comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dixit scriptura flumina de eius uen¬
tre fluent aquȩ uiuae : Conse¬
quenter omnino quic redit in me in
quit flumina deuentre eius fluent
aquae uiuae. Quia primo credimꝰ
ut haecdona mereamur. Haec
ergo flumina aquȩ uiuae quae illi
mulieri uolebat dare. merces ẽ. fides
quam prius in illa sitiebat Cuius
in eum crediturierant Nondum
autem erat sp̃s datus quia ihĩ
Nondum fuerat clarificatus. Hoc
clarificationem dedit ecclesiae: Sicut
alia scriptur adicit. Ascendens in
altum captiuam duxit captiuitatẽ
dedit dona hominibus. sed adhuc illa
mulier carnaliter sapit. sic enim res¬
pondit
Nẽ neque hauritorium habes et pute¬
us altus ẽ. unde mihi habesdare a
quamuiuam Num quid tum aiores
patrenro ia cobquidedit nobis hunc
puteum et ipse ex eobibit et filii eius
et pecora eius.:
unc ueroiam dñs exponit quid
dixerit
Omnis inquit quibiberit deaqua ista
siti & iterum
Qui autem biberit deaqua quame¬

Expanded text:
dicit Scriptura, flumina de ventre edicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae. Consequenter omnino. Qui credit, inquit, in me, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae: quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei quam prius in illa sitiebat. Cujusin eum credituri erant. Nondum autem erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat clarificatus . Hocclarificationem dedit Ecclesiae, sicut alia Scriptaltum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . » Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit, sic enim respondit: « Domine, neque » hauritorium « habes, et puteus altus est, unde » mihi « habes » dare « aquam vivam? Nunquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus. » Nunc vero jam Dominus exponit, quid dixerit. « Omnis, » inquit, « qui biberit ex aqua ista, sitiet iterum. Qui autem biberit de aqua quam e
Abbreviated transcription (Latin):
tas patris qui eum misit etopus eius
quod ꝑficere uell& Respondit. Nisi
ut nos ad fidem suam apernitios omun¬
dierrore conuerter&: Qualis ẽ ergo
cibus eius. talis et potus Quapropt̃
hoc in illa muliere sitiebat ut facer&
inea uolunta tem patris et ꝑficer &
opus eius sed carnalit̃ intellegens
respondit
Atucumsis uidacus quomodo a mebibere
poscis cum simmulier samaritana:
Non enimcoutuntur iudaei samaritanis
Cuidñs noster dixit Si scires donumdi
etquis est quidicit tibi damihibibere.
Tumagis petisses abeo ut dediss& tibi
Ethinc ei ostender& Nonsetalem a¬
quam petissequalem ipsa intellexerat
sed quia ipsesitiebat fidem eius. eidem
sitienti sp̃m scm da recupiebat Hanc
enim recte intellegimus a quamui¬
uam quod ẽ donumdi sicut ipseait
testatur alio locodicens. Quodsta¬
bat ihs̃ ecclamabat Siquis sitit ue¬
mat etbibat qui credit inme sicut

Expanded text:
tas Patris, qui eum misit, et opus ejus tas Patris, qui eum misit, et opus ejus quod se perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa muliere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui Dominus noster dixit: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere; tu magis petisses ab eo, et dedisset tibi t hinc ei ostenderet, non se talem aquam petisse, qualem ipsa intellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidemque sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait, angelista testatur alio loco dicens: quod stabat Jesus, et clamabat, Si quis sitit, veniat et bibat: qui credit in me, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
dȩ gratia uenerat bibere postula uerit
cum ipse postea spiritalis fontis af¬
fluentiam sepetentibus dare posse
prȩdicauerit Sed scilic& sitiebat
ds̃ mulieris illius fidem quae qͥm
samaritanaerat et sol& samaria
ido latriȩ imaginem sustinere
psienim separati apopulo iuidaeorũ
simulachris mutorum animaliumidẽ
cus addixerant Uenerat autem
ihs dñs nr̃t ut gentium multitu dinem
quae simulachris seruierat. ad muni¬
mentum fideixp̃ianȩ et icorruptae
religionis adducer& Nonenim est
inquit sansopus medicus. sed male
habentibus Ergoeorum fidem si¬
mihi bibere. Et ut noueris quid siti¬
ebat dñs noster. post paulũlumue¬
niunt discipuli eius qui ꝑrexerant in
ciuitatem ut cibos emerent
Dicunt ei. Rabbimanduca Ille au¬
temdixit eis. Ego habeo escamman¬
ducare. Dicit eis ihs̃. cibus meus est
ut faciam uoluntatem eius qui memisit
et ut perficiam opus cius.
Nun quid hic intellegitur aliauolan¬

Expanded text:
dae gratia venerat, bibere postulaverit, dae gratia venerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritalis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sitiebat Deus mulieris illius fidem, quoniam Samaritana erat, et solet Samaria idololatriae imaginem sustinere; ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, cus addixerant. Venerat autem Jesus Dominus noster ut gentium multitudinem, quae simulacris servierat, ad munimentum fidei Christianae et incorruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus. Ergo eorum fidem simihi bibere. Et ut noveris quid sitiebat Dominus noster post paululum veniunt discipuli ejus, qui perrexerant in civitatem, ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego aliam habeo escam manducare? Dixit eis Jesus: Cibus meus est ut faciam ejus voluntatem qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Numquid hic intelligitur alia volun
Abbreviated transcription (Latin):
die unde iamincipit soliste uisibi¬
lis declinare hoccasum qm̃ et no¬
bis uocatis axp̃o ab inuisibilium
amore homo interior recreatus ad in
teriorem lucem quaenum qua moccidit
reuertatur secundum apłicam discipli¬
nam non quaerens quȩ uidentur sedquȩ
Nonuidentur Quac enimuiden¬
tur temporalia sunt. quae autem
Non uidentur aeterna sunt. Quod
autem fatigatus uenit ad puteum.
infirmitatem carnis significat Quod
sedit humilitatem. Quia et ibe¬
ci. litatem carnis pronobis suscepit
et homohominibus tam humiliter ap¬
paredignatus ẽ. Dehac infirmitate
carnis prophetadicit. Nomo inpla¬
gapositus et sciens ferre in becillitatem
Ochumilitate uero a postolus loquitur
dicens Humiliauit se factus sub di¬
tus usq ad mortem. Quam quamillud
quod sedit qm̃ solent sederedactores pos¬
sit alio in tellectu non humilitatis
modestiam : sed magistri demonstrare
ꝑsonam Sed quaeri potest quare a
muliere samaritana quae aquȩ in plen¬

Expanded text:
die, unde jam incipit sol iste visibidie, unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occasum: quoniam et nobis vocatis a Christo ad invisibilium amorem, homo interior recreatus, ad interiorem lucem quae nunquam occidit, revertatur, secundum apostolicam disciplinam, non quaerens quae videntur, sed quae non videntur: quae enim videntur, temporalia sunt; quae autem non videnturautem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis Propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem; de humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae aquae implen
Abbreviated transcription (Latin):
ut induimur Nouo. qui secundum dm̃
creatus ẽ. Nam sexta aetas senectus
ẽ. Quo prima infantia secunda pue¬
ritia. tertia adalescentia. Quarta
iuuentus Quinta grauitas Vete¬
ris itaq: hominis uitaquȩ secundum
carnem temporali conditione pera¬
gitur. sexta aetate senec tute conclu¬
ditur Quia senec tute ut dixihu¬
manigeneris dñs nr̃t creator nobis
et reparator aduẽnit ut moriente
scilic& uetere homine nouum in se
constituer& quem exutum lutu t̃¬
reno incalestia regna trans ferr&
rgonunc puteus ut dictum ẽ. mun¬
dihuius terrenum laborem. et erro¬
remtenebrosa pro funditate signi¬
ficat. Etqm̃ exterior ẽ homo ue¬
tus et nouus interior. dictum ẽ. ab
apło et si exterior homo sunt cor¬
rumpitur. sed interior autem reno¬
uatur dedie indiem: rectissime om¬
nino qmomnia uisibilia ad exterio¬
rem hominem ꝑtinent quibus xp̃i¬
ana disciplina renuntiat. Hora
sexta uenit cd̃s adputeum idẽ medio

Expanded text:
ut induamur novo qui secundum Deum ut induamur novo qui secundum Deum creatus est . Nam sexta aetas senectus est, quoniam prima est infantia, secunda pueritia, tertia adolescentia, quarta juventus, quinta gravitas. Veteris itaque hominis vita, quae secundum carnem temporali conditione peragitur, sexta aetate, id est, senectute concluditur, quia senectute, ut dixi, humani generis Dominus noster creator nobis et reparator advenit, ut moriente scilicet vetere homine, novum in se constitueret, quem exutum luto terreno in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Et quoniam exterior est homo vetus, et novus interior, dictum est ab Apostolo: Et si exterior homo noster corrumpitur, interior autem renovatur de die in diem. Rectissime omnino, quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem pertinent, quibus Christiana disciplina renuntiat. Hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio
Abbreviated transcription (Latin):
uindicaretupiebant aquoscerent
pos sessorensuum. et cõnuerterentur
ad xp̃m qui legitimus patriarchȩ
Heres est factus
xp̃i dictis factis que signata non omni¬
bus patent. et ea non nulliminus di¬
ligenter minusque sobrie inter pre¬
tando asserunt. plerumq. prosalu¬
te ꝑniciem et procognitione uerita¬
tis errorem: Interq̃ illudẽ. sacra¬
mentur quod scriptum ẽ. dñmho¬
radiei sexta uenisse ad puteumia cob.
fessumq abitinere resedisse. amuli¬
eresamaritana potum petisse. et
cetera quȩ in eodem loco scripturarũ
discutienda et pertractanda dicuntur
Dequare id primum tenendum est
quod inomnibus scripturis summa
uigilantia custodirioporta. ut se¬
cundum fidem sit sacramenti diuini
expositio. Hora igiturdiei sexta ue¬
nt adputeum dñsñr. Video inputeo
tenebro sam profunditatem Amͥmo¬
uenit dñs ilis hora sexta id est sexta
aetate generis humanitam quam senec¬
tute ueteris hominis quo iubemur exui

Expanded text:
vindicare cupiebant, agnoscerent vindicare cupiebant, agnoscerent possessorem suum, et converterentur ad Christum qui legitimus patriarchae haeres est factus.isti dictis factisque signata non omnibus patent; et ea nonnulli minus diligenter minusque sobrie interpretando afferunt plerumque pro salute perniciem et pro cognitione veritatis errorem. Inter quae illud est sacramentum quod scriptum est Dominum hora diei sexta venisse ad puteum Jacob, fessumque ab itinere resedisse, a muliere Samaritana potum petisse, et caetera quae in eodem loco Scripturarum discutienda et pertractanda dicuntur. De qua re id primum 500 tenendum est, quod in omnibus Scripturis summa vigilantia custodire oportet ut secundum fidem sit sacramenti divini expositio. Hora igitur diei sexta venit ad puteum Dominus noster. Video in puteo tenebrosam profunditatem. Admovenit Dominus Jesus hora sexta, id est, sexta aetate generis humani, tanquam senectute veteris hominis, quo jubemur exui,
Abbreviated transcription (Latin):
eliquit iuda eam. et abiit iterum
INgalileam. Quidẽ reliquit iudae¬
am. Nisireliquit infidelitatem illo¬
rum qui eum recipere Noluerunt et
lapidemquem aedificare debuerunt
reprobauerunt. et abiit ꝑ apostolos
ingalileam id est inuo lubilitatem
huius mundi. Precipiens a postolis
Itedoceteom nes gentes baptitantes
cos Ini nomine patris & filii et sp̃s
scĩ O portebat enim eum transire
ꝑsamariam In lectione uero euan¬
gelii infirmitatem humam gene
me nobis sc̃s euangelista monserauit
Iiquidem cumdixis s& uenis sed ñm inci¬
uitate samariae quaedicitur sichar
iuxta predium quod dedit ia cobfilio
suo ioseph inquo praedio erat fons
exitinere sedebat sic supra puteumn
Qud̃ dscs ia cobio sephfiliosuo derelique¬
rat Quod predium nontamioseph
quamxp̃o arbitror derelictum. cu¬
ius figura sc̃s ioseph patriarcha por¬
cauit quem uere sobadorat et luna
et omnes stellȩ benedicunt Ad hoc
prȩdium ideouenit dñs ut samaritani
qui hereditatem sibi patriarche isel

Expanded text:
eliquit Judaeam, et abiit iterum in Galilaeam. Quid est, reliquit Judaeam, nisi, reliquit infidelitate illorum qui eum recipere noluerunt, et lapidem quem aedificare debuerant reprobaverunt? et abiit per apostolos in Galilaeam, id est, in volubilitatem hujus mundi, praecipiens apostolis: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Oportebat enim eum transire per Samariam. In lectione vero Evangelii, infirmitatem humani generme nobis sanctus evangelista monstravit. Siquidem cum dixisset venisse Dominum in civitatem Samariae, quae dicitur Sichar, juxta praedium quod dedit Jacob filio suoex itinere, sedebat sic supra » puteum, quod sanctus Jacob Joseph filio suo dereliquerat. Quod praedium non tam Joseph quam Christo arbitror derelictum: cujus figuram sanctus Joseph patriarcha portavit, quem vere sol adorat et luna, et omnes stellae benedicunt. Ad hoc praedium ideo venit Dominus, ut Samaritani, qui haereditatem sibi patriarchae Israel
Abbreviated transcription (Latin):
aseruitute a egr̃ptiaca Ille agnus.
significabat istum agnum quem
presentem beatus baptista digito os¬
tendebat dicens
ECCCAGNUS DI
ecce quitollit peccata mundi
Ecce agnusdi eccehi nocens etabomni
peccato inmunis ut pote qui osquidem
adam. sed nullam decarne peccatri¬
ce traxit maculam culpae. lcce
quitollit peccata mundi. eccequi
iustus interpeccatores. mitis inter
impios. hoc ẽ quasiagnus int̃lupos
apparens etiam peccatores et impios
iusti ficandi hab& potestatem quo¬
modo autem peccata munditollat
quo ordine iustific& impios apostolus
petrus ostendit quiait. Non corrup¬
tibilibus argento uel auro redempti
estis deuanaurã conuersatione pa¬
terne traditionis sed p̃cioso sangune

Expanded text:
a servitute Aegyptiaca. Ille agnus a servitute Aegyptiaca. Ille agnus significabat istum agnum, quem praesentem beatus Baptista digito ostendebat, dicens: « Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Ecce agnus Dei, ecce innocens et ab omni peccato immunis, ut pote qui os quidem Adam, sed nullam de carne peccatrice traxit maculam culpae. Ecce qui tollit peccata mundi; ecce qui justus inter peccatores, mitis inter impios, hoc est, quasi agnus inter lupos apparens, etiam peccatores et impios justificandi habet potestatem. Quomodo autem peccata mundi tollat, quo ordine justificet impios, apostolus Petrus ostendit, qui ait: Non corruptibilibus, argento vel auro redempti estis de vana vestra conversatione paternae traditionis, sed p
Abbreviated transcription (Latin):
calciamenti eius : Nisi a perte ethumilit̃
suamignorantiam profiteri. Acsipaten¬
t̃dicat Quid mirum simihiille p̃latꝰe.
quem post me quidem natum con¬
Haec inbethania facta sunt transiorda¬
nen ubierat iohannes baptizans. Bene
precursor dñi nr̃i inbethaniadicitur
baptizasse Nam bethania domus
oboedientiae int̃ pretatur. Vtde¬
monstrar& ꝑ oboedientiam fidei.
om̃s ad xp̃ibaptisma debere ꝑuenire
Sicut magis mandatum ẽ ꝑ aliamua
reuerti in patriam. Ita nobis pceptũ ẽ.
ꝑ aliam ad para drsigaudia ꝑ uenire
Uamnri parentes ꝑ in oboedientiae
culpam inde eiectisunt. nos uero per
oboedientiae bonum et ꝑ obseruatione
mandatorumdi. ad aet̃ nebeatitudi¬
Anis paradr sum ꝑuenire debemus
Iltera die uidit iohannes ihmadse ue¬
nientem
ohannes interpretatur gratiadi
quipcioso sanguinexp̃i redemptus ẽ.
Altera diefuit populo priore sublege
qui mrstice sanguine agni redemptꝰ ẽ

Expanded text:
calceamenti ejus, nisi aperte et humiliter calceamenti ejus, nisi aperte et humiliter suam ignorantiam profiteri? Ac si patenter dicat: Quid mirum, si mihi ille praelatus est, quem post me quidem natum con» 475 VERS. 28.-- Haec in Bethania facta sunt trans Jordanem, ubi erat Joannes baptizans. Bene praecursor Domini nostri in Bethania dicitur baptizasse; nam Bethania domus obedientiae interpretatur; ut demonstraret per obedientiam fidei omnes ad Christi baptisma debere pervenire. Sicut Magis mandatum est per aliam viam reverti in patriam, ita nobis praeceptum est per aliam ad paradisi gaudia pervenire: nam nostri parentes per inobedientiae culpam inde ejecti sunt; nos vero per obedientiae bonum et observationem mandatorum Dei, ad aeternae beatitudinis paradisum pervenire debemusltera die vidit Joannes Jesum ad se venientem. Joannes interpretatur gratia Dei. qui pretioso sanguine Christi redemptus est. Altera dies fuit populo priori sub lege, qui mystice sanguine agni redemptus est
Abbreviated transcription (Latin):
isdemiohannes negat. recte se indignũ
ee ad soluendum corrigiam eius cal¬
ciamenti denuntiat Ac sia ꝑte dicat
Ego redemptoris uestigia denuda re
Non ualeo quia sponsinomen mihi
inmeritus non usurpo. Quod tam̃
intellegi et alit̃ potest. Quis enm
nesciat quod calciamenta exmor¬
tius anim alibus fiant: In carnatꝰ
uero dns ueniens quasicalciatus appa¬
ruit quundiuinitatesua morticina
corruptionis nrae assumpsit Sed
huius incarnationis mrsterium hu¬
manus oculus penetrare non suffic̃
Inuestigari enim nullatenus potest
quomodo in corporatur uerbum
quomodo sum mus etuiuificator sps
Intrauterum matris animatur
quomodo is quimitium non hab&
et existit et concipitur Corrigia
ergocalcamentiẽ. ligatura mrsterii
ohannes itaq soluere corrigiam
calciamenti eius Nonual&. quia in¬
carnationis mrsterium nec ipse in
uestigare sufficit. qui hanc ꝑ prophe¬
tiae spm̃agnouit. Quid est ergo
dicere non suin dignus soluere corrigiam

Expanded text:
idem Joannes negat, recte se indignum idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendum corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immeritus non usurpo. Quod tamen intelligi et aliter potest: Quis enim nesciat quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? Incarnatus vero Dominus veniens quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticinia nostrae corruptionis assumpsit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest, quomodo corporatur verbum, quomodo summus et vivificator spiritus intra uterum matris animatur, quomodo is qui initium non habet et existit et concipitur. Corrigia ergo calceamenti est, ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnavestigare sufficit, qui hanc per prophetiae spiritum agnovit. Quid est ergo dicere, Non sum dignus solvere corrigiam
Abbreviated transcription (Latin):
te Dequo etiam subdidit Qui post
meuenit ante me factus e. sic namq
dicitur anteme factus. acsidicatur
ante positus Post me ergouenit
quia post modum natus. Ante aut̃
sactus e. qui amihi prelatus. Sed hec
paulo superius dicens etiam p̃lationis¬
eus causas aperuit. cum subiunx
Quia prior meerat Acsia ꝑtedicat
Indeme etiam postnatus superat.
quo eum natiuit atis suȩ tempora
Non angustant. Namqui ꝑma¬
trem intempore nascitur. sinete.¬
poree apatre ẽ. genitus Cuiquan¬
tae reuerentiae humilitatem debe¬
at subdendo manifestat
uius non sum dignus soluere corrigi¬
amcalciamenti: Mos apud ueteres
fuit. ut siquis eam quae sibi conpeter&
accipere uxorem noll&. Ille eical¬
ciamentum soluer& quiad hanc
sponsusiure propinquitatis uenir&
Quidigitur inter homines xp̃s. Nisi
scae eccłae sponsus apparuit. Dequo
et iste iohannes dicit. Quihab& spon¬
sansponsus e: Sed quia iohannem
homines xp̃mce. putauerunt quod

Expanded text:
te. De quo etiam subdit: Qui post te. De quo etiam subdit: Qui post me venit, ante me factus est. Sic namque dicitur ante me factus est, ac si dicatur ante positus. Post me ergo venit, quia postmodum natus; ante autem factus est, quia mihi praelatus. Sed haec paulo superius dicens, etiam praelationis causas aperuit, cum subjunxit: Quia prior me erat. Ac si aperte dicat: Inde me etiam post natus superat, quo eum nativitatis suae tempora non angustant. Nam qui per matrem in tempore nascitur, sine tempore est a Patre genitus. Cui quantae reverentiae humilitatem debeat, subdendo manifestat. Cujus non sum dignus solvere corrigiam calceamenti. Mos apud veteres fuit ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret. Quid igitur inter hominsanctae Ecclesiae sponsus apparuit? De quo et idem Joannes dicit, Qui habet sponsam, sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
Acsia pertedicat Illi iohanne desiuis
actibus requirunt quid oc trinam
nesciunt querere sed inuidere
Sed scs quisq: et iam cum peruersam̃ te
requiritur abonitatis suae studio
non mutatur. Vnde ioh annes
quoq ad uerba inuidiȩ predicamta
respondit uitae. Nam ꝓtinꝰ adiung̃
gobaptito inaqua medius autem
urm stetit quemuos nescitis lohns
non spu sed aqua baptizatorum
corpora lauat. sed tamen ꝑ uenia
non lauat. Curergobaptirat
qui peccata ꝑ baptisma non re¬
laxat : Nisiut pcursionis sua e
ordinem seruans quia nasciturũ
nascendo ꝑuenerat baptiraturũ
quoq diimbapti:ando preuenir&
Et qui predicando factus ẽ. p̃cursor xp̃i
baptizando etiam precursor eius fie¬
r& imitatione sacramenti. Qui in¬
ter haec mysterium redemptoris
nr̃i adnuntians. hunc in medio ho¬
minum et stetisse asserit et nesciri.
Quia ꝑcarnem dns apparens. etiusibi¬
lis stetit corpore et inuisibilis maiesta¬

Expanded text:
Ac si aperte dicat: Illi Joannem de suis Ac si aperte dicat: Illi Joannem de suis actibus requirunt, qui doctrinam nesciunt quaerere, sed invidere. Sed sanctus quisque etiam cum perversa mente requiritur, a bonitatis suae studio non mutatur. Unde Joannes quoque ad verba invidiae praedicamenta respondit vitae. Nam protinus adjungit Ego baptizo in aqua, medius autem vestrum stetit, quem vos nescitis. Joannes non spiritu, sed aqua, baptizatorum corpora lavat, sed tamen per veniam non lavat. Cur ergo baptizat, qui peccata per baptisma non relaxat? nisi ut praecursionis suae ordinem servans, quia nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret; et qui praedicando factus est praecursor Christi, baptizando etiam praecursor ejus fieret imitatione sacramenti. Qui inter haec mysterium redemptoris nostri annuntians, hunc in medio hominum et stetisse asserit, et nesciri, quia per carnem Dominus apparens, et visibilis stetit corpore, et invisibilis majesta
Abbreviated transcription (Latin):
inde serto clamat. quia derelictaȩ
ac destitute iudae ȩ solatium re¬
demptoris adnuntiat. Quid autem
clamat. insinuat cum subi ngit
Dirigite uiam dni. sicut dix̃ isaias
propheta. Uiadni adcor dirigit᷑
cum ueritatis sermohumilit audit̃
Via dñi ad cor dirigitur. cum ad p¬
ceptum uitae preparatur. Vnde
scriptum ẽ. Si quisdiligit me sermone
meũ seruabit. et patm̃s diligit eum
et ad eum ueniemus et mansione
apud eum faciemus. Quisquis
ergo in suꝑbia mente meleuat quisquis a¬
uaritiae aestibus anhelat quisquis se
luxuriae inquinationibus polluit
cordis hostium contra uerita tem
claudit ne ad sednsueniat. claustra
animiseris uitiorum damnat
ed adhuc quimissisunt ꝑcunctantur
Quid ergobaptizas situnones helias
Neque xp̃s neque propheta
Quod quia non studio cognoscendae
ueritatis. sed malitia exercende ae¬
mulationis dicitur Euangelista
tacite innotuit qui subiunx dicens
Et qui mi si fuerant. erant expharisȩis

Expanded text:
in deserto clamat, quia dein deserto clamat, quia deac destitutae Judaeae, solatium redemptoris annuntiat. Quid autem clamat, insinuat cum subjungit: Dirigite viam Domini, sicut dixit Isaias propheta : Via Domini ad cor dirigitur, cum veritatis sermo humiliter auditur, via Domini ad cor dirigitur, cum ad praeceptum vitae praeparatur. Eis diligit me, sermonem meum servabit; et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus. Quisquis ergo in superbia mentem elevat, quisquis avaritiae aestibus anhelat, quisquis se luxuriae inquinationibus polluit, cordis ostium contra veritatem claudit, ne ad se Dominus veniat claustra animi seris vitiorum damnat. Sed adhuc qui missi sunt percontantur. Quid ergo baptizas, si tu non es Elias, neque Christus, neque propheta? Quod quia non studio cognoscendae veritatis, sed malitia exercendae aemulationis dicitur, evangelista tacite innotuit, cum subjunxit, dicens: Et qui missi fuerant, erant ex Pharisaeis.
Abbreviated transcription (Latin):
mendatur quicum tanta euirtutis eei¬
Nam confessus ẽ et nonnegauit confes¬
sus ẽ quia non sumegoxp̃s. Sed quia
dix̃ non sum. Negauit plane quod
non erat. sed non negauit quoderat
Vtueritatem loquens eius membrũ
fier& cuius sibi nomen fallaciter
nonusurpar&. Cumergonon uult
appetere niomer ixp̃i factus est
membrumxp̃i. Quia dum infirmita¬
tem suam studiuit humilit agnosce¬
re illius celsitudinem meruit uera¬
cit obtinere. Quis nam sit continuo
exprimit dum subiungit
Ego uox clamantis indeserto. Scitisquia
umgenitus filius uerbum patris uoca¬
tur. Iohanne ad testante qui ait
In principio erat uerbum. et uerbum
erat apud dm et dserat uerbum¬
Exipsa ura locutione cognoscitis quia
prius uox sonat. ut uerbum post¬
modum possit audiri lohannes
ergo uocemse adserit quia uerbum
precedit. Aduentum itaq domini¬
cum pcurrens uoxdicitur. quia
ꝑ eius ministerium patris uerbum
ab omnibus duditur Quietiam

Expanded text:
mendatur, qui cum tantae virtutis essmendatur, qui cum tantae virtutis essNam confessus est, et non negavit, confessus est, quia non sum ego Christus. Sed quia dixit, non sum, negavit plane quod nout veritatem loquens, ejus membrum fieret cujus sibi nomen fallaciter non usurparet. Cum ergo non vult appetere nomen Christi, factus est membrum Christi: quia dum infirmitatem suam studuit humiliter agnoscere, illius celsitudinem meruit veraciter obtinere. Quisnam sit, continuo exprimit, cum subjungitEgo vox clamantis in deserto. Scitis quia unigenitus Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestante, qui ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et DeEx ipsa nostra locutione cognoscitis quia prius uox sonat ut uerbum postmodum possit audiri. Iohannes ergo uocem se esse asserit quia uerbum praecedit. Adventum itaque dominicum praecurrens, vox dicitur, quia per ejus ministerium Patris Verbum ab omnibus auditur. Qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
segregatus apeccatis quiq loquitur
hcanticis canticorum Ego flos cãpi
et lilium conuallium. Et dequopro¬
pheta łxi& inquit uirga de radi¬
ceiesse et naz areus idẽ flos deradice

Expanded text:
segregatus a peccatoribus, quique loquitur in Canticis canticorum: Ego flos campi, et lilium convallium . Et de quo Propheta: Exiet, inquit, virga de radice Jesse, et Nazareus, id est, flos de radice
Abbreviated transcription (Latin):
tialem adimaginem nosdi. et simi¬
litudinem quam peccando amisimꝰ
poss& digne recreare. Permortẽ
nr̃ae fragilitatis destruer& eum
quihabebat mortis imperium. et
ꝑ inpassibilem suaediuinitatis po
tentiam reconciliar& nos dopatri
et exdiscipulis eius duo
Otabat iohannes quia credebat indño
et duo dediscipulis eius statim enim
credider̃ et secuti sunt ambulantem
I trespiciens iħm ambulantem
Debemus singula scripturarum uerba
tractare. quareiohannes stans et
ihsambulans dicitur Et aspiciens
ihm̃ ambulantem dicit
ece aguiscdi Loedat testimonũ
ecce agnusdi. agnus in maculatus.
agnus anniculus agnus quitolit
peccatamundi. Agnus qui exter
minatorem egrpti populumisł
ecce: Quando dicitur ecce. quodã¬
mo illequi ostenditur digito demons¬
tratur Dicit ergo addiscipulos
suos. Quid me sequimini: Quid
Nemo prudentum eum quiminuitur¬
sequitur. etrelinquit eum quicres c̃
quuti : Testi moniumiohannis. fi¬

Expanded text:
tialem ad imaginem nos Dei et simitialem ad imaginem nos Dei et similitudinem, quam peccando amisimus, posset digne recreare: per mortem nostrae fragilitatis destruere eum qui habebat mortis imperium, et per impassibilem suae divinitatis tentiam, reconciliaret nos Deo Patri. et ex discipulis ejus duo. Stabat Joannes, quia credebat in Domino, et duo de discipulis ejus. Statim enim crediderunt, et secuti ambulantem respiciens Jesum, ambulantem. Debemus singula Scripturarum verba tractare, quare Joannes stans, et Jesus ambulans dicitur: Et aspiciens Jesum ambulantem, dicit: Ecce agnus Dei. Lex dat testimonium: ecce agnus Dei, agnus immaculatus, agnus anniculus, agnus qui tollit peccata mundi, agnus qui exterminatorem Aegypti populum Isrecce? Quando dicitur ecce, quodammodo ille qui ostenditur, digito demonstratur. Dicit ergo ad discipulos suos: Quid me sequimini? Quid inui. Nemo prudentum eum quiequitur, et relinquit eum qui crescitcuti. Testimonium Joannis fi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceptis salutaribus instituit. si haec ser¬
uar& terram repromissionis intraturũ
ethiea ꝑpetuo uicturum. sinalias. prost¬
sp̃s suidono et legem spiritalit̃ intellegi
acseruari pos sedonauit. et eosqui ser¬
uant inueram caelestisuitae beatitudi¬
nem quaterram promissionis signabat
INtroducit. Quae sit autem sum¬
Inmnemouidit umquamunigenitus
filius qui ẽ . in smupatris ipse enarrabit
Nulla et enimgratia maior hominibus
dari. nullaueritas altior potest
ab omnibus cognosci quã ea dequa
unigenitus dĩ filius suis fid elibus nar¬
rans: Beatiiquit mundo corde qm
ipsidm̃ uidebunt. et dequapatri sup¬
plicans ait . Haec ẽ. autem uita ae¬
terna ut cognoscant teuerum et unũ
dm̃. et quem mi sistiihm xp̃m Quae¬

Expanded text:
praeceptis salutaribus instituit, si haec serpraeceptis salutaribus instituit, si haec servaret, terram repromissionis intraturum; et in ea perpetuo victurum; sin alias, prosterSpiritus sui dono, et legem spiritaliter intelligi ac servari posse donavit: et eos qui servant in veram coelestis vitae beatitudinem, quam terra promissionis signabat, introducit. Quae sit autem sumDeum nemo vidit unquam: unigenitus Filius, qui est in sinu Patris, ipse enarravit. Nulla etenim gratia major hominibus dari, nulla veritas altior potest ab hominibus cognosci, quam ea de qua unigenitus Dei Filius suis fidelibus narrans: Beati, inquit, mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt , et de qua Patri supplicans ait: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te verum et unum Deum, et quem misisti
Abbreviated transcription (Latin):
quid agendum quiduitandum sit
caelestiiure decernitur Sed quod
illa p̃cipit Non nisi gratia xp̃ic̃pletur
Va siquidem monstrare peccatum.
iustitiam docere et trans gressoris
sui reosostendere ualebat. Porro
gratia xp̃i diffusa ꝑ sp̃m caritatis in
cordibus fidelium facit. ut quod lex
p̃cpit impleatur Vnde illud qđ
scriptum ẽ. non concupisces. Per
mor seri lex ẽ. quia iubetur. sed ꝑ xp̃m
sit gratia quando quodiubetur
Impletur Ueritas autem factaẽ.
ꝑxp̃m quiaumbram habebat lex
futurorum bonorum nonipsamima¬
ginem rerum . et sicut alibi dic̃ apłs
mnia infigura contingebant illis
sed proumbra lucem ueritatis. pro
figura legi sipsamimaginem rerũq
sigurabatur. ex hibuit xp̃s.
quandodata sps gratia aperuit discipu
lis suissensum. ut intellegerent scrip¬
turas Lex ꝑmorsendata ẽ. cumpopu¬
lus as ꝑsione sanguinis agnimundari
incruce lauit nos a peccatis nr̃is insangui¬
nesuo. Lex ꝑmorsendata ẽ. quia populu

Expanded text:
quid agendum, quid vitandum sit coelesti jure decernitur; sed quod illa praecipit, non nisi gratia Christi completur. Illa quidem monstrare peccatum, justitiam docere, et transgressores sui reos ostendere valebat; porro gratia Christi diffusa per Spiritum charitatis in cordibus fidelium, facit ut quod lex praecipit impleatur; unde illud quod scriptum est: Non concupisces , per Moysen lex est quia jubetur, sed per Christum fit gratia, quando quod jubetur impletur. Veritas autem facta est per Christum, quia umbram habebat lex bonorum futurorum, non ipsam imaginem rerum. Et sicut alibi dicit Apostolus: Omnia in figura contingebant illis ; sed pro umbra lucem veritatis, pro figura legis ipsam imaginem rerum quae figurabatur exhibuit Christus, quando data Splis suis sensum, ut intelligerent Scripturas . Lex per Moysen data est, cum populus aspersione sanguinis agni mundariin cruce, lavit nos a peccatis nostris in sanguine suo. Lex per Moysen data est, quia populum
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dictũ est perprophetas indifferenter dixisset. Verũtamen magissensum ut reor
deipsissumens scripturarũ locis. sua cexpleuent assertionis fidem. quo hic uelut sc̃s
scoum nar areus iureuocitur. Nansetuindum hebra cãuieriatem seriptũ inesaualeomu

Expanded text:
sicut dictum est, per prophetas differenter dixisset. Verumtamen magis sensum, ut reor, sicut dictum est, per prophetas differenter dixisset. Verumtamen magis sensum, ut reor, de ipsis sumens Scripturarum locis, suae expleverit assertionis fidem, quoniam hic velut sanctus sanctorum Nazaraeus jure vocatur. Nam secundum 151 Hebraicam veritatem scriptum in Isa
Abbreviated transcription (Latin):
regnasse in iud eatimuerit illoire: & non magis ingalileam ubi herodes alius euange¬
lio teste regnasseperhibetur. Sedhanc questionẽ iosephus & alii quam plurimi soluunt.
dicentes primũ archelaum totiu s rrgni post patrem monarchiam suscepisse. atqueillo
in solescentedeiectũ atrberio expatrissolio. diuisumest regnum inquattuor tetrarchias
Quarũ unam galileam uidelic& fratrieius herodi contradidit. quam necdum perceperat
quando archelaus adhuc omneregnimonarchiam suocrudeli uexabat imperio.
sed posteaius todĩ iudicio lugdunũ exilio deportatus est quȩgalliarũ estciuitas
Ethincest quodiosephantea eum uelut heredem crudelitatis prouidus metuebat
Vtimpleretur inquit quod dictũ est per prophetas. quõ nazareus uocabitur: sienim
cuius lib& prophetarum satis prefixũ inscripturis testimoniũ habuiss&. Nequaquã

Expanded text:
regnasse in Judaea, timuerit illo ire, et non magis in Galilaeam, ubi Herodes alius, Evangeregnasse in Judaea, timuerit illo ire, et non magis in Galilaeam, ubi Herodes alius, Evangelio teste, regnasse perhibetur. Sed hanc quaestionem Josephus, et alii quamplurimi solvunt, dicentes primum Archelaum, totius regni post patrem monarchiam suscepisse, atque illo insolescente dejectum fuisse a Tiberio ex patris solio, divisumque regnum in quatuor tetrarchas. Quarum unam, Galilaeam videlicet, fratri ejus Herodi contradidit, quam necdum perceperat, quando Archelaus adhuc omnem regni monarchiam suo crudeli vexabat imperio; sed postea justo Dei judicio Lugdunum exsilio deportatus est, quae Galliarum est civitas. Et hinc est, quod Joseph antea eum velut haeredem crudelitatis providus metuebat: Ut impleretur, inquit, quod dictum est per prophetas, quoniam Nazaraeus vocabitur. Si enim cujuslibet prophetarum satis praefixum in Scripturis testimonium habuisset, nequaquam
Abbreviated transcription (Latin):
quod hincinde praedescinatũ erat. Nonenĩ rerũ cuentũ secutus est ipse pręcessu. sed pro¬
cessũ eius passim consecutus estrerũ euentus : Non simpliciter quidem utreor processus
qualib& causarũ specie in aliquo trans formatur. sed inomnib: predestinationis ueri¬
tas itatenus adimpletur. ut trpicegestarum ordod octrinarũ pencinomnib: figuratarum
rerum sacramenta afferret. Vndenimirũ paruuli primũ ideotrucidantur. quorum
nullanisi in nocentia extitit causa. ut om̃s intelligantmartrriũ neq exreatu culpȩ con¬
stare. Neq ex merito. autcerte ex ulla lectione. nisi ex dĩ gratia cuipiam prouenire
Et reuerahi comnia sic contexuntur. ut &ueritaspateat. & sacramentorũ trpica suffragent᷑
loquia. Hinc sancadhuc mouet aliquos quod lucas refert monarchiam regniherodis
diui sam inquattuor partes. quom od ouerũ constet. quodioseph audiens archelaum

Expanded text:
quod hinc inde praedestinatum erat. Non enim rerum eventum secutus est ipse processus, sed proquod hinc inde praedestinatum erat. Non enim rerum eventum secutus est ipse processus, sed processum ejus passim consecutus est rerum eventus. Non simpliciter quidem, ut reor, processus qualibet causarum specie in aliquo transformatur; sed in omnibus praedestinationis veritas ita tenus adimpletur, ut typice gestarum ordo doctrinarum pene in omnibus figuratarum rerum sacramenta afferret. Unde nimirum parvuli primum ideo trucidantur, quorum nulla nisi innocentia exstitit causa; ut omnes intelligant martyrium, neque ex reatu culpae constare, neque ex merito, aut ulla electione, nisi ex Dei gratia cuipiam provenire. Et revera hic omnia sic contexuntur, ut et veritas pateat, et sacramentorum typica suffragentur eloquia. Hinc sane adhuc movet aliquos, quod Lucas refert, monarchiam regni Herodis divisam in quatuor partes; quomodo verum constet, quod Joseph audiens Archelaum
Abbreviated transcription (Latin):
Quo profecto ituru scẽt si non archelaus ibidem uicepatris regni iamsceptramouer&
Verũ tamen angelus cũ dixiss& uadeinterrã is rahel. non iudeam sedgalileã uoluit ip¬
telligi. quã etiã iudemũ populus incolebat. inquanimirũ naz aret constat fuisse
Calileanam quȩ metropoliserat ciuitas ad quã uelut pars intotonat aredͥpertinuisse
pbatur porrouidens angluserrorem depietate descendere. & timore acsidepunden¬
tia. monuit cũ re ingalileam ciuitatẽ pat areth. ponmutans iussionis praeceptũ. sed mani¬
festius corrigens pi&catis errorem. Vnde continuo euan gelista ut apertius commenda r&
sic fuisse predistinatũ adiccit dicens: Vtadimpleretur quod scriptũest ꝓprophetas. quõ
nar arcus uocabitur. Ex quo colligitur aliud prius angelũ nequaquã precepisse. quam

Expanded text:
Quo profecto iturus esset, si non Archelaus ibidem vice patris regni jam sceptra moveret. Quo profecto iturus esset, si non Archelaus ibidem vice patris regni jam sceptra moveret. Verumtamen angelus cum dixisset, Vade in terram Israel, non Judaeam, sed Galilaeam voluit intelligi, quam etiam Judaeorum populus incolebat, in qua nimirum Nazareth constat fuisse. Galilaea namque metropolis erat civitas, ad quam, velut pars in toto Nazareth pertinuisse probatur. Porro videns angelus errorem de pietate descendere, et timorem ac si de providentia, monuit eum ire in Galilaeam civitatem Nazareth, non mutans visionis praeceptum, sed manifestius corrigens pietatis errorem. Unde continuo evangelista, ut apertius commendaret sic fuisse praedestinatum, 150 adjecit dicens: Ut adimpleretur quod scriptum est per prophetas, quoniam Nazaraeus vocabitur. Ex quo colligitur aliud prius angelum nequaquam praecepisse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
Aut sinfirmit ascius fuit ut pro infidelitatetimeret. quomodorursus ut ingalilcam
transcat sinculla reprehensi onemonetur ꝑangelũ. Reuertiergo adiudeam iubetur
&tim&. ingalileã uero regionegentiũ admonitus transi repenitus non recusat Aut enĩ
eumtimereitatenus si forteiussũ est non oportuit. autcerceperangelũ preceptiomox mu¬
tanda instri nondebuit. Vndeliquido constat trpicã in hocrationem seruatã fuisse. Aut
fortehoc ita intellegendũ putamus. quodiosephaudiens uadeinterram israhel intelle¬
xerit se primo iussũ esse i reiniudcam. haud dubiũ qui in ipsam putabatterram is rahel
Sed postquã comperitillic regnarearchilaum. noluit sepericulo subicere presertim
quodestimass& xp̃m̃ et partes cius dequo responsaangelica talia monuerant. Aliubi
non essehabit andum nisi inhierusalem ubitẽplũdierat. &ꝓphetarũ omniũ celebratio

Expanded text:
Aut si infirmitas ejus fuit, ut pro infidelitate timeret, quomodo rursus ut in Galilaeam Aut si infirmitas ejus fuit, ut pro infidelitate timeret, quomodo rursus ut in Galilaeam transeat sine ulla reprehensione monetur per angelum? Reverti ergo ad Judaeam jubetur et timet, in Galilaeam vero regionem gentium admonitus transire penitus non recusat. Aut enim eum timere ita tenus, si forte jussum est, non oportuit, aut certe per angelum praeceptio mox mutanda inferri non debuit. Unde liquido constat, typicam in hoc rationem servatam fuisse. Aut forte hoc ita intelligendum putamus, quod Joseph audiens, Vade in terram Israel, intellexerit se primo jussum esse ire in Judaeam, haud dubium quin ipsam putabat terram Israel. Sed postquam comperit illic regnare Archelaum, noluit se periculo subjicere; praesertim quod aestimasset Christum et partes ejus, de quo responsa angelica talia monuerant, alibi non esse habitandum quam in Jerusalem, ubi templum Dei erat et prophetarum omnium celebratio.
Abbreviated transcription (Latin):
figurasubtexendo quaesetuntur ad diditdiceꝵs. Surgens acceprepuerũ eomnatren
eius &euenitintertaũsrtahel. Audiens autẽ quodarcheluis yegnaret in iudea pherodepat esuo tinu
t illoire. Et admonitus in somnis secessi t in partes galileȩ. &ueniens habitauit in ciuitate quae
uocatur parareth. Seruariitaq trpicãn arrationis figurã rectediximus. quia ioseph
apłorĩ gerit speciem quorũ p̃s officio circũ ferendus erat passim peruniuersam hanc meroris
actribulationis nrac agoyptum. Hiuero tam qua defunctoherode uidelic & populo iudȩorũ.
subeius regimine in passionedm̃ infidelitatis uitio perempto iudeis praedi caresunt missi
ad quos dñs ulut adoues perditas fucrat direatus. Sed manentehereditario infidelita¬
audiens quod archelaus regnaret in iudȩaphero depatresuotimuit illoire. si perangelũ
ascenderemonebatur. Num quiduiriustustimeredebuit. quod perangeluimperatur

Expanded text:
figuram, subtexendo quae sequuntur, addidit dicens: Surgens accepit puerum et matrem figuram, subtexendo quae sequuntur, addidit dicens: Surgens accepit puerum et matrem ejus, et venit in terram Israel. Audiens autem quod Archelaus regnaret in JudaEt veniens habitavit in civitate quae vocatur Nazareth. Servari itaque typicam narrationis figuram recte diximus; quia Joseph apostolorum gerit speciem, quorum officio Christus circumferendus erat passim per universam hanc moeroris ac tribulationis Aegyptum. Hi vero tanquam defuncto 149 Herode, videlicet, populo Judaeorum, sub ejus regimine in passione Domini infidelitatis vitio perempto, Judaeis praedicare sunt missi, ad quos Dominus velut ad oves perditas fuerat directus. Sed manente haereditario infidelitaaudiens quod Archelaus regnaret in Judaea pro Herode patre suo, timuit illuc ire, si per angelum ascendere monebatur? Nunquid vir justus timere debuit, quod per angelum imperatur?
Abbreviated transcription (Latin):
di aecdesia in xpõuiuens peramplius & perfectius ad calestem hierusalem cottidie in uitat᷑
Hincsanetrpum acclesic iure premisimus. dũ non modo illius uox ploratus quoquam
auditur. quaenullũ habuit deamissis filiis dolorem iam defuncta. sed etiam peream
huius aecclesi euox quȩ diu sterelis iam nunc fecundac sublimius audita significatur
NVon quod nonsint qui permartrriũ mortui putabantur. pracsertim cum accernita¬
tis auemento transuecti credantur identidem adgloriam. sed quia eos retinere non ua¬
luit om̃s quos parturiuit. uel eos persuadere ad fidem detrrannide quos ad premia
melioris uitae iugiter inuitabat. Consolationcenĩ eg& ut diximus. resamissa & non
aucta Quia felicius transformata inmelius. potius gaudiũ affert quãmerorẽ. & lacti¬
tiam fruentib: illa coaceruat. Vndebeatus euangelista huius modi uolens confirmare

Expanded text:
Dei Ecclesia in Christo vivens, per ampliusDei Ecclesia in Christo vivens, per ampliusinc sane typum Ecclesiae jure praemisimus, dum non modo illius vox ploratus quoque auditur, quae nullum habuit de amissis filiis dolorem jam defuncta, sed etiam per eam hujus Ecclesiae vox quae diu sterilis jam nunc fecunda sublimius audita significatur. Non quod non sint qui per Martyrium mortui putabantur, praesertim cum aeternitatis augmento transvecti credantur identidem ad gloriam. Sed quia eos retinere non valuit omnes, quos parturivit, vel eis persuadere ad fidem de tyrannide quos ad praemia melioris vitae jugiter invitabat. Consolatione enim eget, ut diximus, res amissa, et non aucta; quia felicius transformata in melius potius gaudium affert, quam moerorem, et laetitiam fruentibus illa coacervat. Unde beatus evangelista hujusmodi volens confirmare
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝓsola carneposuit. autcerte quod magis reor ꝓuita prȩsenti. qui a nonnũ quã anima
inscripturis. ꝓuita hactẽporali accipitur. Vnderectȩ quesisse animã pueri censentur
qui presentẽ ciusuitã extinguere moliebantur. s ed & notandũ xp̃m animã habuisse. qd
apollinaristȩ contradicere conant᷑. Pluraliter autẽ forsitan ideodicuntur. &iam ut ꝑ
hoc saeuitia herodis atrocior ptractetur. Ferunt enĩ quodidem priusquã moriretur. ius¬
sit super funussuũ omnesiudeorũ occiderenobiliores. saltimut perhoccogerentur i udȩi
flere acsimortẽ ipsius. Quod forte uolen sangelus innuere. defuncti sunt inquit qui quęre¬
bant animã pueri. possunt & prouno persyned ochepquã plurimi significantius mortui appel¬
lari ut perhocomnisordo ꝑsecutorũ cessasse ꝑsequi clarius design&ur. Quode functoscã

Expanded text:
aut pro sola carne posuit, aut certe, quod magis reor, pro vita praesenti; quia nonnunquam anima aut pro sola carne posuit, aut certe, quod magis reor, pro vita praesenti; quia nonnunquam anima in Scripturis pro vita hac temporali accipitur. Unde recte quaesisse animam pueri censetur, qui praesentem 148 ejus vitam exstinguere moliebantur. Sed et notandum, Christum animam habuisse, quod Apollinaristae contradicere conantur. Pluraliter autem forsitan ideo dicuntur, etiam ut per hoc saevitia Herodis atrocior pertractaretur. Ferunt enim, quod idem priusquam moreretur, jussit super funus suum omnes Judaeorum occidere nobiliores, saltem ut per hoc cogerentur Judaei flere ac si mortem ipsius. Quod forte volens Angelus innuere: Defuncti sunt, inquit, qui quaerebant animam pueri. Possunt et pro uno per synecdochen, quamplurimi significantius mortui appellari, ut per hoc omnis ordo persecutorum cessasse persequi clarius designaretur. Quo defuncto, sancta
Abbreviated transcription (Latin):
filius idem acsuccessor non ambigitur. Tolleinquit pucrũ & matrẽcius. puerũ
sane & non filiũ. Matrẽpueri & non ux orẽ suã. porro in somnis iub&urredire
sicut & antea premonitus erat in somnis ut in aegyptũ descenderet. quia necdum
publiceitucl abitur. cui an gelus deuoteser uitutis officium deferebut. Defuncti st̃¬
eniminquit quiquȩrebant anima pueri: Vbirece in nuitur. quod rege crudeli extincto com¬
pliceseius ilicoperiere. qui pariter in nece xp̃i inuidiac auttimoris adulationis uegratia
tractauerunt. Mirũigitur quomod odictũ sit. qui querebant animã pueri. cumdñs dicat
Nolitetimerecos qui corpus occidunt. animã autẽ nom possunt occidere. Sienĩ anima
inuisibilis & inpilpabilis non potest occidi armis istis corporeis. quomod orectequeritur
adperdendũ. presertim cũ sit postexitũ carnis &iam in mortalis : Sedanimã hic simplicit̃

Expanded text:
filius idem ac successor non ambigitur. Tolle, inquit, puerum et matrem ejus; puerum filius idem ac successor non ambigitur. Tolle, inquit, puerum et matrem ejus; puerum sane et non filium, matrem pueri et non uxorem suam. Porro in somnis jubetur redire, sicut et antea praemonitus erat in somnis, ut in Aegyptum descenderet; quia nec dum publice revelabatur, cui Angelus devote servitutis officium deferebat. Defuncti suenim, inquit, qui quaerebant animam pueri. Ubi recte innuitur, quod rege crudeli exstincto, complices ejus illico periere, qui pariter in necem Christi, invidiae aut timoris, adulationisve gratia tractaverunt. Mirum igitur, quomodo dictum sic, qui quaerebant animam pueri, cum Dominus dicat: Nolite timere eos qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere . Si enim anima invisibilis et impalpabilis non potest occidi armis istis corporeis, quomodo recte quaeritur ad perdendum, praesertim cum sit post exitum carnis etiam immortalis? Sed animam hic simpliciter