comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uod dictum ẽ de samuele .ii.
postquam uerba diuni ora¬
culi que noctu acceꝑat. manehe¬
li reculit. & ñ oecidit ex omnib uer¬
bis eius interram: significat. qua
nichil ex his que locutus ẽ. irritũ
fuit. h omnia sunt reb complea
que dixit. Cadunt nãꝙ in terram
uerba suꝑuacua. que pronichilo
babendã. & unuiersorum sunt cal¬
canda despectu: sic̃ &e beatus iob dix̃.
et lux uultus mei ñ cadebat in ter¬
ram: quia nimirum intanta gra¬
uitate uultum tenere consuerat.
ut nunquam contemptibilileticia
resolueretur: s quotienscũꝙ hy la¬
riorem se p̃sentib exhiberet. certa¬
bat semꝑ ut hoc causa utilitatis
egrum faceret.L
uehere archam dñi reuersã
de terra philistinorũ ausi sunt. cũ
eademq re in differenter accipit.
Nam exuno greco quõd ẽ laos:
solet utrũq transferri. S in hoc
udetur ẽẽ distantia: quod in pͥ¬
oriᷤ commate uersiculi additũ
est uiros. Nam quod tuus codex
dosum ẽ. uiros enim maiores

Expanded text:
uod dictum est de Samuele, postquam verba divini oraculi, quae noctu acceperat, mane Heli retulit: Et non cecidit ex omnibus verbis ejus in terram, significat quod nihil ex his quae locutus est irritum fuit, sed omnia sunt rebus completa quae dixit. Cadunt namque in terram verba supervacua, quae pro nihilo habenda et universorum sunt calcanda despectu, sicut et beatus Job dixit: Et lux vultus mei non cadebat in terram , quia nimirum in tanta gravitate vultum tenere consueverat, ut nunquam contemptibili laetitia resolveretur; sed quotiescunque hilariorem se praesentibus exhiberet, certa semper hoc causa utilitatis eorum faceret. 3videre arcam Domini reversam de terra Philisthinorum ausi sunt, cum eademque re indifferenter accipitur. Nam et ex uno Graeco, quod est laos, solet utrumque transferri. Sed in hoc videtur esse distantia, quod in priore commate versiculi additum est viros. Nam quod tuus Codex dosum est; viros enim majores
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ monum̃ti ce sepulchri:
albo ce rubicundoꝑmixt᷑ uidet᷑.
A dextera autẽ parte. huic eccłiȩ
coheret beatȩ di genitͥcis eccłia
qͣ drangula. In platea quȩ mar¬
tyriũ ce golgotba continuat. exe¬
dra est: in qua calix dñi scrinio¬
lo recondit᷑. ꝑ oꝑculi foram̃ tan¬
gisolet & osculari. Qui argente¬
us calix. duas hinc & inde habers
ansulas: sextarii gallici m̃surã
capit. In quo ẽ ce illa spongia:
litis. inserta habet᷑ in cruce lig¬
nea in porticu martyrii. Ciius¬
hastile in duas int̾cisũ partes:
a tota uenerat᷑ ciuitate. Hȩc qͥdẽ
oĩa quȩ cõmemorauimꝰ scã loca.
extͣ montẽ syon posita cernuit᷑.
quo se ad aqͥlonẽ deficiens locitu¬
nior porrexit. In inferiori uͦ par¬
te urbis. ubi templũ in iein

Expanded text:
eiusdem monumenti et sepulchri eiusdem monumenti et sepulchri albo et rubicundo permixtus uidetur. A dextera autem parte huic ecclesiae cohaeret beatae dei genetricis ecclesia quadrangula. In platea, quae Martyrium et Golgotha continuat, exedra est, in qua calix Domini scriniolo reconditus per operculi foramen tangi solet et osculari; qui argenteus calix duas hinc et inde habens ansulas sextarii Gallici mensuram capit, in quo est litis inserta habetur in cruce lignea in porticu Martyrii, chastile in duas intercisum partes a tota ueneratur ciuitate. Haec quidem omnia, quae commemorauimus, sancta loca extra montem Sion posita cernuntur, quo se ad aquilonem deficiens loci tumor porrexit. In inferiore uero parte urbis, ubi templum in uicin
Abbreviated transcription (Latin):
suiꝰculm̃ intͥnsecus stans homo.
manu ꝯting̾e potest. ab oriente
hñs introitũ: cui lapis ille mag
nus appositꝰ ẽ. Qd̾ intͥnsecꝰ ferra¬
m̃toꝵ uestigra usq in p̃sen̾ osten¬
dit. slã extͥnsecꝰ usq ad culminiᷤᷤ
sũmitatẽ totũ marmore tectũ
ẽ. Sũmũ uͦ culm̃ auro ornatũ:
anreã magnã gestat crucẽ. In huiꝰ
g̾manum̃ti aqͥlonaliparte. se.¬
pulchrũ dñi. in eadẽ petͣ excisũ.
longitudinis .uii. pedũ. tum m̃¬
sura palmoꝵ pauim̃to altĩemi¬
net. introitum habens a latẽ me¬
ridiano: ubi die noctuq.xii. lãpa-¬
des ardent. Quatuor intra sepul¬
chrũ: octo supͣ in margine dextro.
Lapis qͥ ad ostiũ monum̃tipositꝰ
erat: nc̃ scissus ẽ. Cuiꝰ pars minor
qͣdrata. alatere ante ostiũ nichi¬
lominꝰ eiꝰdem monum̃ti stat.
Maior uͦm orientali eiꝰdẽ eccłiȩ
loco. qͣdrangulũ altare sublin¬
theaminib extat. Color autẽ

Expanded text:
cuius culmen intrinsecus stans homo cuius culmen intrinsecus stans homo manu contingere potest, ab oriente habens introitum, cui lapis ilnus appositus est, quod intrinsecus foramentorum vestigia usque in praesens ostendit; nam extrinsecus usque ad culminis summitatem totum marmore tectum est; summum vero culmen auro ornatum auream magnam gestat crucem. In huius ergo monumenti aquilonali parte sepulchrum Domini in eadem petra excisum longitudinis VII pedum, trium mensura palmorum pauimento altius eminet, introitum habens a latere meridiano, ubi die noctuque XII lampades ardent, quattuor intra sepulchrum, octo supra in margine dextro. Lapis, qui ad hostium monumenti positus erat, nunc fissus est, cuius pars minor quadratum altare ante hostium nihilominus eiusdem monumenti , stat, maior uero in orientali eiusdem ecclesiae loco quadrangulum aliud altare sub linteaminibus extat. Color autem
Abbreviated transcription (Latin):
sit: magnifico ce regio cultu
construxit. Debinc ab occasu
Golgothana udet᷑ eccłia. in qua
etiã rupis apparet illa. quȩ qͦn¬
dam ipsam affixo dñi corpore
crucẽ ꝑtulit: argenteã mͦ ꝑgͣndẽ
sustinens crucẽ. pendente mas¬
na desuꝑ erea rota cũ lampa¬
dib Infra ipsũ uͭ locũ dm̃ꝙ
crucis. excisa in petra cripta est:
in qua suꝑ altare ꝓ defimctiho¬
noratis sacͥficiũ offerri solet po¬
sitis int̾im in platea corporib.
huius qͦ ab occasu eccłia ana¬
stasis. hoc est resurrectionis dm̃¬
cȩ rotunda ȩccłia. trib cicta
parietib .xii. columnis susten¬
tatur: inter parietes singulos
latũ habens spaciũ uiȩ: quȩ
tria altaria in tͥb locis parietis
medii continet. hoc est austͣli.
aquilonali. occidentali. Hȩc
bis qͣternas portas. id est introitꝰ
ꝑtres ẽ regione parietes ht̃. E qͥb
spectant. Hiuiꝰ in medio. monum̃¬
tũ dm̃ rotundũ petrȩ excisũ est.

Expanded text:
sit, magnifico et regio cultu sit, magnifico et regio cultu construxit. Dehinc ab occasu Golgothana uidetur ecclesia, in qua etiam rupis apparet illa, quae quondam ipsam adfixo Domini corpore crucem pertulit, argenteam modo pergrandem sustinens crucem, pendente magna desuper aerea rota cum lampadibus. Infra ipsum uero locum dominicae crucis excisa in petra crypta est, in qua super altare pro defunctis honoratis sacrificium solet offerri, positis interim in platea corporibus. Huius quoque ad occasum ecclesiae Anastasis, hoc est resurrectionis dominicae, rotunda ecclesia tribus cincta parietibus duodecim columnis sustentatur, inter parietes singulos latum habens spatium uiae, quae tria altaria in tribus locis parietis medii continet, hoc est australi, aquilonali et occidentali. Haec bis quaternas portas, id est introitus, per tres e regione parietes habet, e quispectant. Huius in medio monumentum Domini rotundum petra excisum est,
Abbreviated transcription (Latin):
occasu : aliꝰ a septẽtͥone: t̾cius ab
oriente. Ameridie autẽ. aqͥlo¬
nale montis syon suꝑciliũ suꝑ¬
eminet ciuitatr. &e ea parsinu¬
roꝵ cũ inc̃positis turrib nullaᷤᷤ
babere portas cõꝓbat᷑. id est a
supradicta porta dauid. usq ad
eam eiusdẽ montis syon frontẽ
quȩ prerupta rupe. orientalẽ
respicit plagã. Situs qͥppe ipsiꝰ
urbis a suꝑcilio aqͥlonali mon¬
tis syon incipiens. ita est molli
cliuo dispositus usq ad humi¬
liora aqͥlonaliũ. orientaliũ q
loca muroꝵ: ut pluuia ibi de¬
cidens nequaqͣm stet. s instar
fliuuoꝵ ꝑ orientales defluens
portas. cunctis secũ platearũ
sordib raptis. in ualle iosapbat
torrentẽ cedron augeat: .ii. De¬
mũ de locis scĩs pro conditione
platearũ diuertendũ est. ad
eccłiam constantinianã: quȩ
martyriũ appellat᷑. Hanc con¬
stantinꝰ imꝑator. eo qd ibi crux
dñi ab helena matre eiꝰ reꝑta

Expanded text:
occasu, alius a septemtrione, tertius ab occasu, alius a septemtrione, tertius ab oriente. A meridie autem aquilonale montis Sion supercilium supereminet ciuitati et ea pars murorum cum interpositis turribus nullas habere portas comprobatur, id est a supra scripta Dauid porta, usque ad eam eiusdem montis Sion frontem, quae praerupta rupe orientalem respicit plagam. Situs quippe ipsius urbis a supercilio aquilonali montis Sion incipiens ita est molli cliuo dispositus usque ad humiliora aquilonalium orientaliumque loca murorum, ut pluuia ibidem decidens nequaquam stet, sed instar fluuiorum per orientales defluens portas cunctis secum platearum sordibus raptis in ualle Iosaphat torrentem Cedron augeat. II. Dimum de locis sanctis pro conditione platearum diuertendum est ad ecclesiam Constantinianam, quae Martyrium appellatur. Hanc Constantinus imperator, eo quod ibi crux Domini ab Helena matre reperta
Abbreviated transcription (Latin):
itus urbis iherłm. pe¬
ne in orbem circũactꝰ.
non paruo muroꝵ
ambitu assurgit: quo etiam
montem syon quondam uicinũ.
intͣ se recipit. E a meridie posit᷑.
pro arce urbi suꝑeminet: & ma¬
ior pars ciuitatis infra montẽ ia¬
cet:. in planicie humilioris collis
sita. Post passionẽ qͥppe dñi atito
imꝑatore destructa: s ab helio a¬
driano cesare. a quo etiam nunc
belia uocatur instaurata. multo¬
q amplior effecta est. Unde ẽ q̃d
cum dñs extͣ portã urbis passus
sepultꝰꝙ sit: mͦ loca passionis ⁊
resurrectionis illiꝰ intͣ eiusdẽ me¬
nia cernant᷑. Ciuuiꝰ in magno mu¬
res. portȩ uͦ sex iusunt᷑. Prima
porta dauid: ad occidentẽ mos¬
tis syon. Scd̃a: portauiȩ fullo¬
nis. Tercia: porta scĩ stephani.
Quarta:porta beniamin. An
ta: idest paruula porta. Abhac
ꝑ gradꝰ aduallem iosaphat de¬
scendit᷑. Sexta: porta thecuitis.
Celebriores tam̃ ex his sunt tres
exitus portarũ. Unus qͥdem ab

Expanded text:
itus urbis Hierusalem paene in orbem circumactus non paruo murorum ambitu adsurgit, quo etiam montem Sion quondam uicinum intra se recipit, qui a meridie positus pro arce urbi supereminet. Et maior pars ciuitatis infra montem iacet in planitie humilioris collis sita. Post passionem quippe Domini a Tito imperatore destructa, sed ab Helio Adriano Caesare, a quo etiam nunc Helia uocatur, instaurata multoque amplior effecta est. Unde est, quod, cum Dominus extra portas urbis passus sepultusque sit, modo loca passionis et resurrectionis illius intra eiusdem moenia cernuntur. Cuius in magno mures, portae uero sex uisuntur: Prima porta Dauid ad occidentem montis Sion, secunda porta uillae fullonis, tertia porta sancti Stephani, quarta porta Beniamin, quinta portula, id est paruula porta ab hac. per gradus ad uallem Iosaphat descenditur, sexta porta Thecuitis. Celebriores tamen ex his sunt tres exitus portarum, unus quidem ab
Abbreviated transcription (Latin):
delectatione claudens. ad ꝯ¬
tẽplationẽ ꝑpetue lucis at¬
tollit. ipse illos post huius
uite t̾minum ad celestra ꝑdu¬
cit. Ipsiuis est hereditas: dequa
more dñi annis plurimis: cũ
e suo quod est eccłia qͣm rede¬
mit. in requiem intrat ȩt̾nã.
congͣtulantib angłis de socie¬
tate hominum redemptoꝵ:⁊
singłos quosq menbra uideł.
sui condicoris. ꝑ diu̾sas suꝑne
patriȩ mansiones. ꝓm̾itoꝵ di¬
u̾sitate collocantib sic̃ om̃is ge¬
neratio eius inbona uita.⁊ scã
conu̾satione ꝑmansit. Hȩc ẽ
una ꝑtotum orbem. totũq se¬
culitẽpꝰ generatio querentiũ
dñm: querentium faciem duia¬
uita melior. que sanctior conu̾¬
satio. qͣm ingła sui conditoris.
ꝑpetuoman̾ȩ: ita ut accepti sit
tam do qͣm cunctis habitatori¬
b t̾re : ꝑ ducti ad patriam celes¬
tẽ homines. accepti ert ei cuiꝰ
cietate copulandi. hisunt enĩ
habitatores terrȩ illius de qua
dñs dicit. Beatimites: qm̃ ipsi

Expanded text:
delectatione claudens, ad contemplationem perpetuae lucis attollit. Ipse illos post hujus vitae terminum ad coelestia perducit. Ipsius est haereditas, de qua more Domini annis plurimis cum gore suo, quod est Ecclesia quam redemit, in requiem intrat aeternam, congratulantibus angelis de societate hominum redemptorum, et singulos quosque, membra videlicet sui Conditoris, per diversas supernae patriae mansiones, pro meritorum diversitate collocantibus Et omnis generatio ejus in bona vita et sancta conversatione permansit. Hoc est, una per totum orbem, totumque saeculi tempus generatio, quaerentium Dominum, requirentium faciem Dei Ja autem vita melior, quae sanctior conversatio, quam in gloria sui Conditoris perpetuo manere? Ita ut accepti essent tam Deo, quam cunctis habitatoribus terrae. Perducti ad patriam coelestem homines, accepti erunt Deo, ccietate copulandi. Hi sunt etenim habitatores terrae illius, de qua Dominus dicit: Beati mites, quoniam ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
eungelii uenerit. habeat paratos
eos. qui sibi iter salutis et uerbo
demonstrẽt et exemplõ uel certe
quia de eis columpnis in libro
paralipomenon ita scͥptum ẽ. ip¬
sasꝙ columpnas posuit inuestibulo
templiunam adextris. & alteram

Expanded text:
Evangelii venerit, habeat paratos Evangelii venerit, habeat paratos eos qui sibi iter salutis et verbo demonstrent et exemplo. Vel certe, quia de eisdem columnis in libro Paralipomenon ita scriptum est: « Ipsasque columnas posuit in vestibulo templi, una
Abbreviated transcription (Latin):
debantur columꝑn ẽẽ. dextras de¬
derunt mͥ & barnabe societatis:
ut nos ingentib. illi autẽ in circun¬
cisionem. Quib uerbis quasi expo¬
nere iudetur myst̃ĩum columpna¬
rum matĩalium: &e quid uidelicet
figurauerint. & quare due sunt
facte. Apłos namq et doctores cun¬
ctos sp̃uales significant. fortes ni¬
mirum fide & oꝑe: &e contempla¬
tione ad suꝑna erectos. Due sunt¬
autẽ: ut & gentes & circuncisionẽ
p̃dicando in eccłiam introducant.
Stabant in porticu aute fores tem¬
pli: &e ingressum illius suo decore
ac pulchritudine exutraq parte
mirabiliter ornabant. Oftium
autẽ templi dñs ẽ. quia nemoue¬
nit ad patrẽ nisi ꝑ ipsum: & sicut
alibi dicit. ego sum ostium. ꝑ me si
quis introierit saluabitur. Quod
uidelicet ostium columpne abutq
latere coramposite cicunstant. cũ
minstri sermonis utriꝙ ppło intro¬
itum regni celestis ostendunt: ut
siue aluce scientie legalis quisꝙ.
seu ex rigore gentilitatis ad fidem

Expanded text:
dextras dederunt mihi et Barnabae societatis, ut nos in gentibus, illi autem in circumcisione. » Quibus verbis, quasi exponere videtur mysterium columnarum materialium; et quid videlicet figuraverint, et quare duae sint factae. Apostolus namque et doctores cunctis spiritales significant. Fortes nimirum fide atque opere et contemplatione ad suautem, ut et gentes et circumcisionem praedicando in Ecclesiam introducant: stabant in porticu ante fores templi, et ingressum illius suo decore ac pulchritudine ex utra que parte mirabiliter ornabant. Ostium autem templi Dominus est: quia nemo venit ad Patrem, nisi per ipsum ; et sicut alibi dicit: « Ego sum ostium, per me si quis introierit, salvabitur . » Quod videlicet ostium columnae ab utroque latere coram positae circumstant, cum ministri sermonis utrique populo introitum regni coelestis ostendunt; ut sive a luce scientiae legalis quisque, sive ex rigore gentilitatis ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
dicimus.omne quod humana
aut inusum hominum commo¬
uolando. Nam unde uolare:inde
& ambulare dicimus.Uola eñ:
dr media pars pedis. siue manꝰ.
& in auib uola. media pars ala¬
rum: quarũ motu penne agitan¬
tur: inde uolucres. Pisces dicti.¬

Expanded text:
dicimus esse, quod humana aut in usus hominum commouet ambulare dicimus. Vola enim dicitur media pars pedis sive manus, et in avibus vola media pars alarum quarum motu pennae agitantur; inde et volucres. Pulli dic
Abbreviated transcription (Latin):
resu̾itatis dignatus ẽ. fertur ÷
eum quia calore ac uirtute ieco
da ex quirimꝰ. quasi acceptos in
stomaco cibos. ardore iecoris ex¬
coquimꝰ. Sunt enim hec neces¬
saria inquit ad medicamenta
litilit̾. Astutia. malitia. doli an¬
tiqui hostis. nobis agnita ꝓfici¬
unt ad medelam: quia qͦnto ea
cercius exploramꝰ. tanto cautiꝰ

Expanded text:
res veritatis dignatus est. Ferunt res veritatis dignatus est. Ferunt enim quia calore ac virtute jecorda exquirimus, quasi acceptos in stomacho cibos ardore jecoris excoquimus. Sunt enim haec necessaria ad medicamenta utiliter. Astutia et malitia diaboli hostis antiqui nobis agnita proficiunt ad medelam; quia quanto ea certius exploramus, tanto cauti
Abbreviated transcription (Latin):
fecisset: palpitare cepit insiccũ.
ante pedes eius. Cum dñs neqͥ¬
tiam maligni hostis suꝑans ꝓ¬
ferret inlucẽ. atq om̃ib redde¬
ret manifestã: malignatus est
ad huc suꝑbiens. ꝑsecutionẽ elec¬
tis eius cõmouere. qui sunt pe¬
des eus: quia ꝑ ipsos ambulat in
t̾ra dñs: qui suꝑ om̃ia regnat in
celo. Tunc dixit angłs dñ Exen
piscem. cũ nequitiam diaboli
latius scĩs aꝑuit: ⁊ quasi archa¬
na insidiaꝵ eius euuscerauit. Re¬
posuit sibi cor eus: quia callidi¬
tatẽ libris scĩs inuoluit. Deqͣ
scͥptũ ẽ. Serpens erat callidior.
cunctis ammantib t̾rȩ. De quo
corde dicit ⁊ paulus. Non enim¬
ignoramꝰ cogitationes eius. Repo¬
suit ⁊ fel: quia qͣnto malitiȩ fu¬
rore contragenus humanum se¬
iuret ꝓpt̾ cautele studium scͥbi
ꝯconseruari uoluit. Iecur quoq
reposuit: quia maturitatẽ con¬
silioꝵ eius malignã aduersum
nos. innotestere nobis ꝑdocto¬

Expanded text:
fecisset, palpitare coepit in sicco fecisset, palpitare coepit in sicco ante pedes ejus. Cum Dominus nequitiam maligni hostis superans proferret in lucem, atque omnibus redderet manifestam, molitus est adhuc superbiens persecutionem electis ejus commovere, qui sunt pedes ejus; quia per ipsos ambulat in terra Dominus qui super omnia regnat in coelo. Tunc dixit ei angelus piscem, cum nequitiam diaboli latius sanctis aperuit, et quasi arcana insidiarum ejus evisceravit. Reposuit sibi cor ejus, quia calliditatem ejus libris sanctis involvit; de qua scriptum est, Serpens autem erat callidior cunctis animantibus terrae . De quo corde dixit et Paulus: Non ignoramus cogitationes ejus . Reposuit et fel, quia quanto malitiae furore contra genus humanum saeviret, propter cautelae studium scribi et conservari voluit. Jecur quoque reposuit, quia maturitatem consiliorum ejus malignam adversum nos innotescere nobis per docto
Abbreviated transcription (Latin):
a sunt: tͣnsfer calicem hunc a
me:s ñ quod ego uolo. s quod
tu. Dixit angłs tobie. App̾hende
branchiam eius: ⁊ tͣhe eum ad
te. App̃hendit dñs diabolum: ⁊
eumquise inmorte caꝑe uolu¬
it. moriendo cepit ⁊ uicit: app̃¬
hendit autem br̃achiam euis.
ut caput nequissimũ acorpore
decepto. potentiȩ suȩ dexterase¬
pararet i. nequitiam hostis an¬
tiqui. ab eoꝵ quos sibi male con¬
uinxerat. ⁊ quasi unum corpus
secum fecerat. corde auferret:
hos eccłiȩ sue corꝑi. pꝰ redẽptor in¬
sereret: Br̃achiam quippe habet
piscis: inconfinio capitis. ⁊ corpis
sui. Sic̃ autẽ dñs ñr caput ẽcełie
abolus cap̃ẽ om̃ium iniquoꝵ. et
om̃es iniqui corpꝰ. ⁊ menbrasus
eius. App̃hendit gͦ dñs branchã
piscis immanissum. ⁊ tͣxit eum
ad se. ꝓiecitq insiccum: quia po¬
tentiam diaboli ꝯminuens. tͣ du¬
xit palam confident̃. eruitq
de potestate tenebrarũ. quos fi¬
lios lucis p̃sciuit eẽ. Quod cũ

Expanded text:
calicem hunc a me; sed non quod ego volo, sed quod tu . Dixit angelus Tobiae, Apprehende branchiam piscis, et trahe eum ad te. Apprehendit Dominus diabolum, et eum qui se in morte capere voluit, moriendo cepit et vicit. Apprehendit autem branchiam ejus, ut caput nequissimum a corpore decepto, potentiae suae dextera separaret, id est, nequitiam hostis antiqui ab eorum quos sibi male conjunxerat, et quasi unum corpus secum fecerat, corde auferret, et hos ecclesiae suae corpori pius Redemptor insereret. Branchiam quippe habet piscis in confinio capitis et corporis sui. Sicut autem Dominus noster caput Ecclesiae abolus caput omnium iniquorum, et omnes iniqui corpus et membra sunt ejus. Apprehendit ergo Dominus branchiam piscis immanissimi, et traxit eum ad se, projecitque in siccum, quia potentiam diaboli comminuens, traduxit palam confidenter, eruitque de potestate tenebrarum, quos filios lucis esse praescivit. Quod cum
Abbreviated transcription (Latin):
ipso ppło dicit. Filius meus. pri¬
mogenitꝰ isrł. Quẽ ab infantia
fitendo. quia peccatũ nonfac̾et.
nec inueniretur dolus more eiꝰ.
s impleret eum sp̃c timoris do¬
mini. Tobias Gabelo contͥbuli
suo. agñti. dedit sub cyrogͣpho
decẽ talenta argenti: ⁊ ppłs d̾i
tes. diuine legis quȩ indecalo¬
go continet᷑. scientiam cõmisit.
ut ꝑhoc eas ab infidelitatis eges¬
tate lib̾aret. Sub cyrogͣpho
autem dedit. idest sub conditio¬
ne restituendi: postqͣm ipse di¬
tesc̾er. uel qui dederat repe¬
tet. Acceꝑunt autẽ gentes uer¬
alit̾. nunc intelligunt.⁊ adquȩ¬
rendas uirtutũ duͥtias exer¬
cent. Reddunt uero feneratori.
cum credentes infine scłi uide¬
os. inunitatẽ eccłiȩ recipient.
eisq saluandis. xp̃i sac᷑menta
cõmittent: scͥpturaꝵ quoq rese¬
rabunt archana. Iubet᷑ tobi

Expanded text:
primogenitus Israel . Quem ab infantia fitendo, quia peccatum non faceret, nec inveniretur dolus in ore ejus, sed impleret eum spiritus timoris Domini. Tobias Gabelo contribuli suo egenti dedit sub chirographo decem talenta argenti. Et populus Dei tes divinae legis, quae in Decalogo continetur, scientiam commisit, ut per hoc eas ab infidelitatis egestate liberaret. Sub chirographo autem dedit, id est sub conditione restituendi, postquam ipse ditesceret, vel qui dederat repeteret. Acceperunt autem gentes veraliter nunc intelligunt, et ad conquirendas virtutum divitias exercent; reddunt vero feneratori, cum credentes in fine saeculi Judaeos in unitatem Ecclesiae recipiunt, eisque salvandis Christi sacramenta committunt, et Scripturarum quoque reserant ar
Abbreviated transcription (Latin):
satagebat ppłm di ꝑ idolatͥã sp̃a¬
li morte ꝑimere. ⁊ ei cunctas uͥ¬
tutũ opes auferre. nec ualuit᷑.
quia multi erant in eo. scĩdocto¬
res. qui eius uite ꝓuidebant ac
saluti Fugitauit cum filio ⁊ uixo¬
re:quia nec fidem dñice incar¬
nationis. nec statum synagoge
potuit hostis auferre. qͣmius
iuolent̃ insist̾et: qd̾ in macha¬
beoꝵ agonib multũ claruit.
S occiso rege afiliis suis: resti¬
tuta sunt cuncta sua tobiȩ. Qͥa
suꝑato sepiꝰ diabolo acͦsuis sce¬
lerib que uelut pessimã ꝓlem.
genuit condẽpnato. redib̾ant
b q̾ eccłiȩ statũ pꝰincarnationẽ
dñi fluctuare uidemꝰ. Fatigatꝰ

Expanded text:
satagebat populum Dei per idololatriam spirituali morte perimere, et ei cunctas virtutum opes auferre, nec valuit; quia multi erant in eo sancti doctores, qui ejus vitae providerent ac saluti. Fugit autem cum filio et uxore. Quia nec fidem dominicae incarnationis, nec statum synagogae potuit hostis auferre, quamvis violenter insisteret qui in Machabaeorum agonibus multum claruit. Sed occiso rege a filiis suis, restituta sunt cuncta sua Tobiae. Quia superato saepius diabolo, ac suis sceleribus, quae velut pessimam prolem genuit, condemnato, rediebant etiam Ecclesiae statum post incarnationem Domini fluctu
Abbreviated transcription (Latin):
deuorare eum cupiens: ⁊ dñopaᷤᷤ¬
so incruce uenit diabolus. qui
eum crucifigi docuerat. querẽs
siquid forte ineius anima sceleriͤᷤ
inueniret. Expauescens piscẽ
tobias. clamauit uoce magnadi¬
cens: dñe inuadit me. Et dñs ĩ¬
minente mortis articło. cepit
pauere ⁊tedere. ñdiabolum¬

Expanded text:
devorare illum cupiens; et Domino pasdevorare illum cupiens; et Domino passo in cruce venit diabolus, qui eum crucifigi docuerat, quaerens si quid forte in ejus anima sceleris inveniret. Expavescens piscem Tobias clamavit voce magna, dicens: Domine, invadit me. Et Dominus, imminente mortis articulo, coepit pa
Abbreviated transcription (Latin):
tum manifestius significat᷑:
piscis enim immanis. qui a
tobia cum eum deuorare ap¬
peteret angło docente occisꝰ
est: antiquũ generis human
deuoratorem. hoc ẽ diabolum
significat: qui dum in redẽp¬
tore nr̃o mortẽ carins appet̾et.
captus est potentia diinita¬
tis. Fluuiꝰ tygris. quiꝓpt̾ rapi¬
dissimum cursum. atygͥ bes¬
tra uelocissima nomen accep̃:
decur sũ nr̃e mortis ac morta¬
litatis indicat. In quo piscis
latebat ĩ manis: qui inuisibiliᷤᷤ
humani generis seductor mor¬
tis habebat imꝑium. Mansit
tobias uixta tygric fluenta.
quia dñs in mundo apparẽs.
int̃ peccatores acmortales uitã
duxrit:. s eum nec peccati uncda
tetigit. nec unillo suum aliquid
adueniens pͥnceps tenebrarũ
repꝑit. Exiuit autem tobias in
fluuium ut lauaret pedes suoᷤ:
et dñs mortẽ cui nil debebat sus¬
cepit. ut fideles om̃s sua uidelic
menbͣ. a contagio peccati ⁊ mortis
ablueret. Occurrit tobie piscis

Expanded text:
tum manifestius significatur. tum manifestius significatur. Piscis enim immanis, qui a Tobia, cum eum devorare appeteret, angelo docente occisus est, antiquum generis humani devoratorem, hoc est diabolum designat, qui dum in Redemptore nostro mortem carnis appeteret, captus est potentia divinitatis. Fluvius Tigris, qui propter rapidissimum cursum a tigride bestia velocissima nomen accepit, decursum nostrae mortis ac mortalitatis indicat. In quo piscis latebat immanis, quia invisibilis humani generis seductor mortis habebat imperium. Mansit Tobias juxta Tigris fluenta, quia Dominus in mundo apparens, inter peccatores ac mortales vitam duxit, sed eum nec peccati unda tetigit, neque in illo suum aliquid adveniens princeps tenebrarum reperit. Exivit autem Tobias in fluvium, ut lavaret pedes suos; et Dominus mortem, cui nihil debebat, suscepit, ut fideles omnes, sua videlicet membra, a contagio peccati et mortis ablueret. Occurrit Tobiae piscis,
Abbreviated transcription (Latin):
triret᷑. ⁊ firmaret᷑: donec hꝰ scłi
uiam t̾minaret. idẽ uircutes
eius. doctrina. temptatio. resur¬
sio. fides credentium. infideliũ
ge.unde carnis originem susce¬
ꝑat. gaudia suꝑnȩ salutis. ⁊ pa¬
cis. ⁊ his qui credẽ atq acciꝑe
uolebant. ea ꝑ seipsum donaũ:
sicq ad salutem gentiũ. in eis¬
de sius doctorib uenit. Pfectꝰ
est ergotobias: ⁊ caniᷤᷤ secutus est
eum. Ueniente dño ad saluan¬
das aĩas. sc̃i p̃dicatores sunt eiꝰ
uestigia secuti: quia quod iussit
impleuert̃. Euntes docete oes
gentes. Demiq domum cornelii
petrus aqua ꝑfundit. Canes
enimuocant᷑ p̃dicatores. quia
domũ. sub̃am. oues sui condi¬
toris sp̃ales. afurib bestiisq .i.
ab immnundis sp̃ib ⁊ hominib
defendunt sciͦ maticis. Manfit
tobias duce angło ꝓfectus pͥ¬
ma mansione uixta fluuium
tyqͥs: et exiuit ut lauaret pe¬
des suos. et ecce piscis imm̃amͦ
exiuit ad deuorandũ eũ. Hic
denuo passionis dñice sacͣmen¬

Expanded text:
r et firmaretur, donec hujus saeculi viam terminaret; id est, virtutes ejus, doctrina, tentatio, passio, resursio, fides credentium, infidelium o et synagogae, unde carnis originem susceperat, gaudia supernae salutis et pacis. Et his qui credere atque accipere volebant, ea per seipsum donavit, sicque ad salutem gentium in eisdem suis doctoribus venit. Profectus est ergo Tobias, et canis secutus est eum. Veniente Domino ad salvandas gentes, sancti praedicatores sunt ejus vestigia secuti, quia quod jussit, impleverunt: Euntes docete omnes gentes . Denique domum Cornelii Petrus aqua perfudit . Canes autem vocantur doctores; quia domum, substantiam, oves sui Conditoris spirituales, a furibus bestiisque, id est, ab immundis spiritibus et hominibus defendunt haereticis. Mansit Tobias, duce angelo profectus, prima mansione juxta fluvium Tigrin; et exivit ut lavaret pedes suos, et ecce piscis immanis exivit ad devorandum eum. Hic denuo passionis dominicae sacramen
Abbreviated transcription (Latin):
apte humanitatẽ. xp̃i. homo
designat cłitatẽ: cut non mul¬
to altius hõhumanitatẽ. angłs¬
deitatẽ significet: Missus est gͦ
angłs dñi sc̃s Raphael. qui int̾p̃¬
tat᷑ medicina di: ut et tobiam
a cecitate. ⁊ saram ademonio li¬
beraret. Missus est dñs inmun¬
dum: qui de seipso ait. Non est
opꝰ ualentib medico. s maleha¬
bentib: qui et ppłm uidaicũ ate¬
nebris ꝑfidiȩ. et gentilitatemab

Expanded text:
aries humanitatem Christi, homo aries humanitatem Christi, homo designat deitatem; cur non multo aptius homo humanitatem, angedeitatem significet? Missus est ergo angelus Domini sanctus Raphael, qui interpretatur medicina Dei, ut et Tobiam acaecitate, et Saram a daemonio liberaret. Missus est Dominus in mundum, qui de seipso ait, Non est opus valentibus medico, sed male habentibus ; qui et populum Judaicum a tenebris perfidiae, et gentilitat
Abbreviated transcription (Latin):
dieb uoluit᷑ uitam nou̾ant. et
de et̾na nil dic̃e sciebant. Iõoq
sunt omẽs adiabolo rapti. ut
puta ydolatͥȩ mancipati: donec
uerus ad ueniret sponsus dñs
nr̃. qui hãc sibi ꝑfidem hoste su¬
ꝑato coniunxit. sic̃ tobias sarã
alligato demonio sponsam acce¬
pit: p̃cipiente ⁊ cooꝑante archã¬
gło. ꝑ que dnimnitas nr̃i saluato¬
ris non incongrue significat᷑.
sic̃ ꝑtobiam humanitas. Nec mi¬
rabit᷑ hoc quod ꝑduas ꝑsonas
angłi uidelicet ⁊ hominis. unã
mediatoris dizhominũ ꝑsonã
dicimꝰ figurari: qui in expositio¬
nib patrũ uen̾abiliũ legerit. u¬
nam eius ꝑsonã. ꝓmundi salu¬
te patientis. inysaac qui offere¬
batur apatre in altare. ⁊ inari¬
ete qui immolabat᷑ ẽẽ figura¬
tũ:. qui inhumanitate concide¬
bat᷑ ut ouis. indiuinitate im¬
passibilis ꝑmanet cum d̃o patrȩ.
ut uuiens cum suo patre. do¬
mũ reu̾tit᷑ ysaac. Si enim aries

Expanded text:
diebus volvitur, vitam noverant, de diebus volvitur, vitam noverant, de aeterna nil dicere sciebant. Ideoque sunt omnes a diabolo rapti, ut pote idololatriae mancipati, donec verus adveniret sponsus Dominus noster, qui hanc sibi per fidem, hoste superato, conjunxit; sicut Tobias Saram alligato daemonio sponsam accepit, praecipiente et cooperante archangelo, per quem divinitas nostri Salvatoris non incongrue significatur, sicut per Tobiam humanitas. Nec mirabitur hoc quod duas personas, angeli videlicet et hominis, unam Mediatoris Dei et hominum personam, dicimus figurari, qui in expositionibus Patrum venerabilium legerit unam ejus personam pro mundi salute patientis in Isaac, qui offerebatur a patre in altari, et in ariete, qui immolabatur, esse figuratam. Qui in humanitate occidebatur ut ovis, in divinitate impassibilis, permanet cum Deo Patre, ut vivens cum suo patre domum revertitur Isaac. Si enim apte
Abbreviated transcription (Latin):
itinȩ p̃cepta pessime uiuendo
iuolarent. Insultabant toblȩ.
cognati. ⁊ exꝓbͣbat ei uror. qua¬
si frustra do seruisset: quos inc̾¬
pans ille ⁊ instruens. ad dm̃ se
orando conuertit. Erant millo
ppło quidã. quistulta dem̾itate
ipsus ppłimise riis insulta¬
rent: quod afe licitate pͥsca
scõꝵ patrũ qui apud eos quon¬
dã do similit̾ seruiebant. iã lon¬
ge distarẽt. Qs idem ppłs ꝑdoc¬
tores quosq ⁊ electos suos.corri¬
gere sedulus curabat: seseq ad
implorandã di clementiam. ꝓ
ȩͥne uite ꝑceptione conu̾tebat.
care r: Nam ⁊ iacob patriar¬
cha. cum angło luctans. ⁊ clau¬
dꝰ parit̃ est factus ⁊ benedictꝰ.
indaudicatione uidelicet infi¬
deles sue gentis significans. in
benedictione fideles. Sara filia
raguelis incuitade medoꝵ. quȩ
tradita erat septẽ uiris. et demo¬
nium eos int̾ficiebat mox ut
ingrediebant᷑ adeam. tͦbã nati¬
onũ figurate demonstrat: cuiꝰ

Expanded text:
ivinae praecepta pessime vivendo ivinae praecepta pessime vivendo violarent. Insultabant Tobiae cognati, exprobrabat et uxor, quasi frustra Deo servisset. Quos increpans ille, et instruens, ad Deum se orando convertit. Erant in populo illo quidam qui stulta temeritate ipsius populi miseriis insultarent, quae a felicitate prisca sanctorum patrum, qui apud eos quondam Deo sublimiter serviebant, jam luce distaret. Quos idem populus per doctores quosque et electos suos corrigere sedulus curabat, seseque ad implorandam Dei clementiam pro aeternae vitae perceptione convertebat. care dicitur. Nam et Jacob patriarcha, cum angelo, luctans et claudus pariter est factus et benedictus; in claudicatione videlicet infideles suae gentis significans, in benedictione fideles. Sara filia Raguelis in civitate Medorum, quae tradita erat septem viris, et daemonium eos occidebat, mox ut ingrediebantur ad eam. Turbam nationum figurate denuntiat, cujus
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ cecus. Nemireris lector qd̾ ali¬
qͣndo bona tipice malũ: aliqñ
bonũ mala hominũ facta signi¬
ficant. Qd̃ si non liceret. nũqͣm¬
nomen di. nigro atͣmento. s au¬
est.S et si nomen diaboli incal¬
culoscͥbas candido: nichiloni¬
nus tenebras significat ꝓfundᷤ.
Cecatus ergo thobias. cecos desig¬
nat: quia siẽ apłs ait. cecitas ex
parte contigit inisrł. Fatigatus
ẽ a sepultura ⁊ cecatꝰ: quia quim
lare stare infide. uirilit̾ agere¬
⁊ confortari negligit. Cuibene
congruit illud apł̃i. Surgeqͥ
dormis. et exurge amortuis: et
illuminabit tibi xp̃e. Hyrundi¬
nes ꝓpt̾ leuẽ uolatum suꝑbiam.
cordisq leuitatẽ significant. qͦ
immunditia confestim eos qub
dominat᷑ excecat. Qͣsi enim nido
hyrundinum suppositus doemit.
qui leuitati basciue. atq suꝑbie
mentem incautus subieit. hec
autem cecitas ppło isrł marime
imminente ad uentu dñi. insas¬
ne p̃ualuit: ⁊ cũ romane serui¬
tutis iuigo p̃merent᷑. ⁊ legis di¬

Expanded text:
est caecus. Ne mireris, lector, quae aliquando bona typice malum, aliquando bonum mala hominum facta significant. Quod si non liceret, nunquam nigro atramento, sed auest. Sed etsi nomen diaboli in calculo scribas candido, nihilominus tenebras significat profundas. Caecatus ergo Tobias designat quia, sicut Apostolus ait, Caecitas ex parte contigit in Israel . Fatigatus est a sepultura, et caecatus, quia qui ilare et stare in fide, viriliter agere, confortari negligit. Cui bene congruit illud apostolicum: Surge qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus . Hirundines propter levem volatum, superbiam, cordisque levitatem figurant, quarum immunditia confestim eos, quibus dominatur, excaecat. Quasi enim nido hirundinum suppositus dormit, qui levitati, lasciviae ac superbiae mentem incautus subjicit. Haec autem caecitas populo Israel, maxime imminente adventu Domini in carne praevaluit, cum et Romanae servitutis jugo premerentur, et legis d
Abbreviated transcription (Latin):
liũ aꝑiat: rursusq infine tẽꝑũ
eade suo exemplo ex quo ⁊ car¬
nem assũpserat. latius pandãt:
comitante simul ubiq ⁊ cunc¬
ta oꝑante fide duunitatis ipsiꝰ.
Dicit ipse deductu admedos. Et
o. in .a. ⁊cet̾a. Nicit apłs de reduc¬
tu. Nonec plenitudo gentiũ intͦ¬
iret: ⁊ sic om̃ĩs isrł saluus fieret.
Int̾rogante angłm tobia uñ eẽt.
ego sum inquit azarias: ananie
magni filius. Azarias int̾p̃ta
intimat quia ipse est. qu̾e ue¬
nire ppha desiderans cantabã.
Adiutor meus ⁊lib̾ator meus es
todñe. ne tardaueris. De quo e

Expanded text:
lium aperiat, rursusque in fine temporum, eadem suo populo ex quo carnem assumpserat, latius pandat, comitante ubique simul et cuncta operante fide divinitatis ipsius. Dicit ipse de ductu ad Medos: Et . Dicit Apostolus de reditu: Donec plenitudo gentium introiret, et sic omnis Israel salvus fieret . Interrogante angelum Tobia, unde esset: Ego sum, inquit, Azarias Annaniae magni filius. Azarias interpretintimat quia ipse est quem venire desiderans propheta cantabat: Adjutor meus et liberator meus esto, Domine, ne retardaveris
Abbreviated transcription (Latin):
um p̃btut. ꝑ que magnalia ppło
ad qũe missus erat ꝑficeret:
filius di hominẽ assũpsit. inqͦ
iusibilit̃ cũ hominib conu̾satus
humanũ genꝰ saluaret. Introdu¬
xit tobias angłm ad patr̃e: qui
salutauit eum dicens. Gaudiũ
tibisit semꝑ. Cui respondenti
quale gaudium michi erte qui
indenebris sedeo ⁊ lumen celi
lũtatis: cui etiam gaudium
ꝑpetuȩ salutis. p̃dicauit dicẽs.
penitentiam agite appropinqͣ¬
bit enim regnum celoꝵ. Et spe

Expanded text:
a populo ad quem missus erat perficeret. Et Filius Dei hominem assumpsit, in quo visibiliter cum hominibus conversatus, humanum genus salvaret. Introduxit Tobias angelum ad patrem suum, qui salutavit eum, dicens: Gaudium tibi sit semper. Cui respondenti: Quale mihi gaudium erit, qui in tenebris sedeo, et lumen coeli luntatis. Cui etiam gaudium perpetuae salutis praedicavit, dicens: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Et de
Abbreviated transcription (Latin):
mittere uerbum querit doctor
strenuus. qui hoc pie susciꝑe. ac
ꝑseueranter custodire desid̾ant:
quiꝙ etiam aliis p̃dicando. latius
diffamare queq ipsi didicerunt
recta. satagunt. Oris nãꝙ metal¬
lum ualde eẽ durabile constat:
atꝙ omnimodo sonorum. De co

Expanded text:
mittere verbum quaerit doctor mittere verbum quaerit doctor strenuus, qui hoc pie suscipere ac perseveranter custodire desiderant, quique etiam aliis praedicando latius diffamare, quaeque ipsi didicerint recta satagunt. Aeris namque metallum valde esse durabile constat, atque omnimodo sonorum. «
Abbreviated transcription (Latin):
omne opus eius. Et hoc mysten
grã factum ẽ. Artifex quippe tyrꝰ
quẽ aduitorem salomon assum¬
sit oꝑis: electos degentib uerbi
munstros significat. Qui uideli¬
cet artifex pulchre dr: quia filꝰ
erat mulieris uidue de isrł. Inqͣ
ꝑsona solet ñ nunqͣm p̃sentis
uir suus uidelicet xp̃c mortegi¬
stata resurrexit. atq incelos as¬
cendens. eam int̾im a se ꝑ egnan¬
tem reliquit interris. Non aul
laborandum in explanando qͦ¬
catores. cum om̃s electi uiritim
se filios eẽ fateantur eccłie: cum
etiam de eisdem p̃dicatorib noui
testamenti. specialiter ei ꝓmitatur
dicente ꝓpħ̾a. ꝓ patrib tius nati
hẏrã omne opus salomoniͥ quia
utiq di oꝑantur: qm̃ illis loq̃n¬
do foris. uiam ueritatis aꝑiunt.
quos intus illustrando. ipse ad
uitam p̃ordinauit et̾nam. Ego
inquit plantaui. apollo rigauit:
ds autẽ incrementum dedit. fecit
autẽ opus ex ere: quia illiscom¬

Expanded text:
omne opus ejus . Et hoc mysterii omne opus ejus . Et hoc mysterii gratia factum est. Artifex quippe Tyrius, quem adjutorem Salomon assumpsit, operis electos de gentibus verbi ministros significat; qui videlicet artifex pulchre dicitur, quia filius erat mulieris viduae de Israel. In qua persona solet nonnunquam praesentis vir suus, videlicet Christus, morte gustata resurrexit, atque in coelos ascendens, eam interim a se peregrinantem reliquit in terris. Non autem laborandum in explanando, qucatores, cum omnes electi viritim se filios esse fateantur Ecclesiae, cum etiam de eisdem praedicatoribus novi testamenti specialiter promittatur, dicente propheta: Pro patribus tuis nati Hiram omne opus Salomonis. » Quia utique Dei operantur. Quoniam illis loquendo foris viam veritatis aperiunt, quos intus illustrando ipse ad viam praeordinavit aeternam. « Ego, inquit, plantavi, Apollo rigavit, Deus autem incrementum dedit . » -- « Fecit hoc opus ex aere, » quia illis com
Abbreviated transcription (Latin):
nis sit celebrata sollempnitas.
ac die uicesimo tercio ipsius men¬
sis. ut uerba dierum narrant. po¬
pulum salomon ad tab̾nacula
sua dimiserit: sicq post unã sep¬
timanam. adueniente mense octa¬
uo ꝑfecta inuenta sit domus dñi.
et oꝑib eius uidelicet uniuersis
et ipsa dedicatione pͥus comple¬
ta. Nisi forte putandum ẽ. post
dedicatum templũ aliqͥd adhuc
utensilium in ministeria eiꝰ addi¬
tum fuisse. usq ad ingressũ octaui
mensis. accelerante rege. ut omni¬
no mense septimo qui erat totus
solempnis. templum dedicaretu
atq ita uerum reꝑiatur utrumꝗ
et templum uidelicet octauo me¬
se. in omni oꝑe suo. atq utensilib
ꝑfectum. & ipsum septimo meni
dedicatum fuisse ¶isit quoq i
salomon. et tulit yram de tyrosi¬
lium mulieris uidue. de tribum
talym. patre tyrio. artificem era¬
rium. et plenum sapientia & in¬
telligentia et doctrina: ad facien¬
dum omne opus ex ere. Qui cum
uenisset ad regem salomonẽ: fect

Expanded text:
nis sit celebrata solemnitas, nis sit celebrata solemnitas, ac die vicesimo tertio ipsius mensis, ut verba dierum narrant , populum Salomon ad tabernacula sua dimiserit, sicque post unam septimanam, adveniente mense octavo, perfecta inventa sit domus Domini, et operibus ejus videlicet universis, et ipsa dedicatione prius completa. Nisi forte putandum est post dedicatum templum aliquid adhuc utensiliorum in ministeria ejus additum fuisse, usque ad ingressum octavi mensis, accelerante rege, ut omnino mense septimo, qui totus erat solemnis, templum dedicaretur; atque ita verum reperiatur utrumque, et templum videlicet octavo mense in omni opere suo atque utensilibus perfectum, et ipsum septimo mense dedicatum fuisse. Misit quoque rex Salomon, et tulit Hiram de Tyro filium mulieris viduae, de tribu Nephthalim patre Tyrio, artificem aerarium, et plenum sapientia, et intelligentia et doctrina, ad faciendum omne opus ex aere. Qui cum venisset ad regem Salomonem, fecit
Abbreviated transcription (Latin):
pius ille desiderator. supplex a dño
querebat dicens. Dñe ostende nob̾
patrẽ: &e sufficit nobis. Constat
enum quia dies iudicii sepe in
scͥpturis octonario numero tẏpi¬
ce expͥmitur: eo qͦd hoc scłm quod
septem dieb currit sequãt. Unde
et ꝓpha psalmo titulum ꝓ octa¬
ua imposuit. quẽ ob metum eius¬
dem districti iudicii cartauit: ita
incipiens.Dñe ne in iratua arguas
me: neq in furore tuo. &e reliqͣ Sed
ñ contempnenda nascitur questio.
quomͦ dicatur domus dñi in men¬
se octauo ꝑfecta momini oꝑe suo. et
muniuersis utensibilib: cum in
sequentib legatur mense septimo
ꝑfectionem et dedicationẽ eius esse
completam. Neq autẽ credibile
ẽ. quod septem quidem annistem¬
plum edificans salomon. ocdauo
usꝙ ad septimum anni noni
mensem. dedicationem ꝑfecti distu¬
lerit unde potius uerisimile ui¬
detur. domum septem annis ac
septem mensib edificatã. ita ut
eodem mense septimo. dedicatio¬

Expanded text:
pius ille desiderator supplex a Domino pius ille desiderator supplex a Domino quaerebat, dicens: Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis . Constat enim quia dies judicii saepe in Scripturis octonario numero typice exprimitur, eo quod hoc saeculum, quod septem diebus currit, sequatur. Unde et propheta psalmo titulum pro octava imposuit, quem ob metum ejusdem districti Judicis cantavit, ita incipiens: Domine, ne in ira tua arguas me, neque in furore tuo, et reliqua . Sed non contemnenda nascitur quaestio, quomodo dicatur domus Domini in mense octavo perfecta in omni opere suo et in universis utensilibus, cum in sequentibus legatur mense septimo perfectionem et dedicationem ejus esse completam. Neque autem incredibile est quod septem quidem annis templum aedificans Salomon octavo usque ad septimum anni noni mensem dedicationem perfecte distulerit. Unde potius verisimile videtur domum septem annis ac septem mensibus aedificatam, ita ut eodem mense septimo dedicatio
Abbreviated transcription (Latin):
inomni oꝑe suo & inuniuersis
utensilib. E dificauitq eam an¬
nis septem. Patet allegorie sensus.
quare septem annis edificata sit
domus dñi: quia nimirum scã eccłia.
toto huius seculi tempore qͦd septẽ
dierum circuitu ꝑ agitur. ex electis
construitur animab: & cum fine
seculi suum quoq crementum ad
finem ipsa ꝑducit. Uel certe annis
septem edificatur ob significatio¬
nem grẽ sp̃ualis: ꝑ quam eccłia so¬
lum ut sit eccłia ꝑcipit. Septẽ qͥppe
dona scĩ sp̃c enumerat ysayas: sine
quib nemo uł fidelis effici uł fidẽ
seruare. uel merito fidei ad coronã
potest ꝑuenire iusticie. Quod au¬
tem inoctauo anno. et in octauo eiꝰ
mense. ꝑfecta est domus dñu nom
ni oꝑe suo. & inuniuersis utensilib.
ãd futurum seculum diẽꝙ iudicii
ꝑtinet: quando ad tantam iam ꝑ¬
fectionem scã eccłia ꝑueniet. utt qͥd
ei amplius addi possit. inueniri
ñ possit. habebit enim tunc qͦd

Expanded text:
in omni opere suo et in universis in omni opere suo et in universis utensilibus. Aedificavitque eam annis septem. quare septem annis aedificata sit domus Domini, quia nimirum sancta Ecclesia toto hujus saeculi tempore, qui sex dierum circuitu peragitur, ex electis construitur animabus, et in fine saeculi suum quoque incrementum ad finem ipsum perducit. Vel certe septem annis aedificatur, ob significationem gratiae spiritalis, quam Ecclesia sola, ut sit Ecclesia, percipit. Septem quippe dona sancti Spiritus enumerat Isaias, sine quibus nemo fidelis, vel fidem servare, vel merito fidei ad coronam potest venire justitiae. Quod autem in septimo anno et in octavo ejus mense perfecta est domuni opere suo, et in universis utensilibus, ad futurum saeculum diemque judicii pertinet, quando ad tantam jam perfectionem sancta Ecclesia perveniet, ut quid ei amplius addi possit inveniri non possit. Habebit enim tunc, quod
Abbreviated transcription (Latin):
caritas. Et recte politorũ: qͥa ceti
hicessaria ẽ discendi sollertia. qͦ quisꝙ
Siligere debeat dinoscat᷑. U nus autẽ
ordolignorũ cedri. ipsa ẽ bona oꝑ
atio ac sine corruptione simula¬
tionis exbibita: sine cuius suꝑad¬
ectione. fides. spes. caritas. uera ẽẽ
non ualẽt. Dictũ nãꝙ est sepius qͦd
ligna cedri ꝓpter odoris grãm. et
imputribilem sue nature potente¬
am: ꝑseuerantiam famãꝙ pie de¬
signent actionis. Ad hoc atumusqꝙ
unuiersi conscendunt electi: qui
fide. spe. dilectione. atq oꝑe deo pla¬
cere appetunt. hoc alta meritorum
gr̃a transcendunt ꝑfecti. cum in
tanto uirtutum culmine ꝓficiunt:
ut dicere suis auditorib possinti
mitatores nr̃i estote: sicut & nos
xp̃i. Glorianturꝙ et dicunt. Nes
templum sit edificatum . xuii.¬
nno quarto fundata ẽ domus
domuni in mense zio. & in an¬
no undecumo mense ebul. ipse est
mensis octauus: ꝑfecta ẽ domus

Expanded text:
charitas. Et recte politorum, quia certe charitas. Et recte politorum, quia certe necesse est discendi solertia, ut quisque diligere debeat, dignoscat. Unus autem ordo lignorum eratio sine corruptione simulationis exhibita, sine cujus superadjectione, fides, spes, charitas, vera esse non valet. Dictum namque est saepius quod ligna cedri propter odoris gratiam, et imputribilem suae naturae potentiam, perseverantiam, famamque piae designent actionis. Ad hoc atrium usque universi conscendunt electi, qui fide, spe et dilectione, atque opere, Deo placere appetunt. Hoc alta meritorum gratia transcendunt perfecti, cum in tantum virtutum culmine proficiunt, ut dicere suis auditoribus possint: Imitatores nostri estote, sicut et nos Christi ; glorianturque et dicunt: Nesctemplum sit aedificatum. AnnDomini, in mense Zio, et in anno undecimo, mense Ebul ipse est mensis octavus perfecta est domus
Abbreviated transcription (Latin):
illis orare deb̾ent attulerunt. at¬
um gͦ quod positum inter locũ
uulgi et sacerdotum mediũ erat
diuisionem significat illam. que
carnales in scã eccl̃ia. nuꝑ quidem
incipientes uiam iusticie. ab am
ꝑfectorum ñ quidẽ sorte electionis
s meritorũ quantitate secernit.
Namq carnales sufficere sibi cre¬
dunt. si fidem. spem. & caritatẽ oꝑ¬
um quoꝙ munditiam habeant:
ꝑfecti autẽ et hec habent. et insuꝑ
uerbo p̃dicando laborant. pauꝑii
omnia sua tribuunt. uigiliis. ieu¬
niis. hymius. et canticis sp̃u alibu
sacris quoq lectionib oꝑam dant
ꝑsequutiones. ꝑicula ꝓp̾tẽr iusticã
tolerant: & cetera que se fecisse cum
sociis paulus gloriatur. prompta
deuotione mentis exequunt᷑. Unde
bene atum sacerdotum trib ordi¬
nib lapidum politorũ: et uno or¬
dine lignorum cedri. edificatum
ẽẽ memoratur. Tres quippe or dins
sunt lapidum ꝑ olitorũ: fides. spe

Expanded text:
illis orare deberent, attulerunt. Atillis orare deberent, attulerunt. Atrium ergo quod positum inter locum vulgi et sacerdotum medium erat, divisionem significat illam quae carnales in sancta Ecclesia, nuperque incipientes viam justitiae, ab arce perfectorum, non quidem sorte electionis, sed meritorum quantitate secernit. Namque carnales sufficere sibi credunt, si fidem, spem et charitatem, operum quoque munditiam habeant. Perfecti autem et haec habent, et insuper verbo praedicando laborant, pauperibus omnia sua tribuunt, vigitiis, jejuniis, hymnis et canticis spiritalibus, sacris quoque lectionibus operam dant, persecutiones, pericula propter justitiam tolerant; et caetera quae fecisse cum sociis Paulus gloriatur, prompta devotione mentis exsequuntur. Unde bene atrium sacerdotum, tribus ordinibus lapidum politorum, et uno ordine lignorum cedri, aedificatum esse memoratum. Tres quippe ordines sunt lapidum politorum, fides, spes et