comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
na u̾sio. Est autem u̾itas ut hic de ea
loquimur. ⁊ ut est bartus nõ specula¬
ypocrita nec iactator. s est apertus. et
u̾bis ⁊ fc̃is oͭ. se talẽ qualis est affabi¬
litas uero est quando quis bene se ht
circa conuersasionem uite. ut quãdo
nõ est adulator nec est discolus sed
affabilis ⁊ curialis¶ entͣpelia uero si¬
ue bona u̾sio est quando aͥs bene scit
se hr̃e inludis ut nõ sit histrio. quod
de omnib uelit lud̾e: nec si agrestis.
quod de nullo uelit lud̾e s sit entͣpe¬
lus ⁊bene se uertens ut se h̾eat circa
ludos prout expedit ¶Omes au̾t p̃dce
tres uirtutes quia nõ sũt circa aliqͥd
sint susceptibiles uirtutum de qui
tes. quia una est in incellectu ⁊ una
dencia. In uoluntate iusticia. In i¬
rascibili est fortitudo ⁊ mansuetu¬
do. magna . ⁊ magnificencia.¶ que
sic accipiuntur: quia fortitudo ⁊ mã¬
suetudo sunt circa passiones ortas
ex malis ut fortitudo. est circa pas¬
siones ortas ex malis fututis: mã¬

Expanded text:
itas ut hic de ea loquimur, et ut est virtus non speculahypocrita nec iactator, sed est apertus, et verbis et factis ostendit se talem, qualis est. Affabilitas vero est, quando quis bene se habet circa conversationem vitae, ut quando non est adulator, non est discolus, sed est affabilis, et curialis. Eutrapelia vero sive bona versio, est, quando aliquis sic se habet in ludis, ut non sit histrio, quod de omnibus velit ludere: nec sit agrestis, quod de nullo velit ludere: sed sit Eutrapelus et bene se vertens, ut se habeat circa ludos prout expedit. Omnes autem hae tres virtutes, quia non sunt circa aliquid sint susceptibiles virtutum de quibtes, quia una est in intellectu, et undentia. In voluntate iustitia. In irascibili est Fortitudo, Mansuetudo, Magnanimitas, et Magnificentia, quae sic accipiuntur: quia Fortitudo, et Mansuetudo sunt circa passiones ortas ex malis, ut Fortitudo est circa passiones ortas ex malis futuris, Man
Abbreviated transcription (Latin):
superfi ͭ pertransire. Dicanuꝰ quod pas¬
siones uel surgunt ex bono uł ex ma¬
lo./ si ex malo uł ex futuro uł ex pñti
siex futuro sic fiunt in nobis passio¬
nes timor. ⁊ audatia: t̾ĩor. cum ab eore¬
fugimus: audatia. cum illud aggre¬
dimur. Inter has aũt duas passões
hũt esse¶ S iuero huius passiones oriũ¬
tur ex malo pũti quod est nobis iam
illatum uł insurgimus ad puniendũ:
propt̾ malum illatum appetit penam
inumdictam si añt ab hac punitõne ł
ab hac uindc̃a defecimus. sic est mite¬
ditas meͫ aũt horum est uirtus que
dicitur mansuetudo ¶ tñ mansuetudo
nõ proprie nominat urtutem meͣ¬

Expanded text:
er pertransire, dicamus quod passiones, vel surgunt ex bono, vel ex malo. Si ex malo, vel ex futuro, vel ex praesenti. Si ex futuro sic fiunt in nobis passiones, timor, et audacia: timor cum ab eo refugimus, audacia cum illud aggredimur. inter has autem duas passiones habent esse. Si vero huiusmodi passiones oriuntur ex malo praesenti, quod est nobis iam illatum, vel insurgimus ad puniendum, ionem: vel propter malum illatum appetit paenam in vindictam. Si autem ab hac punitione, vel ab hac vindicta deficimus, sic est mitiditas. medium autem horum est virtus, quae dicitur Mansuetudo. Mansuetudo tamen non proprie nominat
Abbreviated transcription (Latin):
tu sensitiuo ⁊ moderat passiones et ẽ
boni secundum rõnem custoditiua ⁊
conseruatiua ⁊ sic sum̃tur ille .x. iur¬
tutes morales superius nũatesquarũ
est enĩ iurtutes illas.: ẽẽ cirta passio¬
nes: quas per se hñt moderare ⁊ eqͣre
prout gͥ ex aliis ⁊ aliis obis surgunt
alie ⁊ alie passiones accipi poterunt
alie ⁊ alie uirtutes prout ilł passioni¬
bus secundum ordinem rat̃onis aᵈ ⁊

Expanded text:
at passiones, et est boni secundum rationem custoditiva, et conservativa: et sic sumuntur illae decem virtutes morales superius numeratae. Quaest enim virtutes illas esse circa passiones: quas per se habent moderare, et adaequare. prout ergo ex aliis, et aliis obiectis surgunt aliae, et aliae passiones, accipi poterant aliae, et aliae virtutes, prout in illis passionibus secundum ordinem r
Abbreviated transcription (Latin):
cipalior aliis omnib cumi sit diret¬
ciua omnium aliaꝵ. It iusticia sit pͥ¬
ncipalior quam fortitudo et tempe¬
rancia cum iusticia sit cͥca ꝯ mutatõ¬
nem retum ⁊ circa distributõnes bo¬
norum. ⁊ erga que prĩcipaliter uer¬
satur uita nt̃a et quia fortitudo est
printipalior quam temperãtia cum
fortitudo magis ordinetut ad bonũ
gẽtis ⁊ ad bonum commune ꝙͣ
ip̃a temperancia. Ideo hic erit ordo.

Expanded text:
s aliis, cum sit directiva omnium aliarum, et iustitia sit principalior quod fortitudo et temperantia, cum iustitia sit circa commutationes rerum, et circa distributiones bonorum, et erga quae principaliter versatur vita nostra: et quia fortitudo est principaliter quam temperantia, cum fortitudo magis ordinetur ad bonum gentis, et ad bonum commune quam ipsa temperantia: ideo hic ordo
Abbreviated transcription (Latin):
s solumhut ẽe intellestuset appetitutsr
nobis autem duplex est appetitus. Intellecti¬
nus ⁊ sensitiuus. Namsicut appetitus
naturalis sequitur formam naturaliter
adeptam sic appetitus cognitiuus sequitur
formam per cognitõnem apprehensam i si¬
cut enniu grauia ex eo ꝙ hñt formam gͣ¬
uis sequitur ea quedam naturalis indĩa¬
tõ ⁊ quidam appetitus naturalis ut nat᷑a¬
liter desiderent ẽẽ deorsum sic hñcia cog¬
nitõnem prout hũt inse formam appeti¬
tus appͥleusam sequitur quedam incłia¬
tõ ⁊ quidam appetitus secundum formã

Expanded text:
 habent in intellectu, et appetitu. In nobis autem duplex est appetitus, intellectivus, et sensitivus. Nam sicut appetitus naturalis sequitur formam naturaliter adeptam, sic appetitus cognitivus sequitur formam per cognitionem apprehensam. Sicut enim gravia, ex eo quod habent formam gravis, sequitur ea quaedam naturalis inclinatio, et quidam appetitus naturalis, ut naturaliter desiderent esse deorsum: sic habentia cognitionem prout habent in seipsis formam apprehensam, sequitur quaedam inclinatio, et quida
Abbreviated transcription (Latin):
tes.s nõ omnes ille lurtu¬
tes .xii. sunt equalis perfc̃õnis nec
sunt eque principales ¶Consuem̃t
cardinales ⁊ principales quedam u̾o
annexe¶ Cardinales uero sunt .iiͦiiͦ.
uidelicet. prudentia. iusticia. fortitu¬

Expanded text:
tes: sed non omnes illae duodecim sunt aequalis perfectionis, nec sunt aeque principales Consuevit eCardinales et principales, quaedam vero annexae. Cardinales autem sunt quatuor, videlicet, Prudentia, Iusti
Abbreviated transcription (Latin):
naturalibus nec insensi tutes ⁊ qͦ¬
tellectuales quedam morales quedã
medie inter incellectuales ⁊ morales
uirtutes intellectuales dñr illeque
sunt in intellectu spetui emõi sunt scĩe¬

Expanded text:
naturalibus, nec in sensiellectuales, quaedam morales, quaedam mediae inter intellectuales et morales. Virtutes intellectuales dicuntur illae quae sunt in intellectu speculativo, c
Abbreviated transcription (Latin):
morales ⁊ intellectuales. Computaritñ
põt cum uirtutib moralibus: nam prudẽ¬
cia nõ mest nisi hominibus bonis sicut nͨ
uirtutes morales: praui enim homines et
sipossunt ẽẽ scientes. astuti ⁊ u̾sipelles. P¬
dentes tñ ẽẽ nõ possunt ut suo loco patebit.
intelletualib ut dimiss̃ sc̃iis speculatiu¬
is. de prudencia ⁊ de uirtunib moralib est
tractandum. ¶Suscepimus enim ut plu¬
ries diximus p̾sens opus nõ ut sciamus s
ut lom fiamus q̃ue bonitas sine prudẽcia
et uirtutib moralib nob̾ in eẽ nõ põt has
autem uirtutes mintellectu ⁊ appetitu sic
ẽẽ contingit. Dictum est enim alibibͤ
ẽe rõnalem potentiam ĩ qua ponitur esse
uretus rõnale autem duplex est secũdũ
suam. appetitus uero per participatõnem.
nam appetitus licet nõ sit ip̃e intlłs. uel ip̃a
rõ essencialiter dr̃ tñ participare rõnem qi
est aptus natus rõni obedire spotencie au

Expanded text:
morales, et intellectuales; computari tamen potest cum virtutibus moralibus: nam Prudentia non est nisi in hominibus bonis, sicut nec virtutes morales: pravi enim homines et si possunt esse scientes, astuti, et versipelles; prudentes tamen esse non possunt, ut suo loco patebit. llectualibus, ut dimissis scientiis speculativis, de prudentia, et de virtutibus moralibus est tractandum. Suscepimus enim ut pluries diximus praesens opus, non ut sciamus, sed ut boni fiamus: quae bonitas, sine prudentia et virtutibus moralibus, nobis inesse non potest. Has autem virtutes, in intellectu, et appetitu sic esse contingit. Dictum est enim, virtutet ergo esse rationalem potentiam, in qua potest esse virtus.Rationale autem duplex est secundum am. Appetitus vero per participationem. Nam appetitus licet non sit ipse intellectus, vel ipsa ratio essentialiter, dicitur tamen participare rationem, quia est aptus natus rati
Abbreviated transcription (Latin):
ru sine appetitus ille sit sensitiuus sũ
intellectiuus cͦmõi autem sunt iusti
temperancia. fortitudo mansuetndo ⁊ c̾ talia:
de quibus sumus singulariter tractaturi
¶Uututes autem medie int̾ intellectu¬
ales et morales: sunt uirtutes exñtes in
intellectu practico ut prudentia ⁊ alie uir¬
tutes sibi annexe. Prudencia autem secũ¬

Expanded text:
itivus, seve intellectivus, cuiusmodi sunt Iustitia, Temperantia, Fortitudo, Mansuetudo, et caetera talia, de quibus sumus singulariter tractaturi. Virtutes autem mediae inter inltellectuales et morales, sunt virtutes existentes in intellectu practico, ut Prudentia, et aliae virtutes sibi annexae. Prudentia autem, secu
Abbreviated transcription (Latin):
sit nec laudamur nec nitupetamur ex sẽ.
Inam sicut nillus lauda᷑ tanquam bonꝰ
homo eo quod bene digerit ul bene cres¬
cit si nõ laudatur eo ꝙ acute ludet uel
sb̾tiliter audit nͥ forte hoc eẽt petactñs:
ut si aliquis ex superflua comestione uł
ex niinia potatõne incurriss obtalmĩa
oculorimi ne bene uideret uł debilitatẽ
stomachi ne bene digeret uituperaret᷑
ille nõ quia male digerit uł qr nõ cdare
ludet qr dare iuude̾ ⁊ bene digerere per
se loquendo uõ est inpotestate hommis.
S incͣrẽꝑetur ex minio potu uł ex superflu¬
o cibo/ nam erat inpotestate sua ut poss
liti potu ⁊ tibo moderate. ¶ Secundo in
sensib nõ est ponenda lartus moralis.
¶qr sicut potencie naturales nõ obediũt
rõm s quia secundũ regulam rõnis:
nullus magis uł minus augetur uel
magis uł minus digerit sit nec sensꝰ
obediut rõmi nõ emĩ est inpotestate
lominis uidere darius uł mitus lare

Expanded text:
 laudamur, nec vituperamur ex sensibus. Nam sicut nullus laudatur tanquam bonus homo, ex eo quod bene digerit, vel bene crescit: sic non laudatur ex eo quod acute videt, vel subtiliter audit, nisi forte hoc esset per accidens, ut si quis ex superflua comestione, vel ex nimia potatione incurrisset ophthalmiam oculorum, ne bene videret, vel debilitatem stomachi, ne bene digereret: increparetur ille, non quia male digerit, vel quia non clare videt, quia clarem videre, et bene digerere per se loquendo non est in potestate hominis: sed increparetur ex nimio potu, vel ex superfluo cibo, nam erat in potestate sua, ut posset uti potu, et cibo moderate. Secundo in sensibus non est ponenda virtus moralis, quia sicut potentiae naturales non obediunt rationi, quia secundum regulam rationis nullus magis, vel minus augetur, vel magis, et minus digerit: sic nec sensus obediunt rationi, non enim est in potestate hominis videre clar
Abbreviated transcription (Latin):
naturalib nel in ip̃is sensib nł in appeti¬
tu sensitino uł mappetitu intllt̾iuo s uel ĩ
ip̃o intellectu. uł i omnib hus uel in
aliquibus horum. In potentiis cuĩt nat᷑
naturalib nec laudamur nec uitupera¬
mut.¶nullus enim dr̃ bonus homo eoꝙ

Expanded text:
 in appetitu sensitivo, vel in appetitu intellectivo, vel in ipso intellectu, vel in omnibus his, vel in aliquibus horum. In potentiis autem naturnaturalibus nec laudamur, nec vituperamur: nullus enim dicitur bonus homo ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
deo compleuinus pri Diudĩt¬
¶mam partem huius libri inquo ⁊ potẽ¬
agitur de regimine suĩostendẽtes cieꝰ
inquo reges ⁊ principes suam felici abus¬
indinicus nec incimili potenciasnet ina¬
liquib talib. S  omnib talib ut supͣ
plenius probabat᷑ debent uti tanquam
organis ad felicicatem suam aũt felici¬
tatem ponere debent mactu prudentie
prout talis actus est imꝑatus acaritatẽ.
NIam tunt reges hñt felicitatem suo
statui debitam ⁊ ꝯdignam qñ instĩ¬
gante dei dilcõne: secundum prudentiã
regnatiuam / gentem sͥ commissam secũ¬
dum legem ⁊ rõnem sc̃e ⁊ iuste regunt:
printipałi gͥ regũ felicitas ponenda est
in ip̃o deo s⁊ excognitõne ⁊ dilcõne eius
dinare debent ut cegnoscentes ⁊ diligẽ¬
tes deuni tanquam lieri miistri eius.
secundum ordinem rõnis dirigant po¬
pulum sibi cominissum. ¶ Hus gͦ ita
ꝑactis ⁊ ostenso n quo reges pon̾e debe¬
ant sunuui finem secundum ordineni

Expanded text:
Deo complevimus primam partem huius primi libri, in quo agitur de regimine sui, Ostendentes in quo reges et principes suam feliciin divitiis, nec in cvili potentia, nec in aliquibus talibus, sed omnibus his supra plenius probatur debent uti tanquam organis ad felicitatem. Suam autem felicitatem ponere debent in actu prudentiae, prout talis actus est imperatus a charitate: nam tunc reges habent felicitatem suo statui debitam, et condignam, quando instigante Dei dilectione secundum prudentiam regitivam, gentem sibi commissam secundum legem, et rationem sante, et iuste regant. principaliter ergo Regum felicitas ponenda est in ipso Deo, et ex cognitione et dilectione eius dinare debet, ut cognoscentes, et diligentes Deum, tanquam veri ministri eius secundum ordinem rationis dirigant Populum sibi commissum. His ergo itaque peractis, et ostenso in quo reges ponere debeant suum finem secundum ordinem
Abbreviated transcription (Latin):
grediantur. laudabiliores fiunt młi enĩ
nõ exñtes instatu quo possint mala fac̃e
preseruant seamalo. ꝙ si tamen ad statũ
dignitatis assumerentur młas transges¬
qualis homo sit inprincipatu exñs in quo
põt bene ⁊ male agere cogitatur qualiter
se hẽat. Sigͥ mertes regia comparetur ad
ip̃m regem cui reddenda est quandam mͣg¬
nitudinem hr̃e udetur. Reges enim ua:¬
cantes comnumi bono si nõ transgredi¬
antur cum possint transgre di maioris me¬
riti ẽẽ uidentur ¶ Dñis aũt uatantes cõ¬
mum bono qr sibono cominuni nõ naca¬
tent nõ oporteret eos eẽ maioris merigex

Expanded text:
grediantur, laudabiliores fiunt: multi enim grediantur, laudabiliores fiunt: multi enim non existentes in statu quo possint mala facere, praeservant se a malo: quod si tamen ad statum dignitatis assumerentur, multas transgresqualis homo sit, cum in principatu existens, in quo potest bene et male facere, cogitat qualiter se habeat. Si ergo merces regia comparetur ad ipsum regem, cui reddenda est, quandam magnitudinem habere videtur: reges enim vacantes communi bono, si non transgrediantur, cum possint transgredi, maioris meriti esse videntur. Dicimus autem vacantes communi bono quia si bono communi non vacarent, non oporte
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit᷑. ad actum ex quo consurgit. ad uirtutẽ
perquam efficitur. ⁊ ad materiam ccͣ quam
u̾sat᷑. ¶ Deus enim est remunerator oim
bonoꝵ. ⁊ quia nõ remunerat nisi ex amore.
cum semper amor sit adsimiles ⁊ conformeᷤ.
oz ẽẽ similem ⁊ conformem deo. qui ab eo re¬
munerari desiderat quanto quis gͥ magis
gerit ymaginemꝰ eius ⁊ plus se conformat
ei maius meritum ab ip̃o suscipiet ¶ princi¬
pis aũt stacus requirit ut ip̃e sit deo con¬
formior quam eius subditi. Imo eo ip̃o qd̃
tex studet perlegem ⁊ prouidentiam suum
regnũ reg̾ẽ. quomodo deus totum uniuer¬
sum regit ⁊ gubernat rex tuaxime cõfor¬
matur ei. ergo respectu dei aquo premium
expectat᷑ magna est mertes regis si regnũ
suum recte regat qr ex hoc ip̃i deo maxime
mium est redd̃. nam omnis actus ex ip̃a
difficultate operis quandam bonitatem as¬
suĩt spotentes enim transgredisi nõ trans.¬

Expanded text:
tribuitur: ad actum, ex quo consurgit: ad virtutem, tribuitur: ad actum, ex quo consurgit: ad virtutem, per quam efficitur: et ad materiam, circa quam versatur. Deus enim est remunerator omnium bonorum: et quia non remunerat nisi ex amore, cum semper amor sit ad similes, et conformes, oportet esse similem, et conformem Deo, qui ab eo remunerari desiderat: quanto ergo quis magis gerit imaginem eius, et plus se conformat ei, maius meritum ab ipso suscipiet: principis autem status requirit, ut sit Deo conformior, quam eius subditi. Immo eo ipso quod rex studet per legem, et providentiam suum regnum regere, quomodo Deus totum universum regit et gubernat, rex maxime conformatur ei: ergo respectu Dei, a quo praemium expectatur, est magna merces regis, si regnum suum recte regat, quia ex hoc ipsi Deo maxime iusmodi praemium est reddendum: nam omnis actus ex ipsa difficultate operis quandam bonitatem assumit: potentes enim transgredi, si non trans
Abbreviated transcription (Latin):
commime deb suam felicitatẽ poniere ind̾o
ip̃o cui seruit qui est bonum maxime uni¬
uirtutis perquẽ deo maxime cõungimur.:
huinsͥ aũt estactus dilc̃onis uelcantatis.
nam amor ⁊ dilc̃o maxime bm cõiũctiuã¬
siue diuinum. unitiuam quandam dñs
c̃e uirtutem. In amore gͥ diuino est ponẽ¬
da felicitas / s cum probõ dilc̃onis sit exhi¬
bitio operis ⁊ ex hoc aliquis probet᷑ ẽẽ diles¬
tuus alt̾ius. Siagat q̃ ip̃e bult si princepͤ
est felix diligendo deumi id cred̾e se ẽe felicẽ
operando que deus islt.¶ Maxime autẽ
prudenciam ⁊ legem populum sibi cõmis¬
sum iuste ⁊ stẽ regant. Regib gͥ ⁊ prin
cipib ponenda est felicitas mactu prudẽ
nenda felicitas quam in actu prudencie:
l gͥ in hiuus actu modo quo dc̃m est aliq̃¬
liter felicitas sit ponenda. Capłm .xiii. qͥd¬
prudenciam ⁊ legem recte regat ppłm sͥ¬
populum sibi commissum s ex quin ꝯmis¬
q uenari possumus / nam merces ¶ũ¬

Expanded text:
commune, debet suam felicitatem ponere in Deo, cui servit, qui est bonum maxime intvirtutis, per quem maxime Deo coniungimur: huiusmodi autem est actus dilectionis, sive charitatis. Nam amor, et dilectio maxime vim univitasive animalem, unitivam quandam dicimus esse virtutem. In amore ergo divino est ponenda felicitas. Sed cum probatio dilectionis sit exhibitio operis, et ex hoc aliquis probetur esse dilectivus alterius, si agat quae ipse vult: si princeps est felix diligendo Deum, debet credere se esse felicem operando quae Deus vult. Maxime autem prudentiam, et legem populum sibi commissum iuste, et sancte regant. regibus ergo, cipibus ponenda est felicitas in actu prudenenda felicitas, quam in actu prudentiae: licet in huiusmodi actu modo quo dictum est, aliqualiter felicitas sit ponenda. Quprudentiam, et legem recte regat populum sibi commissum, ex quinque venari possumus. Nam merces r
Abbreviated transcription (Latin):
to gͥ actus magis est secundum nac᷑am¬
⁊ scd̾m ordinem rõnis tanto est magis
to uidemus enim ꝙ qr periditato capite
periclitatur ⁊ cor totum brachium qr est
pars corporis statim exponit se totalit̾
pro capite ne totum corpus ꝑeat. Reges
gͥ ⁊ sibene regant gentem sibi comissã
ex operib eorum consequent᷑ mercedem
magnam qi probono gentis ⁊ probono total
totalicer se expoint. ¶Quarto magna
est merces regum rõne uirtutis/ per quam
quis meretur huius merstuis nam mi¬
nor unrtus requirit᷑ ad regendum se ip̃m
quamad regendum familiam ⁊ ad re

Expanded text:
to ergo actus magis est secundum naturam, et ordinem rationis, tanto est magis to. videmus quod quia periclitato capite, periclitatur et totum corpus, brachium quod est pars corporis, statim exponit se totaliter pro capite, ne totum corpus pereat. reges ergo si bene regant gentem sibi commissam, ex operibus eorum consequenter mercedem magnam: quia pro bono gentis. et pro bono totali, totaliter se exponunt. Quarto magna est merces Regum ratione virtutis, per qua quis meretur huiusmodi meritum: nam minor virtus requiritur ad regendum seipsum, quam ad regendum familiam, e
Abbreviated transcription (Latin):
naturales quedam cogͥtine sensitiue: quedã
appetitiue quedam intllc̾ue. ¶aturales
potencie sunt ille inquib conimicanius ꝯ
uegetabilib ⁊ plantis: uc potentia mitriti¬
ua augmentacina generatiua ⁊ talia ⁊̃ q̃
ip̃is arboribus competunt potencie uero
cogͥtiue sensitiue sunt. uisus. tactus gustꝰ.
⁊ talia inquib communitamus cum bru¬
tis.¶ Appetitiue uero distmnͣ . nam quidam ap¬
petitus est inhomine inquo cͦomnmicat cũ
brutis. ut appetitus sequens intellectum qͥd̃
u̾o iii quo comnunitat cum eis ut appetitꝰ
sequens sensum ¶ Appetitus aũt sequens sen¬
sum põt nominari sensualitas sequens in¬
tellectum nominetur holuntas  secundũ
quem modum loquendi bruta hñt sensua¬
litatem ⁊ appetitum sensitiuum. S nõ hñt :
uoluntatem .i. appetitum intellectiuũ bir nͣ

Expanded text:
naturales, quaedam cognitivae sensitivae, quaedam appetitivae, et quaedam intellectivae. Naturales potentiae sunt illae, in quibus comminicamus cum vegetabilibus, et plantis, ut potentia nutritiva, augmentativa, generativa, et talia quae etiam ipsis arboribus competunt. Potentiae vero cognitivae sensitivae, sunt visus, gustus, auditus, et talia, in quibus communicamus cum brutis. Appetitivae vero distinguuntur: nam quidam appetitus est in homine, in quo non communicat cum brutis, ut est appetitus sequens intellectum: quidam vero in quo communicat cum eis, ut appetitus sequens sensum. Appetitus autem sequens sensum potest nominari sensualitas: sequens intellectum nominatur voluntas: secundum quem modum loquendi bruta habent sensualitatem, et appetitum sensitivum, sed non habent voluntatem, et intellectum. Vi
Abbreviated transcription (Latin):
siue methaͣ. secundum ip̃m quitũte
siit alios bñ regulare secundumpͥ¬
dentiam est felix poliͭ ͤ. Quib̾o scit᷑
felicitatib m̃tõm fecit de quarimi
una det̾minat inprimo etħ. bit de felicitate
policica. De alial̾io uidel decontemplati¬
ua dec̾mmnat.in xͦ. utrum uero sit perfcã¬

Expanded text:
sica, secundum ipsum, quicunque scit alios bene regulare secundum Prudentiam, est felix politice: qui vero scit bfelicitatibus mentionem fecit: de quarum una determinatur I. Ethicorum, ut de felicitate politica: de alia vero, scilicet contemplativa determinat in 10. Utrum autem sit vera
Abbreviated transcription (Latin):
simimist̾ suam mertedẽ. ⁊ suum premi¬
um deb pon̾e insuo dño. ⁊ deb ip̃am ex¬
pectate ab ip̃o decet regẽ qui est dei mi¬
nister suam felicitatem ponere inp̃o
deo ⁊ suum p̃mium expectare ab ipso.
¶Tertio hoc decet regẽ eo ꝙ est multi¬
tudinis rectorinam regens multitu¬
dmemideb intendere conmnune bonũ¬

Expanded text:
 suam mercedem, et suum praemium debet ponere in suo Domino, et debet eam expectare ab ipso, decet regem, qui est Dei minister, suam felicitatem ponere in ipso Deo, et suum praemium expectare ab ipso. Tertio hoc decet regem, ex eo, quod est multitudinis rector: nam regens multitudinem debet intendere commune bonu
Abbreviated transcription (Latin):
tiuitatem ⁊ regnum.¶ Magna gͥ debet
ẽẽ iurtus regis ad quem spectat nõ solũ
regere se ⁊ suam familiam s ⁊̃ totum
regnum. Cum gͥ magne uirtuti debea¬
tur magna mertes magnum erit m̃i¬
tum regũ bñ regencium regnum suũ.
¶Quinto magnum erit premium
ip̃oꝵ regĩi si consideret᷑ aͥi quam operã
cirta

Expanded text:
m: magna ergo debet esse virtus regis, ad quem spectat regere non solum se, et suam familiam, sed etiam totum regnum. Cum ergo magnae virtuti debeatur magna merces, magnum erit meritum bene regentium regnum suum. Quinto, magnum erit praemium ipsorum Regum, si consideretur materia, circa
Abbreviated transcription (Latin):
I
loc quod transgrediposient qr sinõ conside¬
rato communibono quis periculo se expo¬
nat dato quod nõ transgrediantur quia ĩ¬
discrete agit suum meritum nõ auginen¬
tat. ¶Gertios magnum est meritum pͥn¬
cipum consi actu per quem tale meritum
ht̃ esse nam ex hoc actus est uitõsus inqͣ
est contra naturam ⁊ contra ordinem rõ¬
nis. Iex loc aũt est bonus ⁊ untuosus ĩꝙͣ ẽ¬

Expanded text:
i hoc quod transgredi possent, quia non considerato communi bono, si quis periculo se exponat, dato quod non transgrediatur, quia indiscrete agit, suum meritum non augmentatur. Tertio, magnum est meritum principis, considerato actu, per quem tale meritum t esse. Nam ex hoc actus est vitiosus, inquantum est contra naturam, et contra rationis ordinem. Ex hoc autem est bonus, et virtuosus, i
Abbreviated transcription (Latin):
prudentie ¶ Sciendum ꝙ decet regẽ ma¬
xime suã felicitatẽ pon̾e in ip̃o deosꝙ tri¬
plici luci lienari possumus tex enĩ est
homo. est deiminist̾ ⁊ est rector multi¬
tudinis. Inquantum aũt est homo ꝑti¬
bonum scd̾m sensum. s bonum rõnis
pat. pon̾e suam felicitatẽ inbono ma¬
gibile qr est maxime simplex ⁊ maxĩe
a mͥ separat᷑. ¶ Secundo decet principẽ
nstersnam illud ꝙͦ ht̃ aliquid per par¬

Expanded text:
decet regem maxime suam felicitatem ponere in ipso Deo, quod triplici via venari possumus. rex enim est homo, est Dei minister, et est rector multitudinis. Inquantum autem est homo, partibonum secundum sensum, sed bonum rationis pat, ponere suam felicitatem in bono magibile, quia est maxime simplex, et maxime a materia separatus. Secundo decet principem nister. Nam illud quod habet aliquid per par
Abbreviated transcription (Latin):
huius tõi nõ obediunt  nam siue quis
actiones efficiunt. ¶ Tertio intalibus po¬
tentiis nõ sunt hitus ⁊ uirtutes qr h̾itus ad
determinandum potencias lit bene. uł ma¬
le agant bł perh̃itus lutõscis det̾minetur
potencia ad agendum male s per uirtuosos
adagendum bene ¶Cumgͦ natura sit det̾¬
minata ad unum ⁊ poͤ naturales  fficiẽt̃
dec̾minentur ad agendum ex natura sua:
secundum eas nõ sumus uatõsi. nec uirtu¬
osiut hic de uitõ ⁊ birtute loquinur quate
ineis hi uirtutes ẽẽ nõ possunt. ¶ His gͦ
tribus rõnib per quas probatum est lur

Expanded text:
ioni non obediunt: nam sive quis sibilem suas actiones efficiunt. Tertio, in talibus potentiis non sunt habitus, et virtutes, qui habitus sunt ad determinandum potentias, ut bene vel male agant. ut per habitus votiosos determinatur potentia ad agendum male, per virtuosos ad agendum bene: cum ergo natura sit determinata ad unum, et potentiae naturales sufficienter determinentur ad agendum, ex natura sua secundum eas nec sumus vitiosi, nec virtuosi, ut hic de vitio, et virtute loquimur: quare in eis huiusmodi virtutes esse non possunt. His ergo tribus rationibus, per qu
Abbreviated transcription (Latin):
inducat ad bonum. U̾m qr ad
bonum quis inducitur nõ solũ
qd̃ hiꝰ doctor sit in uita bonus et
honestus nam quia etas iuue.¬
nilis ualde ẽ prona ad intempe¬
rantiam et lascunam qͣnͣtũtũq
pueroꝵ doctor eis u̾bis bona pro¬
ponerent si tñ opere contraria fa¬
teret iuuenes illi eoꝵ exemplo ĩ¬
ducti de fatili ad illicita declina¬
rent.¶PBatet igͣ talem q̃ ren¬
dum ẽe doctorem qui qͣntum ad
scĩam spetulabilium sit ĩnuen¬
rem prouidum cautũ ⁊ cucun¬
spectum qͣntũ autẽ ad uitam
p̃ponant sius nummismatib¬

Expanded text:
inducat ad bonum. Verum quia ad inducat ad bonum. Verum quia ad bonum quis inducitur non solum quod huiusmodi doctor sit in vita bonus et honestus. Nam quia aetas iuvenilis valde est prona ad intemperantiam et lasciviam; quantumcunque puerorum doctor eis verba bona proponeret, si tamen opere contraria faceret, iuvenes illi exemplo inducti de facili ad illicita declinarent. Patet igitur talem quaerendum esse doctorem, qui quantum ad scientiam speculabilium sit invenrem, providum, cautum, et circumspectum Quantum autem ad vitam,proponant suis numismatib
Abbreviated transcription (Latin):
camenta ad ea ꝑ que in postetũ
facilius obliquari possint. ¶T¬
cio dec ip̃m eẽ caitũ: qr ut in
primo libro tetigimus sic̃ ĩ cog¬
noscendo et speculando ẽ adhibẽ¬
da cautela ne falsa ãmisceantur
ueris. sic ⁊ in agendis conuenit
hoĩem ẽẽ cautum ne mala ad¬
misceantur bonis. quedam enĩ
apparent bona sicut quedã fl̾a
apparent uera/ q̃r sic̃ doctorem
in spetulabilib sic decet esse di¬
ligentẽ ⁊ cautum ut ꝓponat su¬
is auditorib uera sine admixti¬
one falsoꝵ sic qui uult iuuenes
dirigert d ẽẽ cautus ꝓponens
eis uona sñ admixtione maloꝵ.¬
¶Qito hiꝰ doctor d esse curum¬
spectus uł expertus nara exꝑti ẽ
particularia cognoscere sic ⁊ hiꝰ
doctor d cognoscere partitulareᷤᷤ
conditoẽs illoꝵ iuuenum quos
et sunt proni ad alia sic st̃ ałr
et alr instruendi talis ergo d ẽẽ
doctor iuuenum ut eos per debitõ
sermones et ꝑ debitas monitoes

Expanded text:
camenta ad ea, per quae in posterum camenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro tetigimus, sicut in cognoscendo et speculando est adhibenda cautela, ne falsa admisceantur veris: sic in agendis convenit hominem esse cautum, ne mala admisceantur bonis. quaedam enimapparent bona: sicut quaedam falsa apparent vera. quare sicut doctor est in speculabilibus, sic decet esse diligentem et cautum, ut proponat suis auditoribus vera sine admixtione falsorum. Sic qui vult iuvenes dirigere debet esse, cautus proponens eis bona sine admixtione maloodi doctor debet esse circumspectus, vel expertus. Nam experti, est particularia cognoscere: sic et huiusmodi doctor debet cognoscere particulares conditiones illorum iuvenum, quos et sunt proni ad alia et ad alia: sic sunt aliter et aliter instruendi. talis ergo debet esse doctor iuvenum, ut eos per debitos sermones, et per debitas monitiones
Abbreviated transcription (Latin):
doctrina prudentum facił ⁊ qͥ
clare intelligit clare loquitur
Illa ergo modica que scire cupi¬
unt facilius clarius ⁊ rectius
intelligent asciente qm ab ĩscio
qualis d ẽẽ doctor ⁊ qũo debet
esse sciens ut doceat in scĩa. Re¬
stat uidere qualr dz esse prudẽs
in agibilib ut instruat in bo
semus omnia illa octo que in
primo libro de prudentia teti-¬
gimus sufficiat᷑ tñ ad presens
quatuor de illis enu̾are. Boctor
ergo pueroꝵ nobiliumi dz esse
sic pruderis in agibiłib ut sit
cirtum spectus. d eĩ esse mem¬
or recolendo p̃terita/nam sit̃
uolens rectificare uirgam ñꝙͣ
cam rectificare posset nisi cognoᷤᷤ¬
teret ex qua parte esset obliqͣta
sic uolens alios rectificare nũꝙͣ
eos congrue rectificare poss nisi
hret p̾teritoꝵ noticiam ꝑ q̃ cog¬
nosceret qũo obliqͣti essent. decet
p̃terita obliquati fuerunt qui
ab eo sunt dirigendi sic d pro¬
uidere futura ut adhibeat medi¬

Expanded text:
doctrina prudentium facilis, et qui clare intelligit, clare loquitur. Illa ergo modica quae scire cupiunt, facilius, clarius, et rectius intelligent a sciente, quam ab inscio. Viso qualis debet esse doctor, et quomodo debet esse sciens ut doceat in scientia: restat videre, qualiter debet esse prudens in agibilibus ut instruat in bonsemus omnia illa octo quae in primo libro de prudentia tetigimus, sufficiat tamen ad praesens quatuor de illis enumerare. Doctor enim puerorum nobilium debet esse sic prudens in agibilibus, ut sit circumspectus. Debet enim esse memor, recolendo praeterita. Nam sicut volens rectificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens alios rectificare nunquam eos congrue rectificare posset nisi haberet praeteritorum notitiam, per quae cognosceret quomodo obliquata essent. decet tempora praeterita obliquati fuerint qui ab eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medi
Abbreviated transcription (Latin):
est amplior tura hñda qͣm de in¬
aĩatis. ⁊ de filiis qͣm de aliis ual¬
de deberent ẽe solliccti ⁊ cũ mag¬
na diligentia attendere qͣlem
magistrum p̃ponerent in regi¬
mine filioꝵ. Cap̃ .x. qualiter
circa loquelam cirta uisum et
aucͥitũ instruendi st̃ uiuenes

Expanded text:
s amplior cura habenda quam de inanimatis, et de filiis quam de aliis; valde deberent esse soliciti, et cum magna diligemtia attendere, qualem magistrum proponerent in regimine filiorum. Qualiter circa loquelam, circa visum, et auditum instruendi sunt iuvenes
Abbreviated transcription (Latin):
tela ubi peritulum ĩminet cohi¬
bendi sunt iuuenes alotutõe
lasciua ⁊ asermonib turpib
⁊ sunt increpandi ⁊ ⁊ corrigẽdi
si eos talia loqui contingat:
rõ autẽ qr sunt a sermonib
ad opera turpia inclinantuꝵ.
Ip̃a enĩ locutio turpium facit
in nobis memoriam delc̃abili¬
um illicitoꝵ. qua fc̃a augetur
concupĩa circa illa. concupĩa uo
augmentata facilius inclina
rigendi sunt iuuenes ne loquͣ¬
tur lasciua. ¶ Scdõ cohibendi
st̃ ⁊ corrigendi ne loqͣntur falsa
nam ut suꝑius diximus. Iuue¬
nes sunt de facili mentitiu t̃
ergo consuetudo sit qiͣ alt̾a ñ a
ex quo iuuenis etas inclinat
eos ad dicendũ fl̾m ⁊ menda

Expanded text:
minet, cohibendi sunt iuvenes a locutione lasciva, et a sermonibus turpibus: et sunt increpandi et etiam corrigendi, si eos talia loqui contingat. Ratio autem quare sunt a sermonibus ad opera turpia inclinantur: ipsa enim locutio turpem facit in nobis memoriam delectabilium illicitorum: qua facta, augetur concupiscentia circa illa: concupiscentia vero augmenta facilius inclinamrigendi sunt iuvenes, ne loquantur lasciva. Secundo sunt cohibendi et corrigendi; ne loquantur lasciva. Nam ut superus diximus iuvenes sunt de facili mentitivi: cum ergo consuetudi sit quasi altera natura, ex quo iuvenilis aetas inclinat eos ad dicendum falsum et menda
Abbreviated transcription (Latin):
ph̾s iuuenes cohibendos eẽ
cura locutõm. uisionem et au¬
ditum. Non enĩ decet pueros
qualit̾tunq loqui. nec decet eos
qualiacunq uidere uel qualia¬
cunq audire E ẽ ibi modus
aliquis adhibendus ¶ circa locu¬
toẽm quidem iuuenes triplicit̾
peccare uidentur. Primo qr de
facili locuntur lasciua. Scdõqr
de facili locuntur falsa. Tercio
qr ut płimum locuntur fatua
et impremeditata. ¶Locunt᷑
enim de leui lasciua quia ut
suꝑius in primo libro dicebat᷑
Iuuenes sunt insecitores pas¬
sionum ⁊ ad lasciuiam proni:

Expanded text:
phus iuvenes cohibendos esse circa locutionem, visionem, et auditum: non enim decet pueros qualitercunque loqui, nec decet eos qualiacunque videre, vel qualiacunque audire, sed est ibi modus aliquis adhibendus. Circa locutionem quidem iuvenes tripliciter peccare videntur. Primo, quia de facili loquuntur lasciva. Secundo, quia de levi loquuntur falsa. Tertio, quia ut plurimum loquuntur fatua et impraemeditata. Loquuntur enim de levi lasciva, quia ut superius in primo libro dicebatur iuvenes sunt insecutores passi
Abbreviated transcription (Latin):
tum est ne aliquo odore uł sã¬
sire per aliqua loca infecta a qͥ¬
b talem odorem uł saporem cõ¬
traxerunt. ¶Quintũ est ne a¬
liquis limus illis aquis insede
at. nam terra limosa ⁊ lutosa

Expanded text:
tum est, ne aliquo odore, sire per aliqua loca infecta, a quibus talem odorem, vel saporem contraxerunt. Quintum est, ne aquis illis aliquis insideat limus. nam terra limosa et lutosa
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Senes u̾o miserati existũt.
qr cum ip̃i in corpore et in uita
deficiunt uolunt alios mise̾ri
et compati eis q̃r cum de faci¬
li quis inclinetur ad faciendũ
aliis qd̃ uult ab eis fieri sibi.
tur¶ mułres quid̃ miseratiue st̃
ex mollicie cordis. Nam hñtes
cor molle non post̾ durũ ali¬
quod sustinere. Idõ statim mi

Expanded text:
tur. Senes vero miserativi existunt: tur. Senes vero miserativi existunt: quia cum ipsi in corpore et in vita deficiant, volunt aliis miserere et compati ipsis. quare cum de facili quis inclinetur ad faciendum aliis, quod ab eis vult fieri sibi; tur. Mulieres quidem miserativae sunt ex mollitie cordis. Nam habentes cor molle, non possunt aliquid susti
Abbreviated transcription (Latin):
de. qr timent glorificari ⁊ amit¬
tere laudem qͣm nimia affcõne
desiderant: ex ip̃a igitur cupidita¬
te laulis probatur mulieres ue¬
recundas esse. ¶ Et rursus hoc
idem probari pt̃ ex timiditate cor¬
dis. nam cum mulieres sint na¬
turalit̾ a deo timide qd qiͣ omnia
expauescunt. sequitur eas uerec̃¬
das eẽ: qr u̾ecundia est quidant
timor ut suꝑius dicebatur / ex di¬
u̾sis igitur causis probare possu¬
mus mulieres uerecondas eẽ/ qͥt¬
quid tamen sit de eius causis lau¬
dabile est in ip̃is ẽẽ uerecundas.
qr p̃p ꝟecundiam multa turpia
dimittunt que non dimitterent
nisi eas uerecurdie cathena cõ¬
stringeret. ¶ Scdõ ẽ laudabile
in mulierib : qr comrauniter st̃
pie et misericordes pueri et sene̾
hoc uidetur contingere: qr pueri
ut superius dicebatur st̃ misera¬
tiui qr sua innocentia alios mẽ¬
surantes credunt alios omnes
innocentes ẽẽ ⁊ putant eos ĩdig¬
ne pati. qr̃ sr̃ eis de facili misereri¬

Expanded text:
e, quia timent inglorificari et amittere laudem quam nimia affectione desiderant. ex ipsa igitur cupiditate laudis probatur mulieres verecundas esse. Rursus hoc idem probari potest ex timiditate cordis. Nam cum mulieres sint naturaliter adeo timidae, quod quasi omnia expavescunt; sequitur eas verecundas esse: quia verecundia est quidam timor, ut superius dicebatur. Ex diversis ergo causis probare possumus mulieres verecundas esse. quicquid tamen sit de eius causis, laudabile est in ipsis esse verecundas: quia propter verecundiam multa turpia dimittunt quae non dimitterent, nisi eas verecundiae cathena constringeret. Secundo est laudabile in mulieribus, quia communiter sunt piae et misericordes. Non tamen r contingere: quia pueri ut superius dicebatur sunt miserativi, quia sua innocentia alios mensurantes credunt omnes innocentes esse, et putant eos indigne pati. quari super eis de facili miseren
Abbreviated transcription (Latin):
sollicitudo circa homines qͣm
ccͣ passionem in aĩatoꝵ et cu¬
ca liberos qͣm circa seruos. Idõ
decreuimus prius det̾minare

Expanded text:
plior est solicitudo circa homines quam circa passionem inanimatorum, et circa liberos quam circa servos, ideo decrevimus prius determinare
Abbreviated transcription (Latin):
sumitur ex ncc̃itate uite. Se¬
cunda ex dignitate hommnis
Tertia ex actõne nature natu¬
re. ¶ Si enim homines nat᷑¬
cietas politica est quodam mo¬
do homini naturalis ut in pri¬
m̃a ꝑte hꝰ scdĩ libri diffusins
probabatur oz aliquo modo
naturalia esse q̃ st̃ ncciͣa in ui-
ta politica. s scd̃m phm primo
natone domus si quis debeat po¬
litice uiuere. ed ergo ip̃o ꝙ rr̃ pos¬
sessio deseruit nccc̃tati uite est
quodammodo naturał homini.

Expanded text:
sumitur ex necessitate vitae. Secunda, ex dignitate hominis. Tertia, ex actione naturae. Si enim homines natucietas politica est quodammodo homini naturalis, ut in prima parte huius secundi libri diffusius probabatur: oportet aliquomodo naturalia esse quae sunt necessaria in vita politica. sed secundum Philonatione domus, si quis debeat politice vivere. eo ergo ipso quod rerum possessio deservit necessitati vitae, est quodammodo homini
Abbreviated transcription (Latin):
bulis furno ⁊ sterquiliniis sic ⁊̃
alie particulares conditõnes e¬
dificioꝵ distingui possent s qr
talia mirus particularia st̃ edi¬
ficatoꝵ industrie relinqͣntur¬
Cap̃ .u. ꝙ possessio est homini
quodãmodo naturalis ⁊ qd̃ abie¬
nunciantes possõnib quodam¬
modo iuuunt ñ ut homines sc̃o
sunt hominibz meliore

Expanded text:
bulis, fimo, et sterqui liniis. Sic etiam aliae particulares conditiones aedificiorum distingui possent. Sed quia talia nimis particularia sunt, aedificatorum industriae relinquantur. Quod possessio est homini quodammodo naturalis, et abrenuntiantes possessionibus quodammodo non vivunt ut homines, sed sunt hominibus meliores.
Abbreviated transcription (Latin):
assuescant fiunt graues. pigri-
⁊ inertes. Tercio facit ad augm̃¬
tum : nam eo ip̃o ꝙ temperatum
ex̾citium iuuat ad digestionem
⁊ facit ad bonam dispõnem cor
mentum fiat ex ip̃o alimento
facientia corpus bñ dispoĩtum
et ꝙ bñ nutriatur ⁊ alatur st̃
proficua ad augnentũ Qiͣto
mod̾atus motus membra con¬
solidat. quil enĩ in se ip̃o exꝑit
ꝙ si se mod̾ate ex̾citet ad corpora¬
les labores membra corporis eiꝰ
solidantur et fiunt fortiora. pu̾i
ergo qr nimis hñt tenera m̃bra
ad aliquos motus modicos et
temperatos sunt assuestendi ut
membra eoꝵ solidentur. Unde
in pueris fac̾e motus quoscũq
et tantillos ad solidaridum mẽ-¬
bra ⁊ ad non defluere pp̃ tenerito¬
dinem. mod̾atum enim motun

Expanded text:
assuescant, fiunt graves, pigri, et inertes. Tertio facit ad augmentum. Nam eo ipso quod temperatum exercitium iuvat ad digestionem ipsam, et facit ad bonam dispositionem mentum fiat ex ipso alimento faciente corpus bene dispositum, et quod bene nutriatur, et alatur, sunt proficua ad augmentum. Quarto moderatus motus membra consolidat: quilibet enim in seipso experitur, quod si se moderate excercitet ad corporales labores, membra corporis eius solidantur, et fiunt fortiora. Pueri ergo quia nimis habent teneramembra, ad aliquos motus modicos et temperatos sunt assuescendi, ut membra eorum solidantur. unde in pueris facere motus quoscunque et tantillos ad solidandum membra, et ad non defluere propter teneritudinem: moderatum enim motu
Abbreviated transcription (Latin):
Scdã uia ad inuestigandũ
hoc idem sumitur ex dignita¬
te humana eo eĩ ip̃o ꝙ homo res¬
pectu corporalium ⁊ sensibiliũ
est creaturaꝵ dignissima hab
naturale dominium suꝑ ipsa
qͣr naturale ẽ homini ꝙ domi

Expanded text:
da via ad investigandum hoc idem sumitur ex dignitate humana. eo enim ipso quod homo respectu corporalium et sensibilium est creaturarum dignissima, habet naturale dominium super ipsa: quare naturale est homini quod domi
Abbreviated transcription (Latin):
mus aliquid uel desideramus ip¬
sum hr̃e uel sup̃m hẽmus deside¬
ramus conseruari inhũdo ip̃m.
Abhominatio uero inme imint¬
titur odio quia statim cum odi¬
mus aliquid abhominamur illd̃
quare sicut amor ⁊ odium sunt
passiones prime:sic desiderium ⁊
abhominatio sunt passiones secũ¬
de . Intertio autem loco ponende
ssint spes ⁊ desperatiosnam cũ¬
spes ⁊ desperatio sinnantur respͦ¬

Expanded text:
mus aliquid, vel desideramus ipmus aliquid, vel desideramus ipsum habere, vel si ipsum habemus, desideramus conservari in habendo ipsum. Abominatio vero immediate innititur odio: quia statim cum odimus, aliquid abominamur illud. Quare sicut amor, et odium sunt passiones primae: sic desiderium, et abominatio sunt passiones secundae. In tettio autem loco ponendae sunt spes, et desperatio. Nam spes, et desperatio
Abbreviated transcription (Latin):
dupliciter põt accipi uł singłr.
possumus primas passiones eẽ
amor ⁊ odium: In secundo u̾o
gradu sunt desiderium ⁊ abho¬
minatio . Intertio nero spes et
desperatio. In quarto uero ti¬
mor ⁊ audatia. In quinto aũt
ira ⁊ mansuetudo. Ultĩe aũt
passiones sunt delc̃o ⁊ cristicia¬
¶ Delectatio enim ⁊ tristicia
secuntur ad omnes alias pas.¬
siones i nam quatumq passio¬
ne quis passionetur: uł teltet᷑
uel tristatur: ideo hee due passiones
post oumes alias collocande sunt
Iamor aũt ⁊ odium sunt simpͣ passi¬
ones prime namamn sicut delco ⁊
tristicia ad omnes alias passionẽ
secuntur quia oumes alie passio¬
nes uel terminantur ad delestatõ
nem uł cristiciam, sic amor et o¬
diuin alias passiones precedunt:
quia omnes alie passiones sum̃t
originem uel ex amore uel ex alio¬
.s. ex odio quicunq enim passiona¬
tur aliqua passione. uel sic passio¬
natur: quia amat uel quia odit.

Expanded text:
dupliciter potest accipi:vel singulaliter, dupliciter potest accipi:vel singulaliter, possumus primas passiones esse, amor, et odium. In secundo vero gradu sunt desiderium, et abominatio. In tertio vero, spes,pes et desperatio. In quarto autem, timor, ed audacia. In quinto autem, ira, et mansuetudo. Ultimae autem passiones sunt delectatio, et tristitia. Delectatio enim et tristitia consequuntur ad omnes alias passiones. Nam quacunque passiones quis passionetur: vel delectatur, vel tristatur. Ideo hae duae passiones post omnes alias collocandae sunt. Amor autem, et odium sunt simpliciter passiones primae. Nam sicut delectatio, et tristitia ad omnes alias passiones consequuntur, quia omnes aliae passiones vel tarminantur ad delectationem, vel ad tristitiam: sic amor, et odium alias passiones pracedunt. Quare omnes aliae passiones sumunt originem vel ex amore, vel ex odio, quicunque enim passionatur aliqua passione, vel sic passionatur, quia amat, vel quia odit.
Abbreviated transcription (Latin):
fugimus ⁊ sic est timor.¶Siuiero
malum sit presens hoc etiam ẽ
dupliciter quia uel ex hoc cons¬
gimus ad faciendam inudictã
⁊ sic est ira. liel atali uindicta
deficimus ⁊ sic est mansuetudo
cum gͥ nõ possint pliuibus mo¬
dis uariari nr̃i miotus ⁊ nr̃e
affectiones in uniuerso duode¬
cim erunt passiones .ui. perti¬
nentes ad contupiscibilem ⁊
sex ad irascibilem de quibus oĩ¬
bus iurectoricis diffusiꝰ dixtm.
hit aut sifficiat superficialuer¬
predictarum passionum sunt
si in hoc primo libro determinare
intendimus de regimine sui. ui¬
dendum est quot sunt passiones
⁊ quem ordinem hñt ad inuicem.
⁊que sunt magis principales et
que minus ⁊ quomodo lina passõ
reducitur ad aliamquia ex om¬
nibus hus magis innotescit no¬
bis nacura ip̃arum passionum.
qua inspecta cognoscemus que
sunt laudabiles ⁊ que uitupera¬
pitur earum mumerus: uiden¬
dum est quẽ ordinem hãnt ad
se inuicem. Ordo au̾t earum

Expanded text:
fugimus, et sic est timor. Si vero fugimus, et sic est timor. Si vero malum sit praesens, hoc etiam est dupliciter: quia vel ex hoc consurgimus ad faciendam vindictam, et sic est ira: vel a tali vindicta deficimus, et sic est mansuetudo. Cum ergo non possint pluribus modis variari nostri motus et nostrae affectiones, in universo duodecim erunt passiones. sex pertinentes ad concupiscibilem, et sex ad irascibilem. De quibus omnibus in Rhetoricis difhaec autem sufficiant superficialpraedictarum passionum sunt a in hoc primo libro determinare intendimus de regimine sui, videndum est quot sunt passiones, et quem ordinem habent adinvicem, et quae sunt magis principales, et quae minus, et quomodo una passio reducitur ad aliam: quia ex omnibus his magis innotescit nobis natura ipsarum passionum, qua inspecta cognoscere possumus quae sunt laudabiles, et quae sunt vituperapitur earum numerus: videndum est quem ordinem habeant ad se inuicem. Ordo autem earum
Abbreviated transcription (Latin):
lee passiones ab illis quia passio¬
nes concupiscibiles recipiunt
bonum uelmalum absolure sũp¬
tumi. S passiones irascibiles retipi¬
unt bonuni uel malum in eo quod ẽ¬
arduum. huius ergo passiones uł
simuuntur respectu bom nel respet¬
tu mali. Si respectu bomi hoc est du¬
pliciter quia uel in ip̃m tendimus
⁊ sit est spes: nichil est enim aliud
spes quam tendere in aliquod bo¬
num arduum cuta enim bona
absolute sumpta põt ẽẽ amoruł
desiderium uel delcoͣ nõ tamen ẽ
spes circa aliqua bona uisi hant
rationem ardui. q̃r si cendimus
iubonum arduum dicit᷑ eẽ spes
S si atali bono deficimus ht ẽẽ
desperat̃oispes aũt ⁊ desperatio
sumuntur respectu loui alie u̾o
passiones irascibiles sumuntur
respectu mali. nam malum põt¬
dupliciter considerari uelbt fu¬
turum uellit presens. Si consi¬
deretur ut futurum. hoc est du¬
plicicer. uł ut ip̃m aggredimur
⁊ sic est audatia. uel ut ab eo re¬

Expanded text:
hae passiones ab illis, quia passiohae passiones ab illis, quia passiones concupiscibiles respiciunt bonum et malum absolute sumptum: sed passiones irascibiles respiciunt bonum vel malum in eo quod arduum. Huiusmodi ergo passiones vel sumuntur respectu boni, vel respectu mali. Si respectu boni, hoc est dupliciter: quia vel ut in ipsum tendimus, et sic est spes. nihil est enim aliud spes quam tendere in aliquod bonum arduum. Circa enim bona absolute sumpta potest esse amor, vel desiderium, vel delectatio: non tamen est spes circa aliqua bona, nisi habeant rationem ardui. quare si tendimus in bonum arduum, dicitur esse spes. Sed si a tali bono deficimus, habet esse desperatio. Spes ergo, et desperatio sumuntur respectu boni. Aliae vero passiones irascibiles sumuntur respectu mali. Nam malum dupliciter potest considerari, vel ut futurum, vel ut praesens. Si consideretur ut futurum, hoc est dupliciter. Vel ut ipsum aggredimur, et sic est audacia: vel ut ab eo re