comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uiris contra calumpnias impioꝵ. & contͤ
terrenȩ argum̃ta sapientiȩ docebamur: nos
illorum instruxit aspectus. nos erudiuit
auditꝰ. nos confirmauit attactꝰ. ¶ ratias
agamus diumȩ dispensationi: & scorum pa¬
trum necessariȩ tarditati. Dubitatum est
dilectissimi qui inter resurrectionẽ domini
a scensionẽq fluxerunt. ocioso transiere dis¬
cursu. sed magna in eis confirmata sacram̃¬
ta. magna sunt reuelata misteria. In his me¬
tus dire mortis aufert᷑: & non solum anime
sed etiam carnis immortalitas declaratur.
In his ꝑ insufflationẽ domini infunditur
post regni claues ouilis dominici cura man¬
datur. n his dieb duob discipulis tercius
in uia dñs comes iungit᷑. & adomnem nr̃ȩ
ambiguitatis caliginẽ decergendam. pauen¬
tium ac trepidantium tarditas increpatur.
Flammã fidei illuminata corda concipiurs:
& que erant tepida. reserante scripturas año.
efficiunt᷑ ardentia. Infractione quoq panis

Expanded text:
viris contra calumnias impiorum, et contra viris contra calumnias impiorum, et contra terrenae argumenta sapientiae docebamur, Nos illorum instruxit aspectus, nos erudivit auditus, nos confirmavit attactus. Gratias agamus divinae 291 dispensationi et sanctorum Patrum necessariae tarditati. Dubitatum est ergo ii dies, dilectissimi, qui inter resurrectionem Domini ascensionemque fluxerunt, otioso transiere decursu; sed magna in his confirmata sacramenta, magna sunt revelata mysteria. In his metus dirae mortis aufertur, et non solum animae, sed etiam carnis immortalitas declaratur. In his per insufflationem Domini infunditur post regni claves, ovilis Dominici cura mandatur. In his diebus, duobus discipulis tertius in via Dominus comes jungitur , et ad omnem nostrae ambiguitatis caliginem detergendam, paventium ac trepidantium tarditas increpatur. Flammam fidei illuminata corda concipiunt; et quae erant tepida, reserante Scripturas Domino, effi ardentia. In fractione quoque panis
Abbreviated transcription (Latin):
impietate resolutũ
diuina intriduo po¬
tentia suscitauit. quadragenarius hodie
dilectissimi scõrum dierum expletꝰ ẽ nume¬
rus. sacratissima ordinatione dispositꝰ. & ad
utilitatẽ nr̃e eruditionis impensus. ut dum
a domino in hoc spacium mora presentiȩ
corporalis extendit᷑ fides resurrectionis do¬
cumentis necessariis muniret᷑. Mhors enim
xp̃i multoꝵ discipuloꝵ corda turbauerat:
& de supplicio crucis. de emissione sp̃c. de
exammati corporis sepultura. grauatis me¬
stitudine mentib. quidam diffidentiȩ
Itorpor obrepserat. Nam cum scȩ muliereᷤ
sicut ȩtiuagelica patefecit hystoria. reuolutũ
amonumento lapidem sepulchrum corpore
uacuum. & tuuentis dñi testes anglos nũti¬
arent. uerba earum apłis aliisq discipulis
deliramentis similia tudebant᷑. Quam utiq
hesitationẽ. humana infirmitate nutantem
nequaqͣm ꝑmisisset sp̃c ueritatis predicatoꝵ
suorum in eẽ pectorib: nisi illa trepida soi¬

Expanded text:
impietate resolutum divina in triduo potentia suscitavit, quadragenarius hodie, dilectissimi, sanctorum dierum expletus est numerus, sacratissima ordinatione dispositus, et ad utilitatem nostrae eruditionis impensus: ut dum a Domino in hoc spatium mora praesentiae corporalis extenditur, fides resurrectionis documentis necessariis muniretur. Mors enim Christi multum discipulorum corda turbaverat, et de supplicio crucis, de emissione spiritus, de exanimati corporis sepultura gravatis moestitudine mentibus quidam diffidentiae torpor obrepserat. Nam cum sanctae mulieres, sicut evangelica patefecit historia, revolutum a monumento lapidem, sepulcrum corpore vacuum, et viventis Domini testes angelos nuntiarent, verba earum apostolis aliisque discipulis deliramentis similia videbantur. Quam utique haesitationem humana infirmitate nutantem, nequaquam permisisset Spiritus veritatis praedicatorum suorum inesse pectoribus, nisi illa trepida sol
Abbreviated transcription (Latin):
pientia rẽ ꝑit. nec opinio humana ꝑsua¬
sit ⁊ sed ipse unigenitus docuit. ipse sp̃c sc̃s
instĩtuit: dequo nichil ẽ aliter qͣm de patre

Expanded text:
pientia reperit, nec opinio humana persuasit; sed ipse unigenitus Filius docuit, ipse Spiritus sanctus instituit: de quo nihil est aliter, quam de Patre
Abbreviated transcription (Latin):
stodit. in eius corde dñs &uenit. & man¬
sionem facit: quia sic eum diuinitatis
amor penetrat. ut ab hoc amore temptati¬
onis tempore non recedat. Ille gͦ uere amat:
cuius uidelicet mentem delectatio praua ex
consensu non sciꝑat. Llam tanto quisq a
suꝑno amore disiungitur: qͣnto inferius
deletatur. Unde adhuc subditur. Qui ñ
diligit me: sermones meos non seruat:

Expanded text:
stodit, in ejus corde Dominus et venit et manstodit, in ejus corde Dominus et venit et mansionem facit, quia sic eum divinitatis amor penetrat, ut ab hoc amore tentationis tempore non recedat. Ille ergo vere amat, cujus videlicet mentem delectatio prava ex consensu non superat. Nam tanto quisque a superno amore disjungitur, quanto inferius delectatur. Unde et adhuc subditur: Qui non diligit me, s
Abbreviated transcription (Latin):
in epła sua idem ioħs dicit. Qui dicit qͥa
diligo dm & mandata eius non custodit:
mendax est. Uere enim diligimus: si ad
mandata eius a nr̃is nos uoluptatib coar¬
tamus. am qui adhuc ꝑ illicita deside¬
ria diffluit. profecto d̾m non amat: quia
ei in sua uoluntate contradicit. Et pat̾
meus diliget eum: & ad eum ueniemus
& mansionem apud eum faciemus. Pen
Certe si domum urãm quisqͣm diues ac
prepotens amicus intraret: omni festinan¬
tia domus tota mundaret᷑. ne quid fortas¬
se ẽẽt. quod oculos amici intrantis offen¬
deret. Tergat gͦ sordes praui oꝑis: qui deo
preparat domum mentis. Sed uidete qͥd
ueritas diat. Ueniemus: & mansionẽ apud
eum faciemus. In quorumdam & enim cor¬
da uenit. & mansionem non facit: quia ꝑ
compunctionem quidem dei respeccum
ꝑcipiunt: sed temptationis tempore hoc
ipsum quod compuncti fuerant obliuis¬
cuntur. Sicq ad ꝑpetranda peccata rede¬
unt: ac si hec minime planxissent. Qui
gͦ d̃m uere diligit. qui eius mandata cu¬

Expanded text:
in epistola sua dicit: Qui dicit, quia diligo Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est . Vere enim diligimus, si ad mandata ejus nos a nostris voluptatibus coarctamus. Nam qui adhuc per illicita desideria defluit, profecto Deum non amat, quia ei in sua voluntate contradicit. 1576 2. Et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus. PensCerte si domum vestram quisquam dives ac praepotens amicus intraret, omni festinantia domus tota mundaretur, ne quid fortasse esset quod oculos amici intrantis offenderet. Tergat ergo sordes pravi operis, qui Deo praeparat domum mentis. Sed videte quid Veritas dicat: Veniemus, et mansionem apud eum faciemus. In quorumdam etenim corda venit, et mansionem non facit, quia per compunctionem quidem Dei respectum percipiunt, sed tentationis tempore hoc ipsum quod compuncti fuerant obliviscuntur; sicque ad perpetranda peccata redeunt, ac si haec minime planxissent. Qui ergo Deum vere diligit, qui ejus mandata cu
Abbreviated transcription (Latin):
nem coleraret. At contra suꝑ discipulos in
igne debiit sp̃c sanctus demonstrari iut
hi qui erant simpliciter homines. acq ido
peccatores. eos contra semet ipsos sp̃ualis fer¬
u̾or accenderet :a&e peccata quȩ ds ꝑmansu¬
etudinẽ parceret: ipsi in se ꝑpęnitentiam
punirent. Nec ipsi quippe eẽ poterant
sine peccato: qui adherebant cȩlesti magi¬
sterio: ioħe attestante qui ait: Si dixer¬
mus quia peccatum non habemus nos
ipsos seducimus. & ueritas in nob̃ non ẽ
In igne gͦ uenit in homines. Incolumba
que pie dñs ꝑmansuetudinẽ tolerat: nos
ꝑ relum rectitudinis debemus caute con¬
spicere sce ardore semꝑ penitentiȩ cremare.
quia quanto nob̃ nr̃i iudicis facta est se¬
ueritas temꝑata: tanto erga se debet fieri nr̃a
infirmitas accensa. Quatuor itaq propositi¬
onum expleta ratione. ad dona eiusdem spc
contemplanda transeamus. De isto quippe
sp̃u scriptum est: sp̃c eius ornauit clos.

Expanded text:
nem toleraret. At contra super discipulos in nem toleraret. At contra super discipulos in igne debuit Spiritus sanctus demonstrari, ut hi qui erant simpliciter homines, atque ideo peccatores, eos contra semetipsos spiritalis servos accenderet, et peccata, quibus Deus per mansuetudinem parceret, ipsi in se per poenitentiam punirent. Nec ipsi quippe esse poterant sine peccato qui adhaerebant coelesti magisterio, Joanne attestante, qui ait: Si dixerimus quia peccatum nonmetipsos seducimus, et veritas in nobis non est . In igne igitur venit in homines, in columba quae pie Dominus per mansuetudinem tolerat, nos per zelum rectitudinis debemus caute conspicere, et ardore poenitentiae cremare. quia quanto nobis nostri judicis facta est severitas temperata, tanto erga se debet fieri nostra infirmitas accensa. Quatuor itaque propositionum expleta ratione, ad dona ejusdem Spiritus contemplanda transeamus. 7. De isto quippe Spiritu scriptum est: Spiritus ejus ornavit coelos .
Abbreviated transcription (Latin):
simplicitate columbe moneamur. Sed ma-¬
licia paruuli estote. Hinc de beato iob qr:
Erat uir simplex & rectus. Quȩ ẽ autem
reccitudo sine simplicitate : aut quȩ sim¬
plicitas sine rectitudines Quia gͦ & rectitu¬
dinem docet iste sp̃c & simplicitatem: & in
igne monstrari debuit & incolumba quatinꝰ
omne cor quod eius gr̃a tangit᷑. & mansue.¬
tudinis lenitate tranquillums & zelo iusti¬
ciȩ accensum fiat. Adextremum uero quȩ¬
rendum ẽ. cur in ipso redemptore nr̃o. me¬
diatore di & hominum ꝑcolumbam appa¬
ruit: in discipulis uero ꝑignem. Certe unige¬
nitus filius. udex est generis humani.
Sed quis eius iusticiam ferret. si priusq̃m
nos ꝑ mansuetudinẽ colligeret. culpas nr̃as
ꝑ delum rectitudinis examinari uoluisset:
Homo gͦ pro hominib factus: mitem se ho¬
minib prebuit. Noluit peccatõres ferire.
sed colligere. Prius uoluit mansuete corrige¬
ꝑzelum ꝑcuteret: sed adhuc ꝑmansuetudi¬

Expanded text:
simplicitate columbae moneamur: Sed masimplicitate columbae moneamur: Sed malitia parvuli estote . Hinc de beato Job dicitur: Erat vir simplex et rectus . Quae est autem rectitudo sine simplicitate, aut quae simplicitas sine rectitudine? Quia ergo et rectitudinem docet iste Spiritus et simplicitatem, et in igne monstrari debuit et in columba, quatenus omne cor quod ejus gratia tangitur, et mansuetudinis lenitate tranquillum, et zelo justitiae accensum fiat. 6. Ad extremum vero quaerendum est cur in ipso Redemptore nostro 1579 Mediatore Dei et hominum per columbam apparuit, in discipulis vero per ignem? Certe unigenitus Dei Filius judex est generis humani. Sed quis ejus justitiam ferret, si priusquam nos per mansuetudinem colligeret culpas nostras per zelum rectitudinis examinare voluisset? Homo ergo pro hominibus factus, mitem se hominibus praebuit. Noluit peccatores ferire, sed colligere. Prius voluit mansuete corripeper zelum percuteret, sed adhuc per mansuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
indextera eius ignea lex. Sinistra quippe
reprobi. qui & ad sinistram ponendi st᷑:
dextera autem dei appellantur electi. In
dextera gͦ dei lex ignea est: quia electi man¬
data cȩlestia nequaqͣm frigido corde audi¬
unt: sed adhȩc amoris intimi facibus in¬
ardescunt. Sermo ad aurem ducitur:¬
dulcedinis. flamma concrematur. In
facit. Simplices puritate: ardentes emulatiõe.
N eq & enim placẽret deo aut simplicitas si¬
ne zelo: aut zelus sine simplicitate. Hinc
ipsa ueritas dicit: Estote prudentes sicut ser¬
pentes: & simplices sicut columbȩ. Qua in
re notandum est quod discipulos suos nec
de columba sine serpente: nec de serpente
sine columba uoluit dñs ãmonẽre: qua¬
tinus & columbe simplicitatẽ astutia ser¬
pentis accenderet: & serpentis astutiam
columbȩ simplicitas temꝑaret. Hinc pau¬
lus ait: Nolite pueri effici sensib. Ecce pru¬
dentiam serpentis audiuimus: nunc de

Expanded text:
In dextera ejus ignea lex . Sinistra quippe In dextera ejus ignea lex . Sinistra quippe reprobi, qui et ad sinistram ponendi sunt; dextera autem Dei appellantur electi. In dextera ergo Dei lex ignea est, quia electi mandata coelestia nequaquam frigido corde audiunt, sed ad haec amores intimi facibus inardescunt. Sermo ad aurem ducitur,dulcedinis flamma concrematur. In facit; simplices puritate, ardentes aemulatione. Neque etenim placeret Deo aut simplicitas sine zelo, aut zelus sine simplicitate. Hinc ipsa Veritas dicit: Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbae . Qua in re notandum est quod discipulos suos nec de columba sine serpente, nec de serpente sine columba voluit Dominus admonere, quatenus et columbae simplicitatem astutia serpentis accenderet, et serpentis astutiam columbae simplicitas temperaret. Hinc Paulus ait: Nolite pueri effici sensibus . Ecce prudentiam serpentis audivimus, nunc de
Abbreviated transcription (Latin):
linguam habet. Uel certe in linguis igne¬
is apparuit sp̃c: quia omnes quos reple¬
uerit ardentes pariter & loquentes facit.
Linguas igneas doctores habent: quia dum
deum amando predicant: torda audienti¬
um inflammant. Nam & ociosus sermo.
doccoris est: si prebere non ualet incendi¬
um amoris. Hoc doctrinȩ incendium ab
ipso ueritatis ore conceꝑant: qui dicebant.
N onne cor nr̃m ardens erat in nobis. dum
loqueretur in ina: & aꝑiret nobis scriptu¬
ras: Exaudito quippe sermone mardes¬
cit animus. torporis frigus recedit: fit mens
in suꝑno desiderio anxia. a concupiscentiis
tertems aliena. Amor uerus qui hanc re¬
pleuerit. infletibus cruciat: sed dum tali
ardore cruciatur. ipsis suis cruciatib pascit᷑.
Audire ei libet precepta cȩlestia: & quot man¬
datis instruitur. quasi tot facib inflammat᷑.
Et quȩ torpebat prius ꝑdesideria: ardet põst¬
modum ꝑuerba. Unde bene ꝑ moy sen dr:

Expanded text:
linguam habet. Vel certe in linguis ignelinguam habet. Vel certe in linguis igneis apparuit Spiritus, quia omnes quos repleverit ardentes pariter et loquentes facit. Linguas igneas doctores habent, quia, dum Deum amandum praedicant, corda audientium inflammant. Nam et otiosus est sermo docentis, si praebere non valet incendium amoris. Hoc doctrinae incendium ab ipso Veritatis ore conceperant, qui dicebant: Nonne cor nostrum ardens erat in nobis cum loqueretur in via et aperiret nobis Scripturas ? Ex audito quippe sermone inardescit animus, torporis frigus recedit, fit mens in superno desiderio anxia, a concupiscentiis terrenis aliena. Amor verus qui hanc repleverit, in fletibus cruciat; sed dum tali ardore cruciatur, ipsis suis cruciatibus pascitur. Audire ei libet praecepta coelestia; et quot mandatis instruitur, quasi tot facibus inflammatur; et quae torpebat prius per desideria, ardet postmodum per verba. Unde bene per Moysen dicitur:
Abbreviated transcription (Latin):
ueni mittere in terram: & quid uolo nisi ut
ardeat: Terra enim uocata sunt corda
terrena. Quȩ dum semꝑ infimas inse
cogitationes cõngerunt:a malignis spiri¬
tibus conculcantur. Sed ignem dñs in
terram mittit: cum afflatu sancti sp̃c
cor carnalium inflammat. Terra itaq
accenditur: cum cor carnale in suis p̃uis
uoluptatib prius frĩgidum. relinquit
amorem di. Bene gͦ migne apparuit sp̃c.
quia ab omni corde quod replet. torporẽ
frigoris excutit: & hoc in desiderio suȩ
ȩternitatis accendit. In igneis autem lin¬
gais monstratus est: quia isdem sp̃c coȩtnꝰ
est filio. & habet cognationem marimam
lingua cum uerbo. Uerbum quippe pacs
est filius. Et quia una est sp̃c & uerbi sub¬
stantia: idem sp̃c monstrari debuit inlin¬
gua. Uel certe quia ꝑ linguam procedit
uerbum: in linguis apparuit sp̃c. qͥa qͥsqͥs
genitum filium confitetur. Et negare dei
uerbum non ualet. qui iam sancti sp̃c

Expanded text:
veni mittere in terram, et quid volo nisi ut veni mittere in terram, et quid volo nisi ut ardeat ? Terra enim vocata sunt corda terrena, quae dum semper infimas in se cogitationes congerunt, a malignis spiritibus conculcantur. Sed ignem Dominus in terram mittit, cum afflatu sancti Spiritus corda carnalium inflammat. Terra itaque accenditur, cum cor carnale, in suis pravis voluptatibus frigidum, relinquit amorem Dei. Bene ergo in igne apparuit Spiritus, quia ab omni corde quod replet torporem frigoris excutit, et hoc in desiderium suae aeternitatis accendit. In igneis autem linguis monstratus est, quia idem Spiritus coaeternus est Filio, et habet cognationem maximam lingua cum verbo. Verbum quippe Patris est Filius. Et quia una est Spiritus et Verbi substantia, idem Spiritus monstrari debuit in lingua. Vel certe quia per linguam procedit verbum, in linguis apparuit Spiritus, quia qugenitum Filium confitetur; et negare Dei Verbum non valet, quia jam sancti Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
nati sunt: communionẽ unius linguȩ ꝑ¬
diderunt. In his autem qui d̾m humili¬
ter metuebant: linguȩ omnes unitȩ st̃.
Hic gͦ humilitas uirtutẽ meruit: illic
suꝑbia confusionem. Sed querendum
nobis est. cur sc̃s sp̃c patri & filio coȩt̾nus.
inigne apparuit: cur inigne simul & lin¬
guris. cur aliquando incolumba. aliq̃ndo
uero in igne monstratur:cur suꝑ unige¬
nitum filium apparuit in columbe spe¬
ciȩ. & suꝑ discipulos in igne: ita ut neq
suꝑ dñm ueniret in igne. neq suꝑ disci¬
pulos monstraretur incolumba. Per qua¬
tuor itaq hȩc quȩ proposuimꝰ: soluendo
redeamus. Patri namq & filio coeternus
sp̃c inigne monstratur: quia incorporeus¬
& ineffabilis atq inuisibilis ignis ẽ ds.
quia attestante paulo. deus ñr ignis con¬
sumens est. Deus quippe ignis consumens¬
dicitur: quia ꝑ eum peccatorum rubigo con
sumitur. De hoc igne ueritas dicit: Ignẽ

Expanded text:
nati sunt communionem unius linguae pnati sunt communionem unius linguae perdiderunt , in his autem qui Deum humiliter metuebant linguae omnes unitae sunt. Hic ergo humilitas virtutem meruit, illic superbia confusionem. 5. Sed quaerendum nobis est cur sanctus Spiritus, Patri et Filio coaeternus, in igne apparuit, cur in igne simul et linguis, cur aliquando in columba, aliquando vero in igne monstratur, cur super unigenitum Filium apparuit in columbae specie, et super discipulos in igne ; ita ut neque super Dominum veniret in igne, neque super discipulos monstraretur in columba. Per quatuor itaque haec quae proposuimus solvendo redeamus. Patri namque et Filio coaeternus Spiritus in igne monstratur, quia incorporeus, ineffabilis, atque invisibilis ignis est Deus, attestante Paulo: Deus noster ignis consumens est . Deus quippe ignis dicitur, quia per hunc peccatorum rubigo cosumitur. De hoc igne Veritas dicit: Ignem
Abbreviated transcription (Latin):
pis suis exigentib uoce est ammonit᷑ non
unctione sp̃c audire dei uerba potuit. s
seruare contempsit. Requirendum uero
nobis est cur de eodem sp̃u dicatur. sũggerẽt
uobis omnia: cum suggerere soleat minoris¬
ẽẽ. Sed quia sugg̾ere aliquando dicimus
non quod nobis scientiam abimo inferat.
sed ab occulto. Pacem relinquo uobis: pacẽ
meam douobis. Hic relinquo: illic dõ.
Sequentib relinquo: ꝑuenientib do. Ecce
fr̃s kim̃i uerba sacre lectionis sub breuitãte
discussimus: nunc incontemplationẽ tante
festiuitatis animum transferamus. Sed
quia cum lectionȩ ȩuangłica uob̃ ẽ etiam
actuum apłorum lectio recitata: ex ea gͦ
aliquid inusum nr̃e contemplationis
it: omniumq linguarum scientiam de¬
dit quid scilicet hoc miraculo designans.
aisi quod sancta eccł̃ia eodem sp̃u repleta.
om̃ium gentium erat uoce locutura :
Qui uero contra deum. turrim edificare oo¬

Expanded text:
pis suis exigentibus, voce est admonitus, non pis suis exigentibus, voce est admonitus, non unctione Spiritus, audire verba Dei potuit, sed servare contempsit. Requirendum vero nobis est cur de eodem Spiritu dicatur: Suggeret vobis omnia, cum suggerere soleat esse minoris. Sed quia suggerere aliquando dicimus non quod nobis scientiam ab imo inferat, sed ab occulto. Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Hic relinquo, illic do. Sequentibus relinquo, pervenientibus do. 4. Erissimi, verba sacrae lectionis sub brevitate discussimus, nunc in contemplationem tantae festivitatis animum transferamus. Sed quia cum lectione evangelica vobis est etiam Actuum apostolorum lectio recitata , ex ea ergo aliquid in usum nostrae contemplationis it, omniumque linguarum scientiam dedit. Quid scilicet hoc miraculo designans, nisi quod sancta Ecclesia, eodem Spiritu repleta, omnium gentium erat voce locutura? Qui vero contra Deum turrim aedificare co
Abbreviated transcription (Latin):
isdem spẽ cordi assit audientis. ociosus est
eemo doctoris. Nemo gͦ docenti homini
tribuat. quod exore docentis intelligit: quia
nisi intus sit qui dõceat doctoris lingua
exterius inuacuum laborat. E cce imamlo¬
quentis uocem omnes pariter audistis:
nec tamen pariter sensum auditȩ uocis
ꝑcipitis. Cum gͦ uox dispar non sit. cur
in cordib ur̃is dispar est uocis intelligen¬
tia÷nisi quia ꝑ hoc quod uox loquentis
communiter ammonet. est magister in¬
terior. qui de uocis ĩtelligentia quosdam
specialiter docet: De hac uinctione sp̃c.
rursus ꝑ iohannẽ dicitur: Sicut unctio
eius. docet nos de omnib. ꝑ uocem gͥ non
instruitur: quando mens ꝑ sp̃m non un¬
gitur. Sed cur ista de doctrina hominũ
loquimur: quando & ipse conditor non
aderuditionem hominis loquit᷑: si eidem
homini ꝑunctionem sp̃c non loquãture
Certe cain priusqͣm fr̃icidium oꝑe ꝑpetrã¬
ret audiuit: peccasti quiesce. Seo quia cul¬

Expanded text:
idem Spiritus cordi adsit audientis, 1577 otiosus est idem Spiritus cordi adsit audientis, 1577 otiosus est sermo doctoris. Nemo ergo docenti homini tribuat quod ex ore docentis intelligit, quia nisi intus sit qui doceat, doctoris lingua exterius in vacuum laborat. Ecce unam loquentis vocem omnes pariter auditis, nec tamen pariter sensum auditae vocis percipitis. Cum ergo vox dispar non sit, cur in cordibus vestris dispar est vocis intelligentia, nisi quia per hoc quod vox loquentis communiter admonet, est magister interior qui de vocis intelligentia quosdam specialiter docet? De hac unctione Spiritus rursus per Joannem dicitur: Sicut unctio ejus docet vos de omnibus . Per vocem ergo non instruitur, quando mens per Spiritum non ungitur. Sed cur ista de doctrina hominum loquimur, quando et ipse conditor non ad eruditionem hominis loquitur, si eidem homini per unctionem Spiritus non loquatur? Certe Cain, priusquam fratricidium opere perpetraret, audivit: Peccasti quiesce . Sed quia, cul
Abbreviated transcription (Latin):
pater in nomine meo. ille uos docebit om¬
ma. & suggeret uobis omnia quecumq
dixero uobis. Nostis plurimi fr̃s mei. qͦd
greca locutione paraclytus. latina aduocatꝰ
dicit᷑. uel consolator. Qui ideirco aduocatus
dicit᷑: quia pro errore delinquentium apuo
iusticiam patris interuenit. Qui unius sub¬
stantiȩ cum patre & filio ȩxorare. pro delin¬
quentib ꝑhibetur. quia eos quos repleuerit
exorantes facit. Unde & paulus dicit. Ipse
enim sp̃c postulat pro nobis gemitib menar¬
rabilib. Minor uero est qui postulat. qͣm
qui postulatur. Quomodo gͦ sp̃c postulare
dicitur: qui minor non est:. Sed ipse sp̃c po¬
stulat: quia adpostulandum eos quos reple¬
uerit inflaminat. Consolator autem. iscdẽ
sp̃c uocatur: quia de ꝑpetratione peccati me
rentib dum spem uenie preparat: ab afflic¬
cione tristicie mentem leuat. De quo rocte pro¬
mutitur. ipse uos docebit omnia: quia nisi

Expanded text:
Pater in nomine meo, ille vos docebit omPater in nomine meo, ille vos docebit omnia, et suggeret vobis omnia quaecunque dixero vobis. Nostis plurimi, fratres mei, quod Graeca locutione paraclitus Latina advocatus dicitur, vel consolator. Qui idcirco advocatus dicitur, quia pro errore delinjustitiam Patris intervenit. Qui unius substantiae cum Patre et Filio exorare pro delinquentibus perhibetur, quia eos, quos repleverit, exorantes facit. Unde et Paulus dicit, Ipse enim Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus. Minor vero est qui postulat quam qui postulatur; quomodo ergo Spiritus postulare dicitur qui minor non est? Sed ipse Spiritus postulat, quia ad postulandum eos quos repleverit inflammat. Consolator autem idem Spiritus vocatur, quia de peccati perpetratione moerentibus, dum spem veniae praeparat, ab afflictione tristitiae mentem levat. De quo recte promittitur: Ipse vos docebit omnia. Quia nisi
Abbreviated transcription (Latin):
deum uere amatis exquirite. Nsec tamen sibi
aliquis credat. quicquid sibi animus sine at
testatione oꝑis responderit. De dilectiõe con¬
ditoris: lingua. mens. & uita requiatur. Nun¬
qͣm est dei amor ociostis. Oꝑatur & enim mag¬
na si est: si uero oꝑari renuit. amor non est.
Et sermonem quem audistis non est meus:
sed eius qui misit me patris. Scitis fr̃s ka¬
rissimi quia ipse qui loquitur unigenitꝰ
loquitur: ideo sermo quem loquitur filius
non est filii sed patris: quia ipse filius uer¬
bum est patris. Hȩc locutus sum uobis: ap̃
uos manens. Quando non maneret apuid̃
eos. qui ascensurus celum promittit dicens:
ecce ego uob̾cum sum omnib diebus usq
ad consummationẽ seculi: Sed uerbum in¬
carnatum & manet & recedit. Recedit corꝑe:
manet diuinitate. Apud eos gͦ tunc man¬
sisse se ꝑhibet: quia qui muisibili semꝑ po¬
testate preerat: corporali iam usione rece
de ẜat. Paraclytus autem sp̃c sc̃s̃ quẽ mittec

Expanded text:
Deum vere amatis, exquirite; nec tamen sibi aliquis credat, quidquid sibi animus sine operis attestatione responderit. De dilectione conditoris, lingua, meus, et vita requiratur. Nunquam est Dei amor otiosus. Operatur etenim magna, si est; si vero operari renuit, amor non est. Et sermonem quem audistis non est meus, sed ejus qui misit me Patris. Scitis, fratres charissimi, quia ipse qui loquitur unigenitus t ideo sermo quem loquitur Filius non est Filii, sed Patris, quia ipse Filius Verbum est Patris. Haec locutus sum vobis apud vos manens. Quando non maneret apud eos, qui ascensurus coelum promittit, dicens: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem saeculi ? Sed Verbum incarnatum et manet et recedit: recedit corpore, manet divinitate. Apud eos ergo tunc se mansisse perhibet, quia qui invisibili semper potestate praesens erat, corporali jam visione res, quem mittet
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c sapientia dĩ: celũ tonet ranȩ ta¬
ceant. Quod dixit ueritas: hoc ẽ ue¬
rum. Quod dixit in malo quidem
ẽẽ gemus humanũ causa peccati. ma¬
nifestum est. Sed qui crediderit
in mediatorem qui constitutus est
medius int̾ dm & homines. inter
đm iustum & homines inuistos.
medius homo iustus. humanitatẽ
habens de imo. iusticiam de sũmo.
& iđo medius. hinc unũ & inde u¬
num. quia si utrũq inde ibi ẽet.
si utrumq hinc nobiscum iaceret¬
& medius non ẽẽt. qui gͦ credide¬
rit in mediatorẽ et fideliter ac bene
uixerit. exiet quidem de corpore
& erit in requie: postea uͦ recipiet
corpus non ad tormentum s ad or¬
namentũ. & unuet cũ do in ȩternũ.
Non est quod eũ delectet ut redeat:
quia secũ habet corpus. Ergo km̃i

Expanded text:
 sapientia Dei: coelum tonat: ranae taceant. Quod dixit veritas, hoc est verum. Quod dixit, in malo quidem esse genus humanum causa peccati, manifestum est. Sed qui crediderit in Mediatorem, qui constitutus est medius inter Deum et homines inter Deum justum et homines injustos, medius homo justus, humanitatem habens de imo, justitiam de summo; et ideo medius: hinc unum, et inde unum: quia si utrumque inde, ibi esset; si utrumque hinc, nobiscum jaceret, et medius non esset: qui ergo crediderit in Mediatorem, et fideliter ac bene vixerit, exiet quidem de corpore, et erit in requie; postea vero recipiet corpus non ad tormentum, sed ad ornamentum, et vivet cum Deo in aeternum. Non est quod eum delectet ut redeat: quia secum habet corpus. Ergo, char
Abbreviated transcription (Latin):
escere ibi cum stellis & luminib istis
conspicuis: idẽ quibcũq cȩlestibus
aditisq secretis obliuisci om̃ium p̃te¬
ritoꝵ maloꝵ. & rursus delectari re¬
dire ad corpora. & uenire iterum ad
mo statini cũ exierint de corporibus
dicunt reuolui ad altera corꝑa: iustoꝵ
autẽ animas dui ẽe in requie ñ tamen
semꝑ. sed rursus delectari corporibꝰ
&e de summis cęlis post tantam iusticiã
ad ista mala facere ruinã. Hoc dixert̃
de quib dicit scriptura. Stultã fecit
ss sapientiam huius mundi. Si sapi¬
entiam: quanto magis stulticiam: Si
sapientia mundi stulticia ẽ apud dm¬

Expanded text:
escere ibi in stellis et luminibus istis escere ibi in stellis et luminibus istis conspicuis, vel quibuscumque coelestibus abditisque secretis, oblivisci omnium praeteritorum malorum, et rursus delectari redire ad corpora, et venire iterum ad mo statim cum exierint de corporibus, dicunt revolvi ad altera corpora; justorum autem animas diu esse in requie; non tamen semper, sed rursus delectari corporibus, et de summis coelis post tantam justitiam ad ista mala facere ruinam. CAPUT de quibus dicit Scriptura nostra: Stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi. Si sapientiam, quanto magis stultitiam? Si sapientia mundi stultitia est apud D
Abbreviated transcription (Latin):
illi p̃ponendi sunt. Et in quo erant
illi meliores: Quamuis in multis a
ueritate deuiantes. tamen in quo
erant istis suꝑiores: ueritati ꝓpinqͣn
tes fuerant. Hi gͦ qui senserunt atq
dixerunt animas humanas in mor¬
tales. de malis hominũ. de erump¬
nis erroribq mortaliũ quesierunt
causas quantum homines potuerunt.
& dixeriu̾it sicut potuerunt/ preces¬
sisse nescio qua in alia uita peccata
quoꝵ peccatoꝵ merito ista corpora
uelut carcerem animȩ mererentur.
Deinde quesitũ ẽ ab eis quod postea
cum fuerit homo mortuus quid e¬
rit. Et hic contriuerunt in genia
sua. & laborauerunt quantum potu¬
erunt reddere hominib rationem
uł sibi uel aliis. i& dixerunt animas
hominũ male uiuentiũ inmundas
pessimis morib cũ exieruit de cor¬
poribus rursus continuo reuolui
ad alia corpora. & pȩnas hic luere
quas uidemus. Illas uero auimas
quȩ bene uixerunt cũ erierint de
corporib sire ad suꝑna cȩloꝵ. requi¬

Expanded text:
utique praeponendi sunt. Et in quo erant utique praeponendi sunt. Et in quo erant illi meliores, quamvis in multis a veritate deviantes, tamen in quo erant isti superiores, veritati fuerant propinquantes. Hi ergo qui senserunt atque dixerunt animas humanas immortales, de malis hominum, de aerumnis erroribusque mortalium quaesierunt causas, quantum homines potuerunt; et dixerunt, sicut potuerunt, praecessisse nescio quae in alia vita peccata, quorum peccatorum merito ista corpora velut carcerem animae mererentur. Deinde quaesitum est ab eis, quid postea cum fuerit homo mortuus, quid erit. Et hic contriverunt ingenia sua; et laboraverunt, quantum potuerunt, reddere hominibus rationem, vel sibi, vel aliis: et dixerunt, animas hominum male viventium immundas pessimis moribus, cum exierint de corporibus, rursus continuo revolvi ad alia corpora, et poenas hic luere quas videmus; eas vero animas quae bene vixerunt, cum exierint de corporibus, ire ad superna coelorum, requi
Abbreviated transcription (Latin):
Sustinendo sine culpa penã: & culpã
soluit & penam. Culpam soluit pec¬
cata donando: penam soluit a mor¬
tuis resurgendo. Hoc ꝓmisit. & nos
in spe ambulare. ꝑseueremus: et ad
rem ꝑueniemus. Caro resurget in¬
corruptibilis: caro resurget sine ui¬
tio. sine deformitate. sine mortalita¬
te. sine onere ac pondere. Quȩ nẽ
facit tormentum: post ea tͥ erit ad¬
ornamentũ. Ergo si bonum ẽ habe¬
facturum dm̃ uolumus desꝑare:¬
Philosophi scłi huius qui magistri
fuerunt & docti & ceteris meliores.
animam humanã in mortalẽ esse
senserunt. Nec solum senserunt: s
quantis potuerunt argumentati¬
onib defenderunt: & ipsas defensi¬
ones suas conscriptas posteris reli¬
querunt. Sunt libri. leguntur. Ido
istos philosophos dixi aliis fuisse meli¬
ores in comparatione peioꝵ. quia fu¬
erunt philosophi qui dicerent ho¬
mini cum mortuus fuerit nullam
uitam post ea remanere. Talib itaq

Expanded text:
Sustinendo sine culpa poenam, et culpam Sustinendo sine culpa poenam, et culpam solvit et poenam. Culpam solvit, peccata donando: poenam solvit, a mortuis resurgendo. Hoc promisit, et nos in spe ambulare voluit: perseveremus, et ad rem perveniemus. Caro resurget incorruptibilis, caro resurget sine vitio, sine deformitate, sine mortalitate, sine onere, sine pondere. Quae nunc tibi facit tormentum, postea tibi erit ornamentum. Ergo si bonum est habefacturum Deum volumus despePhilosophi saeculi hujus, qui magni fuerunt et docti, et caeteris meliores, animam humanam immortalem esse senserunt: nec solum senserunt, sed quantis potuerunt argumentationibus defenderunt, et ipsas defensiones suas conscriptas posteris reliquerunt. Sunt libri, leguntur. Ideo istos philosophos dixi aliis fuisse meliores in comparatione pejorum; quia fuerunt philosophi qui dicerent homini, cum mortuus fuerit, nullam vitam postea remanere. Talibus illi
Abbreviated transcription (Latin):
resurgant: Dico ego. D̾s ẽ qui facit:¬
& tu dicis fieri non potest. Non di¬
damͥ paganum idoloꝵ cultorẽ. demo¬
nũ seruum. qui ñ dicat dm ẽẽ om̃i¬
potentem. Negare xp̃m potest: sed¬
negare omĩpotentẽ non potest. Quẽ
tu gͦ credis quasi pagano loquor.
quẽ tu credis omĩpotentẽ: ipsũ di¬
co ego mortuorũ suscitatorẽ. Si dixe¬
ris non potest fieri: derogas omĩpo¬
tenti. Si autem credis illũ omipoten¬
tem : me quare respuis ista dicentẽ:
corruptionib subiciatur: merito cre¬
dere non deberes. Habet enim caro
modo ista has uel necessitates uł ca¬
lamitates. Et hoc unde: Causapec¬
catũ ẽ. In uno peccauimus: & omnes
ad corruptionẽ nati sumꝰ. Maloꝵ om¬
niũ nr̃m causa peccatũ ẽ. Non enim
sine causa homines mala ista patiun¬
tur. lustus ẽ d̾s: omĩps ẽ d̾s. Nullo
mͦ ista pateremur: si non mererẽm᷑.
Sed cũ ẽẽmus in pęnis ad quas ueni¬

Expanded text:
resurgat? Dico ego, Deus est qui facit, etresurgat? Dico ego, Deus est qui facit, et tu dicis, Fieri non potest? Non dida mihi Paganum, idolorum cultorem, daemonum servum, qui non dicat Deum esse omnipotentem. Negare Christum potest, negare omnipotentem Deum non potest. Quem tu ergo credis; quasi Pagano loquor; quem tu credis Deum omnipotentem, ipsum ego dico mortuorum suscitatorem. Si dixeris, Non potest fieri, derogas Omnipotenti. Si autem credis illum omnipotentem, me quare respuis ista dicentem? corruptionibus subjiciatur; merito credere non deberes. Habet enim modo caro ista has vel necessitates vel calamitates. Et hoc unde? Causa peccatum est. In uno peccavimus, et omnes ad corruptionem nati sumus. Malorum omnium nostrorum causa peccatum est. Non enim sine causa homines mala ista patiuntur. Justus est Deus, omnipotens est Deus: nullo modo ista pateremur, si non mereremur. Sed cum essemus in poenis, ad quas veni
Abbreviated transcription (Latin):
tem & copiam & doctrinam defen¬
dendi fidem: sed habet ipsam fidem.
Ille autẽ qui nouit defendere fidẽ:
titubantib est necessarius. ñ creden¬
tibus. In defensione enĩ fidi: curantur
uulnera dubitationis uel infidelita¬
tis. Qui gͦ defendit fidem. bonus ẽ
medicus. Sed in te non ẽ infidelita¬
tis morbꝰ: quando ille nouit curare
qͦd tu ñ habes. Nouit ille ponere
medicam̃tũ. sed in te ñ ẽ uitiũ. Non
ẽ sanis medicus : sed male habentibꝰ.¬
Tamen quȩ possunt expeditius di¬
ci ꝓ tempr̃ & cõmodius audiri: sub¬
trahere uob ñ ẽ consilii. De ipsa re-¬
surrectione cuius in seipso dñs p̃mi¬
sit exemplũ ut sciremus quid etiã
amus: multi multa disputant. Aliqͥ
fideliter. aliqui infideliter. Qui fide¬
lit̾ disputant. scire uolunt diligentiꝰ
quid respondeant infidelibus. Qui
autẽ infideliter disputant. contra
do contra potentiã om̃ipotentis di¬
centes. Unde fieri potest ut mortui

Expanded text:
tem et copiam et doctrinam defentem et copiam et doctrinam defendendi fidem, sed habet ipsam fidem. Ille autem qui novit defendere fidem, titubantibus est necessarius, non credentibus. In defensione enim fidei, curantur vulnera dubitationis vel infidelitatis. Qui ergo defendit fidem, bonus est medicus: sed in te non est infidelitatis morbus. Quando ille novit curare quod tu non habes? Novit ille ponere medicamentum, sed in te non est vitium. Non est opus sanis medicus, sed male habentibTamen quae possunt expeditius dici pro tempore, et commodius audiri, subticere vobis non est consilii. De ipsa resurrectione, cujus in se ipso Dominus praemisit exemplum, ut sciremus quid etiam amus, multi multa disputant; aliqui fideliter, aliqui infideliter. Qui fideliter disputant, scire volunt diligentius quid respondeant infidelibus: qui autem infideliter disputant, argumendo contra potentiam Omnipotentis, dicentes, Unde fieri potest ut mortuus
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt quanta tunc fieri de¬
buerunt. tanta scripta sunt:
quanta nunc legi debuert̃. Ut
autẽ ostendantur euuangłistȩ om̃s¬
quattuor in eo quod simul om̃s diẽt
& ñ p̃termictunt id ẽ de passione uel
de resurrectione.xp̃i ñ int̾ se dixisse
contraria. ualde oꝑosus ẽ labor. Non¬
nulli putauerunt eos inter se esse con¬
trarios: cum ipsi ẽent contrarii ani¬
mȩ suȩ. Et ido data ẽ oꝑa ab eis qui
potuerunt adiuuante dño. ut osten¬
derentur int̾ se ñ ẽẽ contrarii. Sed si¬
cut dixi ut hoc uob̾ ostendam & in
popło uelim ista tractare: multicudo
quã reuelatur sententia ueritatis.
Sed scio fidem urãm id ẽ fidem huiꝰ
totius multitudinis. & eoꝵ qui ho¬
die hic non sunt. & tamen fideles ft̃.
Noui fidem eoꝵ sic ẽẽ tectam de ue¬
ritate euuangłistarũ. ut expositione
mea non indigeant. Qui nouit quo¬
mͦ ista defendat. doctior ẽ ñ fidelior.
Habet fidem: habet facultatẽ defen¬
dendi fidem. Alius non habet faculta¬

Expanded text:
facta sunt, quanta tunc fieri debuerunt: tanta scripta sunt, quanta nunc legi debuerunt. Ut autem ostendantur Evangelistae omnequatuor, in eo quod simul omnes dicunt et non praetermittunt, id est, vel de passione, vel de resurrectione Christi, non inter se dixisse contraria, valde operosus est labor. Nonnulli enim putaverunt eos inter se esse contrarios, cum ipsi essent contrarii animae suae. Et ideo data est opera ab eis qui potuerunt, adjuvante Domino, ut ostenderentur inter se non esse contrarii. Sed, sicut dixi, si hoc vobis ostendam, et in populo velim ista tractare, multitudo quam reveletur scientia veritatis Sed scio fidem vestram, id est, fidem hujus totius multitudinis, et eorum qui hodie hic non sunt, et tamen fideles sunt; novi fidem eorum sic esse certam de veritate Evangelistarum, ut expositione mea non indigeant. Qui novit quomodo ista defendat, doctior est, non fidelior. Habet fidem, habet facultatem defendendi fidem. Alius non habet faculta
Abbreviated transcription (Latin):
liter gesta sunt. ita ꝓculdubio suscipiemꝰ.
ut nichil indignum de una atq eãdem tri¬
nitatis gła sentiamus. Qͣmuis enim nulla
mens adcogitandum dedeo. nulla ad loqͦn¬
dum lingua sufficiat: tamen qͣntumcũq
illud ẽ quod humano intellectu de eẽntia
paternȩ ditatis attĩngit᷑. nisi unum atq
idem ẽẽ uel de unigenito eius. uel de sp̃ũ
sc̃o cogitatur: non pie sapitur. sed nimis
carnaliter caligatur. Et ipsum quod de
patre congruenter sentiri uidebatur amĩttit᷑:
quua de tota trinitate recedit᷑. si in ea unitas
non tenetur. Nulla autem ratione uere est
ab amimo formas uisibilium rerum. & ȩta¬
tes temporalium naturarum. procul corꝑa
locorum. & loca corꝑum repellamus. Disce¬
dat a corde quod spacio extenditur. quod fi¬
ne concluditur. & quicquid nec semꝑ ubiq¬
concepta. nichil ꝑ distantiam intelligat.
nichil ꝑgradus querat: ac si quid dignũ¬

Expanded text:
liter gesta sunt ita procul dubio suscipiemus, liter gesta sunt ita procul dubio suscipiemus, ut nihil indignum de una atque eadem Trinitatis gloria sentiamus. Quamvis enim nulla mens ad cogitandum de Deo, nulla ad loquendum lingua sufficiat, tamen quantumcumque illud est quod humano intellectu de essentia paternae Deitatis attingitur, nisi unum atque idem est, cum vel de Unigenito ejus, vel de Spiritu sancto cogitatur, non pie sapitur, sed nimis carnaliter caligatur, et ipsum quod de Patre congruenter sentiri videbatur, amittitur: quia de tota Trinitate receditur, si in ea unitas non tenetur. Nulla autem ratione vere est ab animo formas visibilium rerum et aetates temporalium naturarum, procul corpora locorum et loca corporum repellamus. Discedat a corde quod spatio extenditur, quod fine concluditur, et quiconcepta, nihil per distantiam intelligat, nihil per gradus quaerat; aut si quid dignu
Abbreviated transcription (Latin):
ut essentia habens ȩqualitatem. & non re-¬
cipiens solitudinẽ: & eiusdem substantiȩ.
& non eiusdem intelligatur ẽẽ ꝑsone. Quod
e salua cooꝑatione inseparabilis deitatis
quedam pater. quedam filius. quȩdam ꝓpe
ad imaginẽ & similitudinẽ dei factus in sue
nature honore mansisset nec diabolica fiau¬
de deceptus. ale ge sibi posita ꝑ concupiscen¬
tiam deuiasset. creator mundi creatura non
fieret. neq aut sempicernus temporalitatẽ
subĩret: aut equalis deo patri filius deus.
formam serui & similitudinem carnis pec¬
cati assũmeret. Sed quia inuidia diaboli
mors introuit inorbem terre & aliter solui¬
nram ille suscipet: qui sine maiestatis suȩ
dampno. & uerus homo fieret. & solus pec-¬
cati contagium non haberet: diuisit sibi
Oportebat enim ut etiam saluandi aliquid
prose agerent. & conuersis ad redemptorẽ
noscamus. quid patͥ. quid filio. quid spm̃
ne sit: ea quȩ pro nob humiliter & corpora¬

Expanded text:
ut essentia habens aequalitatem, et non reut essentia habens aequalitatem, et non recipiens solitudinem, et ejusdem substantiae, t non ejusdem intelligatur esse personae. Quod ergo salva cooperatione inseparabilis Deitatis, quaedam Pater, quaedam Filius, quaedam propad imaginem et similitudinem Dei factus , in suae naturae honore mansisset, nec diabolica fraude deceptus, a lege sibi posita per concupiscentiam deviasset, creator mundi creatura non fieret: neque aut sempiternus temporalitatem subiret, aut aequalis Deo Patri Filius Deus formam servi, et similitudinem carnis peccati assumeret. Sed quia invidia diaboli mors intravit in orbem terrae , et aliter solvinostram ille susciperet, qui sine majestatis suae damno et verus homo fieret, et solus peccati contagium non haberet; divisit sibi Oportebat enim ut etiam salvandi aliquid pro se agerent, et conversis ad Redemptorem noscamus quid Patri, quid Filio, quid Spirine sit, ea quae pro nobis humiliter et corpora
Abbreviated transcription (Latin):
festiuitatem toto ter¬
rarum orbe uenerabi¬
lem ille sp̃c sancti con¬
sarauit aduentus qui
post resurrectionem
domini quinquagesimo die inapłos:
popłmq credentium sicut sꝑabat᷑ inflũxit.
Sꝑabat᷑ autemqͥa illum dñs iħc spo ponde¬
rat affuturum. non ut tunc pͥmum scõ
rum eẽ habitator inciꝑet: sed ut sacrata
sibi pectora & feruentius accenderet. &e co¬
piosius mundaret. cũmulans sua dona
non inchoans. nec ideo nouus oꝑe quia
ditior largitate. Nunqͣm enim ab omni-¬
potentia patris & filii sancti sp̃c ẽ discreta
maiestas: & quicquid indispositione omni¬
um rerum agit diuina moderatio. extotius
uenit ꝓuidentia trinitatis. Una ẽ ibi be¬
nignitas miscdiȩ. una ẽ censura iusticie:
nec aliquid ẽ in accione diuisum. ubi
nichil ẽ in uoluntate diuẽrsum. Quȩ
gͦ illuminat pater: illuminat filius.
illuminat sp̃c sc̃s. Cumq alia sit ꝑsona
missi. alia mittentis. alia ꝓmittentisł si¬
mul nob̃ & uͥnitas manifestat᷑ & trinitas

Expanded text:
festivitatem toto terrarum orbe venerabilem, ille sancti Spiritus consecravit adventus, qui post resurrectionem Domini quinquagesimo die in apostolos populumque credentium, sicut sperabatur, influxit . Sperabatur autem, quia illum Dominus Jesus spoponderat affuturum , non ut tunc primum esse sanctorum habitator inciperet, sed ut sacrata sibi pectora et ferventius accenderet, et copiosius inundaret; cumulans sua dona, non inchoans, nec ideo novus opere, quia ditior largitate. Numquam enim ab omnipotentia Patris, et Filii, Spiritus sancti est discreta majestas; et quidquid in dispositione omnium rerum agit divina moderatio, ex totius venit providentia Trinitatis. Una est ibi benignitas misericordiae, una censura justitiae; nec aliquid est in actione divisum, ubi nihil est in voluntate diversum. Quae ergo illuminat Pater, illuminat Filius, illuminat Spiritus sanctus; cumque alia sit persona missi, alia mittentis, alia promittentis, simul nobis et unitas manifestatur et Trinitas
Abbreviated transcription (Latin):
esse potuisse. quando illi clamauerunt.
crucifige crucifige. Ergo uerius illi tẽ
occiderunt. quando clamauerunt. Ap¬
paritores potestatis. hora sexta crucifixe¬
runt: preuaricatores legis hora tertia
clamauerunt. Quod illi manib hora
sexta. hoc illi lingua hora tertia. Rei
magis isti qui clamando seuiebant:
quam illi qui obtemperando ammini¬
strabant. Ipsum ẽ totum acumen
iudȩoꝵ. hoc est quod ꝓ magno quesi¬
erunt. occidamus. & non occidamus.
Sic occidamus. ut non ipsi occidisse
onuementib gͦ uobis in unũ.
iam non est dominicam cenã
manducare. Unusquisq enĩ suam
cȩnam presumit ad manducandũ.
Et alius quidem esurit. alius autẽ
ebrius est. Numqͥd domos non ha¬
betis ad manducandum. & bibendum.
aut ȩccłam dei contempnitis & confun¬
ditis eos qui non habent: Quid dicã

Expanded text:
esse potuisse, quando illi clamaverunt, esse potuisse, quando illi clamaverunt, Crucifige, crucifige. Ergo verius illi tunc occiderunt, quando clamaverunt. Apparitores potestatis hora sexta crucifixerunt; praevaricatores Legis hora tertia clamaverunt: quod illi manibus hora sexta, hoc illi lingua hora tertia. Rei magis isti qui clamando saeviebant, quam illi qui obtemperando administrabant. Ipsum est totum acumen Judaeorum; hoc est quod pro magno quaesierunt: Occidamus, et non occidamus; sic occidamus, ut non ipsi occidisse onvenientibus ergo vobis in unum jam non est Dominicam cenam manducare. Unusquisque enim suam cenam presumit ad manducandum. Et alius quidem esurit: alius quidem ebrius est. Numquid domos non habetis ad manducandum: et bibendum? aut Ecclesiam Dei contemnitis. et confunditis eos
Abbreviated transcription (Latin):
Nullomodo. S ille dixit in eũ sen¬
tentiam. & iussit eum crucifigi. & qua¬
si ipse occidit. & uos o uidȩi occidistis.
Unde occidistis : Gladio linguȩ. Acu¬
istis enim linguas ur̃as. Et quando per¬
cussistis. nisi quando clamastis. crucifi¬
ge crucifige: Propterea non est eñĩ
pretermittendum. quia uenit in men¬
tem. ne forte aliquẽ ꝑturbet lectio di¬
uinoꝵ librorũ. Quidam euuangłista
dicit hora sexta crucifixum dnm: et
quidam hora tercia. Nisi intelligamꝰ.
ꝑturbamur. Et iam incipiente hora
sexta. dicitur pilatus sedisse ꝓ tribuna¬
li. Et re uera quod leuatus est dñs
in ligno. hora sexta erat. Sed alius
euuangelista intuens animũ iudȩoꝵ.
quia uolebant se immunes uideri a
morte dñi. narrando eos oftendit reos.
dicens dñm hora tercia crucifixum.
Considerantes autẽ omnẽ circumstan¬
tiam lectionis. quanta agi potuerint.
cum apud pilatum accusaretur ut cru¬
cifigeretur. inuenimus horã tertiam

Expanded text:
Nullo modo. Sed ille dixit in eum senNullo modo. Sed ille dixit in eum sententiam, et jussit eum crucifigi, et quasi ipse occidit; et vos, o Judaei, occidistis. Unde occidistis? Gladio linguae: acuistis enim linguas vestras. Et quando percussistis, nisi quando clamastis, Crucifige, crucifige ? 5. Propterea enim non est praetermittendum, quia venit in mentem, ne forte aliquem perturbet lectio divinorum Librorum: quidam evangelista dicit hora sexta crucifixum Dominum , et quidam hora tertia : nisi intelligamus, perturbamur. Et jam incipiente sexta hora dicitur Pilatus sedisse pro tribunali; et revera quando levatus est Dominus in ligno, hora sexta erat. Sed alius evangelista intuens animum Judaeorum, quia volebant se immunes videri a morte Domini, narrando eos ostendit reos, dicens Dominum hora tertia crucifixum. Considerantes autem omnem circumstantiam lectionis, quanta agi potuerint, cum apud Pilatum Dominus accusaretur, ut crucifigeretur; invenimus horam tertiam