comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
otio indulgebat: quin aut filioꝵ utilitatib
utilitatib inseruir&. aut aliqͥd dignũ ec cłȩ
scriber&. aut ꝓc̃tẽplationis grãm çelis secre¬
tis int̾ ess& : Deniq cũ de tota poene itali a
langobardoꝵ gladios metuentes. plurimi
undiq ad romanã urbẽ confluerent: sol¬
lertẽ ꝓ om̃ib curã gerebat. & uniuersis
cũ uerbi pabulo corporis subsidia ministra¬
bat : Intantũ nãq eiꝰ animũ miscđie amor de¬
uinxerat: ut ñ solũ eoꝵ quospsentes habebat
necessitatib occurrer& : sed insuꝑ longe
positis opẽ suae largitatis impenderet. adeo
ut etiam inmonte sinai dĩ famuł constitutis
quȩq erant oportuna transmit ter&: Nam
alii quidẽ pontifices construendis or nandisq
auro uel argento ec clesiis oꝑã dabant: Hic
aut̃ & his insistebant. & quasi his ommissis. totꝰ
erga animarũ lucra uacabat. & quic qͥd pe¬
cuniae hab̾e poterat sedulus disꝑgere & dare

Expanded text:
otio indulgebat, quin aut filiorum otio indulgebat, quin aut filiorum utilitatibus inserviret, aut aliquid dignum Ecclesiae scriberet, aut per contemplationis gratiam coeli secretis interesset. 16. Denique cum de tota pene Italia Langobardorum gladios metuentes plurimi undique ad Romanam urbem confluerent, solertem pro omnibus curam gerebat, et universis cum verbi pabulo corporis subsidia ministrabat. In tantum namque ejus animum misericordiae amor devicerat, ut non solum horum quos praesentes habebat necessitatibus occurreret, sed insuper longe positis opem suae largitatis impenderet; adeo ut etiam in monte Sinai Dei famulis constitutis quaeque erant opportuna transmitteret. Nam alii quidem pontifices construendis ornandisque auro vel argento ecclesiis operam dabant; hic autem et his insistebat, et quasi his omissis totus erga animarum lucra vacabat, et quidquid pecuniae habere poterat, sedulus dispergere, et dare
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ui debant᷑ obscuriores : ꝑ omelias uiginti¬
& duas quantũ lucis int̾habeant de monstra¬
uit Scripsit p̃terea & alia ñ nulla: Sed
breuitatis studio omisi Qđ eo magis mirũ
est tot eũ actanta condere uolumina potuis¬
se : qui om̃i fere iuuentutissuȩ tẽpore. ut
uerb ipsius loquar: crebris uiscerũ dolorib
stomachi uirtute lasescebat: Lentis quidẽ:
sed tam̃ continuis febrib anhelabat: Frequens
etiam eũ gressuũ dolor: uehem̃ter afflige¬
bat: Uerũ int̾ hec dũ sollicitus pensar&.
quia scriptura teste om̃is filius qui recipit᷑
flagellat᷑. quo mał p̃sentib duriꝰ p̃mebat᷑:
eo de et̃na certius p̃sũptione respirabat:
Fatigabat eũ p̃terea de ordinandis urb̾ uigiliis.
ne abhostib caperet᷑ sollicitudo continua:
Urebant quoq incessant̃ eiꝰ animũ filiorũ
hinc inde discrimina ñtiata : sed tam̃ ille
int̃ tot & talia de p̃hensus in cõmoda. nũquã

Expanded text:
quae videbantur obscuriores, per homilias vigintiquae videbantur obscuriores, per homilias viginti duas, quantum lucis intus habeant demonstravit. Scripsit praeterea et alia nonnulla, sed brevitatis studio, omisi. 15. Quod eo magis mirum est, tot cum ac tanta condere volumina potuisse, qui omni fere juventutis suae tempore, ut verbis ipsius loquar, crebris viscerum cruciabatstomachi virtute lassescebat, lentis quidem, sed tamen continuis febribus anhelabat, frequens etiam eum gressuum dolor vehementer affligebat. Verum inter haec dum sollicitus pensaret quia, Scriptura teste, omnis filius qui recipitur, flagellatur, , quo malis praesentibus durius premebatur, eo de aeterna certius praesumptione respirabat. Fatigabat eum praeterea de ordinandis Urbis vigiliis, ne ab hostibus caperetur, sollicitudo continua. Urebant quoque incessanter ejus animum filiorum hinc inde discrimina nuntiata. Sed tamen ille inter tot et talia deprehensus incommoda, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
a pastorali officio delitescendo se subducere.
tã idoneus uoluiss&. hac occasione cõpulsus
uolum̃ egregiũ qui pastoralis appellatur
cõposuit: In quo manifesta luce pate fecit :¬
quał ad eccłȩ regim̃ assumi. qualit̃ ipsi
rector es uiuere : qua discretione singulas
quasq audientiũ ꝑsonas instruere : quantaꝙ
c̃sideratione ꝓpriã quotidie debeant fragi¬
litatẽ pensare: Sed & omelias euuangelioꝵ
numero quadraginta cõposuit: quas in duob
codicib ȩqua sorte distinxit: Libros etiam
dialogoꝵ quatuor edidit: In quib rogatu
petri diaconi sui uirtutes scoꝵ quos initalia
clariore nosse uel audire poterat: ad ex ẽplũ
uiuentiũ posteris collegit Vt sicut in libris
expositionũ suarũ quib sit uirtutib insudandũ
edocuit : ita etiam de scriptis scõꝵ miraculis
que uirtutũ earundẽ sit claritas ostendera:
Primã quoq & ultimã et echielis ꝓpħe partes

Expanded text:
a pastorali officio delitescendo se subducere vir a pastorali officio delitescendo se subducere vir tam idoneus voluisset, hac occasione compulsus volumen egregium, 7 quod Pastoralis appellatur, composuit: in quo manifesta luce patefecit qualis ad ecclesiae regimen assumi, qualiter ipsi rectores vivere, qua discretione singulas quasque audientium personas instruere, quanta consideratione propriam quotidie debeant fragilitatem pensare. Sed et homilias Evangeliorum numero quadraginta composuit, quas in duobus Codicibus aequa sorte distinxit. Libros etiam Dialogorum quatuor edidit, in quibus rogatu Petri diaconi sui, virtutes sanctorum, quos in Italia clariores nosse vel audire potuerat, ad exemplum viventium posteris collegit; ut sicut in libris Expositionum suarum quibus sit virtutibus insudandum edocuit, ita etiam descriptis sanctorum miraculis, quae virtutum earumdem sit claritas ostenderet. Primam quoque et ultimam Ezechielis prophetae partes,
Abbreviated transcription (Latin):
aburbe Sicꝙ latebra triduose / ocei
occul¬
tauit donec illũ ie iuniis & orationibus
popłs romanꝰ colũna lucis tercia suꝑ eũ nocte
caelitꝰ emissa obtinuit Que ñ paruo noctis
spatio: a sũmo caeli usq ad eundẽ ipsũ. linea
recta effulgens quȩ rentib uotu obtabile
de monstrauit Sed et cuidã anachorite
urbi contiguo. ascendentes & descendentes
ꝑ p̃fatã colũnã suꝑ illũ sunt uisi: Qui mox.
felix sacrũq sumens auspicͥu de ea quã uidit
in sominis sc̃s iac ob scala. ibidẽq domũ dñi dix̃
fore. rectorẽ domꝰ dĩ quȩ . ẽ. eccłȩ. immo ip¬
sũ dei tẽplũ inibi. eẽ. absconditũ ex clamauit:¬
Tandẽq electꝰ & dilectꝰ dnĩ inuenit᷑: capit᷑.
trahitur. & ad beati petri apłi basilicã ducit᷑.
ibiq a pontificalis graẽ officiũ consecratus.
papa urbis efficit᷑ Quo intẽpore dũ a ioħe
rauennatis urbis ep̃o rep̃hensus fuiss& cur

Expanded text:
ab Urbe, atque ita latebris triduo se ab Urbe, atque ita latebris triduo se occultavit, donec illum jejuniis et orationibus, populus Romanus, columna lucis, tertia super eum nocte coelitus emissa, obtinuit: quae non parvo noctis spatio a summo coeli usque ad eumdem ipsum linea recta effulgens, quaerentibus votum optabile demonstravit. Sed et cuidam anachoretae Urbi contiguo angeli ascendentes et descendentes per praefatam columnam super illum sunt visi. Qui mox felix sacrumque sumens auspicium, de ea quam vidit in somnis sanctus Jacob scala, ibidemque domum Domini dixit fore, rectorem domus Dei, quae est ecclesia, imo ipsum Dei templum inibi electus ac dilectus domini invenitur, capitur, trahitur, et ad beati Petri apostoli basilicam ducitur; ibique ad pontificalis gratiae officium consecratus, papa urbis efficitur. 14. Quo in tempore cum a Joanne Ravennatis urbis episcopo reprehensus fuisset, cur
Abbreviated transcription (Latin):
sitȩ dãpnationis parcat Quã exhortationẽ
beati gregorii ideo huic opusculo inserendã
putauimꝰ. ut aquanta ꝑfectione p̃dicationis
initiũ sũpserit monstraremꝰ: Igit᷑ dũ magna
multitudo sacerdotũ monachoꝵ diuersiq
sexus & aetatis. iuxta p̃ceptionẽ beati gre¬
gorii die constituta dñm rogatura uenisse:
in tantũ lues ipsa diuino iuditio desȩuit. ut
intra uniꝰ hore spatiũ dũ uoces plebs ad dñm
supplicationis emit ter& : oc toginta homines
in t̾rã corruentes sp̃m exalarent: Sed non
destitit sacerdos tantus popło p̃dicare : ne
aboratione cessarent. donec miseratione
diuina pestis ipsa qui escer&: Cũq ad huc
futurus antistes fuge Latibula p̃parir&e:¬
urbi sollicitudo & portis uigiliȩ deputantur.
donec oportune & głose ut ordo sacer exposcit.
ineo diuina munia cõplerent᷑: Obtinet᷑ anego¬
ciatorib ut in cratera occultatꝰ educeretur

Expanded text:
ositae damnationis parcat. » Quam exhortationem ositae damnationis parcat. » Quam exhortationem beati Gregorii ideo huic opusculo inserendam putavimus, ut a quanta perfectione praedicationis initium sumpserit, monstraremus. 12. Igitur dum magna multitudo sacerdotum, monachorum, diversique sexus et aetatis, juxta praeceptionem beati Gregorii die constituta Dominum rogatura venisset, in tantum lues ipsa divino judicio desaeviit, ut intra unius horae spatium, dum voces plebs ad Dominum supplicationis emitteret, octoginta homines ad terram corruentes spiritum exhalarent. Sed non destitit sacerdos tantus populo praedicare, ne ab oratione cessarent, donec miseratione divina pestis ipsa quiesceret. 13. Cumque adhuc futurus antistes fugae latibulum praeparareUrbi sollicitudo et portis vigiliae deputantur, donec opportune et gloriose, ut ordo sacer exposcit, in eo divina munia complerentur. Obtinet is a negotiatoribus ut in cratera occultatus educeretur
Abbreviated transcription (Latin):
phetã clamat. nolo mortẽ peccatoris sed
ut conuertat᷑ & uiuat: Nullus autẽ de
inquitatũ suarũ immanitate desper&: Veter¬
nosas nã ꝙ niniuitarũ culpas: triduana peniten¬
tia abstersit: & conuersus latro: uitȩ p̃mia
& iam in ipsa sententia suae mortis emeruit:
Mute mꝰigit᷑ corda. & p̃sumamus nos
idex flectit᷑: si a prauitate sua petitor corri¬
git᷑: In minente ergo tantȩ anĩ aduerfionis
gladio: nos inportunis fletib insistamus :
Eanãꝙ quȩ ingrata. eẽ. hominib inportunitas
sol&: iudici ueritatis plac& Quia pius
tũ merems non uult irasci: Hinc & enĩ per
psalmistã dicit Inuoca me indie tribulatio¬
nis tue : et eripiã te et magnificabis me:
Ipse ergo sibi testis. ẽ: quia inuocantib mise
operib ab ipso feriae quartȩ diluculo. septi
ueniamꝰ : ut districtꝰ iudex cũ culpas nr̃as
nos punire considerat ipse asententia ꝓpo-

Expanded text:
phetam clamat: Nolo mortem peccatoris, sed phetam clamat: Nolo mortem peccatoris, sed ut convertatur et vivat'. Nullus autem de iniquitatum suarum inmanitate disperet; veternosas namque Ninnivitarum culpas triduana paenitentia abstersit, et conversus latro vitae praemia etiam in ipsa sententia suae mortis emeruit. Mutemus igitur corda et praesumamus nos  ad praecem iudex flectitur, si a pravitate sua petitur corrigatur. Imminente ergo tantae animadversionis gladio, nos inportunis fletibus insistamus. Ea namque, quae ingrata esse hominibus inportunitas solet, iudicio veritatis placet, quia pius tum meremur non vult irasci. Hinc etenim per psalmistam dicit: 'Invoca me in die tribulationis tuae et eripiam te, et magnificabis me'. Ipse ergo sibi testes est, quia invocantibus miseoperibus, ab ipso feriae quartae dilucolo septifveniamus, ut districtus iudex, cum culpas nostras nos punire consi
Abbreviated transcription (Latin):
cede uastant᷑: Nec langor mortẽ p̃uenit : sed
langoris moras ut cernitis mors ipsa p̃currit:
ꝑcussus quippe ante rapit᷑ : quã ad lam̃ta peni¬
tentiȩ conuertat᷑ Pensate ergo quał ad cons¬
pectũ districti iudicis ꝑuenit: cui ñ uacat
flere qđ fecit Habitator esquiq non ex
parte subtrahunt᷑ : sed parit̃ corruunt : domꝰ
uacuȩ relinquunt᷑ filioꝵ funera parentes
aspiciunt. & sui ad interitũ heredes p̃cedunt:
Vnusquisq ergo nr̃m adpenitentiȩ lamenta
c̃fugiat. dũ flere ante ꝑcussionẽ uacat:
Reuocemꝰ ante oculos m̃tis quicquid errando
cõmisimꝰ. & qđ nequit̃ egimꝰ flendo punia-¬
mus Preueniamꝰ faciem̃ eiꝰ in confessione.
& sicut ꝓpħa admon&. leuemus corda
nr̃a cumanib ad dm̃: Ad dm̃ quippe corda
cũ manib leuare. ẽ: orationis nr̃ȩ studium
cũ merito bone oꝑationis erigere: dat
ꝓfecto dat tremori nr̃o fiduciã qui ꝑpro¬

Expanded text:
caede vastantur; nec languor mortem praevenit, sed caede vastantur; nec languor mortem praevenit, sed languoris moras, ut cernitis, mors ipsa praecurrit. Percussus quisque ante rapitur quam ad lamenta poenitentiae convertatur. Pensate ergo quapectum districti judicis pervenit, cui non vacat flere quod fecit. Habitatores quippe non ex parte subtrahuntur, sed pariter corruunt: domus vacuae relinquuntur, filiorum funera parentes aspiciunt, et sui eos ad interitum haeredes praecedunt. Unusquisque ergo nostrum ad poenitentiae lamenta confugiat, dum flere ante percussionem vacat. Revocemus ante oculos mentis, quicquid errando commisimus, et quod nequiter egimus, flendo puniamus. 'Praeveniamus faciem eius in confessionem', et sicut profeta ammonet: 'Levemus corda nostra cum manibus ad Deum'. Adcum manibus levare, est orationis nostrae studium cum merito bonae operationis erigere. Dat profecto, dat tremori nostro fiduciam, qui per pro
Abbreviated transcription (Latin):
multa p̃ce deposcens. ne ũquã assensũ popłis
p̃ber&e. ut se huiꝰ honoris gła sublimaret:
Sed p̃fectꝰ urb̾ germanꝰ noĩe. eius nuntiũ
anticipauit. cõp̃hensũq ac disruptis epłis:
c̃sensũ qđ popłs fecerat. ĩperatori direxit:
At ille gr̃as agens deo ꝓamicitia diaconi: eo
qđ locũ deferendi ei honoris. ut cupierat
repperisse : data ilico p̃ceptione: ipsũ insti¬
tui p̃cepit: Cũq in hoc restar& ut benedi¬
ceret᷑. & lues popłm de uastar& : uerbũ ad
plebẽ pagenda penitentia hoc mͦ exorsus
est Oport& fr̃s dilectissimi ut flagella
dĩ quȩ metuere uentura debuimꝰ: saltẽ
p̃sentia & exꝑta timeamꝰ: Conuersionis
nob aditũ dolor aperiat: & cordisnr̃i duri¬
tiã. ipsa quã patim̾ pena dissoluat: Ut enĩ
ꝓpħa teste p̾dictũ. ẽ: ꝑuenit gladius usc
ad animã: Ecce & enĩ cuncta plebs celestis
ire mucrone ꝑcutit᷑. & repentina singuli

Expanded text:
multa prece deposcens, ne unquam assensum populis multa prece deposcens, ne unquam assensum populis praeberet, ut se hujus honoris gloria sublimaret. Sed praefectus urbis, Germanus nomine, ejus nuntium anticipavit: comprehensoque eo ac disruptis epistolis, consensum quem populus fecerat imperatori direxit. At ille gratias Deo agens pro amicitia diaconi, eo quod locum ei deferendi honoris ut cupierat reperisset, data illico praeceptione, ipsum institui praecepit. 11. Cumque in hoc restaret ut benediceretur, et lues populum devastaret, verbum ad plebem pro agenda poenitentia hoc modo exorsus est: « Oportet, fratres dilectissimi, ut flagella Dei, quae metuere ventura debuimus, saltem praesentia et experta timeamus. Conversionis nobis aditum dolor aperiat, et cordis nostri duritiam ipsa quam patimur poena dissolvat. Ut enim propheta teste praedictum est: 37 Pervenit gladius usque ad animam . Ecce etenim cuncta plebs coelestis irae mucrone percutitur, et repentina singuli
Abbreviated transcription (Latin):
dracone in modũ trabis ualidi: ꝑhuius
fluuii alueũ in mare descendit Sed suffocate
bestiȩ int̃̾ salsos maris turbidi fluctꝰ: neo¬
mora litore eiectae sunt. subsecuta est euesti.¬
gio clades: quã inguinariã uocant: Nã medio
m̃se undecimo adueniens : primũ omnium
iuxta illud qđ inez echiele legit᷑ ascũario
meo incipite : pelagiũ papã ꝑculit & sine
mora extinxit: Quo de functo : tanta stra¬
ges populi facta. ẽ: ut passim subtractis habi¬
tatorib domꝰ inurbe plurimȩ uacuȩ rema¬
nerent : sed quia eccła dĩ sine rectore. eẽ. ñ
poterat: beatũ gregoriũ lic& totis uiribus
renitentẽ plebs om̃is elegit: Qđ ille apicẽ
at tentius fugere tẽptatꝰ esse se omnino in¬
dignũ tali honor e clamitabat. uidelicet
metuens. ne mundi gła quã prius abiecerat:
ei sub ecclesiastici colone regiminis aliquo
ex lauachro scõ susceperat. ad iurans et

Expanded text:
dracone in modum trabis validae per hujus dracone in modum trabis validae per hujus fluminis alveum in mare descendit; sed suffocatae bestiae inter salsos maris turbidi fluctus in littore ejectae sunt. Subsecuta est e vestigio clades, quam inguinariam vocant; nam medio mense undecimo adveniens primum omnium juxta illud quod in Ezechiele legitur: a sanctuario meo incipite, Pelagium papam perculit, et sine mora exstinxit. Quo defuncto tanta strages populi facta est, ut passim subtractis habitatoribus, domus in urbe plurimae vacuae remanerent. Sed quia Ecclesia Dei sine rectore esse non poterat, beatum Gregorium licet totis viribus renitentem, plebs tamen omnis elegit. Quem ille apicem attentius fugere tentans, esse se omnino indignum tali honore clamitabat; videlicet metuens ne mundi gloria, quam prius abjecerat, ei sub ecclesiastici colore regiminis aliquo ex lavacro sancto susceperat, adjurans et
Abbreviated transcription (Latin):
hab& qđ corpus ñrm in illa in mortalitatis
gła sublimatũ quidẽ subtile sit ꝑ effectũ
spiritał potentiȩ. sed palpabile ꝑueritatẽ
naturae.iuxta exẽplũ dominici corporis:
de quo amortuis suscitato dicit ipse
discipulis : Palpate & uidete. quia sp̃s carnẽ
& ossa ñ hab&. sicut me uidetis habere: In
cuiꝰ assertione fidei uenerabił pat̃ grego¬
rius intantũ contra nascentẽ heresim nouã
laborare contendit. tanta hanc instantia iuuan¬
te etiã piissimo ĩperatore tiberio constantino
ita cõminuit: ut nullus exinde sit inuentus
qui eiꝰ resuscitator exister&: Igit᷑ post quam
fluuiꝰ alueũ suũ egresfus ẽ. tantũq excreuit:
ut eiꝰ unda suꝑ urb̃ muros influer&. att in ea
maxima partẽ regionis occupar&. ita ut plu¬
ra antiquarũ ȩdiũ mȩnia eicer&: Qua etiã
aquarũ uiolentia orrea eccłȩ subuersa sunt
inquib ñ nulla modioꝵ tritici milia perier̃t.
Tunc siquidẽ multitudo serpentiũ cũmagno

Expanded text:
 Al. add. in illa immortalitatis gloria sublimatum, subtile quidem sit per effectum spiritalis potentiae, sed palpabile per veritatem naturae: juxta exemplum dominici corporis, de quo a mortuis sudiscipulis: 'Palpate me, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere'. In cuius assertione fidei venerabilis pater Gregorius in tantum laborare contendit, tanta hanc instantia juvante etiam piissimo imperatore Tiberio Constantino ita comminuit, ut nullus exinde sit inventus qui ejus resuscitator existeret. 10. Igitur postquam fluvius alveum suum egressus est, tantumque excrevit, ut ejus unda per muros urbis influeret, atque in ea maximam partem regionis occuparet, ita ut plurima antiquarum aedium moenia dejiceret. Qua etiam aquarum violentia, horrea Ecclesiae subversa sunt, in quibus nonnulla modiorum tritici millia perierunt. Tunc siquidem multitudo serpentium, cum magno 5
Abbreviated transcription (Latin):
mor exortus ẽ. ut uax continuatit cum
lacrimis nonuideret᷑ posse finiri. Perduc¬
tit ẽ adeũ locũ ubi paulo ante steterat
tremens. exultabant eam similẽ fr̃i cui
doluerant remansisse dissimilẽ. & nondũ
fusas p̃cessuas: ꝓ illa iam titmen p̃uiã uoluntatẽ
tam cito exauditt̃t eẽ cernebant. Exultitbañ
in dĩ laude uoce sine uerbis titnto sonitu quantũ
nrãe aures ferre uix possent. Quiderat in
cordibꝰ exultitntiũ nisi fide xp̃i ꝓ quo stephani
sanguis effusus ẽ: Cui nisi huic fidei at testant᷑¬
istit miracula inqua p̃dicat᷑ xp̃s. refurrexisse
in carne et in caelũ ascendisse cũ carne. Quia
et ipsi martyres huiꝰ fidei martyres. Id ẽ huiꝰ¬

Expanded text:
mor exortus est, ut vox continuata cum mor exortus est, ut vox continuata cum lacrymis non videretur posse finiri . Perducta est ad eum locum, ubi paulo ante steterat tremens. Exsultabant eam similem fratri, cui doluerant remfusas preces suas pro illa, jam tamen praeviam voluntatem tam cito exauditam esse cernebant, exsultabant in Dei laudem voces, sine verbis, tanto sonitu, quantum aures nostrae ferre vix possent. Quid erat in cordibus exsultantium, nisi fides Christi pro quo Stephani sanguis effusus eista miracula, in qua praedicatur Christus resurrexisse in carne, et in coelum ascendisse cum carne? Nam et ipsi martyres nujus fidei martyres, id est, hu
Abbreviated transcription (Latin):
deformi motu. Alterã in mẽbris om̃ibus
contrementẽ et qui ipsũ nonuiderant qͥd
in eo diuinȩ miscđiȩ factũ ẽet in eiꝰ sorore
cernebant. Videbant enĩ quid in illo gratu¬
landũ quid ꝓilla ẽẽt orandũ. Inter hȩc
recitato eoꝵ libello de conspectu populi
eos abire p̾cepi. Et de tota ipsa causa ali¬
quanto diligentius coepera disputitre. cũ
ecce me dĩsputante uocesaliȩ de memoria
martẏris noue gratulationis audiuntur
conuersi sunt eo qui me audiebant coeper̃q
concurrere. Illa eñi ubi degradib descen¬
dit in quib steterat ad scm̃ martẏrẽ orare
prexerat. Quae mox ut cancellos at tigit
conlapsa similit̾ uelut in somnũ sana sur¬
rex̃: dũ ergo requiremus quid factum
fuerit unde ille strepitus laetꝰ extiterit
in gressisunt cu illa inbasilica ubi eramꝰ
ad ducentes eã sanam de martyris loco.
Tũ uͦ titntꝰ abutroq sexu admirationis cla¬

Expanded text:
deformi motu, alteram membris omnibus deformi motu, alteram membris omnibus contrementem. Et qui ipsum non uiderant, quid in eo diuinae misericordiae factum esset, in eius sorore cernebant. Videbant enim quid in illo gratulandum, quid pro illa esset orandum. Inter haec recitato eorum libello de conspectu populi eos abire praecepi, et de tota ipsa causa aliquanto diligentius coeperam disputare, cum ecce me disputante uoces aliae de memoria martyris nouae gratulationis audiuntur. Conuconcurrere. Illa enim ubi de gradibus descendit, in quibus steterat, ad sanctum Martyrem orare perrexerat. Quae mox ut cancellos attigit, collapsa similiter velut in somnum, sana surrexit. Dum ergo requireremus quid factum fuerit, unde iste strepitus laetus exstiterit, ingressi sunt cum illa in basilicam, ubi eramus, adducentes eam sanam de Martyris loco. Tum vero tantus ab utroque sexu admirationis cla
Abbreviated transcription (Latin):
dõ gr̃as agente : ingredit᷑ & iam ipse cum
pluribus. inclinat᷑ ad genua mea. erigitur
adosculũ meũ: Procedimꝰ ad popłm. plena
erat ecclesia ꝑsonabat uocibꝰ angłoꝵ deo
gr̃as dõlaudem nemine titcente hinc atq
inde clamantiũ. Salutitui populũ & rursus
eadẽ feruentiore uoce clamabant. Facto tun¬
dem silencio scripturarũ diuinarũ sunt lectit
sollemnia. Ubi autẽ uentũ ẽ ad mei sermo¬
nis locũ dixi pauca ꝓtẽpore & ꝓilliꝰ iocundi¬
tate laetitiae. Nobiscũ homo prandit et
diligent᷑ nobis omnẽ suȩ fraterneq ac
mat̃nȩ calamititis indicauit historiam.
Sequenti ititq die post sermonẽ redditũ
narrationis eius libellũ incrastinũ populo
recitandũ ꝓmisi: Qđ cũ ex dominico paschȩ
die tertio fier&: ingradib exedre in qua
de superiore loquebar loci fecistare ãbos
fr̃s. Cũ eoꝵ legeret᷑ libellus intuebatur
popłs uniuersus sexus utriusq stantẽ sine

Expanded text:
Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum Deo gratias agente ingreditur etiam ipse cum pluribus, inclinatur ad genua mea, erigitur ad osculum meum. Procedimus ad populum, plena erat ecclesia, personabat uocibus gaudiorum: Deo gratias, Deo laudes ! nemine tacente hinc adque inde clamantium. Salutaui populum, et rursus eadem feruentiore uoce clamabant. Facto tandem silentio scripturarum diuinarum sunt lecta sollemnia. Ubi autem uentum est ad mei sermonis locum, dixi pauca pro tempore et pro illius iucunditate laetitiae. Magis diligenter nobis omnem suae fraternaeque ac maternae calamitatis indicanit historiam. Sequenti itaque die post sermonem redditum narrationis eius libellum in crastinum populo recitandum promisi. Quod cum ex dominico Paschae die tertio fieret in gradibus exedrae, in qua de superiore loquebar loco, feci stare ambos fratres, cum eorum legeretur libellus. Intuebatur populus uniuersus sexus utriusque unum stantem sine
Abbreviated transcription (Latin):
frequentebant. orantes ut iam sibi placaret᷑
ds̃ & salutẽ pristinã redder&: Venit et¬
pascha. atq ipso die dominico mane cũ iam
frequens populus p̃sens eẽt. et loci scĩ cancello¬
subi martyriũ erat. idemiuuenis orans tener& :
repente ꝓstratus ẽ. & dormienti simillimꝰ
iacuit. non tamen tremens: sicut & iam ꝑ
somnũ solebat: Stupentib qui aderant. atq
aliis pauentibus aliis dolentibus. cũ eum quidã
uellent erigere : Nonnulli ꝓhibuerunt : et
pocius exitũ expectandũ eẽ dixerunt: Et ecce
surrex̃. et ñtremebat q̃m sanatus erat:
et stabat incolumis. in tuens intuentes: Quis
ergo se tenuit alaudibus dĩ : Clamantium
gratulantiũq uocibus ȩccła usquequaq com¬
plett ẽ : Inde ad me currit᷑ ubi sedebam
iam ꝓcessurus. irruit alt̾quisq post alterũ.
om̃is posterior quasinouũ qđ aliꝰ prior dixe¬
rat nunciantes Meq gaudente & apud me

Expanded text:
frequentabant, orantes ut iam sibi placaretur frequentabant, orantes ut iam sibi placaretur Deus et salutem pristinam redderPascha, adque ipso die dominico mane, cum iam frequens populus praesens esset et loci sancti cancellos, ubi martyrium erat, idem iuuenis orans teneret, repente prostratus est et dormienti simillimus iacuit, non tamen tremens, sicut etiam per somnum solebant. Stupentibus qui aderant adque aliis pauentibus, aliis dolentibus, cum eum quidam uellent erigere, nonnulli prohibuerunt et potius exitum exspectandum esse dixerunt. Et ecce surrexit, et non tremebat, quoniam sanatus erat, et stabat incolumis, intuens intuentes. Quis ergo se tenuit a laudibus Dei? Clamantium gratulantiumque uocibus ecclesia usquequaque conpleta est. Inde ad me curritur, ubi sedebam iam processurus; inruit alter quisque post alterum, omnis posterior quasi nouum, quod alius prior dixerat, nuntiantes; meque gaudente et aput me
Abbreviated transcription (Latin):
factũ. non maius quã illa quae dixi : sed tam
clarũ atq illustre miraculũ. ut nullũ arbirer
eẽ. hipponiensiũ qui hoc non uel uiderit uel
didicerit : nullũ qui obliuisci ulla ratione
potuerit: Decẽ quidã fr̃s quoꝵ sept̾e sunt
mares tresfeminȩ decesarea cappadociae.
suoꝵ ciuiũ ñ ignobiles. Maledicto matris
recente patris eorũ obitu destitutȩ quȩ in¬
iuriã sibi ab eis factĩt. a cerbissime tulit.
Tali poena sunt diuinitus coherciti: ut horribi¬
lit᷑ quaterent᷑ om̃s tremore mebroꝵ : In qua
foedissima specie oculos suoꝵ ciuiũ ñ feren¬
tes: quia quaqͣ uersũ cuiq ire uisũ ẽ: toto
poene uagabant᷑ orbe romano: Ex his etiã
ad nos uenerunt duo frater & soror: paulꝰ
et palladia. multis aliis locis miseria diffa¬
mante iã cogniti Venerunt aut̾e ante
pascha ferme dies quindeci Ecclesiã cotidie
et in ea memoriã gloriosissimi stephani

Expanded text:
factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam factum, non maius quam illa quae dixi, sed tam clarum adque inlustre miraculum, ut nullum arbitrer esse Hipponiensium, qui hoc non uel uiderit uel didicerit, nullum qui obliuisci ulla ratione potuerit. Decem quidam fratres quorum septem sunt mares, tres feminae de Caesarea Cappadociae, suorum ciuium non ignobiles, maledicto matris recenti patris eorum obitu destitutae, quae iniuriam sibi ab eis factam acerbissime tulit, tali poena sunt diuinitus coherciti, ut horribiliter quaterentur omnes tremore membrorum; in qua foedissima specie oculos suorum ciuium non ferentes, quaqua uersum cuique ire uisum est, toto paene uagabantur orbe Romano. Ex his etiam ad nos uenerunt duo, frater et soror, Paulus et Palladia, multis aliis locis miseria diffamante iam cogniti. Venerunt autem ante Pascha ferme dies quindecim, ecclesiam cottidie et in ea memoriam gloriosissimi Stephani
Abbreviated transcription (Latin):
haber& sub ge̾mal apidẽ in renibꝰ inuentu
bouis: Hoc alligatu quasi remedio: ad
scĩ martyris limina ueniebat: Sed ꝓfec¬
ti a carthagine. cũ in confinio fluminis
bagradȩ in sua possessione mansiss& :
Surgens ut it̃ ꝑ ager&. ante pedes suos
illum iacentem anulũ uidit. & capillatiã
⁊ onã qua fuerat alligatꝰ : mirata tẽptauit:
Quã cũ omnino suis nodis firmissimis sicut
erat cõperiss& astrictã : crepuisse atq exi¬
luisse anulũ suspicatit ẽ Qui & iam ipse
cũ in tegerrimꝰ fuiss& inuentꝰ: futurae
salutis quodãmͦ pignꝰ de tinto miraculo
se accepisse p̃supsit. Atq illud uinculum
soluens. simulcũ eodẽ anulo ꝓiecit in flum̃:
ostiis clausis ingressũ fuisse non credunt :
Sed hoc certe quęrant : et siuerũ inuene¬
rint illa credant: Clarissima femina ẽ.
nobilit̾ nata. nobilit̾ nupta. cartitgine
habitat Ampla ciuitits. ampla ꝑsona :¬

Expanded text:
haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum haberet sub gemma lapidem in renibus inuentum bouis. Hoc adligata quasi remedio ad sancti martyris limina ueniebat. Sed profecta a Carthagine, cum in confinio fluminis Bagradae in sua possessione mansisset, surgens ut iter perageret ante pedes suos illum iacentem anulum uidit et capillaciam zonam, qua fuerat adligatus, mirata tentauit. Quam cum omnino suis nodis firmissimis, sicut erat, conperisset adstrictam, crepuisse adque exsiluisse anulum suspicata est; qui etiam ipse cum integerrimus fuisset inuentus, futurae salutis quodam modo pignus de tanto miraculo se accepisse praesumsit adque illud uinculum soluens simul cum eodem anulo proiecit in flumen. ostiis clausis ingressum fuisse non credunt; sed hoc certe quaerant et, si uerum inuenerint, illa credant. Clarissima femina est, nobiliter nata, nobiliter nupta, Carthagini habitat; ampla ciuitas, ampla persona
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ alioꝵ consolantiũ uerba suggessit. ut
eiusdẽ martyris oleo corpus pungeretur:
Factũ ẽ: & reuix̃ Itemq apud nos uir tri¬
buni cius eleusinius suꝑ memoriã martẏru
quȩ insuburba no eiꝰ ẽ aegritudinae ex ani¬
matũ posuit infantulũ filiũ. & post oratio¬
nẽ quã multis cũ lacrimis ibi fudit : uiuentẽ
uicina ẽ: multe p̃clara ꝑ eundẽ marty¬
rẽ factit cognouimꝰ. Cuiꝰ ibi memoria
longe prius quã apud nos ab ep̃õ euodio cons
titutit ẽ Cũ enĩ nuꝑ illic essemꝰ. petroniã
clarissimã feminã quae ibi mirabilit̾ ex
magno atq diut᷑no. In quomedicorũ ad¬
iutoria cunctit defecerant langore sana
ẽ : hortati sumꝰ uolente supra dicto loci ep̃o.
ut libellũ dar& qui recitaret᷑ inpopulo.
& obedientissime paruit: In quo posuit :¬
capillatio uinculo inserer&. quo sub om̃i
ueste adnuda corporis cingeret᷑ : qui anulꝰ

Expanded text:
inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut inter aliorum consolantium uerba suggessit, ut eiusdem martyris oleo corpus perungueretur. Factum est, et reuixit. Itemque aput nos uir tribunicius Eleusinus super memoriam martyrum, quae in suburbano eius est, aegritudine exanimatum posuit infantulum filium, et post orationem, quam multis cum lacrimis ibi fudit, uiuentem uicina est, multa praeclara per eundem martyrem facta cognouimus; cuius ibi memoria longe prius quam aput nos ab episcopo Euodio conscoepit. Cum enim nuper illic essemus, Petroniam, clarissimam feminam. quae ibi mirabiliter ex magno adque diuturno, in quo medicorum adiutoria cuncta defecerant, languore sanata est, hortati sumus, uolente supradicto loci episcopo, ut libellum daret, qui recitaretur in populo, et oboedientissime paruit. In quo. posuit capillacio uinculo insereret, quo sub omni ueste ad nuda corporis cingeretur; qui anulus
Abbreviated transcription (Latin):
caspiliana dicit᷑: cũ egritudine laborarae¬
ac desperaret᷑. ad eandẽ memoriã tunica
eiꝰ ablattiẽ Quae antequã reuocaret᷑: illa
de functit ẽ: Hac tamen tunica operuerunt
cadauer eiꝰ parentes: & recepto spũ salua
factit ẽ: Apud hipponẽ bassus quidam
syrus ad memoriã eiusdẽ martyris orabat
ꝓegrotunte & pereclitante filia. ed quoꝙ
secũ uestẽ eiꝰ attulerat: Cũ ecce pueri de
domo occurrerunt : qui ei mortuã nun¬
ciarent : Sed c̃u orante illo abamicis eius
exciperent᷑: ꝓhibuerunt eos illi dicere.
ne ꝑ publicũ planger&: Qui cũ domum
rediss& iam suoꝵ heiulatib ꝑsonantem.
& uestẽ filiae quã ferebat suꝑ eã ꝓieciss&e:
redditit ẽ ei uitte Rursus ibidẽ apud nos
hirenei cuiusdã collectitrui filius aegritu¬
dinae extinctꝰ ẽ: Cũq corpus iacer&
exanimae atq alugentib & lamentuntibꝰ
ex equiae pararent᷑ : amicoꝵ eiꝰ qui dam

Expanded text:
CaspCaspac desperaretur, ad eamdem memoriam tunica ejus allata est; quae antequam revocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadaver ejus parentes, et recepto spiritu salva facta est. Apud Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam ejusdem mapro aegrotante et periclitante filia, eoque secum vestem ejus attulerat: cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum, orante illo, ab amicis ejus exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset jam suorum ejulatibus personantem, et vestem filiae quam ferebat, super eam projecisset, reddita est uitae. Rursus ibidem aput nos Irenaei cuiusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus iaceret exanime adque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam
Abbreviated transcription (Latin):
erat apud hypponẽ: cũ ergo eum audisse
ab sentẽ : uenire prb̃os postulauit: Uenert̃.
credere sedix̃. admirantib atq gaudentib
om̃ibus baptizatus ẽ: Hoc quã diu uixit in
uerba beatissimi stephani quando lapidatꝰ
ẽ anideis ultima fuiss& nesciret. quae huic
quoq: ultima fuerunt: Nã non multo post:
& iam ipse de functus ẽ: Sanati sunt illi ꝑ
eundẽ martyrẽ etiam podagrici duo ciues
peregrinꝰ unus: Sed ciues omĩ modo. pere¬
grinus autẽ ꝑ reuelationẽ qͥd adhiber& quan¬
do doler& audiuit Et cũ hoc fecerit:
dolor continuo conquiescit: Audurus nom̃
ẽ fundi. ubi eccła: et in ea memqria ẽ martyris
stephani: Puerũ quendã paruulũ cuminarea
luder& ex orbititntes boues qui uehiculum
trahebant rotit obtriuerunt. & confestim
palpittiuit expirans: hunc mat̃ arreptũ
ad eandẽ memoriã posuit : & non solum
reuix̃ uerũ &iã illȩsus apparuit:
Ecimoniał quaedã inuicina possessione quȩ

Expanded text:
erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem, uenire presbyteros postulauit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus adque gaudentibus omnibus baptizatus est. Hoc, quamdiu uixit, inuerba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Iudaeis, ultima fuisse nesciret; quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defunctus est. Sanati sunt illic per eundem martyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in uicina possessione, quae
Abbreviated transcription (Latin):
sic iacebat: ut ei iam pollices ligarentur:
Opitulatione memorati martyris cũ de me¬
moria eiꝰ reportittit ess&. Et suꝑ iacentis
corpus missa ipsius presbiteri tunica: suscitit¬
tus ẽ: Fuit ibi uir in or dine suo primarius.
noĩe marcialis: aeuo iam grauis. et multũ
ab orrens a religione apiana: Habebat
sane fidelẽ filiã. & generum eodẽ anno
baptitatũ Quicũ eũ aegrotant̾ẽ multis
& magnis lacrimis rogarent ut fierae:
xp̃ianus: prorsus abnuit. eosq ase turbida¬
indignatione sũ mouit: Aisũ ẽ genero eiꝰ
ut ir& ad memoriã scĩ stephani: et illic ꝓ eo
quantũ poss& orar&. ut ds̃ illi dar& mentẽ
hoc ingenti gemitu et flaetu. & sinceriter
ardente piȩtatis affectu: De inde abscedens.
aliqͥd de altiri florũ qđ occurrit tulit.
eiq cũ iamnex ẽẽt. ad caput suũ posint: Tũ
dormit̾u ẽ: & ecce ante diluculũ clamat
ut ad ep̃m curreret᷑. qui mecũ forte tunc

Expanded text:
sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosqindignatione submovit. Visum est genero ejus ut iret ad memoriam sancti Stephani, et illic pro eo quantum possit oraret, ut Deus illi daret in hoc ingenti gemitu, et fletu, et siardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓiecto martyris gloriosissimi stephani
memoriã : ueniebant magnȩ multi¬
tudines concursu & occursu V bi çȩca mu-¬
lier ut ad ep̃m portitnt̾e duceret᷑ orauit.
flores quos ferebat dedit. recepit. oculis
admouit : ꝓtinus uidit: Stupentib qui ad¬
erant preibat exultitns. uiam carpens: et
uiae ducẽ ulteriꝰ ñ requirens: Me morati
memoriã martẏris quae positit ẽ in castello
sinitensi qđ hipponiensi coloniae uicinũ ẽ :
eiꝰ dẽ loci lucillus ep̃s populo p̃cedente atq
sequente portitbat: Fistula cuiꝰ molestia
iam diu laborauerat. et famili arissimi sui
medici qui eũ secar& opperiebatur manꝰ:
illiꝰ piae sarcinȩ uectittione repente
sanatit ẽ Nã de incepseã in suo corpore non
inuenit : Eucharius ẽ prb̃ ex hispania. chala¬
me habitat Uetere morbo calculi labora¬
bat: ꝑ memoriam supra dicti martyris quã
possidius illo aduexit ep̃s saluus factus. Idẽ
ipse postra morbo alio p̃ualescente mortuus

Expanded text:
eiecto martyris gloriosissimi Stephani memoria ueniebat magnae multitudinis concursu et occursu. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, orauit; flores, quos ferebat, dedit, recepit. oculis admouit, protinus uidit. Stupentibus qui aderant praeibat exsultans, uiam carpens et uiae ducem ulterius non requirens. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponiensi coloniae uicinum est, eiusdem loci Lucilius episcopus populo praecedente adque sequente portabat. Fistula, cuius molestia iam diu laborauerat et familiarissimi sui medici, qui eum secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae uectatione repente sanata est; nam deinceps eam in suo corpore non inuenit. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, uetere morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo aduexit episcopus, saluus factus est. Idem ipse postea morbo alio praeualescente mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
Qualit̾ naues lide fliminis ad ipsũ trans fre¬
pidũ sponte ex altera parte in alterã uenert̃
IIIIII alit̃ inuilla geriaco bubula de monibus plena
eũ cornu petierit. ipsãq signo erucis opposito saluauerit:
XU Qualit̾ in meduanȩ fluuio naufragiũ glor¬
miens ꝑtulerit. exꝑge factꝰ uͦseipsũ & alios ex inde eri
XI Qualiter mortuum catecuminũ de numero
famuloꝵ suȩ eccłȩ lacrimis & orationes suscitauerit.

Expanded text:
Qualiter naves Lidi fluminis ad ipsum transfretandum sponte ex altera parte in alteram venerunt. XXIII. Qualiter in villa Geriaco bubula daemonibus plena eum cornu petierit ipsamque signo crucis opposito salvaverit. XXIV. Qualiter in Meduanae fluvio naufragium dormiens pertulerit, expergefactus vero se ipsum et alios exinde eripuerit. XXV. Qualiter mortuum catecuminum de numero famulorum suae ecclesiae lacrimis et oratione resuscitaverit.
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ olĩ iudeoꝵ domũ ĩplebat. hodie populo
nationũ illuxit: eo qđ & ipse populus filius
sit abrahe. credendo meũ. de quodieit apostꝰ:
Siautẽ uos xp̃i: ergo abrahe. sem̃ estis Et
sicut alibi dicit. qđ ipse abrahã sit pater
circũ cisionis : ñ his tantũ qui sunt excircũ¬
cisione. sed & his qui sectant᷑ uestigia quȩ
est inp̃putio fidei patris nr̃i abrahe: Uenit
enĩ filius hominis quȩrere & saluare qđe
perierat: hoc.ẽ. qđ alibi dicit: N ueni uocare.
iustos: sed peccatores Nussane magister.
quimur murantib turbis sua mysteria ñ
de dignat᷑ exponere Adeo scilic& peccato¬
rũ penitentiã ñ. eẽ. respuendã: ut ipse dĩ
silius obhanc mauime querendã sit desti-¬
natus ad terras Qui ut pietatis suae nob̾
dispensationẽ inculcet: sepissine se filiũ
hominis appellat. cõmendans sollicite nob̾.
qđ factus ẽ. benigne ꝓ nob̾: INCIpIT¬

Expanded text:
quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo quae olim Judaeorum domum implebat, hodie populo nationum illuxit, eo quod et ipse populus filius sit Abrahae credendo in eum. De quo dicit Apostolus: Si autem vos Christi, ergo Abrahae semen estis . Et sicucisionis non his tantum qui sunt ex circumcisione, sed et his qui sectantur vestigia, quae est in praeputio fidei patris nostri Abrahae . Venit enim Filius hominis quaerere et salvare quod perierat. Hoc est quod alibi dicit: Non veni vocare justos, sed peccatores . Pius sane Magister, qui murmurantibus turbis sua mysteria non dedignetur exponere, adeo, scilicet, peccatorum poenitentiam non esse respuendam ut ipse Dei Filius ob hanc maxime quaerendam sit destinatus ad terras. Qui ut pietatis suae nobis dispensationem inculcet, saepissime se filium hominis appellat, commendans sollicite nobis quod factus est benigne pro nobi
Abbreviated transcription (Latin):
in nocent̃ uixit. omnia conuersus. potest
dare pauperibꝰ. Ac sic & ipse quia nichil sibi
sapiens illa stulticia. quã de sicomoro publi¬
canus quasi fructũ uitae legerat: rapta
uidelic& redere. ꝓpria relinquere. uisibilia
c̃tẽpnere ꝓ inuisibilibꝰ & iam mori desiderare
se ipsũ ab negare : & eiꝰ qui nec dũ uideatur
dñi uestigia seqͥ concupiscere Ait iħs adeũ:
Quia hodie salus domui hiuc facta. ẽ: eo qđ &
ipse filiussit abrahȩ: Filius abrahȩ dicitur
tacheus: ñ quia de eiꝰ stẏrpe generatus. sed
quia eiꝰ.ẽ. fidẽ imitatus Vt sĩcut abraham
terrã cognationẽ. domũꝙ pat̾nã obspẽ future
hereditatis dño iubente deseruit : ita & ille
qui thesaurũ incaelis ad quirer&. bona sua
pauꝑib parcienda relinquer&:: & pulchre
dicit & ipse : ut ñ solũ eosqui iusti ꝑseuerant.
sed et eos qui ab in iustitia resipiscunt ad filios
ꝓmissionis ꝑtinere declar& : Alit̾: Salus

Expanded text:
innocenter vixit, omnia conversus potest innocenter vixit, omnia conversus potest dare pauperibus. Ac sic et ipse, quia sibi nil t haec est sapiens illa stultitia, quam de sycomoro publicanus, quasi fructum vitae legerat, rapta videlicet reddere, propria relinquere, visibilia contemnere, pro invisibilibus etiam mori desiderare, seipsum abnegare, et ejus qui necdum videatur Domini vestigia sequi concupiscere. Ait Jesus ad eum: Quia hodie salus domui huic facta est, eo quod et ipse filius sit Abrahae. Filius Abrahae Zachaeus, non quia de ejus stirpe generatus, sed quia ejus est fidem imitatus, ut sicut Abraham terram, cognationem, domumque paternam, ob spem futurae haereditatis, Domino jubente, deseruit , ita et ille, quo thesaurum in coelis acquireret, bona sua pauperibus partienda relinqueret. Et pulchre dicit Et ipse, ut non solum eos qui justi perseverant, sed et eos qui ab injustitia resipiscunt ad filios promissionis pertinere declaret. Aliter: Salus
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute dĩ: & cũ uiderent homines murmu¬
rabant : dicentes. Qđ ad hominẽ peccatorẽ
diuertiss&: Manifestũ. ẽ. iudeos sẽꝑgentiũ
odisse salutẽ: Sriptũ ẽ. enĩ Sequenti uero
sabbato. pene uniuersa ciuitas conuenit audire
uerbũ dñi: Vlidentes autẽ turbas iudei.
repleti st̃ telo: et c̃tradicebant his quȩ apaulo
dicebant᷑: Et alibi: Fideles etiam fr̃s aduersus
a postoloꝵ principẽ disceptabant dicentes.
Quare introisti ad uiros p̃putiũ habentes. et
manducasti cũ illis:: Stans autẽ tacheus: dix̃
ad dñm: Ecce dimidiũ bonoꝵ meoꝵ dnẽ
do pauperibus : & siquid aliquẽ de fraudaui.
reddo quadruplũ: Ali is calũniantibus homi¬
nẽ peccatorẽ. ipse ⁊acheus stans. id est in ea
quã acceperat fidei ueritate ꝑsistens. non
solũ se expeccatore c̃uersũ : sed etiã inter
ꝑfectos ꝓbat. eẽ. c̃ uersatũ: Dicente enĩ dño
siuis ꝑfectꝰ. ẽẽ. uade uende omnia quȩ habes.
& da pauperibus : quisquis ante c̃uersionem

Expanded text:
es, murmurabant dicentes quod ad hominem peccatorem divertisset. Manifestum est Judaeos semper gentium odisse salutem. Scriptum est enim: Sequenti vero Sabbato pene universa civitas convenit audire verbum Dei. Videntes autem turbas Judaei, repleti sunt zelo, et contradicebant iis quae a Paulo dicebantur . Et alibi, fideles etiam fratres adversus apostolorum principem disceptabant dicentes: Quare introisti ad viros praeputium habentes, et manducasti cum illis ? Stans autem Zachaeus dixit ad illum: Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus; et si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum. Aliis calumniantibus hominem peccatorem, ipse Zachaeus stans, id est, in ea quam coeperat fidei veritate persistens, non solum se ex peccatore conversum, sed etiam inter perfectos probat esse conversatum. Dicente enim Domino: Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus , quisquis ante conversionem
Abbreviated transcription (Latin):
facinora discessit & aufugit dicens Relin¬
quet᷑ uob domꝰ ur̃a deserta: Hodie autem
in domo pusilli tachei oportae manere : hoc
ẽ noue lucis gr̃a choruscante. inhumili cre-¬
dentiũ nationũ corde qui escere Qđ autẽ
descendere de sicomoro tacheus: & sic indomo
sua xp̃o mansionẽ p̃parare iubet᷑: hoc .ẽ. qđ
apostolus ait Quia & si cognouimꝰ secundũ
carnẽ xp̃m: sed etiam nunc non nouimꝰ: & si¬

Expanded text:
facinora discessit, et aufugit dicens: Relinfacinora discessit, et aufugit dicens: Relinquetur vobis domus vestra deserta . Hodie autem in domo pusilli Zachaei oportet illum manere, hoc est, novae lucis gratia coruscante in humili credentium nationum corde quiescere. Quod autem descendere de sycomoro Zachaeus, et sic in domo sua Christo mansionem praeparare jubetur, hoc est quod Apostolus ait: Quia et si cognovimus secundum carnem
Abbreviated transcription (Latin):
intuitũ festinamꝰ auertere: Vidit ergo iħs
uidentẽ se. quia elegit eligentẽ se: & amauit
amantẽ: Hunc sane ordinẽ ꝓficiendi. hoc. ẽ.
ꝑfidẽ dominicȩ in carnationis ad cognitionẽ
diuinitatis ꝑueniendi. quasi ꝑ sicomoꝵ iħ̃u
faciem speculandi: doctor egregius ostendit
aliis exꝓbrans. facti estis inquit quibus lacte
opussit ñ solido cybo: lac infirma tẽporalis
dispensationis. solidũ cẏbũ ardua ꝓpetuȩ maies¬
tatis appellans & dixit adeũ: Tachee.
festinans descende : quia hodie indomo tua
oport& me manere: Et festinans descendit :¬
& excepit illũ gaudens: Manebat aliquando
dñs in domo principis phariseoꝵ. hoc . ẽ. in ude¬
oꝵ sinagoga docebat: Sed quia ñbaptiratũ
ante prandiũ sabbato curantẽ. publicanos
& peccator es recipientẽ: c̃tra auariciam
disputantẽ: & cetera digna dõ gerentẽ
lingua uenenata carpebant: ꝑte sus eoru

Expanded text:
intuitum festinamus avertere. Vidit ergo Jesus intuitum festinamus avertere. Vidit ergo Jesus videntem se, quia elegit eligentem se, et amavit amantem. Hunc sane ordinem proficiendi, hoc est, per fidem Dominicae incarnationis ad cognitionem divinitatis perveniendi, quasi sycomorum Jesu faciem speculandi doctor egregius ostendit, Itemque aliis exprobrans, Facti estis, inquit, quibus lacte opus sit, non solido cibo : lac infirma temporariae dispensationis, solidum cibum ardua perpetuae Majestatis, appellans. Et dixit ad eum: Zacchaee, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere. Et festinans descendit et excepit illum gaudens. Manebat aliquando Dominus in domo principis Pharisaeorum, hoc est, in Judaeorum synagoga docebat; sed quia non baptizatum ante prandium, Sabbato curantem, Publicanos et peccatores recipientem, contra avaritiam disputantem, et caetera digna Deo gerentem, lingua venenata carpebant, pertaesus eorum