare non potest, si ad operatricem pulchritudinem non pertingas. Propterea ergo cherubim cognominatio docet « cognoscibile eorum, et deividum,
Abbreviated transcription (Latin):
aulo suꝑiꝰ ingressi
sumꝰ sermonem
de cognominatio¬
ne angłica ubi
auctor demonstrat
quare singulis
cales sint cognominationes suit ap¬
pellationes attribite. Et de primo
quidc atq supremo ondine qͥ sera¬
plum cognominat᷑. eilem appella¬
tionis rationem quę a cheologo data

Expanded text:
aulo superius ingressi fuimus sermonem de cognominatione angelorum, ubi auctor demonstrat quare singulis tales sunt cognominationes, sive appellationes attributae. Et de primo quidem, atque supremo ordine, qui seraphim cognominatur, ejusdem appellationis rationem, quae a theologia d
Abbreviated transcription (Latin):
manifestatio seraplim docet mo¬
bile eoꝵ ꝯ incessabile & calidũ &
quę post hec adiuncta sunt nurx
infcit ꝯ clicit quia ipsa cognomi¬
natio suie manifestatio cherubini
doceo cognoscibile eoꝵ ꝙ deiuidum

Expanded text:
eraphim docet « mobile illorum, et incessabile, et calidum, et quae post haec adjuncta sunt: nunc vero infert et dicit, quod ipsa cognominatio, sive manifestatio cherubim docet « cognoscibile eorum, et deividum,
Abbreviated transcription (Latin):
fuit enim sapientia. quȩ sa¬
pientia uidebat᷑. hiis qui utrã
sapientiam ñ nouerant. Et
illam. & inflari cepit y tu¬
muit. magnũ se estimans in
ea & prȩsumpsit & dixit. ut
confidens in sapientia sua: qͥsi
uia potuisset esse ad illam.
Et ascendit & eleuatꝰ est ud
ad alta corde ꝑueniret. & fe¬
cit sibi scalam speciem crea¬
ture. intens ad muisibilia cre¬
atoris. Tunc quȩ manifesta
erant di ad illuminationẽ
ꝓcesserunt ꝙ nota facta sẽ.
ut ꝓbarent᷑ corde ñ puro.
Nam illa quȩ udebant᷑ nota
erant: & erant alia quȩ nota
nifesta sunt putauerunt
ire in illa quę abscondita e¬
rant & corruerunt mente
ultra possibilem ueritatem
in mendacia figmentoꝵ suoꝵ
ubi ñ est inuentũ amplius
qoͦ apprchenderent. Ideo
stultã fecit d̃s sapientiam
huiꝰ mundi quia in illa

Expanded text:
uedam sapientia, que sapientia videbatur his qui veram sapientiam non noverant, hanc  inflari cepit et tumuit; magnum se estimans in ea et presumpsit et dixit ultra confidens in sapientia sua, quasi via esse potuisset ad Et ascendit, et elevatus est ut ad alta corde perveniret. Et fecit sibi scalam, speciem creaturae, nitens ad invisibilia Creatoris. Tunc quae manifesta erant Dei, ad illuminationem processerunt; et nota facta sunt ut probarentur corde non puro. Nam illa, quae videbantur, nota erant, et erant alia quae nota nifesta sunt, putaverunt ire in illa, quae abscondita fuerunt, et corruerunt mente ultra possibilem veritatem in mendacia figmentorum suorum, ubi non est inventum amplius, quod apprehenderent. Ideo stultam facit Deus sapientiam hujus mundi, quia in illa
Abbreviated transcription (Latin):
rerum sperandarum. argumentum
non apparentum. Substantia rerum
sꝑandarum: qͥa ꝑfidẽ sꝑanda in nob̃ sub¬
sistunt. Speranda uocat bona illa ȩter-
ꝑ exꝑientiam. Argumentum non ap¬
parentum. id est ꝓbatio. quia si qͥs dubi¬
tat inde: non possunt aliquando ꝓba¬
rihumana ratione. ut si qͥs quereret.
unde scis partum uirginis. futurum¬
etiã statum electorum. ñ habeo aliud
sunt locuti inde dixerunt. qͦs d̾s nullo¬
modo falleret. cum in eis loqueret᷑. &
miracula faceret. Et cum ex maxima
parte quȩ dixerunt uideam completa.
cetera non dubito complenda. Est itaq
quantum ad nos: argumentum ñ ap¬
parentum. quantũ ad alios. Sed hac
diffinitione magis ostendit᷑ affectus fidi
quam quid ipsa sit. nec etiã omnes fidi

Expanded text:
rum sperandarum, argumentum non apparentium . Substantia rerum sperandarum quia per fidem in nobis subsistunt speranda. Speranda vocat bona illa aeternaper experientiam. Argumentum non apparentium, id est probatio; quia si quis dubitat inde, non possunt aliquando probari humana ratione. Ut si quis quaereret unde scis partum etiam statum electorum? non habeo aliud sunt locuti, inde dixerunt; quod Deus illos nullomodo falleret, cum in eis loqueretur, et miracula faceret; et cum ex maxima parte quae dixerunt videam impleta, caetera non dubito complenda. Est igiturm, quantum ad nos; argumentum non apparentium, quantum ad alios. Sed hac deffinitione magis ostenditur effectus fidei, quam quod sit ipsa, nec etiam omnes partes
Abbreviated transcription (Latin):
EFIDE ET. SPI OIE
in nobis sunt. omni poscenti reddere
rationem ut ait petrus in epła sua
parati esse debemus cum modestia &
timore. Itaq ut pariter seruentur
modestia in sermone. timor in asser
tione. ꝓphanas uerborum nouitates
partem precipiti assertione decline¬
mus. Melius est enim non loqui
magna ubi sine ꝑiculo non erratur.
quam diffinire contraria. Ded ubi¬
auctoritas. his potissimum assentire
studeamus. qui maxime auc̾toribus
ex pietate interpretant᷑. Scriptura
enim ut ait augustinus. altitudine
suꝑbos irridet. ꝓfunditate attentos te¬
nec. inagnos ueritate. paruulos nutrit
affabilitate. Si qua igitur obscura
nobis occurrerint. sit nr̃i ꝓpositi pͥ¬
mum ad aucꝰtoritates confugere. dein
quod nr̃i temporis sapientes inde sen¬
tiant. in medium conferre. &cur potꝰ
hos quam illos imitari placeat ratione
& auctoritate simul concurrentibus. ꝓ
facultate nr̃a in lucem ponere. Et qm̃
defluat dicente apło. unicuiq sicut ds

Expanded text:
fide et spe quae in nobis est omni poscenti reddere rationem, ut ait Petrus in epistola sua, parati esse debemus cum modestia et timore . Itaque ut pariter serventur modestia in timore, et timor in assertione, profanas verborum novitates,partem praecipiti assertione declinemus. Melius est enim non loqui magna, ut sine periculo non erretur, quam definire contraria; sed utauctoritas; his potissimum assentire studeamus, qui maxime auctoribus aex pietate interpretemur. Scriptura enim, ut ait beatus Augustinus, altitudine superbos irridet, profunditate attentos tenet, magnos veritate, parvos instruit affabilitate. Si quae igitur obscura nobis occurrerint, sit nostri propositi ad auctoritates confugere, deinde quid nostri temporis sapientes inde sentiant, in medium conferre, et cur potius hos quam illos imitari placeat; et ratione, et auctoritate simul concurrentibus, pro facultate nostra in lucem ponere. CAPUT Pdiffluat, dicente Apostolo: « Unicuique sicut Deus
Abbreviated transcription (Latin):
Usica ab aqua uocabulum sũpsit.
eõ quod nulla euphonia. idest
bona sonoritas sine humore fieri possit.
terrȩ interp̃tat᷑. eõ quod hȩc disci¬
plina primum ab egyptiis reꝑta
sit. quorum terminos cum nylꝰ in un¬
datione sua limo obduceret. & confun¬
deret limites. ꝑticis & funib terram
mensurare ceꝑunt. deinde a sapienti¬
bus etiã ad spacia maris. ⁊ cęli ⁊ aeris.
⁊ quorumlibet corporũ mensuranda
stronomia. ⁊ astrologia in hoc dit¬
ferre uident᷑. qͦd astronomia de
lege astrorum nomen sumpsit.
astrologia autem dic̾ta est. quasi ser¬
mo de astris disserens. Nomia enim
lex. ⁊ logos sermo interp̃tat᷑. Ita astro¬
nomia uidet᷑ esse. quȩ de lege astrorũ
⁊ conuersione cȩli disserit. regiones. cir¬
culos. cursꝰ. ortꝰ. ⁊ occasꝰ. siderum: ⁊ cur
unumqͦasita uocet᷑ inuestigans. Astro¬
logia autẽ. quȩ astra considerat scam
natiuitatis ⁊ mortis. ⁊ quorlibet alioꝵ
euentuum obseruantiam. quȩ partin

Expanded text:
st, ab aqua vocabulum sumpsit, eo quod nulla euphonia: id est, bona sonoritas: sine humore fieri potest. terrae interpretatur, eo quod haec disciplina primum ab Aegyptiis reperta sit, quorum terminos cum Nilus inundatione sua limo obduceret, et confunderet limites, perticis et funibus terram mensurare coeperunt, deinde a sapientibus etiam ad spatia maris, et coeli, et aeris, et quorumlibet corporum mensuranda stronomia. Astronomia et astrologia in hoc differre videntur, quod astronomia de lege astrorum nomen sumpsit, astrologia autem dicta est quasi sermo de astris disserens. Νὀμος enim lex et λόγος sermo interpretatur. Ita astronomia videtur esse quae de lege astrorum et conversione coeli disserit, regiones, circulos, cursus, ortus et occasus siderum, et cur unumquodque ita vocetur, investigans. Astrologia autem quae astra considerat secundum nativitatis et mortis et quorumlibet aliorum eventuum observationem quae partim
Abbreviated transcription (Latin):
ia qͦͥa est intelligentia. Intelligibile
uͥ. id qͦa est imaginatio. Intelligentia
moria sensuum ex corporum reliquiis
inherentib animo. principium cogni¬
est. passio animȩ in corpore ex quali¬
mathematicam ꝓpͥe ꝑtineat
abstractam. attendere quan¬
titatem. in partib quantitatis spẽs
eiꝰ querere oportet. Quantitas abstͣe¬
ta nichil est aliud nisi forma uisibił.
scđm liniamentarẽ dimensionem ani¬
mo impressa. quȩ in imaginatione
consulit. cuiꝰ geminȩ sunt partes.
una continua ut arbor. lapis. quȩ
magnitudo dicit᷑. Alia discreta ut
grex. popłs. quȩ multitudo appllat᷑.
Puroꝰ multitudinis alia sunt per se.
ut tres. quatuor. uł qͥlibet alt̾ numerꝰ.
alia ad aliquid. ut duplũ. dimidium.
sesqualterũ. sesqͥtertiũ. uł quo alibet
tale. Magnitudinie uͦ. alia sunt mo¬
bilia. ut spera mundi. alia immobilia.
ut terra. Multitudinem gͦ quȩ ꝑ se.
est. argthmetica speculat᷑. Illam autẽ

Expanded text:
id quod est intelligentia: intelligibile id quod est intelligentia: intelligibile vero id quod est imaginatio. Intelligentia moria sensuum ex corporum reliquiis in haerentibus animo, principium cogniest passio animae in corpore, ex qualimathematicam proprie pertineat abstractam attendere quantitatem: in partibus quantitatis species ejus quaerere oportet. « Quantitas abstracta nihil aliud est nisi forma visibilis secundum lineamentarem dimensionem animo impressa, quae in imaginatione consistit, » cujus geminae sunt partes; una continua, ut arbor, lapis, quae magnitudo dicitur; alia discreta, ut grex, populus, quae multitudo appellatur. Rursus multitudinis, alia sunt per se, ut tres, quatuor, vel quilibet alius numerus: alia ad aliquid ut duplum dimidium, sesquialterum, sesquitertium, vel quodlibet tale. Magnitudinis vero alia sunt mobilia, ut sphaera mundi, alia immobilia ut terra. Magnitudinem ergo quae per se est, arithmetica speculatur; illam autem
Abbreviated transcription (Latin):
ELLOSOPBA
est amor sapientie. q̃
nulliꝯ indigens uiuax
mens & sola rerum pͥ¬
meua ratio est. Hȩc diffuitio magis ad
ethy mologiam᷑ spectat. Phylos enim
grece. amor dicit᷑ latine. sophia. sapien¬
tia. & inde phylosophia trac̾tum est.
id est amor sapientiȩ. Quod autẽ addit᷑
que nulliꝰ maigens uiuax mens & sola
rerum pͥmeua ratio est. diuina sapientia
significat᷑. quȩ ꝓpterea nulliꝰ indiger
dicit᷑. quia nichil minꝰ continet. sed
semel ꝙ simul omnia intuet᷑ preterita.
D prȩsentia.& futura. Liuax mens ideo
appellat᷑. qͥa qͥa semel in diuina fuerit
ratione. nulla umquam obliuione abolet᷑.
Primeua rerum ratio est. quia ad eiꝰ simi¬
litudinem cuncta formata sunt. Dicun
quidam quod illud unde agunt artes.
semꝑ maneat. Hoc gͦ om̃s artes agunt.
tiores fiunt. quando se ab hac distrac¬
tione ad simplicem nature suȩ fontẽ
colligentes. quasi qͦdã optime figure
signo impresse componunt᷑. Sst gͥ
ut aꝑtiꝰ dicam intellectibile in nobis.

Expanded text:
losophia est amor sapientiae, quae nullius indigens, vivax mens, et sola rerum primaeva ratio est. » Haec definitio magis ad etymologiam nominis spectat. φίλος enim Graece, amor dicitur Latine, σοφία, sapientia; et inde philosophia dicta est, id est, amor sapientiae. Quod autem additur, « quae nullius indigens, vivax mens, et sola rerum primaeva ratio est, » divina sapientia significatur, quae propterea nullius indigere dicitur: quia nihil minus continet, sed semel et s praesentia et futura. Vivax mens, quia quod semel in divina fuerit ratPrimaeva rerum ratio est, quia ad ejus similitudinem cuncta formata sunt. Dicunt quidam, quod illud unde agunt artes, semper maneat. Hoc ergo omnes artes agunt, tiores fiunt, quando se ab hac distractione ad simplicem naturae suae fontem colligentes, quasi quodam optimae figurae signo impressae componuntur. Est igitur, ut apertius dicam, intellectibile in nobis
Abbreviated transcription (Latin):
mmoneo te õ lector. ut quamuis aliã
interpretationem istarum litterarum
in aliis locis repperias. non ideo ista abi¬
cias. quia suis in locis propriam expo¬
sitionem & sensum requirunt. ut con¬
iungi possint sequentibus. sicut inue

Expanded text:
moneo te, o lector, ut quamvis aliam interpretationem istarum litterarum in aliis locis reperias, non ideo ista abjicias, quia suis in locis propriam expositionem et sensum requirunt, ut conjungi possint sequentibus: sicut in
Abbreviated transcription (Latin):
EFIDE EI. SEE OUE
in nobis sunt. omni poscenti reddere
rationem ut ait petrus in epła sua
parati esse debemus cum modestia &
timore. Itaq ut pariter seruentur
modestia in sermone. timor in asser¬
tione. ꝓphanas uerborum nouitates¬

Expanded text:
fide et spe quae in nobis est, omni poscenti rationem reddere, ut ait Petrus in Epistola sua, parati esse debemus cum modestia et timore . Itaque, ut pariter servetur modestia in sermone, timor in assertione, profanas verborum novitates
Abbreviated transcription (Latin):
uł in totũ purgatiuũ. quia totũ pur¬
gat & in totũ purgat ne uł aliqua
insit corruptio uł aliqua desit ꝑfec̃¬
tio. Hoc holocaustũ est. qd̾ totum
incendit᷑. cotũ crematirr.

Expanded text:
 in toto purgativum, quia totum purgat et in toto purgat; vel ne aliqua insit corruptio, vel aliqua desit perfectio. Holocaustum enim est, quod totum incenditur, et totum crematur.
Abbreviated transcription (Latin):
ETIDL ET. SPT. OUE
in nobis sunt. omni poscenti reddere
rationem ut ait petrus in epła sua
parati esse debemus cum modestia &
timore. Itaq ut pariter seruentur
modestia in sermone. timor in asser
tione. ꝓphanas uerborum nouitates
partem precipiti assertione dedine¬
mus. M elius est enim non loqui
magna ubi sine ꝑiculo non erratur.
quam diffinire contraria. Ded ubi¬
auctoritas. his potissimum assentire
studeamus. qui maxime aucꝰtoribus
ex pietate interpretant᷑. Scriptura
enim ut ait augustinus. altitudine
suꝑbos irridet. ꝓfunditate attentos te¬
net. inagnos ueritate. paruulos nutrit
affabilitate. Si qua igitur obscura
nobis occurrerint. sit nr̃i ꝓpositi pͥ¬
mum ad aucꝰtoritates confugere. dein
quod nr̃i temporis sapientes inde sen¬
tiant. in medium conferre. &cur potꝰ
hos quam illos imitari placeat ratione
& auctoritate simul concurrentibus. ꝓ
facultate nr̃a in lucem ponere. Et qm̃
aefluat dicente apło. unicuiq sicut ds

Expanded text:
ide et spe quae in nobis est omni poscenti reddere rationem, ut ait Petrus in epistola sua, parati esse debemus cum modestia et timore . Itaque ut pariter serventur modestia in timore, et timor in assertione, profanas verborum novitates,partem praecipiti assertione declinemus. Melius est enim non loqui magna, ut sine periculo non erretur, quam definire contraria; sed utauctoritas; his potissimum assentire studeamus, qui maxime auctoribus aex pietate interpretemur. Scriptura enim, ut ait beatus Augustinus, altitudine superbos irridet, profunditate attentos tenet, magnos veritate, parvos instruit affabilitate. Si quae igitur obscura nobis occurrerint, sit nostri propositi ad auctoritates confugere, deinde quid nostri temporis sapientes inde sentiant, in medium conferre, et cur potius hos quam illos imitari placeat; et ratione, et auctoritate simul concurrentibus, pro facultate nostra in lucem ponere. CAPUT Pdiffluat, dicente Apostolo: « Unicuique sicut Deus
Abbreviated transcription (Latin):
rerum sperandarum. argumentum
non apparentum. Substantia rerum
sꝑandarum: qͥa ꝑ fidẽ sꝑanda in nob̃ sub¬
sistunt. Speranda uocat bona illa ȩter-
ꝑ exꝑientiam. Argumentum non ap¬
parentum. id est ꝓbatio. quia si qͥs dubi¬
tat inde: non possunt aliquando ꝓba¬
rihumana ratione. ut si qͥs quereret.
unde scis partum uirginis. futurum¬
etiã statum electorum. ñ habeo aliud
sunt locuti inde dixerunt. qͦs d̾s nullo¬
modo falleret. cum in eis loqueret᷑. &
miracula faceret. Et cum ex maxima
parte quȩ dixerunt uideam completa.
cetera non dubito complenda. Est itaq
quantum ad nos: argumentum ñ ap¬
parentum. quantũ ad alios. Sed hac
diffinitione magis ostendit᷑ affectus fidi
quam quid ipsa sit. nec etiã omnes fidi

Expanded text:
um sperandarum, argumentum non apparentium . Substantia rerum sperandarum quia per fidem in nobis subsistunt speranda. Speranda vocat bona illa aeternaper experientiam. Argumentum non apparentium, id est probatio; quia si quis dubitat inde, non possunt aliquando probari humana ratione. Ut si quis quaereret unde scis partum etiam statum electorum? non habeo aliud sunt locuti, inde dixerunt; quod Deus illos nullomodo falleret, cum in eis loqueretur, et miracula faceret; et cum ex maxima parte quae dixerunt videam impleta, caetera non dubito complenda. Est igiturm, quantum ad nos; argumentum non apparentium, quantum ad alios. Sed hac deffinitione magis ostenditur effectus fidei, quam quod sit ipsa, nec etiam omnes partes