comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pendet in aere. qd̾ sustinetur ro
sietos. ut ostendant nullũ genꝰ
ese terrȩ tam ferum qd̾ ñ subigi
possit. aut suꝑari ab ea. Qd in ca¬
pte turritam gestat coronã: ostñ¬
dit suꝑpositas terrȩ ciuitates. qͣsi
isignitas turribꝰ constare. Qd sedes
sngunt᷑ circa eã: qͥa cũ om̃ia morie¬
finguntus. ut significet᷑ om̃s ꝓterra
sua deb̾e pugnare. Qd̃ gallos huic
ree. ut seruirent fecerunt: significãt
qͥ semine indigeant. tram seqͥ opor¬
ie in ea quippe om̃ia repꝑire. Qd se
apud eam iactant. p̃cipitur in qui¬
unt : ut qͥ t̾rã colunt. ne sedeant.
Semꝑ enĩ ẽẽ qd̃ agant. Cymbaloꝵ
aut aereors sonitus. ferram̃torum
crepitꝰ. in colendis agͥs. s idõ ere qd̾
t̃ram antiqͥ ere colebant: pͥus quã
ferrũ ẽẽt inuentũ. Eandem uesteͣm
iignẽ esse ꝑhibent: qͥa t̾ram ignẽ
hab̾e̾ ñ dubiũ ẽ. ut ex echna uul¬
canoq datur in telligi. Et idõu̾gi¬
nẽ putant: qͥa ignis in uolabile sit

Expanded text:
pendet in aere. Quod sustinetur rotsuetos, ut ostendant nullum genus esse terrae tam ferum quod non subigi possit aut superari ab ea. 64. Quod in capite turritam gestat coronam, ostendit superpositas terrae civitates, quas insignitas turribus constat. Quod sedes finguntur circa eam, quia cum omnia movefinguntur, ut significetur omnes pro terra sua debere pugnare. Quod gallos, huic deae ut servirent fecerunt, significant qui semine indigeant terram sequi oportere, in ea quippe omnia reperiri. 66. Quod se apud eam jactant, praecipitur, inquiunt, ut qui terram 388 colunt ne sedeant, semper enim esse quod agant. Cymbalorum autem aereorum sonitus, ferramentorum crepitus in colendis agris; et ideo aere, quod terram antiqui colebant aere, prius quam ferrum esset inventum. 67. Eamdem Vestam et ignem esse perhibent, quia terram ignem habere non dubium est ut ex Aetna Vulcanoque datur intelligi. Et ideo virginem putant, quia ignis inviolabile sit
Abbreviated transcription (Latin):
lunt. qd̾ uia nicħ pariat. et icͥco
ambo sagittas habe finguntur.
q̃d ipsa duo syd̾a de celo radios 
ad t̾ras emittant. Dianam aut̃ uo¬
catam quasi duanam. qd̾ lunas
die & nocte appareat. Ipsam & lia¬
nam asseuerant eo qd̾ luceat. fai¬
dem ⁊ triuiam eo qd̾ tribꝰ fingatͦ
figuris. De ꝗͣ uirgiliꝰ tria uirginis
ora diane qr eadem luna. eadẽ di¬
ana. eadem ꝓserpina uocat. be
cũ luna fingitur. sub lustri splen¬
det. amictu. cũ subcicta iacit.ꝯ
calamos. latonia uirgo ẽ. Cũ sub¬
nixa sedet solio: plutonia coniun
Latonia aut̃ diana eo qd̾ latone fi¬
erit filia. Cererem id ẽ terrã a cred¬
dis frugibꝰ asserunt dictã. appella¬
tes eã nominibꝰ plurimis. Dict̃ eua
eam et opẽ qd̾ oꝑe melior fiat t̾il

Expanded text:
volunt, quod via nihil pariat. Et ideo volunt, quod via nihil pariat. Et ideo ambo sagittas habere finguntur, quod ipsa duo sidera de celo radios usque ad terras emittunt. Dianam autem uocatam quasi duanam quod Luna die ac nocte appareat, ipsam et Lucinam asseuerant eo quod luceat, eandem et Triuiam eo quod tribus fingitur figuris, unde et Virgilius: Tria uirginis ora Diane, quia eadem Luna, eadem Diana, eadem Proserpina dicitur, sed cum Luna fingitur, sublustri splendei amictu, Cum succincta iacet calamis, Latonia uirgo est, Cum subnixa sedet solio, Plutonia coniunLatonia autem Diana, eo quod Latonae fuerit filia. Cererem, id est terram, a creandis frugibus adserunt dictam, appellantes eam nominibus plurimis. Dicunt etiam eam et O
Abbreviated transcription (Latin):
tria sint gen̾a consuetudirũ. si¬
cut scitaꝵ. ubi & femine et uiri in
pugna ui eunt.Amazonũ: ubi so¬
le femine. Romanorũ aliarũq
gentiũ: ubi soli mares. Item mar
te mors nuncupat᷑. hunc & ad¬
ult̾um dict̃. qr belligerantibꝰ inc̾
llo seqͥsq sine formidine cordi obi¬
ciat. Mars aut̃ aut̃ ap̃ g̾cos gͣdiuus
dr̃. eoqd in bello gͣdum inferant
qͥ pugnant: aut qd inpigre gͣdian¬
tur. Appollinẽ ꝗͣ ius diuinatorem
qͣi unũ extitanis qͥadu̾sum iouẽ u
fecit. ipsũ phebũ qͣl effebũ hoc ẽ n
lescentẽ. Unde et sol pingit᷑ pueraos
qd̾ cotidie oriat᷑: et noualuce nasi¬
aiunt aphitone inm̃se moł serpei¬
do terrebat. Hunc apollo sagitau
ictibꝰ sternens. nominis qͦ spoliap
portauit. ut phiciꝰ uocaret᷑ Uñ e¬
ob insigne uictorie phicia sacra e¬
lebranda constituit. Dianã qͦ gr¬
manã eiꝰ. similit̃ lunã et uiari
p̃sidem aiunt. unde & uirgiẽ.

Expanded text:
tria sint genera consuetudinum, sitria sint genera consuetudinum, sicut Scytharum ubi et feminae et viri in pugnam eunt; Amazonum, ubi solae feminae; Romanorum aliarumque gentium, ubi soli mares. 51. Item TE mors nuncupatur. Hunc, et adulterum dicunt, quia belligerantibus incello se quisque sine formidine cordis objiciat. Mars autem apud Thracas Gradivus dicitur, eo quod in bello gradum inferant qui pugnant, aut quod impigre gradiantur. 53. Apollinem quamvis divinatorem quasi unum ex Titanis qui adversum Jovem non fecit. 54. Ipsum Phoebum, quasi Ephaebum, hoc est, adolescentem; unde, et Sol puer pingitur, eo quod quotidie oriatur, et nova luce nascaiunt, a Pythone immensae molis serpen serpente, quem Apollo sagittarum ictibus sternens nominis quoque spolia reportauit, ut Pythius uocaretur. ob insigne victoriae Pythia sacra celebranda constituit. Dianam quoque germanam eius similiter lunam et viarum praesidem aiunt. Unde et virginem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃esse qr int̾ uendentes ⁊ em̃tes ser¬
no sit mediꝰ. Qͥ idõ fingit᷑ habere
pennas. qͥa citiꝰ u̾ba discurrunt:
unde & uelox & errans inducitur.
Alas eiꝰ in capite & in pedibꝰ signifi¬
care uolucrẽ fieri ꝑ aera sermonẽ.
Nunciũ dictũ. qm̃ ꝑ sermonẽ omĩa
cogitata enunciant᷑. Idõ aut̃ furti
magistrũ dicunt: qͥa sermo animoᷤ
audientiũ fallit. Hirgam tenet qͣ
serpentes diuidit id ẽ uenena. Nã
bellantes ac dissidentes interp̃tũ
oratione sedant᷑. Unde scd̾m liuũ
legati pacis caduceatores dñr. Sic̃
enĩ ꝑficiales bella inducebantur.
ita pax ꝑ caduceatores fiebat. Er
latine interpres. qͥ obuirtutũ mł¬
tarũq artium scientiã. tͥmegistꝰ
id ẽ. ter maximꝰ noĩatꝰ ẽ. Cur aut̃
capite eũ canino fingunt. hec ra¬
tio dr̃. qd̾ inter om̃ia animalia
canis sagacissimũ gen̾ & ꝑspicax
habeat᷑. Martẽ dm̃ belli esse diet.
et martẽ appellatũ qr ꝑ uiros pu¬
gnat᷑. ut sit mar. qͣi mas. licet.&

Expanded text:
praeesse, quia inter vendentes et ementes sermo fit medius. Qui ideo fingitur habere pennas, quia citius verba discurrunt: unde velox et errans inducitur. Alas ejus in capite et in pedibus significare volucrem fieri per aera sermonem. Nuntium dictum, quoniam per sermonem omnia cogitata enuntiantur. Ideo autem furti magistrum dicunt, quia sermo animos audientium fallit. Virgam tenet, qua serpentes dividit, id est, venena: nam bellantes ac dissidentes interpretum oratione sedantur. Unde secundum Livium legati pacis caduceatores dicuntur. Sicut enim per faeciales bella indicebantur, ita pax per caduceatores fiebat. HerLatine interpres, qui ob virtutem, multarumque artium scientiam Trismegistus, id est, ter maximus nominatus est. Cum autem eum capite canino fingunt, haec ratio dicitur, quod inter omnia animalia canis sagacissimum genus et perspicax habeatur. 50. Martem deum belli esse dicunt, et Martem appellatum, quia per viros pugnatur, ut sit MARS, maris ars, licet et
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ se m̃tiet᷑ dũ uen̾it. & ꝯtra eum
dimicabit. et adu̾sabit᷑ sacram̃tis
Nam & tẽplũ ierosolimis reparare:
et om̃s ueteris legis cerimonias re¬
staurare tẽptabit. S & ille antixp̃c
⁊ ab unitate fidĩ p̃cidunt᷑. et ipsi
antixp̃i sunt. Bel idolũ. babyloni¬
belus pat̾ nini. pͥmꝰ rex assyrioꝵ:
quẽ qͥdam saturnũ appellant. Qd̃¬
nom̃ &e ap̃ assyrios et ap̃ affros: pꝰ¬
ea cultũ ẽ. Unde ⁊ lingua punica.
bal ds dr̃. Apud assyrios aut̃ bel
uocat᷑ qͣdam sacroꝵ suoꝵs ratiõe
ꝙ saturnꝰ. ⁊ sol. Bcelphegor int̾p̃tat᷑
simulaerũ ignominie. Idolũ enim
fuit moab cognom̃to baal. super
montẽ segor. quẽ latini priapum
uocant. dm̃ ortorũ. fuit enĩ de la¬
psaco ciuitate ellesponti. de qͣ pul¬
sus ẽ. et ꝓpt̃ uirił m̃bri magnitu¬
dinẽ. in numero dõꝵs suoꝵs eum
g̾ci transtuler̃t.⁊ innumine sac̃¬

Expanded text:
enim se mentietur, dum venerit, et contra eum dimicabit, et adversabitur sacramentis Nam et templum Hierosolymis reparare, et omnes veteris legis caeremonias restaurare tentabit; sed et ille Antichristus et ab unitate fidei praeciduntur, et ipsi Antichristi sunt. 23. Bel, idolum BabyloniBelus pater Nini primus rex Assyriorum, quem qnomen et apud Assyrios et apud Afros postea cultum est. Unde et lingua Punica Bal Deus dicitur. Apud Assyrios autem Bel vocatur, quadam sacrorum suorum ratione, et Saturnus et sol. Beelphegor interpretatur idolum ignominiae. Idolum fuit Moab cognomento Baal super montem Phegor, quem Latini Priapum vocant deum hortorum. Fuit autem de Lampsaco civitate Hellesponti, de qua pulsus est, et propter virilis membri magnitudinem in numero deorum suorum eum Graeci transtulerunt, et in numen
Abbreviated transcription (Latin):
motũq ht̃. Ideo aut̃ in fabrorum
fornace eundẽ. uulcanũ auctorẽ
dicunt. qͥa sine igne nullũ me¬
talli genꝰ fundi extendiq potest.
Puton g̾oȩ. latine diespit̾ uł ditis
pat̃. quẽ alii orcũ uocant. quasi
receptorẽ mortiũ. Uñ & orca nũ¬
cupatur. uas quo recipit aquas.
Ipse & grecȩ. caron. Libu̾m aliba̾¬
mento appellatũ uolunt. qd̾ qͣi
mares in coeundo. ꝑ eiꝰ bñficiũ
emissis seminibꝰ lib̾ent᷑: qd̾ idẽ
lib̾ muliebri. ⁊ delicato corꝑe
pingit᷑. Die̾t enĩ mulieres ei attͥ¬
butas : ⁊ uinũ ꝓpt̾ excitandã li-¬
bidinẽ. Uñ ⁊ frons eiꝰ pãpmo cin
ultra modũ excitat lites idẽ gͣiͣ
cornua dat. Idẽ aut̃ & liens apo¬
tulieim: qd̾ multo uino m̃bra
soluantur. Iste & g̾ce dr̃ nisius
a monte in uie niso. ubi dr̃ eẽ
nutͥtus. Cetu̾m ẽ & nisa ciuitas.
in qua colit᷑ idẽ lib̾. unde niseus

Expanded text:
motumque habet. Ideo autem in fabrorum motumque habet. Ideo autem in fabrorum fornace eundem Vulcanum auctorem dicunt, quia sine igne nullum metalli genus fundi extendique potest. Pluton Graece, Latine Diespiter vel Ditis pater; quem alii Orcum vocant, quasi receptorem mortium. Unde et orca nuncupatur vas quod recipit aquas. Ipse et Graece Charon. Liberum a liberamento appellatum volunt, quod quasi mares in coeundo per eius beneficium emissis seminibus liberentur; quod idem Liber muliebri et delicato corpore pingitur. Dicunt enim mulieres ei attributas, et vinum, propter excitandum libidinem. Unde et frons ejus pampino cingultra modum, excitat lites et quasi cornua dat. Idem autem et Lyaeus a potu lyaei, quod multo vino membra solvantur. Iste et Graece Dyonisius a monte Niso, ubi dicitur esse nutritus. Caeterum est et Nisa civitas in qua colitur idem Liber, unde Niseus
Abbreviated transcription (Latin):
rũ ad stuprũ rapuit᷑. mͦ serpen-¬
tauerit. & idõ ñ figure iste sunt.
s plane de ueritatẽ scelera. Unde
tͦpe erat tales dõs credi: qͣles hoĩes
esse ñ debeant. Ianum dicunt qͣi
mundi uel celi uł m̃siũ ianuam.
Duas ian facies faciunt. ꝓpt̾ ori¬
entẽ. & occidentẽ. Cũ uͦ facrunt eũ
quadrifrontem. & ianum geminũ
appellant. uel ad quatuor mundi par¬
tes hoc refu̾nt: uł ad qͣtuor elementa
siue tempora: sed dũ hoc fing̃t mon¬
strũ ñ dm̃ faciunt. Neptunum
Uulcanum ẽe uolunt ignẽ. et
dictꝰ uulcanus quasi uolans can¬
let. Ignis enĩ enubib nascit᷑. uñ
ȩtiã omerꝰ dic̃ eũ p̃cipitatũ de aere
in t̾ras: qd̾ omne fulm̃ de aere cadit.
Iccirco aut̃ uulcanꝰ de femore iouis
fingit᷑ natꝰ : qd̾ fulmina de uno ae¬
re nascunt᷑. Caudꝰ aut̃ dr̃ uulcanꝰ.
quia ꝑ naturam numꝙͣ. rectus
ẽ ignis. s quasi claudꝰ ciꝰ mõi spẽm¬

Expanded text:
rum ad stuprum rapuerit; modo serpenrum ad stuprum rapuerit; modo serpentaverit. Et ideo non figure iste sunt, sed plane de veritate scelera: unde turpe erat tales deos credi, quales homines non esse debeant. Ianum dicunt quasi mundi, vel celi, vel mensium ianuam duas Iani facies faciunt, propter orientem et occidentem. Cum vero faciunt eum quadrifrontem et Ianum geminum appellant, ad quatuor mundi partes hoc referunt, vel ad quatuor elementa sive tempora: sed dum hoc fingunt, monstrum non deum faciunt. Neptunum Vulcavum vocant ignem et dicitur Vulcanus, quasi volans canlet: ignis enim de nubibus nascitur, unde et Homerus dicit eum precipitatum de aere in terras quod omne fulmen de aere cadit. Idcirco autem Vulcanus de femore iunonis fingitur natus, quia fulmina de imo aere nascuntur. Claudus autem dicitur Vulcanus, quia per naturam nunquam rectus est ignis, sed quasi claudus, eiusmodi spe
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eum g̾ci cronos nom̃ habere di¬
cunt id ẽ tempꝰ qd̾ filios suos fe¬
tur deuorasse. hoc ẽ annos qͦs te¬
eo semina ũn oriuntur. itum
redeunt. Hunc celi pats. ab sedi¬
se genitalia dict̃. qr nicħ in celo
os seminbꝰ nascitur. falcẽ teuer¬
os sunt ꝓpt agͥcult᷑am significan¬
rexant᷑. ul ꝓpt sapientiã qd intꝰ
adeta sit In aliqͥb aut̃ ciuitatibꝰ
cturno libos suos ap gentiles im¬
molabant: qd̾ saturnũ poete li¬
pedos suos deuorasse solitũ tradi¬
pert. Iouis fertur aiuuando di
e. ⁊ iupit̃ qͣi iurans pat̃. hoc est
om̃ibꝰ p̾stans. Hc̃ s pͥuato titulo
ouẽ optimũ dixer̃t. dũ fuisset in¬
estus in suis. inpudicꝰ in extͣneis.
quẽ m taurũ fingunt. ꝓpt̾ euro¬
pe raptũ. fuit enĩ in naui: cuius
insigne erat taurꝰ. Modo danes
ꝑimbrẽ aureũ aꝑisse concubitũ.
Ubi intelligr̃ pudicitiam mulie¬
nis. ab auro fuisse corruptã. Modo
insimilitudine aqͥlȩ ꝓpt̾ qd̾ pue¬

Expanded text:
et eum Graeci Cronos nomen habere diet eum Graeci Cronos nomen habere dicunt, id est tempus, quod filios suos fertur devorasse, hoc est annos, quos teeo semina, unde oriuntur, iterum redeunt. Hunc Caeli patris abscidisse genitalia dicunt, quia nihil in caelo de seminibus nascitur. Falcem tene agriculturam significanredeant; vel propter sapientiam, quod intus acuta sit. In aliquibus autem civitatibus Saturno liberos suos apud gentiles immolabant, quod Saturnum poetae liberos suos devorasse solitum tradiderunt. Jovis fertur a juvando dii iuvans pater, hoc est, omnibus praestans. Hunc et privato titulo Iovem Optimum dixerunt, dum fuisset incestus in suis, inpudicus in extraneis. Quem modo taurum fingunt propter Europae raptum; fuit enim in navi cuius insigne erat taurus: modo Danaes per imbrem aureum appetisse concubitum; ubi intellegitur pudicitiam mulieris ab auro fuisse corruptam: modo in similitudine aquilae, propter quod pue
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. T̃ebub enĩ musca uocat᷑. s¬
uocatũ. ꝓpt̾ sordes idolatriȩ: sues
iugo. Beemoth ex hebrea uoce in
tinam linguã animal sonat ꝓpe
qd de excelsis ad t̾̃rena cecidit: et
mito suo ut animal brutũ esfi
sit. Ipse ẽ. & leuiathan. id ẽ. serpes
ueaquis: quia in huiꝰ scłi mariia¬
cabuli u̾satur astucia. leuiathan
nã mortẽ cotidie ꝑsuadendo au¬
cit uł extendit. Quedam aut̃ no¬
mina dõrũ suorũ gentiles ꝑuar
fabulas ad rationes fisieas conan¬
tur traducẽ: eaq in causis eleñ¬
torũ. cõposita ẽẽ. int̾p̃tant᷑ s hoe
apoetis totũ fac̾tũ ẽ. ut deos sus
ornarent aliqͥbꝰ figuris. qͦs ꝑdios
ac dedecoris in famia. plenos fu¬
sse historiȩ confitent᷑. Omino õi
fingendi locus uacat: ubi u̾itas
cessat. Saturnꝰ origo deorũ & to
post̾itatis a paganis designatin.
hunc latini a satu appellatũ fi¬
runt. quasi ad ipsum satio om̃¬
um ꝑtineat ixrũ: uel a tẽporislo¬
gitudine qd̾ saturet᷑ annis. Ind

Expanded text:
carum. Zebub enim musca vocatur. Svocatum propter sordes idolatriae, sive pro . Behemoth ex Hebraea voce in Latina lingua animal sonat, propter quod de excelsis ad terrena cecidit, et pro merito suo ut animal brutum effectus sit. Ipse est et Leviathan, id est serpens de aquis, quia in huius saeculi mare volubili versatur astutia. Leviathan nam mortem quotidieo persuadendo adicit vel extendit? Quaedam autem nomina deorum suorum gentiles per vanas fabulas ad rationes physicas conantur traducere, eaque in causis elementorum conposita esse interpretantur. Sed hoc a poetis totum fictum est, ut deos suos ornarent aliquibus figuris, quos perditos ac dedecoris infamia plenos fuisse historiae confitentur. Omnino enim fingendi locus vacat, ubi veritas cessat. Saturnus origo deorum et totius posteritatis a paganis designatur. Hunc Latini a satu appellatum ferunt, quasi ad ipsum satio omnium pertineat rerum, vel a temporis longitudine, quod saturetur annis. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
uos pagan dõs asser̃t. hõies di
fuisse ꝓdunt᷑. et ꝓ uniꝰ cuiꝰq uta
uł meritis. coli ap̃ suos pꝰ mortẽ ꝯpe¬
r̃t. ut ap̃ egyptũ ysis. ap̃ cretã ious
apud mauros iuba. ap̃ latinos faumil
nas minerua. ap̃ samũ iuno. ap̃ papͥs
uenꝰ. ap̃ lemnos uulcanꝰ. apud naxosi¬
ber. ap̃ delos apollo. In qͦrum ȩtiã laidi¬
bus accesser̃t. et poete: & cõpositis car¬
minibꝰ in gelũ eos sustulerunt. Nam
quoꝵdam & inuentiones artiũ. cul¬
tũ peꝑisse dicunt᷑. ut scilapio medici¬
na: uulcano fabrica. Ab actibꝰ aut ii¬
cant᷑. ut mercuriꝰ qd̾ m̃cib p̾est libe
a lib̾tate. fuert̃ etiam & qͥdam uirifi
tes aut urbiũ conditores qͥbꝰ mortus
hõies qͥ eos dilexerunt simulacra finis¬
runt. ut haberent aliqd̾ ex imagiil
contẽplatione solatiũ. S paulatim
sola nominis memoria honorains

Expanded text:
o pagani deos asserunt, homines olim fuisse produntur et pro uniuscuiusque vita, vel meritis, coli apud suos post mortem ceperunt; ut apud Egyptum Isis, apud Cretam Iovis, apud Mauros Iuba, apud Latinos Faunus, nas Minerua, apud Samum Iuno, apud Paphos Venus, apud Lemnos Vulcanus, apud Naxos Liber, apud Delos Apollo. In quorum etiam laudibus accesserunt et poete et compositis carminibus in celum eos sustulerunt. Nam quorumdam adinventiones artium cultu peperisse dicuntur, ut Esculapio medicina, Vulcano fabrica. Ab actibus autem vocantur, ut Mercurius, quod mercibus preest; liber a liberalitate. Fuerunt etiam quidam viri tes aut urbium conditores, quibus mortuis homines, qui eos dilexerunt, simulacra finxerunt, ut haberent aliquod ex imaginum contemplatione solacium; sola nominis memoria honorauera
Abbreviated transcription (Latin):
tur g̾ce ȩchinici. Ethnici ex gco inlan¬
int̾pretant᷑ gentiles. Ethnos enigus¬
gens dr̃. Post fidẽ aut̃ ñ debere uoras
gentes. siue gentiles eos qͥ ex gentiba
dunt. sic̃ pꝰ fidem dici iam ñ pͥ udn¬

Expanded text:
untur Graece ethnici. Ethnici enim Graece, Latine gentiles: ethnos enidicitur. Post fidem autem non debere vocari gentes sive gentiles eos qui ex gentibus credunt; sicut post fidem dici iam non po
Abbreviated transcription (Latin):
inlicit. ad dm̃ referat: uł qͥa electoꝵ
innocentiã cͥminibꝰ fictis accusat.
Uñ & in apocalipsin uoce angłica
dr̃. Proiectꝰ ẽ accusator fr̃m nr̃orũ:
qͥ accusabat illos in conspectu dĩ
nr̃i. die ac nocte. Sathanas in la¬
tinũ sonat adu̾sariꝰ siue tͣnsg̾ssor.¬
Ipse ẽ enĩ adu̾sariꝰ. qͥ ẽ u̾tatis inimi¬
cus. et sẽꝑ scõrũ uͥtutibꝰ ꝯtͣire nititur.
Ipse ꝙ tnsg̾ssor. qr p̃uaricator effectꝰ
in u̾itate qͣ conditꝰ ẽ ñ sterit. Ide et
tẽptator qr temptandã iustorum

Expanded text:
inlicit, ad Deum referat, vel quia electorum inlicit, ad Deum referat, vel quia electorum innocentiam criminibus fictis accusat; unde et in Apocalypsi voce angelicaProiectus est accusator fratrum nostrorum, qui accusabat illos in conspectu Dei nostri die ac nocte.' Satanas in Latino sonat adversarius, sive transgressor.Ipse est enim adversarius, qui est veritatis inimicus, et semper sanctorum virtutibus contraire nititur. Ipse et transgressor, quia praevaricator effectus in veritate, qua conditus est, non stetit. Idem et temptator, quia tempt
Abbreviated transcription (Latin):
tũ diuini nominis inuexit. Demo¬
nas a g̾cis dictos aiunt. qͣiͣ demnas:
id ẽ ꝑitos ac rerũ p̃cios. Preciunt enĩ
futura multa: ⁊ iñ solent responsa
aliꝗͣ dare. Inẽ. enĩ ilł cognitio. reix
plusꝙ̃. infirmitati humane. partim
subtiliori sensus acumine. partim
exꝑientia longissime uitȩ: parci
ꝑ dĩ iussũ angłica reuelatione. hi
corpors aerioꝵ nat᷑a uigent. Ante
tͣnsgressionẽ qͥdẽ celestia corꝑa g̾e̾¬
bant. lapsi uͦ in aeriã qͣlitatẽ conu̾¬
si sunt. si aeris illiꝰ puriora spacia.
s ista caliginosa tenere ꝑmissi st̃:
qͥ eis ꝙͣi carcer ẽ. usq ad tempꝰ iudi¬
cii. Hi sunt p̃uaricatores angłi:
quorũ diabolꝰ pͥnceps ẽ. Diabolus
hebraice dr̃. deorsum fluens. quia
qͥetꝰ in celi culmine stare contem¬
pfit: s suꝑbie ponde̾ deorsũ corru¬
ens cecidit. Grece uͦ diabolꝰ crimina¬
tor uocatꝰ. qd̾ uł cͥmina in quẽ ipse

Expanded text:
tum divini nominis invexit. Daemotum divini nominis invexit. Daemonas a Graecis dictos aiunt, quasi δαήμονας, id est peritos ac rerum scios. Praesciunt enim futura multa, unde et solent responsa aliqua dare. Inest enim illis cognitio rerum plus quam infirmitati humanae, partim subtilioris sensus acumine, partim experientia longissimae vitae, partim per Dei iussum angelica revelatione. Hi corporum aeriorum natura vigent. Ante transgressionem quidem caelestia corpora gerebant. Lapsi vero in aeriam qualitatem conversi sunt, nec aeris illius puriora spatia, sed ista caliginosa tenere permissi sunt, qui eis quasi carcer est usque ad tempus iudicii. Hi sunt praevaricatores angeli, quorum Diabolus princeps est. Diabolus Hebraice dicitur deorsum fluens, quia quietus in caeli culmine stare contempsit, sed superbiae pondere deorsum corruens cecidit. Graece vero diabolus criminator vocatur, quod vel crimina, in qua ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmolauit. ne quaꝗͣ istiꝰmõi reb
ing̾cia unꝗͣ uisis. Idolatria idolo¬
rũ seruitꝰ siue cultura intp̃tatur.
Nam latria g̾cȩ. latinȩ seruitꝰ dr̃.
Que quantũ ad uerã religionẽ at¬
tinet: ñ nͥ uni & soli deo debetur.
hanc sic̃ impia suꝑbia siue hõiũ
sui demonũ sibi exhiberi uł iubet
uł cupit: ira pia humilitas uł hõiũ
uł angłorũ scõrũ sibi oblatã recu¬
sat. et cui debetur ostendit. Idolũ
aut̃ ẽ simulacrũ qd̾ humana esfigiȩ
factũ ⁊ consecratũ ẽ: iuxta uocabuli
int̾p̃tationẽ. Idos enĩ grece formam
sonat. et ab eo ꝑ diminutionẽ ido¬
lũ deductũ. equȩ ap̃ nos formulam
facit. Igit᷑ om̃is forma uł formula
idolum se dici exposcit. Inde idola¬
tria om̃is circa om̃e idolũ. famu¬
latꝰ ⁊ seruitꝰ. Qͥdam uͦ latini ignoran¬
tes g̾cȩ. imꝑite diẽt idolũ ex dolo sũp¬
sisse nom: qd̾ diabo lus creature cul¬

Expanded text:
immolavit: nequaquam istius modi rebus immolavit: nequaquam istius modi rebus in Graecia unquam visis. Idololatria, idolorum servitus sive cultura interpretatur. Nam latreia Graece, Latine servitus dicitur, quae, quantum ad veram religionem attinet, non nisi uni et soli Deo debetur. Hanc sicut impia superbia sive hominum sive daemonum sibi exhiberi vel jubet vel cupit: ita pia humilitas vel homivel angelorum sanctorum sibi oblatam recusat, et cui debetur ostendit. Idolum autem est simulacrum quod humana effigie factum et consecratum est, iuxta vocabuli interpretationem. Εἶδος enim Graece formam sonat, et ab eo per diminutionem idolum deductum aeque apud nos formulam facit. Igitur omnis forma vel formula idolum se dici exposcit. Inde idolatria omnis circa omnem idolum famulatus et servitus. Quidam vero Latini ignorantes Graece inperite dicunt idolum ex dolo sumpsisse nomen, quod diabolus creaturae cul
Abbreviated transcription (Latin):
qus ẽ cũ ex desid̾io mortuorũ con¬
Rituerent᷑ imagines uł effugies
fanꝗ in celũ receptis. ꝓ qͥbꝰ se inter
demones colendos supposuerunt.
Nsibi sacficari a deceptis & ꝑditis ꝑ¬
suasert. Simulacra aut̃ a similitu¬
piie nuĩcupata. eo qd manu arti¬
seis ex lapide alia ue matĩa eorũ
uultꝰ imittant᷑. in qͦrũ honores fĩ¬
confucta. unde & falsa sunt. & no¬
hreꝰ. Ap̃ eos enĩ idolũ siue simula¬
cũ semel dĩ. Iudĩ dict̃ qd ismael
pͥmꝰ simulacrũ luto fecerit. genti¬
les aut̃ pͥmũ ꝓmetheũ simulacrũ
hõiũ deluto finxisse ꝑhibent: ab
eoq natã esse artẽ simulacra &
statuas fingendi. Uñ & poete ab
eo pͥmũ hoĩes factos esse confingr̃.
figurate ꝓpt̃ effigies. Ap̃ g̾cos aut̃
cicrops sub qͦ pͥmũ in arce oliua or¬
ta ẽȩ attheniensiũ urbs ex min̾¬
ue appellatione nom̃ sortita ẽ. Hͥ
pͥmꝰ om̃iũ iouem appellauit. simu¬
lacra repꝑit.aras statuit. uictimas

Expanded text:
x desiderio mortuorum constituerentur imagines, vel effigies, tanquam in coelum receptis, pro quibus se in terris daemones colendos supposuerunt, et sibi sacrificari a deceptis, et perditis persuaserunt. 6. Simulacra autem a similitudine nuncupata, eo quod manu artificis ex lapide aliave materia eorum vultus imitantur in quorum honorem finconficta, unde et falsa sunt. braeis. Apud eos enim idolum sive simulacrum Semel dicitur. Iudaei dicunt quod Ismael primus simulacrum luto fecerit. Gentiles autem primum Prometheum simulacrum hominum de luto finxisse perhibent, ab eoque natam esse artem simulacra et statuas fingendi. Unde et poetae ab eo homines primum factos esse confingunt figurate propter effigies. Apud Graecos autem Cecrops, sub quo primum in arce oliva orta est, et Atheniensium urbs ex Minervae appellatione nomen sortita est. Hic primus omnium Jovem appellavit, simulacra reperit, aras statuit, victimas
Abbreviated transcription (Latin):
agani expagis atheniensiũ dicti.
ubi exorti sunt. Ibi enĩ in locisag̾¬
stibus & pagis gentiles lucos idolaq
statuerunt:⁊ atali initio uocabulũ
pagani sortiti sunt. Gentiles ft. ꝯͥi
lege sunt: & ñdũ credidunt. Dicdi an
gentiles qr ita sunt ut fu̾nt genians

Expanded text:
agani ex pagis Atheniensium dicti, ubi exorti sunt. Ibi enim in locis agrestibus et pagis gentiles lucos idolaque statuerunt, et a tali initio vocabulum pagani sortiti sunt. Gentiles sunt qui sine lege sunt, et nondum crediderunt. Dicti autem gentiles, quia ita sunt ut fuerunt geniti
Abbreviated transcription (Latin):
humanã in qͥbꝰ mutat᷑ & eurrit. et
ad mortis terminũ ꝑuenit. ꝑgamꝰ
gͦ breuit᷑ ꝑ p̃dictos gdus etatũ: ethi-¬
mologias eoꝵ in hoĩe demonstrantes.
Infans dr̃ homo pͥme etatis. Dictꝰ aut̃
infans: qr adhuc fari nescit: id ẽ lo¬
qͥ ñ p̃.Nondũ enĩ bñ ordinatis den¬
tib: minꝰ ẽ sermonis exp̃ssio. Puera
puritate uocatꝰ qr purꝰ ẽ. et nͣ dũ lam¬
ginẽ florẽq genarũ hñs. Hi sunt efoe¬
bi idẽ a foebo dicti. nͨ dũ iuiri adolescen¬
tuli s lenes. Puer aut̃ tͥbꝰ modis dr̃. Pro
natiuitate ut ęsaias. Puer natꝰ ẽ nob̃.
Petate. ut octennis dicennis. Uñ ẽ illd̾.
Iã puerile iugũ tenã ceruice regebat.
S obseqͥo et fidĩ puritate: ut dñs ad ꝓpħã.
Puer m̃s estu noli time̾. dũ iã iheremi¬
as longe pueritie excessisset annos.
Ruella ẽ paruula qͣi pulla. un et pu¬
pillos ñ ꝓconditione. s ꝓȩtate pue¬

Expanded text:
humanam, in quibus mutatur, et currit, et humanam, in quibus mutatur, et currit, et ad mortis terminum pervenit. Pergamus ergo breviter per praedictos gradus aetatum, etymologias eorum in homine demonstrantes. Infans dicitur homo primae aetatis; dictus autem infans quia adhuc fari nescit, id est loqui non potest. Nondum enim bene ordinatis dentibus minus est sermonis expressio. Puer a puritate vocatus, quia purus est, et necdum lanuginem floremque genarum habens. Hi sunt ephebi, id est a tuli leves. 11. Puer autem tribus modis dicitur, pro nativitate, ut Esaias: Puer natus est nobis. Pro aetate, ut octennis, decennis. Unde est illud: 26 Jam puerile jugum tenera cervice gerebat. Pro obsequio et fidei puritate, ut Dominus ad prophetam: Puer meus es tu, noli timere, dum jam Jeremias longe pueritiae excessisset annos. 12. Puella est parvula, quasi pulla; unde et pupillos, non pro conditione, sed pro aetate pue
Abbreviated transcription (Latin):
srima etas infantia ẽ pueri nascen¬
ns ad lucẽ. quȩ porrigit᷑ in septem
annis. Scd̾a etas pueritia id ẽ pura.
et nͨdũ adgenandũ apta. tendens
usq ad quartũ decimũ annũ. Ter¬
cia adolescentia. ad gignendũ adul¬
ta: que porigit᷑ ulꝙ ad iugniti octo
annos. Quarta uiuentꝰ firmissima
etatũ om̃iũ: finiens in qͥnqͣgesimo an¬
no. Quinta etaᷤᷤ senioris: id ẽ gͣuitas
q̃ ẽ declinatio a uiuentute insene¬
ctutẽ. Nondũ senectꝰ ẽ. s iã ñ iuuentꝰ:
quia senioris etas ẽ ꝗͣ g̾ci p̃sbiten uo¬
cant. Nam senex ap̃ gͥcos ñ p̃sbit̃. s ge¬
ronta dr̃. que etas a qͥnqͣgesimo anno
incipiens. septuagesimo t̾minat᷑. Sex¬
ta etas senectꝰ quȩ nullo annorũ tp̃a
finit᷑ s pꝰ qͥnq illas etates qͣntũcũq
uita ẽ senectuti deputat᷑. Senũ autẽ¬
pars est ultima senectutis: dicta qd̾
sit t̃minũ sextȩ etatis. In his gͥ sex spaciis
philosophi uitam descripserunt

Expanded text:
Prima aetas infantia est pueri nascentis ad lucem, quae porrigitur in septem annos. Secunda aetas pueritia est, id est pura, et nondum ad gignendum apta, tendens usque ad quartum decimum annum; tertia adolescentia ad gignendum apta, quae porrigitur usque in viginti octo annos; quarta, juventus, firmissima omnium aetatum, finiens in quinquagesimo anno. Quinta aetas est senioris, id est virilisque est declinatio a iuventute in senectutem, nondum senectus, sed iam non iuventus, quia senioris etas est, quam Greci presbitem vocant: nam senex apud Grecos non presbiter sed geron dicitur, que etas a quinquagesimo anno incipiens septuagesimo terminatur; sexta etas est senectus, que nullo annorum numero finitur, sed post V illas etates quantumcumque est vite senectuti deputatur; senium autem est ultima pars senectutis, dicta quia sit terminus sexte philosophi vitam descripserunt
Abbreviated transcription (Latin):
mortuꝰ aut funꝰ ẽ. aut cadauer. funꝰ
ẽ si sepeliat᷑. et dictũ funꝰ a fimnibꝰ ac¬
censis. qͦs añ feretrũ papiris oera cur̃¬
datis ferebant. Cadauer aut̃ ẽ si in se¬
pultũ iacet: nã cadauer noĩatũ a
cadendo qͥa iã itare ñ p̃. Qd dũ por¬
tat᷑ exequias dicimꝰ. crematũ reliqͥas.
conditũ iam sepultũ. Corpꝰ aut̃ consue¬
tudine drͣ. ut illd tẽ corꝑa luce caren¬
tũ. Defunctꝰ uocatꝰ: qr cõpleuit uitȩ
officiũ. Nam functos dicimꝰ officio:
qr officia debita cõpleuer̃t. Uñ ẽ &
honoribꝰ functꝰ. Hinc gͦ defunctꝰ.
q̃d ab officio sit uite depositꝰ siue qd̾
sit die functꝰ sup̃mo. Sepultꝰ aut̃
dictꝰ: eoqd̾ iam sine pulsu et pal-¬
pitatione ẽ id ẽ sine motu. Sepe

Expanded text:
daver. Funus est, si sepeliatur. Et dictum funus a funibus accensis, quos ante feretrum papyris cera circumdatis ferebant. Cadaver autem est, si insepultum iacet. Nam cadaver nominatum a cadendo, quia iam stare non potest. Quod dum portatur, exsequias dicimus: crematum reliquias: conditum iam sepultum. Corpus autem consuetudine dicitur, ut illud Virtum. 36. Defunctus vocatus, quia complevit vitae officium. Nam dicimus defunctus officio, qui officia debita compleverunt, unde et honoribus functos. Hinc ergo defunctus, quod ab officio sit vitae depositus, sive quod sit diem functus. Sepultus autem dictus, eo quod iam sine pulsu et palpitatione est, id est sine motu. Sepel
Abbreviated transcription (Latin):
dicetꝰ tefentiꝰ senẽ mulierẽ: Hinc &
uetła qͥa uetusta. Sic̃ auit̃ a sene sene¬
ꝓt ita ab ani anilites nõiata ẽ. Cani¬
ties aut̃ uocata a candore: qͣi candi¬
tes. Unde ẽ illd̾.ssorida iuuentꝰ. lactea
canmes. ꝓut dicẽt candida. Senectꝰ
aut młt᷑a secũ et bona affert et ma¬
labona qr nos a potentissimis dñis
lib̾at: uoluptatibꝰ imponit modum
libidinis frangit ĩpetꝰ. auget sapien¬
tiã. dat maturiora consiliora. Ma¬
la aut̃: qr semiũ miserrimũ ẽ debili¬
minuunt᷑ corꝑis uires: senectꝰ. e mor¬
bꝰ. Mors dicta qd̾ sit amara:. uł ama¬
te qͥ ẽ effector morqĩ siue mors a
morsu hõis pͥmi: qd̾ uetitũ arboris.
pomũ mordens mortẽ incurrit.
Tna st̃ aut̃ gen̾a mortis. acerba. in¬
matura. nat᷑alis. Acerba infantũ:
inmatura iuuenũ. matura id ẽ na¬
tailis senũ. Mortuus aut̃: ex qͣ parte
orationis declinet᷑ incertũ ẽ. Nã sic̃
ait çesar ab eo qd̾ ẽ morior in parti¬

Expanded text:
senem mulierem'? Hinc et vetula, quia vetusta. Sicut autem a sene senectus, ita ab anu anilitas nominata est. Canities autem vocata a candore, quasi candities. Unde est illud: 'florida iuventus, lactea canities,' prout diceret candida. Senectus autem multa secum et bona adfert et mala. Bona, quia nos ab inpotentissimis dominis liberat, voluptatibus inponit modum, libidinis frangit impetus, auget sapientiam, dat maturiora consilia. Mala autem, quia senium miserrimum est debiliminuuntur corporis vires, senectus et morbus. Mors dicta, quod sit amara, vel a Marte, qui est effector mortium sive mors a morsu hominis primi, quod vetitae arboris pomum mordens mortem incurrit. Tria sunt autem genera mortis: acerba, inmatura, naturalis. Acerba infantium, inmatura iuvenum, merita, id est naturalis, senum. Mortuus autem ex qua parte orationis declinetur incertum est. Nam sicut ait Caesar, ab eo quod est morior in parti
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ iure sumꝰ. Adolescentior ñ uti ma¬
gis ad olescens s minꝰ: ut sẽmor mu
senex. uͥ cõꝑatiuus g̃dus. minꝰ signi¬
cat positiuo. Ergo senior ñ satis: sic̃ iua¬
Senes aut̃ qͥdam dictos putant abm¬
tẽ desipiant. Nã physici dicunt il¬
tos e̾e̾ hoĩes frigidioris sanguinis pre¬
dentes calidioris. Uñ et senes in qͥbꝰ ia
friget. et pueri in qͥbꝰ nͨ dũ calet mi
fantiã ignorant qͥd agant. Senia
tantũ mascłini genis ẽ. sic̃ anus ses¬

Expanded text:
ior. 26. Adolescentior non utique magis adolescens, sed minus; ut senior minus senex; ubi comparativus gradus minus significat a positivo. Ergo senior non satis sSenes quidam dictos putant a stem desipiant. Nam physici dicunt, stultos esse homines frigidiores sanguinis, prudentes calidi. Unde et senes in quibus jam friget, et pueri in quibus necdum calet, minus fantiam ignorant quod dicunt. Senes autem tantum masculini generis est, sicut anus fe
Abbreviated transcription (Latin):
tur: sic̃ a seruo serua. sic̃ a famubr
mula. ita a iuiro uira. Hinc et ligni
nom̃ qͥdam putant. fenima u ape¬
tibꝰ femorũ dicta: ubisexus sp̃es a
ro distinguit᷑. Alii g̾ca ethimobr
feminã ab ig̾nea ui dictam pe¬

Expanded text:
abatur; sicut a servo serva, sicut a famulo famula, ita a viro vira. Hinc et virginis nomen quidam putant. Femina vero a partibus femorum dicta, ubi sexus species a viro distinguitur. Alii Graeca etymologia feminam ab ignea vi dictam p
Abbreviated transcription (Latin):
be id ẽ a pudenda corꝑis parte ñcu¬
pati qd hec loca tc̃ pͥmũ lanuginẽ
dict̃. Quidam aut̃ ex annis pub̾tatẽ
ssime pubescat. Certissimũ autẽ
pube̾m e̾ẽ qͥ & ex habitu corꝑis pu¬
b̾tatẽ ostñdit: et gen̾are iam possit.
mo partu gͣuant᷑. uł qd̾ pͥmũ pue¬
ros pariunt. Adolescens dictꝰ. eo qd
sit ad gignendũ adultꝰ. siue acresc̾e
& augeri. Iuuenis uocatꝰ. qd iuuare
posse incipit: ut in bobꝰ iuuenci ẽ
auitłis discessint. E enĩ iuuenis
in ipso etatis increm̃to positꝰ. et
opꝰ aliqd̾ confe̾ntis. Sic̃ aut̃ tͥcesimꝰ
ꝑfecte etatis ẽ amnꝰ in hõibꝰ: ita in
pecudibꝰ ac iumentis t̾ciꝰ robꝰtissimꝰ.
Uir ñcupatꝰ. qd̾ maior in eo uis ẽ:
ꝙͣ in fȩminis. Uñ & u̾tꝰ nom̃ accepit :
siue qd̾ ui agat feminã. Mulier uͦ
a mollitiȩ tanꝗͣ mollier det̾cta littã.
o. uł mutata appellata ẽ mulier. U¬
tͥq enĩ fortitudine et in becillitate a¬
maxima uiri mulieris minor. ut

Expanded text:
be, id est a pudenda corporis, nuncupati, quod haec loca tunc primum lanuginem ducunt. Quidam autem ex annis pubertatemssime pubescat: certissimum autem puberem esse qui et ex habitu corporis pubertatem ostendit et generare iam possit. mo partu gravantur, vel quod primum pueros pariunt. Adolescens dictus, eo quod sit ad gignendum adultus, sive a crescere et augeri. Iuvenis vocatus, quod iuvare posse incipit; ut in bubus iuvenci, cum a vitulis discesserint. Est enim iuvenis in ipso aetatis incremento positus, et opus aliquod conferentis. Sicut autem trecesimus perfectae aetatis est annus in hominibus, ita in pecudibus ac iumentis tertius robustissimus. Vir nuncupatus, quia maior in eo vis est quam in feminis: unde et virtus nomen accepit; sive quod vi agat feminam. Mulier vero a mollitie, tamquam mollier, detracta littera vel mutata, appellata est mulier. Utrique enim fortitudine et inbecillitate maxima viri, mulieris minor, ut
Abbreviated transcription (Latin):
posita. Hinc et conca. s illa cauata
ista concaua Sie s gei bec nuneu¬
pant. Scutella a scuto. ꝑdiminutio¬
nẽ. Est enĩ eiꝰdem simit. Apophereta
ca. Acitabulũ. qͣi acitaferũ qd̾ ace¬
tũ ferat. Coclear ab usu pͥus coclea¬
rũ dictũ. Hinc ẽ illud ueterũ di¬
sticon. sũ cocleis abił: et nͨ minꝰ uti¬
lis ouis. Nunqͥd scit potiꝰ eur cocle¬
latine tͥpedes. qͥ aut̃ qͣtuor pedibꝰ
insistunt ab usius dñr. In uascłis
aut̃ tͥa q̃runt᷑. q̃ placeant manꝰ
artificis. pondꝰ argenti splendor
metalli
De uasis potatoriis.u.

Expanded text:
posita. Hinc et conca; sed illa cavata, posita. Hinc et conca; sed illa cavata, ista concava: sic et Graeci haec nuncupant. Scutella ab scuto per diminutionem; est enim eiusdem similis. Apophoreta ca. Acitabulum quasi acetaforum, quod acetum ferat. Coclear ab usu prum dictum; hinc est illud veterum disticon: ‘Sum cocleis habilis et non minus utilis ovis, numquid scis potius cur cocleLatine tripedes: qui autem quattuor pedibus insistunt abusive dicuntur. In vasculis autem tria quaeruntur quae placeant: manus artificis, pondus argenti, splendor metalli. § 5 De vasis potatoriis.
Abbreviated transcription (Latin):
cabło pͥstim geni̾s: qr q̃d fuit ñ ẽ.
Arietina uasa. exarretio munici¬
pio italie dñr: ubi fiunt. St̃ enĩ
uasa qͥdam putant ab oppido sami̾o
gͥciȩ hab̾e nom̃. Aui dict̃ cretam ẽe
initalia q̃ ñ longe aroma nascit᷑
q̃ sainia appellatur. Celata uasa ar¬
gentea uł aurea st̃. signis eminen¬
tioribꝰ intꝰ extra ue exp̃ssa. a celo uo¬
cata qd̾ ẽ genꝰ ferram̃ti: quẽ uulgo
cilionẽ uocant. Crisentida uasa de¬
aurata g̾cũ ẽ. Anaglifa qd̾ suꝑius
sint sculpta. Greci enĩ ana. sursũ
glire scult᷑a᷑m diẽt. id ẽ sursum
sculta. Discꝰ. aña iscus. aspẽ scuti.
un et scutella pꝰea discus uocatur.
qd̾ et escas det idẽ apponat. a qͦ di
III idẽ qd̾ iaceant. Missoriũ uoca¬
tũ am̃sa ꝑdiriuationẽ qͣi m̃soriũ.
Pa rapsis qͣdriangłm. et qͣdrilatum
uas. id ẽ paribꝰ absidis. Patena. qd̾
dispansis patentibq sit oris. Lancis
gauata qͣł cauata .g. ꝓ.c. littera

Expanded text:
cabulo pristini generis, quia quod fuit non est. cabulo pristini generis, quia quod fuit non est. Arretina vasa ex Arretio municipio Italiae dicuntur, ubi fiunt; sunt enimvasa quidam putant ab oppido Samo Graeciae habere nomen. Alii dicunt cretam esse Italiae, quae non longe a Roma nascitur, quae samia appellatur. Caelata vasa argentea vel aurea sunt, signis eminentioribus intus extrave expressa, a caelo vocata, quod est genus ferramenti, quem vulgo cilionem vocant. Chrysendeta vasa deaurata; Graecum est. Anaglypha, quod superius sint sculpta; Graeci enim ἄνω sursum, γλυφὴ sculpturam dicunt, id est sursum sculpta. Discus antea scus ab specie scuti; unde et scutella. Postea discus vocatus quod det escas, id est adponat; a quo et id est quod iaciant. Messorium vocatum a mensa per derivationem, quasi mensorium. Parapsis quadriangulum et quadrilaterum vas, id est paribus absidis. Patena, quod dispansis patentibusque sit oris. Lancis. Gavata, quia cavata, G pro C littera
Abbreviated transcription (Latin):
asa dicta auescendo qd̾ inea
esce apponant᷑. Cuiꝰ diminuti¬
uum uascła ꝗͣi uescła. fictilia dicta
qd̾ siant et fingant᷑ ex terra. finge̾¬
enĩ ẽ fac̾e̾.formare. et plasmare.
Uñ et figuli dñr. et uas fictile dr̃
ñfictũ illud qd̾ m̃datiũ ẽ s qd̾ for¬
mat᷑ ut sit et habeat aliꝗͣ formã.
tũ ei qͥ se finxit qͣre sic me fecistis
fictilia uasa insamo insula pͥus
inuenta tradunt᷑. tac̾ta erereta et in¬
durata igni. ũn et samia uasa. Postea
inuentũ. et rubicã addere. et ex rubra
creta fing̾e̾. Antiqͥorẽ aut̃ fuisse usum
fictiliũ uasorũ. ꝙͣ. fundendi eris aut
argenti. Ap̃ ueteres enĩ nͦ aurea nec
argentea. s fictilia uasa habebant᷑
sic̃ ad uina doliis ex cogitatis ad aqͣs
amphoris. idriis ad balneas. acreliqͥs
q̃ in usibꝰ hõium aut rota fiunt. aut
manu aptant᷑. Argilla aut̃ ex cocta.
teste uocabłm suscepit. qr dũ molł
eẽt efficit᷑ testa. nͨ cõmunieat cũ uo¬

Expanded text:
asa dicta sunt a vescendo, quod in eo esce apponantur, cuius diminutivum vascula quasi vescula. Fictilia dicta, quod fiant et fingantenim est facere, et formare, et plasmare; unde et figuli dicuntur. Et vas fictile dicitur, non fictum illud quod mendacium est, sed quod formatur ut sit, et habentum ei qui se finxit: Quare me sic fecisti?' Fictilia vasa in Samo insula prius inventa traduntur, facta ex creta et indurata igni; unde et Samia vasa: postea inventum et rubricam addere et ex rubra creta fingere. Antiquiorem autem fuisse usum fictilium vasorum quam fundendi aeris aut argenti; apud veteres enim nec aurea nec argentea, sed fictilia vasa habebantur; sicut ad vina doliis excogitatis, ad aquas amphoris, hydriis ad balneas, ac reliquis quae in usibus hominum aut rota fiunt aut manu aptantur. Argilla autem excocta testae vocabulum suscipit quia, dum mollis esset, efficitur tosta, nec communicat cum vo
Abbreviated transcription (Latin):
Cui contrariꝰ ẽ scrupulꝰ lapillus minu¬
tis et asꝑ. qͥ si incid̾it in calciam̃tũ no¬
ort. & molestia ẽ animo. Uñ et animi
t᷑. Ex his aliȩ aquariȩ sunt: alie oleo in¬
digent in acuendo. s oleum lenẽ aque
aciẽ accerrimã reddunt. Pumex uocat᷑.
eoqd̾ spumȩ densitate concretꝰ fiat et
ẽ aridus candore paruus: tantãq na¬
turã refrigerandi hñs. ut inuase missꝰ
musta deferuere desinant. Rudos arti¬
fices appellant. lapides contusos et calce
admixtos qͦs in pauim̃tis faciendis suꝑ¬
fundunt. un & rudera dñr. Gipsus cog

Expanded text:
cuius contrarius est scrupus, lapillus minucuius contrarius est scrupus, lapillus minutus et asper, qui si inciderit in calciamentum, nocet et molestia est animo; unde et animi tur. Ex his aliae aquariae sunt, aliae oleo indigent in acuendo, sed oleum lenem; aquae aciem acerrimam reddunt. Pumex vocatur eo quod spumae densitate concretus fiat; et est aridus, candore parvus, tantamque naturam refrigerandi habens ut in vas missus musta fervere desinant. Rudus artifices appellant lapides contusos et calce admixtos, quos in pavimentis faciendis superfundunt
Abbreviated transcription (Latin):
apis a terra tanꝗͣ. densior: etiam
ũlilgo dise̾nit᷑. lapis aut̃ dictꝰ qd̾ le¬
dar pedem. Lapis molł ẽ et sparsus.Sa¬
ra herent et amontibꝰ excidunt᷑. Petra
gͥcũẽ.Silex ẽ durꝰ lapis eoqd̾ exiliat ig¬
nis ab eo dictꝰ. Scopulꝰ a saxo eminenti
qͣi ab specłando dictꝰ. siue a tegum̃to na¬
ca latinȩ. Est aut̃ rupes cauata. Crepi¬
do extremitas saxi abruti: un et crepi¬
do uocata qd sit abruti saxi altitudo.
do qͣ caute. Murices petre in lictore.
similes muricibꝰ uiiis acutissime. et
naiubꝰ ꝑnitiose. Icon saxũ ẽ qd huma¬
ne uocis sonũ captans etiã u̾ba loq̃n¬
tiũ imitat᷑. Icon aut̃ g̾oe latine ima¬
go uocat᷑. eo qd ad uocẽ respondens ali¬
eni efficit᷑ imago sermõis. Licet hoc qͥ¬
dẽ co locoꝵ natura euenit. ac plerũq
conualliũ. Calculus ẽ lapillus t̾ix ad¬
mixtꝰ rotundꝰ atq durissimꝰ: & om̃i
puritate lenissimꝰ. Dictꝰ aut̃ calculus
qd̾ sine molestia breuitatis suȩ calcet᷑.

Expanded text:
apis a terra tanquam densior, etiam vulgo discernitur. Lapis autem dictus, quod laedat pedem. Lapis mobilis est, et sparsus. Saxa haerent et a montibus exciduntur. Petra Graecum est. Silex est durus lapis, eo quod exsiliat ignis, ab eo dictus. 2. Scopulus a saxo eminenti, quasi a speculando dictus, sive a tegumento naca Latine. Est autem rupis cavata. 3. Crepido extremitas saxi abrupti, unde et crepido vocata, quod sit abrupti saxi altitudo.do, quasi cautae. Murices petrae in litore similes muricis vivis, acutissimae et navibus perniciosae. Icon saxum est, qui humanae vocis sonum captans, etiam verba loquentium imitatur: icon autem Graece, Latine imago vocatur, eo quod ad vocem respondens alieni efficitur imago sermonis; licet hoc quidem et locorum natura evenit, ac plerumque convallium. Calculus est lapillus terrae admixtus, rotundus atque durissimus, et omni puritate lenissimus. Dictus autem calculus quod sine molestia brevitate sui calcetur:
Abbreviated transcription (Latin):
accendi. Usus eiꝰ structuris fabrice ne¬
cessariꝰ. Nam lapis lapidi ñ pot̃ adhe¬
rere fortiꝰ: nisi calce comunctꝰ. Calcis
e lapide albo & duro mollior ẽ struc¬
turis fabrice: ex molli utilis tectoriis
Arena abariditate dicta ñ ab adhe¬
aut si uestẽ candidam sparsa nicħ
sordis relinqͥt.

Expanded text:
accendi. Usus eius in structuris fabrice necessarius est. Nam lapis lapidi non potest adherere fortius; nisi calce coniunctus. e lapide albo et duro melior structuris, ex molle utilis tectoriisArena ab ariditate dicta, non ab adhaeaut si in vestem candidam sparsa nihil sordis relinquat.
Abbreviated transcription (Latin):
us gentiũ ẽ. sediũ. occupacio. Sum. A¬
edificatio. munitio. bella. captiuita¬
tes. seruitutes. pꝰ liminia.fed̾a pacis.
induciȩ. legatorũ. ñ uiolandorũ reli¬
gio. conubia int̃ alienigenas phibi¬
ta. et mn ius gentrũ. qr meo iure om̃s
fere gentium utunt᷑.
Qͥd sit ius mili

Expanded text:
us gentium est sedium occupatio, aedificatio, munitio, bella, captivitates, servitutes, postliminia, foedera pacis, indutiae, legatorum non violandorum religio, conubia inter alienigenas prohibita. Et inde ius gentium, quia eo iure omnes fere gentes utuntur. § 7 Quid sit ius mili
Abbreviated transcription (Latin):
nobilitate q̃ ẽ cura finẽ hꝰmodi il¬
Sumenti liue qd̾ ruigis uibrantibꝰ
sinuata crispet᷑. Stola matronale
oꝑm̃tũ. qd̾ cooꝑto capite et scapula
adextro late in leuũ hum̾um mittit᷑
Stola aut̃ g̾ce uocat᷑. qd̾ suꝑ emittat᷑.
Idẽ et riciniũ latino noĩe appellatũ.

Expanded text:
obilitate quae est circa finem hujusmodi indumenti, sive quod rugis vibrantibus sinuata crispetur. 3. Stola, matronale operimentum, quod cooperto capite et scapula a dextro latere in laevum humerum mittitur. Stola autem Graece vocatur, quod supermittatur. 4. Eadem et ricinium Latino nomine
Abbreviated transcription (Latin):
siue stella maris. genuit eu̾glio¬
enĩ lum̃ mundi. sermone aut̃ nõibꝰ.
sẏro maria dña nuncupat᷑ & x
pulchre qͥa dñm gñuit. Elysabech.
dĩ mei saturitas uł dei mei iuram̃¬
tum. Magdelene t̾ris. Martha.ir¬
ritans. ul ꝓuocans sermone autẽ
sẏro int̃pretantur.dnãns. Nathanael
donũ dei. quia dolus id ẽ simulatio do¬
no dĩ in eo ñ fuit. Zebeds̃. donatꝰ. siue fluens
iste. Tachẽ. iꝰtus. siue ĩtificatꝰ. aut ĩtificandꝰ.
Syrum est nomen. non hebreũ.¬
adiutꝰ. eoqd̾ sit a morte resuscitatꝰ.
Herodes. pelliciꝰ głosus. Cayphas.
in uestigator. aut sagax. aut uo¬
mens ore. In iquȩ enĩ ore suo iustũ
condemnauit quã uis hoc mystĩo
ꝓphali adnuntiass. Ponciꝰ declinais
consiliũ utiq iudeorũ: accepta
enĩ aqua lauit manꝰ suas dicens.
Innocens ego sũ. a sanguine iusti
ħꝰ. Pilatꝰ os malleatoris. qr dñ xp̃m
ore suo et ĩtificat & condemnat:
more malleatoris. utraq parte

Expanded text:
sive stella maris. Genuit enim lumen mundi. Sermone autem Syro Maria domina nuncupatur; et pulchre; quia Dominum genuit. Elisabeth Dei mei saturitas, vel Dei mei iuramentum. Magdalena turris. Martha inritans, vel provocans. Sermone autem Syro interpretatur dominans. Nathanael donum Dei quia dolus, id est simulatio, dono Dei in eo non fuit. Zebedaeus donatus, sive fluens iste. Zacchaeus iustus, sive iustificatus, aut iustificandus. Syrum est nomen, non Hebadiutus eo quod sit a morte resuscitatus. Herodes pellicius, gloriosus. Caiphas investigator, aut sagax, aut vomens ore. Inique enim ore suo iustum condemnavit, quamvis hoc mysterio prophetali adnuntiasset. Pontius declinans consilium, utique Iudaeorum. Accepta enim aqua lavit manus suas, dicens: Innocens ego sum a sanguine hujus Justi . 9. PILATUS, os malleatoris, quia dum Christum ore suo, et justificat, et condemnat, more malleatoris utraque
Abbreviated transcription (Latin):
rantiã. Neq enĩ subsistere pot̾i̾t
caro nͥ confortet᷑ alim̃tis. Alim̃tũ
enĩ ẽ qͦ alim᷑. Alimoniũ agendi
cura. Affluentia ñcupata. qͣi rei
nimiũ exub̾antis effusio ultra ꝗͣ
satis ẽ modꝰq ñ ẽ. Opulentia ab
ope dicta ẽ ꝗͣ. si diseutias inueni¬
tur qd̾ numiũ ẽ cũ incõmodiꝰ sit
sepe ꝗͣ. parũ: Epule ab opulentia
dicte. Epule ant̾ simplices in duo
necessaria diuidunt᷑ panẽ & um̃.
et duo sr̃flua q̃ t̃ra et mari uescen¬
di causa exqͥrunt᷑. Dapes aut̃ regũ
sunt. epule pͥuatoꝵs. Delitie ñcu¬
pate. qd̾ his delectent᷑ hoĩes. easq
suauit̃ appetant. Pulm̃tũ uoca¬
tũ apulte. Siue enĩ sola pultis
saturitas sibi diffu̾nt. nã sacie¬
satis sit. saturitas aut̃ a satura
nom̃ accepit. qd ẽ uario alim̃to¬
rũ apparatu cõpositũ. Crapula
ẽ in mod̾a̾ta uoracitas. giͣ cruda

Expanded text:
 neque enim subsistere poterit caro nisi confortetur alimentis. Alimentum enim est, quo alimur; alimonium alendi cura. Afluentia nuncupata quasi rei nimium exuberantis effusio ultra quam satis est, modusque non est. Opulentia ab ope dicta est, quam si distur quod nimium est, quum incommodius sit saepe quam parum? Epulae ab opulentia rerum dictae. Epulae autem simplices in duo necessaria dividuntur, panem et vinum, et duo superflua, quae terra et mari vescendi causa exquirunt. Dapes autem regum sunt, epulae privatorum. Deliciae nuncupatae quod his delectentur homines, easque suaviter appetant. Pulmentum vocatum a pulte; sive enim sola pultis,saturitas sibi differunt: nam satiesatis sit; saturitas autem a satura nomen accepit, quod est vario alimentorum adparatu conpositum. Crapula est inmoderata voracitas, quasi crud