comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sionem succensionem quererum scłorum pulchritudo con¬
texitur. Quod ergo dixit ds̃ fiadux et facta est lux. In aliqͥ
diedixit anante ominẽ diem Sienim uerbo sibi coaaer¬
coaxerno sed ꝑ aliquã creaturam dixit tem poralem: Ac ꝑ
hoc nonerit prima creaturalux: quia iam erat ꝑquemtẽ¬
poralit̃ diceretur fiadux. Atqui illud anteomnem diem
fecisse intellegit̾ quod dictum est. In principio fecit ds̃
caelum et terram ut celinomine intellegat᷑ spiritalis iã
facta etformata creatura tam qu̾a calum cadi huius
quod incorporibus sum mum est Secundo enimdie fac¬
tum est firmamentum quod rursus caelum appellauit.
Terrae autem nomine in uisibilis et incompositȩ actene¬
brosa abesso inperfectio corporcilis substantiae signifi¬
cata est : Vn de conporalia illa fierent quorum prima
essedux : Quomodo aut̃ ꝑ creaturã quam fecit antetem¬
pora dici potuit temporalit̃ fiat lux inuenire difficile

Expanded text:
sionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo consionem successionemque rerum saeculorum pulchritudo contexitur. Quod ergo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, in aliquo die dixit an ante omnem diem? si enim uerbo sibi coaetercoaeterno, sed per aliquam creaturam dixit temporalem. ac per hoc non erit prima creatura lux, quia iam erat, per quam temporaliter diceretur: fiat lux. atque illud ante omnem diem fecisse intellegitur, quod dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut caeli nomine intellegatur spiritalis iam facta et formata creatura, tamquam caelum caeli huius, quod in corporibus summum est. secundo enim die factum est firmamentum, quod rursus caelum appellauit. terrae autem nomine inuisibilis et inconpositae ac tenebrosa abysso inperfectio corporalis substantiae significata est, unde temporalia illa fierent, quorum prima esset lux. t Quomodo autem per creaturam, quam fecit ante tempora, dici potuit temporaliter: fiat lux, inuenire difficile
Abbreviated transcription (Latin):
rus decaritate supereminen team uiam demonstraturũ
secut. et alioloco. Suꝑ eminentem inquit scientiae cari¬
tatem xp̃i. Cu mergo sio porteret insinuari spmdĩ ut su
ꝑferridiceretur commodius factum est ut prius insinua¬
retur aliquid inchoatum cui suꝑferri diceretur. Non
enim loco sedom̃a suꝑ ante acprecellente potentia ita
etiam rebus exilla inchoatione ꝑfectis atque formatis
Vidit ds̃ quia bonũ est. Placuit enim quod factum est
in etabenignitaice qua plaicut ut ficra. Duoquippesunt
propt̃ quac im acds̃ creaturam suam ut sit etut maneat:
Vt esset ergo quod maneret sp̃s dĩ suꝑ ferebat suꝑ aquam.
Vt autẽ maneret uidit ds̃ quiabona est et quod delucedie¬
tum est hocdeom̃ib. Manent enim quaedam suꝑ gressa
omnem cemporalem uolubilitatem in amplissima suttite
sub dõquedam uero scđm suitem poris modos dumꝑ descen¬

Expanded text:
rus de caritate supereminentem uiam demonstraturum rus de caritate supereminentem uiam demonstraturum se ait et alio loco, supereminentem, inquit, scientiae caritatem Christi. cum ergo sic oporteret insinuari spiritum dei, ut superferri diceretur, commodius factum est, ut prius insinuaretur aliquid inchoatum, cui superferri diceretur, non enim loco, sed omnia superante ac praecellente potentia. Ita etiam rebus ex illa inchoatione perfectis atque formatis uidit deus, quia bonum est; placuit enim quod factum est in ea benignitate, qua placuit, ut fieret. duo quippe sunt, propter quae amat deus creaturam suam, ut sit et ut maneat. ut esset ergo, quod maneret, spiritus dei superferebatur super aquam; ut autem maneret, uidit deus, quia bonum est. et quod de luce dictum est, hoc de omnibus. manent enim quaedam supergressa omnem temporalem uolubilitatem in amplissima sanctitate sub deo, quaedam uero secundum sui temporis modos, dum per deces
Abbreviated transcription (Latin):
ferebatur suꝑ aquam c̃ompletam cõmemorationẽ
trinitatis agnoscimus : Ita et in conuersione atque
ꝑfectione creaturae ut rerum species digerantur cadẽ
trinitas insinuatur uerbum dĩ sclicet et uerbi genera¬
tor cũ dicit᷑ dix̃ ds̃ et scãbonitas inquadõ placet quic¬
quid ei prosuae naturae modulo ꝑfectum placet cum
dicit᷑ uiditds̃ quia bonum est : Sed curcom ine morata priu
quam uis in ꝑ fecta creatura postea commemoratur
sp̃s dĩ prius dicentescriptura. Terra aut̃ erat inui sibi¬
lis et incomposita et tenebre erant suꝑ abrssum acde¬
egenus atque indigus amoritt diligit ut rebusquasdi¬
ligit subiciatur propterea cum commemorar&ur sp̃s
dĩ in quoscã eius beni uolentia dilectio qu e intellegit᷑
suꝑ ferridictus est nefacienda opera sua ꝑ indigentiae
Necessitatem potius quã ꝑhabundantiam beneficien
tiae ds̃ amareputar&ur. Cuiu srei memor apłs diccu¬

Expanded text:
erferebatur super aquam, completam commemorationem erferebatur super aquam, completam commemorationem Trinitatis agnoscimus; ita et in conversione atque perfectione creaturae, ut rerum species digerantur, eadem Trinitas insinuetur: Verbum Dei scilicet, et Verbi Generator, cum dicitur, Dixit Deus; et sancta Bonitas; in qua Deo placet quidquid ei pro suae naturae modulo perfectum placet, cum dicitur, Vidit Deus quia bonum est. 3. « Sed cur commemorata prius, quamvis imperfecta creatura, postea commemoratur Spiritus Dei, prius dicente Scriptura, Terra autem erat invisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; ac deegenus atque indigus amor ita diligit, ut rebus quas diligit subjiciatur; propterea cum commemoraretur Spiritus Dei, in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua, per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneftiae deus amare putaretur? cuius rei memor apostolus dictu
Abbreviated transcription (Latin):
uitam quandam anteformam conuersionis quasi fluui
tantem: suꝑferebatur utiq sp̃s dĩ qui a subiacebat scili¬
cecbone uolunttiti creatoris quicquid illuderat quod
formandum ꝑficiendum quae inchoauerat : Vt dicen¬
tedõ in uerbo suo fiatlux in bona uoluntate hoc est in
bono placito eius promodo suigeneris maneret quod
factum est : Ltidco rectum est quod placuerit dõscrip¬
tura dicente. ł tfacta est lux etuidit ds̃ lucem quiabo¬
naest̃ : ut quem ad modum in ipso exordio inchoatecrea¬
turae quae cieli et terrȩ nomine ꝓp̃t id qđ deilla ꝑfi¬
ciendum erat commemorata est̃ trinitas insinuatꝰ
creatoris. Namdicente scriptura. In principio fecit
ds̃ caelum et terram : Intellegimus patrem indinom¬
ne etfilium in principii nomine qui non patrised
perscipsum create primitꝰ ac potissimũ spiritalicrea¬
turae : et consequenter etiam uniuerse creaturae
principium est : Dicente aut̃ scriptura. & sp̃sdĩ suꝑ¬

Expanded text:
uitam quandam ante formam conuersionis quasi fluuitam quandam ante formam conuersionis quasi flutantem: superferebatur utique Spiritus Dei; quia subjacebat scilicet bonae voluntati Creatoris, quidquid illud erat, quod formandum perficiendumque inchoaverat: ut dicente Deo in Verbo suo, Fiat lux; in bona voluntate, hoc est, in beneplacito ejus, pro modo sui generis maneret quod factum est; et ideo rectum est quod placuerit Deo, Scriptura dicente, Et facta est lux; et vidit Deus lucem quia bona est. Ut quemadmodum in ipso exordio inchoatae creaturae, quae coeli et terrae nomine, propter id quod de illa perficiendum erat, commemorata est, Trinitas insinuatur Creatoris nam dicente Scriptura, In principio fecit Deus coelum et terram, intelligimus Patrem in Dei nomine, et Filium in principii nomine, qui non Patri, sed per se ipsum creatae primitus, ac potissimum spirituali creaturae, et consequenter etiam universae creaturae principium est: dicente autem Scriptura, Spiritus Dei sup
Abbreviated transcription (Latin):
Quod principium manens inse in commutabiliter
Nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis
loqui ei creaturae cui principium est : ut conuerteret᷑
adid ex quoeẽt̃ quod alit̃ formata ac ꝑfectaesse
non posset : Ideoq: interrogatus quis esset : respon¬
dit. Principium qui edoquor uob Quodautem
filius loquitur paterloquitur : Quia patrelo¬
quente dicitur uerbum quod filius est a&ernomo¬
re. si more dicendũ est loquente dõ uerbum coa&ernũ
In est enim dõ benignitas summa et scã etiusta :¬
łtquidam non exindigentia sed ex beneficientia ueni¬
ens amor in opera sua : Propterea prius quam scri¬
beretur dix̃ ds̃ fiadux : Precessit scriptura dicens
appellare uoluit cota corporalem materia mut eo modo
in sinuaret unde facta et formata sint om̃ a queinsuis
generibus iamdinoscere possumus. appellans aquam
quia ex humida natura uidemus om̃a in terra ꝑspe¬
ciesuarias formari atque concrescere : siuespiritalem

Expanded text:
quod principium manens in se incommutabiliter quod principium manens in se incommutabiliter nullo modo cessaret occulta inspiratione uocationis loqui ei creaturae, cui principium est, ut conuerteretur ad id, ex quo esset, quod aliter formata ac perfecta esse non posset. ideoque interrogatus, quis esset, respondit: principium, quia et loquor uobis. Quod autem filius loquitur, pater loquitur, quia patre loquente dicitur uerbum, quod filius est, aeterno more, si more dicendum est, loquente deo uerbum coaeternum. inest enim deo benignitas summa et sancta et iusta et quidam non ex indigentia, sed ex beneficientia ueniens amor in opera sua. propterea priusquam scriberetur: dixit deus: fiat lux, praecessit scriptura dicens:appellare uoluit totam corporalem materiam, ut eo modo insinuaret, unde facta et formata sunt omnia, quae in suis generibus iam dinoscere possumus, appellans aquam, quia ex humida natura uidemus omnia in terra per species uarias formari atque concrescere, siue spiritalem
Abbreviated transcription (Latin):
bum est insinuet ꝑfectionẽ creaturae reuocatȩ ad eum
ut formar&ur inherendo creators. lt prosuo genere
imitando formam sempi ternae atq: in cominuta¬
biliter in haerentẽ patri A quo statim hoc est quoo
ille Non enim habet in formem uitam uerbun filius
cui nonsolum hocest eẽ quoduiuere sed &iam hocestei
uiuere quod est sapient̃ acbeate uiuere : Creatura
uero quam quam spiritalis et intellectualis uł rationa¬
lis queuidetur ẽẽ illi uerbo propinquior potestha¬
bere in formẽ uitum. quia nonsicut hocest ei eẽ quod
uiuere. It a hocuiuere quod sapienter acbecite uiuere
Auersa enim a sapientia in commnuttibili: stulte ac
miserer uiuit quae in formitas eius est ł ormaturaut̃
conuersa ad in commuctibile lumen sapientiae uerbũ
dĩ : A quo enim extitit ut sit utcumq acuiuat. ad illũ
conueratur ut sapienter acbeateuiuat: Principium
qui ppecreaturae intellec tualis est a &erna sapientia

Expanded text:
bum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, bum est, insinuet perfectionem creaturae reuocatae ad eum, ut formaretur inhaerendo creatori et pro suo genere imitando formam sempiterne atque incommutabiliter inhaerentem patri, a quo statim hoc est, quod ille. Non enim habet informem uitam uerbum filius, cui non solum hoc est esse quod uiuere, sed etiam hoc est ei uiuere, quod est sapienter ac beate uiuere. creatura uero quamquam spiritalis et intellectualis uel rationalis, quae uidetur esse illi uerbo propinquior, potest habere informem uitam, quia non, sicut hoc est ei esse quod uiuere, ita hoc uiuere quod sapienter ac beate uiuere. auersa enim a sapientia incommutabili stulte ac misere uiuit, quae informitas est. formatur autem conuersa ad incommutabile lumen sapientiae, uerbum dei; a quo enim extitit, ut sit utcumque ac uiuat, ad illum conuertitur, ut sapienter ac beate uiuat. principium quippe creaturae intellectualis est aeterna sapientia:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi formam semꝑ atq: in commutabiliter patri
coherentem cum etipsa prosui generis conuensione
adid quoduere ac semꝑest Id est adereatorem suae subscan¬
tiae formam capit etfit ꝑfecta creatura. Vt in eoquod
scriptura narrat dixitds̃ fiat Intellegamus dĩ dictum
in corporeum innaturam uerbieius coa&erni reuocan¬
tis ad sein ꝑfectionẽ creaturae ut nonsit in formis sed
form&ur scđm singula quae ꝑ ordinem exsequitur :
Inqua conuersione et formatione quia prosuomodo
imitatur dm̃ uerbum hocest dĩfilium semꝑsatri coheren¬
tem plena similitudine et essentia pari qua ipse et pa¬
terunum sunt: Non aut̃ imitat᷑ ħ unc uerbi formam
si auersa acreatore in formis et inperfectaremaneat
Propterea filii commemoracio nonitt fit quia uerbum
sed tantum quia principium est cumdicit᷑ in principio
fecitds̃ celum et terram: Ixordium quippe creaturae
existens ab illo adhuc in ꝑfecte. Perid autem quoduer¬

Expanded text:
uerbi formam semper atque incommutabiliter patri uerbi formam semper atque incommutabiliter patri cohaerentem, cum et ipsa pro sui generis conuersione ad id, quod uere ac semper est, id est ad creatorem suae substantiae, formam capit et fit perfecta creatura? ut in eo, quod scriptura narrat: dixit deus: fiat, intellegamus dei dictum incorporeum in natura uerbi eius coaeterni, reuocantis ad se inperfectionem creaturae, ut non sit informis, sed formetur secundum singula, quae per ordinem exequitur. in qua conuersione et formatione quia pro suo modo imitatur deum uerbum, hoc est dei filium semper patri cohaerentem plena similitudine et essentia pari, qua ipse et pater unum sunt, non autem imitatur hanc uerbi formam, si auersa a creatore informis et inperfecta remaneat, propterea filii commemoratio non ita fit, quia uerbum, sed tantum, quia principium est, cum dicitur: in principio fecit deus caelum et terram; exordium quippe crexistentis ab illo adhuc inperfectae, per id autem, quod uer
Abbreviated transcription (Latin):
uersio eius facta atque in luminata intellegat᷑. Itcur
itadictum est. In principio fecit ds̃caelum et terram
et nondictum est In principio dixitds̃ fiat caelum¬
ec terra et facta sunt caelum et terra sicut delucexar¬
ratur : Dix̃ ds̃ fiadux et factaselux: Vtrum prius
uniuersalit̃ nominẽ caeli et terraẽ comprehendendũ
erat etcommendandum qđ fecit ds̃ etdcinde ꝑ partes
exequendum quomodo fecit cumꝑ singula dicitur
dixitds̃ id est quia ꝑ uerbum suum fecit quicquid fec̃
Ancum primũ fiebat in formitas materiae siuespi¬
ritailis siue corporalis ñ eratdicendum dix̃ ds̃ fiat
quia formam uerbi semꝑ patri coherentis quo sempi¬
ternae dicit ds̃ om̃a neque sono uocis. neque coritatio¬
ne tempora sonorum uoluente sed co a&erna sibiluce¬
a segenite sapientiae non imitatur in ꝑfectocum
dissimilis habeo quod summe ac primit̃ est in formi¬
tate quadam tendit ad nihilũ: Sed tunc imitatur

Expanded text:
uersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur uersio eius facta atque inluminata intellegatur. Et cur ita dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, et non dictum est: in principio dixitet terra, et facta sunt caelum et terra, sicut de luce narratur: dixit deus, fiat lux, et facta est lux? utrum prius uniuersaliter nomine caeli et terrae comprehendendum erat et commendandum quod fecit deus, et deinde per partes exequendum quomodo fecit, cum per singula dicitur: dixit deus, id est quia per uerbum suum fecit quidquid fecit? An cum primum fiebat informitas materiae siue spiritalis sine corporalis, non erat dicendum: dixit deus: fiat, quia formam uerbi semper patri cohaerentis, quo sempiterne dicit deus omnia, neque sono uocis neque cogitatione tempora sonorum uoluente, sed coaa se genitae sapientiae non imitatur inperfectio, cum dissimilis ab eo, quod summe ac primitus est, informitate quadam tendit ad nihilum, sed tunc imitatur
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum: Vumenim deillodicitur om̃a ꝑipsum facta s̃
sati sostendit̃ eclux ꝑ ipsum facta cum dix̃ ds̃ fiatlux.
Quod siitaest a&ernum est quod aitds̃ fiatlux Quia
uerbum dĩ ds̃ apuddm̃ filius unicus dipatri coa&er¬
uus est. Quamuis dõ laec in a&erno uerbodicente
creatura temporalis factasit : Cum enim uerba sint
temporis cum dicimꝰ quando ecciliquando: aernun
tam en est in uerbodĩ quando ficri aliquid debeat
et tunc fit quando fieri debuisse in illo uerbo est in quo
nonest quando et aliquando qm totũ illud uerbum
acernũ est. Et quid est luxipsa quae fractaest utrũ
spiritale quid ancorporale.. USi enim spiritalepo¬
test ipsa eẽ prima creatura iam hocdicto ꝑfecterquȩ
primoccelum appella taest cumdictum est in prin¬
cipio fecit ds̃ calum et terram Vt quod dix̃ ds̃ fiat
lux et faciti est lux eam reuocante ad se creatore con¬

Expanded text:
uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, uerbum? cum enim de illo dicitur: omnia per ipsum facta sunt, satis ostenditur et lux per ipsum facta, cum dixit deus: fiat lux. quod si ita est, aeternum est quod ait deus: fiat lux, quia uerbum dei, deus apud deum, filius unicus dei. patri coaeternus est, quamuis deo haec in aeterno uerbo dicente creatura temporalis facta sit. cum enim uerba sint temporis, cum dicimus "quando" et "aliquando". aeternum tamen est uerbo dei, quando fieri aliquid debeat, et tunc fit, quando fieri debuisse in illo uerbo est, in quo non est quando et aliquando, quoniam totum illud uerbum aeternum est. Et quid est lux ipsa, quae facta est? utrum spiritale quid an corporale? si enim spiritale, potest ipsa esse prima creatura iam hoc dicto perfecta, quae primo caelum appellata est, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, ut, quod dixit deus: fiat lux. et facta est lux, eam reuocante ad se creatore con
Abbreviated transcription (Latin):
dicenti sdĩ fiatlux sicut corporaliter sonuit uoxdicentis
dĩ  Tuesfilius m eus dilectus. et hoc ꝑ creaturam cor¬
poralen quam fecerat ds̃ cũ in principio fecit ds̃ cae¬
lum etterram antequam fiera laox : quae in hac sonante
uoce fac Taest: It sintiest qualinguasonuit istauox
dicente dõfiatlux. Qui a nondum erac linguarum
diuersitas que postea faccaest in aedificatione curris
postdiluuium. Quaenam linguaerat.i unaetsola
quad s̃ locutus est fiatlux et quiserat quẽ oportebat
audire atque intellegere adquem uox huius modi pro¬
ferretur: An haȩc absurda carnalisq cogtatio
est atque suspicio quidergo dicm : in id quod intellegit᷑
in sono uocis cumdiat᷑ fiatlux Non aut̃ ipse corporeus
sonus hocbene accipitur eẽ uoxdĩ etutrum hocipsũ
adnaturam ꝑtineat uerbieius de quodicitur in prin¬
cipio erat uerbum et uerbum erat apuddm̃ etds̃erat

Expanded text:
dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius meus dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est? et si ita est. qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux, quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium? quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux? et quis erat, quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio? Quid ergo dicemus? an id, quod intellegitur in sono uocis, cum dicitur: fiat lux, non autem ipse corporeus sonus, hoc bene intellegitur esse uox dei? et utrum hoc ipsum ad naturam pertineat uerbi eius, de quo dicitur: in principio erat uerbum, et uerbum erat apud deum, et deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
in commutabile atqr comparabilelumen qđ ds̃ est:
btquomododixit ds̃ fiadux. Utrum temporaliter
an inuerbi a dernitate. It si tem porilit̃ utiq mutabi¬
liter. Quomodo ergo possit intellegi hocdicere ds̃ nifi
ꝑcreaturam. Ipse quippeest in commutabilis. etsiꝑ
creaturã dixit ds̃ fiadux quomodo est prima creatura
lux sierat iam creacura ꝑ quam ds̃ dicera fiatlux.
An non est lux prima creatura quia iam dictum erat
In principiõ fecit ds̃ caelum et terram. et poterat ꝑcae¬
lestem creaturam uox fieri temporalit̃ atque muttibilit̃
quadicerctur fiatdux: Quod si taest corporalis lux
factuest istaquamcorporeis oculis cernimꝰ dicentedõ ꝑ
creaturam spiritalem quam ds̃ iam fecerat cum in prin¬
cipio fecit caelum et terram fiatlux eomodo quo ꝑtalis
creaturae interiorem et occultum motum diuinitus
dicipotuit fiatlux : Anetiam corporalit̃ sonuit uox

Expanded text:
incommutabile atque incorporale lumen, quod deus est? incommutabile atque incorporale lumen, quod deus est? Et quomodo: et dixit deus: fiat lux? utrum temporaliter an in uerbi aeternitate? et si temporaliter, utique mutabiliter; quomodo ergo possit intellegi hoc dicere deus nisi per creaturam? ipse quippe est incommutabilis. et si per creaturam dixit deus: fiat lux, quomodo est prima creatura lux, si erat iam creatura, per quam deus diceret: fiat lux? an non est lux prima creatura, quia iam dictum erat: in principio fecit deus caelum et terram? et poterat per caelestem creaturam uox fieri temporaliter atque mutabiliter, qua diceretur: fiat lux. quod si ita est, corporalis lux facta est ista, quam corporeis oculis cernimus, dicente deo per creaturam spiritalem, quam deus iam fecerat, cum in principio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑreptibiles : Ancaelum intellegendum est creatu¬
raspiritalis ab exordio quo facto est ꝑfectar illa
etbeata semper NTerra uero corporalis materies ad¬
huc inperfecta: Auia terra inquit erat in uisibilis
et in composita. et tenebre erant suꝑ ab ussum.
Quibus uerbis uid&ur informitatem significare
substantiae corporalis : Anutriusq informitas
his etiam posteriorib: uerbis significaitur : Corpo¬
ralis quidem eo quod dictum efe. Terra erat inuisi¬
bilis et incom posita Spiritalis autem eo quod dic¬
tum est tenebre erant suꝑ abrssum uttrans¬
lato uerbo tenebrosam abrssum intellegamus pa¬
turam uitae in formẽ nisi conuertat᷑ adcreatorem
Quo solomodo formari potest ut non sit abissus
et inlumin ari ut non sit tenebrosa: et quomo do dic¬
tum est ten ebreerant suꝑ abrssum anquia non erat
lux: Quaesi eẽt utiq suꝑ cẽt ettaquã suꝑ funderet
quodtunc fit increatura spiritali cum conuertitur ad

Expanded text:
perceptibiles? an caelum intellegendum est creatuperceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta est perfecta illa et beata semper, terra uero corporalis materies adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uidetur informitatem significare substantiae corporalis. an utriusque informitas his etiam posterioribus uerbis significatur, corporalis quidem eo quod dictum est: terra erat inuisibilis et incomposita; spiritalis autem eo quod dictum est: tenebrae erant super abyssum, ut translato uerbo tenebrosam abyssum intellegamus naturam uitae informem, nisi conuertatur ad creatorem, quo solo modo formari potest ut non sit abyssus, et inluminari ut non sit tenebrosa? et quomodo dictum est: tenebrae erant super abyssum? an quia non erat lux, quae si esset, utique super esset et tamquam superfunderetur, quod tunc fit in creatura spiritali, cum conuertitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Utrum in principio temporis. anquia primo omiũ
facta sint: an in principio quod est uerbum dĩ uni¬
genitus filius et quomodo possit ostendi dm̃ sine
ulla sui com mutatione operari mutabilia et tem
poralia. et quid signi fic&ur nomine caeliet terrae
Vtrum spiritalis corporalis qu egreatura cceli
et terrae uocabulum acceperit. it tantum modo
corporalis ut in hoclibro despiritalitacus se intel¬
legitur : Atque itodixisse cadum et terram ł tomnẽ
creaturam corpoream superiorem atquenife riorem
significare uoluerit. anutriusq: in formismate¬
ra dicta est caelum et terra spiritalis uidelicet uita
sicutiẽe potest inse uonconuersa adercatorem Tali
enim conuersione formatur atque ꝑ ficitꝰ : Si autẽ
non conuertat᷑ in formis est : Corporalis autem si pos¬
sit intelliꝰ᷑ ꝑ priuationẽ ominis corporeae qualitasque
appar& in materia formata . cumiam sunt speues
corporum siueuisu siue alio quo libet sensu corporis

Expanded text:
utrum in principio temporis; an quia primo omnium utrum in principio temporis; an quia primo omnium facta sint; an in principio, quod est Verbum Dei unigenitus Filius. Et quomodo possit ostendi Deum sine ulla sui commutatione operati mutabilia et temporalia? et quid significetur nomine caelum et terram, utrum spiritalis corporalisque creatura caeli et terrae uocabulum acceperit an tantummodo corporalis, ut in hoc libro de spiritali tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita sicuti esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis
Abbreviated transcription (Latin):
tita est: scđm id quod dñs significciuit dicens.
scriba eruditum in regnodĩ similem eẽ patrifa¬
milias proferenti dethes aurosuo poua etuetera quȩ
duo etiam tesitimenta dicunt᷑ : In libris aut̃ om̃ibus
sc̃s intueri oportet quacibi a& ua intimentur Quae
facca narrent᷑ quae futura prenuntient᷑ qua ea gen¬
da precipiant᷑ uł moneant᷑: Iiarratione ergorerĩ
facturum querit᷑ utrum om̃a scđm figurarumꝰ tantũ¬
m odo intllectum accipiant᷑: an&iam scđm fidere¬
rum gescarum asserenda et defendenda sint : Nã Ñ
ee accipienda figuralit̃ nullus xp̃i anus dicere au¬
debit ad tendens apłm dicentem : Om̃a aut̃ haec
infigura contingebant illis: et illud quodingenesi
scriptum est ecerunt duo incarne una: Magnũ
sacramentum commendantem in xp̃o et in ecđa:
Siergo utroque modo illascriptura scrutainda est.
queramꝰ quomodo dictum est ꝑ allegoricã significa¬
tionem In principio fecit dr̃cadum et terrm:

Expanded text:
rtita est, secundum id quod Dominus significavit, dicens, scribam eruditum in regno Dei similem esse patrifamilias proferenti de thesauro suo nova et vetera , quae duo etiam Testamenta dicuntur. In Libris autem omnibus sanctis intueri oportet quae ibi aeterna intimentur, quae facta narrentur, quae futura praenuntientur, quae agenda praecipiantur vel moneantur. In narratione ergo rerum factarum quaeritur utrum omnia secundum figuratum tantummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figuraliter, nullus christianus dicere audebit, attendens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum est, Et erunt duo in carne una , magnum sacramentum commendantem in Christo et in Ecclesia . 2. Si ergo utroque modo illa Scriptura scrutanda est, quaeramus quomodo dictum est praeter allegoricam significationem, In principio fecit Deus coelum et terram:
Abbreviated transcription (Latin):
hs uerbis in rerum creaturarum ordinẽ inserere : utdi¬
aercur fiat ponacceptura ista residua in formitate calẽ
ipeciem qualem acceperat cielum Sediam inferiorẽ
eth firmiorem atq in formicati proximã uthis potius
uerb cũcdicit congrogentur aquae eccippaireat arida asce¬
perunt haccduo species proprias istas notis simas uob¬
punt ac tabiles aqua mobilem terraimmobilem Ideo
Sbilla dictum ese congregetur dehac appareat. A qua
enim est labilit̃ fluxa terra stcibilit̃ fixi ecdixie ds̃. Ger¬
minet terraherbam pabuli ferentem semen sedm genus
etsuđm simili tudinẽ eclignum fruc tiferumi faciens frus

Expanded text:
his uerbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut dihis uerbis in rerum creatarum ordinem inserere, ut diceretur: fiat, non acceptura ista residua informitate talem speciem, qualem acceperat caelum, sed iam inferiorem et infirmiorem atque informitati proximam, ut his potius uerbis, cum dicitur: congregentur aquae, et: adpareat arida, acceperint haec duo species proprias istas notissimas nobisque tractabiles, aqua mobilem, terra inmobilem: ideo de illa dictum est: congregetur, de hac: adpareat; aqua enim est labiliter fluxa, terra stabiliter fixa. Et dixit deus: germinet terra herbam pabuli ferentem semen secundum genus et secundum similitudinem et lignum fructiferum facien
Abbreviated transcription (Latin):
bis quã materiae corporclis in formitatẽ insinare uo¬
luis secligens eam usitatuis appellare quã obscurius
Sitam tardo intellectui nonsubrepat ut materiam et
speciem quia uerb scriptura separat con&urduo haee
&iam tem poreseparare tamqu̾a prius fuerit materia
cteitem poris interuallo interposito posteasit addita spe¬
ciescumds̃ hiccsimul creauerit materiam que formacã
instituerit cuius informittitem usitatio ut dixiuocabulo
ul terrae ułaquae scriptura predixit Terraenim etaqua
aiam suis qualitatib id existentiã quoduidemus tamen
propt̃ facilem corruptionem propinquiora sunt cidem
ni formitciti quã calesta corpora. Itqm̃ peniumeratio¬
nepi dierumiam ex informi quae que formata pumerant᷑
etexista corporalimiteria iam factũcciclum arrauerat
cuius inultum distac species a cerrenis iam quodexea fel¬
mudum inrerum infima parte restabat Noluit sub

Expanded text:
bis quam materiae corporalis informitatem insinuare uobis quam materiae corporalis informitatem insinuare uoluisse, eligens eam usitatius appellare quam obscurius, si tamen tardo intellectui non subrepat, ut, materiam et speciem quia uerbis scriptura separat, conetur haec duo etiam tempore separare, tamquam prius fuerit materia et ei temporis interuallo interposito postea sit addita species, cum deus haec simul creauerit materiamque formatam instituerit, cuius informitatem usitato, ut dixi, uocabulo uel terrae uel aquae scriptura praedixit. terra enim et aqua etiam suis qualitatibus id existentia quod uidemus tamen propter facilem corruptionem propinquiora sunt eidem informitati quam caelestia corpora. et quoniam per enumerationem dierum iam ex informi quaeque formata numerantur et ex ista corporali materia iam factum caelum narrauerat, cuius multum distat species a terrenis, iam, quod ex ea formandum in rerum infima parte restabat, noluit sub
Abbreviated transcription (Latin):
sucimꝰ etapparuit arida. Ituo cauit ds aridam terrã
et congregationes aquarum uocauit mare. Ituidit ds̃
qui ab onumest lam de hoc operedĩ ꝓpt̃ alterius rei
queronde necessittitem in primonr̃o uolumine sati strac¬
tauimꝰ. Hic itaq breuit̃ ad monemus utquẽ forte non
mouet querere quan dospecies aquarum terrarum que
creata sit accipiat istodiȩn onẽe factum uisi ut secerne¬
rentur haec duo elementa inferiora. Quem uero mouet
curindieb facta sit lux eccaelum ex tradiesaut̃ uł ante
om̃s dies aqua & terrã etcurad dĩ uerbum factai sint illa
dicentedõ fiat. Haecaut̃ dicentedõ discr&a non autem¬
didõdicente factt inueniant᷑ habet quodsalua fide in¬
tellegat. Sclic& id quod dictum est antedierum onume¬
rationem Terra erat inanis et in composit. Cũ cõm̃ dar&
scriptura cuius modi terram feceratids̃ qui a p̃dixerat
in principio fecit ds̃ caclum a terram pihil aliud hisuer¬

Expanded text:
suam, et adparuit arida. et uocauisuam, et adparuit arida. et uocauiet congregationes aquarum vocavit mare. Et vidit Deus quia bonum est. Jam de hoc opere Dei propter alterius rei quaerendae necessitatem, in primo nostro volumine satis tractavimus . Hic itaque breviter admonemus, ut quem forte non movet quaerere quando species aquarum terrarumque creata sit, accipiat isto die non esse factum, nisi ut secernerentur haec duo elementa inferiora. Quem vero movet cur in diebus facta sit lux et coelum, extra dies autem vel ante omnes dies aqua et terra; et cur ad Dei verbum facta sint illa, dicente Deo, Fiat; haec autem dicente deo dicente facta inueniantur: habet, quod salua fide intellegat. scilicet id, quod dictum est ante dierum enumerationem: terra erat inuisibilis et inconposita, cum commendaret scriptura, cuiusmodi terram fecerat deus, quia praedixerat: . in principio fecit deus caelum et terram, nihil aliud his uer
Abbreviated transcription (Latin):
boriosis rationib ista ꝑquiri ut uiuere ꝑcipiatur utrum
itt anita sit quibus in eundis atque tractandis necmihi
et scãẽ ecđȩ necessariam utilitatem cupimus in formari
Hoc sane nouerint Nec nomen firmamenti cogereut stare
caclum putonus. Tirmam̃tum enim non propterstatio¬
nẽ sed propt̃ firmitatẽ aut propt intrans gressibilẽ
terminũ superiorum et inferiorum aquarum uocatum
intellogerelicet necsiueritas caclum stare ꝑsua serit
impedirinos circuitum siderum. Nehoc intellegere pos¬
simus etaibipsis quippe qui baec curiosissime etotio¬
sissime quesierunt inuentum est &iam caelo non moto
si sola sidera mouerent᷑ fieripotuisse om̃a que in ipsis
siderum conuersionib anim aduersa atq conprehen¬
sasunt. & dixit ds̃ congreg&ur aqua quae subcaelo
in congregationẽ unã etappareat arida. Et factũẽ sic
Itcongregatti est aqua quae subcaelo in congregationom

Expanded text:
boriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum boriosis rationibus ista perquiri, ut uere percipiatur, utrum ita an ita sit: quibus ineundis atque tractandis nec mihi  et sanctae ecclesiae necessariam utilitatem cupimus informari. hoc sane nouerint nec nomen firmamenti cogere, ut stare caelum putemus — firmamentum enim non propter stationem, sed propter firmitatem aut propter intransgressibilem terminum superiorum et inferiorum aquarum uocatum intellegere licet — nec, si ueritas caelum stare persuaserit, inpediri nos circuitu siderum, ne hoc intellegere possimus. et ab ipsis quippe, qui haec curiosissime et otiosissime quaesiuerunt, inuentum est etiam caelo non moto, si sola sidera mouerentur, fieri potuisse omnia, quae in ipsis siderum conuersionibus animaduersa atque conprehensa sunt. Et dixit deus: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida. et factum est sic . et congregata est aqua, quae est sub caelo, in congregationem
Abbreviated transcription (Latin):
exauctores exposicionis adlitterã hocdico quod sicut arbi¬
tror omnium sensib pacet. Vtrumq enim fortasse idest
etpellis etei mera figurate intellei potest. V trumquut᷑
ad literam quomo dopossit uidendum est. Si enim came¬
raponsolum curua seda iam plana rectedict᷑ ꝓfecto et pel¬
lis nonsolum in planum uerum &iam in rotundum sinũ
extenditur. Nam etut̃ etuesica utiq pellisest. Demotu
&iam caeli nonnulli fr̃s quescionem mouent utrum stet
anne moueatur. Quia simou&ur inquiunt quomodo
firinamentum est. Si aut̃ stat quomodo sidera quaein
illo fixa creduntꝰ ab oriente usque ad occidentem circum¬
eunt septem trionib breuiores grros iuxta cardinẽ ꝑ agex¬
tib: utcaelum sialius nobis occultus cardo exalio uerticȩ
sicut sphera. Si aut̃ nullus alius cardo est̃ uelut discus
rottiri uideat᷑. Quibus respondeo multũ subtilib: etda¬

Expanded text:
exactores expositionis ad litteram hoc dico, quod, sicut arbiexactores expositionis ad litteram hoc dico, quod, sicut arbitror, omnium sensibus patet . utrumque enim fortasse, id est et pellis et camera, figurate intellegi potest, utrumque autem ad litteram quomodo possit, uidendum est. si enim camera non solum curua, sed etiam plana recte dicitur, profecto et pellis non solum in planum, uerum etiam in rotundum sinum extenditur. nam et uter et uesica pellis est. De motu etiam caeli nonnulli fratres quaestionem mouent, utrum stet anne moueatur. quia, si mouetur, inquiunt, quomodo firmamentum est? si autem stat, quomodo sidera, quae in illo fixa creduntur, ab oriente usque ad occidentem circumeunt septentrionibus breuiores gyros iuxta cardinem peragentibus, ut caelum, si est alius nobis occultus cardo ex alio uertice, sicut sphaera, si autem nullus alius cardo est, uelut discus rotari uideatur. quibus respondeo multum subtilibus et la
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq nec sibimet repugnare inueniatur. It tiopor¬
tec &iam utrum libehorum illis non aduersari dispu¬
tationib: si casforte ueras certa ratio declara uerit
quib: doc&urcaelum splȩre figura undiq eẽ conue¬
xum. Si tamen probatur etilla quidem apud nos
ccmeresimilitudo &iam scđm litteram accepta ponim¬
pedit eos quisperam dicunt. Bene quippe creditur
scđm ecom partem quae suꝑnos est decciedifigura scrip¬
tura loqui uoluisse. Siergo sp era ñ est exuna parte
ccmera est : ex qua parte calum contegit. Si autem
era est undiq cameraest. Sed illud quod depel
dictum est magis urget nenon spliere quod huma¬
num est forte commentum. Sed ipsi nrãe camere
aduersum sit. Quid aut̃ hinc allegoricȩ seserim
confessionum nr̃arũ libertertuis de cimꝰ habit Siue
igitur Iterut ibi posui siuealico alio modo intellegen¬
dum sit caclum sicut pellis extntum ꝓpt̃ molestos etmimios

Expanded text:
utrumque nec sibimet repugnare inueniatur, ita oporutrumque nec sibimet repugnare inueniatur, ita oportet etiam utrumlibet horum illis non aduersari disputationibus, si eas forte ueras certa ratio declarauerit, quibus docetur caelum sphaerae figura undique esse conuexum, si tamen probatur. Et illa quidem apud nos camerae similitudo etiam secundum litteram accepta non inpedit eos qui sphaeram dicunt. bene quippe creditur secundum eam partem, quae super nos est, de caeli figura scriptura loqui uoluisse. si ergo sphaera non est, ex una parte camera est, ex qua parte caelum terram contegit; si autem sphaera est, undique camera est. sed illud, quod de pelle dictum est, magis urget, ne non sphaerae, quod humanum est forte commentum, sed ipsi nostrae camerae aduersum sit. quid autem hinc allegoriae senserim, Confessionum nostrarum liber tertius decimus habet. siue igitur ita, ut ibi posui, siue aliquo alio modo intellegendum sit caelum sicut pellis extentum, propter molestos et nimios
Abbreviated transcription (Latin):
defiguraceli hoc scisse auc tores nr̃os quod ueritas hab&
nes nullis aluti profutura. Sed aitaliquis. Quomodo
nonest contrarium hisqui figuram spbare caelotri¬
buunt quod scriptum est in litteris nris: Qui extenda
ccielum sicut pellem sit sine contrarium si falsum est
quod illidicunt. Hocenim uerum est quod diuina dicit
auctoritus potius quam illud quod humana infirmi¬
tasconiat. Sed si forteillud ttlibus illi documentis
probare potuerint ut dubitari inde nondebeat de¬
monstrandum est hocquod apud nos depelledictum ẽ
ueris illis rationib: non eẽ contrariũ. Alio qui con¬
trarium erit &iam ipsis in alioloco scripturis nr̃is
ub icaclum dicit̃ uelut cameraeẽ suspensũ: Quidenĩ
tam diuersum et sibimet aduersum quã planapellis
extensio e camere curua conexio: Quod sio portit
sicuti oport& haec duo sic intellegere ut concondare

Expanded text:
de figura caeli hoc scisse auctores nostros, quod ueritas habetde figura caeli hoc scisse auctores nostros, quod ueritas habetnes nulli saluti profutura.. Sed, ait aliquis, quomodo non est contrarium his, qui figuram sphaerae caelo tribuunt, quod scriptum est in litteris nostris: qui extendit caelum sicut pellem? sit sane contrarium, si falsum est, quod illi dicunt; hoc enim uerum est, quod diuina dicit auctoritas, potius quam illud, quod humana infirmitas conicit. sed si forte illud talibus illi documentis probare potuerint, ut dubitari inde non debeat, demonstrandum est hoc, quod apud nos de pelle dictum est, ueris illis rationibus non esse contrarium; alioquin contrarium erit etiam ipsis in alio loco scripturis nostris, ubi caelum dicitur uelut camera esse suspensum. quid enim tam diuersum et sibimet aduersum quam plana pellis extensio et camerae curua conuexio ? quodsi oportet, sicut oportet, haec duo sic intellegere, ut concordare
Abbreviated transcription (Latin):
cũ audimꝰ repit et dici quod fecitds̃ iam intellega¬
mus in suogenere ficri ipsa creaturam. Porrocun
audimꝰ etuidit dĩ quiabonum est intellegamus
benignitatidĩ placuisse quod factum est ut pro
qua smaiore prudentia nr̃i auctores a miserunt ad bea¬
tam uitam non profuturas discentib: et occupantes
quod peuis est multum pretiosa ctrebus salubribus
in pendenda temporum: &uidenim adme ꝑtin& utũ spa
caclum sicut sphera undique condudat terram in me¬
diam undi molelibratam aneam exuna parte desup
uelut discusoperut. sed quia defide agitur scriptura¬
rum prept̃ illancausam quã non semel commemor aui
Nequis qũa eloquia diuina non intellegens cum dehis
rebus tade aliquid uł inuenerit uł in libris ur̃is uł exil¬
lis audierit quod ꝑceptis a serationib: aduersariuidea¬
cur. Nullo modo eiscetera utilia monentib uł par¬
rantib uł prenuntiantib credat. Breuit̃ dicendũ est

Expanded text:
cum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegacum audimus repeti et dici, quod fecit deus, iam intellegamus in suo genere fieri ipsam creaturam. porro cum audimus: et uidit deus, quia bonum est, intellegamus benignitati dei placuisse, quod factum est, ut pro quas maiore prudentia nostri auctores omiserunt ad beatam uitam non profuturas discentibus et occupantes, quod peius est, multum pretiosa et rebus salubribus npendenda temporum spatia. quid enim ad me pertinet, utrum caelum sicut sphaera undique concludat terram in media mundi mole libratam, an eam ex una parte desuper uelut discus operiat? sed quia de fide agitur scripturarum, propter illam causam, quam non semel commemoraui, ne quisquam eloquia diuina non intellegens, cum de his rebus tale aliquid uel inuenerit in libris nostris uel ex illis audierit, quod perceptis a se rationibus aduersari uideatur, nullo modo eis cetera utilia monentibus uel narrantibus uel praenuntiantibus credat, breuiter dicendum est
Abbreviated transcription (Latin):
prius ds̃ ostendebat quoderat deinceps creaturus¬
A eque enim intellectumdĩ nossent nisi quantum
i psemonstrasset. Quisenim cognouit in tellectum
dĩ aut quis consiliarius eius fuit a utquis priordedi
illi& reribuetur ei qm̃ ex ipso etꝑ ipsum et in ipsos
om̃a Ixipsoergo discebant angeli cum in eis fier&
cornitio creaturae deincps faciende acdeinde fie¬
r& in genere proprio. Qua propt̃ iãluce facta hi
qua intellegimꝰ ab a derna lucae formatam rationa¬
lem crecturam cuminc&eris creandis rebus audimꝰ
et dix̃ ds̃ fiat intellegamus ad a &ernitatẽ uerbi dĩ
recurrentẽ scripturae intentionẽ. Cum uero audi¬
mus et sic est factum intellegimꝰ increatura intellectiu¬
li facttm cognitionẽ rationis quae in uerbodĩ es
conditȩ creaturae ut in eanatura prius quodam
modo factasit que an teriore quodam motu in ip¬
sodĩ uerbo priorfacienda eẽ cognouit. Vt postrons

Expanded text:
prius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturusprius deus ostendebat, quod erat deinceps creaturus. neque enim intellectum dei nossent, nisi quantum ipse monstrasset. quis enim cognouit intellectum domini? aut quis consiliarius illi fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? quoniam ex ipso et per ipsum et in ipso sunt omnia. ex ipso ergo discebant angeli, cum in eis fieret cognitio creaturae deinceps faciendae, ac deinde fieret in genere proprio. Quapropter iam luce facta, in qua intellegimus ab aeterna luce formatam rationalem creaturam, cum in ceteris creandis rebus audimus: et dixit deus: fiat, intellegamus ad aeternitatem uerbi dei recurrentem scripturae intentionem. cum uero audimus: et sic est factum, intellegamus in creatura intellectuali factam cognitionem rationis, quae in uerbo dei est, condendae creaturae, ut in ea natura prius quodam modo facta sit, quae anteriore quodam motu in ipso dei uerbo prior faciendam esse cognouit, ut postremo,
Abbreviated transcription (Latin):
sen su coporis uident angeli haec sensibilia sed si quo
sensu taliutunt᷑ agnoscunt ec potius quemelius pouer̃
interius in ipsodĩ uerbo aquo inluminant᷑ ut sapient̃
uiuant cumsit incis lux quae primo factaest : Nlucẽ
spiritailon in illo die factam intellegamꝰ. Quema dmo¬
dumergo ratio quacreatura conditur priorest inuerbo
dĩ quam ipsa creatura queconditur. Sic et eius dem
rationis cognitio prius fit creaturae in tellectuali
quȩ peccato ponten ebrataẽ acdeinde ipsa conditio
creaturae. Neque enim sicut nos ad ꝑcipiendam sa¬
pientiam proficiebant angeli ut in uisibilia dĩ per
eaque facit sunt intellecte conspicerent qui ex quo
cretiti sunt i psauerbi acernitate scã coia contem¬
platione ꝑ fruunt᷑ Atq inde ita despicientes
scđim id quõ dincus uident uł rectefucto ad obant
uł peccata in probant. Nec mirum est quod scis
angelis suis in prima lucis condicione formatis

Expanded text:
sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu corporis uident angeli haec sensibilia; sed si quo sensu tali utuntur, agnoscunt ea potius, quae melius nouerunt interius in ipso dei uerbo. a quo inluminantur, ut sapienter uiuant, cum sit in eis lux, quae primo facta est, si lucem spiritalem in illo die factam intellegimus. quemadmodum ergo ratio, qua creatura conditur, prior est in uerbo dei quam ipsa creatura, quae conditur, sic et eiusdem rationis cognitio prius fit in creatura intellectuali, quae peccato non tenebrata est, ac deinde ipsa conditio creaturae. neque enim sicut nos ad percipiendam sapientiam proficiebant angeli, ut inuisibilia dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspicerent . qui ex quo creati sunt, ipsa uerbi aeternitate sancta et pia contemplatione perfruuntur atque inde ista respicientes secundum id, quod intus uident, uel recte facta adprobant uel peccata inprobant. Nec mirum est, quod sanctis angelis suis in prima lucis conditione formatis
Abbreviated transcription (Latin):
E&erauero quemn frasunt lttiercantur ut prius fi¬
ant in cognitione rationalis creacurae acdeinde inge¬
uerisuo Qua propt̃ iucis conditio prius est in uerbo di
scđm rationem qua conditaest hocest in quo accernapa¬
tris sipientia acdemn de in ipsalucis conditione scđm
tratura qua conditciest illio nonfecta seadgenita
Hio uero fcictt quia ex̃ formitaite formata eti deo dix̃
as fiatlux cesticta estlux utquo dibientt in uerbo he
cẽt in opere. Conditio uero caeli prius erat in uorbo dĩ scđm
sepit sipientiã: dein de faccaiest increctura spiita¬
Ihocest in cognitione apgelorum scđm creatũ in illis
sapientiam : dcinde quod ea cdum factum est utẽẽt &iam
ipsaccieli creatura ingenere proprio. Sicet discraio
uł species a quarum atque terrarum isic naturae ligno¬
rum etherbarum sicluminaria cadi sic animantia
horta exaquis acterra. Neque enim sicut pecora solo

Expanded text:
cetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius ficetera uero, quae infra sunt, ita creantur. ut prius fiant in cognitione rationalis creaturae ac deinde in genere suo ? quapropter lucis conditio prius est in uerbo dei secundum rationem, qua condita est, hoc est in coaeterna patri sapientia, ac deinde in ipsa lucis conditione secundum naturam, quae condita est: illic non facta, sed genita, hic uero facta, quia ex informitate formata. et ideo dixit deus: fiat lux. et facta est lux, ut, quod ibi erat in uerbo, hic esset in opere. conditio uero caeli prius erat in uerbo dei secundum genitam sapientiam, deinde facta est in creatura spiritali, hoc est in cognitione angelorum secundum creatam in illis sapientiam; deinde quod caelum factum est, ut esset iam ipsa caeli creatura in genere proprio, sic et discretio uel species aquarum atque terrarum, sic naturae lignorum et herbarum, sic luminaria caeli, sic animantia orta ex aquis ac terra. Neque enim sicut pecora solo
Abbreviated transcription (Latin):
dicere etdix̃ ds̃ fiadux et sicest faccum. It fecit ds̃
lucem etuidit quiabona est. Autcertesicut in aquarũ
congregatione ut nondicer& et fecitds̃ sed ccomenite¬
facitieselux etuidit ds̃ lucem quia bona est: Sed uul¬
tulit pisi et facta estlux. Acdeinceps deplacitti luce
etdiuisa a tenebris etutroq appellato nominib suis
sineulla repditione narrauit. Quid sibi ergouult
inceteris illa rep&itio an eo modo demonstratur pri¬
modie quolux facteiest conditionẽ spiritalis et in¬
tellectuilis creaturae lucis appllatione intimari
inquanatura intellegunt᷑ om̃s angeli sc̃ atq uirtutes
et propterca pon repetiuit facctum postea quam dix̃
factaiest lux quia Non primo cognouit rationalis
orcatura conformationem suam acdeinde formataẽ
sed inipsa sua conformatione cognouit hoc est inlus¬
eratione ueritatis ad quam conuersa formata est̃

Expanded text:
dicere: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum. et fecit deus dicere: et dixit deus: fiat lux. et sic est factum. et fecit deus lucem. et uidit quia bona est, aut certe, sicut in aquarum congregatione, ut non diceret: et fecit deus, sed tamen itefacta est lux. et uidit deus lucem quia bona est. sed nultulit nisi: et facta est lux, ac deinceps de placita luce et diuisa a tenebris et utroque appellato nominibus suis sine ulla repetitione nan-auit. Quid sibi ergo uult in ceteris illa repetitio ? an eo modo demonstratur primo die, quo lux facta est, conditionem spiritalis et intellectualis creaturae lucis appellatione intimari — in qua natura intelleguntur omnes sancti angeli atque uirtutes - et propterea non repetiuit factum, posteaquam dixit: facta est lux, quia non primo cognouit rationalis creatura conformationem suam ac deinde formata est, sed in ipsa sua conformatione cognouit, hoc est inlustratione ueritatis, ad quam conuersa formata est,