comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mã uenisseus que adea loca in quibus peccatores cruciantur
ut eos soluer& a tormentis quos cẽ soluendos occulta nobis su¬
alustitia iudi cabat : Non in mȩrito creditur : quomodo enim
aliter accipiendũ sit quoddictũ est. Quẽ dr̃ suscitauit e mor¬
tuis solutis doloribur inferorum quia non poterat teneri ab
eistNon uideoniss ut quorundã dolores apud inseroscum soluis¬
se accipiamus .. i potestatȩ qui a dñs est. Cui omne genu flecti
quossoluit non potuit attineri. Nequeenĩ abrahã uel ille pauꝑ
insinueius hoc est insecreto qui&is eiur in doloribus orat in¬
ter quorum requiem & illa inserna tormenta legimur magnũ
cbaus me firmitũ sed nec apud instros eẽ dictisnt Contigit
m̃ inquit mori in opẽ illũ & auserri ab angelis insinu abrhȩ
Mortuus est autẽ & diues & sopultus est & cũ apud inferor in
tormentis e& & occera. Vi demus itaque inserorũ mentionem:

Expanded text:
mam uenisse usque ad ea loca, in quibus peccatores cruciantur, mam uenisse usque ad ea loca, in quibus peccatores cruciantur, ut eos solueret a tormentis, quos esse soluendos occulta nobis sua iustitia iudicabat, non inmerito creditur. quomodo enim aliter accipiendum sit, quod dictum est: quem deus suscitauit a mortuis solutis doloribus inferorum, quia non poterat teneri ab eis, non uideo, nisi ut quorundam dolores apud inferos eum soluisse accipiamus ea potestate, qua dominus est, cui omne genu flectitam illis doloribus, quos soluit, non potuit adtineri. neque enim Abraham uel ille pauper in sinu eius, hoc est in secreto quietis eius, in doloribus erat, inter quorum requiem et illa inferna tormenta legimus magnum chaos firmatum, sed nec apud inferos esse dicti sunt; contigit enim, inquit, mori inopem illum et auferri ab angelis in sinum Abrahae; mortuus est autem et diues et sepultus est. et cum apud intormentis esset , et caetera. Videmus itaque inferorum mentionem
Abbreviated transcription (Latin):
substantia minime dubitasre que post hancuitam excipit animas mo¬
tuorum. Vndeautem subterris eẽdicantur inferincor potalia loca non
sunt aut unde inferi appellant᷑ si subterris non sunt merito queritur
limam uero non esse corpoream nonme putares td plane scrt
audeo profiteri : Tamen babere porre similitudinem corpiris & coro¬
ralium omnino membrorum quis quis negat potest negare inimã eẽ quȩ
in somnis uid& uel ambularese uel sedere uel hacatq illacgressu
aut & iun uolatu ferri autreferri quod sine qualam simlitudine¬
corpors non fit. Proinde sihanc similitudinẽ &iã apud inferos
gerit Noncorpotilẽ sed corporisimilẽ ita &iã in locis uid&ur
ec̃ non corporalib is sed corporaliũ similibus siue in requiesiue
indoloribus. Qu quã & illud me nondũ inuenisse confiteor infe¬
ros appellatos tubi lustorũ animȩ requiescunt & xp̃i quidẽ ani¬

Expanded text:
substantia minime dubitasse, quae post hanc uitam excipit animas mosubstantia minime dubitasse, quae post hanc uitam excipit animas mortuorum. unde autem sub terris esse dicantur inferi, si corporalia loca non sunt, aut unde inferi appellentur, si sub terris non sunt, merito quaeritur. animam uero non esse corpoream non me putare, sed plane scire audeo profiteri; tamen habere posse similitudinem corporis et corporalium omnino membrorum quisquis negat potest negare animam esse, quae in somnis uidet uel ambulare se uel sedere uel hac atque iliac gressu aut etiam uolatu ferri ac referri, quod sine quadam similitudinecorporis non fit. proinde, si hanc similitudinem etiam apud inferos gerit non corporalem, sed corpori similem, ita etiam in locis uidetur esse non corporalibus, sed corporalium similibus sine in requie siue in doloribus. Quamquam et illud me nondum inuenisse confiteor inferos appellatos, ubi iustorum animae requiescunt. et Christi quidem ani
Abbreviated transcription (Latin):
constituti se euigilarre doluerunt. Etrursus grauib: t̃roribus atq crucia¬
tibus exagitati atq uexati cum ex perge factieent dormire timuen
nein eadem mala reuo carentur : Etutiq dubitandum nonẽ quodex¬
pressiora sint illa que infernadicuntur atq ob hoc uehem̃uus seniti inꝰ
Nam & qui sub tracti sunt sensibus corporis minus quidem quamsi omn
modo morerentur sed tamen amplius quãsi dormirent ex pressiora
seuidisse narrarunt . quamsi somnia nirrauissent : Estergo pror sur
inferorũ substantia . Sed eam sp̃italem arbitror eẽ non corporalem
Nec audiendisunt quia ffirmant inferos in hac uita explicari neces¬
se post mortem. Viderint enim quemammodum poetica sigmenta
inter pretentur. Nos ab autoritate diuinarum scripturarum qui¬
bus solis dehacre fides habenda est rece dere non debemus. Quam¬
quam possimus ostendere illorum quoq sapientes demnferorum

Expanded text:
constituti se euigilasse doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruciaconstituti se euigilasse doluerunt et rursus grauibus terroribus atque cruciatibus exagitati atque uexati, cum expergefacti essent, dormire timuerunt, ne in eadem mala reuocarentur. et utique dubitandum non est, quod expressiora sint illa, quae inferna dicuntur, atque ob hoc uehementius sentiantur. nam et qui subtracti sunt sensibus corporis, minus quidem quam si omni modo morerentur, sed tamen amplius quam si dormirent, expressiora se uidisse narrarunt, quam si somnia narrauissent. est ergo prorsus inferorum substantia, sed eam spiritalem arbitror esse, non corporalem. Nec audiendi sunt, qui adfirmant inferos in hac uita explicari nec esse post mortem; uiderint enim, quemadmodum poetica figmenta interpretentur. nos ab auctoritate diuinarum scripturarum, quibus solis de hac re fides habenda est, recedere non debemus. quamquam possimus ostendere illorum quoque sapientes de inferorum
Abbreviated transcription (Latin):
iuncenim hacefalisa pun quando popinationis etrorem alia proalus pa¬
tantus: Nam p&rus non solum cum discumillũ iidebat & in coñsimilitu¬
dines corporum sedcor pora putabat in hoc utiq fallebatur uerum & iũ
cumalio tempere ab angelo solutus euinculis ibat incorpore ambulans
& presentatus corpora libus formis & putabat seuisu uidere nihilomi¬
nis fallebatur : nam & illȩ indis co crant spitaler formȩ corporalibus
sumiles & ista corporales ex pressio soluta deuinculis ꝓpt̃ miraculũ sp̃irtali
similis erat: Fallebatur autem anima inutrisq non nisi cum alia palur
approbar&. Quã uis ergo non sint corporalia sed similia corporalibus qui¬
bus anime corporibus ex sute afficiunt᷑ scubene seumale Cum&ilis e
corporibus sus similes ribimet appareant. Sunt tam̃ & uera la&itia est¬
& uera molestia facta de substantia sp̃itali. Nã & in somnis magni inter est
utrum in letis anin tristibus simus. Vnde quidã in rebus quas concupiuerant

Expanded text:
unc enim haec falsa sunt, quando per opinationis errorem alia pro aliis putantur. Nam Petrus non solum cum discum illum videbat, et in eo non similitudines corporum, sed corpora putabat , in hoc utique fallebatur; verum etiam cum alio tempore ab angelo solutus e vinculis ibat in corpore ambulans, et praesentatus corporalibus formis, et putabat se visum videre , nihilominus fallebatur. Nam et illae in disco erant spirituales formae corporalibus similes; et ista corporalis expressio soluti de vinculis, propter miraculum spirituali similis erat. Fallebatur autem anima in utrisque, nonnisi cum alia pro aliis approbaret. Quamvis ergo non sint corporalia, sed similia corporalibus, quibus animae corporibus exutae afficiuntur, seu bene seu male, cum et ipsae corporibus suis similes sibimet appareant; sunt tamen et vera laetitia et vera molestiutrum in laetis an in tristibus simus. unde quidam in rebus, quas concupiuerant,
Abbreviated transcription (Latin):
quacin figura regis iuelit babilonis in diabolum dicta intellegurar pluranẽ
crpus amuenunt quod&iã dehumanagenera congregt auieo qerime
quiiper niꝑ biam coberent a postitando amandetis di fiat enum quisfomoe
dalus homo dictur est utineuangelio inimicus homo hoc ferit: Ata qui bomot
diubolus ditur est utrursus in euangelio. Nonne egouor duod eum el e

Expanded text:
quae in figura regis velut Babylonis in diabolum dicta intelliguntur. Plura in ejus quae in figura regis velut Babylonis in diabolum dicta intelliguntur. Plura in ejus corpus conveniunt, quod etiam de humano genere congregat congrueuperbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo hoc fecit, ita qui homo erat diabolus dictus est, ut rursus in euangelio: nonne ego uos duodecim elegi? et
Abbreviated transcription (Latin):
acceptã fastidiuit sed nolendo accipere deseruit & amisit. Proinde net sui casus
praescius essepotuit. quoniã sapientia pi&atis est fructus. Illeaut̃ continio
inpius consequenter & mente caetus non ex eo quod acceperat cetidt redex eon
acciper&t si subdi uoluis sa dõ. Quod profecto quia noluit & abeo quod accepturus
erat aecidit & potestatem illius subquo esrenolut non euasit. Factumnq inillo
est ponderemeritorum ut nec iustitiae possit lumine delectari. pecabetus sen¬
tentia liberari. Quod er goꝑ esaian ꝓphetã in eum dicitur. quomodo caecidit
de caclolua fermane oriens contritus interrã quima tebat adomnes genter
Tuditem dixisti sensituo incuclum ascendam suꝑ sidera cueliponam tronũmeum
sedeboii monte ex celio supermontes excelsos quisunt a daquilenepa gru der
suꝑ nubes ero simbr altir simo. Nunc aiem ad inferor dercendes eer

Expanded text:
acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus acceptam fastidiuit, sed nolendo accipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est fructus. ille autem continuo inpius consequenter et mente caecus non ex eo, quod acceperat, cecidit, sed ex eo, quod acciperet, si subdi uoluisset deo: quod profecto quia noluit, et ab eo quod accepturus erat cecidit et potestatem illius, sub quo esse noluit, non euasit, factumque in illo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ab eius sententia liberari. Quod ergo per Esaiam prophetam in eum dicitur: quomodo cecidit de caelo lucifer mane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte exsuper nubes, ero similis Altissimo; nunc autem ad inferos descendes, et caetera
Abbreviated transcription (Latin):
nistrat. Subdens uidelia& angelos malos angelisbonis ut malorum in probitas
non quantum nititur sed quantum sinitur porsit. Nec tantum angelorum ma¬
lorum uerum & hominum donec &iã ista iustitia quauiuitur ex fide quaenune
pacienter in hominibus exerc&ur conuertatur iniudicium ut possint & ipsi
non solum duod ecm tribur is rahel sed &iam angelor iudicare. Quodergo puta¬
tur numquã diabolus inueritate st&isre numquã cum angelis beatam duxine
uitam sed ab ipsosuae conditionis intio cetidirre. Non sic accipiendum est ut non
propria uoluntate deprauatus sedmalus abonodõ creatus put&ur. Alio quin nor
ab initio cecidirre dicer&ur. Neq enimcetidit sitalir es sactus. sed factus continuo
sealuce ueritatis auertit suꝑbiatumidus & ꝓpriae potestatis deleitatione cor¬
ruptus. Vnde beatae atq angelicae uitae dulce dinem non gustauit quam nonuts

Expanded text:
nistrat, subdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas nistrat, subdens uidelicet angelos malos angelis bonis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit; nec tantum angelorum malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, ut non propria uoluntate deprauatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur; neque enim cecidit, si talis est factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit, superbia tumidus et propriae potestatis delectatione corruptus . unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit: quam non utique
Abbreviated transcription (Latin):
serpens ꝓpt̃ astuciam diaboli quae millo & d eillo agebat dolim quem an¬
nedum diuitur prudens uel astita lingua quã prudens uel astitus nou&
ecahipuad ꝑ cudenter astiteq suadendum. Nonenim esi hate ut seiuitus
memibri cor pcralis qued uocttur lingua seditiq meimis q uastitaus enaurtan
tibiariditus est stilus menide scribarum: Neq enim en remendicem per¬
tun nis adu uertem atq sentientem sed stilus menidx dictus ẽ quedpt
euon aenidi raendauter oper&ur. Quema m medũ s aine se epene
mendox dicer &ur quodeo diabolis tam quã silo menduete itpeabr
conparatione cautela & pia subdõ humilitas & intelligentia gratae & exercitatio
adtolerandos malos & ꝓbatio ad diligendor inimicor sedille est initium figmenti quo d
ic inluditur quia precedit istos & temporis antiquitate & principatum alitiae. Hoc
autem illids̃ ꝑ scõs angelos fact illo opere ꝓuidentiae quocreatas naturas amii¬

Expanded text:
serpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadserpens propter astutiam diaboli, quae in illo et de illo agebat dolum, quemadmodum dicitur prudens uel astuta lingua, quam prudens uel astutus mouet ad aliquid prudenter astuteque suadendum. non enim est haec uis seu uirtus membri corporalis, quod uocatur lingua, sed utique mentis, quae utitur ea. ita etiam dictus est stilus mendax scribarum; neque enim esse mendacem pertinet nisi ad uiuentem atque sentientem . sed stilus mendax dictus est, quod per eum mendax mendaciter operetur, quemadmodum si et iste serpens mendax diceretuconparatione cautela et pia sub deo humilitas et intellegentia gratiae et exercitatio ad tolerandos malos et probatio ad diligendos inimicos. sed ille est initium figmenti, quod sic inluditur, quia praecedit istos et temporis antiquitate et principatu malitiae. hoc autem illi deus per sanctos angelos facit illo opere prouidentiae, quo creatas naturas admi
Abbreviated transcription (Latin):
uidentiam. Quamrem cui rei naturali ordine subiciat & quid&liam uolunta¬
tibus malis sapientis sima potestate ꝑmittat : Vt hocmagis habeat ususper¬
pentes moueri carminibus hominum quamullum aliud genus animantium
&iam haecenim non parua testatio est naturã primitus humanam serpentis
seductam eẽ conloquio. Caudent enim demones hanc sibi potestatem dariut
ad in cantationem hominum serpentes moueant. ut quo lib& modo fallant quis
pos sunt. Hocautem ꝑmittuntur ad primi facti memoriam cõmendandam quo d¬
siteis quaedam cum hoc genere familiaritas: Porro ipsum primum factum
ad hoc ꝑmis sum est ut ꝑ naturam serpentis significaratur generi hominum
auerudiendo haet gesta conscribi o portebat. Omnis diabolice temptatienis
simi litudo quod apparebit cum in serpentem ꝓferri coeperit diuinasententia
Pronde prudentis simus omnium bestiarum hoc est astutissimus itidictus est

Expanded text:
uidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntauidentiam quam rem cui rei naturali ordine subiciat et quid etiam uoluntatibus malis sapientissima potestate permittat, ut hoc magis habeat usus serpentes moueri carminibus hominum quam ullum aliud genus animantium. etiam haec enim non parua testatio est naturam primitus humanam serpentis seductam esse conloquio. gaudent enim daemones hanc sibi potestatem dari. ut ad incantationem hominum serpentes moueant, ut quolibet modo fallant quos possunt. hoc autem permittuntur ad primi facti memoriam commendandam, quo sit eis quaedam cum hoc genere familiaritas. porro ipsum primum factum ad hoc permissum est, ut per naturam serpentis significaretur generi hominum, cui erudiendo haec gesta conscribi oportebat, omnis diabolicae temtationis similitudo: quod adparebit, cum in serpentem proferri coeperit diuina sententia. Proinde prudentissimus omnium bestiarum, hoc est astutissimus, ita dictus est
Abbreviated transcription (Latin):
nec quomodo facat. quia permirnis est ergotemtauit & quo modo ꝑmissus est
itatemtauit. Cuiaut̃ generi hominum ꝓdesret quod faciebat neq sciebat neq
uolebat. & eo ipso in ludebatur ab angelis. Non itaq serpens uerborum sonos
intelle gebat quiex illo fiebant ad mulierem Neq: enim conuerra credenda est
anima eius in naturam rationalem quando quidem nec ipsi homines quorum rati¬
onalis natura est cumdemon in eis loquitur ea passione cui exorcista requirit᷑
suunt quid loquantur. Quantominus ille intelleger& uerborum sonos quos
ꝑeum & exeo dabolus illomodo faciebat qui hominem loquentem non intellege¬
r& sicum ad iabolicapassione inmunis audir&. Nam & quod putantur audi¬
re & intellegere serpentes uerba marsorũ ut eirin cantantibus ꝓsiliant ple¬
rumq delatebris &im illic diabolicauis operatur ad agnoscendam ubiq pro¬

Expanded text:
nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, nec quomodo faciat. quia permissus est ergo, temtauit et, quomodo permissus est, ita temtauit; cui autem generi hominum prodeesset quod faciebat, neque sciebat neque uolebat et eo ipso inludebatur ab angelis. Non itaque serpens uerborum sonos intellegebat, qui ex illo fiebant ad mulierem. neque enim conuersa credenda est anima eius in naturam rationalem, quandoquidem nec ipsi homines, quorum rationalis natura est, cum daemon in eis loquitur ea passione, cui exorcista requiritur, sciunt, quid loquantur: quanto minus ille intellegeret uerborum sonos, quos per eum et ex eo diabolus illo modo faciebat, qui hominem loquentem non intellegeret, si eum a diabolica passione inmunis audiret! nam et quod putantur audire et intellegere serpentes uerba Marsorum, ut eis incantantibus prosiliant plerumque de latebris, etiam illic diabolica uis operatur, ad agnoscendam ubique pro
Abbreviated transcription (Latin):
cum & deipsius maliuolentia consulitur ecdenȩ dĩnonest ꝑmissus ten¬
tare feminã nisiperserpentem. nec uirum nis ꝑ feminam. sed in ser¬
pente ipse locutus est ut ens eo uelut organo mouensq eius naturam
eomodo quomouere ille & moueri illa potuit ad exprimendos uerborum
sonos & signa corporalia ꝑ quemulier suadentis intelleger& uoluntatẽ
In ipsa ueremuliere quia illa rationalis creatura erat quȩ motusuo poss&
uti lduerba facienda non ipse locutus est sedeius operatio etq ꝑsuasio
quamuis occulto instinctu adiuuar& interius quod exterus egerat ꝑser¬
pentem: quod quidem sisolo instinctu ocultius ager& sicut ext iniudais
trader& xp̃m porr& efficere inanima suꝑbo amore suae potestatis inducta sed sicut
iam dixi temtandi uoluntatem hab& diabolur. In potestateaut̃ nec ut faciat hab&

Expanded text:
cum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temcum et de ipsius maliuolentia consulitur ecclesiae dei, non est permissus temtare feminam nisi per serpentem nec uirum nisi per feminam. sed in serpente ipse locutus est utens eo uelut organo mouensque eius naturam eo modo, quo mouere ille et moueri illa potuit ad exprimendos uerborum sonos et signa corporalia, per quae mulier suadentis intellegeret uoluntatem. in ipsa uero muliere, quia illa rationalis creatura erat, quae motu suo posset uti ad uerba facienda, non ipse locutus est, sed eius operatio atque persuasio, quamuis occulto instinctu adiuuaret interius, quod exterius egerat per serpentem. quod quidem si solo instinctu occultius ageret, sicut egit in Iuda, ut traderet Christum, posset efficere in anima superbo amore suae potestatis induta. sed, sicut iam dixi, temtandi uoluntatem habet diabolus, in potestate autem nec ut faciat habet
Abbreviated transcription (Latin):
res angelos minime dubitemus detruros tam quam in carcerem caliginis hũ
aerie arcaterras secundum a postolicam fidem in iudicio puniendos seruain
& in illa suꝑna beatitate scorum angelorum non esse incertam uitam a&iñ
Nec nobis secundum dĩ miseri cordiam & gratiam & fidelis simã polliatationẽ
incertam futurã quũ fuerimuseis postresurretionem &istorum mutatio¬
ne n corporum copulati. Ad hanc enim spemuiuimus & cius ꝓmissions
gratia recreamur Quid quid aut̃ &iã dediabolo dicipotest. Quur eum
ds̃ creauerit quũtalem praescir& futurum & quur omni potens eius uolun¬
tatem non conuertat in bonum secundum eaquȩ disseruimus quũ demalis
hominibus similiter quae reremus siue intelligatur siue credatur siue
quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo cuius suꝑ omnia quȩ
creauit sumina potestas est perangelos scõs a quibus in luditur diabolus

Expanded text:
res angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius res angelos minime dubitemus detrusos tamquam in carcerem caliginis huius aeriae circa terras secundum apostolicam fidem in iudicio puniendos seruari et in illa superna beatitate sanctorum angelorum non esse incertam uitam aeternam nec nobis secundum dei misericordiam et gratiam et fidelissimam pollicitationem incertam futuram, cum fuerimus eis post resurrectionem et istorum mutationem corporum copulati. ad hanc enim spem uiuimus et eius promissionis gratia recreamur. quidquid autem etiam de diabolo dici potest, cur eum deus creauerit, cum talem praesciret futurum, et cur omnipotens eius uoluntatem non conuertat in bonum, secundum ea, quae disseruimus. cum de malis hominibus similiter quaereremus, siue intellegatur siue credatur siue quid melius inueniri potest inueniatur. Ab illo ergo, cuius super omnia, quae creauit, summa potestas est, per angelos sanctos, a quibus inluditur diabolus,
Abbreviated transcription (Latin):
longum es & alium sermonem exigit eidem tantum quȩstioni deputatum nunc
sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suȩ diabolum ab eatitudine quã
si uoluis s& ꝑcepturus fuerat impia superbia ca etidisse aut alios esse angelos
inferioris ministerii in hocmundo interquos secundum eorum quandam non
presciam beatitudinem uix erat & aquorum soci& ate cum sibi subdius angelis
suis tam quam archangelus cecidit ꝑ superbiam impietatem. si hoc ulle modo
asseri potest quod mirum si potest autcerterationem requirendam quem am¬
modum omnes sc̃i angeli sunter illos aliquando pariter beatus cum suis ange¬
lis diabolus uixit nondum habuerunt &iam ipsi certam praescientiam ꝑpetuae
felicitatis suae sedeam postoa sum eius acceperint. aut quomerito antesuum pata
tum diabolus cum sociissuis a c&eris angelis discr&ur fuerit. Vt ipre sui futa¬
ri casus e&̃ inarus. Illi autem certi ꝑmansionis niae dumtamen & pecatto¬

Expanded text:
longum est et alium sermonem exigit eidem tantum quaestioni deputatum, nunc sufficiat ista conplexio aut ab initio conditionis suae diabolum a beatitudine, quam si uoluisset percepturus fuerat, inpia superbia cecidisse aut alios esse angelos inferioris ministerii in hoc mundo, inter quos secundum eorum quandam non praesciam beatitudinem uixerat et a quorum societate cum sibi subditis angelis suis tamquam archangelus cecidit per superbam inpietatem — si hoc ullo modo adseri potest, quod mirum si potest — aut certe rationem requirendam, quemadmodum omnes sancti angeli, si inter illos aliquando pariter beatus cum suis angelis diabolus uixit, nondum habuerint etiam ipsi certam praescientiam perpetuae felicitatis suae, sed eam post casum eius acceperint, aut quo merito ante peccatum suum diabolus cum sociis suis a ceteris angelis discretus fuerit, ut ipse sui futuri casus esset ignarus, illi autem certi permansionis suae, dum tamen et peccato
Abbreviated transcription (Latin):
concedimus meliorem eẽ naturam quȩ omnino pracare nolit conce las
&t ipsi non eẽ malam naturam quȩsic facta ẽ ut porsa non peccare
sinoll&. Et iustam esse sententiam quapunita .ẽ. quȩ uoluntate non
necessitate pecauit. Sicut ergor atio uera doc& incliorem eme crea¬
turam quam pror sus nihil delactat in licitum itaratio uera nihilomi¬
nus. Doce &lim illambonam eẽ quȩ hab& in potestate in licitam
delecationẽ si extiterit ita cohibere ut non solum de caeris licttis
secte que factis uerum &iam deipsiur prauae delectationis cohibitione
lacetur. Cumergo haeo natura bonasit illa melior : Cur illam
solao: anoniutrãq potius facer& dr̃ acper hocquiparateront dcilla
sol adeñ daudare uberus cum debent luidare deutraq illi quppe et n
sc̃is da gelr haec in sds̃ hominbus quiaut̃ sibi parter iniqulates elegt rue
landabilemqi neturan culp abili uolumate deprauarunti non quapre

Expanded text:
concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant concedimus meliorem esse naturam, quae omnino peccare nolit; concedant et ipsi non esse malam naturam, quae sic facta est, ut posset non peccare, si nollet. et iustam esse sententiam, qua punita est, quae uoluntate. non necessitate peccauit. sicut ergo ratio uera docet meliorem esse creaturam, quam prorsus nihil delectat inlicitum, ita ratio uera nihilominus docet etiam illam bonam esse, quae habet in potestate inlicitam delectationem, si extiterit, ita cohibere, ut non solum de ceteris licitis recteque factis. uerum etiam de ipsius prauae delectationis cohibitione laetetur. cum ergo haec natura bona sit, illa melior, cur illam solam et non utramque potius faceret deus? ac per hoc qui parati erant de illa sola deum laudare, uberius eum debent laudare de utraque; illa quippe est in sanctis angelis, haec in sanctis hominibus. qui autem sibi partes iniquitatis elegerunt lauda
Abbreviated transcription (Latin):
riosior non consensisse temptatum quam nom potuisse temptari. Cum
&iam ipsi qui de serto creatorẽ eunt post temptatorem magis inagisq
temptent eos quuin uerbodĩ permanent prebeant que illis contracupid¬
tatem deuitationis exemplum & incutiant contra suꝑbiamtimorempium
Inde dicit a postolus intendens teipsum ne& tu tempteris. Mirum est
enim quantum ista humilitas qua subdimur ereatorinetamquam eius
adiutorio non egentes de nostris uiribus presumamus perscripturas om¬
nes diuinas cura continua commendatur . Cum ergo &iam periniustos
iusti acperimpios pu proficiant frustradicitur non crear & dr̃ quos pre¬
siebat malor futuros. Cur enim non crear& quos presciebat bonis pro¬
futuros ut & uuler eorum bonis uoluntatibus ex ercendis amimonen disq
nas cantur & iuste prosua mala uoluntate puniantur. UI¬
aleminquiunt facer& hominẽ qui noll& omnino pacare. Ecce nor

Expanded text:
riosior non consriosior non consetiam ipsi, qui deserto creatore eunt post temtatorem, magis magisque temtent eos qui in uerbo dei permanent praebeantque illis contra cupiditatem deuitationis exemplum et incutiant contra superbiam timorem pium? unde dicit apostolus: intendens te ipsum, ne et tu temteris. mirum est enim quantum ista humilitas, qua subdimur creatori, ne tamquam eius adiutorio non egentes de nostris uiribus praesumamus per scripturas omnes diuinas cura continua commendatur. cum ergo etiam per iniustos iusti ac per impios pii proficiant, frustra dicitur: non orearet deus quos praesciebat malos futuros. cur enim non crearet quos praesciebat bonis profuturos, ut et utiles eorum bonis uolunascantur et iuste pro sua mala uoluntate puniantur? Talem, inquiunt, faceret hominem, qui nollet omnino peccare. ecce nos
Abbreviated transcription (Latin):
a iumũ tĩquã deꝓ pͥ auir tutop̃sident duiã ex perim̃to poena fuera demonstrandĩqũ ñlene s
babent fictanitur sufacienterecssert: Hinc em̃ &iã maxime conm̃ datꝰ quale bonũsed
quandomuilli ab eo rtebentibencẽ quia &ꝗ gaudent inmora seris uolipeab: c̃e sut
dolorũtimore non possunt : Et ꝙ omninomalũ desertionis suue malore supebus
onpostolus iaco busdiit dsnus quisq tẽpta tdt a concupis centia sua ab straccus &in lectus¬
Deindao ncuisi sattia cũ concepent parit percatũ ꝓeccatũ aut cũ consũmatũ sucrit generat mortẽ:
Vndesanato suꝑbiş tumore resurgitur
si uoluntas que ante experimentum defuit ut permaner&ur cumdõ saltem
post experimentum ad sit ut redeatur addm̃. Si autem quidem mouentur de
hac primihominis temptatione quod eam fieri permiseritdr̃ quas in unc non ui¬
deant uniuersum genus humanum diaboli insidus sine cessatione temptari.
Cur& hoc ꝑmittit dr̃ anquia probatur & exerc&ur uirtus & est palmaglo¬

Expanded text:
perimento poenae fuerat demonstrandum, quam non bene se habeat facta natura, si a faciente recesserit. hinc enim etiam maxime conmendatur, quale bonum sit deus, quando nulli ab eo recedenti bene est, quia et qui gaudent in mortiferis uoluptatibus esse sine dolorum timore non possunt et qui omnino malum desertionis suae maiore superbiae enim apostolus Iacobus dicit, unusquisque temtatur a concupiscentia sua abstractus oncupiscentia cum conceperit, parit peccatum; peccatum autem, cum co.nsummatum fuerit, generat mortem. unde sanato superbiae tumore resurgitur, si uoluntas, quae ante experimentum defuit, ut permaneretur cum deo, saltem post experimentum adsit, ut redeatur ad deum. Sic autem quidam mouentur de hac primi hominis temtatione, quod eam fieri permiserit deus, quasi nunc non uideant uniuersum genus humanum diaboli insidiis sine cessatione temtari. cur et hoc permittit deus? an quia probatur et exercetur uirtus et est palma glo
Abbreviated transcription (Latin):
putationem in quisitionem que ueritatir nolunt aduertere sensis uorlom¬
nes exquo operediuinȩ prouidenta ae ineor ueniat in ponende com inetio dieupli¬
ne ut si non corriguntur qui puniuntur cerum tamen &xenplum acctrime ao¬
auor Naleato ad eorum palutem usta periicies aliorun: Niihee im maletiuae
llnun uel nequtiae de auccor ẽ. De quorum usta paena consult. quibus lora
medo con sulen dum. et constituit. Nonitiq rescuescos uutus oroprus nalo
fuar oi ot̃  presar& non cortinen ortare desttat u litatt ue pitans Poruro
quos in hoc genere ereauit ut adbonum ꝓficere niimalorũ comaratione noripos¬
sent : Siemim nonenent nullir ei utiq prodersent Parum nebem actum est
ut sut quicests illigeneri uti ler sunt. Quodgenus quis quis nonunt utnt nit

Expanded text:
putationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homiputationem inquisitionemque ueritatis, nolunt aduertere sensus suos homines, ex quo opere diuinae prouidentiae in eos ueniat inponendae commotio disciplinae, ut, si non corriguntur qui puniuntur, eorum tamen exemplum ceteri metuant ualeatque ad eorum salutem iusta pernicies aliorum. num enim malitiae illorum uel nequitiae deus auctor est, de quorum iusta poena consulit, quibus hoc mfuturos esse praesciret, non eos tamen creare destitit, utilitati deputans eorum, quos in hoc genere creauit, ut ad bonum proficere nisi malorum conparatione non possent. si enim non essent, nulli rei utique prodeessent. parumne boni actum est ut sint, qui certe illi generi utiles sunt? quod genus quisquis non uult ut sit,
Abbreviated transcription (Latin):
suto tamen paulo ante satis nos ostendirse non paruiboni erre rationalem ereatũ¬
ram &iam istam que malorum comparatione cau& malum: Quod genus bone
creaturae utiq non e&. Si omnium malas uoluntates in bonum dr̃ comnuertir
set & nulli iniquitati poenam debitam in fliger&. Acsic noners& ni solumn
illud genus quod inullo uel peccit uel supplicumalorũ coparatione ꝑficeral
itauelit aut anumerositate excellentioris generis ipsorum generumbono¬
cum numerus ibuer&ur. Ergo in quiunt est aliquid in operiburat quot
alterius malo indigeat quo proficiat adbonũ ita ne obsur duerunt al ex qecet
sunt homines nescio quostudio contentionis ut nom audiant ueluideaunt qui¬
bus dim puntis qum plurimȩ conrigantur: Qusenim pagini qaesunt ou
quis bereticus non hoc in domosua cortidie prob& Uerum cunus qtoutuasus¬

Expanded text:
puto tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creatuputo tamen paulo ante satis nos ostendisse non parui boni esse rationalem creaturam, etiam istam, quae malorum conparatione cauet malum. quod genus bonae creaturae utique non esset, si omnium malas uoluntates in bonum deus omnipotens conuertisset et nulli iniquitati poenam debitam infligeret; ac sic non esset nisi solum illud genus, quod nulla uel peccati uel subplicii malorum conparatione proficeret. ita uelut aucta numerositate excellentioris generis ipsorum generum bonorum numerus minueretur. Ergo, inquiunt, est aliquid in operibus dei, quod alterius malo indigeat, quo proficiat ad bonum? itane obsurduerunt et excaecati sunt homines nescio quo studio contentionis, ut non audiant uel uideant, quibusdam punitis quam plurimi corrigantur? quis enim paganus, quia Iudaeus, quis haereticus non hoc in domo sua cotidie probet? uerum cum uenitur ad dis
Abbreviated transcription (Latin):
sedpre sciebat quo d corum futura ceñt uoluntar mala. Presciebat sane & quia
falli nom potest cur prescentia ideo nomipsius sed corum est uoluntas mala
Cur ergo corer cauit quostales futuros esre prescebat quia sicut preuidt
quid iali ensent facturi scat & iam pr euidit demalis factis eorũ qudbomi
e& ipse facturus. Sic enim eos fecit ut eisrelinquer& unde & ipsi aliquid face¬
rent quo quid quid &iam culpabiliter eligerent illum dere laudabiliter operantẽ
inuenirent A sequippe habent uoluntatem malam ab illo autem & naturam
bonam & iustam poenam sibi debitum locum alis ex ercitationis amminiculum
& timoris exemplum. Sed porsat inquit &iam ipsorum uoluntatem in bonũ
conuertere qm̃ omnp̃s est porsaplane. Cur ergo non fecit quia noluit curno¬
luerit penes ipsum est Debemur enim nomplur sapere quamoport& sapero

Expanded text:
sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia sed praesciebat, quod eorum futura esset uoluntas mala. praesciebat sane et, quia falli non potest eius praescientia, ideo non ipsius, sed eorum est uoluntas mala. cur ergo eos creauit, quos tales futuros esse praesciebat? quia, sicut praeuidit, quid mali essent facturi, sic etiam praeuidit de malis factis eorum quid boni sset ipse facturus. sic enim eos fecit, ut eis relinqueret, unde et ipsi aliquid facerent, quo quidquid etiam culpabiliter eligerent illum de se laudabiliter operantem inuenirent. a se quippe habent uoluntatem malam, ab illo autem et naturam bonam et iustam poenam, sibi debitum locum, aliis exercitationis adminiculum et timoris exemplum. Sed posset, inquit, etiam ipsorum uoluntatem in bonum conuertere, quoniam omnipotens est. posset plane. cur ergo non fecit? quia noluit. cur noluerit, penes ipsum est. debemus enim non plus sapere quam oportet sapere.
Abbreviated transcription (Latin):
tinens inmulta pacientia uasaire que ꝑfecta sunt in ꝑditionem ut notas face¬
r& diuitias gloriae suae inuasamiseri cordiae quae preparauit in gloriam
Sicenim quigloriatur non nisiin dño gloriatur cum cognorcit non suum sed illius
eẽ non solum ut sit. Verum &iam ut nonnis ab illo benesibi sit a quo hab& ut se
Nimis itaq in portune dicitur non essent quibus. ds̃ tantam beneficientim imi¬
sericordiae suae tribuer& si aliter esse nom porent nisi errent & hii inquibus
uindictae iustitiam de monstrar&. Cur enum non utriq potius esrent quan
domutrisq & bonitas dĩ & aequitas iurepredicttur. At enim sidr̃ uell&
&iam istiboni esrent quanto melius hocdẽ uoluit ut quod uellent esrent red
boni in fructuose. Maliautem in pune non essent & in eo ipso aliis utiles essent :

Expanded text:
tinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas facetinens in multa patientia uasa irae, quae perfecta sunt in perditionem, ut notas faceret diuitias gloriae suae in uasa misericordiae, quae praeparauit in gloriam? sic enim qui gloriatur, nonnisi in domino glorietur, cum cognoscit non suum, sed illius esse non solum, ut sit, uerum etiam, ut nonnisi ab illo bene sibi sit, a quo habet, ut sit. Nimis itaque inportune dicitur: non essent, quibus deus tantam beneficientiam misericordiae suae tribueret, si aliter esse non possent, nisi essent et hi, in quibus uindictae iustitiam demonstraret. Cur enim non utrique potius essent, quando in utrisque et bonitas dei et aequitas iure praedicatur? - At enim: si deus uellet, etiam isti boni essent. quanto melius hoc deus uoluit, ut quod uellent essent, sed boni infructuose, mali autem inpune non essent et in eo ipso. aliis utiles essent!
Abbreviated transcription (Latin):
illud eo ac sic cum aequare uolunt generabonorum numerum minuunt & in¬
moderate augendo unumgenus alterum tollunt. Quis autem hos audiret sidice¬
r& qñ in excellentior sensus est iudendiquam audiendi quattuor ocili esent
&aures non enent itasi excellentior .ẽ creatura illa rationalis quae sine ul¬
lius poene comparatione sinculla suꝑbia dõ subditur. Aliqua uero in hominib:
ita creata est ut in sedĩbeneficium nompossit agnoscere nisi alterius uidendo
supplicum ut non altum rapiat sed timeat id est nondere p̃fidat sed confidit
indm̃ Quis recte intellegens dicat talis eõ ista qualis illa necuideat re
nihil aliud dicere quamnon e& ista sed sola e& illa quodsi ineruditȩ atq
insipienter dicitur. Curergo non crear& dr̃ &iam quos malos futuros ẽẽ
prescebat uolens ostendere iram & de monstra repotentiã suã & obhocsus¬

Expanded text:
illud esset". ac sic cum aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inillud esset". ac sic cum aequare uolunt genera bonorum, numerum minuunt et inmoderate augendo unum genus, alterum tollunt. quis autem hos audiret, si dicerent: quoniam excellentior sensus est uidendi quam audiendi, quattuor oculi essent et aures non essent? ita, si excellentior est creatura illa rationalis, quae sine ullius poenae conparatione, sine ulla superbia deo subditur, aliqua uero in hominibus ita creata est, ut in se dei beneficium non possit agnoscere nisi alterius uidendo subplicium, ut non altum sapiat, sed timeat, id est non de se praefidat, sed confidat in deum: quis recte intellegens dicat: "talis esset ista, qualis illa", nec uideat se nihil aliud dicere quam: "non esset ista, sed sola esset illa"? quod si inerudite atque insipienter dicitur, cur ergo non crearet deus etiam quos malos futuros esse praesciebat, uolens ostendere iram et demonstrare potentiam suam et ob hoc sus
Abbreviated transcription (Latin):
ra Frunt enum beminer scipsos amanter continuo subiecit amato¬
sos petunide abilla genorali auaricia duus superbia caputest adhano
specialem descendens que propria hominum est: NNeq enim erront
&iam homines a matoros pecuniae nsteoseputarent ex cellentior ar
cuiusquam recte hominis eg& quantominus iniquitate peruersi. Quis aut̃
sobria consideratione dicat. Melius non crear& quem presciebat ex alterius
iniquitate posse corrigiquam crear& &iam quem presciebat prosua in iquita¬
te deberedamnari. Hoc est enim dicere melius non ense quialterius malo
beneutendo miseri corditer coronar&ur quam e&̃ &iam malus qui prosuo
merito iuste punir&ur. Cum enim ratiocerte demonstrat duo quedam
non aequalia bona sedunum superius alterum inferius non in tellegunt tar¬
dicorde. Cum dicunt utrumq tale eat nihilse aliud dicere quam rolum

Expanded text:
set: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatoset: erunt enim homines se ipsos amantes, continuo subiecit: amatores pecuniae, ab illa generali auaritia, cuius superbia caput est, ad hanc specialem descendens, quae propria hominum est. neque enim essent etiam homines amatores pecuniae, nisi eo se putarent excellentiores cuiusquam recti hominis eget. quanto minus iniquitate peruersi! Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet, quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam, quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc est enim dicere: melius non esset, qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, non intellegunt tardicordes, cum dicunt: utrumque tale esset", nihil se aliud dicere quam: „solum
Abbreviated transcription (Latin):
omnium malorum est a uarita siauaritiam generalem intellegamus qua
quisq: appetit aliquid amplius quam oport& ꝓpt̃ excellentiam suam a⁊
quendam propriaereiamorem cui sapienter nomenlatina lingua in didit
cum appellauit priuatum quod potius adecrimento quam ab increm̃to
dictum eluc&ł Omnis enim priuatiominuit. Vnde itaq uulteminere
su perbia in dein angustias egestatemq contruditur cum a communi
ad oroprium damnoso suamoreredigitur: Specialis est autem auari¬
tia queusitatius appellatur amorpecuniae. Cuius nomine a postolus per
specemgenus significans uniuerralem a uaritiam uolebat intellegi di¬
cendo : R adex omnium malorum estauaritia. Hacenim & dabolus
aetidit quiutiq non a mauiti pecuniã sed propriam potestatem proindeꝑ
uersus suiamor priuat sc̃a soci&ateturgidum sp̃mcum que coartat
misetia iam per iniquitatem saciari cupientem hinc alio leco cumdixis¬

Expanded text:
omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua omnium malorum est auaritia, si auaritiam generalem intellegamus, qua quisque adpetit aliquid amplius quam oportet propter excellentiam suam et quendam propriae rei amorem . cui sapienter nomen latina lingua indidit, cum appellauit priuatum, quod potius a detrimento quam ab incremento dictum elucet; omnis enim priuatio minuit. unde itaque uult eminere superbia, inde in angustias egestatemque contruditur. cum a communi ad proprium damnoso sui amore redigitur. specialis est autem auaritia, quae usitatius appellatur amor pecuniae. cuius nomine apostolus per speciem genus significans uniuersalem auaritiam uolebat intellegi dicendo: radix omnium malorum est auaritia. hac enim et diabolus cedidit, qui utique non amauit pecuniam, sed propriam potestatem. proinde peruersus sui amor priuat sancta societate turgidum spiritum eumque coartat miseria iam per iniquitatem satiari cupientem. hinc alio loco cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
angeliqui in fruuntur dõ analiquo tempor e in scõ co&u fuerit angelorum
&iam ipse pariter iustus & pariter beatus : Non nulli enim dicunt io¬
sum ei fuisse casum a suꝑnis sedibus quod in uiderit homini facto adimagi¬
nemdĩ. Perro autem inuidia sequitur superbiam non precedit. Non
enim causa suꝑbiendiest inuidia sedciura inuidendi suꝑbia. Cumigit᷑
suꝑbia sit amor excellentiae propriȩ inuidia uero sit odium felicitatis alie¬
ne quidunde nascatursatis in prõpto est. Amando enimquisq ex cellen¬
tiam suam uel paribus inuid& quod ei coequentur uel in ferioribur nesibi
eoequentur uel superiorib: quod eis non quo coequetur. Superbion doigit᷑
inuidus non in uiden doquisq superbus est. Merito initium omnis peo¬
cati suꝑbiam scriptura definiuit dicens. Initium omnir peccati su perbia
cuitestimonio non in conuenienter aptatur &iam illud quod a postolus ait. Radex

Expanded text:
angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum angeli, qui fruuntur deo, an aliquo tempore in sancto coetu fuerit angelorum etiam ipse pariter iustus et pariter beatus. nonnulli enim dicunt ipsum ei fuisse casum a supernis sedibus, quod inuiderit homini facto ad imaginem dei. porro autem inuidia sequitur superbiam, non praecedit; non enim causa superbiendi est inuidia, sed causa inuidendi superbia. cum igitur superbia sit amor excellentiae propriae, inuidentia uero sit odium felicitatis alienae, . quid unde nascatur satis in promtu est. amando enim quisque excellentiam suam uel paribus inuidet, quod ei coaequentur, uel inferioribus, ne sibi coaequentur, uel superioribus, quod eis non coaequetur. superbiendo igitur inuidus, non inuidendo quisque superbus est. Merito initium omnis peccati superbiam scriptura definiuit dicens: initium omnis peccati superbia. cui testimonio non inconuenienter aptatur etiam illud, quod apostolus ait: radix
Abbreviated transcription (Latin):
uero uoluntatem inordinate moueribona inferiora superiorib: prepo¬
nendo atq ita factum cẽ ut rationalis creaturae sp̃s sua potestate ꝓpt̃
excellentiã delectatur tumescer& suꝑbia perquam cader& ab eatitudine
spĩtabs paradis & inuidentia contabescer&. in quo tamen bonum est
hoc ipsum quoduiuit & uiuficit corpus. Siue aerium sicut ipsius diaboli
uel de monũ sp̃s Siue terrenum sicut hominis anima cuius uis aiam ma¬
ligni atq. ꝑuersi. Itadum nolunt aliquid quod dẽ fecerit ꝓpria uolun¬
tate pecclre ipsius dĩ subslantiã dicunt primo necerntate & post ingxpi¬
abiliter uoluntate corruptam atq peruersam sed deistorum dementis simo
errore aliasiam multa diximus. in hoc aut̃ opere quaerendum est secundum
scam seripturam quid dediabolo dicendumsit primo utrum ab initio ipsius mun¬
di sua potestate delectatus abstaerit ab illa soci&ate & caritate quabeatir

Expanded text:
uero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praepouero uoluntatem inordinate moueri bona inferiora superioribus praeponendo, atque ita factum esse, ut rationalis creaturae spiritus sua potestate propter excellentiam delectatus tumesceret superbia, per quam caderet a beatitudine spiritalis paradisi, et inuidentia contabesceret. in quo tamen bonum est hoc ipsum, quod uiuit et uiuificat corpus, siue aerium, sicut ipsius diaboli uel daemonum spiritus, siue terrenum, sicut hominis anima cuiusuis, etiam maligni atque peruersi. ita dum nolunt aliquid quod deus fecerit propria uoluntate peccare, ipsius dei substantiam dicunt primo necessitate et post inexpiabiliter uoluntate corruptam atque peruersam. sed de istorum dementissimo errore alias iam multa diximus. In hoc autem opere quaerendum est secundum sanctam scripturam, quid de diabolo dicendum sit. primo, utrum ab initio ipsius mundi sua potestate delectatus abstiterit ab illa societate et caritate, qua beati sunt
Abbreviated transcription (Latin):
subqua &lipsediabolus suam quidem hab& cupiditatem nocendi Facultatem
autem non nisi quedatur uelad sub uertenda ac ꝑdenda uasairȩ uel ad humi¬
landa siue probanda uasa miseri cordiae. Natura itaq serpentis undesit
tes que uni uersa creatura habens in se animã uiuã in rationalem uniuersȩ
sationali greaturae si uebonȩ siuemale uoluntatis lege diuini ordinir subdi¬
taest. Quid ergomirum siper serpentemaliquid agere ꝑmissur est diabo¬
lus cum demonia in porcos intrarexp̃s ipse ꝑmiserit magis deipra natura
diaboli scrupulosius que risol& quam totam quidem heretic offensi moles¬
tiae male uoluntatis eius alienare conantur. Acreatura summi & ueri
dĩ & alterum eidare principium quod sit contradm̃. Non enim ualent
intellegere omne quod est inquantum aliqua substantia ẽ. & bonum
esse & nisi abillodõ uero a quoomne bonum est esse non porre: Malam

Expanded text:
sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem sub qua et ipse diabolus suam quidem habet cupiditatem nocendi, facultatem autem nonnisi quae datur uel ad subuertenda ac perdenda uasa irae uel ad humilianda siue probanda uasa misericordiae. natura itaque serpentis unde sit, tias: quae uniuersa creatura habens in se animam uiuam inrationalem uniuersae rationali creaturae siue bonae siue malae uoluntatis lege diuini ordinis subdita est. quid ergo mirum, si per serpentem aliquid agere permissus est diabolus, cum daemonia in porcos intrare Christus ipse permiserit? Magis de ipsa natura diaboli scrupulosius quaeri solet, quam totam quidam haeretici, offensi molestia malae uoluntatis eius, alienare conantur a creatura summi et ueri dei et alterum ei dare principium, quod sit contra deum. non enim ualent intellegere omne, quod est, in quantum aliqua substantia est, et bonum esse et nisi ab illo deo uero, a quo omne bonum est, esse non posse, malam