comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malo ⁊ ab ĩimicitiis ab ebrietate
a fornicaciõe a furto a ꝑiurio a
falso testimonio a detractiõe: qͥa
hec oĩa odit deus et eos qui ista
faciũt puniet in futuro. Estoteãt
benigni misericordes ĩuitẽ hono-¬
rẽ habentes et ea sꝑ orantes que
in scĩs sius diligit deus: ut possi-¬
tis cũ scĩs eius ad eternã et ĩmor¬
tulẽ głam ꝑuenire et uiuere in

Expanded text:
malo, ab inimicitiis, ab ebrietate, a fornicatione, a furto, a perjurio, a falso testimonio, detractione: quia haec omnia odit Deus, et eos qui ista faciunt, puniet in futuro. Estote autem benigni, misericordes, invicem honorem habentes, et ea semper operantes, quae in sanctis suis diligit Deus, ut possitis cum sanctis ejus ad aeternam et immortalem gloriam pervenire, et vivere in
Abbreviated transcription (Latin):
michi rñdet: Si diuisero cũ illõm¬
nus erit. Et michi et illi minuitur
quia diligo eũ tamꝙͣ meĩpm : opto
illi ut tantũ habeat: ut nec meũ mi¬
nuat᷑. et ip̃e michi coequet᷑. Opto¬
unde nichil perdes: atq utinã hoc
dicas uerũ uel optes. Timeo enĩ
ne inuideas. Quomõ enĩ socialis
felicitas erit tua ͥ quẽ torquet feli¬
citas aliena: Nõne cũ ceperit di¬
tescere uicinus tuus et incipere qͣ¬
si surgere et ire post te nõ times te
sequatur. times ne transeat te. Cer¬
te diliges proximũ tuũ sicut teip̃m.
Sedloquar de ĩbidis. aluertat eĩ
deus hanc pestẽ cib aĩs oĩm hoĩm᷑
solus dyabolus reus est. et inexpi¬
abiliter reus. Nõ enĩ dicitut dyci¬
bolo ut dampnet᷑ adulteriũ cõmi¬
sisti. furtũ fecisti. uillã cilienã ra¬
piusti: sed hoĩ stanti lapsus inui¬
disti. Inu̾idencia dyabolicũ uiciũ ẽ.
Sed habet mrẽm suã. Suffõcama
facit. Ideo humilitatẽ docuit xpũs.
Non ego loquorde inuidis: bene

Expanded text:
mihi respondet? Si divisero cum illo, minus erit et mihi et illi: minuetur quia diligo eum tanquam me ipsum, opto illi ut tantum habeat; ut nec meum minuatur, et ipse mihi coaequetur. unde nihil perdas: atque utinam hoc verum dicas, vel optes. Timeo enim ne invideas. Quomodo enim socialis erit felicitas tua, quam torquet felicitas aliena? Nonne cum coeperit ditescere vicinus tuus, et incipere quasi surgere, et ire post te, times ne sequatur te, times ne transeat te? Certe diligis proximum tanquam te ipsum. Sed non loquor de indivis. Avertat enim Deus hanc pestem ab animis omnium hominum, solus diabolus reus est, et inexpiabiliter reus. Non enim dicitur diabolo ut damnetur, Adulterium commisisti, furtum fecisti, villam alienam rapuisti: sed, Homini stanti lapsus invidisti. Invidentia diabolicum vitium est: sed habet matrem suam. eo humilitatem docuit Christus. Nam non ego loquor invidis, bene
Abbreviated transcription (Latin):
salmus quẽ cãtauim
deo et nos inuicẽ horta¬
ti sumus ut ad oremus
eũ et prosternam illi et fleamus
añ dñm qui fecit nos: admonet
quere̾ aliquanto diligentiꝰ quid
sibi uelit qd̾ ait qui fecit nos. Q

Expanded text:
salmus quem cantavimus Deo, et nos invicem exhortati sumus, ut adoremus eum, et prosternamur illi, et fleamus ante Dominum qui nos fecit, admonet quaerere aliquanto diligentius, quid sibi velit quod ait, Qui nos
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xp̃i qd̾ manib tractatũ est
Uidete quid sequat᷑. Et ip̃a uita ma¬
infestata ẽ. xpũc ergo uerbũ uite.
Et unde manifestata est d Erat eĩ
ab ĩicio: sed non erat manifestata
hoĩb. Manifestata autẽ erat an¬
gelis uidẽtib: et tamꝙͣ pane suo
tibantib. Sed quid ait scriptura
Panẽ angeloꝵ mãducauit homo.
Ergo manifestata ẽ ipã uita ĩ car¬
ne q̃a ĩ manifestacione posita est.
ut res que solo corde uideri potest.
uideretur et oculis ut corda sana¬
ret. Solo enĩ corde uidet᷑ uerbũ
taro aũt et oculis carnalibꝰ uidet᷑
Erat unde uideremꝰ carnẽ : s nõ
erat unde uid̾emꝯ u̾bũ. Ftm̃ est uer

Expanded text:
i quod manibus tractatum est. Videte quid sequatur: Et ipsa vita manifestata est. Christus ergo Verbum vitae. Et unde manifestata est? Erat enim ab initio; sed non erat manifestata hominibus: manifestata autem erat Angelis videntibus, et tanquam pane suo cibantibus. Sed quid ait Scriptura? Panem Angelorum manducavit homo . Ergo manifestata est ipsa vita in carne; quia in manifestatione posita est, ut res quae solo corde videri potest, videretur et oculis, ut corda sanaret. Solo enim corde videtur Verbum: caro autem et oculis corporalibus videtur. Erat unde videremus carnem, sed non era
Abbreviated transcription (Latin):
tractauerũt de uerbo uite. Quis
est qui monibꝰ tractet uerbũͥ ni¬
si quia uerbũ caro fcm̃ est et habi¬
tauit in nobis. Hoc autẽ uerbũ
qd̾ caro factũ est ut manbꝰ trat¬
taretur: cepit eẽ caro ex u̾gine ma¬
ria. Sed non tũc cepit uerbũ: qͥa
qd̾ erat ab ñcio dixit. Hidete si nõ
actestat᷑ epła sua enͣgłio suo: ubi
mõ audistis ĩ pn̾cipio erat uerbũ
et uerbũ erat apud deũ. Forte de
uerbo uite sit quisq accipiat quasi

Expanded text:
t de Verbo vitae. Quis est qui manibus tractat Verbum, nisi quia Verbum caro factum est, et habitavit in nobis? Hoc autem Verbum quod caro factum est, ut manibus tractaretur, coepit esse caro ex virgine Maria: sed non tunc coepit Verbum, quia quod erat ab initio dixit. Videte si non attestatur Epistola sua Evangelio suo, ubi modo audistis, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum . Forte de Verbo vitae sic quisque acci
Abbreviated transcription (Latin):
ĩtermusimꝰ eius epłam tractãdo
ab eo nõ recedamus: p̃sertim q̾a ĩ.
pã epła satis dulce omĩb quibꝰ
ponis dei et satis memorabile in
ecclia dei maxime taritas cõmen¬
dat᷑. Dicturꝰ ẽ multa. et ꝓpe omĩa
de caritate. Qui habet in se unde
cudiat: ncc̃e est gaudeat ad quod
audit. Sic enĩ illi erit lño ista: qua¬
si oleũ in flãma. Siẽ ibi qd̾ nutria¬
tur nutrit᷑ et crescit et ꝑmanet.
Itẽ quibusdã sic ẽẽ debet tamqmͣ
llãma ad fomitẽͥ ut si nõ ardebat:
accendẽte sermone actendat᷑. In
quibusdã eñ nut̾tur qd̾ est. ĩ quibꝯ¬
dã accendit᷑ si deest: ut om̃s ĩ una
caritate gaudeamꝰ. Ubi autẽ ca¬
ritas ibi pax. Et ubi humilitas: ibi
caritas Iam ip̃m audiamꝰ: et ad
eius u̾ba que dñs iħ̾s suggerit etiã
uobis ut bene intelligatis loquam̃¬

Expanded text:
intermisimus, ejus Epistolam tractando ab eo non recedamus; praesertim quia in ipsa Epistola satis dulci omnibus quibus panis Dei, et satis memorabili in sancta Ecclesia Dei, maxime Charitas commendatur. Locutus est multa, et prope omnia de Charitate. Qui habet in se unde audiat, necesse est gaudeat ad quod audit. Sic enim illi erit lectio ista, tanquam oleum in flamma; si est ibi quod nutriatur, nutritur, et crescit, et permanet. Item quibusdam sic esse debet, tanquam flamma ad fomitem; ut si non ardebat, accedente sermone accendatur. In quibusdam enim nutritur quod est, in quibusdam accenditur si deest; ut omnes in una charitate gaudeamus. Ubi autem charitas, ibi pax; et ubi humilitas, ibi charitas. Jam ipsum audiamus; et ad ejus verba, quae Dominus suggerit, etiam vobis ut bene intelligatis, loquam
Abbreviated transcription (Latin):
Eminit scĩ¬
geliũ scd̾m
ioh̾em ex or¬
dine lconũ
nos solere
tractare ⁊ ẜ
sita est nuc solẽpnitas scõrũ dicꝵ
quibus certas ex enͣgłio oportet
stͥ ãnũe ut alie interpõni nõ pos¬
sut: ordo ille quẽ susceperamus
ncãtate paululũ intermissus est
nõ amissus. Cũ aitẽ cogitarẽ qͥd
scd̾m hilaritatẽ pñtiũ dieꝵ per

Expanded text:
eminit Sancgelium secundum Joannem ex ordine lectionum nos solere tractare: sed sita est solemnitas sanctorum dierum, quibus certas ex Evangelio lectiones sunt annuae, ut aliae esse non possint; ordo ille quem susceperamus, necessitate paululum intermissus est, non amissus. Cum autem cogitarem quid secundum hilaritatem praesentium die
Abbreviated transcription (Latin):
mus ergo uerba eius. Quid enĩno¬
bis prodesset: si uideretur et nõ cui¬
diret᷑ ꝰ Nec mõ aliq̾d obest qͥa nõ ui¬
detur. et tamẽ audit᷑. Dicit ergo. Qui
uos sꝑuit. me sꝑuit. Si hoc solis apos
sermo eius ꝑuenit ad nos et uoc¬

Expanded text:
a ejus. Quid enim nobis prodesset, si videretur, et non audiretur? Nec modo aliquid obest, quia non videtur, et tamen auditur. Dicit ergo: Qui vos spernit, me spernit. Si solis Apostsermo ejus pervenit ad nos, et voc
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑibus uigila. Et qñ corpore dormi¬
eris. uenit tempus ut surgus. Cũ
aũt surrexeris. pp̃ara lãpades. Tũt
nõ extinguãtur. Tũc interiore con¬
scẽcie oleo uegetent᷑. Tũc sponsus
ille ĩtorporeis nexibus ãplectat᷑
tũc te ĩtroducat ĩ domũ ubi nũꝙͣ dor¬
mias. ubi nũꝙͣ tua lãpas possit ex¬
tingui. Hodie u̾o laboramꝰ et lãpa¬
q fluctuãt. Sed ardeat ĩ rubo flãana
nr̃a: ut uentus tẽptacoĩs augeat ig

Expanded text:
ibus vigila: et quando corpore dormiveris, veniet tempus ut surgas. Cum autem surrexeris, praepara lampades. Tunc non exstinguantur, tunc interiore conscientiae oleo vegetentur: tunc sponsus ille incorporeis nexibus amplectatur, tunc te introducat in domum, ubi nunquam dormias, ubi nunquam tua lampas possit exstingui. Hodie vero laboramus, et lampaque fluctuant: sed ardeat in robore flamma nostra, ut ventus tentationis augeat ig
Abbreviated transcription (Latin):
deus. quia colui deũ. Quõ coluis¬
ses ⁊ si pocatus nõ fuisses: Si prop¬
terea te pocauit deus quia coluisti
deũ: ergo prior dedisti et retribu¬
itur tibi. Nõne istã tibi pocẽ apłs
tollit cũ dicit. au̾t quis prior de¬
dit illi ⁊ et retribuetur ei; Sed et¬
ce quãdo pocatus es: uel iam eras.
Quomõ p̃destinareris : nisi q̃n¬

Expanded text:
Deus, quia colui Deum. Quomodo coluisDeus, quia colui Deum. Quomodo coluisses, si vocatus non fuisses? Si propterea te vocavit Deus, quia coluisti Deum: ergo prior dedisti, et retribuit tibi. Nonne istam tibi vocem Apostolus tollit, cum dicit, Aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei? Sed ecce quando vocatus es, vel jam eras. Quomodo praedestinareris, nisi quan
Abbreviated transcription (Latin):
bitorẽ. Debitor enĩ fc̃s est nõ aliqͥd
a nobis accipiendo: sed quod ei pla¬
cuit ꝓmittendo. Aliter enũ dicimꝰ
honĩ debes michi quod dedi tibi:
et aliter dicimꝰ deo debes mͥ quia
ꝓmisisti michi. Qñ dicis debes mͥ¬
quia promisisti michi. tu nichil
dedisti: et tñ exigis. Bonitas enĩ
eiu̾s qui ꝓmisit dabit: ne in mali¬
ciã fides cõuertatur. Qui aut fallit
malus est. Deo ergo quid dicimꝰ
redde michi quia dedi tibiꝰ Quid
sumꝰ et quod habemꝰ boni ab illo¬
habemꝰ; Nichil ergo ei dedimꝰ Nõ
est quẽadmodũ ista poce exigamꝰ
debitorẽ deũ : maxime dicente no¬
bis apło. Quis enĩ cognouit sen¬
sũ diũ aut quis consiliarius eius
fuit. Aut quis prior dedit illi ⁊ et
retribuetur ei. Illo ergo modo
possumꝰ exigere dñm nr̃m. ut di¬
camꝰ: redde quod ꝓmisisti. quia
fecimꝰ quod iussisti. Et hoc tu fe¬
cisti: quia laborantes iuu̾isti. Ne¬
mo ergo dicat. ideo me pocauuit

Expanded text:
bitorem. Debitor enim factus est, non aliquid bitorem. Debitor enim factus est, non aliquid a nobis accipiendo, sed quod ei placuit promittendo. Aliter enim dicimus homini, Debes mihi quia dedi tibi: et aliter dicimus, Debes mihi, quia promisisti mihi. Qquia promisisti mihi, tu nihil dedisti, et tamen exigis. Bonitas enim ejus qui promisit dabit, ne in malitiam fides convertatur. Qui autem fallit, malus est. Deo autem nunquid dicimus, redde mihi, quia dedi tibi? Quid sumus, et quod habemhabemus? Nihil ergo ei dedimus. Non est quemadmodum ista voce exigamus debitorem Deum, maxime dicente nobis Apostolo, Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? aut quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Illo ergo modo possumus exigere Dominum nostrum, ut dicamus: Redde quod promisisti, quia fecimus quod jussisti: et hoc tu fecisti, quia laborantes juvisti. mo ergo dicat: Ideo me vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
mortales essemꝰ. Si deus pro
nobis ⁊ quis contra nos: Predes¬
tinatus a deo ⁊ uocatis iustifica¬
tis głificatis. qui uult adu̾sari. pa¬
ret se: si potest bellare aduersus
deũ. Ubi enĩ audiu̾imꝰ si deus
pro nobis quis contra nos: nisi
qui deũ uincit. nõ ledit nos. Et
quis ẽ qui uincit omĩpotentẽ :
Quicũq reluctari uoluerit: si¬
bi nocet. Hoc est qñ et paulo ad¬
huc saulo de celo ep̃c damauit :
nõ tibi expedit contra stimulũ
calcitrare. Seuiat seu̾iat qͣntũ
potest. Qui calces contra stimũ¬
lũ mittit ⁊ nõne in seipm̃ se-¬
uit.. In hiis autẽ quatuor reb
quas cõmendauit apls ĩsigneᷤᷤ
que ꝑtineant ad eos pro quibz est
deus. id est p̃destinacione pocatio¬
ne iustificacione. glorificatione: in
hiis ergo quatuor reb considerare
debemus quid iã habeamꝰ et quid
iam expectemꝰ. In hiis enĩ que iã
habemꝰ laudemꝰ deũ largitorẽ: in
hiis que nõ dũ habemꝰ teneamꝰ de¬

Expanded text:
pro nobis, quis contra nos? Praedestinatis a Deo, vocatis, justificatis, glorificatis, qui vult adversari, paret se, si potest bellare adversus Deum. Ubi enim audivimus, Si Deus pro nobis, quis contra nos? nisi qui Deum vincit, non laedit nos. Et quis est qui vincit Omnipotentem? Quicumque reluctari voluerit, sibi nocet. Hoc est, quod et Paulo adhuc Saulo de coelo Christus clamavit: Non tibi expedit contra stimulum calcitrare . Saeviat, saeviat quantum potest; qui calces adversus stimulum mittit, nonne in se ipsis. In his autem quatuor rebus, quas commendavit Apostolus insignes, quae pertinent ad eos pro quibus est Deus, id est, praedestinatione, vocatione, justificatione, glorificatione; in his ergo quatuor rebus considerare debemus quid jam habeamus, et quid adhuc exspectemus. In his enim quae jam habemus, laudemus Deum largitorem: in his quae nondum habemus, teneamus de
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̃destinaret nos. deus pro no-¬
bis ut uocaret nos: deus pro no¬
bis ut iustificaret nos. deus pro
nobis ut glorificaret nos. Si de
us pro nõbis quis contra nos:
Predestinauit anqͣm essemꝰ: uoca¬
uit cũ au̾si essemꝰ ⁊ iustificauit

Expanded text:
ut praedestinaret nos; Deus pro nobis, ut vocaret nos; Deus pro nobis, ut justificaret nos; Deus pro nobis, ut glorificaret nos. Si ergo Deus pro nobis, quis contra nos? Praedestinavit nos antequam essemus, vocavit, cum aversi e
Abbreviated transcription (Latin):
Niciũ bone uite cui bita
eterna eciã debet᷑ recta
fides est. Est aũt fides.
credere qd̃ nondũ uides. Cuiꝰ fidei
merces est: uidere qd̃ credis. Tꝑe
igitur fidei tamꝙͣ tꝑe semẽtis non
deficiamus et usq in finẽ nõ defi¬
ceret in delictis sius ⁊ sicut creatoe
opus hẽbamꝰ ut essemus : sic sal¬
uatore ut reu̾iuisceremꝰ. Iustus
deus dãpnauit hoĩez: misericors
deus liberat hoĩez. Deus isrł ipse

Expanded text:
nitium bonae vitae, cui vita etiam aeterna debetur, recta fides est. Est autem fides, credere quod nondum vides: cujus fidei merces est, videre quod credis. Tempore igitur fidei tanquam tempore sementis, non deficiamus, et usque in finem non defi jaceret in delictis suis, sicut Creatore opus habebamus ut essemus, sic Salvatore ut revivisceremus. Justus Deus damnavit hominem, misericors Deus liberat hominem. Deus Israel ipse
Abbreviated transcription (Latin):
hec edicio potuerit ĩnotescere oĩa si uoluerĩt et ualuerĩt emẽdabũt.. Peto
ane ut hanc epłam seorsũ quidẽ sed tñ ad caput eorũdẽ librorũ poni iub

Expanded text:
haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto sane ut hanc epistolam, seorsum quidem, sed tamen ad caput eorumdem librorum jub
Abbreviated transcription (Latin):
retractatos ut mea disposicio fuerat expolirem. Non enĩ¬
quisicione proficiente nectũt᷑. Cũ ergo ꝑ eos homĩes. qui pͥus ꝙͣ uellẽ ad
osdã illorũ ꝑuenire potuerũt. disposicio mea neqͥuisset ĩpleri. int̾ruptam
dictacionẽ reliq̃ram cogitans hocip̃m in aliquibꝰ scriptis meis cõq̃ri. ut sci¬
rẽt qui possent nõ a me fuisse eosdẽ libros editos sed ablatos. priusꝙͣ michi
edicõe mea digni uiderẽt᷑. Uerũ multorũ fr̃m uehemẽtissima postulaciut
et maxime tua iussione cõpulsus opus tam laboriosũ adiuuãte dño termi¬
nare curaui. eosq emẽdatos nõ ut uolui sed ut potui. ne ab illis qui subrep¬
ti iam ĩ manꝰ hoĩm exierãt pli̾mũ discreparẽt ueneracioĩ tue ꝑ filiũ nr̃m
condyaconũ sarissimũ misi. et cuicũq audiendos describendos. legẽdos ue
ꝯmisi. In quibꝰ si seruari mea disposicio potuisset. essent ꝓfecto et si easder

Expanded text:
retractatos, ut mea dispositio fuerat, expolirem. Non enite nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum permisi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem
Abbreviated transcription (Latin):
les fuit ĩterualsa cogitentur. nulla distanciã quãtulecũq dis¬
sisitudĩs. aut ibi ĩtesligatur aliud alio uł paulominꝰ. Quocũ¬
ab s mõ minꝰ eẽ aliud alio p̃t. ut neq ꝑsonaꝵ sit cõfusio nec ta¬
lis distinctõ qua sit ĩpar aliquid. Qd si intellcũ capi nõ pt̃fi
de teneatur donec illucescat in cordib ille qui ait ꝑ ꝓphetã. Aisi
credideritis non ĩtelligetis

Expanded text:
les aut intervalla cogitentur, nulla distantia quantulaecumque dissimilitudinis, ut ibi intelligatur aliud alio vel paulo minus, quocumque modo minus esse aliud alio potest: ut neque personarum sit confusio, nec talis distinctio qua sit impar aliquid. Quod si intellectu capi non potest, fide tencatur, donec illucescat in cordibus ille qui ait per prophetam, Nisi credideritis, non intelligetis
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ ut diximꝰ silitudinẽ dcs est hõ ad ymagiẽm. Et iõ nr̃ãm ut y¬
mago t̾nitatis eẽt homo non t̾nitati equalis sicut filiꝰ prĩse
accedens ut dcm̃ ẽ quadã sili̾tudĩe. sicut idistantib significat᷑
quedã uicinitas non loci s cuiusdã imitacõnis. Ad hoc enĩ et dr
reformanũ ĩ nouitate mentis urẽ. Quibus item dicit. Estote
itaq imitatoes dei sicut filii dilectissĩ. Noud enĩ hoĩ dr qui

Expanded text:
rem, ut diximus, similitudinem dictus est homo ad imaginem: et ideo nostram, ut imago Trinitatis esset homo; non Trinitati aequalis sicut Filius Patri, sed accedens, ut dictum est, quadam similitudine; sicut in distantibus significatur quaedam vicinitas, non loci, sed cujusdam imitationis. Ad hoc enim et dicitur, Reformamini in novitate mentis vestrae : quibus item dicit, Estote itaque imitatores Dei, sicut filii charissimi . Novo enim homini di
Abbreviated transcription (Latin):
Dientes iu rebus que facte st̃ ad cognoscendũ e¬
ũ a quo fcẽ st̃ excertere lcõrẽ iã ꝓuẽiunus ad eius y¬
maginẽ qd̾̃ est homo in eo qd̃ ceteris aĩalibꝰ aũcel¬
lic id ẽ raciõe uł incelligẽcia et quidqͥd aliud de a-¬
nima rõnali uł intellcũali dici pt qd̃ ꝑtineat ad
lam rem q̃ mens uocat᷑ uł aĩmꝰ. Quo noĩe nõnul¬
N auctores lingue latine id qd̃ excellit in hoĩe et nõ est in pecore
aĩa que ineit et pecori suo quodã loquẽdi mo̾e distĩgũt. Si¬
pra hanc ergo naturã si q̃rimꝰ aliqͥd et uerũ q̃rimꝰ deus ẽ natã
cilicet nõ creata s creatr̾. Que utrũ sit f̾uitas nõ solũ cred¬

Expanded text:
actae sunt ad cognoscendum eum a quo factae sunt, exercere lectorem, jam pervenimus ad ejus imaginem, quod est homo, in eo quo caeteris animalibus antecellit, id est ratione vel intelligentia, et quidquid aliud de anima rationali vel intellectuali dici potest, quod pertineat ad eam rem quae mens vocatur vel animus. Quo nomine nonnulli auctores linguae latinae, id quod excellit in homine, et non est in pecore, ab anima quae inest et pecori, suo quodam loquendi more distinguunt. Supra hanc ergo naturam, si quaerimus aliquid, et verum quaerimus, Deus est, natura scilicet non creata, sed creatrix. Quae utrum sit
Abbreviated transcription (Latin):
ralibꝰ assũptis usa est cũ de deo loq̃retur. uelud cũ ait. sub ũbraculo¬
larũ tuarũ ꝓtege me. Et de spiritali creatura multa tnͣstulit. quib
significaret illud qd̾ ita nõ esset. sed ita dici opus eẽt. sicuti ẽ. ego sum.
deꝰ zelaus. et penitet me fecisse hoĩe. De rebꝰ aũt q̃ oĩo nõ st̃ nõ
raxit aliqͣ uocabula qͥbꝰ uel figuraret locucões uel spissaret enignia¬
ta. Unde ꝑnicõsius et ĩaniꝰ euanescũt qui t̾cio illo gn̾e erroris a u̾i¬
ate secludũt. hoc suspicando de do̾ qd̃ neq ĩ ip̃o neq in ulla creatur
ĩueniri pt̃. Rebꝰ enĩ q̃ in creatura reperiũt᷑ solet scͥptura diuina uelᵈ

Expanded text:
ralibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait, In tegmine aralibus sumptis usa est, cum de Deo loqueretur; velut cum ait, In tegmine alarum tuarum protege me . Et de spirituali creatura multa transtulit, quibus significaret illud quod ita non esset, sed ita dici opus esset; sicuti est, Ego sum Deus zelans ; et, Poenitet me hominem fecisse . De rebus autem quae omnino non sunt, non traxit aliqua vocabula, quibus vel figuraret locutiones, vel spissaret aenigmata. Unde perniciosius et inanius evanescunt, qui tertio illo genere erroris a veritate secluduntur, hoc suspicando de Deo, quod neque in ipso, neque in ulla creatura inveniri potest. Rebus enim quae in creatura inveniuntur, solet S
Abbreviated transcription (Latin):
unt. et eorũ qͥ scd̃m spiritalẽ creaturã sitũti est aĩa. et eoꝵ qui neq se¬
dũ corpꝰ neq secũdũ spũalẽ creaturã et de deo falsa existimãt. eo ren¬
ciores a uero quo id qd̾ sapiũt nec in corpore reꝑit᷑ nec in fcõ et cõdito spñ
net in ip̃o creatore. Qui enĩ opinatur deũ uerbigrͣ candidũ uel rutil
fallit᷑. sed tñ ħ ĩuẽiũt᷑ in corpore. Rursꝰ qui opinat᷑ d̾m nĩc obliuscẽtẽ
nũc recordãtẽ uł si qͥd huiꝰ moĩ ẽ nichilomiꝰ ĩ errore est. sed tñ ħ ĩuẽiũt᷑
plꝰ errat ꝙ nõ solũ deus ita nõ est. sed nec spiritał nec corporalis creata᷑
Nulla enuĩ oĩo res est q̃ seĩpam gignat ut sit. Ut ergo ab huiꝰ mõi fa
neris rerũ uerba uitauit. ex quibꝰ quasi gradatĩ ad diuina atq sb̾li¬
ua nr̃ intellcũs uelut nutritꝰ assurgẽt. Nã et uerbis ex rebꝰ corpo¬

Expanded text:
unt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque seunt; et eorum qui secundum spiritualem creaturam, sicuti est anima; et eorum qui neque secundum corpus, neque secundum spiritualem creaturam, et tamen de Deo falsa existimant, eo remotiores a vero, quo id quod sapiunt, nec in corpore reperitur, nec in facto et condito spiritu, nec in ipso Creatore. Qui enim opinatur Deum, verbi gratia, candidum vel rutilum, fallitur; sed tamen haec inveniuntur in corpore. Rursus qui opinatur Deum nunc obliviscentem, nunc recordantem, vel si quid hujusmodi est, nihilominus in errore est; sed tamen haec inveniplus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam gignat ut sit. 2. Ut ergo ab hujusmodi falneris rerum verba vitavit, ex quibus quasi gradatim ad divina atque sublimia noster intellectus velut nutritus assurgeret. Nam et verbis ex rebus corpo
Abbreviated transcription (Latin):
Ecturus hͤ q̃ de t̾nitate disserimꝰ pͥꝰ oportet ut nouerit stilũ
sirͣm adu̾sus eorũ iugilare calũpnias. qui fidei cõtẽpnẽtes in¬
iciũ ĩmaturo et ꝑuerso rõis amore fallũt᷑. Quoꝵ nõnlłi ea
q̃ de corporalibꝰ rebꝰ sũ ꝑ sensus corporeos exꝑta notauerũt. su̾
t nã huam ingeniĩ et diligẽtie uiuacitate uel artis aduitorio ꝑceperũt. ad
senclũt si quid senciũt. et hoc errore cũ de deo disputãt sermõi suo distortas
t fallates regulas fingũt. Est itẽ aliud hom̃ genꝰ eorũ qui uniu̾san
qͥdẽ creaturam q̃ ꝓfcõ mutabił est nitũtur tnͣscẽd̾e̾ ut ad ĩ cõmutabilẽ sb̾am
q̃ deꝰ est erigãt intẽtionẽ. sed mortalitatis oñe p̃grauati cũ et uideri uo¬
lũt scire qd̾ uesciũt et qd̾ uolũt scire nõ pñt p̃sũptores opinionũ suarũ
audacius affirmãdo int̾cludũt sibimet intelligẽcie uias. magis eligẽ¬
es siũam suã nõ corrigere ꝑu̾sam qͣm mutare defensam. Et hit

Expanded text:
ecturus haec quae de Trinitate disserimus, prius oportet ut noverit, stilum nostrum adversus eorum vigilare calumnias, qui fidei contemnentes initium, immaturo et perverso rationis amore falluntur. Quorum nonnulli ea quae de corporalibus rebus, sive per sensus corporeos experta noverunt, sive quae natura humani ingenii et diligentiae vivacitate vel artis adjutorio perceperunt, ad ectum de Deo sentiunt, si quid sentiunt; et ex hoc errore, cum de Deo disputant, sermoni suo distortas et fallaces regulas figunt. Est item aliud hominum genus, eorum qui universam quidem creaturam, quae profecto mutabilis est, nituntur ttatis onere praegravati, cum et videri volunt scire quod nesciunt, et quod volunt scire non possunt; praesumptiones opinionum suarum audacius affirmando, intercludunt sibimet intelligentiae vias, magis eligentes sententiam suam non corrigere perversam, quam mutare defensam. Et hic
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita in infirmitate hũilitatis ꝑfice̾tur u̾tus caritatis Hoc sig¬
nificat in psalmo ubi ait. Pluuiam. uolũtariam segregabis
deus hereditati tue. et infirmata est tu uero ꝑfecisti eam. Pluu¬
am quppe uolũtariã nõ nisi gram̃ uult intelligi nõ meritis
redditam sed gratis datam. unde et gr̃a uoĩatur. Dedit eiũ eã
non qr digni eramꝰ sed qr uoluit. Hoc cognoscentes. non fiden¬
tes in nobis erimꝰ. et hoc est infirmari. Ip̃ẽ uero ꝑficit nos. qi
ĩ apło paulo dixit. Sufficit tibi grã meã. nã u̾tꝰ in infirmita¬
te ꝑficit. Persu adendũ ergo erat homi qnͣtũ nos dilexerit deu
et quales dilexerit. Quantũ ne desperaremꝰ. quales ne suꝑbirer
caritatẽ deus in nob̾. qm̃ si cũ adhuc pccõres essemꝰ cristꝰ ꝓ nobis
mortuus est. młtomagis nũc iustificati in sanguĩe ip̃ius salui e

Expanded text:
atque ita in infirmitate humilitatis perficeretur virtus charitatis. Hoc significat in Psalmo, ubi ait: Pluviam voluntariam segregans, Deus, haereditati tuae; et infirmata est, tu vero perfecisti eam . Pluviam quippe voluntariam nonnisi gratiam vult intelligi, non meritis redditam, sed gratis datam, unde et gratia nominatur: dedit enim eam, non quia digni eramus, sed quia voluit. Hoc cognoscentes, non fidentes in nobis erimus; et hoc est infirmari. Ipse vero perficit nos, qui etiam Paulo apostolo dixit: Sufficit tibi gratia mea; nam virtus in infirmitate perficitur . Persuadendum ergo erat homini quantum nos dilexerit Deus, et quales dilexerit: quantum, ne desperaremus; quales, ne superbircharitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mor
Abbreviated transcription (Latin):
quisicione proficiente nectũt᷑. Cũ ergo ꝑ eos homĩes. qui pͥus ꝙͣ uellẽ ad
ostã illorũ ꝑuenire potuerũt. disposicio mea neqͥuisset ĩpleri. int̾ruptam
dictacionẽ reliq̃ram cogitans hocip̃m in aliquibꝰ scriptis meis cõq̃ri. ut sci¬
rẽt qui possent nõ a me fuisse eosdẽ libros editos sed ablatos. priusꝙͣ michi
edicõe mea digni uiderẽt᷑. Uerũ multorũ fr̃m uehemẽtissima postulacie
et maxime tua iussione cõpulsus opus tam laboriosũ adiuuãte dño termi¬
nare curaui. eosq emẽdatos nõ ut uolui sed ut potui. ne ab illis qui subrep¬
ti iam ĩ manꝰ hoĩm exierãt pli̾mũ discreparẽt ueneraciõi tue ꝑ filiũ nr̃m
condyaconũ carissimũ misi. et cuicũq audiendos describendos. legẽdos ue
omisi. In quibꝰ si seruari mea disposicio potuisset. essent ꝓfecto et si easde
hec edicio potuerit ĩnotescere oĩa si uoluerĩt et ualuerĩt emẽdabũt.. Peto

Expanded text:
te nectuntur. cum ergo per eos homines, qui, priusquam uellem, ad quosdam illorum peruenire potuerunt, dispositio mea nequiuisset impleri, interruptam dictationem reliqueram cogitans hoc ipsum in aliquibus scriptis meis conqueri, ut scirent, qui possent, non a me fuisse eosdem libros editos sed ablatos, priusquam mihi editione mea digni uiderentur. uerum multorum fratrum uehementissima postulatione et maxi-\' me tua iussione compulsus opus tam laboriosum adiuuante domino terminare curaui eosque emendatos, non ut uolui, sed ut potui, ne ab illis, qui subrepti iam in manus hominum exierant, plurimum discreparent, uenerationi tuae per filium nostrum condiaconum carissimum permisi: in quibus si servari mea dispositio potuisset, essent profecto, etsi easdem haec editio potuerit innotescere, omnia si voluerint et valuerint, emendabunt. Peto
Abbreviated transcription (Latin):
Commodũ autẽ arbitror. sub eius nomine uer¬
ba eius ponere : & sub meo responsionẽ meam:
Faustus dixit: Satis suꝑq inlucẽ iam tradu-¬
ctis erroribus. ac iudaicȩ suꝑsticionis simul et

Expanded text:
commodum autem arbitror sub eius nomine uercommodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et
Abbreviated transcription (Latin):
austus quidam fuit gente affer. quitate
mileuitanꝰ. eloquio suauis. ingenio ulidꝰ.
secta manicheus: ac per hoc nefando er¬
rore ꝑuersus: Noueram ipse hominẽ: quemad¬
modum eum cominemoraui in libris confessio¬
num mearum: hic quoddam uolumen edidit.
aduersus rectam xp̃ianam fidem. & catholicã
ueritatẽ: Quod cũ uenisset in manus nr̃as.
lectumq ẽẽt a fratribus : desiderauerunt.¬
& iure caritatis ꝑ quam eis seruimꝰ flagitaue-¬
runt. ut ei responderemus: Hoc aggrediar nc̃
in nomine atq adutorio dñi & saluatoris nr̃i
iħu xp̃i: ut omnes qui legent. intelligant quã ni-
chil sit acutũ ingenium & lingua expolita. ni¬
si a dño gressus hominis dirigantur: Quod
multis etiam tardioribꝰ & inualidioribus. occul¬
ta equitate diuine miscdiȩ prestitũ est: cũ
multi acerrimi & facundissimi deserti ab adiu-¬
torio dei. ad hoc uelociter & ꝑtinaciter curre¬
rent. ut a ueritatis uia longius aberrarent:

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui hil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent.
Abbreviated transcription (Latin):
que uere sit lex: idẽ. non occides. ñ mechab̾is. ñ
ꝑ uirabis et cetera. Cui quia olim diffamate in-
gentib. id ẽ. ex quo mundi huiꝰ creatura con-¬
sistit. hebreorum scriptores irruentes. tanqͣm
lepram ac scabilem ab hominanda hȩc sua et¬
hec sua et turpissima p̃cepta cominiscuerunt.
que ad ꝑitom̃ spectant et sacrificia. age si es cer¬
to et tu amicus legis: damna eos mecum qui

Expanded text:
quae vere sit Lex, id est, Non occides, Non moechaberis, Non quae vere sit Lex, id est, Non occides, Non moechaberis, Non pejerabis , et caetera. Cui quia olim diffamatae in gentibus, id est, ex quo mundi hujus creatura consistit, Hebraeorum scriptores irruentes, tanquam lepram ac scabiem, abominanda haec sua et turpissima praecepta commiscuerunt, quae ad peritomen spectant, et sacrificia, age si es certo et tu amicus Legis, damna eos mecum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
GUR.TEGEM .BIAS¬
phematis et ꝓpħas: minime qͥdem nos
hostes sumꝰ aut inimici legis ac ꝓpħaium ⁊ s
nec ullius omĩno. ad eo ut si modo ꝑ ipsos nos
liceat. simus parati fateri falsa illa omĩa ẽẽ quȩ
de eis scripta sunt: et quoꝵ causa uident᷑ nob̾
exosi. S enim uos repugnatis et scriptorib as-¬
sentiendo ur̃is. incrimen forsitan ꝓpħas inno-¬
centes ad dicitis. infamatis patriarchas dedeco¬
ratis et legem : atq qđ sit stultius. uultis et
scriptores urõs ñ eẽ mendaces. et eos tam̃ religi¬
osos ac scõs: quorum hi flagitia et turpes con¬
scripserint uitas. Qd̃ quia utrumq parit con-¬
stare non potest. oportet enim aut hos fuisse
malos. aut illos m̃daces et falsos: age silibet
assensu communi scͥptorib dampnatis. defen-¬
sionem suscipiamus legis et ꝓpħarum. Legem
autem nunc dico ego. ñ circumcisionem nec sab¬
bata. et sacrificia. cȩt̾aq huiꝰmodi udeor. s eã

Expanded text:
Cur legem blasphematis et prophetas ? minime quidem nos hostes sumus aut inimici legis ac pro. phetarum, sed nec ullius omnino, adeo ut. si modo. per ipsos nos liceat, simus parati fateri falsa illa omnia esse, quae de eis scripta sunt et quorum causa uidentur nobis exosi. sed enim uos repugnatis et scriptoribus adsentiendo uestris in crimen forsitan prophetas innocentes addratis et Legem, atque quod sit stultius, vultis et scriptores vestros non esse mendaces, et eos tamen religiosos ac sanctos, quorum hi flagitia et turpes conscripserint vitas. Quod quia utrumque pariter constare non potest: oportet enim aut hos fuisse malos, aut illos mendaces et falsos: CAPUT II. Age, si libet, assensu communi scriptoribus damnatis, defensionem suscipiamus Legis et Prophetarum. Legem autem nunc dico ego, non circumcisionem, nec sabbata, et sacrificia, caeteraque hujusmodi Judaeorum; sed eam
Abbreviated transcription (Latin):
piam xp̃m Cur Quia euugłium quidẽ a p̃di¬
catione xp̃i &e ẽẽ cepit &e nominari: in quo tñ ip¬
se nusquã se natũ ex hominib dicit: At uͦ genea¬
logia adeo ñ ẽ euugłium: ut nec ipse eius scrip¬
tor ausus fuerit eam euũgłiũ nominare: Qiud
enĩ scripsit: Liber generationis iħu xp̃i filii
dauid Non gͦ liber euũgelii iħu xp̃i.s liber
gen̾ationis: quippe uͥ & stella inducitur quȩ
confirmat genesim: ut rectiꝰ genesidium
hoc magis nuncupari possit quã euuangłiũ:
Ac deniq marcꝰ qui geuerationẽ scribere ñ
curauit. s predicationẽ tantũ fili di quod ẽ

Expanded text:
piam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedipiam Christum. cur? quia euangelium quidem a praedicatione Christi et esse coepit et nominari, in quo tamen ipse nusquam se natum ex hominibus dicit. at uero genealogia adeo non est euangelium, ut nec ipse eius scriptor ausus fuerit eam euangelium nominare. quid enim scripsit? liber generationis Iesu Christi filii Dauid. non ergo liber euangelii Iesu Christi' sed liber generationis', quippe ubi et stella inducitur, quae confirmat genesim, ut recte genesidium' hoc magis nuncupari possit quam euangelium. ac denique Marcus, qui generationem scribere non curauit, sed praedicationem ta
Abbreviated transcription (Latin):
tales sunt: si uos pseudo xp̃ianos ẽẽ intellexe¬
rint ÷ quãuis captiosis questionũ ur̃aꝵ ꝓpositi-¬
ombus. ꝓpt̾ id quod eorũ fidei deest respondere
ñ possuit: ñ tamen sequendos s deuitandos uos
eẽ cognoscunt: Sicut gͦ ur̃a intentio ẽ. semixp̃i¬
anos quos decipiatis inquirere: sic nr̃a intentio
ẽ. pseudo xp̃ianos uos ostendere: ut ñ solũ xp̃ia¬
ni ꝑitiores. uos conuincendo ꝓdant: s etiã imꝑi-¬
tiores uos cauendo ꝓficiant: Cur autẽ serpen-¬
tẽ patrem nr̃m dixisti: An excidit tͥ quemad¬
modũ soleatis uituꝑare dm̃ qui homini p̃ceptũ
in paradyso dedit : & laudare serpentẽ quod ei
ꝑ suũ consiliũ oculos aꝑuit : Puto iustũ ẽẽt
ut serpentẽ illũ diabolũ a uobis laudatũ. tu
potius agnoscas parentẽ tuum ÷ Nam ille te
gͦ &e natũ accipis xp̃m : ñ ita ẽ: Neq enĩ sequi.¬
tur ut si eu̾ugłiũ accipio: ideirco & natũ acci¬

Expanded text:
tales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexetales sunt, si uos pseudochristianos esse intellexerint, quamuis captiosis quaestionum uestrarum propositionibus propter id, quod eorum fidei deest, respondere non possint, non tamen sequendos, sed deuitandos uos esse cognoscunt. sicut ergo uestra intentio est semichristianos, quos decipiatis, inquirere, sic nostra intentio est pseudochristianos uos ostendere, ut non solum christiani peritiores uos conuincendo prodant, sed et inperitiores uos cauendo proficiant. cur autem serpentem patrem nostrum dixisti? an excidit tibi. quemadmodum soleatis uituperare deum, qui homini praeceptum in paradiso dedit, et laudare serpentem, quod ei per suum consilium oculos aperuit? puto iustum esse, ut serpentem illum diabolum a uobis laudatum tu potius agnoscas parentem tuum; nam ille te fergo et natum accipis Christum ? non ita est. neque enim sequitur, ut, si euangelium accipio, idcirco et natum acci
Abbreviated transcription (Latin):
Nos autẽ pseudo xp̃ianos cauemꝰ: quod uos esse¬
Qst senũ ostendimꝰ: Nam quod semũ ẽ: ex quadam parte
imperfectũ. ex nulla tamen falsum est: Quid gͦ
si aliquid deest fidei eorũ quos circunuenire co¬
namini: Nunquid ideo id quod eis adest destru¬
endũ: ac ñ potius id quod deest astruendũ est:
Sicut & ad quosdam inperfectos loquens a-¬
płus ait: Gaudens & uidens ur̃am conuersati¬
onẽ: & id quod deest fidei ur̃e in xp̃o Cer¬
nebat utiq quandã fabricã spiritalem. sicut
alibi dicit. dei ȩdificatio estis: &e in ea cernebat
utrunq: & unde gauderet. & unde satageret:
Gaudebat ex eo quod iam ȩdificatũ udebat :
satagebat ex eo quod usq ad culmen ꝑfectioniᷤᷤ
adhuc ȩdificandũ ẽẽ sentiebat: Itaq uos reue¬
ra catholicos nondũ ꝑfectos. s quodãm ut dixisti
semixp̃ianos. quos fallatis & seducatis ur̃a per¬
uersitate insectamini: Sed siqui adhuc etiam

Expanded text:
nos autem pseudochristianos cauemus, quod uos enos autem pseudochristianos cauemus, quod uos esse ostendimus. nam quod semum est, ex quadam parte inperfectum, ex nulla tamen falsum est. quid ergo? si aliquid deest fidei eorum, quos circumuenire conamini, numquid ideo id quod eis adest destruendum, ac non potius id quod deest astruendum est? sicut ad quosdam inperfectos loquens apostolus ait: gaudens et uidens uestram conuersationem et id quod deest fidei uestrae in Christo. cernebat utique quandam fabricam spiritalem, sicut alibi dicit: dei aedificatio estis, et in ea cernebat utrumque: et unde gauderet et unde satageret. gaudebat ex eo, quod iam aedificatum uidebat, satagebat ex eo, quod usque ad culmen perfectionis adhuc aedificandum esse sentiebat. itaque nos reuera catholicos nondum perfectos, sed quodam modo, ut dixisti, semichristianos, quos fallatis et seducatis uestra peruersitate, insectamini. sed si qui adhuc etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ba eius ponere: & sub meo responsionẽ meam:
Faustus dixit: Satis suꝑq inlucẽ iam tradu-¬
ctis erroribus. ac iudaicę suꝑsticionis simul et
semixp̃ianorum habunde detecta fallacia a do¬
ctissimo scilicet & solo nobis post beatum patrem
nr̃m manicheum studendo adimanto: non ab re ta¬
& concinna responsa. propter callidas &e astiitas
conferentium uobiscum ꝓpositiones scribere :
quo cũ idem uos ex moreᷤ parentis sui serpentis.
captiosis cireunuenire questiunculis uoluerint:
&e ipsi ad respondendũ uigilauter eis sitis instru¬
cti: Ita enim fiet ut ad ea ipsa quȩ ꝓposuerint
religati : ulterius huc atq illuc uagari non pos¬
suit: Ac ne ꝓfusa confusaue oratione. legentiũ
inundarentur ingenia: tam breuiter quã di-¬
stincte ex aduerso sibi ipsorum atq nr̃orũ di¬
cta constitui :. Augustinꝰ respondit. Tu semi¬
xp̃ianos cauendos putas: quod nos esse dicis:

Expanded text:
ba eius ponere et sub meo responsionem meam. ba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto non ab re et concinna responsa propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non possint. ac ne profusa confusaue oratione legentium inundarentur ingenia, tam breuiter quam distincte ex aduerso sibi ipsorum atque nostrorum uerba constitui. AUGUSTINUS respondit: Tu semichristianos cauendos putas, quod nos esse dicis;
Abbreviated transcription (Latin):
auetus quidao fuit gente affer. cuitate
mileuitanꝰ. eloquio suauis. ingenio. lidꝰ.
secta manicheus: ac per hoc nefando er¬
rore ꝑuersus: Noueram ipse hominẽ: quemad¬
modum eum cominemoraui inlibris confessio¬
num mearum: hic quoddam uolumen edidit.
aduersus rectam xp̃ianam fidem. & catholicã
ueritatẽ: Quod cũ uenisset in manus nr̃as.
lectumq ẽẽt a fratribus: desiderauerunt.
ce iuire caritatis ꝑ quam eis seruimꝰ flagitaue-¬
runt. ut ei responderemus: Hoc aggrediar nẽ
in nomine atq adiutorio dñi & saluatoris nr̃i
iħu xp̃i: ut omnes qui legent. intelligant quã ni
chil sit acutũ ingenium & lingua expolita. ni¬
si a dño gressus hominis dirigantur: Quod
multis etiam tardioribꝰ & inualidioribus. occul¬
ta equitate diuinȩ miscdie prestitũ est: cũ
multi acerrimi & facundissimi deserti ab adiu¬
torio dei. ad hoc uelociter & ꝑtinaciter curre¬
rent. ut a ueritatis uia longius aberrarent:
Commodũ autẽ arbitror. sub eius nomne uer¬

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui hil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uer
Abbreviated transcription (Latin):
Commodũ autẽ arbitror. sub eius nomine uer¬
ba eius ponere : & sub meo responsionẽ meam:
faustus dixit: Satis suꝑq inlucẽ iam tradu-¬
ctis erroribus. ac iudaicȩ suꝑsticionis simul et
semixp̃ianorum habunde detecta fallacia a do¬
ctissimo scilicet & solo nobis post beatum patrem
nr̃m manicheum studendo adimanto: non ab re ta¬
& concinna responsa. propter callidas & astiitas
conferentium nobiscum ꝓpositiones scribere :
quo cũ idem uos ex more parentis sui serpentis.
captiosis cireunuenire questiunculis uoluerint:
curauit. s predicationẽ tantũ filn di quod ẽ¬
euuangeliũ: uide ꝙͣ sit cõpetenter exorsuꝰ:
Incipit liber aurelii augustim con¬

Expanded text:
commodum autem arbitror sub eius nomine uercommodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub meo responsionem meam. FAUSTUS dixit: Satis superque in lucem iam traductis erroribus ac Iudaicae superstitionis simul et semichristianorum abunde detecta fallacia a doctissimo scilicet et solo nobis post beatum patrem nostrum Manichaeum studendo Adimanto non ab re et concinna responsa propter callidas et astutas conferentium nobiscum propositiones scribere, quo cum idem uos ex more parentis sui serpentis captiosis circumuenire quaestiunculis uoluerint, et ipsi ad respondendum uigilanter eis sitis instructi.ita enim fiet. ut ad ea ipsa, quae proposuerint, religati ulterius huc atque illuc uagari non pos
Abbreviated transcription (Latin):
auetos quidam fuit gente affer. ciuitate
mileuitanꝰ. eloquio suauis. ingenio. lidꝰ.
secta mauicheus: ac per hoc nefando er¬
rore ꝑuersus: Noueram ipse hominẽ: quemad¬
modum eum cominemoraui inlibris confessio¬
num mearum: hic quoddam uolumen edidit:
aduersus rectam xp̃ianam fidem. & catholicã
ueritatẽ: Quod cũ uenisset in manus nr̃as.
lectumq eẽt a fratribus : desiderauerunt.
&e iure caritatis ꝑ quam eis seruimꝰ flagitaue-¬
runt. ut ei responderemus: Hoc aggrediar nẽ
in nomine atq adiutorio dñi & saluatoris nr̃i
iħu xp̃i: ut omnes qui legent. intelligant quã ni
chil sit acutũ ingenium & lingua expolita .ni¬
si a dño gressus hominis dirigantur: Quod
multis etiam tardioribꝰ & inualidioribus. occul¬
ta equitate diuinȩ miscdię prestitũ est: cũ
multi acerrimi & facundissimi deserti ab adiu-¬
torio dei. ad hoc uelociter & ꝑtinaciter curre¬
rent. ut a ueritatis uia longius ab errarent:

Expanded text:
austus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluatoris nostri Iesu Christi, ut omnes, qui hil sit acutum ingenium et lingua expolita, nisi a domino gressus hominis dirigantur. quod multis etiam tardioribus et inualidioribus occulta aequitate diuinae misericordiae praestitum est, cum multi acerrimi et facundissimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent.
Abbreviated transcription (Latin):
Reuis psalmus ẽ et utilis ual¬
de: quẽ nobis mõ cantatum au¬
diuimus. et cantando rñdimꝰ.
Non du laborabitis in audiẽ¬
do:. nec infructuose laborabitis
ganins ergo tanqmͣ ascensuri. nec ascensiones
pedibus corꝑalibus q̃ramus. s sicut in alio pͦs
scriptũ ẽ ascensiones in corde enis disposuit ĩ con-¬
ualsem pͥlorationis: in locũ quẽ disposuit. Dixit
ascensiõnes. Ubi; Idest in corde. nde: A cõualle
plorationis. Eciã quo ascendat᷑ tanqmͣ defecit ser¬
mo humanus. nec explicari p̃t forte nec cogitari.
Audistis mõ cũ apłs legeret᷑. qd̾ oculus nõ uidit.¬

Expanded text:
revis Psalmus est, et valde utilis, quem modo nobis cantatum audivimus, et cantando respondimus. Non diu laborabitis in audiendo, nec infructuose laborabitis gamus ergo tanquam ascensuri: nec ascensiones pedibus corporalibus quaeramus, sed sicut in alio psalmo scriptum est, «Ascensiones in corde ejus disposuit, in convalle plorationis, in locum quem disposuit» . Dixit «ascensiones;» ubi? Id est, «in corde.» Unde? A «convalle plorationis.» Et jam quo ascendatur, tanquam deficit sermo humanus, nec explicari potest, forte nec cogitari. Audistis modo, cum Apostolus legeretur, «Quod oculus non vidit
Abbreviated transcription (Latin):
anc quia uapulant et doleant quia uapulant. qm̃
qui apponit scienciã apponit dolorẽ. Hoc scriptura
dixit. Ideo dñs in engłio. Bc̃ĩ lugentes. qm̃ ipsi
consolabunt. Aludiamus nocẽ hoĩs qui napulat.
et sint iste unuiscuiusqz nr̃m uoces. et qñ nobis
bñ est. Nam quis nõ intelligit uapulare se quãdo
egrotat: qñ in carcere ẽ: Qñ forte in cathena. qñ
forte latrones patit᷑. qñ ab aliquibus improbis
aliquid ei molestie irrogat᷑. sentit uapulare se. Mag¬
nus sensus ẽ uidere qñ uapulat. et qñ illi bene est.
Non enĩ ait scriptura in iob. temptationibus a-¬
bundat uita humana: s ait. Nunquid nõ temp¬

Expanded text:
ant quia vapulant, et doleant quia vapulant. Quoniam «qui apponit scientiam, apponit dolorem:» hoc Scriptura dixit . Ideo Dominus in Evangelio: «Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur» . 7. Audiemus vocem hominis qui vapulat, et sint istae uniuscujusque nostrum voces et quando nobis bene est. Nam quis non intelligat vapulare se quando aegrotat, quando in carcere est, quando forte in catena, quando forte latrones patitur? Quando ab aliquibus improbis ei aliquae molestiae irrogantur, sentit vapulare se. Magnus sensus est, videre quia vapulat et quando illi bene est. Non enim ait Scriptura in Job, Tentationibus abundat vita humana; sed ait, «Numquid non te
Abbreviated transcription (Latin):
comparamus: animalis aũt homo
non ꝑcipit que sunt spũs dei,. Cauen-¬
dum ẽ ne homines animales nõ ꝑcipientes que
sunt spũs dei: scandalirent᷑ pocuis in hoc psalme
qmͣ edificent᷑. Nam breuit̾ qmͣqmͣ eũ cũ cantare
audiuimus: quia breuis ẽ. curro eũ nõ tractan¬
eñ s legens. Et uidete si talia quisq cõcupierit
pro magno a deo qualia p̃s iste continet. et for¬

Expanded text:
comparamus; animalis autem homo non percipit quae sunt Spiritus Dei» ; cavendum est ne homines animales non percipientes quae sunt Spiritus Dei, scandalizentur potius in hoc psalmo, quam aedificentur. Nam breviter quanquam eum, cum cantaretur, audivimus, quia brevis est, curro eum, non tractans, sed legens. Et videte quia si talia quisque concupierit pro magno a Deo, qualia continet