comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ cui ꝑ sp̃m sc̃m reuelauit. Nc̃ autẽ.
s scis eiꝰ. humilitate paruulis. nec
his oĩb plene innotuit. s his tm̃. qͥbꝰ
uoluit d̾s ex sola gr̃a. notas facere
diuitias głe sacͣmenti huiꝰ .i. copio¬
sã głam tã digni sacͣmenti. in qͦ st̃
multa. scił fides. remissio. iusticia do¬
natio sp̃s sc̃i fut᷑a beatitudo. & iõ di¬
cit diuitias. sacͤmenti dico existentis

Expanded text:
m revelavit. Nunc autem, sed sanctis ejus, humilitate parvulis. Nec his omnibus plene innotuit, sed his tantum, quibus voluit Deus, ex sola gratia notas facere divitias gloriae sacramenti hujus, id est copiosam gloriam tam digni sacramenti, in quo sunt multa, scilicet fides, remissio, justitia, dona Spiritus sancti, futura beatitudo. Et ideo dicit divitias, sacramenti dico, existentis;
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ. ⁊ conuncimꝰ. ⁊ obe¬
dientes docemꝰ. docentẽ
dico inom̃i sapĩa. ñ su¬
mꝰ ceci. ut pseudo. s do¬
cemꝰ inom̃i sapĩa. Ue̾ra
sapientia ẽ in discrpli
na cũ dilig̃ntia agere testat᷑. ut erudiers¬
omnẽ hominẽ in hac sapĩa confirmatũ.
exhibeat eũ do. uñ subdit. Ut exhibeamꝰ.
.i. offeramꝰ d̾o in sacͥficiũ. ominẽ hoĩem.
tã iudeũ. qͣm gentilẽ ꝑfectũ ñ in lege. s¬

Expanded text:
pimus et convincimus, et obedientes docemus. Docentes dico, in omni sapientia, non sumus caeci ut pseudo, sed docemus, in omni sapientia. Vera sapientia est in disciplina cum diligentia agere testatur, ut erudiens hominem in hac sapientia, consummatum exhibeat eum Deo. Unde subdit: Ut exhibeamus, id est offeramus Deo in sacrificium, omnem hominem, tam Judaeum quam Gentilem, perfectum, non in lege
Abbreviated transcription (Latin):
spes implebit᷑ qͥa nisi ita sit: frust᷑ passus
ꝓ impiis .i. ꝓ dilectiõe impioꝵ. uł ꝓ impiis.
.iͥ. uice impioꝵ qui deberent mori mȩt̾num.
merito impietatis. Nimpiis dico. ñ qͥ olim
fuissent & ñ tunc. S potius mortuus ẽ ꝓ¬
ꝓ nobis impiis. cũ eẽmꝰ adhuc infirm in
peccatis. & ita medico egentes. Mortiuis est
dico. & hoc scdm tẽpus .i. ꝑ tͥdiiũ tm̃. qͥa die¬
cuiꝰ apparet in morte beniuolentia. & aquo
xp̃o tales arras accepimꝰ qͦd donauit impiis
mortẽ suam. qͥ seruat iustis uitam suã. Alor¬
tuus ẽ ꝓ te o homo mortalis. ut uiuas cũ illo.
Suscepit mortẽ nr̃am: ut donaret nob̾urtã
suam. Incredibilius ẽ qͦd mortuus ẽ et̾nꝰ. qͣ
ut in eternũ uiuat mortalis. Iã qͦd incredi¬
bilius ẽ tenemꝰ. scił. qͦd ꝓꝓt̃ homines mor¬

Expanded text:
spes implebitur, quia nisi ita sit, frustra passus id est pro dilectione impiorum. Vel pro impiis, id est vice impiorum qui deberent mori in aeternum merito impietatis. Pro impiis, dico, non qui olim fuissent, et non tunc, sed potius mortuus est pro nobis impiis. Cum essemus adhuc infirmi, in peccatis, et ita medico indigentes, mortuus est, dico et hoc, secundum tempus, icujus apparet in morte benevolentia, et a quo tales arrhas accepimus, quod donavit impiis mortem suam, qui servat justis vitam suam. Mortuus est pro te, o homo mortalis, ut vivas cum illo; suscepit mortem nostram, ut donaret nobis vitam suam. Incredibilius est quod mortuus est aeternus, quam ut in aeternum vivat mortalis. Jam quod est incredibilius tenem
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ legamꝰ. ñ ẽ putandũ tñ qͦd in illũ cadatul¬
la ꝑturbatio. qͥa semꝑ idẽ manet. & in tͣnqͥlli¬
tate iudicat. S ira appellat᷑ uindicta & ultio
ipsius. & animadu̾tendũ ẽ qͦd ad cõmendatio¬
nẽ diuinȩ dilectionis sepe apłs iterat de mor¬
te xp̃i. & ad rep̃ssionẽ humanitumoris hoĩs
bis mortuus ẽ: cũ ad huc pecc̃ores eẽmus. Ec¬

Expanded text:
cadat ulla perturbatio, qui semper idem manet, et in tranquillitate judicat; sed ira appellatur vindicta, et ultio ipsius. Advertendum est quod ad commendationem divinae dilectionis saepe Apostolus iterat de morChristi, et ad repressionem humani tumoris, hominis nobis mortuus est, cum adhuc peccatores essemus.
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ ħ dicit᷑ qͥ et bonus ẽ. S ẽ bonus.
qͥ ñ ẽ iustus: scił. qui natus ẽ in sĩplicitate.
Innocens. qͥ ñdum laborauit. ut ãplifica¬
ret se bonis. ut sunt paruuli in baptis¬
mo mundati. iustꝰ aũ bonũ naturȩ suȩ
exercitio meliorauit. Et licet iustꝰ scđm

Expanded text:
 bonus, qui non est justus, silicet qui natus est in simplicitate; innocens, qui nondum laboravit, ut amplificaret se bonis, ut sint parvuli in baptismo mundati. Justus autem bonum naturae suae exercitio melioravit, et licet justu secundum
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝓbono .i. simplici & innocenti. forsitat
qͥs audeat mori. Dicendo de iusto uix. & qͥs.
& de bono forsitan. & qͥs audeat mori. utr̃q
difficile ostendit. & rarũ. s alterũ difficiliꝰ.
catorib mortuus ẽ. In hoc aũ d̃s cõmendat
caritatẽ suam .i. in hoc laudabilior eiꝰ ca¬
ritas apparet. quȩ ẽ diffusa in nobis. qͥ in¬
digniea sumꝰ. In hoc enĩ magnꝰ effectꝰ di¬
lectionis mittentis patͥs. & uenientis fi¬

Expanded text:
no, id est simplici et innocenti, forsitan quis audeat mori. Dicendo de justo, vix et quis; et de bono, forsitan, et quis audeat: utrumque difficile ostendit, et rarum, sed alterum difficilius catoribus mortuus est. In hoc autem Deus commendat suam charitatem, id est in hoc laudabilior ejus charitas apparet quae est effusa in nobis, qui indigni ea fuimus. In hoc enim magnus effectus dilectionis mittentis Patris, et venientis Fi
Abbreviated transcription (Latin):
uñ moreret᷑ ꝓ te. Induit se: ut ꝓpt̃ te mo
reret᷑ Induec te: ut cũ illo niuas. Induit
se carne mortali in uͥguntate mat̾s. indu¬
et te uita ꝑhenni. in equalitate patͥs. Et¬
ce qͦmͦ amatus es: ñ amandꝰ. Amatus es t᷑

Expanded text:
unde moreretur pro te; induit se ut moreretur pro te, induet te ut cum illo vivas; induit se carne mortali in virginitate matris, induet te vita perenni in aequalitate Patris. Ecce quomodo amatus es non a
Abbreviated transcription (Latin):
seruũ spẽ pon̾e in seruo. baptirat enĩ seruuꝰ
ut minist̃. baptirat aũ dñs. tamꝗͣ potestatẽ
habens. & põtuit hanc potestatẽ seruo dare
ut dictum÷ s noluit. Si enĩ daret hanc po
mꝰ pauli. & huiꝰmodi. Ille enĩ baptismꝰ ioħis
baptismꝰ ioħis dictus ÷. ꝓbabo. ipsa u̾itate
dicente. qñ int̾rogauit iudeos. Baptismus
Ioħ̾is uñ ẽ: Ergo ne tot baptismi dicerent᷑ qͦt
eẽnt serui. qͥ baptizarent: sibi tenuit dñs bap
malus cui baptirandi contig̾it minist̾ium¬
baptiret. Iñ etiã nemodicit baptismꝰ m̃s. cũ
tñ dicat ȩugłium meũ. prudentia mea. gła
mea. licet hȩc sint a do in quib differentia
In his enĩ alius alio doctior÷. & aliꝰ alio meliꝰ
oꝑatur in ȩuan

Expanded text:
pem in servo. Baptizat enim servus ut minister, baptizat autem Dominus tanquam potestatem habens. Et potuit hanc potestatem servo dare, ut dictum est, sed noluit. Si enim daret hanc potmus Pauli, et hujusmodi. Ille enim baptismus, Joanbaptismus Joannis dictus est. Probabo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos: Baptismus Joannis unde est? Ergone tot baptismi dicerentur quot essent servi qui baptizarent, sibi tenuit Dominus pmalus cui baptizandi contigit ministerium. Inde etiam nemo dicit, baptismus meus, cum tamen dicat, Evangelium meum, prudentia mea, gloria mea, licet haec sint a Deo. In quibus differentia est; in his enim alius alio doctior est, et alius alio melius operatur, in evan
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o xp̃iani: ne eẽt sp̃es in hoĩe Maledictꝰ enĩ
qͥ spẽ suam ponit in hoĩe. & ne eẽnt tot bap¬
tismi: qͦt serui. Alinist̾ium qͥdem baptirandi &ͤe
dedit seruis suis: potestatẽ uͦ sibi retinuit. ꝗͣ
si uellet pot̾at seruis suis dare. ut seruus
daret baptismũ suũ tamqͣ uice sua. & po¬
testatẽ suã pot̾at constituere in aliqͦ seruo¬
suo. ut tanta uis eẽt in baptismo serui. ꝗͣtã
uim h̃c baptismꝰ a dño datus. s ħ ñoluit iõ

Expanded text:
iani, ne esset spes in homine. Maledictus enim qui spem suam ponit in homine . Et ne essent tot baptismi quot servi, mysterium quidem baptizandi dedit Christus servis suis, potestatem vero sibi retinuit. Quam si vellet poterat dare, ut servus daret baptismum suum tanquam vice sua; et potestatem suam poterat constituere in aliquo servo, ut tanta vis esset in baptismo servi, quantam vim habet baptismus a Domino datus. Sed hoc nolui
Abbreviated transcription (Latin):
scił xp̃c iħc. Ipse enĩ solus ẽ petͣ suꝑ qͣm fun¬
data÷ ęccłia. a qua: nominatus ẽ petrꝰ. dño
ad illũ dicente. Tu es petrꝰ. & cet̾a. Symon e¬
nĩ añauocabat᷑ Hoc aũ nom̃. scił. petrꝰ a dño
ei impositũ ẽ. & dr petrꝰ in fig᷑a xp̃iani po¬

Expanded text:
s Jesus. Ipse enim solus est petra, supra quam fundata est Ecclesia, a qua nominatus est Petrus, Domino ad illum dicente: Tu es Petrus, etc. Simon enim antea vocabatur. Hoc autem nomen, scilicet Petrus, a Domino ei impositum est. Et dicitur Petrus in figura Christiani po
Abbreviated transcription (Latin):
maior seruies minori. de p̾scientia ait Pre¬
sciendo enĩ qͥd qͥsꝙ illoꝵ futurꝰ eẽc dixit il¬
lud ingenesi d̃s. ⁊ dũ iltõ p̃diceret se fut᷑oꝵ
p̃scium ostendit. & nichil absq p̃scientia¬
sua euenire posse demonstͣuit. Hoc aliud
saluandũ. alterũ dãpnandũ. & de actis
iuddiciũ fieri solet. & notis. Ideo gͦ illd̃ droit
d̃s añ futurũ iudiciũ. ut iudicaturꝰ cred̾e¬
durr. & scłm merita reddituꝰ. Ioeo etiã ilfo
dixit ut intelligeret᷑ b̾ aꝑtũ ẽẽ postea ꝑ¬

Expanded text:
major serviet minori, de praescientia ait, praesciendo enim quid quisque illorum futurus esset, dixit illud in Genesi Deus. Et dum illud praediceret se futurorum praescium ostendit, et nil absque sua praescientia venire posse monstravit. Hoc aliud salvandum, alterum damnandum, et de actis judicium fieri solet, et notis. Ideo ergo illud dixit Deus ante futurum judicium, ut judicaturus crederetur, et secundum merita redditurus. Ideo etiam illud Deus, ut intelligeretur hoc apertum esse, postea
Abbreviated transcription (Latin):
tuitũ miscãie suȩ donũ: Ꝙ ĩn esau qͥdo
uerat añꝗͣ natꝰ fecisset aliqͥd mali nͥ origi¬
nale pecc̃m: Nã nec in illo dilig̃et iusti¬
ciã qͣm nullã ille fecerat. neq inisto odis¬
sec naturã qͣm bonã ipse fecerat S q̃miẽ
stupendã de ñdum natis. nec aliqͥd bo¬
ni uł mali agentib ꝓposuerat scilicet
qͦd unũ ds dilex̾it alterũ oderit qͦmͦ hoc
recte fuerit cũ nichil egissent qͥa res ut
dictũ ẽ stupenda ẽ sibi obicit. expͥmens
uñ moueri possec auditor ⁊ ait Qͥd ͦ di

Expanded text:
e suae donum? et in Esau quid derat antequam natus fecisset aliquid mali, nisi originale peccatum? nam nec in illo diligeret justitiam quam nullam ille fecerat, neque in isto odisset naturam quam bonam ipse fecerat; sed quoniam rem stupendam de nondum natis nec aliquid boni vel mali agentibus proposuerat, scilicet quod unum Deus dilexerit, alterum oderit, quomodo hoc recte fuerit cum nil egissent, quia res, ut dictum est, stupenda est, sibi objicit exprimens, unde moveri posset auditor, et ai
Abbreviated transcription (Latin):
Ut enĩ iohes arc. qui dicit se nosse
d̾m & mandata eiꝰ ñ custodit: m̃¬
dax ẽ. Si negatio ñ tm̃ lingͣ fit. s
& factis. certe multos inuenimꝰ
morib dissentiunt ab eo. Qͥs quis
bis s factis negant. nolite gͦ eẽ tã¬
qͣm de fide securi. adiungite fidei
recte uitam rectã. ut xp̃m confite¬
amini. & uerb̃ uera dicendo ⁊ fac̃¬
tis bñ uiuendo. nã si confitemi

Expanded text:
ait: Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit mendax est . Si negatio non tantum lingua sit sed et factis, certe multos invenimus moribus dissentiunt ab eo. Quisquis bis sed factis negant. Nolite ergo esse tanquam de fide securi, adjungite fidei rectae vitam rectam, ut Christum confiteamini, et verbis vera dicendo, et factis bene vivendo. Nam et si confi
Abbreviated transcription (Latin):
lent hoĩes mouere questionẽ. s qͥs audeat dif¬
finire. qͦd nec apłm uideo diffinisse: Ait e¬
nĩ. si dormierit uir eiꝰ. & cet̾a. ñ dicit pͥmus.
diffiniendũ ẽ. qͦd ñ diffinit apłs.Uñ ut
breuĩt respondeã. nec illas nuptias debeo
tlãpnare. nec eis uerecũdiã num̾ositatis
tm̃ ait. neq nubent. neq nubent᷑. Clnde
nec contͣ humanȩ uerecundiȩ sensũ audo
dicere ut qͦtiens uoluerint nubant. nec ex
meo corde p̃ter scͥpturȩ sc̃e auctoritatẽ qͦ¬
taslibet nuptias audeo condẽpnare. Qͦd¬

Expanded text:
lent homines quaestionem movere. Sed quis audeat diffinire quod nec Apostolum video diffinisse? Ait enim: Si dormierit vir ejus, etc. Non dicit primus, definiendum est quod non definit Apostolus. Unde, ut breviter respondeam, nec ullas debeo damnare, nec eis verecundiam numerositatis tantum ait: Neque nubent neque nubentur . Unde nec contra humanae verecundiae sensum audeo dicere, ut quoties voluerint, nubant, nec ex meo corde praeter Scripturae sanctae auctoritatem quotaslibet nuptias audeo condemnare. Q
Abbreviated transcription (Latin):
nuit uasaire. in multa ꝑacientia. apta ie¬
q̃ diu sustinet malos. ut si uelint corrigãt᷑.
uł incepta malitia ꝑdurantes: ordina¬
te disperdat. Diu enĩ expectati. mexcusa¬
biles st̃: & iõ expectauit eos ds. eũ sciret
ñ credituros. & ut utat᷑ illis aiͣ instrum̃
malis. in quib humanã nat᷑am ñ ad ma¬
litiã creat s ꝑfert eos pacient̃. qͦ uisq scit
oport̾e ñ manit̃. s utens eis ad cõmonitio¬
nẽ. uł exercitationẽ bonoꝵ. Nullũ enĩ ds̃
uł angłoꝵ. uł hominũ crearet. quẽ ma¬
lũ futurũ ẽẽ p̃sciret nͥ parit᷑ nosset qͥb eos
bonoꝵ usib cõmendaret. Dico qͦd sustinu¬
it malos. & interĩ dũ expectabat ostendit¬
eis multis indiciis. uł ipsos aliq̃n puniea¬
o. uł alios corã eis irã suã futurã .i. penã
et̾nã ut s cauerent. & in hoc qͦd sustinuit

Expanded text:
itum in multa patientia. Patiequandiu sustinet malos, ut, si velint, corrigantur, vel in incoepta malitia perdurantes ordinate disperdat. Diu enim exspectati inexcusabiles sunt, et ideo exspectavit eos Deus, cum sciret non credituros, et ut utatur illmalis, in quibus humanam naturam non ad malitiam creat, sed perfert eos patienter quousque scit oportere, non inaniter, sed utens eis ad admonitionem vel exercitationem bonorum. Nullum enim Deus vel angelorum vel hominum crearet, quem malum futurum esse praesciret, nisi pariter nosset quibus eos bonorum usibus commendaret. Dico quod sustinuit malos, et interim dum exspectabat, ostenditeis multis indiciis vel ipsos aliquando puniendos, vel alios coram eis, iram suam futuram, id est poenam aeternam ut sibi cave
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ in contumeliã ñ iniqͥtati di quȩ penitꝰ
nullaẽ s iudicio deputandũ ẽ. Bñ autẽ
dispensauit dñs. ut nec onĩs dãpnaret:
nec om̃s liberaret. Si enĩ om̃s liberarẽt᷑
lateret qͥo pec̃o ꝑ iꝰticiã deberet᷑ si nemo
uberaret᷑ lateret. qͥd gr̃a largiret᷑ qͥa pro

Expanded text:
 in contumeliam, non iniquitati Dei, quae penitus nulla est, sed judicio deputandum est. Bene autem dispensavit Dominus, ut nec omnes damnaret, nec omnes liberaret: si enim omnes liberarentur, lateret quid peccato per justitiam deberetur; si nemo liberaretur, lateret quod gratia larg
Abbreviated transcription (Latin):
lurc discreuit. ibi gͣtuita ẽ indulgentia. ubi
apparet inhis qͥ ñ hñt tẽpus oꝑandi. scił. in
pariuilis. de his aũ qͥ hñt tempꝰ oꝑandisisb¬
ostensũ ẽ. qͦd & si ds nicħ boni det homini.
ñ tñ iniquus ẽ s qͥd dices si qͥb dã etiã bona
dedit scił. cum ẽẽnt apti ire in int̾itũ. susti¬
nuit inmulta pacientia: Et hoc ẽ qͦd are¬

Expanded text:
uit discrevit. Ibi gratuita est indulgentia, ubi apparet, in his qui non habent tempus operandi, scilicet in parvulis; de his autem qui habent tempus operandi, sostensum est quod et si Deus nil boni det homini, non tamen iniquus est. Sed quid dices, si quibusdam etiam bona dedit, scilicet cum essent apti irae in interitum, sustinuit in multa patientia, et hoc est quod a
Abbreviated transcription (Latin):
in honorẽ fit miscđłia ẽ: si in contumeliã
iustũ ẽ qͥa hoc erat ex nat᷑a. Tõta enĩna¬
tura. in ipsa radice uitiata. diuino iu¬
nicħ̾ pecc̃i haberet. ñ frust᷑ uideret᷑ ẽẽ iniqͥ¬
tas. ut ex ea fierent uasa in contumeliã.
Cũ uͦ ꝑ libum arbit̾um pͥmi hoĩs. incon¬
dẽpnationẽ uniũsa deflux̾int. ꝓculdubio

Expanded text:
in honorem fit, misericordia est; si in contumeliam justum est, quia hoc erat ex natura. Tota enim natura in ipsa radice vitiata divino junil peccati haberet, non frustra videretur iniquitas, ut ex ea fierent vasa in contumeliam. Cum vero per liberum arbitrium primi hominis in condemnationem universa deflu
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ꝑtinent ad agͥcolarũ diligentiã. incre¬
m̃tum uͦ dare sarm̃tis. ñ potest. forma¬
re fructus ñ potest. Ds̃ aũ qui om̃ia potest.
ꝓp̾e agͥcola ẽ. Nota qͦd nos colimꝰ dm̃. ⁊ ds
colit nos: s ñ sic colunꝰ d̾m. ut iñ melior
fiat. colimꝰ enĩ adorando eũ ñ ornando.
ille aũ sic colit nos. qͦd meliores nos reddit

Expanded text:
pertinent ad agricolarum diligentiam, incrementum vero dare sacramentis non potest, formare fructus non potest. Deus autem qui omnia potest, proprie agricola est. Nota quod nos colimus Deum, et Deus colit nos; sed non sic colimus Deum ut inde melior fiat. Colimus enim adorando eum, non orando; ille autem sic colit nos, quod meliores nos reddit,
Abbreviated transcription (Latin):
si celerius .i. celeriter uenerit ui¬
debouos: in hoc reddit attentos.
& mansuetiores. Salutate om̃s
p̃positos ur̃os. & omnes subiectos
sanctos .i. sanctificatos in baptis¬
mo. Sicut generaliter omnibus
scribit: ita generaliter ommbus
scił. prelatis. & subditis. salutẽ¬
optat. Salutare enim ẽ: salutẽ
optare. Salutant uos om̃s fra¬
tres de italia. ꝑ hoc nota euma
uoma scripsisse. Gr̃a. i. purgatio
peocatoꝵ & alia dei munera. sint
cum omnib uobis a me

Expanded text:
si celerius, id est celeriter, venerit, videbo vos. In hoc reddit attentos et mansuetiores. Salutate omnes praepositos vestros et omnes subjectos sanctos, id est sanctificatos in baptismo. Sicut generaliter omnibus scribit, ita generaliter omnibus scilicet praelatis et subditis optat. Salutare enim est salutem optare. Salutant vos omnes fratres de Italia. Per hoc nota eum a Roma scripsisse. Gratia, id est purgatio peccatorum, et alia Dei munera sint cum omnibus vobis. Ame
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ intellectꝰ nr̃os. qͥa plene capere
N h iõ dicit qͥa oꝑa bona pia cogita¬
tione facta frustrent᷑. cũ ds reddat cui
ti bonũ. s qͥa oꝑa ex gr̃a. ñ ex oꝑib
gr̃a. Bonũ ẽ gͥ homini. ut de uirib li¬
beri arbitrii sui ñ p̃sumat. qͥa ille qͣ
putauit sñ eius adutorio se posse
custodire qͦd dedit. ꝓfectus in longra¬
qua. & uiuens ꝓdige. cuncta consũp¬
sit ⁊ miseria attͥtus.⁊ in se reu̾sus di¬
ait. surgã. ⁊ ibo ad patrẽ meũ. Qm co¬
gitationẽ bonã ñ haberet. nͥ & ipsã
illi in occulto pat̾ misericordissimꝰ
in̾spirasset iõ recte ait. & ħ ñ ex uob̾.¬
s donũ dei ẽ. ñ ex oꝑib ne forte di¬
cas ꝓmerui. ⁊ iõ accepi. Non puteste
ꝓmerendo accepisse. qͥ ñ ꝓmereris nͥ
accepisses. Gr̃a enĩ p̃cessit meritũ. tu
um. ñ gr̃a ex m̃ito. s m̃itũ ex gr̃a:
nã si grã ex m̃ito. emisti: ñ gͣtis acce¬
pisti. Om̃ia merita p̃cedit grã. ut d̾i

Expanded text:
 intellectus nostros, quia plene capere c ideo dicit, quia opera bona pia cogitatione facta frustrentur, cum Deus reddat cuiti bonum; sed quia opera ex gratia, non ex operibus gratia. Bonum est igitur homini ut de viribus liberi arbitrii sui non praesumat, quia ille qui putavit sine ejus adjutorio se posse custodire quod dedit, profectus in longinquam, et vivens prodige cuncta consumpsit, et miseria attritus, et in se reversus dixit: Surgam et ibo ad patrem meum . Quam cogitationem bonam non habet, nisi et ipsam illi in occulto Pater misericordissimus inspirasset. Ideo recte ait: Et hoc non ex vobi donum est: non ex operibus . Ne forte dicas, Promerui, et ideo accepi. Non putes te promerendo accepisse, qui non promerereris, nisi accepisses. Gratia praeum: non gratia ex merito, sed meritum ex gratia. Nam si gratia ex merito, emisti, non gratis accepisti. Omnia merita praecedit gratia, ut dona
Abbreviated transcription (Latin):
entia ñ potest eẽ. Potest aũ eẽ sñ pre¬
destinatiõe p̃scientia: p̃destinatiõe
qͥppe ea d̃s p̃sciuit. quȩ fuerat ipse
facturꝰ. Prescire aũ potens ẽ etiã q̃
ipse ñ facit. sicut quecũq peccata.
sint etiã penȩ pecc̃oꝵ. uñ dictumẽ.
Tradidit eos ds̃ in reꝓbum sensũ: &

Expanded text:
potest esse; potest autem esse sine praedestinatione praescientia, praedestinatione quippe Deus ea praescivit quae fuerat ipse facturus; praescire autem potens est etiam quae ipse non facit, sicut quaecunque peccata, sint etiam poenae peccatorum, unde dictum est: Tradidit eos Deus in reprobum sensum :
Abbreviated transcription (Latin):
lerat supͣ iudeos & gentes. ostendeis
qͦd utͥq erant sub pecc̃o. n̾c ostendit
gentes fuisse indigniores.⁊ imꝓꝑia
qͥa hec habetis ⁊ ut sciatis om̃ia eẽ a
gr̃a dei memores estote. ut magis gͣ¬
ti sitis. qͦd uos ephesii aliq̃n .i. ante

Expanded text:
lerat supra Judaeos et gentes, ostendens quod utrique essent sub peccato, nunc ostendit gentes fuisse indigniores, et improquia haec habetis, et ut sciatis omnia esse a gratia Dei, memores estote, ut magis grati sitis, quod vos, Ephesii, aliquando, id est
Abbreviated transcription (Latin):
homines facti sumꝰ. s ea de qͣ ille di¬
cebat qͥ iam utiq homo erat. cormũ¬
dũ crea i me ds. & cet̾a. Hłac creati¬
semꝰ. Preꝑauit dico. ut in illis ambule¬
mꝰ ꝓficiendo. ñ ut confisi gr̃ȩ dem̃ otio¬

Expanded text:
homines facti sumus, sed ea de qua ille dicebat, qui utique jam homo erat, Cor mundum crea in me, Deus ; et setis. Praeparavit dico, ut in illis ambulemus, proficiendo, non ut confisi gratiae, deinde otio
Abbreviated transcription (Latin):
ñ poterit hr̃e post. emet ⁊ h ipsã. ꝑmittant᷑
tͥstari. dolore sanabili. ⁊ consolabiles lacrimas
fundant conditiõe mortali. qͣs tñ repͥmat fid̃i
gaudiũ. qͣ etiã credunt᷑ fideles. qñ moriunt᷑ a
ꝓ uirib cura sepeliendi. ⁊ sepuleͣ construendi.
qͥa hec ĩ scͥpt̾is scĩs int̃ oꝑa bona deputata st̃: ñ
ipsiꝰ dm̃i corꝑe laudati st̃: qͥ ista fecert̃. Impleuit
gͥ hec hoĩes erga suos officia postremi min̾is. ⁊
sui humam lenim̃ta meroris. Uerũ illa q̃ ad
iuiuant sp̃s defunctoꝵ. scił. oblationes. eroga
ut nͨ istiꝰ exꝑirent᷑ corꝑis mortẽ. s si ħ fecisset.
carni q̃dã felicitas ad deret᷑ minueret᷑ aũ fi¬

Expanded text:
oterit habere post ipsam. Permittantur istari dolore sanabili, et consolabiles lacrymas fundant conditione mortali, quas tamen reprimat fidei gaudium, qua creduntur fideles quando moriuntur, pro viribus cura sepeliendi et sepulcra construendi, quia haec in Scripturis inter opera bona deputata sunt: nec ipsius Domini corpore laudati sunt quia postremi muneris, et sui humani lenimenta moeroris. Verum illa quae adjuvant spiritus defunctorum, scilicet oblationes, erogatut nec istius experirentur corporis mortem: sed si hoc fecisset, carni qua
Abbreviated transcription (Latin):
dñr hoĩes irrationabilit uiuentes. si ne
honestate moꝵ & rõnis. & conu̾satiõis. Iu¬
lib̾ati estis a pecc̃o. cuiꝰ t̾c serui eratis. Nõ¬
ñ liberatos. ñc aũ a pecc̃o ñ liberos dicit.
nes̾ ħ tͥbuant. s dicit ꝓuide ac uigilãt̃.
lib̾atos. referens hoc. ad illã dñi senten¬
tiã. Si filius uos liberau̾it. uere liberi en¬
tis. S hȩc uoluntas quȩ in malis libera
3. qͣ delectatur malis. ĩo ñ ÷ in bonis
lib̾a. qͥa liberata ñ÷. Nsec potest homo
dixit. liberatos a pec̾co. & supͣ. liberos iꝰti¬
ciȩ. Lib̾um enĩ arbitͥum usq adeo ĩ pec¬
catore ñ ꝑiit: ut ꝑ ipsum peccent. ma

Expanded text:
r homines irrationabiliter viventes sine honestate morum et conversationis. Juliberati estis a peccato, cujus tunc servi eratis. Nonon liberatos; nunc autem a peccato non liberos dicit, ne sibi hoc tribuant, sed dicit provide ac vigilanter liberatos, referens hoc ad illam Domini sententiam: Si Filius vos liberaverit, vere liberi eritis . Sed haec voluntas quae in malis libera est, quia delectatur malis, ideo non est in bonis libera, quia liberata non est; nec potest homo issime dixit liberatos a peccato, et supra, liberos justitiae. Liberum enim arbitrium usque adeo in peccatore non periit, ut per ipsum pe
Abbreviated transcription (Latin):
pendiũ enĩ dicit᷑ a stipe pendenda. id:
substantia pondanda. Antiqͥtꝰ enĩ po¬
tius ponderabat᷑ pecunia. ꝗͣ num̾abat᷑.
q̃ militantib ꝓ patͥa militib. ex publi¬
co erario tͥbuebat᷑. Ie̾o dixit stipendiũ
pecc̃i mors: ut mortẽ pecc̃o ñ ĩmerito il¬
latã s debitã monstraret. Stipendia

Expanded text:
pendium enim dicitur a stipe pendenda, id est substantia ponderanda. Antiquitus enim potius ponderabatur pecunia quam numerabatur, quae militibus pro patria militantibus ex publico aerario tribuebatur. Ideo dixit stipendium peccati mors, ut mortem peccato non immerito illatam, sed debitam demonstraret. Stipendia
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾i fuistis iꝰticie .i. caruistis dm̃o iͦti¬
ciȩ. Serui ad dicti. q̃so qͣlis potest ẽẽ li¬
bertas:. lib̾tas serui÷ qñ eũ peccare de¬
lectat. qͦd÷ ex libero arbitͥo. liberaliter
enĩ seruit. qͥ uoluntatẽ dñi libent̃ fa¬
cit. ac ꝑ hoc ad peccandũ liber ÷ qͥ pec¬
cati seruus÷. sic ⁊ iꝰticiȩ libere seruit. qͥ
amat qͥ letat᷑ Ipsa ÷ uera lib̃tas. ꝓpt̃
recte facti leticiã. simul & pia seruit᷑
ꝓpt̃ p̃cepti obedientiã. Hec ÷ gͦ & bo¬
na seruit᷑. & libertas: illa uͦ mala.Seqͥ¬

Expanded text:
liberi fuistis justitiae, id est caruistis dominio justitiae. Servi addicti, quaeso, qualis potest esse libertas? Libertas servi est, quando eum peccare dlectat, quod est ex libero arbitrio: liberaliter enim servit, qui voluntatem domini libenter facit. Ac per hoc ad peccandum liber est quia peccati servus est, sic et justitiae libere servit, qui amat, qui laetatur. Ipsa est vere libertas propter recte facti laetitiam, simul et pia servitus propter praecepti obedientiam. Haec est ergo bona servitus et libertas; illa vero mala. Q
Abbreviated transcription (Latin):
scił. maiorẽ t᷑pitudinẽ. Habiustis dico:
tis estis. Est eͥnĩ tẽporalis confusio q̃dã
utilis. scił ꝑturbatio animi respicien¬
tis pecc̃a sua. & respectione horrentis
& horrore erubescentis. & erubescendo
facit pͥora abhorrere. & magis obnoxi

Expanded text:
scilicet majorem turpitudinem habuistis dico, nc, cum sanae mentis estis. Est enim temporalis confusio quaedam scilicet utilis perturbatio animi respicientis peccata sua, et respectione horrentis, et horrore erubescentis, et erubescendo facit priora abhorrere, et magis obnoxi
Abbreviated transcription (Latin):
tib carnis. ꝓ iͦticia tñ penas mortẽꝙ pa¬
ti formidant. humanũ ÷ hoc. Parũ ut
contẽpnas qͥcqͥd te delectabat. contẽp¬
ne etiã qͥcqͥd te t̾rebat carces. torm̃ta.
etiã mortẽ. In utͦq gͣdu: amatores iꝰti¬

Expanded text:
rnis, pro justitia tamen poenas mortemque pati formident. Humanum est hoc. Parum est ut contemnas quidquid te delectabat, contemne etiam quidquid terrebat, carceres, tormenta, etiam mortem. In utroque gradu, amatores justi
Abbreviated transcription (Latin):
dissociaret᷑ coniugiũ. ⁊ ñ toleraret᷑ infide¬
litas. conugis: usq ad oportimitatẽ cre¬
infidelẽ: consentientẽ habitare. qͦd si infi¬
delis uir. uł mulier discedit õdio fidei
discedat. ñ ꝓ eo fidem fidelis deserat. Eõ
enĩ mͦ mulier infidelis rectissime diit¬
tit᷑. si uiro suo dicat ñ ero uxor tira. nͥ mͥ
de latͦrinio diuitias congeras. nͥ solita
nebit᷑ amore diuinȩ gr̃e. qͣm carnis uxo¬
ñ ẽ enĩ seriuuis subiectꝰ fr̾ fidelis au̾soror
m enismodi scił. in cohabitatiõe. & in a¬
liis talib .i. ñ cogit᷑ fidelis sequi infidelẽ
odio fide discedentẽ s qͣm du in pace si¬
mul eẽ possunt ñ separent᷑. si meo pote¬
r̃t uocari. in eomanendũ ẽ. E io ait nẽ
subiectꝰ. qͥa ñ debet᷑ ei reu̾entia conuigii. ei

Expanded text:
dissociaretur conjugium, et non toleraretur infidelitas conjugis usque ad opportunitatem creinfidelem consentientem habitare. Quod si infidelis, vir vel mulier, discedit, odio fidei, discedat, non pro eo fidem fidelis deserat. Eo enim modo mulier infidelis rectissime dimittitur, si viro suo dicat: Non ero uxor tua nisi mihi de latrocinio divitias congeras, nisi solita nebitur amore divinae gratiae, quam carnis uxonon est enim servituti subjectus frater fidelis, aut soror in hujusmodi, scilicet in cohabitatione, et in aliis talibus, id est non cogitur fidelis sequi infidelem odio fidei discedentem. Sed quandiu in pace simul esse possunt non separentur, si in eo poterant vocari, in eo manendum est. Et ideo ait non est subjectus, quia non debetur reverentia conjugii ei
Abbreviated transcription (Latin):
gis. fide dico filii. dei: cuiꝰ fides ualere po¬
test: cũ sit di filus. Clt aũ ostend̾et ñ ẽẽ
m̃iti sui. s grȩ ap̃i. qͦd in carne uiuens.¬
uiuit infide. addit. qͥ dilexit me. ⁊ ꝑħ
fides habet efficatiã. ⁊ ꝑ dilectionẽ tͣdi
dit. ñ aluid sacͥficiũ. s semec ipsũ solũ qͥ
tant᷑ẽ. Attende. qͦd filius se tͣdidit. ut hd̃e.
filio ñ peꝑcit. s ꝓ nob̾ om̃ib tͣdidit illũ.
Sipat̃ tͣdidit filium. & filius t̾didit seip¬
sũ. nidas qͥd fecit: Factaẽ tͣditio a patre.
facta ẽ tͣditio a filio. facta ẽ tͣditio Muda.
ima res facta ẽ. Qdgͦ discreuit patrẽ tra¬
dentẽ filiũ. & fili

Expanded text:
gis. Fide dico, Filii Dei, cujus fides valere potest cum sit Dei Filius. Ut autem ostenderet non esse meriti sui, sed grvivit in fide, addit, qui dilexit me, et per hoc fides habet efficaciam, et per dilectionem tradin aliud sacrificium, sed semetipsum, solum, qui tantus est. Attende quod Filius se tradidit ut hic dipercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum . Si Pater tradidit Filium, et Filius tradidit seipsum, Judas quid fecit? Facta est traditio a Patre, facta est traditio a Filio, facta est traditio a Juda, una res facta est. Quid ergo discrevit Patrem tradentem Filium, et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
ut ñ inferiores s pares nob̃sitis. siuo¬
lueritis. Q bñ de uob̾ ħ assero. enĩ.i.
qͥa om̃ia ista facimꝰ ꝓpt̾ uos instruen¬
dos nr̃o exẽplo. ita om̃ia ad uos spec̃¬
tant ut gr̃a di habundans in nob. ha¬

Expanded text:
ut non inferiores, sed pares nobis sitis, si volueritis. Et bene de vobis hoc assero. Enim, id est quia, omnia ista facimus propter vos instituendos nostro exemplo, ita omnia ad vos spectant, ut gratia Dei abundans, in nobis a
Abbreviated transcription (Latin):
qñ facile conu̾tent᷑ a iacob.l. a iudeis
ĩpietatẽ .i. infidelitatẽ. uł legalis ob¬
seruantiȩ cultũ. Cultꝰ enĩ uideoꝵ ab
aduentu. xp̃i. impietas ẽ. E hoc testa¬
mentũ erit illis a me. & hȩc ꝓmissio
implebit᷑ illis a me. qͥa egorpse faciã
qͦd ꝓmisi. Qñ: Cũ abstulero .i. remi¬
sero pecc̃a eoꝵ. Hoc erit infine. qñ¬

Expanded text:
eis, impietatem, id est infidelitatem, vel legalis observantiae cultum. Cultus enim Judaeorum ab adventu Christi impietas est. Et hoc testamentum erit illis a me, id est haec promissio complebitur illis a me, quia ego ipsi faciam quod promisi. Quando? Cum abstulero, id est remisero, peccata eorum, hoc erit in fine, q
Abbreviated transcription (Latin):
st̃ edocti inle¬
ge cultũ dei in¬
.i. unientur suo
terĩ qͥdam: & tandẽ in fine plenitudo.
Et hoc uolo uos scire: & hoc ẽ qͦdait No¬
loenĩ uos o fr̃s ignorare .i. nolo qͦduos
ignoretis. myst̾iũ hoc .i. hoc occultũ dłi
nditiũ. myst̾iũ dicout ñ sitis uob̾ip
sis sapientes .i. iõ uoco myst̾iũ. ne pu¬
tetis uos hoc ur̃o ingenio posse discu¬
tere. & qͦd sit ilło minist̾iũ qͦd ñ uult eos
ignorare ost̾ndit. scił. qͥa cecitas ñ ex na¬
t᷑a. s ex culpa eoꝵ contigit ĩ isrł: & hoc
ex parte. ñ enĩ om̃s excecati st̃ Conti¬
git dico: donec plenitudo gñtiũ intra¬
ret .i. ut intͣret. & donec intͣret ut causa
om̃is isrł. p̃dicante helya. & enoch. sal¬
uus fieret. emulando gentes. Sicut

Expanded text:
nt edocti in lege cultum Dei, inest unientur suoterim quidam et tandem in fine plenitudo. Et hoc volo vos scire, et hoc est quod ait: Nolo enim vos, o fratres, ignorare, id est nolo quod vos ignoretis mysterium hoc, id est hoc occultum Dei judicium, mysterium dico, ut non sitis ipsis vobis sapientes, id est ideo voco mysterium, ne putetis vos hoc vestro ingenio posse discutere. Et quod sit illud mysterium quod non vult eos ignorare ostendit, scilicet quia caecitas, non ex natura, sed ex culpa eorum, contigit in Israel, et hoc ex parte. Non enim omnes excaecati sunt. Contigit dico, donec plenitudo gentium intraret, id est ut intraret, et donec intraret ut causa omnis Israel, praedicante Elia et Enoch, salvus fieret, aemul
Abbreviated transcription (Latin):
Qi ñ solũ tu exciłis si ñ ꝑmanse¬
ris in bono. s & illi .i. iudei si ñ per¬
manserint in incredulitate in se¬
rent᷑. & iõ n sc̃ despiciendi. Dico. si
ñ ꝑmanserint. qͦd utiq potest fie¬
ri: potens ẽ enĩ ds iterũ inserere il
uere: nã inserent᷑ łłoc a minori ꝓ¬
bat. loq̃ns ad gentilẽ. ai. uere in se¬
rent᷑. Nam tu ogentilis excisus es¬
ui dei ex oleast̾ro: i. ritib gentiliũ
es. Ydolatͥa enĩ & huiꝰ modi. gentib

Expanded text:
n solum tu excideris, si non permanseris in bono: sed, et illi, id est Judaei, si non permanserint in incredulitate inserentur, et ideo non sunt despiciendi. Dico si non permanserint, quod utique potest fieri. Potens est enim Deus inserere ilvere. Nam inserentur, et hoc a minori probat loquens ad gentilem, quasi vere inserentur. Nam tu, o gentilis, excisus es ex oleastro, id est ritibus gentilium es. Idololatria enim, et hujusmodi gentib
Abbreviated transcription (Latin):
scĩ sp̃s habuer̃t. Oliua enĩ intelligi¬
tur hic fides patrũ. Insertꝰ es dico:
& ħ cont᷑ naturã. qͥa naturale ẽ ut
surculũ bonȩ arboris. inseramꝰ in
truncũ male. ñ surculũ malȩ. in
truncũ bonȩ: & hoc insitio d̃r. Di¬
ctt᷑ aũ humano more contͣ naturã
ẽẽ. qͦdẽ contͣ nat᷑ȩ usum. mortalibꝰ
notũ. sic̃ ẽ illud. ut surcłs fructum
radicis ferat. id enĩ contͣ naturã di¬
cit apłs. qͦd ẽ contͣ consuetudinem
nature. qͣm noticia humana cõp̃¬
hendit. Ds̃ aũ creator & conditor oĩ

Expanded text:
ligitur fides patriarcharum. Insertus es, dico, et hic contra naturam, quia naturale est ut surculum bonae arboris inseramus in truncum malae, non surculum malae in truncum bonae. Et hoc insititio dicitur. Dicitur autem humano more contra naturam esse, quod est contra naturae usum, mortalibus notum, sicut est illud, ut surculus fructum radici ferat. Id enim contra naturam, dicit Apostolus quod est contra consuetudinem naturae, quam notitia humana comprehendit.
Abbreviated transcription (Latin):
gant. uł inu̾tunt. Et ne leuia putent᷑. su¬
surratio & detractio qͥa in uerb st̃: addit
de eis. Dõ odibiles. Contumeliosos. qͥ dic¬
tis uł factis contumelias & tͦpia inferunt.
Suꝑbos in honorib. Elatos. elati st̃ illi
qͥ nolunt pati pͥorem uł parẽ. Inuento¬
res maloꝵ. qͥ nouũ genus mali cuiꝰcũꝙ ĩ¬
ueniunt uerbo uł oꝑe. parentib carna¬
lib uł sꝑitualib ñ obedientes. scił feris
indomitiores. insipientes. scił. ñ discernẽ¬
tes int̾ bonũ & malũ. incõpositos habitu
& incessu. Incõpositio corporis: indicat
qͣlitatẽ mentis. Sine affectioẽ .i. sñ dilec

Expanded text:
gant vel invertunt, et ne levia putentur susurratio et detractio, quia in verbis sunt, addit de eis: Deo odibiles, et contumeliosos, qui dictis vel factis contumelias et turpia inferunt. Superbos in honoribus. Elatos. Elati sunt illi qui nolunt pati priorem vel parem. Inventores malorum, qui novum genus mali cujuscunque inveniunt verbo vel opere. Parentibus, carnalibus vel spiritualibus, non obedientes, scilicet feris indomitiores. Insipientes, id est non discernentes inter bonum et malum. Incompositos, habitu vel incessu. Incompositio corporis indicat qualitatem mentis. Sine affectione, id est sine d
Abbreviated transcription (Latin):
lui pꝰ uenire aduos. ꝗͣ irẽ in mace¬
doniã. Qa enĩ em̃data quoꝵdã ui¬
taerat. uoluit uid̾e qͦs indignum
erat añ uid̾e. Si gͦ ñ iuic cũ uoluit.
ñ fuit ociosũ. Intelligi enĩ uolebat
aliqͦs int̾ eos eẽ ꝓpt̃ qͦs uoluntatẽ
suã ñ impleuit qͥ oꝑam adhibere

Expanded text:
us venire ad vos, quam irem Macedoniam, quia enim emendata quorumdam vita erat, voluit videre quos indignum erat ante videre: si ergo non ivit, cum voluerit, non fuit otiosum. Intelligi enim volebat aliquos inter eos esse, propter quos voluntatem suam non impleverit, qui operam adhibere
Abbreviated transcription (Latin):
ceritas. Sicut enĩ impiis ẽ magna pena
conscĩa. ita piis ẽ gaudiũ ñ. qi. iñ suꝑ¬
be głantib s totũ d̾o dantib iõ recte
ñ ait. gła nr̃a ẽ testimoniũ alienȩ ma¬
litiȩ. uł minoris gr̃e s conscientiȩ nr̃ȩ.
Quȩ qͥa occulta ẽ. ñ ẽ subiecta alienoni¬
dicio: & iõ nullꝰ p̃sumat contͣ eam uel
ꝓferre. uł cogitare sententiã. Sic inqͣm
conu̾sati sumꝰ. & hoc fecimꝰ ñ in sapien¬
tia carnali q̃ ẽ uoluptates dilig̃e labo¬
res uitare. uł scdđm naturas rerũ. & ñ
contͣ pdicare ut pseudo faciebant. quoꝵ
fuscatã p̃dicationẽ arguit iuxta hui¬
manũ sensum
aptatã. Non
ti sumꝰ ita s ĩ

Expanded text:
t sinceritas. Sicut enim impiis est magna poena conscientia, ita piis est gaudium, non quasi inde superbe gloriantibus, sed totam Deo dantibus. Ideo recte non ait: Gloria nostra est testimonium, alienae malitiae, vel minoris gratiae, sed conscientiae nostrae, quae quia occulta est, non est subjecta alieno judicio. Et ideo nullus praesumat contra eam, vel proferre, vel cogitare sententiam. Sic, inquam, conversati sumus, et hoc fecimus, non in sapientia carnali, quae est voluptates diligere, labores vitare, vel secundum naturas rerum, et non contra praedicare, ut pseudo praedicabant, quorum fucatam praedicationem redarguit, juxta humanum sensum aptatam. Non ti sumus, sed in
Abbreviated transcription (Latin):
N enĩ. Qiͣ. uere ad uos habundantiꝰ
seruaui sĩplicitatẽ qͥa nͨ ĩ pͥma epis¬
gistis in pͥma epła: ⁊ cognouistis ĩ
inceps cognoscetis. me ĩ eodẽ usq
ĩ finẽ uitȩ. Cognoscetis dico. sicut
⁊ cognouistis nos ex parte. ñ ex to¬
to. qͥa & si scitis qͦd abstinui. ñ tam̃
scitis. qͣnta dilectiõe ħ feci. Nota qͦd¬
ꝓficere illos sꝑat apłs. ex eo quod
iã ceꝑant meliores effici. cognito
apłi affectu cͥca sese ⁊ głabant᷑ meo
uelud filii in patre carissimo. Seqͥ¬

Expanded text:
 dicat: Vere ad vos abundantius servavi simplicitatem, quia nec in prima Episgistis, in prima Epistola, et cognovistis, in m quod cognoscetis me in eodem usque in finem vitae. Cognoscetis dico sicut et cognovistis nos ex parte, non ex toto, quia etsi scitis quod abstinui, non tamen scitis quanta dilectione hoc feci. Aficere illos sperat Apostolus, ex eo quod jam coeperant meliores effici cognito Apostoli affectu circa sese, et gloriabantur in eo, velut filii in patre charissimo. Q
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̃ .i. nat᷑a pot̃: uitiũ ñ potest. Sme-
dicꝰ ad ħuenit: ut pellat uitiũ. Uenit
enĩ saluator ad genꝰ humanũ: nullũ sa¬
nũ inuenit. iõ magnꝰ medicꝰ uenit ad
sanandũ uitiũ. qͦ sanato reꝑata ẽ nat᷑a.¬

Expanded text:
 est natura potest, vitium non potest. Sed medicus ad hoc venit ut pellat vitium. Venit enim Salvator ad genus humanum, nullum sanum invenit, id est magnus medicus venit, ad sanandum vitium, quo sanato, reparata est nat
Abbreviated transcription (Latin):
eadẽq nat᷑a. a bono dõ condita bona
subici rectȩ ambulatiõi. tolle uͦ claudi¬
cationẽ. & uidebis rectã ambulationẽ.
ita excluso uitio sanata ẽ nat᷑a. Qͥ aut̃.
.i. pꝰ concupiscentias carnis eunt & car¬
nis uoluptatib delectant᷑ do placere
ñ posst̃. uos aũ. Clerba ad ipsos roma¬
nos conũtit. & qͦd ẽẽ in carne ñ uita. s ui¬
tio intellex̾at ostendit. qiͣ qͥ in carne st̃

Expanded text:
eademque natura, a bono Deo condita bona, subjici rectae ambulationi. Tolle vero claudicationem, et videbis rectam ambulationem. Ita excluso vitio, sanata est natura. Quid autem qui post concupiscentias carnis eunt, et carnis voluptatibus delectantur, Deo placere non possunt. Vos autem. Verba ad ipsos Romanos convertit, et quod esse in carne, non vita, sed vitio intellexerit, ostendit. Quasi dicat: Qui
Abbreviated transcription (Latin):
mortale: s mortuũ. Mortale qͥd̃e fu
it añ pecc̃m: i. potens mori. s pꝰ pecẽm
fuit mortuũ.i. hñs in se necessitatẽ
moriendi. ⁊ iõ congrue ad didit. ꝓp̃t
pecc̃m. scił. originale. uñẽ hȩc morta¬
litas.¬

Expanded text:
mortale, sed mortuum; mortale quidem it ante peccatum, id est potens mori; sed post peccatum fuit mortuum, id est habens in se necessitatem moriendi. Et ideo congrue addidit, propter peccatum, scilicet originale. Unde est haec mortalitas
Abbreviated transcription (Latin):
aliis.⁊ potestates .i. cont᷑ eos qͥ etiam
suꝑ hos posst̃. qͥ aliis p̃sunt. Cẽrtũ
ẽ enĩ. qͥa exicia famulis cłi auctore
diabolo irrogant᷑. siue ꝑ se. siue per
minist᷑s suos. cuiꝰ altitudo gͣndis ẽ.
Dico qͦd colluctatio ẽ uobis adu̾sus de¬
mones. qͥ utiq tim̃di st̃. qͥa munda¬
nos regunt. ñ exponendo qͦd di¬
xerat subdit scił. adu̾sus rectores
mundi .i. adu̾sus diabolũ. ⁊ angłor
eiꝰ. qͦs rectores mundi dicit. qͥa ipsi
ragunt dilectores mundi. Nem̃¬

Expanded text:
contra eos, qui etiam super hos possunt, qui aliis praesunt. Certum est enim quia exitia famulis Dei a diabolo irrogantur, sive per se sive per ministros, cujus altitudo grandis est. Dico quod colluctatio est vobis adversus daemones, qui itaque timendi sunt, quia mundanos regunt. Unde exponendo quod dixerat, subdit, scilicet: Adversus rectores mundi, id est adversus diabolum et angelos ejus quos rectores mundi dicit, quia ipsi regunt dilectores mundi. N
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ om̃is euacuet᷑ potestas. Ita
sĩplicit̃ obedite. sicut obedis¬
hoc p̃cipit ad conseruationẽ
humilitatis. Obedite dico. ñ
seruientes ad oculũ. scił. dum
uidemini. xi. hominib placentes .i. sic̃
illi faciunt. qͥ q̃runt hõĩb placere. s

Expanded text:
et omnis evacuetur potestas. Ita et omnis evacuetur potestas. Ita simpliciter obedite, sicut obedhoc praecipit ad conservationem humilitatis, obedite dico, non servientes ad oculum, scilicet videmini, quasi hominibus placentes, sicut illi faciunt qui quaerunt hominibus placere
Abbreviated transcription (Latin):
care filios urõs ad iracundiã.
qͥa sic legẽ ñ custodient. mira
enĩ nemo cognoscit qͥd sit utile.
s educate illos dũ pueri st̃. ne
legẽ contẽpnant. in disciplina
uerboꝵ. ⁊ correctiõe uerbum:
ut ꝓficiant in reb dm̃. Uos aũ
serui obedite dm̃is. ñ solũ sp̃ua¬
lib & bonis: s etiã carnalib.
Seruitꝰ cepit ex pec̃co. Prima
enĩ seruitutis causa peccatũ ẽ.
ut hõ homini uincło conditi¬
oms subderet᷑. qͦd ñ fuit nͥ deo
iudicante. apud quẽ ñ ẽ iniqͥ¬
tas. ⁊ nouit diu̾sas penas meri¬
tis distͥbuere. delinq̃ntiũ. Obe¬
dice in qͣm cũ timore .i. cũ reue¬
rentia. qͦd faciunt & filii. ⁊ tre¬
more qͦd seruoꝵ ẽ. ⁊ ħ in sĩplicita¬
te cordis ur̃i. ut sicut ostenditiꝰ
extͣ sic sit ⁊ ĩ uoluntate ur̃a:
ut si ñ potestis a dm̃s liberi fi¬
eri. libere seruiatis. liberã em̃
qͦdãm facit seruitutẽ qͥ seruit
ñ timore subdolo. s dilectione¬
fideli. donec tͣnseat iniqͥtas:

Expanded text:
care filios ad iracundiam, quia sic legem non custodient. In ira enim agnoscit 176 quid sit utile. Sed educate illos, dum pueri sunt, ne legem contemnant, in disciplina verborum et correctione verberum, ut proficiant in rebus Domini. Vos autem servi, obedite dominis, non solum spiritualibus et bonis, sed etiam carnalibus. Servitus coepit ex peccato; prima enim servitutis causa peccatum est, ut homo homini vinculis conditionis subderetur: quod non fuit nisi Deo judicante, apud quem non est iniquitas; et novit diversas poenas meritis distribuere delinquentium. Obedite inquam, cum timore, id est cum reverentia; quod faciunt filii; et tremore, quod servorum. Et hoc in simplicitate cordis vestri, ut sicut ostenditis extra, sic sit in voluntate vestra, ut si non potestis a domino liberi fieri, libere serviatis, liberam enim quodammodo facit servitutem qui servit non timore subdolo, sed fideli dilectione, donec transeat iniquitas,
Abbreviated transcription (Latin):
entes uoluntatẽ di. ex animo. ita scił.
dico scientes qͦd unꝰ qͥsq qͦdcũꝙ bonũ
fecerit. b ꝑ cipiet a dño. siue liber sit.
siue seruus. ñ enĩ minꝰ recipiet seruuꝰ.
qͣm liber. Et uos dñi facite illis. scił.¬
serus ur̃is. eadẽ i. similia. ĩ bona uo¬
luntate. remittentes illis. si qñq pec¬
cant. ñ solũ uerb̾a. s etiã minas. sei¬
ꝑsonarũ acceptio ñ ẽ apud đm. dñs
enĩ iustꝰ iudex causas discerind ñ ꝑ¬
sonas. iõ in qͣ m̃sura qͥs m̃surau̾it: re¬
meciet᷑ illi. De cet̾o. Post spẽcialia pre¬
cepta qͥb ãmonuit singłos ordines:
ĩ cõmuni ãmonet om̃s. Qiͣ. huc usq¬
inceps .i. in fut᷑o. in reliqͦ tẽpore ofr̃s.
m fide. ⁊ dilectiõe. confortamini cont᷑
bellũ diaboli. in dño .i. ĩ auxilio dm̃.
⁊ in potentia uͥtutis eiꝰ. qͥa ipse dat
potentẽ uͥtutẽ pugnare uolentib.
E utiq debetis ita confortari. indu¬
ite uos armat᷑ã di . i. u̾tutes. ut pos¬

Expanded text:
entes voluntatem Dei ex animo, ita scilicdico scientes quod unusquisque, quodcunque bonum fecerit, hoc percipiet a Domino, sive liber sit, sive servus, non enim minus recipiet servus, quam liber. Et vos Domini, facite illis, servis vestris, eadem, id est similia in bona voluntate, remittentes illis, si quando peccant, non solum verbera, sed etiam minas, scisonarum acceptio non est apud Deum; Dominus enim justus judex causas discernit, non personas. Ideo in qua mensura quis mensuraverit, remetietur illi. De caetero. Post specialia praecepta quibus admonuit singulos ordines in communi admonet omnes. Ambrosiusdeinceps in futuro, in reliquo tempore, o fratres, in fide et dilectione, confortamini, contra bellum diaboli, in Domino, id est in auxilio Domini, et in potentia virtutis ejus, quia ipse dat potentem virtutem pugnare volentibus: et utique ita debetis confortari. Induite vos armaturam Dei, id est virtutes, ut pos
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpħam dicere potuisse. Et ut ostendet
qd in his uerb q̃reremꝰ. ut ñ comectuiꝰ.
nr̃is aliqͥd ausi dicere uideam᷑. subdit.
⁊exponit sacm̃tũ ħmagnũ ẽ. Et̃ne a¬
liqͥs putaret. in uiro eẽ. ⁊ uxore. scd̾mutͥ¬
usꝙ naturalis sexus copulationẽ. cor¬
ꝑalemꝙ mixturã addit. ego dicomoc¬

Expanded text:
am dicere potuisse. Et ut ostenderet quid in his verbis quaereremus, ut non conjecturis nostris aliquid ausi dicere videamur, subdit et exponit: Sacramentum hoc magnum est. Et ne aliquis putaret in viro esse et uxore secundum utriusque naturalis sexus copulationem, corporalemque misturam, addit: Ego dico
Abbreviated transcription (Latin):
integer uir. qͥa. & femina de uiro facta ẽ
cũ illo. caput nr̃m ẽẽ uoluit. accipiendo
carnẽ ex nobis. in qͣ moreret᷑ ꝓ nob̾. Dor¬
mit adam ut fiat eua: morit᷑ xp̃c ut fi¬
at eccłia. Dormientis adȩ fit eua de latere:
mortuo xp̃o. lãcea ꝑcutit᷑ latus. ut ꝓflu¬
ant sacm̃ta qͥb formet᷑ eccłia. Reliqͥt ergo

Expanded text:
integer vir, quia et femina de viro facta est, cum illo caput nostrum esse voluit accipiendo carnem ex nobis, in qua moreretur pro nobis. Dormit Adam ut fiat Eva, moritur Christus ut fiat Ecclesia. Dormiendo Adam fit Eva de latere, mortuo Christo lancea percutitur latus ut profluant sacramenta quibus formetur Ecclesia. Reliquit ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ ħ .i. ꝓpt̃ hanc dilectionem.
relinq̃t homo patrẽ ⁊ matrẽ: &
adherebit uxori suȩ. Ita ad litte¬
rã sepe fit. ⁊ er̃c duo in carne u¬
na .i. ĩ carnali cõmertio. scilic&.
qũ simul miscent᷑ carnali com¬
mixtione. Hłoc moyses ad litte¬
rã de unione comugii dixit.
qͦd ẽ signũ magnȩ rei. scił. sig¬

Expanded text:
propter hanc dilectionem, relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae. Ita ad litteram saepe fit, et erunt duo in carne una, id est carnali commercio, scilicet quando simul miscentur carnali conjunctione. Hoc Moyses ad litteram de unione conjugii dixit quod est signum magnae rei, scilicet sig
Abbreviated transcription (Latin):
ingenesi dixit. ħ os de ossib meis. ⁊ carode
carne mea. Sicut enĩ eua de adã facta tͣ¬
xit abeo carnẽ. & ossa. ita nos a xp̃o insti¬
tuti alii sumꝰ ut ossa. scił robusti. alii ut
caro scił. infirmi. ⁊ iõ ait ex carne eiꝰ .i. in¬
firmi sumꝰ a simili infirmitatis eiꝰ. qͣm
nesi. Relinq̃t xp̃c homo patrẽ: formã ser¬
ui accipiendo. N enĩ ħ iõ dicit qͥa xp̃c¬

Expanded text:
in Genesi dixit: Hoc os de ossibus meis, et caro de carne mea . Sicut enim Eva ab Adam facta traxit ab eo carnem et ossa, ita nos a Christo instituti, alii sumus ut ossa, scilicet robusti, alii ut caro, scilicet infirmi. Et ideo ait, ex carne ejus, id est infirmi sumus a simili infirmitatis ejus quam nesi: Relinquet Christus homo patrem, formam servi accipiendo. Non enim ideo haec dicit quia C