comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cũ aqua: tradicionib. iudeorum & pha¬
risçorum uiolata. Qd dñs in euangłio
manifestat dicens. Nȩ uobis scribȩ &
pharisei. qui depͣuatis legemdĩ: uolen¬
tes statuere traditiones uras. Uinũ
inqͥt tuum mixcum . ẽ. aqua: quia
legalia p̃cepta. pura sincerissimaq.
austeritatem inse habentia. corrupta
sunt & ẽmollita falsis scribarũ & pha¬
riseorum tradiciombus. Om̃is qͥppe
doctor qui austeritatẽ sacrarum scrip¬
turarum ꝑquam potest auditores
corrigere. uertit ad gram illorum
& ita loquitur ut non corrigat seđde¬
lecta audientes: uinũ sc̃arũ scriptura¬
rum uiolat atq corrũpit suo sensu.
Hoc faciunt heretici cauponesq. pessimi:
qui euangłicam ueritatem sua praua
doctrina corrumpunt. Principes
tui infideles : sotiq. furum. Principes
iudȩorum in hoc loco. sacerdotes quoq
incel liguntur : qui uidebantur iuidi¬
deles appellant᷑ sotuq furum: quia
infideliter inmandatis dĩ ambulabant.
accipientes ascribis &pharisȩis munera.

Expanded text:
harisaeorum violata. Quod Dominus in Evangelio manifestat, dicens: « Vae vobis, scribae et Pharisaei, qui depravatis legem Dei volentes statuere traditiones vestras . » Vinum, inquit, tuum mistum est aqua: quia legalia praecepta pura sincerissimaque austeritatem in se habentia, corrupta sunt et emollita falsis Scribarum et Pharisaeorum traditionibus. Omnis quippe doctor, qui austeritatem sacrarum Scripturarum per quam potest auditores corrigere, vertit ad gratiam illorum, et ita loquitur ut non corrigat, sed delectet audientes, vinum sanctarum Scripturarum violat, atque corrumpit suo sensu. Hoc faciunt haeretici, cauponesque pessimi, qui Evangelicam veritatem sua prava doctrina corrumpunt. « Principes tui infideles, sociique furum. » Principes Judaeorum in hoc loco sacerdotes quoque intelliguntur, qui videbantur judideles appellantur sociique furum, quia infideliter in mandatis Dei ambulabant, accipientes a scribis et Pharisaeis munera,
Abbreviated transcription (Latin):
singuloꝵ poena uł p̃mium sit.
oo aioio facta est meretrix cuu¬
tas fidelis. plena iudicii: lu ticia
quondã habitauit in ea:  autem
homicidae. Fornicatio non solũ corꝑalis
.ẽ. sed & iã spũalis. Unde psalmographus
dicit. Edes om̃s qui fornicant᷑ abste
hoo .ẽ. qui recelunt ate. sormcari &¬
enĩ est ꝓdõ idola colere : sicut legitur

Expanded text:
singulorum poena vel praemium sit. singulorum poena vel praemium sit. « Quomodo facta est meretrix civitas fidelis, plena judicii? Justitia quondam habitavit in ea, nunc autem homicidae. » Fornicatio non solum corporalis est, sed etiam spiritualis. Unde psalmographus dicit: « Perdes omnes qui fornicantur abs te , » hoc est, qui recedunt a te. Fornicari etenim est pro Deo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑeam intelligitur soliditas ȩcĩte beatitu¬
amis. ¶uod si nolueritis subanditur
ambulare inp̃ceptis meis. & me ꝓuocane¬
ritis ad iracũdiam : gladius deuorabit
uos. quia os dm̃ locutũ . ẽ. id. ẽ uerbũ
dĩ patris. Uel etiam ego ꝓpħa locutꝰ
sum: qͥos ddũ existo. qr ꝑme secreta
sua loqui dignatur. Propħs enĩ os dm̃
appellabantur : qr ꝑeas dñs loquebat᷑.
Qđ autẽ dicit gladius deuorabit uos : tã
gladium materialem significat babalo¬
mioꝵ. quã &e romanorũ. Lossumꝰ autẽ
intelligere ꝑgladium illũ significari
mortalitatẽ. pestilentiã. fam̃. siue
iundictã om̃potentis dĩ: quã sustine¬
bunt impii post mortẽ. in poenis cons¬
tituti inferm. Nomine & enĩ gladii:
qͥcqͥd cruciat. qͥc eͥd punit. quicquid
urit accipit᷑ in isto loco. Et liberum ar¬
bitrium exparte seruat᷑ dum dr̃. si
uolueritis & si nolueritis. ut inutrãq
partẽ non ex iudicio dĩ. sed exmerito

Expanded text:
per eam intelligitur soliditas aeternae beatituper eam intelligitur soliditas aeternae beatitudinis. « Quod si nolueritis, » subauditur ambulare in praeceptis meis; « et me provocaveritis ad iracundiam, gladius devorabit vos, quia os Domini locutum est, » id est, verbum Dei Patris, vel etiam ego propheta locutus sum, quia os Domini existo, quia per me secreta sua loqui dignatur. Prophetae enim os Domini appellabantur, quod per eos Dominus loquebatur. Quod autem dicit, gladius devorabit vos, tam gladium manualem significat Babyloniorum, quam et Romanorum. Possumus autem intelligere per gladium illum significari mortalitatem, pestilentiam, famen sive vindictam omnipotentis Dei: quam sustinebunt impii post mortem, in poenis constituti inferni. Nomine etenim gladii, quidquid cruciat, quidquid punit, quidquid urit, accipitur in isto loco. Et liberum arbitrium ex parte servatur, dum dicitur: Si volueritis, et si nolueritis: ut in utramque partem non ex judicio Dei, sed ex merito
Abbreviated transcription (Latin):
culus. ldõq qđ intelligitur ꝑ coccinĩ :
hoc &e ꝑuermiculũ. graue scilica perra¬
tũ: ut. ẽ homicidium. adulterium.
furtũ. cȩteraq talia. Et qđ significat᷑
ꝑniuem. hoc ꝑlanã: purgatio scilicae
delictoꝵ & ablutio scelerũ. Si inqͥt
feceritis ea quae p̃cipio uobis. ut
recedatis amalo ⁊ faciatis bonũ. sub¬
ueniatis pupillo & defendatis uiduã:
tunc pecrata urãimmania & oꝑa sce¬
lestissima. quȩ pͥus sanguinea erant
ut coccinum. ⁊ rubra quasi uermi.¬
culus: ꝑpenitentiam & conpunctionẽ
lacrimarum dealbabuntur. & tr̃
candida uelut nix & lana.
Si uolueritis ambulare in p̃ceptis
meis. & si obaudieritis ũbis meis : bo¬
na istuis terrȩ comedetis. Uel quod
maius est: bona terrȩ dequa psal¬
mnista dicit. Credo uide bona drũ.
interra uiuentium. Et deqͣ: in euan¬
głio ueritas. Beati inqͥt mites qm̃
ipsi possidebuntt̾ra. Cum omĩa de¬
m̃ta inmotu sint: cerra sola inmo¬
bilis ꝑmance e solida. Idõq non in merito

Expanded text:
od intelligitur per coccinum, hoc et per vermiculum, grave, scilicet peccatum, ut est homicidium, adulterium, furtum, caeteraque talia. Et quod significatur per nivem, hoc per lanam, purgatio scilicet delictorum, et ablutio scelerum. Si, inquit, feceritis ea quae praecipio vobis, ut recedatis a malo et faciatis bonum, subveniatis pupillo et defendatis viduam, tunc peccata vestra immania et opera scelestissima, quae prius sanguinea erant ut coccinum, et rubra quasi vermiculus, per poenitentiam et cumpunctionem lacrymarum dealbabuntur, et erunt candida velut nix et lana. « Si volueritis » ambulare in praeceptis meis, et « si obaudieritis verbis meis: bona istius terrae comedetis. » Vel, quod majus est, bona terrae de quibus psalmus dicit: « Credo videre bona Domini, in terra viventium . » Et de qua in Evangelio Veritas: « Beati, inquit, mites, quoniam ipsi possidebunt terram. » Cum omnia elementa in motu sint, terra sola immobilis permanet, et solida. Ideoque non immerito
Abbreviated transcription (Latin):
cenda &e imitanda est. Nec sufficit tantũ
naturȩ bonum adiusticiã : nisi qͥs eru¬
diatur congrus disciplinis.
oxanit iuditium. A quibus quȩ¬
rendum. ẽ iuditium : Etiq a sapi.¬
entib qi̾ ñ omĩim est iudicare: nai
consilium salubre dare. Et reuera.
non nisi sapientium. Subuenite
oppresso. id.ẽ. demami potentis ui¬
olentiam pauꝑi inferentis: lib̾ate cũ.
udicate pupillo. hoc .ẽ. inuiditio
subuentte illi. Qaefendite uiduam
de manu forcioris eiꝰ: auenite ce argui¬
te me dic̃ dñs. Cũ hȩc omĩa inqͥt feceritis:
arguite me id .ẽ. increpate me. & luditio
concendice mecũ. si non raldidero uobis
p̃mia quȩ pollicitꝰ sum. Si fuerint
peccata urã ut cccinũ : quasi nix
de albabuntur. Et si fuerint rubra
quasi uermiculus : uelut lana albaer.

Expanded text:
cenda et imitanda est. Nec sufficit tantum cenda et imitanda est. Nec sufficit tantum natura bona ad justitiam, nisi quis erudiatur congruis disciplinis. « Quaerite judicium. » A quibus quaerendum est judicium? Utique a sapientibus, quia non omnium est judicare, neque consilium salubre dare. Et revera nonnisi sapientium. « Subvenite oppresso, » id est, de manu potentis, violentiam pauperi inferentis, liberate eum. « Judicate pupillo, » hoc est, in judicio subvenite illi, « et defendite viduam » de manu fortioris ejus. « Et venite et arguite me, dicit Dominus. » Cum haec omnia, inquit, feceritis, arguite me, id est, increpate me, et judicio contendite mecum, si non reddidero vobis praemia, quae pollicitus sum. « Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur. Et si fuerint rubra quasi vermiculus, velu
Abbreviated transcription (Latin):
hab̾e: euangłii placae religio. ut
baptizemidu in nomine soȩ trinitatis.
Ic circo lauamini sanguine inco: & aqͣ
baptismatis.Uundi estote: post
baptismi grãm manentes in inuocen¬
tiam uitẽ. Ua etiam lauamitu per
penitentiam: &e ꝑlacrimas compunctionis.
A undi estote : ne iterum inqͥtaemini
ruendo inlaqueum cȩnũq peccatorũ.
eati enim mundo corde: qm̃ ipsi dm̃ ui¬
debunt. Huic sententiȩ concordat illud
qđ dñs dicit in cuangłio cuidã sanato.
cre sanus factus es: iam noli pecare.
uferte malum cogitacionũ ur̃arũ
ab oculis meis. Precepit ut lauarentur.
essentq. mundi. N unc doc& quẽ admo¬
dum sit illud agendum dicens. Aufer
mea. ut si cogitatis aliquid mali:
non ꝑficiatis. ipsanq. cogitationem
prauã funditus a cordib. urĩs eradica¬
te & destruite. ¶Niuescite agere
ꝑuersȩ : discite benefacere. Hoc .ẽ. qđ
psalmista codem sensu & non eisdem
uerbis p̃cipit. Dedina inquiens ama

Expanded text:
habere, Evangelii placet religio, ut habere, Evangelii placet religio, ut baptizemini in nomine S. Trinitatis. Idcirco lavamini sanguine meo, et aqua baptismatis. Mundi estote, post baptismi gratiam manentes in innocentia vitae. Vel etiam lavamini per poenitentiam, et per lacrymas compunctionis. Mundi estote, ne iterum inquinemini ruendo in laqueum coenumque peccatorum. « Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . » Huic sententiae concordat illud, quod Dominus dicit Evangelio cuidam sanato: « Ecce sanus factus es, jam noli peccare. » « Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis. » Praeceperat ut lavarentur essentque mundi, nunc docet quemadmodum modum sit illis agendum dicens: Aufertmea, ut si cogitatis aliquid mali, non perficiatis, ipsamque cogitationem pravam funditus a cordibus vestris eradicate, et destruite. « Quiescite agere perverse, discite benefacere. » Hoc est, quod Psalmista eodem sensu, et non eisdem verbis praecipit: « Declina, inquiens, a m
Abbreviated transcription (Latin):
uobis. id. ẽ respectũ miscdiȩ meȩ aufe¬
ram auobis. Et cũ multiplicaueritis
orationem : non exaudiam. Pale qͥd
ad hieremiam de eodem popło diest̃
Tu ergo noli orare ꝓcis: qi non exaudiã
te. Redditq causam: quare auertat
oculos suos. ¶Hanus enĩ uix̃ sangui
fuer̃ ꝑati adfundendũ sanguinẽ iusto¬
rum: in suꝑ & ipsius dni ad se missi.
Unde saluator : inpꝑat illis dicens.
Et uos: implece m̃ suram patrũ ur̃orũ.
Qđ . ẽ dicere. Id ali minus faerunt.
uos supplete. lili interfecerunt ser¬
uos : uos interficite dñm. Aloralit̃
autẽ ꝑmanus accipitur oꝑatio per
sanguinem uͦ percata. Ende psalmista
Lib̾a me inqͥt desanguinib. id . ẽ deper¬
catis. Idõ gͦ non exaudiã uos: quia
oꝑatio manuum ur̃arum plena est
peccatis & impictate: homicidio sciliae
ad ulterio. forncatione. ceterisq uitiis.
Lauamini mundi estote. Ac si dicerte
alus uerbis. Ero om̃ib quȩ suꝑius
cõmemorata sunt que dꝑxi odio me

Expanded text:
tum misericordiae meae auferam a vobis. « Et cum multiplicaveritis orationem, non exaudiam. » Tale quod ad Jeremiam de eodem populo dicit: Tu ergo noli orare pro eis, quia non exaudiam te. Redditque causam quare avertat oculos suos. « Manus enim vestrae sanguinfuerunt parati ad fundendum sanguinem justorum, insuper et ipsius Domini ad se missi. Unde Salvator improperat illis dicens: « Et vos implete mensuram patrum vestrorum . » Quod est dicere, quod illi minus fecerunt, vos supplete. Illi interfecerunt servos, vos interficite Dominum. Moraliter autem per manus accipitur operatio, per sanguinem vero peccatum. Unde Psalmista: Libera me, inquit, de sanguinibus, id est, de peccatis. Ideo ergo non exaudiam vos, quia operatio manuum vestrarum plena est peccatis et impietate, homicidio scilicet, adulterio, fornicatione, caeterisque vitiis. « Lavamini, mundi estote. » Ac si diceret aliis verbis: Pro omnibus quae superius commemorata sunt, quae dixi odio me
Abbreviated transcription (Latin):
indigere his: Atq ꝓtimis subdit. Ulenus
sum: id ẽ nulla re indigeo. Alea ÷ enim
terra ⁊ plenitudo cuis. Ił etiã qđ dicit
plenus sum sub hoc sensu pocest accipi:
ut dicatur plenus sum. id. ẽ infastidium
sunt mͥ uictimȩ urẽ. quia non offertis eis.
simplici ppura mente. ¶ Nochausta
arietũ. & ad ipem pinguium. & sangui¬
nem uituloꝵ & agnorũ. & hircorũ nolui.
Continentia lnuꝰ capitilli: usq adeũ locũ
ubi ait. iudicate pupillo. defendite ui¬
duam: respuit sacrificia uidȩoꝵ. & do¬
ccc obedientiam cuangłii. Et phoc qđ
dicit nolui. uerbop̃teriti temporis u¬
tens: ostendit mĩquam se delectatum. eẽ
sacrificio iudoꝵ maximeq adueniente
sacrificio nouo: ꝓnuchilo deputatũ. ẽ.
sacrificium uecus. Sola enimbona uo¬
luntascũ fide purissima : lib̾at. Potest
hoc & dehis accipi: quicũ dĩ precepta
non faciant. uolunt illũ placare uarus
donis atq munerib quȩ derapina adqͥ¬
sicrunt. ¶um ueneritis ante conspec¬

Expanded text:
tinus subdit: « Plenus sum, » id est, nulla re indigeo. « Mea est enim terra, et plenitudo ejus » . Vel etiam quod dicit plenus sum, sub hoc sensu potest accipi: ut dicatur plenus sum, id est, in fastidium sunt mihi victimae vestrae: quia non offertis eas simplici et pura mente. « Holocausta arietum, et adipem pinguium, et sanguinem vitulorum, et agnorum, et hircorum nolui. » Continentia hujus capituli usque ad eum locum, ubi ait: Judicate pupillo, defendite viduam, respuit sacrificia Judaeorum, et docet obedientiam Evangelii. Et per hoc quod dicit nolui, verbo praeteriti temporis utens, ostendit nunquam se delectatum esse sacrificio Judaeorum. Maximeque adveniente sacrificio novo, pro nihilo deputatum est sacrificium vetus. Sola enim bona voluntas cum fide purissima liberat. Postest hoc et de his accipi qui, cum Dei praecepta non faciant, volunt illum placare variis donis atque muneribus, quae de rapina acquisierunt. « Cum veniretis ante conspec
Abbreviated transcription (Latin):
tatorẽ dm̃: incipit iã in habitari a
demonib malignisq spiritib quorũ
uoluntati obtẽꝑat : qui sunt homici.¬
dȩ. animarũ uidelic& int̾fectores.
Argentũ tuũ: uersũ. ẽ. in scoriam.
Purgam̃ta metalloꝵ sordesq scoria ap¬
pellant᷑: quȩ & rubigo potest nuncu¬
pari. Argentũ tuũ. id÷ eloqͥa diunarũ
scripturaruĩ : deqͥb. dicit psalmista. Lloqͥa
anĩ. angentũ igne examinatũ. uersa st̃

Expanded text:
tatorem Deum, incipit jam inhabitari a tatorem Deum, incipit jam inhabitari a daemonibus malignisque spiritibus, quorum voluntati obtemperat. Qui sunt homicidae, animarum videlicet interfectores. « Argentum tuum versum est in scoriam. » Purgamenta metallorum sordesque scoria appellantur: quae et rubigo potest nuncupari. Argentum tuum, id est, eloquia divinarum Scripturarum, de quibus dicit Psalmista: « Eloquia Domini argentum igne ex
Abbreviated transcription (Latin):
Qua ꝓpt̃ plebs israhelitica icrecrite
appellat᷑. ninatã ꝓpt̃ formoationem
corꝑalem. qͣ ꝓpt̃ hoc qd adõ recessit.
Pertinent autẽ hȩc uerba non adtem¬
pora ꝓpħe : sed specialit̾ ad tempus
dnĩcȩ incarnationis. quando penitꝰ reces¬
serunt adõ: eligendo baraban. & filiũ
fidelis recedendo adõ plena iuditii quoꝵ¬
dã : iusticiaq habitauit mea olim. nc̃
autẽ homicidȩ. Ciuitas in quã fidelium
quȩ pͥus fuit plena iuditu. & inqua re¬
quieuit quondã iusticia. nunc autem
facta est meretrie plena homicidis. qui
saluatorẽ salic& mundi. Potest hoc mo.¬
ralit̃ ad unã quãq animã referri: quȩ
ciuitas . ẽ. fidelis. plena iudicii. quam¬
diu dĩ uoluntati par&. habens habita¬
torẽ in seipsũ dm̃ qui. ẽ. iusticia sub.¬
stantialis: quia iustificat om̃s fideles
suos. Cũ aut̃ retedit a dõ ꝑ mala oꝑa ñ
loco sed merito: efficit᷑ meretrix. Et quȩ
fuit prius plena iudicii habens habi¬

Expanded text:
 plebs Israelitica meretrix appellatur: non tam propter fornicationem corporalem, quam propter hoc quod a Deo recessit. Pertinent autem haec verba non ad tempora prophetae, sed specialiter ad tempus Dominicae incarnationis, quando penitus recesserunt a Deo, eligendo Barabbam, et Filium fidelis, recedendo a Deo, plena judicii quondam? Justitiaque habitavit in ea olim, nunc autem homicidae. Civitas, inquam, fidelium, quae prius fuit plena judicii, et in qua requievit quondam justitia: nunc autem facta est meretrix plena homicidis, qui Salvatorem scilicet mundi. Potest hoc moraliter ad unamquamque animam referri, quae civitas est fidelis plena judicii, quandiu Dei voluntati paret, habens habitatorem in se ipsum Deum, qui est justitia substantialis, quia justificat omnes fideles suos. Cum autem recedit a Deo per mala opera, non loco, sed merito, efficitur meretrix. Et quae fuit prius plena judicii, habens habi
Abbreviated transcription (Latin):
usris uerbum dñi pͥncipes sodo¬
morũ: ꝑcipite aurib logem dĩ
nͣrĩ popls gomorrȩ. Tradicio iudȩorum
est utbeatꝰ ieronimus dicit. obdnas cau¬
pͥncipes sodomorum & gomorreorum
cos appellauerit. uł qđ dicente dño ad¬

Expanded text:
udite verbum Domini, principes Sodomorum: percipite auribus legem Dei nostri, populus Gomorrhae. » Traditio Judaeorum est, ut beatus Hieronymus dicit, ob duas cauprincipes Sodomorum et Gomorrhaeorum eos appellaverit, vel quod dicente D
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe animã quãlib&. que incontẽpla¬
tione dĩ deb&̾ consistere. afferens fruc¬
tus acceptabiles. Quȩ anima. quat idiu
rationabilit̾ inuit ꝓferendo scllicet fruc¬
tus bonos : hal&e custodem m̃tis om̃.
Si autem uitia & parata fructus uirtutũ
depõ ata fueriit quasi quelã bestio lȩ:

Expanded text:
cipere animam quamlibet, quae in contemplacipere animam quamlibet, quae in contemplatione Dei debet consistere, afferens fructus acceptabiles. Quae anima quandiu rationabiliter vivit proferendo, scilicet fructus bonos, habet custodem mentis Deum. Si autem vitia et peccata fructus virtutum depraedata fuerint quasi quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
dence. quia non hab& quid ulcra ibi
seru&e : remanent arentia umbracula
fruticũ casulȩq destructe. Similit̃
ompt̃s as̃ desertã fecit ierbm & tẽplũ :
popłm quoq dereliqͥt eo qđ non ferrae
iã fructus bom oꝑis. cuius custos qͦn¬
dam ipse fuerat: quando fructus bo¬
norũ oꝑum ꝓferebat. Qđ autẽ uinca
appellatus sit idem popłs: ostendit᷑
idem ꝓpħa isaias inquiens paulo
uinea quã du uberrimos aitulit
fructus : habuit custodem deqͦ dicit
psalmista. Nisi dñs custodierit ciui¬
tatem: frustra uigilant qͥ custodiunt
eam. Postquã amisit fructus bonos.
deliqͥt illã : ut ipse dñs iudȩis dicit.
dat affectũ pussimi patrisse hab̃̾e Nec
mirũ si fioa appellatur filia: cum &iã
babilon sepissime filia nuncupet᷑. Om̃s
cͥnim natura filii dĩ sumus. sod nostro
uitio alien efficimur. Aloralit̃ autem
ꝑfrori quȩ interp̃tatur specilatio. &
nomine uineȩ censetur: possumus ac¬

Expanded text:
dente, quia non habet quod ultra ibi dente, quia non habet quod ultra ibi servet, remanent arentia umbracula fruticum casulaeque destructae. Similiter omnipotens Deus desertam fecit Hierusalem et templum, populum quoque dereliquit, eo quod non ferret jam fructus boni operis, cujus custos quondam ipse fuerat, quando fructus bonorum operum proferebat. Quod autem vinea appellatus sit idem populus, ostendit idem propheta Isaias, inquiens paulo vinea quandiu uberrimos attulit fructus, habuit custodem de quo dicit Psalmista: « Nisi Dominus custodierit civitatem, frustra vigilant qui custodiunt eam. » Postquam amisit fructus bonos, dereliquit illam, ut ipse Dominus Judaeis dicit: dat affectum piissimi patris se habere. Nec mirum si Sion appellatur filia, cum etiam Babylon saepissime filia nuncupetur. Omnes enim natura filii Dei sumus, sed nostro vitio alieni efficimur. Moraliter autem per Sion, quae interpretatur speculatio, et nomine vineae censetur, possumus ac
Abbreviated transcription (Latin):
R egionem uram coram uobis alieni de¬
labitur sicut inuastitate hostili. Hȩc
subbabilomis exparte cõpleta sunt
inccnsis ciuitatib. hierłm subuersa.
& samaricanis regionem eoꝵ incolen¬
tibus. totaq terra desolata. intantum
ut alconibus uastaretur. S ed plsmꝰ
atq. ꝑfectius subromanori aduentu
cõpleta sunt : quȩ uastacio usq. ad
finẽ mundi ꝑmanebit. rogionemꝙ
iudȩo: alieni corã eis comedent.
t delinquetur filia syon ut umnbraculũ
iñ uinea : & sicut tugurium incucumerario
& sicut ciuitas quȩuastatur. Si militudo
uastacionis tẽpli &iherlm sumitur ab
agricolis. qui quandiu uinea plena est
uuis : ponunt custodes in umbraculis.
Incucumerario quoq ꝓquo septuaginta
pomoꝵ custodiam transtulerunt. fuint
tuguria. id . ẽ. paruȩ casulȩ. ꝓpt̾ ardo¬
rem solis. acradios declinandos indeq
uel homines ł bestiolas repellunt.
quȩ nocere solent natis frugib. Collectis
autẽ istusmodi fructib & custode rece¬

Expanded text:
Regionem vestram coram vobis alieni delabitur sicut in vastitate hostili. » Haec sub Babyloniis ex parte completa sunt, incensis civitatibus, Hierusalem subversa, et Samaritanis regionem eorum incolentibus, totaque terra desolata, intantum ut a leonibus vastaretur. Sed plenius atque perfectius sub Romanorum adventu completa sunt, quae vastatio usque ad finem mundi permanebit, regionemque Judaeorum alieni coram eis comedent. « Et derelinquentur filia Sion ut umbraculum in vinea, et sicut tugurium in cucumerario, et sicut civitas quae vastatur. » Similitudo vastationis templi et Hierusalem sumitur ab agricolis, qui quandiu vinea plena est uvis, ponunt custodes in umbraculis. In cucumerario quoque pro quo Septuaginta pomorum custodiam transtulerunt fiunt tuguria, id est, parvae casulae, propter ardorem solis ac radios declinandos, indeque vel homines vel bestiolas repellunt, quae nocere solent natis frugibus. Collectis autem istiusmodi fructibus, et custode rece
Abbreviated transcription (Latin):
doctrinã scribarum & phariseoꝵ Aliter:
eragencum : incelligunt᷑ uiri religiasi.
omĩq. uita lucidi & ꝓbati. Perscoriam
uero peratores : sordidati rubigine pec¬
catorum. Et est sensus. Sc̃ uiri qͥ pͥus
lucide & cdare conuersati sunt in medio
tui: postea inrubiginem sordesq pecca¬
toꝵ conuersi sunt. Uel quȩ pͥus habebas
iuros lucidos. omĩq. puritate ꝓbatos :
modo habes loco illoꝵ alios. rubigine
peccatorum focdatos. Usinum tuum :¬
mixxtũ est aqua. Uinum: austeritatem
hab&. Idõq. p̃cepta legalia incelligunt᷑
ꝑ uinim: que austeritatem haberit
ia est forcia & pura atq. sincera ac ue

Expanded text:
trinam scribarum et Pharisaeorum. Aliter: per argentum intelliguntur viri religiosi, omnique vita lucidi et probati; per scoriam vero peccatores, sorditati rubigine peccatorum. Et est sensus: sancti viri, qui prius lucide et clare conversati sunt in medio tui, postea in rubiginem sordesque peccatorum conversi sunt; vel: quae prius habebas viros lucidos, omnique puritate probatos, modo habes loco illorum alios, rubigine peccatorum foedatos. « Vinum tuum mistum est aqua. » Vinum austeritatem habet. Ideoque praecepta legalia intelliguntur per vinum, quae austeritatem habent, id est fortia
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓnicluilo deputo illuo: qi nonfit munda
intentione. eomenam a& wabbatũ &
festiutates  alias non ferã. id .ẽ. nonsusti¬
nebo adhoc ut placeant mͥ. Lleo nouum:
mene dr̃ luna. Inde cõponitur hoc nom̃:
ut dicatur neomenia festiuitas nouȩ lu¬
nȩ : quã celebrant iudei in initus men¬
sium. niqui sunt cetuf urĩ. Kalendas
mea. Lacta sunt mͥ molesta subauditur
omĩa ista quȩ commemoraui. festiuita¬
tes inqͥt urãs ñmeas odiuit anima mea:
qi̾ male abutimini eis. Non ut ds̃ ammã
habeat: sed nr̃o loquitur affectu & more.
Et tale. ẽ acsidicerae. Cetus ur̃i & sollẽp¬
nitaces urẽ. non placuerunt mͥ neq. ista
quȩ cõmemorani: sed pͥotius facta sunt
mͥ molesta: qm̃ unqua m̃te impleta st̃
auobis. Paboraui sustinens : id . ẽ. labo¬
rare mefecistis. expectando conũsionem
& penitentiam urãm. Et cũ excenditis
manus urãs : auertã oculos meos auobis.
O culi dni significant respectum misccħie

Expanded text:
et pro nihilo deputo illud: quia non fit munda intentione. « Neomeniam, et sabbatum, et festivitates alias non feram, » id est, non sustinebo ad hoc ut placeant mihi. Neo novum, menne dicitur luna. Inde componitur hoc nomen, ut dicatur Neomenia festivitas novae lunae, quam celebrant Judaei initiis mensium. « Iniqui sunt coetus vestri, calendas mea. Facta sunt mihi molesta. » Subauditur omnia ista quae commemoravit. Festivitates, inquit, vestras, non meas, odivit anima mea, quia male abutimini eis. Non ut Deus animam habeat, sed nostro loquitur affectu, et more. Et tale est, ac si diceret: Coetus vestri et solemnitates vestrae non placuerunt mihi, neque ista quae commemoravi, sed potius facta sunt mihi molesta: quoniam iniqua mente impleta sunt a vobis. « Laboravi sustinens, » id est, laborare me fecistis, exspectando conversionem et poenitentiam vestram. « Et cum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis. » Oculi Domini significant respectum misericordiae
Abbreviated transcription (Latin):
ossunt autẽ hec uerba reserri adiudȩos
allius tẽporis : scd specialit̃ adscribas
⁊ phariscos ꝑtinent. & popłm sic da.¬
mantem : crucifige crucifige talem.
rincipes gͦ sodomoꝵ & popłs gomorrȩ
id circo ł lantur : quia sicut sodomitȩ
& gomorrite publice peccabant. co¬
gitantes consilium pessimũ contra
uirum iustũ loth & sine aliqͦ uere.¬
cundiȩ rubore dixerunt. aduc uiros
qui ingressi sunt adte ut abutamur
exclusa om̃i uerẽcundia. Uenite cogi¬
temus contra iustum cogitationes :¬
i reus. ẽ mortis. multaq. his similia.
ide dicit idem ꝓpħa: inconsequentib.
niquitatem suam sicut sodoma p̃di¬
canerunt: nec absconderunt.
uo mͥ multitudinẽ uictimarũ urãrũ
dic̃ dñs : Acsi dicer&. Ut quidmͥ multitu¬

Expanded text:
erba referri ad Judaeos illius temporis: sed specialiter ab scribas et Pharisaeos pertinent, et populum sic clamantem: « Crucifige, crucifige » talem. Principes ergo Sodomorum et populus Gomorrhae idcicro appellantur, quia sicut Sodomitae et Gomorrhitae publice peccabant, cogitantes consilium pessimum contra virum justum Loth, et sine aliquo verecundiae rubore dixerunt: « Educ viros qui ingressi sunt ad te, ut abutamur exclusa omni verecundia, Venite cogitemus contra justum cogitationes, et reus est mortis, multaque his similia. Unde dicit idem Propheta in consequentibus: Iniquitatem suam sicut Sodoma praedicaverunt, nec absconderunt. « Quo mihi multitudinem victimarum vestrarum, dicit Dominus? » Ac si dicer
Abbreviated transcription (Latin):
Ini nus exenciroai reliquiss&
hobis scm̃: quasi sodoma fuissemus. &
quasi gomorra similes. ccmꝰ. Hoc qͥtie.
reliquiis ita loqͥtur. Reliquiȩ scđm
electionem grẽ saluȩ factȩ sunt. Dicit
ergo ꝓpħa expsona sua. aliorumq
fidelium: exeadẽ plebe. Disi dñs exeiri¬
tuum cui seruiunt exercitus angłoꝵ
reliquiss& nobis sem̃ in apłis corũq seqͣtib:
sicut sodomitȩ & gomorrite ꝓpt̃ pecrata¬

Expanded text:
us exercituum reliquisset nobis semen, quasi Sodoma fuissemus, et quasi Gomorrha similes essemus. » Hoc de relireliquiis ita loquitur: « Reliquiae secundum electionem gratiae salvae factae sunt . » Dicit ergo Propheta ex persona sua, aliorumque fidelium ex eadem plebe: Nisi Dominus exercituum, cui serviunt exercitus angelorum, reliquisset nobis semen, in apostolis eorumque sequacibus, sicut Sodomitae et Gomorrhitae propter peccat
Abbreviated transcription (Latin):
subuersio. urãque reuersio. Scio enĩ quia
durus es cu id ÷ incredulus. & neruus fer¬
reus cerurx cua. hoc ⁊ in re uocabilis ÷
futꝑbia tua. & frons tua aerea subaudis
quia noliusti crubescert. Adeos ista loqͥt᷑
sermo diuimis. qui de aquis iuda exierant
& in iudea adhuc morabantur : indelic&
iudȩ & beniamin. Qđ dura ceruice sẽꝑ
eent. testatur ꝓchomarur strephaniis.
Dura cerince in quid. & incircũcisi corde.
uos semꝑ spm̃ scõ restitistis. Et de inpu¬
dentia: ꝑ etechielem loquitur ad eos
dñs. Frons meretricis facta ÷ tͥ. noliusti
erubescere. Predixi tibi ea quȩ futura
sunt tibi & babilom. extanc subaudis
ex quo cepi loqui ꝑ ꝓropłas meos super
habilonem: ne forte diceres. Id olamca
hȩc subaudit᷑ utunirent

Expanded text:
a durus es tu, » id est incredulus, « et nervus ferreus cervix tua, » hoc est irrevocabilis est superbia tua, « et frons tua aerea, » subaudis, quia noluisti erubescere. Ad eos ista loquitur sermo divinus, qui de aquis Juda exierant, et in Judaea adhuc morabantur, videlicet Judae et Benjamin. Quod dura cervice semper essent, testatur protomartyr Stephanus. Durui Sancto restitistis. Et de impudentia per Jeremiam loquitur ad eos Dominus: « Frons meretricis facta est tibi, noluisti erubescere . » « Praedixi tibi » ea quae futura sunt tibi, et Babyloni, « extunc, » subaudis ex quo coepi loqui per prophetas meos super Babylonem; « ne forte diceres: Idola subauditur, ut venirent
Abbreviated transcription (Latin):
H oc autẽ sciendum ⁊ quia hierłm idt̃
congregatio scõrum quȩ pͥma fuerat
in iuidȩis ista cõmemorat quȩ posita
incaptiuitatẽ babilonis : dicit sȩ adño
delictam. S ed quid dicit dñs ei blan¬
dientis affectu: audiamꝰ d̾m qͥd
obluusci potest mulier infante suum
ut non misereatur filio uteri sui:
A inime. Et est sensus. Sicut illa nodi
potest obliusci infantem. ut ei nodi
misereatur: sic ego non obliuiscar tui sedmi¬
serebor. Dicit amplius aliquid. Et si illa
subauddis tam crudelis extiterit & dura.

Expanded text:
sciendum est, quia Hierusalem id est congregatio sanctorum quae prima fuerat in Judaeis, ista commemorat: quae posita in captivitatem Babylonis dicit se a Deo derelictam. Sed quid dicit ei Dominus blandientis affectu? Audiamus. « Nunquid oblivisci potest mulier infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui? » Minime. Et est sensus: Sicut illa non potest oblivisci infantem, ut ei non misereatur: sic ego non obliviscar tui, sed miserebor. Dicit amplius aliquid. « Et si illa, » subaudis, tam crudelis exstiterit et dura
Abbreviated transcription (Latin):
lauit : siue adnullaiit & oblitus. e mei.
Hierłm ⁊ fẏon: quatuor modis inscripturis
sacris intelligitur. Primo intelligi deb&
hierłm terrena quȩ fuit in uidȩns̃. quam
legimus planxisse dnm : & adquã in euan¬
gatio scõrũ quȩ inpace dnĩ & dontẽpla¬
tione uirtutum consistit. adhuc posi¬
ta int̾ra hierłm & fyon uocatur. Aeqͣ¬

Expanded text:
lavit sive annulavit: « et oblitus est mei. » Hierusalem et Sion quatuor modis in Scripturis sacris intelligitur. Primo intelligi debet Hierusalem terrena quae fuit in Judaeis, quam legimus planxisse Dominum, et ad quam in Evangatio sanctorum, quae in pace Domini et contemplatione virtutum consistit adhuc posita in terra Hierusalem et Sion vocabitur, de
Abbreviated transcription (Latin):
dete:ubilate montes laudẽ: angłi
uidelicet ⁊ homines iusti in excelso
uirtutũ collocati. quia consolatus ÷
dñs popłm ͣ cͣredentẽ inse ꝑ aduentũ
filii sui apłos scilicet ceterosq cre¬
dentes ex iudeis. & om̃s aquatuor mun¬
di partib. adfidem suam conuenientes.
inhoc loco : potest intelligi popłs gea¬
tilis. qui non habebat diuitias laga¬
les & ꝓpłules: sel desertus a dclistꝰ
adõ factori suo: demonib. subiacebat per

Expanded text:
dete. « Jubilate montes laudem, » angeli, dete. « Jubilate montes laudem, » angeli, scilicet et homines justi in excelso virtutum collocati: « quia consolatus est Dominus populum » credentem in se per adventum Filii sui, apostolos scilicet caeterosque credentes ex Judaeis et omnes a quatuor mundi partibus ad fidem suam convenientes din hoc loco potest intelligi populus gentilis, qui non habebat divitias legales et prophetales: sed desertus et derelictus a Deo factore suo daemonibus subjacebat
Abbreviated transcription (Latin):
in xp̃o sunt fundati qui t̃ mons monti¬
um: uel quia inexẽplum sunt mundo.
S emite autẽ appellant᷑ om̃ credentes. ꝓ
xpĩ nomine se lumiliantes. Qui funt isti
quib. uia p̃ꝑatur: manifestius demons¬
trat cũ dicit. Ear isti credenes delenge
uement. id ÷ de oriente ad fidẽ & linitatẽ
fideles uenient abaquilone ⁊ mari. io
⁊ occidente alsti deterra australi. his
ostendaitur multitudo credentium quȩ
aquatuor mundi partib. in unitate fidĩ
con uincta ÷ : dequib. & dñ dicit.¬
M ulti uement aboriente ⁊ occidente. &
recũbent cum abraham. isaac & ĩacob
inragno cȩlorũ. Nlon ÷ autẽ intelligeri¬
dum quod localit̾ congregent᷑ inumĩ:
sed fide. Lic& incorꝑe se iungantur
minime possuit separari m̃te. quos
xpi nectit in uolata caritas. Lauda¬
te cȩli hoc ÷ angłi quihabitatis incȩlo:
& exulta terra angłicȩ uirctes que
t̃rȩ p̃estis. uel hommes iusti qͥ inhabi¬
tatis eã : ꝓsalute generis humani gau¬

Expanded text:
in Christo sunt fundati, qui est mons montium, vel quia in exemplum sunt mundo. Semitae autem appellantur omnes credentes, pro Christi nomine se humiliantes. Qui sint isti quibus via praeparatur, manifestius demonstrat cum dicit: « Ecce isti » credentes « de longe venient, » id est, de oriente ad fidem et unitatem fideles venient « ab aquilone et mari, » id est occidente, et isti de terra australi. Hic ostenditur multitudo credentium quae a quatuor mundi partibus in unitate fidei conjuncta est, dente et occidente, et recumbent cum Abraham, Isaac, et Jacob, in regno coelorum . » Non autem intelligendum, quod localiter congregentur in unum, sed fide. Licet in corpore sejungantur, minime possunt separari mente, quos Christi nectit inviolata charitas. « Laudate, coeli, » hoc est angeli qui habitatis in coelo, « et exsulta, terra, » angelicae virtutes quae terrae praeestis, vel homines justi qui inhabitatis eam, pro salute generis humani gau
Abbreviated transcription (Latin):
isrł mortem sustineas. sed ꝓ om̃ib. gen¬
tib. Tale quid: & ipse filius orauit. Pat̃
inquiens: si possibile ÷ transeat ame ca¬
lix iste. Uidelicae sipossibile ⁊ ut sine
interitu udęorum. salus gentium fiat:
transeat ame calix passionis. Medi te
in lucem gentiutm: id ÷ ut om̃s gentes idi¬
lummes. quȩ ad fidem meã ueneriNt
Et sis salus mea usq ad extremũ teriȩ.
hoc ⁊ ut salutem ꝑquã saluandi sut it

Expanded text:
Israel mortem sustineas, sed pro omnibus genIsrael mortem sustineas, sed pro omnibus gentibus. Tale quid et ipse Filius oravit: « Pater inquiens, si possibile est, transeat a me calix iste . » Videlicet si possibile est, ut sine interitu Judaeorum salus gentium fiat, transeat a me calix passionis. « Dedi te in lucem gentium, » id est, ut omnes gentes illumines quae ad fidem meam venerint. « Et sis salus mea usque ad extremum terrae, » hoc est, ut salutem per quam salvandi sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Etm dño patre. quia ipse idicabit utrũ
omĩa quȩ debui eis facere fecerim. dicens
in euangłio. Multa bona oꝑa oꝑatussum
uobis. Et opus meum cũ dõ meo. hoc
÷ p̃sentia illius. Et nunc dicit dñs for.¬
mans me exutero seruũ sibi: ut reducam
ad fidem : lic& ꝓptẽa uenerim. Hinc.
datur intelligi cum dicit. formans me
ex utero sernum sibi: illũ appellasse su¬
ꝑius & isto in loco seruum: qui formatus :
Idõ uenit filius dĩ ut reducer& iacob erran¬
tem adereatorẽ suum: sic̃ dicit apłis.
Data ÷ mͥ omĩs potestas: in glo ił incerra.
Aesi diceret. Perdidi umnam gentẽ : & ace
cotus mundus in me cred&. Os̃ meus
factus ÷ fortitudo mea: quia terciadie
resurrexi Licet enim diceret pendens
ad fuscitandas trib iacob: & feces
ifrł conuertendas. Promiseria & despec¬
tione: appellantur feces. Et est sensus.
Parum. ẽ. tibi ut ꝓuna gente solũ modo

Expanded text:
« cum Domino » patre, quia ipse judicabit utrum « cum Domino » patre, quia ipse judicabit utrum omnia quae debui eis facere fecerim: dicens in Evangelio: « Multa bona opera operatus sum vobis . » « Et opus meum cum Deo meo, » hoc est praesentia illius. « Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi, ut reducam ad fidem, licet propter ea venerim. Hinc datur intelligi cum dicit, formans me ex utero servum sibi, illum appellasse superius et isto in loco servum qui formatus est. Ideo venit Filius Dei, ut reduceret Jacob errantem ad Creatorem suum, sicut dicit apostolis: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra . » Ac si diceret: Perdidi unam gentem, et ecce totus mundus in me credet. « Deus meus factus est fortitudo mea, » quia tertia die resurrexi. Licet enim diceret pendens ad suscitandas tribus Jacob, et feces Israel convertendas. » Pro miseria et despectione appellantur feces, et est sensus: Parum est tibi ut pro una gente solummodo
Abbreviated transcription (Latin):
in om̃ib uoluntatem dĩ patris paruerit.
I srł autem: quia exisrł originem carnis
traxit. Ee benedicitur inte głiabor.
quia omĩa quȩ ipse filius oꝑatus est adlau¬
dem ⁊ głam patris egit dicens. Lat̾ in me
manens: ipse facit oꝑa. Et ego dixi su¬
baudis ad patrem. In uacuum laboraui sine
causa. & uane foraitudinem meã consũpsi.
Ac si diceret aliis uerbis. Dicente mͥ patre ista
quȩ retuli: ego respondi ei. Quomͦ te głifi¬
caui pat̾ : in uanum laboraui. & magnã
partẽ iudeorum ad te reuocare non potui.
Hȩc autem dicuntur: ut liberũ hominis de¬
monstretur arbitriam. Dr̃ enim uocare :
& nrm̃ credere. Quantũ gͦ ad illos iudȩos
ꝑtinos. qui increduli ꝑ mañserunt. inuacu¬
um laborauit sustinendo passionẽ: & uane
fortitudinem suam consumpsit hoc ÷ ia
uanũ fatigatus ÷ ꝓeis & pͥassus: quia
eis nichil ꝓfuit. qui noluerunt credere.
rgo iudicium meum hoc ⁊ discretio

Expanded text:
in omnibus voluntati Dei Patris paruerit. in omnibus voluntati Dei Patris paruerit. Israel autem, quia ex Israel originem carnis traxit. Et benedicitur, in te gloriabor: quia omnia quae ipse Filius operatus est, ad laudem Patris egit dicens: « Pater in me manens, ipse facit opera . » « Et ego dixi, » subaudis ad Patrem: « In vacuum laboravi, sine causa et vane fortitudinem meam consumpsi. » Acsi diceret aliis verbis: Dicente mihi Patre ista quae retuli, ego respondi ei: Quomodo te glorificavi, Pater? In vanum laboravi, et magnam partem Judaeorum ad te revocare non potui. Haec autem dicuntur, ut liberum hominis monstretur arbitrium. Dei enim vocare est, et nostrum credere. Quantum ergo ad illos Judaeos pertinet qui increduli permanserunt, in vacuum laboravit sustinendo passionem, et vane fortitudinem suam consumpsit, hoc est in vanum fatigatus est pro eis et passus, quia in eis nihil profuit qui noluerunt credere. « Ergo judicium meum, » hoc est discretio
Abbreviated transcription (Latin):
dicit ipse dñs. Non ueni pacem mittere
in ꝓtectione diuinitatis suȩ ut sine pec¬
cato manerem. & miracula facerẽ : ne
ipsa caro assup̃ta auerbo uilesceret
I dõq. dicit in umbra : quia ipsa diumitas
inuisibilis ÷. Posuit me sicut sagittam electã. Cũ dic̃ sagitã
electã : ostendit hab̾e dm̃ sagitas plu¬
rimas sednon electas. Sagittȩ dĩ om̃ĩ
qui intoto orbe discurrenit. dequib.
dr̃. Sagitte tuȩ acutȩ : potentissimi
popłi subte cadent. Inpharetra sua
abscondit me. hoc est incorpore hu¬
mario. Ex ꝑsona diuinitatis: modo
loquitur. Pharetra dicitur : eo qđ ferat
mortẽ alio loco dns hamo cõꝑatur.
quia sicut abhamo latente in esca capit᷑
piscis : sic diabolus adiuinitate quȩ latuit
in humanitate captus est. Unde ad
beatũ iob: dñs loquitur. Num quid
capies leuiatham hamo: Et dixit mͥ¬
S eruus ms es tu isrł : quia inte głiabor
Seriuis appellatur ipse filius dĩ: eo qđ

Expanded text:
dicit ipse Dominus: « Non veni pacem mittere dicit ipse Dominus: « Non veni pacem mittere in protectione divinitatis suae, ut sine peccato manerem et miracula facerem, ne ipsa caro assumpta a Verbo vilesceret. Ideoque dicit in umbra, quia ipsa divinitas invisibilis est. « Posuit me sicut sagittam electam. » Cum dicit sagittam electam, ostendit habere Deum sagittas plurimas, sed non electas. Sagittae Dei omnipoqui in toto orbe discurrunt, de quibus dicitur: « Sagittae tuae acutae, potentissimi populi sub te cadent . » « In pharetra sua abscondit me, » hoc est in corpore humano. Ex persona divinitatis modo loquitur. Pharetra dicitur, eo quod ferat mortem. Alio in loco Dominus hamo comparatur, quia sicut ab hamo latente in esca capitur piscis, sic diabolus a divinitate quae latuit in humanitate captus est. Unde ad beatum Job Dominus loquitur: « Nunquid capies leviathan hamo Job. Servus meus es tu, Israel, quia in te gloriabor. » Servus appellatur ipse Filius Dei, eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
gatas & eis insularum nomine loquitur
sermo diumus : exꝑsona filu dĩ. Insula
dr̃ eo qđ insalo hoc ÷ in mari sit posita.
L dõ autem eccła insule conparatur: quia
sicut insula cundicur fluctib & nori
mouetur. ita eccłia inxpõ fundata per¬
turbationib. fluctib que huius scłi se¬
iuentib. undiq tunditur : sed non mouet᷑.
fundata ⁊ enim suꝑ petram. Audite
inqͥt insulȩ hoc ⁊̃ intelligite eccł iȩ di¬
uersarum gentium quȩ dicturus sum:
& attenditẽ popłi delonge. id ÷ ab extre¬
mis finib terrȩ ¶ nĩs abutero uoca¬
uit me subaudis per gabrielem archari¬
głm. dicendo adioseph. Noli timere.
ioseph fili dauid: acciꝑe mariam cora¬
iugem tuam. Parice enim filium: & uo
recordatus est nominis mei: qđ nomine
saluatoris fruerer. Posuit os meum idt
uerba oris mei: quasi gladium acutum.
Os dni appellatur isto in loco : euangłica
doctrina. & sermo illius. De hoc gladio :¬

Expanded text:
gatas, et eis sub Insularum nomine loquiturgatas, et eis sub Insularum nomine loquitur Dei. Insula dicitur, eo quod in salo, hoc est in mari, sit posita. Ideo autem Ecclesia insulae comparatur, quia sicut insula tunditur fluctibus et non movetur: ita Ecclesia in Christo fundata perturbationibus fluctibusque hujus saeculi saevientibus undique tunditur, sed non movetur. Fundata est enim super petram. Audite inquit, insulae, hoc est, intelligite, Ecclesiae diversarum gentium, quae dicturus sum, et attendite, populi de longe, id est ab extremis finibus terrae. « Dominus ab utero vocavit me, » subaudis per Gabrielem archangelum, dicendo ad Joseph: « Noli timere, Joseph fili David, accipere Mariam conjugem tuam. Pariet enim filium, et vorecordatus est nominis mei » quod nomine Salvatoris fruerer. « Posuit os meum, » id est verba oris mei: « quasi gladium acutum. » Os Domini appellatur isto in loco Evangelica doctrina et sermo illius. De hoc gladio
Abbreviated transcription (Latin):
deserto huius uite. qr̃ cum educeret
eos debabilone hoc ÷ deconfusior ie
pecciti. per fidem suam aquam depetͣͤ
tram ⁊ fluxerunt aquȩ: hoc ⁊ aꝑiri
ꝑmisit latus xp̃i. de quo exierun t
aqliȩ ablutionis & redẽptionis nr̃ȩ.
Legimus impassione dnĩ. quia postꝗ
emisit. sp̃m. uhius militum lancea
latus enis aꝑuit : & continuo exiuit
sanguis nix̃ redep̃tionis. ⁊ aqua baptis¬
habent pacem mecum. hoc ⁊ noncredunt
inme. Uel etiã aliter. Non ⁊÷ pax impus
dicit dñs: uidelic& incredulis qui
cognoscunt tanta ꝓ salute sua filium dĩ
sustinuisse. nolunt in eum crede: nec ha¬
b̾e qui ⁊ pax nrã qui fecit utraq unum.
Quicũque ergo reftȩ credit bene uiuit.
insulȩ. & at tendite popłi de longe. Lost
uocationem reliquiarum isrł. & abiecti¬
onem popłi in incredulitatem ꝑmanentis
dequib. aixerat. non ÷ pax impus dic̃
dns : transit ad ȩccłas degentib. congre¬

Expanded text:
deserto hujus vitae: quia cum educeret deserto hujus vitae: quia cum educeret eos de Babylone, hoc est de confusione peccati, per fidem suam aquam de petratram, et fluxerunt aquae, » hoc est aperiri promisit latus Christi, de quo exierunt aquae ablutionis et redemptionis nostrae. Legimus in passione Domini, quia postquam emisit spiritum, unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis nostrae redemptionis, et aqua baptishabent pacem mecum, hoc est non credunt in me. Vel etiam aliter: Non est pax impiis, dicit Dominus, videlicet incredulis qui cognoscunt tanta pro salute sua Filium Dei sustinuisse, nolunt in eum credere nec habere, qui est pax nostra, qui fecit utraque unum. Quicunque ergo recte credit, bene vivit: insulae, et attendite, populi, de longe. Post vocationem ergo reliquiarum Israel et abjectionem in incredulitate populi permanentis, de quibus dixerat: Non est pax impiis, dicit Dominus ; transit ad Ecclesias de gentibus congre
Abbreviated transcription (Latin):
erte illud usque adextrema terre:. hoc ÷
ꝑ omnẽ mundum p̃dicate ut & ipsi ꝑ
succidentes generationes ea adnuntient.
Dedemit dns seruñ sinim iacob deba¬
bilone: siue om̃s gentes quȩ uitia
subplantant deconfusione peccatorum.
Non sicierunt indeserto subaudis quando
egressi sunt de babylone sub rorobabel
ceterisq ducib. Nam quando ex egypto
exier̃ : non solum sicierunt. uerũ etiam
& murmurauerunt. Hoc autẽ quod seqͥt᷑.
cum educer& eos aquã depetra ꝓduxit
eis: mimie impletũ . eẽ. legimus.
postquã terram reꝓmissionis ꝑceꝑunt:
nisi hrperbolicos in similitudinẽ pͥoris
felicitatis impleta. eẽ. contestentur.
quando ꝑdesertũ pactionũ uenerunt
in uideam & decaptiuitate sunt lib̾ati:
uel etiam nisi ut referatur adegressio¬
nem ex ȩgypto ⁊dicatur. non sicierunt
indeserto: subaudis ut perirent. Si autẽ
ad apłos referimus. non sitierunt in

Expanded text:
« Ferte illud usque ad extrema terrae, » hoc est, « Ferte illud usque ad extrema terrae, » hoc est, per omnem mundum praedicate ut et ipsi per succedentes generationes ea annuntient. « Redemit Dominus servum suum Jacob » de Babylone, sive omnes gentes quae vitia supplantant de confusione peccatorum. « Non sitierunt in deserto, » subaudis quando egressi sunt de Babylone sub Zorobabel, caeterisque ducibus. Nam quando ex Aegypto exierunt, non solum sitierunt, verumetiam et murmuraverunt. Hoc autem quod sequitur, « cum educeret eos, aquam de petra produxit eis, » minime impletum esse legimus postquam terram repromissionis perceperunt; nisi hyperbolicos in similitudinem prioris felicitatis impleta esse contestentur, quando per desertum pactionum venerunt in Judaeam et de captivitate sunt liberati, vel etiam nisi ut referatur ad egressionem ex Aegypto, et dicatur non sitierunt in deserto, subaudis ut perirent. Si autem ad apostolos referimus, non sitierunt in
Abbreviated transcription (Latin):
non interibit sem̃ tuum. ⁊ non erit attritũ
lone. fugite achaldeis : in uoce exultacionis
adnuntiate. Ista allocutio duplicit̾ potest
intesligi: uel de iudȩis qui erant inbabilo¬
ne exduab. tribubus: uel etiam credentib.
de apłis. Babilon ⁊ enim significat hunc
munctum. Alloquitur gͦ sermo diuinus
iuidȩos. seu apłos uel credentes. & dicit
E gredimini o udei de babilone ꝑmutente
exro: uel uos credentes egredimim deba¬
bilone hoc ÷ deconfusione huiꝰ mundi
Qđ si non potestis corpore : saltem mente
& contemplatione: Fugite uos acaldeis
interra reꝓmissionis. Uel uos apłi a consor¬
tio demonum. & maloxum hominum: ꝓcul
recedite. In uoce exultacionis & g̾aucdhi
adͥ nũtiate subantifatos o iudei lib̾ta¬
tem ur̃am aliis gentibus : & uos apłi
redẽptionem animarũ arãrum. Audi¬
tum facite: hoc o iudei quia debabilone
fugitis : & o apłi quia dñs redemit uos.

Expanded text:
non interibit semen tuum, et non erit attritum non interibit semen tuum, et non erit attritum lone, fugite a Chaldeis, in voce exsultationis annuntiate. » Ista allocutio dupliciter potest intelligi, vel de Judaeis qui erant in Babylone ex duabus tribubus, vel etiam credentibus de apostolis. Babylon etenim significat hunc mundum. Alloquitur ergo sermo divinus Judaeos seu apostolos vel credentes; et dicit: Egredimini, o Judaei, de Babylone, permittente Cyro; vel vos credentes egredimini de Babylone, hoc est, de confusione hujus mundi. Quod si non potestis corpore, saltem mente et contemplatione. Fugite vos a Chaldaeis in terram repromissionis. Vel vos, apostoli, a consortio daemonum et malorum hominum procul recedite. In voce exsultationis et gaudii annuntiate, subaudis, vos, Judaei, libertatem vestram aliis gentibus, et vos, apostoli, redemptionem animarum vestrarum. « Auditum facite hoc, » o Judaei, quia de Babylone fugitis, et o apostoli, quia Dominus redemit vos.