comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
attingimꝰ. hoc itaq tp̃s exꝯ ͦ
sc̃o sãmuel ꝓphãre cerit. et deĩ¬
ta ãnos reu̾sis ifcłitis domꝰ dei
Quãius eñi et ip̃m nõe prĩarchã
in cmuꝰ dieb uniu̾sa diliuuo trã
ad hoc tp̃s quo reges indei ppło
que ꝑtinenẽt ad ciuitatẽ di reg¬
nũꝙ celoꝵ nõ ĩmencto possumꝰ
appellare poħas. p̾sertim quia
nõ nullos eoꝵ id exp̃ssiꝰ legimꝰ
nũcupatos sic abrahã sic̾ moisẽ.
tam̃ dies ꝓpħarũ p̾cipne mauu¬
ꝙ hi dicti sũt ex q ͦ cexit ꝓpħare
sainuel qui et saulẽ pꝰ et eore¬
pluto ip̃m dd̾. dõ p̾cipiẽte unxit
decedentib et. nascendo succedẽ¬
tib suis mbo cĩtas dĩ ꝑ ista cur¬
reret tp̃a. si oĩa uelim amenio¬
qͥa ip̃a scͥpta ꝯ̃ ꝑ ordiuẽ : eges
eoꝵ q̃ fc̃a et euẽta digene. iude¬
tui tanquã historica diligẽcia
reb geslie occupala ẽẽ naxrãdis
si adiuuãte di sp̃u confidãta tc̃¬
tet. uel manis uel cente nõ
nimꝰ p̾nũciandis futuris. quã

Expanded text:
attingimus. Hoc itaque tempus ex quo sanctus Samuel prophetare coepit, et deinta annos reversis Israelitis domus Dei quamvis enim, et ipsum Nin cuius diebus uniuersa diluuio terra ad hoc tempus, quo reges in Dei popuquae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophenonnullos eorum expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen; tamen dies prophetarum praecipue ma ii dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius, et eo reprobato, ipsum David Deo praecipiente unxit decedentibus, et nascendo succedentibus suis membris civitas Dei per ista curreret tempora, si omnia velim commemoquia ipsa Scriptura quae per ordinem reges e facta et euenta digerens uidetur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam
Abbreviated transcription (Latin):
sue uerĩtatis
infirmꝰ hũa¬
ne cõsuetudi¬
ius sẽsus ĩn
aud̾et obsiftẽ
sed doctrme sa¬
lub̾ri lã quo¬
rẽ suũ tã quã
medicine sub¬
deret/. donec dinnio aduitorio si¬
de uietatis ĩpetrãte lanaret᷑. nõ
multo sermone opꝰ eẽt ad cõuncẽ¬
dũ quẽlibet uane opĩatiõis enro¬
rẽ his qui recte senciũt. el sẽsa
uerbis sufsiciẽtib explicãt. Nũc
sͦ qm̃ ille ẽ maior et łetior ĩsipie¬
cĩ morb aĩoꝵ quo irrationabi¬
les motus suos ec̃ post rationẽ
pleue rẽdditũ ꝙͣta hõi ab hõie
debetur. siue minia cecitate qua
nee apta cerm̃ctur: siue obstina¬
lissinia ꝑuicatia qua et ea que
ceriuũtu: ñ ferũtur. eãq tãmͣ
ip̃am cationẽ uenitatẽq defen¬
diuit sit necessitas copiosuis di¬
cendi plerñq res claras uelud
eas ñ spectantib in luẽdas sed
quõdã mõdo tancendas palx̃¬
⁊ib et cõuẽtib osferamus Et
tñ quis discertãdi fuus erit et

Expanded text:
cuae ueritatis infirmus humanae consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrinae salubri languorem suum tamquam medicinae subderet, donec diuino adiutorio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero quoniam ille est maior et taetrior insipientium morbus animorum, quo inrationabiles motus suos, etiam post rationem plene redditam, quanta homini ab homine debetur, siue nimia caecitate, qua nec aperta cernuntur, siue obstinatissima peruicacia, qua et ea quae cernuntur non feruntur, tamquam ipsam rationem ueritatemque defendunt, fit necessitas copiosius dicendi plerumque res claras, uelut eas non spectantibus intuendas, sed quodam modo tangendas palpantibus et coniuentibus offeramus. Et tamen quis disceptandi finis erit et
Abbreviated transcription (Latin):
demonũ malorũ et
tomeꝰ apuleiꝰ de his uinũ salit
disseneus et tã multa segutt¬
loquens de aeniis eor corpib
de iurtutib tacuit aiimorũ
Iuib ẽẽnt p̾diti si essent bon

Expanded text:
num bonorum et tonicus Apuleius de his uniuersaliter disserens et tam multa loquens de aeriis eorum corporibus de uirtutibus tacuit animorum, quibus essent praediti, si essent bon
Abbreviated transcription (Latin):
Iligenciꝰ
nie puas
et uetee
opimone
uerctati
uietatis
quas tene
euellere atqz extir pare co¬
nantem et illius gr̃e qui
hoc ut uerus deus potest
ꝓ meo modulo in eius adi¬
torio coopantem. ingena
celeriora atq meliora. qͥđ
adhanc ⁊eni supiores libri
satis super quẽ sufficiunt
hacienter et equaninter
ferre debebunt. et apt᷑ aliõ
nõ pictare suꝑfluũ qd iã
sibi senciũt ñ necessariũ
multum magna res agi¬
tur. cũ uera et uere sca
diuinctas. ꝙͣuis abea no¬
bis eciã huic quã nunc
gerimꝰ flagilitati neces¬
saria subsidia p̾beantur.
nõ tam̃̃ got mortalis ui¬
te transitor iu naporem
sed ꝓpt uitã beatam que

Expanded text:
iligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis quas tenebeuellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia celeriora adque meliora, quibus ad hanc rem superiores libri satis superque sufficiunt, patienter et aequanimiter ferre debebunt et propter alios non putare superfluum, quod iam sibi sentiunt non necessarium. Multum magna res agitur, cum uera et uere sancta diuinitas, quamuis ab ea nobis etiam huic, quam nunc gerimus, fragilitati necessaria subsidia praebeantur, non tamen propter mortalis uitae transitorium uaporem, sed propter uitam beatam, quae
Abbreviated transcription (Latin):
e telluris cognommi¬
b eor q significatio¬
nib que ec si etant multaꝵ
erũ indices nõ debuerunt
multoꝵ deor firmare opioẽs¬

Expanded text:
e Telluris cognominibus eorumque significationibus, quae etiamsi erant multarum rerum indices, non debuerunt multorum deorum firmare opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
sis de tp̃ib querimim
lrai lu uiiriam cupitis habere
securã: et ꝑ ditissimis morib
demota oñm molestiarũ asꝑcta¬
te diffluere. Neq em̃ ꝓote̾a cu¬
pitis pacẽ habere. et õi gñe copia¬
rũ abundare. ut his bois houeste

Expanded text:
sis de temporibus querimini tram luxuriam cupitis habere securam, et perditissimis moribus remota omni molestiarum asperitate diffluere? Neque enim propterea cupitis habere pacem et omni genere copiarum abundare, ut his bonis honeste
Abbreviated transcription (Latin):
Lonosissiman
cinitalem dei
siue in hoc tẽ¬
porum cursu cũ
int impios pr¬
regrinatur exfi¬
illa stabilibale se dis eterne ꝙͣ nunc expectat
per panẽtiam quoadusq iustitia conuet¬
tatur in indicium deinceps adeptura per
excellentiam uictoria ultima et pace ꝑ¬
fecta hoc opere ad te insututo et iuea
qui conditori eiꝰ deos suos preferitut
sili churissime Marcelline suscepi.
Magnum opꝰ et ardium: sed dens
adintor noster est. Na scio quibͫ uiri¬
bus oxus sit ut persuadentur suꝑbis
miama sit uirtus humilitatis qua
fit ut oĩa terrena caciimi tẽporali
mobilitate nutantia non humono
usurpata fastu sed diuina qraba
donata celsitudo transcendat. Rex
enim et conditor cumutia huiu&
de qua loqui iustituimus in scrip¬
tura populi sui sentenciam
diuine legis aperint mia dic¬
tum est deus superbis iesistit¬

Expanded text:
loriosissimam ciuitatem Dei siue in hoc temporum cursu, cum inter inpios peregrinatur ex fiilla stabilitate sedis aeternae, quam nunc expectat per patientiam, quoadusque iustitia conuertatur in iudicium, deinceps adeptura per excellentiam uictoria ultima et pace perfecta, hoc opere ad te instituto et mea qui conditori eius deos suos praeferunt, fili carissime Marcelline, suscepi, magnum opus et arduum, sed Deus adiutor noster est. Nam scio quibus uiribus opus sit. ut persuadeatur superbis quanta sit uirtus humilitatis, qua fit ut omnia terrena cacumina temporali mobilitate nutantia non humano usurpata fastu, sed diuina gratia donata celsitudo transcendat. Rex enim et conditor ciuitatis huius, de qua loqui instituimus, in scriptura populi sui sententiam diuinae legis aperuit, qua dictum est: Deus superbis resist
Abbreviated transcription (Latin):
silice A płoꝵ q̃ in illa uastatione
urbis ad se cõsugiẽtes suos alic¬
nosqs receperũt. siuculq ceuẽtue
seuiebat inimicus Ibi accipiebut
limitem trucidioris furor illo du¬
cebantur a nuserãti b hostib qͥb
etiauie xlra ip̃a loca perterat ne
quaui ad loca illa ueiebint ub
fuerat interdictũ ad alibi ire¬
Belli licuisset. tota seriendi : este¬
uabatur nmanitas et capliuã¬
di cuxidilas hangebitur. dic eua¬
serunt nulti qui mĩc up̃ianis
temorib detraliuit: et mala que

Expanded text:
lorum, quae in illa uastatione Urbis ad se confugientes suos alienosque receperunt. Huc usque cruentus saeuiebat inimicus, ibi accipiebat limitem trucidatoris furor, illo ducebantur a miserantibus hostibus, quibus etiam extra ipsa loca pepercerant, ne steaquam ad loca illa ueniebant, ubi fuerat interdictum quod alibi belli iure licuisset, tota feriendi refrenabatur inmanitas et captiuandi cupiditas frangebatur. Sic euaserunt multi, qui nunc Christianis temporibus detrahunt et mala
Abbreviated transcription (Latin):
Quoꝵ sũ mulsi corredto ĩpietatis
errore aues in ea siũt satis p̃done
multi uͦ meã tãtis exardescunt
iguie odiorũ tũq mainsestis be¬
neficiis rẽdẽ ptoris eius inqrau st
uł hodie cõra eã lingnas ñ mo¬
uerent insi serrũ hostile fimien¬
tes in saczaus eius locie iulã de

Expanded text:
 multi correcto inpietatis errore ciues in ea fiunt satis idonei; multi uero in eam tantis exardescunt ignibus odiorum tamque manifestis beneficiis redemtoris eius ingrati sunt, ut hodie contra eam linguas non mouerent, nisi ferrum hostile fugientes in sacratis eius lo
Abbreviated transcription (Latin):
diuino ĩtonãte p̃cepto obediendũ
sit nõ disputandũ st Uerũptũ
abrahã cõfestim siliũ cũ suisset
ĩmolaturus. resurrecturũ credidisse
laudandus ẽ. Dix̾at niãq illi deus
cũ de ancilla et filio eius soras ei¬
ciendis uolutatem cõnigis nollet
implere. In isaac uocabit᷑ tibi
sem̃. Et certe ibi sequit᷑ ac dicit᷑
siliũ añt ancille huiꝰ in magnã
hentẽ faciã: quia sem̃ tuũ est

Expanded text:
divino praecepto obediendum sit non disputandum. Verumtamen Abraham confestim filium cum fuisset immolaturus, resurrecturum claudandus est. Dixerat namque illi Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est.
Abbreviated transcription (Latin):
In eis qui in u. ex eodem pplõ cre¬
diderũt: atq in ĩfidelib claudus
Nã femoris latitudo. generis mł
titudo ẽ. Ulures qiippe sũt in ea
stirpe. de quib ꝓpħtice p̾dictũ est
et claudicaue̾rũt a semitis suis.¬
Aggressi itaq ieferũtu in eniptũ
sil cũ ioso iacob septuaginta qͦnq
una filia neptis altͬa . s res diligẽt
ꝯsidãta nõ indicat: qd̾ tantꝰ nũs fũit¬

Expanded text:
in eis qui in Christum ex eodem populo crediderunt, atque in infidelibus claudus. Nam femoris latitudo, generis est multitudo. Plures quippe sunt in ea stirpe, de quibus prophetice praedictum est: Et claudicaverunt a semitis suisngressi itaque referuntur in Aegyptum simul cum ipso Iacob septuaginta quinquuna filia, neptis altera. Sed res diligenter considerata non indicat, quod tantus nu
Abbreviated transcription (Latin):
et ñ uexcisti filio tuo dilecto ꝓot
me Nũc scuu dictũ ẽ: nũc sc̃m se¬
ci. Neq em̃ hoc ñ dũ sciebuit dẽ. de¬
inde ariete illo ĩmolato pisaac
filio suo. uocauit ut legitur abra¬
ham nom̃ loci illiꝰ dñe iudit. ut
dicãt hodie in monte dñs apoirii¬
it. Sicut dictũ ẽ nũc sciui ꝓ eo ad
est nũc sciri feci. ita hic dñs ui
uideri se fecit Et uocauit ãgel
d̾mn abrahã scdo̾ de celo dicẽs. Per

Expanded text:
ti filio tuo dilecto propter me. Nunc sciui dictum est \'nunc sciri feci\'; neque enim hoc nondum sciebat Deus. Deinde ariete illo immolato pro Isaac filio suo uocauit, ut legitur, Abraham nomen loci illius: Dominus uidit; ut dicant hodie: In monte Dominus apparuit. Sicut dictum est: Nunc sciui, pro eo quod est nunc sciri feci: ita hic Dominus uideri se fecit. Et uocauit angelus Domini Abraham secundo de caelo dicens: Per
Abbreviated transcription (Latin):
In machir filii manasse nati sũt
supra semora ioseph Et hic ille
ip̃e ẽ nepos manasse ꝓ nepos
ioseph. S spũalit appellati sũt
sic̾ scriptirra ꝯsueuit ꝯ̃ unã quo
filiã iacob filias nuĩcupauit. sit
in latĩe ligue ꝯsuetudine liberi.
dicũt̃ pluralit᷑ filii. eciã si nõ
sũt uno ãplius. Cũ gͦ ipsiꝰ ioseph
u̾dicet᷑ felicitas. quia potuit ui¬
d̾e ꝑ nepotes: nulloͦ putandi sũt
iam fuisse trecesnno niono ãno
paui sui ioseph qñ ad eũ in egiꝑ¬
tũ iacos ur̃ eius aduẽit. Illud̾
aũt ẽ ꝯd̾ fallit minꝰ ista diligẽ¬
ciꝰ intuẽtes: qm̃ scriptuĩ ẽ. Hec
aũt noĩa filioꝵ isel: ꝯ intrauer̃t
in egiptũ suul cũ iacob pr̃e suo

Expanded text:
i Machir, filii Manasse, nati sunt supra femora Ioseph. Et hic ille ipse est nepos Manasse, pronepos Ioseph. Sed pluraliter appellati sunt, sicut scriptura consueuit, quae unam quoque filiam Iacob filias nuncupauit; sicut in Latinae linguae consuetudine liberi dicuntur pluraliter filii, etiamsi non sint uno amplius. Cum ergo ipsius Ioseph praedicetur felicitas, quia potuit uidere pronepotes, nullo modo putandi sunt iam fuisse tricensimo nono anno proaui sui Ioseph, quando ad eum in Aegyptum Iacob pater eius aduenit. Illud autem est, quod fallit minus ista diligenter intuentes, quoniam scriptum est: Haec autem nomina filiorum Israel, qui intrauerunt in Aegypt
Abbreviated transcription (Latin):
aũt qnĩ de exortu eacũ siue man¬
gelis quorũ minierus ignoratur
A nobis. siue induob pͥmis hominn¬
B satis dictũ est. iam michi uidet᷑
earũ angrediendus excursur ex
quo illi duo geuerare ceperint. do.¬
nec homines generare cessabunt.
hoc em̃ uiiuersũ tempus siue scd̾m¬

Expanded text:
autem quoniam de exortu earum siue in anautem quoniam de exortu earum siue in angelis, quorum numerus ignoratur a nobis, siue in duobus primis hominibus satis dictum est, iam mihi uidetur earum adgrediendus excursus, ex quo illi duo generare coeperunt, donec homines generare cessabunt. Hoc enim uniuerso tempus siue s
Abbreviated transcription (Latin):
E felicitate
paradisi uel
ti multa sen¬
serũt multa
diuerũt. mul¬
ta litteris mandauerunt. Nos
quoꝙ scd̃m scriptias sacras uel
quod in eio leginis. uel quod ex
eis intelligere potimͬ earũ
congruẽtes auitoritati . de his re¬
b in suꝑiorib libris dixius.
Enuclẽacius aũt si ista se querã¬
tur. muttiplices atq multimo¬
das pariunt dispictationes. que
ulurib inteuende sũi uolumma¬
b ꝙͣr hoc opus lempus qz de¬
pascit. Od̾ nõ ita largũ habemꝰ.
ut ne in om̃ibz q̃ possunt require¬
re ociosi et scrupulosi Paratiores ad
intronandum ꝙͣr am capaciores ad ĩ¬
telligendũ. noc opotteat iimora¬
u lrbilror tñ satis nos iam fecis¬
se magnis et difficillmus questio¬
nib de imcio uel mũdi uel am¬
me uel ixss generis humani
ꝯd̾ in duo ienera distribinꝰ unũ
eorũ. qui scd̾m hoĩem alt̾m eorũ
ce appellamus ciuitates suas. Pac
est duas societates homm. Quarũ
est una p̾destinata est met̾uũ re¬

Expanded text:
e felicitate paradisi uel ti multa senserunt, multa dixerunt, multa litteris mandauerunt. Nos quoque secundum scripturas sanctas uel quod in eis legimus uel quod ex eis intellegere potuimus earum congruentes auctoritati de his rebus in superioribus libris diximus. Enucleatius autem si ista quaerantur, multiplices adque multimodas pariunt disputationes, quae pluribus intexendae sint uoluminibus, quam hoc opus tempusque deposcit, quod non ita largum habemus, ut in omnibus, quae possunt requirere otiosi et scrupulosi, paratiores ad interrogandum quam capaciores ad intellegendum, nos oporteat inmorari. Arbitror tamen satis nos iam fecisse magnis et difficillimis quaestionibus de initio uel mundi uel animae uel ipsius generis humani, quod in duo genera distribuimus, unum eorum, qui secundum hominem, alterum eorum, ce appellamus ciuitates duas, hoc est duas societates hominum, quarum est una quae praedestinata est in aeternum re
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipiendũ qd̾ ait ut ñ seduce̾t
iã ge donec simãtur muille anni
quasi postea sit seducturꝰ eas dũ¬
taxit q̃s ex quib predestinata
ꝯstat eccłia. a qͥb seducendis il¬
lo est nnculo daustroq ꝓhibitꝰ¬

Expanded text:
sic accipiendum est quod ait: Ut non Reduceret sic accipiendum est quod ait: Ut non Reduceret gentes, donec finiantur mille anni, quasi postea sit seducturus eas dumtaxat gentes, ex quibus praedestinata constat ecclesia, a quibus seducendis illo est uinculo claustroque prohibit
Abbreviated transcription (Latin):
Et musit inquit illũ in abissũ
Utiq diabolũ misit mabissũ Quo
nõie significata est multitudo innui¬
merabilis impiorĩe: quorũ malig¬
nitate adu̾sus ecclia̾m di multrim
ꝑfunda sunt cordi. Non quia ibi dia¬
bolus ante nõ erat: sed ideo illuc
dr missus. quia exclusus a crẽdẽti¬
b plus cexit impios possidẽ. Plus¬
ꝙͣ nõq possidetur a diabolo qui nõ
solũ est alienatus adeo. uenũ eciã
gratis odit sermẽtes deo s ͫ ca ͫ¬
⁊ clansit inquit et signa¬
uit super eũ: ut nõ sedũ¬
Ec̾et iam gs donec fimiã¬
tur mulle anin Clausit ent̃ suꝑ eũ¬
ꝯͦ luatus est diabolus et niclusũs
in abisso ut iã nõ sedsicat qs ex
quib constat ecclã ꝯͣs ãtea sedac¬
tas tenebat ante yͣ ẽẽt ecclesia
neq eñ dictũ est ut ñ seduceret
it intelligi. donec simãtur in¬
quit nulle anni . id est ant q̃d̾
remanet de sexto die qui couslal
ex nulle ãnis: aut om̃s anni qͥb
deiceps hoc slm pagẽdũ est Nec

Expanded text:
inquit, in abyssum, utique diabolum misit in abyssum: quo nomine significata est multitudo innumerabilis impiorum, quorum in malignitate adversus Ecclesiam Dei multum profunda sunt corda, non quia ibi diabolus ante non erat, sed ideo illuc dicitur missus, quia exclusus a credentibus plus coepit impios possidere. Plus namque possidetur a diabolo, qui non solum est alienatus a Deo, verum etiam gratis odit servientes Deo: Et clausit, inquit, et signavit super eum ut non seduceret jam gentes, donec finiantur mille anni. Clausit supe ligatus est diabolus et inclusus in abysso, ut iam non seducat gentes, ex quibus constat ecclesia. quas antea seductas tenebat, antequam essent ecclesia. Neque. enim dictum est ut non seduceret it intellegi, donec finiantur, inquit, mille anni, id est, aut quod remanet de sexto die, qui constat ex mille annis, aut omnes anni, quibus deinceps hoc saeculum peragendum est. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
faciende sunt ut cĩ de p̾titis pee¬
catis dexrecam᷑ exaudiam᷑. ñ ut
in eis ꝑseuerãtes licẽciã male¬
faciendi nos ꝑ elemosinas cõpa¬
re credamꝰ. Idõ aũt dñs et dext̾s
elemosinas ab eis factas. et sinists ñ
factas se ĩpittaturũ ẽẽ p̾dixit. ut
hinc oftende̾t ꝙͣtũ ualent clemo¬
sine ad priora delenda. nõ ad ppetua
imxue cõmittenda pcta. Tales
autẽ elemosmas ñ dicendi sunt
fac̾e: qui uitã nolũt a cõsuetudi¬
ne scelerũ in melius cõnutare Qa
et in hoc qd ait qñ uni ex minimi

Expanded text:
endae sunt, ut, cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur; non ut in eis perseuerantes licentiam malefaciendi nos per elemosynas conparare credamus. Ideo autem Dominus et dextris elemosynas ab eis factas et sinistris non factas se inputaturum esse praedixit, ut hinc ostenderet quantum ualeant elemosynae ad priora delenda, non ad perpetua inpune committenda peccata. Tales autem elemosynas non dicendi sunt facere, qui uitam nolunt a consuetudine scelerum in melius commutare. Quia et in hoc quod ait: Quando uni ex mi
Abbreviated transcription (Latin):
rit: qd̾ in hoc corxore sibi cõpare¬
ee neglexit. Illud quoq aplicum
cõclusit em̃ deus om̃s in infideli¬
tate ut oĩb imisereat᷑. ñ ideo dic¬
tũ est qd̾ sit nemmẽ dãpnaturꝰ.¬
et nos dimittimꝰ debitorib nostris. lõ
em̃ ait dr̃s inqͥunt si dimiseritis pcta
hõib dimittet nobis pr̃ uester cotidia¬
na pua pcta: sed dimittet uobis in qͥt¬
sint: eẽ si cotidie ppetrẽtur. nec ab
eis inita discedant in melius cõmu¬
tata ꝑ elemosmã uenia ñ negata.
remitti sibi posse p̾sumũt. Sed bene
qd isti: dignas ꝓ pctis elemosinas
cõmouẽt ẽẽ faciendas Em si dice̾nt
qualescũq elemosias ꝓ pct̃is cotidi¬
auis et maguis et quãta cũq scelep
cõsuetudĩe. mĩam posse ĩpetrare diui¬
nã. ut ea cotidiana ⁊ eiuissio seq̃ret
iuderẽt se rẽ dic̾e ab̾surdã atq ridicu¬
lam Sic eñ cogerẽtur fateri. fieri
posse ut opulẽtissimꝰ homo decẽ ĩnul¬
lis diurius in elemosinis ipẽsis. ho¬

Expanded text:
irit, quod in hoc corpore sibi conparare neglexit. Illud quoque apostolicum: Conclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, non ideo dictum est, qet nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, inquiunt: "si dimiseritis peccata hominibus, dimittet nobis pater uester cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inqsint, etiam si quotidie perpetrentur, nec ab eis vita discedat in melius commutata, per eleemosynam venia non negata remitti sibi posse praesumunt. Sed bene quod isti dignas pro peccatis eleemosynas commonentes esse faciendas: quoniam si dicerent, qualescunque eleemosynas pro peccatis quotidianis et magnis et quantacumque scelerum consuetudine misericordiam posse inpetrare diuinam. ut ea cottidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam adque ridiculam. Sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas inpensis ho
Abbreviated transcription (Latin):
rũt inqͥt supͣ t:e latitudinẽ et
cixerũt castra scõꝵ et dilegam
ciuitatẽ: et descendit ignis de ce¬
lo a deo et comiedit eos Et diabosꝰ
qui seducelut eos missus ẽ insta¬
qnũ ignis et sulphuris ubi et
bestia et ꝑsendo ꝓpħe. et cruciabũ¬
tur die et nocte in scla scłorũ. Sn
hoc iã ad iudiciũ nouissimũ ꝑti¬
net Qd̾ muĩc pptẽa cõmemorãdũ
uictaui. ne quis existimet eo ip̃o
uaruo tp̃e quo soluetur diabolus
in hac tra eccliam nõ futurã il¬
lo hic eam uel nõ iiiemẽte cũ
fuerit solutus nel absimẽte. cũ¬

Expanded text:
 inquit, supra terrae latitudinem, et cinxerunt castra sanctorum et dilectam ciuitatem, et descendit ignis de caelo a Deo et comedit eos; et diabolus, qui seducebat eos, missus est in stagnum ignis et sulphuris, ubi et bestia et pseudopropheta; et cruciabuntur die et nocte in saecula saeculorum. Sed hoc iam ad iudicium nouissimum pertinet, quod nunc propterea commemorandum putaui, ne quis existimet eo ipso paruo tempore, quo soluetur diabolus, in hac terra ecclesiam non futuram, illo hic eam uel non inueniente, cum fuerit solutus, uel absumente, cu
Abbreviated transcription (Latin):
qui eũ nec omo abstulit a tẽxtacio¬
nb̃i in dm̃n creditur foras missum.
ut eiꝰ fornsecꝰ in pngnatiõe ꝓfi¬
cerẽt. et in eis qui sũt ex parte
ipsius alligauit ne quãta posset
effũdendo et excercendo maliciã.
mimerabiles insromos ex quib
eccliam multiplicari et impleri
oportebut alios crẽdituros alios
iain crẽde̾tes a fide pietatis hos
defreret hos frãgeret. Et solue¬
t̾ in fĩne: ut ꝯiã fortẽ adusariũ
di ciuitas supanerit cũ ingẽti gla
sui rẽdẽptoris adintoris. libãtoris¬

Expanded text:
qui eum nec omnino abstulit a tentatioubi in Deum creditur, foras missum, ut eius forinsecus obpugnatione proficerent; et in eis, qui sunt ex parte ipsius, adligauit, ne quantam posset effundendo et exercendo malitiam innumerabiles infirmos, ex quibus ecclesiam multiplicari et inpleri oportebat, alios credituros, alios iam credentes, a fide pietatis hos deterreret, hos frangeret: et soluet in fine, ut, quam fortem aduersarium Dei ciuitas superauerit, cum ingenti gloria sui redemtoris adiutoris lib
Abbreviated transcription (Latin):
na edificata ẽ que ñ erat Stãtib
em̃ menib atq domib: euensa est
ciuitas in ꝑditis morib ac sic
ꝙnuis ppħa fuerit cõtristatus quia
nõ est sc̃m qd̾ illi hoĩes tunuerũt
fuerat deo u̾sciẽte p̃dictũ qmi no¬
uerat qui predixit quoͦ in me¬
liꝰ ẽẽt implendũ. Ut añt noue¬
nint isti in puersũ misericordes
quo ꝑtineat qd scrixtũ est quã
mut̾ta multitũdo dulcẽdins iue
dũe quã abscõdisti tm̃itib te: le¬
gãt ꝯd̾ sequitur. Per fecisti autẽ
Putib in te Quid ẽ abscõdisti
insi quia illis qui timore penaꝵ
suã insticiã uolũt cõsfituere q̃ in
lene est ñ est infsicia dei dulcis.

Expanded text:
tantibus enim moenibus adque domibus euersa est ciuitas in perditis moribus. Ac sic, quamuis propheta fuerit contristatus, quia non est factum quod illi homines timuerunt fuerat Deo praesciente praedictum, quoniam nouerat qui praedixit, quo modo in melius esset inplendum. Ut autem nouerint isscriptum est: Quam multa multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus te! legant quod sequitur: Perfecisti autem sperantibus in te. Quid est abscondisti isi quia illis, qui timore poenarum suam iustitiam uolunt constituere quae in lege est, non est iustitia Dei dulcis,
Abbreviated transcription (Latin):
de celo ẽẽ uenturũ ad unuos et mor¬
tuos iudicandes: hũc diuimi idicũ
ustimũ diem dicimꝰ id ẽ nouissimũ
tempus Nam per quot dies hoc in¬
diciũ tendatur: inc̃tũ est. Sed sci¬
turarũ more scãrũ diẽ pom solere
ꝓ tempore. nemo qui illas literas
quãsibet nenligenter legerit nes¬
cit. Ideo antẽ cum diẽ indicu dĩ dicim
addimꝰ uitimũ iudiciũ nel nouissi¬
mũ: quia et nũc iudicat. et ab hu¬
mani generis micio indicunnt . di¬
mutens de paradiso et a lumo mte
sepitãs pͥmos hoĩes uecati maqui
peccãtib nõ pepercit. quorũ uͥncer
hoĩes dum a se ipsos subuersos in¬
iudendo subuertit. ꝓcuidubio indi¬
cauit. Nec sine illius alto iustoq
udicio et in hoc aerio celo et in ter¬
ris et demonũ et sioñm iiserima
est inita: ertorib erũpus ulensi¬
ma Uerũ et si nẽo peccasset : nõ
sine bono retoq indicio uninersan
rationalem creaturã ꝑseuerãtissi¬
me sibi suo dño coherentẽ. in eten¬

Expanded text:
 uenturum ad uiuos ac mortuos iudicandos, hunc diuini iudicii ultimum diem dicimus, id est nouissimum tempus. Nam per quot dies hoc iudicium tendatur, incertum est; sed scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati magni peccantibus non pepercit, quorum princeps homines a se ipso subuersus inuidendo subuertit, procul dubio iudicauit; nec sine illius alto iustoque iudicio et in hoc aerio caelo et in terris et daemonum et hominum miserrima est uita, erroribus aerumnisque plenissima. Verum etsi nemo peccasset, non sine bono rectoque iudicio uniuersam rationalem creaturam perseuerantissime sibi suo Domino cohaerentem in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
qui cũ ea sic̃ dida sũt intellexe¬
uit et a simo ac uero do per aias sãs
dicta ẽẽ credid̾it. nõ eis cedat atio
ue aliquo uncio fateri erubescat a
metuat uel ec̃ puicana simllia

Expanded text:
ui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit, et a summo ac vero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat atque ve aliquo vitio fateri erubescat, aut metuat; vel etiam pervicacia simillima
Abbreviated transcription (Latin):
tessimoma diunia debenius qͥbus
qui nosũt ic edẽ hũanis. guĩculis
falsis atq fallacib cõtrauẽue
conãtur. ad hoc ut aut alud sumi¬
ficare congendant qd adhibelu
testmoniu de lr̃is sucris. asit õi¬
no diunitus esse dutũ negent.¬

Expanded text:
testimonia diuina debemus: quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis adque fallacibus contrauenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimonium de litteris sacris, aut omnino diuinitus esse dictu
Abbreviated transcription (Latin):
nerit a. bit: io nolũtatis. Nani
et demones ne torq̃a itur pcãtu.
uec utiq iuuuste nel pitut eis.
net ꝓ sua ꝯmꝙ ĩprobitate torquẽ¬
trir. et hoĩes plerũ ꝙ aꝑte sẽper
occutte siunt pro suis sacdis d¬
nintus uenas. sine in hac utasi¬
ne poss mortẽ. ꝙͣuis mullus /¬
mnũ uat ecite iusi dimno admt¬

Expanded text:
nt arbitrio uoluntatis. Nam et daemones ne torqueantur precantur, nec utique iniuste uel parcitur eis uel pro sua quique inprobitate torquentur; et homines plerumque aperte, semper occulte, luunt pro suis factis diuinitus poenas sine in hac uita siue post mortem: quamuis nullus hominum agat recte, nisi diuino adiu
Abbreviated transcription (Latin):
isł scdm carnẽ at ibi nõ solũ te¬
nendo ic possidendo c̃itates adei̾la¬
rioꝵ uerũ eciã reges habendo
reguare iã cexãt ĩpletis de ip̃o
pplo ꝓmissionib di mannia iã
b. abrahã isuac et iacob et que

Expanded text:
secundum carnem, atque ibi non solum utendo, ac possidendo civitates adversariorum, verum etiam reges habendo, regnare jam coeperat, impletis de ipso populo promissionibus Dei jam magna bus, Abraham, Isaac, et Jacob
Abbreviated transcription (Latin):
õiuo ẽẽ miiẽ recte cogita¬
cionis atq rationis pienã¬
q leuissime temer itatis
et piciosissime aĩositatis
dubitare non poterunt.
De his qui dicunt deos a se
ñ pot̾ presentem iutã coli si

Expanded text:
o esse inanem rectae cogitationis adque rationis plenamque leuissimae temeritatis et perniciosissimae animositatis dubitare non poterunt. CAPUT I. De his, qui dicunt deos a se non propter praesentem uitam coli, sed
Abbreviated transcription (Latin):
uitate detecta nequeat dubi¬
posse pr estare. qui nec ipsã
adiuuent temporalen.
cõuuncit pot uite huiꝰ morta¬
lis ⁊ erũq trenarũ utilita¬
ten eo ritu ac seruitute q̃
greçe latria dr. et uiu uero
deo dͤicetui uenerandes et
colendos putant Et minie
quidẽ stulticie nel ꝑtinacie
nec istos quinq: nec ullo
alios quãticũq uumeri li¬
bros satis eẽ posse quis nes¬
ciat. quando ea putatur
gloria uanitatis. muillis
crede uirib uenitatis. inꝑ
iciẽ utiq eius ciu uciũ
tam umane domnatur
Nani et contra omnẽ curãtis
industriã: ñ ma lo medici
sed egroti insanabilis mor¬
Sus imictus est. hi ueno
qui ea que legunt uel sine
ulla uel nõ cũ magna ac
imma uetis enroris obsti¬
natione inttellecta et consi¬
derata perpendunt saciliꝰ
nos iffo numero t̾rimato¬
cũ quinq noliminũ plus
quam questioiis ixsuis
necessitas postulabut sati¬
se iidicabunt. Tota in q
iniudiã quã u̾ane religio¬
in de Nuiꝰ ute cladib t̾re¬

Expanded text:
itate detecta nequeat dubiposse praestare, qui nec ipsam adiuuent temporalem. conuincit, propter uitae huius mortalis rerumque terrenarum utilitatem eo ritu ac seruitute, quae Graece Xatpeca dicitur et uni uero Deo debetur, uenerandos et colendos putant. Et nimiae quidem stultitiae uel pertinaciae nec istos quinque nec ullos alios quanticumque numeri libros satis esse posse quis nesciat? quando ea putatur gloria uanitatis, nullis cedere uiribus ueritatis, in perniciem utique eius, cui uitium tam inmane dominatur. Nam et contra omnem curantis industriam non malo medici, sed aegroti insanabilis morbus inuictus est. Hi uero, qui ea quae legunt uel sine ulla uel non cum magna ac nimia ueteris erroris obstinatione intellecta et considerata perpendunt, facilius nos isto numero terminatorum quinque uoluminum plus, quam quaestionis ipsius necessitas postulabat,se iudicabunt, totamque inuidiam, quam Christianae religioni de huius uitae cladibus terre
Abbreviated transcription (Latin):
quorũlibet sentẽcia nequaquã
nelud demones bouos sequẽ¬
dos sibi ẽẽ arbitret᷑ ꝑ quos tã y
medios diie quos om̃s bouos
credit dum conciliari assedat
solo et de quo solo aĩa humana
Id ẽ rõualis et intellecgtualis
becta est:¬

Expanded text:
ne quisquam uelut daemones bonos sequendos sibi esse arbitretur, per quos tamquam medios dis, quos omnes bonos credit, dum conciliari adfectat solo et de quo solo anima humana, id est rationalis et intellectualis, beata est
Abbreviated transcription (Latin):
intẽta Et hoc ꝑscrutando inda¬
gare ac disserẽndo monstrare
quã sit oposũ. ab ꝓlixũ et quã
mustis indignũ nolum̃ib qͥs
innorat. qui hec uel mediocraer
cegitat. Demde quia ea ipsa q̃
ad ꝓphĩam nõ ambigitur ꝑti¬
celoꝵ que citas di ẽ: st ad hoc
apiendũ maior sit disputacio
necessaria quã huiꝰ oꝑis mõdꝰ
flagitat. Broide ita si potueno
stilo modabor meo: ut huic opi
in di uolũtate pagendo nec ea
q̃ suꝑ sũt dicã. nec ea q̃ satis st
prẽtermttam¬

Expanded text:
intenta; et hoc perscrutando indaintenta; et hoc perscrutando indagare ac disserendo monstrare quam sit operosum adque prolixum et quam multis indiguum uoluminibus, quis ignorat, qui haec uel mediocriter cogitat? deinde quia ea ipsa, quae ad prophetiam non ambigitur perticaelorum, quae ciuitas Dei est, ut ad hoc aperiendum maior sit disputatio necessaria, quam huius operis modus flagitat. Proinde ita, si potuero, stilo moderabor meo, ut huic operi in Dei uoluntate peragendo nec ea quae supersunt dicam nec ea quae satis sunt praetermittam
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃o sãmuel ꝓphãre cerit. et deĩ¬
ta ãnos reu̾sis ifcłitis domꝰ dei
Instantaret᷑ totũ tp̃s ẽ ꝓpharũ.
Quãius eñi et ip̃m nõe prĩarchã
in cmuꝰ dieb uniu̾sa diliuuo trã
ad hoc tp̃s quo reges indei ppło
que ꝑtinenẽt ad ciuitatẽ di reg¬
nũꝙ celoꝵ nõ ĩmencto possumꝰ
appellare poħas. p̾sertim quia
nõ nullos eoꝵ id exp̃ssiꝰ legimꝰ
nũcupatos sic abrahã sic̾ moisẽ.
tam̃ dies ꝓpħarũ p̾cipne mauu¬
ꝙ hi dicti sũt ex q ͦ cexit ꝓpħare
sainuel qui et saulẽ pꝰ et eore¬
d̾ent. quonsqz illos succede̾ lic o
decedentib et. nascendo succedẽ¬
tib suis mbo cĩtas dĩ ꝑ ista cur¬
reret tp̃a. si oĩa uelim amenio¬
eoꝵ q̃ fc̃a et euẽta digene. iude¬
tui tanquã historica diligẽcia
reb geslie occupala ẽẽ naxrãdis
si adiuuãte di sp̃u confidãta tc̃¬
tet. uel manis uel cente nõ
nimꝰ p̾nũciandis futuris. quã
u̾tĩtis enũciandis inueĩretur

Expanded text:
s Samuel prophetare coepit, et deinta annos reuersis Israelitis Dei domus instauraretur, totum tempus est prophetarum. Quamuis enim et ipsum Noe patriarcham, in cuius diebus uniuersa diluuio terra ad hoc tempus, quo reges in Dei popuquae pertinerent ad ciuitatem Dei regnumque caelorum, non inmerito possumus appellare prophetas, praesertim quia nonnullos eorum id expressius legimus nuncupatos, sicut Abraham, sicut Moysen: tamen dies prophetarum praecipue ma hi dicti sunt, ex quo coepit prophetare Samuel, qui et Saulem prius, et eo rederent, quousque illos succedere sic odecedentibus, et nascendo succedentibus suis membris, civitas Dei, per ista curreret tempora, si omnia velim commemoe facta et euenta digerens uidetur tamquam historica diligentia rebus gestis occupata esse narrandis, si adiuuante Dei spiritu considerata tractetur, uel magis uel certe non minus praenuntiandis futuris quam praeteritis enuntiandis inuenietur
Abbreviated transcription (Latin):
e nario utriusq renm
hebreoꝵ statu. donec ãbo ppli
in captiuctatẽ diu̾so tp̃e duce¬
entur. reuocato pꝰ ea ida ĩ ren¬
nũ suũ qd̾ nouissime in roma¬
noꝵ transut ptãtem¬

Expanded text:
e uario utriusque regni Hebraeorum statu, donec ambo populi in captiuitatem diuerso tempore ducerentur, reuocato postea Iuda in regnum suum, quod nouissime in Romanorum transiit pote
Abbreviated transcription (Latin):
Ocut sauetur qm̃ ĩmor¬
tali puritati q̃ in suni¬
mo ẽ ea q̃ in uno sũt
mortalia et ĩmũda cõuenire
nĩ possũt opus ẽ ꝯͥdẽ mediato¬
re ñ tali qui corpus quidem
habeat ĩmortale xiquũ sum¬
nus anm aũt morbidũ silẽm
in finus. quo morbo boius in¬
ad hoc uitatur ut hoĩes a
uia ueritatis aduertat:

Expanded text:
oc ut sanetur, quoniam immortali puritati, quae in summo est, ea quae in imo sunt mortalia et immunda convenire non possunt, opus est quidem mediatore; non tamen tali qui corpus quidem habeat immortale propinquum summis, animum autem morbidum similem infimis; quo morbo nobis inm, hoc adnitatur, ut homines a uia ueritatis auertat
Abbreviated transcription (Latin):
uod in libris uetis testañi¬
ti cũ deus legitur iudicatu¬
monfteetur sed ex ꝯmbrdã testĩo¬
nis nb̃i dñs deus loquit᷑. apoire¬
at non dubie qd ip̃e sit xp̃c

Expanded text:
uod in libris ueteris testamenti, cum Deus legitur iudicatumonstretur, sed ex quibusdam testimoniis, ubi Dominus Deus loquitur, appareat non dubie, quod ipse sit C
Abbreviated transcription (Latin):
eciam eypectetur atnos ens met¬
q non inimenior merti. de duañ
cuntatum terrene sciliet et cele¬
tis quas in hoc interm seculo per¬
bitis simib. quãtum ualuieno dispu¬
tare eiꝰ ipsius dm̃i. et regis nr̃e udiq
opitulatione fretur agarediar
Brimũq dicã quemad mõdũ exordia
duarum istarum cutatum in
angelorum imersitute x̾cesserũt
tencione mentis excedere. atq
ad incõmittabilem dei lubstancia
peruenire. et illie discere ex ipso
quod cunctam natiam que non
est quod ipse. non fecit usi se. sic
emm deus cum homne non uer de¬
liquam creatura loquitur corpora¬
lem corporalib q instrepens mut¬
b ut intersonantem et audie tẽ
aerea spacia uenberentur: neq per
eismnodi hpualem que corporimi si¬
milctudinib feguratur. sicut in
somnis uel quo alio talimodo. nã
et sic ueliet sorponis auyib loqui¬
tur. quia uelut per corpus loquit
et uelut interposito corporalium
locotum intenuallo multum enmi

Expanded text:
iam expectetur agnoscens meiiam expectetur agnoscens meique non inmemor debiti de duarum ciuitatum, terrenae scilicet et caelestis, quas in hoc interim saeculo perbitis finibus, quantum ualuero, disputare eius ipsius domini et regis nostri ubique opitulatione fretus adgrediar, primumque dicam, quem ad modum exordia duarum istarum ciuitatum in angelorum diuersitate praecesserinttentione mentiad incommutabilem Dei substantiam pervenire, et illic discere ex ipso, quod cunctam naturam quae non est quod ipse, non fecit nisi ipse. Sic enim Deus cum homine non per aliquam creaturam loquitur corporalem, corporalibus instrepens auribus, ut inter sonantem et audientem aeria spatia uerberentur, neque per eius modi spiritalem, quae corporum similitudinibus figuratur, sicut in somnis uel quo alio tali modo nam et sic uelut corporis auribus loquitur, quia uelut per corpus loquitur et uelut interposito corporalium locorum interuallo; multum enim
Abbreviated transcription (Latin):
illi fallãcesq media¬
tores demones qui
cũ ꝑ sp̃s inmũdiciã iuiseri
ac maligni multis effectib
clareant ꝓ corꝑaliũ tñ locoꝵ
int̾ualla et ꝑ acrioꝵ corpũ
leuitatẽ a prouectu anmoꝵ
nos auocare atq adu̾t̾e̾ mo¬
liũt᷑ ĩ uiã p̾bent ad d̾m sed
ne ma teneatur impediunt
ꝯñquidẽ. et in ip̃a ma corpali¬
conditon sc̃e cruitatis ciues tente¬
ne cnictatis deos suot preserunt.
ignozantes eum dñt esse deotum
non deorum falserm hoc est imxi¬
orum et superlorum qui enis ĩ¬
cõmitabili om̃ibq commum luce
priuati. et obsa ao mandam ege¬
nam poteftatem zedacti suas ꝯuo¬
dam modo priuatas potenciat cum¬
sectantur honoreiq diumot a decep¬
tis subditis querũt. sed deorũ piorũ
dere quã multos sibi pociꝰq dm̃
colere quã prodeo delectartur oli
S huiꝰ sc̃e ciuitatis in mricis cdecen
supenorib libris quannus potur¬
mus dño et recte nost.o aduuante
⁊ espondimꝰ nunc uere quc̃ ame

Expanded text:
lli fallacesque mediatores daemones, qui, cum per spiritus inmunditiam miseri ac maligni multis effectibus r clareant, per corporalium tamen locorum interualla et per aeriorum corporum leuitatem a prouectu animorum nos auocare adque auertere moliuntur, non uiam praebent ad Deum, sed. ne uia teneatur, inpediunt. Quando quidem et in ipsa conditori sanctae ciuitatis ciues terrenae ciuitatis deos suos praeferunt ignorantes eum esse Deum deorum, non deorum falsorum, hoc est inpiorum et superborum, qui eius incommutabili omnibusque communi luce priuati et ob hoc ad quandam egenam potestatem redacti suas quodam modo priuatas potentias consectantur honoresque diuinos a deceptis subditis quaerunt; sed deorum piorum dere quam multos sibi, potiusque Deum colere quam pro Deo coli delectantur. Sed huius sanctae ciuitatis inimicis decem superioribus libris, quantum potuimus, domino et rege nostro adiuuante respondimus. Nunc uero quid a me
Abbreviated transcription (Latin):
altissimus. Deue in medio enis nõ
ommonebiturr. His hnius modi testi¬
nouns que om̃ia ꝯmemorare nimie
engum est: didiciniꝰ esse. quandans
custatem dei cuiꝰ ciues esse conci¬
scinus illo amore quem nobis
llus condetor inẜprpauit. Suic

Expanded text:
issimus; Deus in medio eius non commouebitur. His adque huius modi testimoniis, quae omnia commemorare nimis longum est, didicimus esse quandam ciuitatem Dei, cuius ciues esse concupiscimus illo amore, quem nobis illius conditor inspirauit. Huic
Abbreviated transcription (Latin):
e figñctis phisiologoꝵ
qui nec uerã diumita¬
tesn colunt. nec eocultu quo
colenda est uera diuinitas
Iligenciꝰ
nie puas
et uetes
opinione
ueritati
pietatis
quas tene¬
brosis aĩs
alcius et
tenacius ducturnus huma¬
in generis enroz infixit .
euellere atqz extirpare co¬
nantem et illius gr̃e qui
hoc ut uenus deus potest
ꝑ meo mõdulo in eius adiu¬
torio coopantem. ingenia

Expanded text:
e figmentis physiologorum, qui nec ueram diuinitatem colunt, nec eo cultu quo colenda est uera diuinitasiligentius me prauas et ueteres opiniones ueritati pietatis quas tenebrosis animis altius et tenacius diuturnus humani generis error infixit, euellere adque exstirpare conantem et illius gratiae, qui hoc ut uerus Deus potest, pro meo modulo in eius adiutorio cooperantem ingenia
Abbreviated transcription (Latin):
requirũtur ma xĩe liber et li¬
bera id ẽ ceres de quib ii¬
sus qd̾ ad semen attiuet tan¬
ta dicit. quasi de saturo i
chil dixerit. De sacris
cereris elensme roIcam

Expanded text:
equiruntur, maxime Liber et Libera, id est Ceres? De quibus rursus, quod ad semen adtinet, tanta dicit, quasi de Saturno nihil dixerit. CAPUT XX. De sacris Cereris Eleusina
Abbreviated transcription (Latin):
e telluris cognomni¬
b eoꝵ q significatio¬
nib que ec̃ si erant multaꝵ
rerũ indices nõ debuerunt
multoꝵ deoꝵ firmare oꝑioes¬

Expanded text:
e Telluris cognominibus eorumque significationibus, quae etiamsi erant multarum rerum indices, non debuerunt multorum deorum firmare opi
Abbreviated transcription (Latin):
Auc diinitatem
uel ut sic ditatem
dixerim. nã et hoc
uerbo uti iã m̃os ñ uiget
ut de greco exp̾ssius trans¬
ferant qd illi theoteta aꝓpel¬
lant. Hauc ergo diuinita¬
tem siue ditatem ñ eẽ in ea
fheologia quã cuulẽ uocãt
que a marco uaryone sedecim
uoluminib explicata est:
idẽ nõ ꝑueniti ad eterne iu¬
te felicitatem taliũ deoꝵ cul

Expanded text:
anc diuinitatem uel, ut sic dixerim, deitatem nam et hoc uerbo uti iam nostros non piget, ut de Graeco expressius transferant quod illi 3-e6\'Cti\'tcx appellant — hanc ergo diuinitatem siue deitatem non esse in ea theologia, quam ciuilem uocant, quae a Marco Varrone sedecim uoluminibus explicata est, id est non perueniri ad aeternae uitae felicitatem talium deorum cul
Abbreviated transcription (Latin):
et debitis fimb me scripturã
ẽẽ pinisi. cũ pꝰ iniicos cĩtatis
d̾i qͥ cõditori eiꝰ up̃o deos suos
pͥferũt. et liuore sibi ꝓniciosis¬
simo attr ocit᷑ inuident up̃iame
quãtũ me adiuuaret eiꝰ gr̃are¬
fellissem. Qd uolumib decem
p̾orib feci de hac uͦ mea quã
modo cõmeniorami triptiti u
missione: decimũ seniẽtib qua¬
tuor libris ambarũ est digestus
exortus Deinde ꝓcnsus ab ho¬
mine pͥmo usq ad diliuuũ si¬
bro uno. qui est huiꝰ oꝑis qͥntꝰ
deciiꝰ. ata indensq adabrahã
rursus ambe sic̃ in tp̃ib ita et

Expanded text:
et debitis finibus me scripturum esse promisi, cum prius inimicos ciuitatis Dei, qui conditori eius Christo deos suos praeferunt et liuore sibi perniciosissimo atrociter inuident Christianis, quantum me adiuuaret eius gratia, refellissem, quod uoluminibus decem prioribus feci. De hac uero mea, quam modo commemoraui, tripertita promissione decimum sequentibus quattuor libris ambarum est digestus exortus, deinde procursus ab homine primo usque ad diluuium libro uno, qui est huius operis quintus decimus, adque inde usque ad Abraham rursus ambae, sicut in temporibus, ita et
Abbreviated transcription (Latin):
i rationi ꝑspicue ueritatis infirmꝰ
humanȩ consuetudinis sensus noi
auder¬
et obsistere: s doctri
salubri langorem su¬
m tanqͣm medicine subderet donͦ diuino adiu

Expanded text:
i racioni perspicue veritatis infirmus humane consuetudinis sensus non auderet obsistere, sed doctrine salubri languorem suum tamquam medicine subderet, donec divino adiu
Abbreviated transcription (Latin):
ubi duarum ciuitatum quantum ad rationalium mor¬
talium genus attinet apparebit exortus. sicut insuperio-¬
re libro apparuisse inangelis iam uidet᷑: prius michi q̃.¬
dam de ipsis angelis uideo ẽẽ dicenda: quibus demonstre¬
tͦ quantum a nobis potest. ꝗͣ inconueniens neq in congru¬
a dicat᷑ esse angelis hominib q societã: ut non quatuor.¬

Expanded text:
ubi duarum ciuitatum, quantum ad rationalium mortalium genus adtinet. apparebit exortus, sicut superiore libro apparuisse in angelis iam uidetur: prius mihi quaedam de ipsis angelis uideo esse dicenda, quibus demonstretur, quantum a nobis potest, quam non inconueniens neque incongrua dicatur esse hominibus angelisque societas, ut non quattuor
Abbreviated transcription (Latin):
oppinati sunt Quidam uͦ de
diis meliora sentientes. tantum
eis honoris. laudisq tribuer̃t:
ut nullum dõrum malum
credere auderent: S illi qui dõs quõdam bo¬
nos quosdam malos ẽẽ dixerunt. demones qͦ q

Expanded text:
opinati sunt: quidam vero de diis meliora sentientes, tantum eis honoris laudisque tribuerunt, ut nullum deorum malum credere auderent. Sed illi qui deos quosdam bonos, quosdam malos esse dixerunt, daemones quoq
Abbreviated transcription (Latin):
asserturi adusus
impios ⁊ incredu¬
los: tanquã inȩdi¬
ficii fundam̃to. priꝰ
ponere testimonia
diuina debemꝰ qͥb
qui nolt̃ credẽ. humanis ratiuncuł falsis atq fal

Expanded text:
asserturi adversus impios et incredulos, tanquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia divina debemus. Quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis atque fal
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd. & ipsũ aliquid ad p̾fig̾andã eccłam ꝑtinere :
iam usq ad hc̃ articulũ ꝑductus liber iste clauden¬
dus ÷. ut ambarũ ciuitatũ cursus terrenȩ scilicet
& scđm hominẽ uiuentis. & cȩlestis scđ̾m dm̃. post
diluuiũ & deinceps in reb consequentib reqͥrator.¬

Expanded text:
aliquid, et ipsum aliquid ad praefigurandam ecclesiam pertinere. Iam usque ad hunc articulum perductus liber iste claudendus est, ut ambarum ciuitatum cursus, terrenae scilicet secundum hominem uiuentis et caelestis secundum Deum, post diluuium et deinceps in rebus consequentibus requiratur.
Abbreviated transcription (Latin):
nando ꝓcurrit ȩccła. Pinde ne illud quidem te¬
mere puto ẽẽ dicendũ siue credendũ. qͦd ñ nullis
uisũ ÷ uł uidetur: non ampliꝰ eccłam passuram
ꝑsecutiones usq ad tẽpꝰ anti xp̃i quã qͦd iã passa
÷. id ÷ decem. ut undecima eademq nouissima
sit ab antixͦ. Primã qͥppe cõputantꝰ a nerone:

Expanded text:
 sit futura. Proinde ne illud quidem temere puto esse dicendum siue credendum, quod nonnullis uisum est uel uidetur, non amplius ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi. quam quot iam passa est, id est decem, ut undecima eademque nouissima sit ab Antichristo. Primam quippe conputant a Nerone
Abbreviated transcription (Latin):
nec ĩpedire alioꝵ salutẽ. Deniq magnȩ conso¬
lationes fiunt &ẽ de correptionib eoꝵ. quȩ pior
aĩas tanta iocũditate ꝑfundunt: qͣntis dolorib
de sua ꝑditione cruciauer̃. Sic in hoc scło. IN
his dieb malis. non solũ a tempore corporał p̃sen¬

Expanded text:
nec impedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta iucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciauerunt. Sic in hoc saeculo, in his diebus malis non solum a tempore corporalis
Abbreviated transcription (Latin):
mo: multo quam erat in suꝑior
solutione questionum. & explica¬
tione librorum: De theologia qui¬
Spe quam naturalẽ uocant. non
cum quibꝰlibet hominib. non enim fabulosa ẽ.
uel ciuilis. hoc ẽ. uł theatrica uł urbana: quarũ
altera iactat dõrum crimina. altera indicat de-¬
orum desideria criminosiora: ac ꝑ hoc maligno¬
rum potiꝰ demonum quam dõrum: sed cum

Expanded text:
mo multo quam erat in superiorum solutione quaestionum et explicatione librorum. De theologia quippe, quam naturalem uocant, non cum quibuslibet hominibus non enim fabulosa est uel ciuilis, hoc est uel theatrica uel urbana; quarum altera iactitat deorum crimina, altera indicat deorum desideria criminosiora ac per hoc malignorum potius daemonum quam deorum, sed cum
Abbreviated transcription (Latin):
rio fide pietatis impetrante sanaretur: ñ multe
sermone opus ẽẽt. ad conuincendũ quemlibet u¬
ne opinationis errorem his qui recte sentium
& sensa uerbis sufficientib explicant Nunc uͦ q
confictum: Iam quod sequitur in uolumine se¬
quenti uidendum ẽ: et huic dandus huiꝰ ꝓlixita¬

Expanded text:
rio fide pietatis inpetrante sanaretur, non multo sermone opus esset ad conuincendum quemlibet uanae opinationis errorem his, qui recte sentiunt et sensa uerbis sufficientibus explicant. Nunc uero confictum. Iam quod sequitur in uolumine sequenti uidendum est, et hic dandus huius prolixita