comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
alũ adyabolo nõ est creatũ sed inuentũ: et ideo
nichil est malũ. qr sine deo factũ est nichil. De¬
us autẽ malũ nõ fecit. non qz alicubi aut aliqñ erat
lus bonus superbiendo factus est malus: et ideo rct̃e dici¬
tur ab eo inuẽtũ malũ Nullã eẽ creatura mali cõstat
qz natura om̃is aut ĩcõnuitabłis est ut deus: aut com¬
inutabilis est ut creatura. Malũ uero ideo nat᷑ar nulla
est: qr accedendo in bonã naturã efficit eam uiciosã.
Qd̃ dũ discedit natura manet: et malũ qd̃ merat
nusꝙͣ est Ex eo qd̾ uiciũ nocet nature agnoscitur uici¬
ũ naturã nõ esse: quia nichil qd̃ naturale est nocet
Dũ natura bona dãpnatur propter uolũtatẽ malã.
ip̃a uolũtas mala testis est nature bone. que ĩ tãtũ
testat᷑. eam ẽẽ uonã ut illã deus pro malło nõ relm¬
quat inultam. Credit᷑. ab hereticis mẽtẽ a deo uicia
a dyabolo fuisse creata: unde et ab ipĩs due nature

Expanded text:
alum a diabolo non est creatum, sed inventum; et ideo nihil est malum, quia sine Deo factum est nihil, Deus autem malum non fecit. Non quia alicubi aut aliquando erat lus bonus, superbiendo effectus est malus; et ideo recte dicitur ab eo inventum malum. 2. Nullam esse naturam mali constat, quia natura omnis aut incommutabilis ut Deus est, aut commutabilis ut creatura est. Malum vero ideo natura nulla est, quia accedendo in bonam naturam efficit eam vitiosam, quod cum discedit, natura manet, et malum quod inerat nusquam est. Ex eo quod vitium nocet naturae, agnoscitur vitium naturam non esse, quia nihil quod naturale est nocet. 3. Dum natura bona damnatur propter voluntatem malam, ipsa voluntas mala testis est naturae bonae, quae in tantum testatur eam esse bonam, ut illam Deus pro malo non relinquat inultam. 4. Creditur ab haereticis mentem a Deo, vitia a diabolo fuisse creata. Unde et ab ipsis duae naturae,
Abbreviated transcription (Latin):
tanto rei discrimĩt quid sequar ignoro Uiulcuiulq
crescit ad cumulũ lequẽtiũ delictoꝵ Pleriq sac̾dotes
sue magis btilitatis causa quã gregis preesse deliderãt.
nec ut prosint presules fieri cupiũt. sed magis ut diuites
fiant et honorentur Suscipiũt em̃ sublimitatis cul¬
men nõ pro pastorali regimĩe. sed pro soluis honorid
ambicõe atq ãbiecto oꝑe dignnitatis. solam nõis appe¬
tũt dignitatẽ Dũ mali sac̾dotes deo ignorante non
fiant. tamẽ ignorantur a deo. ip̃o per ꝓphãm teftante
Principes extiterũt sed non cognoui. ct̾. Sed hoc nescire
dei: reprobare est

Expanded text:
tanto rei discrimine quid sequar ignoro. 323 4. Uniutanto rei discrimine quid sequar ignoro. 323 4. Uniutudo virtutum crescit ad cumulum sequentium delictorum. 5. Plerique sacerdotes suae magis utilitatis causa quam gregis praeesse desiderant, nec ut prosint praesules fieri cupiunt, sed magis ut divites fiant et honorentur. Suscipiunt enim sublimitatis culmen, non pro pastorali regimine, sed pro solius honoris ambitione, atque abjecto opere dignitatis, solam nominis appetunt dignitatem. 6. Dum mali sacerdotes, Deo ignorante, non fiant, tamen ignorantur a Deo, ipso per Prophetam testante: Principes exstiterunt, sed non cognovi ; sed hoc nescire Dei reprobare est,
Abbreviated transcription (Latin):
tiis subiacẽt: huic est ꝙ p̃ceptũ est dauid nõ edi¬
ficare uisibile tẽplũ qr sãguinũ uir .i. belli frequẽtia il¬
li adesset Qua figura spiritalit̾ admonent᷑. qui adh ͨ¬
uicioꝵ corrupcõi sũt dediti: ne tẽplũ edificẽt. hoc ẽ eccla
ocere ue p̃lumãt Nou debet honoris ducatũ luse¬
ciis seruiat Qui nõ se dignũ ad ep̃atũ estimat: Locũ eius
dẽpnabit᷑ qui indignus lulcipit qd̾ nõ meretur Qui re¬
giiẽ lacerdocii cõtendit appetere: ante in se discuciat si
uita honori sit cõgrua Q si nõ discrepat. hũilit̾ ad id ad
qd̃ uocatur accedat Reatũ quippe culpe gem̃iat: si quis¬
ꝙͣ cũ culpa ad sacerdotale culmẽ aspirat Neu me mise¬
rũ in explitabłib nodis aftrictũ Si eñ susceptũ regnuẽ
eccłaltici ordinis retineã: crimis cõscuis timore concu¬
cior. si uero deserã ne deterior sit culpa susceptũ grege
relinquere ampliꝰ formido Uudiq muiser metuo: et in

Expanded text:
tiis subjacent. Hinc est quod praeceptum est David non aedificare visibile templum, quia sanguinum vir belli frequentia esset. Qua figura illi spiritualiter admonentur, qui vitiorum adhuc corruptioni sunt dediti, ne templum aedificent, hoc est, Ecclesiam docere praesumant. 2. Non debet honoris ducatum sustiis serviat. Qui se indignum ad episcopatum existimat, locum ejus demnabitur, qui indignus suscipit quod non meretur. Qui regimen sacerdotii contendit appetere, ante in se discutiat, si vita honori sit congrua. Quod si non discrepat, humiliter ad id ad quod vocatur accedat. Reatum quippe culpae geminat, si quis cum culpa ad sacerdotale culmen aspirat. Unirum inexplicabilibus nodis astrictum; si enim susceptum regimen ecclesiastici ordinis retentem, criminis conscius timore concutior; si deseram, ne deterior sit culpa susceptum gregem relinquere, amplius reformido: undique miser metuo, et in
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur uel dolere. Hoꝵ em̃ motuũ apud de¬
um perturbacio nulla est᷑: apud quẽ traquillitas
lũma est Non ita ꝑrecipitanda est mentis senten¬
cia ut credamus posse deo furoris uel mutacõis acce¬
dere perturbacõem: sed ip̃am equitatẽ iusticie qua
reos punit iracũdiam sacra lectio nominauit. q ͦ¬
nã quod iudicãtis equũ est: furor est et indignatio
patientis Ita ergo et intelligere opus est alias pas¬
siones quas de affectione humana ducit scriptura
ad deũ: ut et iuxta se ĩcõmutabilis sit credẽdus. et ta¬
mẽ pro causaꝵ effectib ut facilius intelligatur nr̃e
locucionis et mutabilitatis genere appelletur Lam
more. leipm̃ nobis insinuet Unde et mẽbroꝵ noctroꝵ
qualitatem habere describitur: et passionũ de se indi

Expanded text:
dicitur, vel dolere. Horum enim motuum apud Deum perturbatio nulla est, apud quem tranquillitas summa est. Non ita est praecipitanda mentis sententia, ut credamus posse Deo furoris vel mutationis accidere perturbationem; sed ipsam aequitatem justitiae, qua reos punit, iram sacra lectio nominavit, quoniam quod judicantis aequum est, furor est, et indignatio patientis. 2. Ita ergo intelligere opus est et alias passiones, quas de affectione humana ducit Scriptura ad Deum, ut et juxta se incommutabilis sit credendus, et tamen pro causarum effectibus, ut facilius intelligatur, nostrae locutionis et mutabilitatis genere appelletur. 3. Tam more se ipsum nobis insinuet. Unde et membrorum nostrorum qualitatem habere describitur, et passionum indi
Abbreviated transcription (Latin):
species ad se trahit: ut quia omĩa uidet dicatur oculꝰ
et propter qd̾ audit oĩa/ dicatur auris: pro eo autẽ
ꝙ auertitur ambulat. pro eo ꝙ expectat stat. Sic
et in ceteris hoꝵ similib/ ab humanis motib trahi¬
tur similitudo ad deũ: sicut est obluuscens et memo¬
rans ¶uc est qd̾ ꝓpheta dicit Iurauit dñs exterci¬
tuũ per aiãm sũa : nõ ꝙ deus aiam habeat sed hoc
nostro narrat affectu Et alibi simili figura et uer¬
mis et scarabeus intelligitur Nec mirũ si uilibus
significacionib figuretur. qui usq ad nostraꝵ passio¬
nũ seu carnis cõtumelias descendisse cognoscitur.
Naui et xp̃s agnus nõ pro natura: sed̃ pro innocẽ¬
tia et leo pro fortitudinẽ nõ pro natura. et serpẽs
pro morte et sapiencia non pro natura scribitur.
Nam et in ꝓpħa plaultri portantis fenũ s̾pecies du-¬
citur ad deũ Et hec om̃ia ideo per figurã xp̃s: quia
nchil est eoꝵ ad ꝓprietatẽ substãcie eius. quẽ reuera

Expanded text:
se ipsum insinuet: ut quia omnia videt, dicatur oculus; et propter quod audit omnia, dicatur auris; pro eo autem quod avertitur, ambulat; pro eo quod spectat, stat. Sic et in ceteris horum similibus ab humanis mentibus trahitur similitudo ad Deum, sicut est obliviscens et memoHinc est quod propheta dicit: Juravit Dominus exercituum per animam suam . Non quod Deus animam habeat, sed hoc nostro narrat affectu. Et alibi simili figura et vermis et scarabeus intelligitur . 6. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Nam et Christus agnus, non pro natura, sed pro innocentia; et leo, pro fortitudine, non pro natura; et serpens, pro morte et sapientia, non pro natura scribitur. Nam et in propheta plaustri portantis fenum species ducitur ad Deum . Et haec omnia ideo per figuram Christus, quia nihil est horum ad proprietatem substantiae ejus. 7. Fa
Abbreviated transcription (Latin):
ta caueamꝰ. aut bona intellecta faciamꝰ
Am̃a con De consciencia . xxui.
dicio dũ diu̾sis uiciositatib mẽtẽ cõtur¬
bat. ettã ante penas gehenne per incõditũ aĩe ap¬
petitũ iami penas cosciencie patitur Dĩa fugere
poterit homo preter cor suũ Non em̃ põt a le quis¬
men celare nõ põt /qui plene nouit malũ ẽẽ qd̾ gessit
Dupplex gͦ fit in eo iudiciũ: qr et hic sue cõsciẽcĩe re¬
atu punitur. et illic ꝓpetuali pena dãpnatur Hot

Expanded text:
ta caveamus, aut bona intellecta faciamus. ta caveamus, aut bona intellecta faciamus. CAPUT XXVI. De conscientia. 1.conturbat, etiam ante poenas gehennae per incognitum animae appetitum jam poenas conscientiae patitur. 2. Omnia fugere poterit homo praeter cor suum. Non enim potest a se quismen celare non potest, qui plene novit malum esse quod gessit. Duplex fit ergo in eo judicium, quia et hic suae conscientiae reatu punitur, et illic perpetuali poena damnatur. 4. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ñetib opponantur et nolẽtes eas cogitemꝰ.
ab eis aciẽ mẽtis auertere ntimur. tãto ille se
magis anmo ingerũt: obscens q ĩ nobis motib
obrepũt S fit hoc pro cõdicõe mortali quã meru¬
it primus homo in penã lui pcti Dũ u̾nulquilq
iuina illumĩacĩe preuenit᷑. catĩ molesti
piũ cogitacionũ pulsatur Seo dei seruus iudicio
timoris eadẽ tẽptamẽta a semetipõ reuicit: bonis
seruancia circa cordis custodia est adhibenda: qr
euit bone aut male rei consistit origo Nã sicut
scriptũ est: ex corde ex eut̃ cogitacões male Ideoq
si prius praue cogitucõi relutimꝰ: in lapsũ ope¬
ris non incurrimꝰ Non est timẽdũ si bona mala¬
q in cogitacõe ueniãt: sed magis gloriandũ est
si mẽs mala a bonis intellectu racionis discernat
Item nichil iuuat ꝙ inter bonũ et malũ sensu
prudenciori discermmnꝰ: insi oꝑe aut mala cogita¬

Expanded text:
mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus;mentibus opponantur, et nolentes eas cogitemus; quantumque ab eis aciem mentis avertere nitimur, tanto illae se magis animo ingerunt, obscenisque in nobis motibus obrepunt. Sed fit hoc pro conditione mortali, quam meruit primus homo in poenam sui peccati. 7. Dum unusquisque divina illuminatione praevenitur, statim molestiis turpium cogitationum pulsatur. Sed Dei servus judicio timoris Dei earum delectamenta a semetipso rejicit, bonisqservantia circa cordis est custodiam adhibenda, quia aut bonae, aut malae rei ibi consistit origo, nam, sicut scriptum est: Ex corde exeunt cogitationes malae. . Ideoque si prius pravae cogitationi resistimus, in lapsum operis non incurrimus. 9. Non est timendum si bona malaque in cogitationem veniant; sed magis gloriandum, si mens mala a bonis intellectu rationis discernat. 10. Item nihil juvat quod inter bonum et malum sensu prudentiori discernimus, nisi opere aut mala cogni
Abbreviated transcription (Latin):
O tionis Quoꝵ unu mmiquitas dicit᷑ qd̾ epere
geritur: Aliud ĩmsticia qd̾ cogitacõe admittit᷑. Priꝰ
autẽ actio resecanda est: postea cogitatꝰ. Priꝰ praua
oꝑa: postinodũ desideria Hicissim autẽ et a cogitacõe
oꝑa procedũt: et ab oꝑacõe cogitationascit᷑. ꝙuis et¬
si ab oꝑe malo quisq bacet. pro solus tam̃e praue
factis sed et cogitacõib delinquimꝰ. si eis illicite occur¬
rentib delectemur. Sicut uipera a filiis in utero põi¬
tis lacerata ꝑimitur: ita nos cogitacoẽs nr̃e in¬
tra nos nutrite occidũt. et cõcepto interiꝰ biꝑeo
ueneno cõsumut: aĩam q nr̃a crudeli wlnere
ꝑimut Non est arbitrii nr̃i cogitacões praue
suggettiõis p̃uenire: iacere autẽm in aio cogira¬
cionẽ. nr̃e actinet uoluntati Illud ergo ad culpã
tatões illicitas occurreᷤ demonũ efti: cogitacõib
oblectari peruersis. noftrũ est Plerũq fieri solet
ut ĩmũde corꝑaliũ reꝵ species quas didiscimꝰ nr̃is

Expanded text:
tionis, quorum unum iniquitas dicitur, quod opere geritur; aliud injustitia, quod cogitatione admittitur. 2. Prius autem actio resecanda est, postea cogitatio; prius prava opera, postmodum desideria. Vicissim autem et a cogitatione opera procedunt, et ab opere cogitatio nascitur, quamvis etsi ab opere malo quisque vacet, pro solius tamen pravafactis, sed et cogitationibus delinquimus, si eis illicite occurrentibus delectemur. 4. Sicut vipera a filiis in utero positis lacerata perimitur, ita nos cogitationes nostrae intra nos enutritae occidunt, et conceptae interius vipereo veneno consumunt, animamque nostram crudeli vulnere perimunt. 5. Non est arbitrii nostri cogitationis pravae suggestionibus praeveniri; jacere autem in animo cogitationem nostrae attinet voluntati. Illud ergo ad culpam tationes illicitas occurrere, daemonum est; cogitationibus oblectari perversis, nostrum est. 6. Plerumque fieri solet ut immundae corporalium rerum species, quas didicimus, nostris
Abbreviated transcription (Latin):
ũt ne uel ip̃i reuertãtur ad deũ: eosq socios in ꝑdicioẽ
habere cõtendũt/ quibulcũq fraudib inliltẽtes ut a
deserantur a deo. aut flagicii ĩmanitate desperẽt In
genuscedũ est igitur et postpõita securitate lugendum.
ne dei secreto et iusto iudicio deseratur homo: et ꝑdendꝰ
in pt̃ate demonũ relinquat᷑. Nã reuea quẽ delis dese¬
rit demones luscipĩt Dñici cõtẽptores precepti ltati¬
Ut auertsitur a deo. a malignis spiritib occupant᷑: a
quib eciã ut mala faciant ꝑsuadentur. Nĩc est illud
ꝓpheticũ Imnicos dei ꝑsequẽtur tenebre: que intelligũ¬
tur demones Unde et in plalmo legitur Imusliones

Expanded text:
tantur ad Deum; eosque socios in perditione habere contendunt, quibuscunque fraudibus insistentes, ut aut deserantur a Deo, aut flagelli immanitate desperent. 3. Ingemiscendum est jugiter, et, postposita securitate, lugendum, ne Dei secreto et justo judicio deseratur homo, et perdendus in potestate daemonum relinquatur. Nam revera, quem Deus deserit daemones suscipiunt. ut avertuntur a Deo, a malignis spiritibus occupantur, a quibus etiam, ut mala faciant, persuadentur. Hinc est illud propheticum: Inimicos Dei persequuntur tenebrae , qui intelliguntur daemone
Abbreviated transcription (Latin):
testãte Ipẽ misit eis sortẽ: et manꝰ eius diuilit eis eã
in mẽsura: usq in eteruũ possidebũt eam Qͥdã elet¬
toꝵ dimittũtur diuina iulticia incidere in errorẽ pcci:
sed tñ mmilacõe eius reducti denuo cõuertũtur De tali¬
b em̃ per propheta dñs loquit᷑. Et dimisi eũ et reduxi
deus ad hoĩez quã deseruerat rursus affligens uisitat.
et per lamẽta lacrimaꝵ ac penitẽcie afflictionẽ a pct̃is
expurgat. dicẽte iob ad deũ Propter luꝑbiã inquit qiͣ
leenã capies me: reuersus q mirabiliter me crucias
Reuertens enĩ deus hoĩẽ cruciat: qñ quẽ peccantem
deseruerat flagellando iterũ uisitat Malis actib con¬
tra nos amplius celestem iracũdiã nequaꝙͣ ꝓuocare
debemus: qͥn pocius si penitẽdo digna deo actã gesserimꝰ
seueritatẽ eius in clemẽciam cõmutabimꝰ Nam ille
qui nos malos tolerat: nõ dubiũ est ꝙ cõuersis demẽ¬
ter ignoscat Nam ꝙ seruatur nobis tẽpus penitẽcie

Expanded text:
ivisit eis eam in mensura, usque in aeternum possidebunt eam . 6. Quidam electorum dimittuntur divina justitia incidere in errorem peccati, sed tamen miseratione ejus reducti denuo convertuntur. De talibus enim per prophetam Dominus loquitur: Et dimisi eum, et reduxi Deus, hominem quem deseruerat rursus affligens visitat, et per lamenta lacrymarum ac poenitentiae afflictionem a peccatis expurgat, dicente Job ad Deum: Propter superbiam, inquit, quasi leaenam capies me, reversusque mirabiliter me crucias . Revertens enim Deus hominem cruciat, quando quem peccantem deseruerat flagellando iterum visitat. 8. Malis actibus contra nos amplius coelestem iracundiam nequaquam provocare debemus; quin potius, si poenitendo digna Deo acta gesserimus, severitatem ejus in clementiam commutabimus. Nam ille qui nos malos tolerat, non dubium est quod conversis clementer ignoscat. Nam quod servatur nobis tempus poenitentiae,
Abbreviated transcription (Latin):
diuit Heretici ingenti ftudio mẽdacia sua discũt: et la¬
bore uehemẽti ne in uuitate eccłe ueniant decertant de
am loqui mendatiũ: et ut iique agerent laboraue¬
rũt Dũ uitissim he̾tici mutuo se lacerãt qñ alt̾utrũ
se in ꝓprias lectas inducũt: lic tñ in inuicẽ sele colligũt
ut contra ecclãm pari erroris spũ decertent. Et qui ab
inuicẽ sũt diuisi. in aduersitate eccłe simul existũt uni¬
ti. eisq qui pro eo ꝙ tm̃ ualeant hereles uidentur ha¬
bere beritatẽ: hoc respondendũ est Non ideo saluti pre¬
ponendi sũt morbi. qr plerũq ita generaliter mũdũ
occuꝑant ut parũ saluti locũ relinquãt.
On polle hereticos

Expanded text:
 tendunt. Haeretici ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant, decertant. Desuas loqui mendacium, et ut inique agerent laboraverunt . Tunc vicissim haeretici mutuo se lacessunt, quando alterutrum sese in proprias sectas inducunt; sic tamen invicem sese collidunt, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent. Et qui ab invicem sunt divisi, in adversitate Ecclesiae simul existunt i; eisque qui pro eo quod tantum valeant haereses videntur habere veritatem, hoc respondendum est: Non ideo saluti praeponendi sunt morbi, quia plerumque ita generaliter mundum occupant, ut parum saluti loci relinquant. 11. Non posse haereticos
Abbreviated transcription (Latin):
le agendi Euoꝵ ptãte duanciũ restringat᷑. Nã si oms
sinie iuctu fuissent. quis esset qui a malis quẽpĩa ꝓhibe¬
ret: Ande q et in gentib prĩcipes regesq elem sũt. ut t̃¬
rore suo ppłos a malo cohercerẽt. atq ad recte uiuẽdũ.
legtib subderẽt. Qͣtũ attinet ad rõe nõ ett ꝑsonaꝵ ac¬
cepo apud deũ qui mũdi elegit ignobilia et cõtẽpti ᷝ ͥ ͣ
et que uo sũt ut ea que sũt deftrueret. ne glorietur om̃is
caro hoc est carualis potenia tora illo Dius em dũs ẽ
qualiter et dĩs cõsultũ fert et seruis Melioꝵ est subiet¬
ta seruitus. q elata libertas. multi em inueniũtur dc̃o
libere fuientes sub dins cõstituti flagiciosis. qui et si sub

Expanded text:
ervorum potestate dominantium restringatur. Nam si omnes sine metu fuissent, quis esset qui a malis quempiam prohiberet? Inde et in gentibus principes, regesque electi sunt, ut terrore suo populos a malo coercerent, atque ad recte vivendum legibus subderent. 2. Quantum attinet ad rationem, non est personarum acceptio apud Deum , qui mundi elegit ignobilia et contemptibilia, et quae non sunt ut ea quae sunt destrueret, ne glorietur omnis caro, 337 hoc est, carnalis potentia coram illo. Unus enim Dominus aequaliter et dominis fert consultum, et servis. 3. Melior est subjecta servitus quam elata libertas. Multi enim inveniuntur Deo libere servientes sub dominis constituti flagitiosis, qui, etsi subj
Abbreviated transcription (Latin):
non ad utilitatẽ/ sed ad elacionẽ effunditur : cõꝑacti ypocri¬
tis qui nõ ad edificacõe docent audienciũ. sed ad sue
glorie exaggerandũ coturnũ Rep̃hẽsibilis est suꝑflu¬
a effusio largitatis Nã qui modũ seruat auarus
nulli est: sed om̃ib largus est Dispensator nõ debet
ẽẽ ꝓdigus sed discretus: largiri em̃ debet ꝙͣtũ oportet. ut
ndꝯ mẽ surã in uno sufficiat pluribus.
Antũ enĩ in hac uita est licitũ oꝑari bonũ: illic

Expanded text:
non ad utilitatem, sed ad elationem effunditur: comparata hypocrinon ad utilitatem, sed ad elationem effunditur: comparata hypocritis, qui non ad aedificationem docent audientium sed ad suae gloriae exaggerandum cothurnum. 20. Reprehensibilis est superflua effusio largitatis. Nam qui modum servat avarus nulli est, sed omnibus largus est. 21. Dispensator non debet esse prodigus, sed discretus; largiri enim debet quantum oportet, ut, tenendo mensuram in uno, sufficiat plurimis. Tantum enim in hac vita est licitum oper
Abbreviated transcription (Latin):
mui ꝯ largimnur: nõ egentẽ led deũ fallimꝰ cui cõscĩa
nr̃am ablcond̾e nõ pollumꝰ Due sũt elemolmne. Una cor-¬
poralis/ scilz egenti dare quitquit potueris. Altera spũalis.
pecumã saltẽ uel gram̃ Non erit elemosina cũ murmure
pbenda/ nec comitãte tristicia merces ꝑeat dispẽsata Lũc
autẽ bene tribuit᷑.. qñ cũ mẽtis hylaritate p̃betur Uiĩ et a¬
postolꝰ Hylarẽ iiquit datorẽ diligit deꝰ Metuẽdũ est itaq
ne pauper aut cũ tedio nr̃a oblata suscipiat: aut ne õmo
leris Uñ et salomon. Qui offert inqͥt sacͥficiũ de rapina
pauperũ: tãꝙͣ li quis uictimet filiũ in cõspectu patris
lui Qui enĩ ĩulte tollit iuste nũꝙͣ diltribuit: nec bene
alteri prebet. qd̾ ab alio male extorquet Magnũ scelus ẽ
rem pauperũ prectare diuitib: et de lumptib moꝑũ / ac¬
quirere tauores potentũ. arẽti t̾re aquã tollere: et fluimã

Expanded text:
largimur, non egentem, sed Deum fallimus, cui conscientiam nostram abscondere non possumus. 15. Duae sunt eleemosynae: una corporalis, egenti dare quidquid potueris; altera spiritualipecuniam, saltem gratiam. 16. Non est eleemosyna cum murmuratione praebenda, ne, comitante tristitia, merces pereat dispensata. Tunc autem bene tribuitur, quando cum mentis hilaritate praebetur. Unde et Apostolus: Hilarem, inquit, datorem diligit Deus . Metuendum est itaque ne pauper aut cum taedio nostra oblata suscipiat, aut ne omnino leris. Unde et Salomon: Qui offert, inquit, sacrificium de rapina pauperum, tanquam si quis victimet filium in conspectu patris sui . Qui enim ialteri praebet quod ab alio male extorquet. Magnum scelus est res pauperum praestare divitibus, et de sumptibus inopum acquirere favores potentum; arenti terrae aquam tollere, et flumina,
Abbreviated transcription (Latin):
in deũ delinqũt qui diuitiis a deo cõcessis non
n reb salutarib: sed i usib prauis utũtur. Nesciũt
enĩ iniꝑtire pauꝑib: oppressis subuenire despitiũt. et
inde magis augent delicta unde redim̾e debuerũt hoc
habet tñ bonũ possessio p̃senciũ rerũ: si uitã reficiat mmi¬

Expanded text:
Deo concessis, non in rebus salutaribus, sed in usibus pravis utuntur. Nesciunt enim impertire pauperibus, oppressis subvenire despiciunt; et inde magis augent delicta unde redimere debuerunt. 2. Hoc habet tantum bonum possessio praesentium rerum, si vitam reficiat mi
Abbreviated transcription (Latin):
penlat Dita emĩ p̃lens qr ip̃is luis incremẽtis delicit
breuis est: luo eni augnẽto perit. dũ id qd̾ uidet᷑. in fu¬
turo ꝓficere in p̃terito delicit Item ex ip̃o elle breuis
uita presens oftenditur: ex quo nõ ꝑuanet. sed finitur
Lela enĩ cõsũmatur filis: et uitã hoĩs expletur dieb
singulis Qd̾ diu in hac uita uiuitur: querit . utrũ aug¬
mẽtũ. an rectius detrimẽtũ dicat᷑. Sed quoni ͦ recte di¬
ci poceit augmẽtũ: qd̾ per dimẽsiones etatũ/ ad mor¬
tis tendit decrimẽtũ. Qui uitã longa queris: ad
istam de qua ad erudiẽdũ te descendit uita eterna
nam ilta mortalis est Sori oportet hoĩez in carne
q creditur.: si scdm̃ seculũ moriens. in solo deo uiu̾e del ͨ¬
etur De mora uite iftius tediũ patitur iufti¬

Expanded text:
is deficit, brevis est; suo enim augmento perit, dum id quod videtur in futuro proficere in praeterito deficit. Item ex ipso esse brevis 360 vita praesens ostenditur, ex eo quod non permanet, sed finitur. Tela enim consummatur filis, et vita hominis expletur diebus singulis. 4. Quod diu in hac vita vivitur, quaeritur utrum augmentum an rectius detrimentum dicatur. Sed quomodo possit recte dici augmentum, quod per dimensiones aetatum ad mortis tendit detrimentum? 5. Qui vitam longam quaeris, ad rnam; non ad istam, de qua ad erudiendum te descendit vita aeternanam ista vita mortalis est. Mori oportet hominem in carne re creditur, si secundum saeculum moriens, in solo Deo vivere delectetur. De mora vitae istius taedium patitur just
Abbreviated transcription (Latin):
tentes eñ potẽter tormẽta paciũtur Cerrena oĩa seruã
nuittim .. largiendo leruamꝰ Patrimoniũ eĩ
tũ perit: manet autẽ erogatũ Du eĩ cũ reb nr̃is dura¬
re nõ pollumus: qz aut nos illa moriendo deserimus. aͬ
ille nos uiuẽtes delerũt Pro diu̾litate ulꝰ alii de reb mũ¬
danis ꝑeut quas cupidius rapiũt: alii uero saluatur dũ
in eoꝵ pulchritudine cõditoris pultherria ꝓuidẽcia lait¬
dantes mirantur. uel dũ promiẜicordie oꝑib exeis ce¬
lestia dona mertãtur disicor ͣ a cõpaciẽdo aliene mil¬
ie uocabulũ sortita est Nullus aut̾ in alio misericors es¬
le petest: qui praue uiuedo in le milericors nõ est ¶Qui
emi libi ueꝙͣ elt: cui bonꝰ elt ͤ. Nulla scelera elemolinis
fructu elemoliaꝵ indulgentia cõsequit.. qñ ab scelerũ

Expanded text:
 potenter tormenta patientur . 3. Terrena omnia servando amittimus, largiendo servamus. Patrimonium enim retentum perit, manet autem erogatum. Diu enim cum rebus nostris durare non possumus, quia aut nos illas moriendo deserimus, aut illae nos viventes deserunt. 4. Pro diversitate usus alii de rebus mundanis pereunt, quas cupidius rapiunt; alii vero salvantur, dum in eorum pulchritudine conditoris pulcherrimam providentiam laudantes mirantur; vel dum per misericordiae opus eis coelestia bona mercantur. 5. Misericordia a compatiendo alienae miseriae vocabulum sortita est. Nullus autem in alio misericors esse potest, qui prave vivendo in se misericors non est. Qui enim sibi nequam est, cui bonus est? 6. Nulla scelera eleemosynis fructu eleemosynarum indulgentia concedit
Abbreviated transcription (Latin):
nẽcior eit Quicũq egens poscit etiã si iudigẽtez se simu¬
let: ex toto illi corde cõmisteri oportet Et licet ille fortasse fal¬
sã indigẽtis speciẽ p̃ferat: i tñ qui sim plicit̾ impartit.¬
fructu miẜicordie nõ amiitit Qͣuis quilq sit egens
nullus tĩ unde tribuat indigẽti excusacõe mopie potest
obtendere: qñi ex p̃cepto saluatoris etiã calicẽ aque frigide
precipiam᷑. indigenti prebere Nam li aliud nõ habentes

Expanded text:
or est. 13. Quicunque non egens poscit, etiam si indigentem se simuor est. 13. Quicunque non egens poscit, etiam si indigentem se simulet, ex toto illi corde commisereri oportet. Et licet ille fortasse falsam indigentis speciem praeferat, is tamen qui simpliciter impfructum justitiae non amittit. Quamvis quisquam sit egens, nullus tamen unde tribuat indigenti, excusationem inopiae potest obtendere, quando ex praecepto Salvatoris etiam calicem aquae frigidae praecipiamur indigenti praebere. Nam si aliud
Abbreviated transcription (Latin):
care: situu et dedistis michi bibere ⁊c. Quib etiã bene
ꝓmittit dicẽs Benite benedicti pr̃ĩs mei ꝑcipite regnũ uo¬
bis paratũ ettͣ. Iiis autẽ quos nulla precedericia elemo¬
sinaꝵ facta sequũtur: eterm iudicis uoce sic dicit᷑. Esuri¬
ui emĩ et nõ dedilas mͥ mãducare ic̃. Quib iuste subdit.
Ricordia nõ impartit Illic pietatis fructũ non inuenit
exẽplo ardẽtis diuitis: qui in inferno ad temullima pe¬
tenda cõuersus est. qui hic tenuissia negãda ftuduit Qͥd
tribui subtilius: quid dictrictiꝰ petere poterat
aque ardens peciit qui micas panis negauit Sero di¬
ues oculos aꝑuit qñ lazarũ pauꝑez requiescẽtez uidit.
quẽ iacentez ante iauuas uidere despexit. Non eĩ qui
esurienti. sitiẽti et nudo beneficiũ largitatis impendit
uel si quid aliud indigenti largitur. sed et qui inimicũ
diligit. et qui lugẽti affectũ cõpassionis et cõsolacõis ĩ¬

Expanded text:
tiam bene promittit dicens: « Venite, benedicti Patris mei, percipite paratum vobis regnum . » His autem quos nulla praecedentia eleemosynarum facta sequuntur, aeterni judicis voce sic dicitur: « Esurivi, et non dedistis mihi manducare, etc. » Quibus juste dicit: « sericordiam non impertit, illic pietatis fructum non invenit: exemplo ardentis divitis, qui in inferno ad tenuissima petenda compulsus est, qui hic tenuissima negare studuit. Quid retribui subtilius, quid districtius poterat? Guttam aquae ardens petiit, qui micas panis negavit Sero dives oculos aperuit, quando Lazarum pauperem requiescentem vidit, quem jacentem ante januas videre despexit . 12. Non solum qui esurienti, et sitienti, et nudo, beneficium largitatis impendit, vel si quid aliud indigenti largitur, sed et qui inimicum diligit, et qui lugenti affectum compassionis et consolationis im
Abbreviated transcription (Latin):
ritas sũme sũt uirtutes Nam a quib habentur
utiq ueracit̾ habent᷑. ⁊llie uero uirtutes medie sunt
qr et ad utilitatẽ et ad ꝑuiciẽ possũt haberi si de hiis
arroganter quisq tumuerit.: ut pote doctrina ieiu¬
mũ castitas sciẽcia siue tẽporales diuicie. de quib
scilz et bene operari possumus et male Quisquis
ex det̾iore melior iam esse cepit: caueat et de accep¬
tis extolli uirtutib. ne grauius per u̾tutes corruat
ꝙͣ prius ex lapsu uicioꝵ iacebat: quẽ deus iustificat
ne iterũ de uirtutib se erigat. quedã illi uirtutum
dona tribuit deus quedã retrahit ut dũ mẽs de hoc
qd̾ habet erigit᷑. iterũ de hoc qd̾ nequaꝙͣ habere co¬
gnoscit᷑. hũilietur Quisquis dono celestis gracie
inspiratus ad uirtutes erigit᷑. si forte moderãtis
dei manu aliqua aduersitate reprimit᷑. ne de ac¬
ceptis uirtutib attollat᷑ Frangi nõ debet: qr et h ͦ
ipm̃ ꝙ plagis hũiliatur. equammiter ferre procl

Expanded text:
ntur, utique veraciter habentur. Aliae vero virtutes mediae sunt, quia et ad utilitatem et ad perniciem possunt haberi, si de his arroganter quisque tumuerit, utpote doctrina, jejunium, castitas, scientia, sive temporales divitiae, de quibus scilicet et bene operari possumus, et male. 8. Quisquis ex deteriore jam melior esse coepit, caveat de acceptis extolli virtutibus, ne gravius per virtutes corruat, quam prius ex lapsu vitiorum jacebat. 9. Quem Deus justificat, ne iterum se de virtutibus erigat, quaedam illi virtutum dona tribuit, quaedam retrahit, ut dum mens de hoc quod habet erigitur, iterum de hoc quod nequaquam habere cognoscitur humilietur. 10. Quisquis dono coelestis gratiae inspiratus ad virtutes erigitur, si forte moderantis Dei manu aliqua adversitate reprimitur, ne de acceptis virtutibus attollatur, frangi non debet, quia et hoc ipsum, quod plagis
Abbreviated transcription (Latin):
hibendũ est a malo. deinde extercendo bonũ Hot em̃
indicat ꝓphã cũ dicit Quiescite agere ꝑuerse disci-
te benelacere Prius uicia extirpenda sũt in hoĩe.
deinde inserende uirtures Uam cohere et cõuingi
non potest ueritas cũ mẽdacio: pudor cũ petulãtia
fides cũ ꝑfidia. castitas cũ luxuria uedã sunt¬

Expanded text:
cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc enim cohibendum a malo, deinde exercendum bonum. Hoc enim indicat propheta, cum dicte benefacere . Prius vitia exstirpanda sunt in homine, deinde inserendae virtutes. Nam cohaerere et conjungi non potest veritas cum mendacio, pudor cum petulantia, fides cum perfidia, castitas cum luxuria. Lu
Abbreviated transcription (Latin):
difficile cõsurgimꝰ: ad uicia sine labore dila¬
bimur Ista em̃ prona: illa ardua sũt Grandes enĩ
sudores ꝑpetimur. ut ad celũ cõscendere ualeamus Quẽ¬
admodum ad uirtutes tendentes culmẽ nõ a sũmis in-¬
choant: sed a modicis ut sensim ad alciora ꝑtingnant.
ita et qui labuntur ad uicia/ nõ statim a magnis cri-¬
mĩb incipiũt: sed a moditis assuescũt et sic ĩ ma¬
xinus proruũt Sicut paulatĩ homo a m̃imis uiciis
in maximis proruit: ita a modicis uirtutib grada¬
tim ad ea que sũt excelsa cõscendit Qui autẽm in¬
ordinate uirtutes cõprehendere nititur: cito ꝑiclitat᷑.
hec est causa in reꝵ natura ut q̃cumq uelociter ad ꝓ¬
fectũ tendũt sine dubio celerit̾ fimãter fitut herbe᷑
que tanto festimꝰ pereut̃ ꝙͣto celerius crescũt At ueo̾
contra arbores altai radice fũdate ideo ꝑdurãt diuci¬
us: qr gradatim ad profectũ perueniũt Nichil pro¬
dest admixto malo agere aliquid bonũ: sed prius co

Expanded text:
difficile consurgimus, ad vitia sine labore dilabimur. Ista enim prona, illa ardua sunt. Grandes enim sudores perpetimur ut ad coelum conscendere valeamus. 2. Quemadmodum ad virtutum tendentes culmen, non a summis inchoant, sed a modicis, ut sensim ad altiora pertingant, ita et qui dilabuntur ad vitia, non statim a magnis criminibus incipiunt, sed a modicis assuescunt, et sic in maximis proruunt. 3. Sicut paulatim homo a minimis vitiis in maximis proruit, ita a modicis virtutibus gradatim ad ea quae sunt excelsa contendit. 4. Qui autem inordinate virtutes comprehendere nititur, cito periclitatur. Haec est causa in rerum natura, ut quaecunque velociter ad profectum tendunt, sine dubio celeriter finiantur; sicut herbae, quae tanto festinius pereunt, quanto celerius crescunt. At vero contra arbores alta radice fundatae ideo perdurant diutius, quia gradatim ad profectum perveniunt. 5. Nihil prodest, admisto malo, agere aliquod bonum; sed prius est
Abbreviated transcription (Latin):
ita et dei sacerdos super gregẽ solicitus ẽe dẽbet: ne iut¬
micꝰ uastet / ne ꝑsecutor infeltet. ne potẽcioris cuiusq
cupiditas / uitam paupeꝵ inquietet Praui autem
pastores nõ habent cura de ouib: sed sicut mewsͦ de¬

Expanded text:
ita et Dei sacerdos super gregem Christi sollicitus esse debet, ne iniita et Dei sacerdos super gregem Christi sollicitus esse debet, ne inimicus vastet, ne persecutor infestet, ne potentioris cujusque cupiditas vitam pauperum inquietet. Pravi autem pastores non habent curam de ovibus, sed, sicut le
Abbreviated transcription (Latin):
tatur simña Multi enĩ lacerdotes metu potestatis ueri¬
tate occultant: et habentur rei qui a bono opere uel
a iusticie p̃dicatõe rei alicuiꝰ formidine. aut potesta¬
te terrẽte auertũtur Sed heu prochdolor inde metuũt
q uel amore reꝵ scłariũ implicantur: uel quia aliͦ
tacioris oꝑe cõfundũtur Multi presules ecclesiaꝵ ti¬
mẽtes nẽ amiaciaz scłariũ perdant et molestia odi¬
oꝵ incurrant peccãtes nõ arguũt: et corriꝑe pemperuz
oppressores uerent᷑./ nõ ꝑtimescẽtes ꝙ de ueritate sint¬
reddituri rõe. pro eo ꝙ cõtiscescũt de plebib sibi cõ
missis Quãdo a potẽtib pauꝑes opprimũtur: ad eri¬
piendos eos bom lacerdotes protectionis auxiliũ ferũt.
uet uerentur cuiusꝙͣ mimiticiaꝵ molectias sed oppdes¬
sores paupeꝵ palam arguũt: inceepant excõicant.
miuꝰq timẽt eoꝵ nocendi insidias. ecia li nocere
Sicut ꝑuigil pastor cõtra bestias oues cuciodire solet.

Expanded text:
atis veritatem occultant, et a bono opere, vel a justitiae praedicatione, rei alicujus formidine aut potestate terrente avertuntur. Sed heu, proh dolor! inde metuunt, quia vel amore rerum saecularium implicantur, vel quia aliquo facinoris opere confunduntur. 3. Multi praesules Ecclesarium, timentes ne amicitiam perdant, 333 et molestiam odiorum incurrant, peccantes non arguunt, et corripere pauperum oppressores verentur; nec pertimescunt de severitate redmissis. 4. Quando a potentibus pauperes opprimuntur, ad eripiendos eos boni sacerdotes protectionis auxilium ferunt; nec verentur cujusquam inimicitiarum molestias, sed oppressores pauperum palam arguunt, increpant, excommunicant; minusque metuunt eorum nocendi insidias, etiamsi nocere Sicut pervigil pastor contra bestias oves custodire solet,
Abbreviated transcription (Latin):
pheta doctorẽ ecclesie instruat. ad lũmũ usq iusticie
puenire cũ dicit Suꝑ mõtem excelsũ astende tn a
euuãgelizas sygn. scil ut ita preemineat mertto
situt et gradu Sequẽter ne forte debeat a dotendo
timore reftringi audiat Exalta in fortitudine bocẽ
tuã et noli timere Unde et ihemie ita dñs ait Acã¬
ge lũbos tuos et surge loquere ad eos: ne formides a
fatie eoꝵ. nec enĩ tinere te faciã Wltũ eoꝵ unde appa¬

Expanded text:
usque justitiae pervenire, cum dicit: Super montem excelsum ascende, qui evangelizas Sion ; scilicet, ut ita praeemineat merito, sicut et gradu. Sequenter, ne forte debeat a docendo timore restringi, audiat: Exalta in fortitudine vocem tuam, et noli timere. Unde et Jeremiae ita Dominus ait: Accinge lumbos tuos, et surge; loquere ad eos; ne formides a facie eorum, nec enim timere te faciam vultum eorum ; unde appa
Abbreviated transcription (Latin):
laudisq fauore Quatuor modis ꝑuertit᷑. hũanũ iudi¬
ciũ: timore. cupiditate odio et amore Timore: dũ metu
potectatis alicuiꝰ ueritatẽ loqui pauescimꝰ: cupiditate.
pͥniquis placere cõtendimꝰ Miis ẽĩ quatuor caulis lepe
equitas piolatur: sepe ĩnocẽcia leditur.

Expanded text:
laudisque favore. 7. Quatuor modis pervertitur humanum judilaudisque favore. 7. Quatuor modis pervertitur humanum judicium, timore, cupiditate, odio et amore. Timore, dum metu potestatis alicujus veritatem loqui pavescimus. Cupiditate, pinquis praestare contendimus. His enim quatuor causis saepe aequitas violatur, saepe
Abbreviated transcription (Latin):
dicat et p̃miũ inde remuneracõis expectat: frau¬
dem in deũ ꝓpetrat. qr iusticiã quã gratis imꝑtiri debu¬
it accepcõe pecume uendit Sons male utũtur: qui ui
ste pro tpali lucro iudicãt Tales quippe ad ueri nõ iustu .
defensio: sed amor pecune prouocat Qͥb si spes nũmi-
protrahit᷑.. cõfestim a iusticie detensione recedũt Accep¬
tio muneꝵ p̃uaritatio beritatis est Unĩ et pro iusto d
Qui excutit manꝰ suas ãb om̃i munere : ilte in excelsis
autẽ dũ non habet qd̾ offerat nõ solũ audiri cõtẽpnitur:
sed eciã cõtra ueritatẽ oppͥmitur Cito uiolatur auro iustiͨͤ
nullã q reus ꝑtimescit culpã: quã redim̾e mĩnus exi¬
stiãt Plus enĩ obtinet mẽtẽ tensoris amor lucri: ꝙͣ eqͥ¬
tas iudicii Eres sũt muneꝵ acceptiones quib contra iu¬
auncitiaꝵ. adulacio laudis. et corꝑalis acceptio muneris
Faciliuis autẽ ꝑuertit ᷑ aĩmꝰ rei corꝑee miuiere: ꝙͣ grẽ

Expanded text:
dicat et premium remunerationis expectat, fraudem in deum perpetrat, quia iustitiam quam gratis impartiri debuit, acceptione pecunie vendit. Bonis male utuntur, qui pro temporali lucro iuste iudicant. Tales quippe ad veritatem non iustitie defensio, sed amor premii provocat quibus si spes nummi subtrahitur, confestim a iustitie confessione recedunt. Acceptio nummorum prevaricatio veritatis est. Unde et pro iusto dicitur: Qui excutit manus suas ab omni munere, iste in excelsis auper si non habet quod offerat, non solum audiri contempnitur, sed etiam contra veritatem opprimitur; cito violatur auro iustitia, nullamque reus pertimescit culpam, quam redimere nummis existimat. Plus enim obtinet mentem censoris amor lucri, quam aequitas judicii. Tres enim sunt munerum acceptiones, quibus contra juamicitiarum, adulatio laudis, et corporalis acceptio muneris. Facilius autem pervertitur animus, rei corporeo munere, quam gratiae
Abbreviated transcription (Latin):
Tare nouit: non ꝙ in quitati eoꝵ cõsenciat. sed qr
aptũ tẽpus correctionis expectet: qñ eoꝵ uicia uel e¬
mẽdare ualeat uel pumire Multi aduersus pemci pe
coiuricõis crĩe detegũtur: sed probare uolens deꝯ
clemẽcia pacipũ illos male machĩare ꝑmittida
ftos non deserit De illoꝵ malo bene istis fasit: duz
culpas quas illi facuit. isti mira paciencia indiget
ueddere malũ pro malo uiulsitudo iufticie est: sed qͥ
clemencia addit iucticie nõ malũ pro malo culpat
reddit. sed bonũ pro malo offensis imꝑtit. Ini .C.¬

Expanded text:
 consentiat, sed quod aptum tempus correctionis exspectet, quando eorum vitia vel emendare valeat, vel punire. Multi adversus principes conjurationis crimine deteguntur, sed probare volens Deus clementiam principum, illos male cogitare permittit, istos non deserit. De illorum malo bene istis facit, dum culpas quas illi agunt, isti mira patientia indulgent. Reddere malum pro malo vicissitudo est justitiae. Sed qui clementiam addit justitiae, non malum pro malo culpatis reddit, sed bonum pro malo offensis impertit. C
Abbreviated transcription (Latin):
in uasis oleũ: .i. nõ ẜuare intra cõsciam boni operis
testĩõniũ. sed in facie gloriari apud hoĩes / non in corde
apud deũ Ruina adulterii excipit᷑. de cõtemptu matri¬
mouii: meliusqz est uxorẽ duce̾ ꝙͣ per libidinis ardo¬
rẽ perire Quidã cõugale decus nõ pro gygnẽdis fili¬
is delectãtur: sed hoc pr̃o turbulenta carins et libidino-¬
sa colluuione aꝑpetũt. sic q bono male utũtur. Uicia per
se mala sunt Cõiugia uero et potectates per se quidẽ
bona sũt: perea uero que cirta ea sũt mala existũt. Cõ¬
o ppressionẽ: per iusticie quoq p̃uaritatõe male existũt
Nocent em̃ nuptie nocent et potestates: sed per id qd̾ eis
iuxta põitur nõ per se. exemplo itineris recti iuxta qd̃
spine nascũtur: que surgẽtes e latere nocẽt eis qui recto
ifmere gradiũtur.¬
xli.

Expanded text:
 id est, non servare intra conscientiam boni operis testimonium, sed in facie gloriari apud homines, non in corde apud Deum. 12. Ruina adulterii excipitur destina matrimonii; meliusque est 248 uxorem ducere quam per libidinis ardorem perire. 13. Quosdam conjugale decus non pro gignendis filiis delectat, sed hoc pro turbulenta carnis et libidinosa consuetudine appetunt, sicque bono male utuntur. 14. Vitia per se mala sunt, conjugia vero et potestates per se quidem bona sunt; per ea vero quae circa ea sunt, mala existunt. Conoppressionem, per justitiae quoque praevaricationem malae existunt. Nocent enim divitiae, nocent et potestates, sed per id, quod eis juxta ponitur, non per se; exemplo itineris recti, juxta quod spinae nascuntur, quae surgentes a latere nocent eis qui recto itinere gradiuntur.XLI.
Abbreviated transcription (Latin):
ta illis post hec eterna supplicia p̃parent᷑. dicẽte ꝓpha
Ducũt in bonis dies luos: et subito ad inferna de
deici Diri sc̃ti plus formidant prospera ꝙͣ aduersa:¬
scũ uiri cõstãtia ita portare debet aduersa: ut frangi
nõ queat Tũc magis sũt dei oculi suꝑ iustos: qñ eos af¬
gaudia disponũtur eterna: qñ p̃senti tribulacõe ꝓbãt᷑¬

Expanded text:
ta illis post haec aeterna supplicia praeparentur, dicente propheta: Ducunt in bonis dies suos, et subito ad inferna desdejici. 2. Viri sancti plus formidant prospera quam adversasancti viri constantia ita portare debet adversa, ut frangi non queat. 3. Tunc magis sunt Dei oculi super justos, quando eos affl Nam tunc eis gaudia disponuntur aeterna, quando praesenti tribulatione probant
Abbreviated transcription (Latin):
qui mala expetũt uolũtate: idcirto deꝰ ꝑficiendi dat
potestatẽ per suã bonã uolũtatẽ. qr de nr̃o malo ip̃e
młta bona oꝑatur Quidã cũ dei uolũtati resiftũt.

Expanded text:
iniqui mala expetunt voluntate, idcirco Deus perficiendi dat iniqui mala expetunt voluntate, idcirco Deus perficiendi dat potestatem per suam bonam voluntatem quia de nostro malo ipse multa operatur bona. Quidam cum Dei voluntati re
Abbreviated transcription (Latin):
Aupeꝵ oppressores tũc se sciant gra E.lxi.¬
uiori dignos sentencia: qñ preualuerint hiis qͥ
mpnãdi lũt: ꝙͣto hic forcius cõtra miẜoꝵ uitã inualu¬
erint Audiant iudices et qui prelũt ppłis qr pro tẽporalib¬
molestiis quas plebib ingerũt: eterno incendio cremabũ
sede tace et intra in tenebras Uenet super te malũ et
nescies ortũ eius: et irruet super te calamitas/. quã nõ
poteris expiare. ueiet repente super te miseria quã ue
sus Magis mala facẽtib ꝙͣ mala paciẽtib dolerẽ
debeni. Illi enĩ preuia faciendo in malũ proficĩt.
isti ꝑaciendo a malo corrigũtur Deus autẽ ꝑ malas
uolũtates alioꝵ: in aliis młta oꝑatur bouã Mali¬
nãciũ hoim uolũtas nequaꝙͣ p̃t impleri
us dederit potestatẽ Nã dũ hoĩes mali deo put¬
tente malũ qd̾ cõcupiscũt ꝑficiũt: ip̃e dicitur face̾
qui ꝑmittit Inde ett qd̾ scrĩptũ est per ꝓphãm Si

Expanded text:
auperum oppressores tunc sentiantur graviori digni esse sententia, quando praevaluerint his quibdemnandi sunt, quanto hic fortius contra miserorum vitam invaluerint. Audiant molestiis, quas plebibus ingerunt, aeterno incendio cremabuntsede, tace et intra in tenebras. Veniet super te malum, et nescies; et irruet super te calamitas quam non poteris expiare. Veniet super te repente miseria quam nescis » . 3. Magis mala facientibus quam mala patientibus dolere debemus. Illi enim prava faciendo in malum proficiunt; isti patiendo a malo corriguntur. Deus autem per malas voluntates aliorum in aliis multa operatur bona. 4. Malignantium hominum voluntas nequs dederit potestatem. Nam dum homines, Deo permittente, malum quod concupiscunt perficiunt, ipse dicitur facere qui permittit. Inde est quod scriptum est per prophetam: Si
Abbreviated transcription (Latin):
quĩ ex illius dulcedine. huiꝰ amaritudinẽ tẽꝑat: et ex e¬
term ͭ ͤ illiꝰ breuitatẽ huiꝰ despicit transitoria Brauari
diu̾lo malo tẽporali pro utilitate eoꝵ est qui uite huiꝰ mala
ꝑferũt: qr cũ dolore grauãtur cupiditatis et luxurie uicioꝵ
q exterioꝵ mala nõ appetũt Plus prodesse saluti tẽptaa¬
ones scł̃i ꝙͣ prosꝑitates: nã ex psperitate in deteriꝰ itur.
ex tẽptacoĩs dolore in melius profict᷑. Dnulq
tẽptacio grauat: dure autẽ p̾mit si nõ sperata aduenerit
Sapiẽtis est cõtra oĩa aduerla ante p̾meditari: nec ĩue¬
nixi talus debet. quẽ nõ cõsilia eiꝰ preuemiãt.

Expanded text:
iter portat, quoniam ex illius dulcedine hujus amaritudinem temperat, et ex aeterniate illius brevitatem hujus despicit transitoriam. 6. Gravari diverso malo temporali pro utilitate eorum est, quod vitae istius mala perferunt, quia cum dolore gravantur, cupiditum caeterorum mala non appetunt, plus prodest saluti tentatio saeculi quam prosperitas. Nam ex prosperitate in deterius itur, ex tentationis dolore in melius proficitur. Unustentatio gravat; dure autem premit, si non sperata advenerit. Sapientis est contra omnia adversa ante meditari; nec evenire casus debet, quem non consilia ejus praeveniant.
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ꝓsperitas semꝑ elucet. iactanter desius meritis glo¬
riantur et bonoꝵ atq iustoꝵ afflictionib detrahũt. dũ¬
q eis aduersa cõtingerĩt mox ad blasphemiã pusilla¬
i ͭ ͤ anum cõuertũtur Quidã simpliciũ nescientes
dispẽsacõe dei in maloꝵ profectib scandalizantͬ. dicẽ

Expanded text:
dum prosperitas elucet, jactanter de suis meritis glodum prosperitas elucet, jactanter de suis meritis gloriantur, et bonorum atque justorum afflictionibus detrahunt, dumque eis adversa contigerit, mox ad blasphemiam pusillanimitate animi convertuntur. Quidam simplicium nescientes dispensationem Dei, in malorum prove
Abbreviated transcription (Latin):
luo mebriabũtur Bdabet aliquẽ ulũ et maloꝵ mi¬
quitas: ꝙ electos dei suis morib lamãt. ac per hoc
uita impioꝵ libi deperit. iustoꝵ aute nõ perit led
proficit dũ eos mali per tribulacõis excercitiũ ad
prelentẽ odiendã uitã. et futurã desiderãdã erudiit
Interdũ em̃ ꝓdest ꝑuersoꝵ prauitas utilitati iustoꝵ: dĩ
cos malitia sua ẽrudũt. et ad regna celoꝵ requirẽdã
molestia tẽꝑali impellũt. Probatur hoc exẽplo israheli ͨ
plebis qui tũc durius agebatur in egipto qñ oportebet
eũ per moysẽ ad terrã promissionis uotari: et ex malis
que in egypto paciebatur discede̾. et ad terra ꝓmilsiõĩs
testĩare Iniqui dũ cõctantia iusti in ꝑsecucõib siuis al¬
piciũt: mẽtis cõfusione tabescũt. et dum aduersa oftẽ¬
tant nec uincũt. tandẽ de sue ꝑuersitatis insania cõfũ¬
dantur. Stulti cõtra bonos ctudiũ semꝑ assumũt. qͥb

Expanded text:
suo inebriabuntur. Habet aliquem usum, et malorum isuo inebriabuntur. Habet aliquem usum, et malorum iniquitas, quod dilectos Dei, suis moribus laniat, ac per hoc vita impiorum sibi deperit: justorum autem deperit, sed proficit, dum eos mali per tribulationis exercitium ad praesentem odiendam vitam, et futuram desiderandam erudiunt. Interdum enim prodest perversorum pravitas utilitati justorum, dum eos malitia sua erudit, et ad regna coelorum requirenda molestia temporalis impellit. Probatur hoc exemplis Israeliticae plebis, quae tunc durius agebatur in Aegypto, quando oportebat eam per Mosen ad terram repromissionis vocari, et ex malis, quae in Aegypto patiebatur descendere, et ad promissam patriam festinare. Iniqui dum constantiam justi in persecutionibus suis aspiciunt, mentis confusione tabescunt, et dum adversa ostentant, nec vincunt, tandem de se perversitatis insania confunduntur. Stulti contra bonos studium semper assumunt, quibus