comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
pore. crux mentis ẽ. compassio in corde. Inferius lignũ solidum
ñ ẽ. quia om̃e qͦd in carne dolet. si conscientiȩ bone gaudium¬
ñ tollitur. foris spẽm doloris ht̃. intus u̾itatem ñ habet. Suꝑtꝰ
lignum solidum ẽ. qͥa dolor mentis ad intima penetrans mon¬
strari pot̾. fingi ñ pot̃. Corda ẽ. corpus qͦd tendit᷑. & macerat᷑.
in t̾ penam carnis. & dolorem cordis. Inferior clauus ẽ. timor.
suꝑior ẽ. amor. quia tumore caro configitur. amore animꝰ uulne¬
ratur. Illa ne admala moueat᷑. iste ut ad bona sensificet᷑. Plectrũ
ẽ. gra. quȩ affectum cordis app̾hendens ad se trahit. & ad suꝑiora
ire facit. Corda siccatur. & tenditur ut souitũ reddat. & caro ho¬
minis priꝰ amalo. mundatur. postea in bono excitat᷑. ibi siccata.
hic tensa. Siccata ꝑ abstinentiã. tensa ꝑ pacientiã. Inferiores
claui rotundi sunt. suꝑiores solidi. quia timor circũspectus esse

Expanded text:
pore. Crux mentis est compassio in corde. Inferius lignum solidum pore. Crux mentis est compassio in corde. Inferius lignum solidum non est, quia omne quod in carne dolet, si conscientiae bonae gaudium tollitur, foris speciem doloris habet: intus veritatem non habet. Superius lignum solidum est, quia dolor mentis ad intima penetrans, monstrari potest, fingi non potest. Chorda est corpus, quod tenditur, et maceratur inter poenam carnis, et dolorem cordis. Inferior clavus est timor, superior est amor, quia timore caro configitur, amore animus vulneratur. Illa, ne ad mala moveatur, iste ut ad bona sensificetur. Plectrum est gratia, quae affectum cordis apprehendens ad se trahit, et ad superiora ire facit. Chorda siccatur, et tenditur ut sonitum reddat, et caro hominis prius a malo mundatur, postea in bono excitatur, ibi siccata, hic tensa. Siccata per abstinentiam: tensa per patientiam. Inferiores clavi rotundi sunt, superiores solidi, quia timor circumspectus esse
Abbreviated transcription (Latin):
enite ad me omĩs. qui laboratis ⁊ onerati estis. ⁊ ego reficiam
uos. Labore fatigati. ouere gͣuati. iedia macerati. Uenite
ad me. Quales ad qualem: Clausi ad ostiũ. egroti ad medicum.
naufragi ad portuni. ad ostiũ luminis. ad medicũ salutis. ad portũ
quietis. ad ostiũ ut egressi. u̾itatẽ uideatis. ad medicũ ut curati
ad sanitatẽ conualescatis: ad portũ ut collecti post laborem qͥescatis.
Uacui ut lumine u̾itatis impleamini. onerati. ut pondẽ peccatoꝵ
alleuiemini. laborantes ut qͥete adepta consolemini.
sallite dño in cythara. In cythara duo ligna
sunt. Unũ inferius. alt̾m suꝑiꝰ. Inferus lig¬
num cauum ẽ. suꝑiꝰ solidum. ẽ. Int̾ utraq ligna tendunt᷑ cordȩ
clauos corde plectrũ torquet. ad inferiores aut̃ clauos corde digi¬
tis ꝑcusse: resonant. Duo ligna. due st̃ cruces. Inferiꝰ lignũ crux
carnis. suꝑuis lignũ. crux mentis. Crux carnis ẽ. afflictio in cor-¬

Expanded text:
enite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos . Labore fatigati, onere gravati, inedia macerati, venite ad me. Qualis ad qualem; Clausi, ad ostium; aegroti, ad medicum; naufragi, ad portum. Ad ostium luminis, ad portum quietis, ad medicum salutis. Ad ostium, ut egressi veritatem videatis; ad medicum, ut curati ad sanitatem convalescatis; ad portum, ut collecti post laborem quiescatis. Vacui, ut lumine veritatis impleamini; onerati, ut pondere peccatorum allevemini; laborantes, ut quiete adepta consolemini.antico in cithara . In cithara duo ligna sunt, unum inferius, alterum superius. Inferius lignum cavum est, superius solidum est. Inter utraque ligna tenduntur chordae . Superiores clavos plectrum torquet; ad inferiores autem clavos chordae digitis percussae resonavit. Duo ligna duae sunt cruces, inferius lignum crux carnis, superius lignum crux mentis. Crux carnis est afflictio in cor
Abbreviated transcription (Latin):
Sp̃c dei. & sp̃s diaboli. immobiles st̃. Alt̾ in bono. Alter
in malo. Sp̃c hominis nc̃ huc nc̃ illuc flectit᷑. & cui se sociat
aliqñ ẽ. seruus. aliqñ sociꝰ. Scͥptum ẽ. enĩ. Non uos estis qͥ loqui¬
gentes eẽtis ad simulac muta ꝓut ducebamini euntes. Sic spiritus
hominis aliqũ ducit᷑. aliquando trahit᷑. Ubi erat impetꝰ sp̃c̃. illuc
anime. & dilector anime: alt̾ dilectus carnis & dilector carni.
Xp̃c dilectus anime ẽ. & dilector: mundꝰ dilectus carnis & dilector.
Dilector qui diligit: dilectus qui diligit᷑. In hoc ꝓbatur: quia xp̃c
dilector anime ẽ. qͥa in ocłis eius nichil inter ẽ. quał sit speties
carnis. ubi anima pulchra ẽ. Bilectus aut̃ anime. ideo ipse est quia
in ꝑfruendo ipso anima delectat᷑. Tale & eiũ bonũ ẽ. sapientia qͦ
ꝑfrui nͥ rationał natura ñ pot̾. Sic̃ caro mundo ꝑfruit᷑ & delectat᷑

Expanded text:
s Dei et spiritus diaboli immobiles sunt, alter in bono, alter in malo. Spiritus hominis nunc huc, nunc illuc flectitur; et cui se sociat ando est servus, aliquando socius. Scriptum est enim: Non enim vos estis qui loquigentes essetis ad simulacra muta prout ducebamini euntes . Si spiritus hominis aliquando ducitur, aliquando trahitur: Ubi erat impetus spiritus, illuc animae et dilector animae; alter dilectus carnis et dilector carnis. Christus dilectus animae est et dilector. Mundus dilectus carnis est et dilector. Dilector qui diligit; dilectus qui diligitur. In hoc probatur quod Christus dilector animae est, quia in oculis ejus nihil interest qualis species carnis, ubi anima pulchra est. Dilectus autem animae ideo ipse est, quia in perfruendo ipso anima delectatur. Tale etenim bonum est sapientia, quo perfrui nisi rationalis natura non potest. Sicut caro mundo perfrui
Abbreviated transcription (Latin):
dictionẽ. gr̃a ad pacem reformabit: ut pacatꝰ sit totus hõ. & extra se
cũ proximo. ꝑ caritatem fratñam. & in se ꝑ conscientiã bonã. & supͣ
se ꝑ diuinã grãm. Propt̃ hoc dũ offert᷑ hostia salutaris. qua deo nos
reconciliari oportet. prius ꝓximis oscło signũ pacis offerimꝰ: ut
hac p̃missa q̃ int̾ nos constat pace. illã que ad dm̃ ẽ. optinere me¬
immolatio fit. ab hac uita subtracti. humanȩ conu̾sationis pacẽ
uł concordiam tenere ampliꝰ aut ex hib̾e non possunt. Illic gͦ so¬
la. illa quȩ ad dm̃ ẽ. reconciliatio querit᷑. ubi deinceps p̃sentis uite
semel hinc educti conditioni ñ subdunt᷑. Uiuentes aũ ꝑ pacem pri¬
mi merent᷑ pacem di. & ꝑ pacẽ di. merent᷑ pacẽ sui: non illam q̃

Expanded text:
adictionem, gratia ad pacem reformabit pacatus sit totus, ut homo, et extra se adictionem, gratia ad pacem reformabit pacatus sit totus, ut homo, et extra se cum proximo per charitatem fraternam, et in se per conscient divinam. Propter hoc dum offertur hostia salutaris qua Deo nos reconciliari oportet, prius osculo signum pacis offerimus, ut, hac praemissa quae inter nos constat pace, illam quae ad Deum est obtinere meimmolatio fit ab hac vita subtracti, humanae conversationis pacem vel concordiam tenere amplius aut exhibere non possunt. Illic ergo sola illa quae ad Deum est reconciliatio quaeritur, ubi deinceps praesentis vitae, semel hinc educti, conditioni non subduntur. Viventes autem per pacem proximi merentur pacem Dei, et per pacem Dei merentur pacem sui, non
Abbreviated transcription (Latin):
ad semet ipsũ. alia ꝙͣ hr̃e debet ad proximũ suũ. Sp̃i enĩ hoĩs
hac lege int̾ dm̃ & carnẽ constitutꝰ erat: ut si dõ suꝑiori obedientiã
debitam exhiberet. nũꝗͣ eiꝰ imꝑio. subiecta caro contͣ iret. Quãdiu
gͦ hõ pacem ad dm̃ tenuit: nullam in carne sua molestiam contͣ¬
dictionis inuenit. S pꝰ quã creatori suo. ꝑ suꝑbiã rebellis eẽ cepit:
statim caro ab eiꝰ consensu. se diuidens. subdita eẽ recusauit: Hinc
uariis concupiscentiarũ suarũ desidiis distractꝰ. ⁊ aliena ⁊ quȩ in¬
concessa fuerant appetens. t̾minos iusticiȩ ad u̾sus ꝓximũ suum
transiuit. atq illic qͦ turbata pace. ex om̃i parte inquietꝰ ⁊ tur¬
bulentus eẽ cepit. Nunc gͦ reparando ꝓponit᷑ conditio. ut si pacẽ
hab̾e uoluerit cũ deo. hr̃e studeat pacem cũ ꝓximo suo. Cũ aut̃
spũ do plene subiectus fuerit. tunc & illã quã in carne sua portat ꝯtͣ¬

Expanded text:
ad semetipsum, alia quam ad proximum suum. Spiritus enim hominis hac lege inter Deum et carnem constitutus erat, ut, si Deo superiori obedientiam debitam exhiberet, nunquam ejus imperio subjecta caro contrairet. Quandiu ergo homo pacem ad Deum tenuit, nullam in carne sua molestiam contradictionis invenit. Sed postquam Creatori suo per superbiam rebellis esse coepit, statim caro ab ejus consensu se dividens, subdita esse recusavit. Hinc homo, variis concupiscentiarum suarum desideriis distractus et aliena et quae inconcessa fuerant appetens, terminos justitiae adversus proximum suum transivit; atque illic quoque turbata pace ex omni parte inquietus et turbulentus esse coepit. Nunc ergo reparando proponitur conditio, ut si pacem habere voluerit cum Deo, habere studeat pacem cum proximo suo. Cum autem spiritus Deo plene subjectus fuerit, tunc et illam quam in carne sua portat contr
Abbreviated transcription (Latin):
spũalib spũales & et̾ne: postremo exercitatis sufficit ad exorta¬
tionẽ. odiũ mali. & amor boni. Sic gradib suis crescit salus: &
uirtus ꝓficit. In om̃i aut̃ scͥptura aut rognitio ueritatis q̃renda
ẽ. aut forma uirtutis. Pmo studio ꝓponit᷑ hystoria & iũc.
allegoria: scło tropologia. Et in ipsa tropologia¬
duplex similit̾ lectio. ẽ. Pma quȩ plana narratione moris in¬
struit. scd̃a quȩ exortatione affectuosa in auimo auditorum de¬
sidia uirtutis accendit.

Expanded text:
spiritualibus spirituales et aeternae. Postremo exercitatis sufficit ad exhortaspiritualibus spirituales et aeternae. Postremo exercitatis sufficit ad exhortationem odium mali et amor boni. Sic gradibus suis crescit salus, et virtus proficit. In omni autem Scriptura aut cognitio veritatis quaerenda est, aut forma virtutecundo tropologia et in ipsa tropologiaduplex similiter lectio est: Prima, quae plana narratione mores instruit; secunda, quae exhortatione affectuosa in animo auditorum desideria virtutis accendit.
Abbreviated transcription (Latin):
uamdiu hõ intus dm̃ audire loquentẽ potuit. doctrina ex t̾iori
opꝰ ñ habuit: s pꝰqmͣ ubrũ uite ocło int̾iori inspicẽ iam ñ ualet.
scriptura foris apponitur. ut ex eius saltem inspectione ad cogni¬
tionẽ u̾itatis renouetur. In hac aut̃ scriptura ⁊ ꝓhibitiones sunt
maloꝵ ut ea fugiat: & p̃ceptiones bonor ut ea appetat. Et ꝓhibitiõibꝰ
quidem apponunt᷑ comininationes. qm solius mali odio hõ cohib̾i
ñ posset: & p̾ceptionib adiungunt᷑ ꝓmissiones. qm̃ soliꝰ boni amo
re ñ posset ꝓuocari. Et sunt quatuor ista gn̾alit̾ discreta in om̃i
scͥptura. p̾ceptiones. & ꝓhibitiones. ꝓmissiones & cõminationes.
quoꝵ duo pͥma ad uitȩ informationem ꝑtinent. duo subseq̃ntia
ad fidi instructionem. In illis meritũ. in istis p̾miũ constat. & ꝑfectũ
facit fides recta. & oꝑatio bona. Primũ aut̃ carnalib cominina¬
tiones carnales & ꝓmissiones. & penȩ temꝑales & p̾mia. deinde

Expanded text:
uandiu homo intus Deum audire loquentem potuit, doctrina exteriori opus non habuit; sed postquam librum vitae oculo interiori inspicere jam non valet, Scriptura foris apponitur, ut ejus saltem inspectione ad cognitionem veritatis renovetur. In hac autem Scriptura et prohibitiones sunt malorum, ut ea fugiat, et praeceptiones bonorum, ut ea expetat. Et prohibitionibus quidem apponuntur comminationes, quoniam solius mali odio homo cohiberi non posset; et praeceptionibus adjunguntur promissiones, quoniam solius boni amore non posset ad ipsum provocari. Et sunt quatuor ista generaliter discreta in omni Scriptura, praeceptiones et prohibitiones, promissiones et comminationes. Quorum duo prima ad vitae informationem pertinent, duo subsequentia ad fidei instructionem. In illis meritum, in istis praemium constat. Et perfectum facit fides recta, et operatio bona. Primum autem carnalibus comminationes carnales, et promissiones et poenae temporales et praemia, deinde
Abbreviated transcription (Latin):
lemtũ ẽ. pͥma mat̾ia corporalis complex ionis: elem̃tũ est ma¬
t̾ialis rep̾sentatio inuisibilis subsistentiȩ. & pͥncipiũ cognitio¬
nis a corporalib ad incorporalia. transeuntib. Illic elem̃tũ ẽ. pͥn¬
ab alio ẽ. nec scđ̾m aliud. ut creatrix natura. Est unũ qd̾ ab
unõ ẽ. & scdm unũ: ut rõnalis creatura adeo ẽ. simił deo. Est u¬
nũ qd̾ ab uno ẽ. & scđm duo. hoc ẽ. ab uno ꝑ unũ: ut corporea na¬
tura adeo creata. scđ̃m sapientiam increatam & creatã disposita.
Primũ exemplar ẽ. tantũ ñ exemplum. scđ̃m exemplar & exemplũ:
t̾cium exemplum tantũ. non exemplar.
Noriginali peccato tͥa uitia fuerunt. in obedientie duȩ. & peccatũ
unũ. Tria uitia fuert̃. suꝑbia. auaritia. gula. Duȩ in obedientiȩ. na
ture & discipline. In suꝑbia & auaritia: in obedientia fuit naturał
p̃cepti. Ingula: inobedientia fuit p̾cepti disciplinȩ. ⁊ suꝑ additi.

Expanded text:
entum est prima materia corporalis complexionis. Elementum materialis repraesentatio invisibilis subsistentiae et principium cognitionis a corporalibus ad incoporalia transeuntibus. Illic elementum est prinab alio est, nec secundum aliud, ut creatrix natura. Est unum quod ab uno est, et secundum unum, ut rationalis creatura a Deo, similis Deo. Est unum quod ab uno est, et secundum duo, hoc est ab uno per unum, ut corporea natura a Deo creata, secundum sapientiam increatam et creatam disposita. Primum exemplar est tantum, non exemplum. Secundum exemplar est exemplum. Tertium exemplum tantum, non exemplar.igitur peccato tria vitia fuerunt, inobedientiae duae, et peccatum unum. Tria vitia fuerunt: superbia, avaritia, gula; duae in obedientiae: unaturae et disciplinae. In superbia et avaritia inobedientia fuit naturalis praecepti. In gula inobedientia fuit praecepti, disciplinae et superadditi.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse laboret. S aliud c̃. inqͥs de pena brutoꝵ animaliũ agere. ali¬
ud de pena rationalium. quib solum sicut datum ẽ. benefacẽ ut głi¬
ficentur: ita iustum nullatenꝰ est ut puniant᷑ nisi male feceriit:
tiuitate quid fecit ut cecus nasceret᷑. de quo scriptum ẽ. neq hic

Expanded text:
ipse laboret. Sed aliud est, inquis, de poena brutorum animalium agere, aliipse laboret. Sed aliud est, inquis, de poena brutorum animalium agere, aliud de poena rationalium, quibus solis sicut datum est benefacere, ut glorificentur, ita justum nullatenus est ut puniantur, nisi male fecerinttivitate quid fecit, ut caecus nasceretur? De quo scriptum est: Neque hic
Abbreviated transcription (Latin):
sit. nisi ꝓ culpa illata fuerit. Dic gͦ bruta animalia quare pu¬
nuntur. quȩ ñ peccauerunt: Cum solus homo peccauerit.
quare ceta puniunt᷑: Omĩa laborant ne solus ipse laboret.
qui potius solus laborare debuit. quia solus ipse peccauit. Si
ñ pot̾ creator scđ̾m beneplacitum omĩpotentis uoluntati
suȩ seruitio creaturȩ suȩ uti. etiam cũ labore & peua illius
ad implendam dispensationem suam. dic quomͦ inustum
ñ est ut ista puniat quȩ ñ peccauerunt: S debet creatori
suo. factura laborem suum. etiam sine culpa si illi placuerit.
cum ratio expostulat ad implendam dispensationem ipsius.
Nec iuistum ẽ. cum illi placet. cui nichil inuistum placet. Sic̃
enim cotũ illi debet quod ẽ. sic etiam totũ illi debet qͦd potest.
tium hominis: ut ex eo ipso intelligat homo. qͣntum sibi colla¬
tum ẽ. & quantũ ipse deo debeat. ꝓ quo laborant om̃ia. ne sol᷑

Expanded text:
sit, nisi pro culpa illata fuerit. Dic ergo: Bruta animalia quare pusit, nisi pro culpa illata fuerit. Dic ergo: Bruta animalia quare puniuntur quae non peccaverunt? Cum solus homo peccaverit, quare caetera cruciantur? Omnia laborant ne solus ipse laboret qui potius solus laborare debuit, quia solus ipse peccavit. Si non potest Creator, secundum beneplacitum omnipotentis voluntatis suae servitio creaturae suae uti, etiam cum labore et poena illius ad implendam dispensationem suam, dic quomodo injustum non est ut ista puniat quae non peccaverunt. Sed debet Creatori suo factura laborem suum etiam sine culpa, si illi placuerit, cum ratio expostulet ad implendam dispensationem ipsius. Nec injustum est, cum illi placet cui nihil injustum placet. Sicut enim totum illi debet quod est, sic etiam totum illi debet quod potest, tium hominis, ut ex eo ipse intelligat homo quantum sibi collatum sit, et quantum ipse Deo debeat pro quo laborant omnia, ne solus
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ fructus ieuinii ẽ. mortificatio carnalis delectationis.
scãs fructus ieiunis ẽ. ut ꝑ afflictionẽ carnis corde conpungaris.
rimus fructus laboris ẽ. occupatio. scd̾s exercitatio.
rimꝰ fructus orationis ẽ. petitionis impetratio. scd̃s deuotionis
qui recens natus morit᷑. & ideo dampnari đr. qͥa renasci ñ potuit.
Iste inqͥs culpam ñ fecit. & sustinet penam. Non gͦ potuisti dicere
culpam ñ ht̃. Ht̃ enim culpam. quamuis culpam ñ fecerit. qui¬
aliunde ht̃. ẽ am̃ om̃ĩno ꝓculpa sua punit᷑: quam nasci contulit.
renasci ñ abstulit. S anima inqͥs ipsa. quȩ nec ꝑ conditionem. qͥa
nuda creata ẽ. nec ꝑ natiuitatẽ quia extraduce ñ est. nec ꝑ oꝑa¬
tionẽ quia necdũ bonum aut malum facẽ potens ẽ. culpam ht̃
quare iudicatur. & ꝓ reatu condempnat᷑: Sic gͦ instas ut ꝓbes.
penam eẽ sine culpa. ac ꝑ hoc ipsam penam iustam ñ ec̃. que si¬
ne cuspa infertur. Hoc gͦ dicis quasi nulla pena uista eẽ. pos¬

Expanded text:
rimus fructus jejunii est mortificatio carnalis delectationis; secundus, ut per afflictionem carnis corde compungaris. Primus fructus laboris est occupatio; secundus, exercitatio. Primus fructus orationis est petitionis impetratio; secundus, devotioqui recens natus moritur, et ideo damnari dicitur, quia renasci non potuit. Iste, inquis, culpam non fecit, et sustinet poenam. Non ergo potuisti dicere: Culpam non habet. Habet enim culpam, quamvis non fecerit aliunde habet. Tamen omnino pro culpa sua punitur quam nasci contulit, renasci non abstulit. Sed anima, inquis, ipsa, quae nec per conditionem, quia munda creata est, nec per nativitatem, quia ex traduce non est, nec per operationem, quia necdum bonum aut malum facere potens est, culpam habet, quare rea judicatur, et pro reatu condemnatur? Sic igitur instas ut probes poenam esse sine culpa, ac per hoc ipsam poenam justam non esse quae sine culpa infertur. Hoc ergo dicis, quasi nulla poena justa esse pos
Abbreviated transcription (Latin):
audisse ñ fecisse. consummatã iusticiam. istos docuit. ñ conpunx̃.
& dampnauit: ut dũ alt̾m sine alt̾o uicissim hr̃e cognoscunt᷑. re¬
ꝓbi. utrũq necessariũ sibi fore intelligant electi. Et qui alt̾m¬
se hab̾e cognoscit. ñ de uirib suis p̾sumat. s ab illo humiliter
postulet. qd ñ ht̃. a quo quibdam alt̾m accepisse ñ ꝓfuit: qm̃
alt̾m districte udicandis ñ impendit. Non enĩ acciꝑe meretur
alt̾m a deo tribuit᷑. & alt̾m subtrabit᷑: ut ubi utrũq simul est ab
ipso eẽ. utrumq demonstretur.
fides ipsa inspicere debenius. apłs sic deffinit fidem. Fides ẽ. sub̾a
rerum sperandarum. argum̃cũ ñ apparentũ. Cũ enĩ res quelib&
dunt᷑. uł ꝑ intellectũ. qñ absentes uł eciã ñ ex istentes in similitu¬
ame sua. & immaginatione capiunt᷑ ꝑ intellectum. uł ꝑ expien¬

Expanded text:
audisse non fecisse consummatam justitiam, istos docuit, non compunxit audisse non fecisse consummatam justitiam, istos docuit, non compunxit et damnavit, ut dum alterum sine altero vicissim habere cognoscuntur reprobi, utrumque necessarium sibi fore intelligant electi, et qui alterum habere se cognoscit, non de viribus suis praesumat, sed ab illo humiliter postulet quod non habet, a quo quibusdam alterum accepisse non profuit, quoniam alterum districte judicandis non impendit. Non enim accipere meretualterum a Deo tribuitur, et alterum subtrahitur, ut ubi utrumque simul est ab ipso esse utrumque demonstretur. fides ipsa inspicere debemus. Apostolus sic definit fidem: Fides est substantia rerum sperandarum, argumentum non apperentium . Cum enim res quaelibet duntur, vel per intellectum, quando absentes vel etiam non existentes in similitudine sua et in imaginatione capiuntur, vel per experien
Abbreviated transcription (Latin):
naum: quia si in tẏro & sidone hec facta fuissent. iam olim in
cinere & cilicio penitentiam egissent. Hoc gͦ mirũ uidet᷑ quare
iħc qui futoꝵ omniũ scientiam habuit in capharnaũ p̾dicauit
cũ illoꝵ duriciam tantani eẽ p̾sciret ut ueritatem etiam oblatam
ñ reciperent: & quare item in tyro & sidone illa oꝑatus ñ ẽ. quȩ
oꝑatus ẽ. in capharnaum & bethsaida. cum istos tales eẽ. ñ igno¬
raret. qui facile uitatem reciꝑent: si audire illam & agnoscere
potuissent. Sicut enim impiũ uidet᷑ obedientes deserere: sic stul¬
tum uidet᷑ omnino rebelles docẽ. S illud udicii fuit. hoc exem¬
pli. Ne eium hõ solum affectum boni. sine agnitione suffic̾ẽ pu¬
tet. ac ꝑ hoc affectum se hr̃e sentiens bonitatis. u̾bũ u̾itatis ñ
requirat: illos conpunxit. ñ docuit. nec saluauit. Et ne rursũ
solam u̾icatis agnitionem sufficientẽ putet ad salutem. & legem

Expanded text:
naum! quia si in Tyro et Sidone haec facta fuissent, jam olim in naum! quia si in Tyro et Sidone haec facta fuissent, jam olim in cinere et cilicio poenitentiam egissent . Hoc ergo mirum videtur, quare Jesus, qui futurorum omnium scientiam habuit, in Capharnaum praedicavit, cum illorum duritiam tantam esse praesciret, ut veritatem etiam oblatam non reciperent. Et quare item in Tyro et Sidone illa operatus non est, quae operatus est in Capharnaum et Bethsaida, cum istos tales esse non ignoraret, qui facile veritatem reciperent, si audire illam et agnoscere potuissent. Sicut enim impium videtur obedientes deserere, sic stultum videtur omnino rebelles docere. Sed illud judicii fuit, hoc exempli. Ne enim homo solum affectum boni sine agnitione sufficere putet, ac per hoc affectum se habere sentiens bonitatis, verbum veritatis non requirat, illos compunxit, non docuit, nec salvavit. Et ne rursum solam veritatis agnitionem sufficientem putet ad salutem, et legem
Abbreviated transcription (Latin):
tem agnoscimꝰ. & qñ agnitam debita deuotione ueneram̃.
qͥbꝰdam u̾itatem p̃dicauit. quoꝵ corda ad dilectionẽ u̾itatis non
emolluit: quoꝵdam uͦ corda affectu bonitatis emolliuit: s ag¬
nitione u̾itatis ñ illununauit. In illis arauit ⁊ ñ seminauit. du¬
ritiam frangens. s uerbũ ñ spargens. in istis uͦ seminauit s ñ
arauit. ũbum spargens & duritiam ñ frangens. ut utrũq ab ipso
et̃ sciamꝰ. & utrũq ab ipso petere discamus. cũ neutrũ sine alt̾̃o ad
salutẽ sufficiens eẽ. agnoicimus. Sic soluit᷑ qd̵ quidã ex euigl̃io
ꝓpone solent. cur ds in carne ueniens illis uerbũ salutis p̾dica¬
uit. qͦs ipsum u̾bũ ũ recepturos eẽ. p̃sciuit. & quib dam aliis
pͥdiationis u̾bum ñ impendit. quos eredituros si docentẽ audis¬
sent agnouit. Quordam enĩ duritiam increpans quib u̾itas
p̾dicata fuerat sic ait. Ue tͥ cororaim. uetͥ bethsaida. uetͥ caphar¬

Expanded text:
tem cognoscimus, et quando agnitam debita devotione veneramur, quibusdam veritatem praedicavit, quorum corda ad dilectionem veritatis non emollivit; quorumdam vero corda affectu bonitatis emollivit, sed agnitione veritatis non illuminavit. In illis aravit et non seminavit, duritiem frangens, sed verbum non spargens. In istis vero seminavit, sed non aravit, verbum spargens, et duritiam non frangens, ut et utrumque ab eo esse sciamus, et utrumque ab eo petere discamus, cum neutrum sine altero ad salutem sufficiens esse agnoscimus. Sic solvitur quod ex Evangelio proponere solent, cur Deus in carne veniens illis verbum praedicavit quos ipsum verbum non recepturos esse praescivit, et quibusdam aliis praedicationis verbum non impendit, quos credituros si docentem audissent, agnovit. Quorumdam enim duritiam increpans, quibus veritas praedicata fuerat, sic ait: Vae tibi Corozaim, vae tibi Bethsaida, vae tibi Caphar
Abbreviated transcription (Latin):
cogitando. uolendo. delib̾ando. uouendo. Cogitatio ad cogiutionem
ꝑtinet. uoluntas ad desidium: delib̾atio ad ꝓpositũ. & ad ꝓmissio¬
nem uotũ. Si qͦd ꝓponimꝰ ñ facimus. fallaces sumꝰ: si ñ facimus
qͦd ꝓmittimꝰ. fallaces & fallentes. Ibi mendatiũ solum accusatur:
hic & m̃datium accusatur. & ꝓmissum exigit᷑. Uotũ aut̃ aliud
occultum ad dm̃. & coram deo: aliud manifestũ ad dm̃ corã homine.
Sccultũ uotũ fractum peccatũ ẽ. manifestũ fractũ peccatũ ⁊ scandalũ.

Expanded text:
cogitando, volendo, deliberando, vovendo. Cogitatio ad cognitionem pertinet, voluntas ad desiderium, deliberatio ad propositum, et ad promissionem votum. Si quod proponimus non facimus, fallaces sumus. Si non facimus quod promittimus, fallaces et fallentes. Ibi mendacium solum accusatur, hic et mendacium accusatur, et promissam exigitur. Votum autem aliud occultum ad Deum et coram Deo; aliud manifestum ad Deum et coram homine. Occultum votum fractum peccatum est; manifestum votum fractum, peccatum et sca
Abbreviated transcription (Latin):
derent: quidam xp̃m quesiuert̃ & inuenerunt. & retinuerunt.
qͥa ñ quesiuert̃ ut uenderent. s ut possiderent. Primis dix̃. quo ego
uado uos ñ potestis uenire. Queretis me & ñ inuenietis: s in peccatiᷤᷤ
ur̃is moriemini. Scdis dix̃. Ego sum. Si me queritis. sinite hos abi¬
re: & iniecerunt manus & tenuerunt eum. Terciis dix̃. Auete:
& accesserunt & tenuerunt pedes eius. Primi quesiuert̃ & ñ inue¬
nerunt. scđi uiuum inuenert̃ & inuentũ occiderunt: tercii mor

Expanded text:
derent. Quidam Christum quaesiverunt, et invenerunt, et retinuerunt, quia non quaesiverunt ut venderent, sed ut possiderent. Primis dixit: Quo ego vado vos non potestis venire. Quaeretis me, et non invenietis, sed in peccatis vestris moriemini . Secundis dixit: Ego sum, si me quaeritis, sinite eos abire. Et injecerunt manus et tenuerunt eum . Tertiis dixit: Avete. Et accesserunt et tenuerunt pedes ejus . Primi quaesiverunt, et non invenerunt. Secu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd fac̾e pot̃. ñ ẽ omĩps: qui cogi pot̾ inuitꝰ & duci ad id ad¬
qd̃ ñ uult. S uidete quomͦ cohereat qd̃ dicunt. qͣsi ds aliqͥd facẽ¬
pot̾. qd̃ facere ñ uult. Ergo contͣ uoluntatẽ suam aliqͥd facẽ pot̃.
Contͣ uoluntatẽ qͥppe suam face̾t. si faceret qd̃ fac̾ẽ uollet. Non
aut̃ iccͥco qͥa aliqͥd facẽ pot̃ qd̃ facẽ ñ uult. contͣ uoluntatem suã
facẽ pot̾̃: quia si id face̾t qd̵ facere pot̃ ⁊ ñ uult. iam illud facere
uellet qͦd facẽt. sic̃ mͦ quia facẽ ñ uult ñ fac̃. qd̾ tam̃ facẽ posset

Expanded text:
d id quod non vult. Sed videte quomodo cohaereat. Quod dicunt, quia si Deus aliquid potest quod facere non vult, ergo contra voluntatem aliquid facere potest. Contra voluntatem suam quippe faceret, si faceret quod facere nollet: non autem idcirco, quia aliquid facere potest quod facere non vult, contra voluntatem suam facere potest, quia si id faceret quod facere potest, et non vult, jam illud facere vellet quod faceret, sicut modo, quia facere non vult, non f
Abbreviated transcription (Latin):
dep̃hendens: pꝰ ea ligat. ab oꝑe cohibens. deiñ flagellat. qͥa pͣiuis
affectus qͣsi duris quibꝰdã flagellis cedit᷑. qñ ꝑ studiũ disciplinȩ.
ab eo qd̾ appetit refrenat᷑. Nouissime quasi m̃bris in crucem
extensis. & diuisis a se clauis configitur. qñ diuisis a se uiciis ti¬
more dei animꝰ penetrat᷑. Qñ simul st̃ uitia. fortiora st̃. quia al
terutrũ se muniunt. ut gula luxuriam. pompa suꝑbiam. & cet̾a.
Diuide gͦ ila ⁊ ab inuicẽ disiunge: & sic consige timore di. carneᷤ
tuas. ut mala inte moriant᷑. Non aut̃ mireris: si sapĩa maliciȩ¬
facit. qͦd amalitia prius sustinuit. Priꝰ malitia crucifixit. sapientiã:
pꝰ ea sapientia p̾ualens crucifixit malitiam.

Expanded text:
deprehendens, postea ligat, ab opere cohibens, deinde flagellat, quia pravus deprehendens, postea ligat, ab opere cohibens, deinde flagellat, quia pravus effectus quasi duris quibusdam flagellis caeditur, quando per studium disciplinae ab eo quod appetit refrenatur. Novissime quasi membris in crucem extensis et divisis a se clavis configitur, quando divisis a se vitiis timore Dei animus penetratur. Quando simul sunt vitia, fortiora sunt, quae ab alterutro se muniunt, ut gula luxuriam, pompa superbiam, etc. Divide illa et ab invicem disjunge, et sic confige timore Dei carnes tuas, et malitia in te moriatur. Non autem mireris si sapientia malitfacit quod a malitia ipsa prius sustinuit. Prius malitia crucifixit sapientiam; postea sapientia praevalens crucifixit malitiam.
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ ñ potuit. suꝑ t̾ram: quia sensus carnis. qui qͣntũ ad se semꝑ
puerilia appetit. huiꝰ tm̃ uite claritatẽ amans. in ea nũꝗͣ. sine pec¬
cati macula. consistit. Non enĩ uenit ad aliũ diem. de quo dictũ
ẽ. nuntiate diem de die: & it̾m dies suꝑ dies regis adities. ꝓpt̾ea
uniꝰ diei iter ẽ. elongantib ab ierłm: quia delectatio p̾sentium
elongare fac̃ aĩos a contemplatione ȩt̾noꝵ. Post triduũ iħc in
templo inuenit᷑: qͥa pꝰ correctionim. cogitationis. locutionis &
oꝑis. u̾itas in corde mundo ꝑcipit᷑. Inuenit᷑ aũ int̾ doctores &
sapientes: quia in lege & ꝓpħis. & euangłistis & apłis. ⁊ sacri
uerbi doctorib ueritas cognoscitur:.
triũ ẽ. cor. fortis armatꝰ malitia. fortior suꝑueniens. sapientia.
arma. m̃bra. Sapĩa pͥmũ malitiã capit. ꝑ cognitionẽ eam

Expanded text:
esse non potuit super terram, quia sensus esse non potuit super terram, quia sensus puerilia appetit, hujus tantum vitae claritatem amans, in ea nunquam sine peccati macula consistit. Non enim venit ad alium diem, de quo dictum est: Annuntiate diem de die . Et iterum: Dies super dies regis adjicies . Propterea unius diei iter est elongantibus ab Jerusalem, quia delectatio praesentium elongare facit animos a contemplatione aeternorum. Post triduum Jesus in templo invenitur, quia post correctionem cogitatoperis, veritas in corde mundo percipitur. Invenitur autem inter doctores et sapientes, quia in lege et prophetis, et evangelistis, et apostolis, et sacri verbi doctoribus, veritas cognoscitur.t, est cor; fortis armatus malitia; fortior superveniens, sapientia; arma, membra. Sapientia primum malitiam capit per cognitionem, eam
Abbreviated transcription (Latin):
macula. Si bonũ non simulas. ñ habes rugam: si malũ odis ñ
h̃s maculam. Sic u̾itas in desidio concipitur. oꝑe nascit᷑. studio
nutricur: ut ꝑficiat etate in ꝓcessu temporis. sapientia in augĩ
to cognitionis. gr̃a in increm̃to uirtutis. Apud hoĩes in fama:
apus d̃m̃ inconc̾ientia. Apud hoĩes ut cognoscat᷑: apud dm̃ ut
gliticetur. Duo decim annoꝵ in ierłm ascendit. quia pꝰ ꝑfectionẽ
oꝑis. & duplicatam uirtutẽ caritatis ad pacem contemplationis
ꝓficit. Parentes iħu ab ierosolunani iers̃m. itinere uniꝰ diei rede¬
unt: quia sensus carnis qui ꝑ exerciciũ boni oꝑis int̾nã ueri¬
tatem nutriunt. ꝑ ext̾iorem delectationem retracti. diu in int̾¬
na pace ꝑsistere non possunt. Unꝰ dies. una claritas. unũ gau¬
diũ. una benedictio. quã esau accipit: quia duplicẽ stolam ñ po¬
tuit ꝓmereri. Hic ẽ. ille unus dies in qͦ puer uniꝰ diei sine pecc̃o

Expanded text:
macula. Si bonum non simulas, non habes rugam. Si malum odis, non macula. Si bonum non simulas, non habes rugam. Si malum odis, non habes maculam. Sic veritas in te desiderio concipitur, opere nascitur, studio nutritur, ut proficiat aetate in processu temporis, sapnto cognitionis, gratia in incremento virtutis: apud homines in fama, apud Deum in conscientia; apud homines ut cognoscatur, apud Deum ut glorificetur. Duodecim annorum in Hierusalem ascendit, quia post perfectionem operis et duplicatam virtutem charitatis ad pacem contemplationis proficit. Parentes Jesu ab Hierusalem itinere unius diei redeunt, quia sensus carnis per exercitium boni operis internam veritatem nutriunt, per exteriorum delectationem retracti diu in interna pace persistere non possunt. Unus dies, una claritas, unum gaudium, una benedictio quam Esau accepit, qui duplicem stolam non potuit promereri. Hic est ille unus dies, in quo puer unius diei sine peccato
Abbreviated transcription (Latin):
Iccͥco factus ẽ. tͥ exemplũ. ut tu illum imitando induereᷤᷤ. Fecit cor¬
poralit̾: tu spũalit̾ imitare. Et si inqͥt xp̃m scđ̾m carnẽ cogno¬
tatione scđm carnẽ iam ñ cognouimꝰ. Scd̃m carnẽ xp̃c natus ẽ. in
mundo: scđm sp̃m ueritas nascit᷑ in corde tuo. X pc̃ in uidea nas¬
cit᷑. de uirgine: & ueritas in confessione nascitur de puritate.
Ueritas de t̾ra orta ẽ: ⁊ iusticia de celo ꝓspexit. Qũ confiteris pecc̃a
tua. u̾itas de t̾ra oritur. Qñ uͦ confitenti ignoscit d̾s: respicit iꝰ¬
cia de cȩlo. Uis ut d̾s tecũ sit: confitere qd̃ es. Cũ uerar eẽ ceperis.
Ueritas te ueracem faciet. Si u̾itas tecũ ẽ. as tecũ est. quia u̾itasẽ qs.
E cce quomͦ in uidea nascitur xp̃c: in confessione u̾itas. Mat̾ uͥgo
puritas ẽ. cordis: cũ corde credis qd̵ ore confit̾is. In confessione eͥ¬
minis puritas ẽ. sine ruga: in confessione laudis puritas ẽ. sine

Expanded text:
Idcirco factus est tibi exemplum, ut tu illum imitando indueres. Fecit corporaliter, tu spiritualiter imitare. Etsi, inquit, Christum secundtatione secundum carnem jam non cognovimus. Secundum carnem Christus natus est in mundo; secundum spiritum veritas nascitur in corde tuo. Christus in Judaea nascitur de Virgine, et veritas in confessione nascitur de puritate. Veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit . Quando confiteris peccata tua, veritas de terra oritur; quando vero confitenti ignoscit Deus, respicit justitia de coelo. Vis ut Deus tecum sit, confitere quod es. Cum verax esse coeperis, s tecum est, quia Veritas est Deus. Ecce quomodo in Judaea nascitur Christus, in confessione veritas. Mater Virgo puritas est cordis, cum corde credis quod ore confiteris. In confessione criminis puritas est sine ruga; in confessione laudis puritas est sine
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa ad corpus hominis referunt᷑. qͣnta putanda ẽ. excellentia
anime rõnalis quȩ inestimabili dignitate. ipso corpore suꝑior in-¬
uenitur: Quatuor itaq gn̾a distingunt᷑. uera bona ⁊ uera mala.
ñ uera bona. & ñ uera mala. Uera mala homo facit. ñ uera
mala patitur. Uera mala sunt. in culpa. ñ uera mala in pena.
Scͥptum ẽ. Si est malum in ciuitate qd̃ dñs ñ fecerit. Qd̃ ad
culpam homini ẽ. homo facit: qͦd ad penam hominĩ ẽ. ds facit.
Ergo homo culpam facit. ds penam. Culpa uerũ malum. ẽ: pena
ñ uerum malum. Uide dispares factores. Ds̃ facit uerum bonũ.
homo ñ uerum bonum. Rursus homo uerum malũ facit: As

Expanded text:
omnia ad corpus hominis referuntur, quanta putanda est excellentia omnia ad corpus hominis referuntur, quanta putanda est excellentia animae rationalis, quae inaestimabili dignitate ipso corpore superior invenitur? Quatuor itaque genera boni distinguuntur, vera bona et vera mala, non vera bona et non vera mala. Vera mala homo facit; non vera mala homo patitur. Vera mala sunt in culpa, non vera mala sunt in poena. Scriptum est: Si est malum in civitate quod Dominus non fecerit . Quod ad culpam homini est, homo facit; quod ad poenam est homini, Deus facit. Ergo homo culpam facit, Deus poenam. Culpa verum malum est, poena non verum malum. Vide dispares factores. Deus facit verum bonum, homo non verum bonum. Rursus homo verum malum facit, Deu
Abbreviated transcription (Latin):
Qͤ cũq aũ corporalit̾ bona dicunt᷑. scd̃m qd̃ bona st̃ homini. bo-¬
na dicunt᷑. Quecumq aut̃ corporalit̾ bona st̃ homini. scđm qͥnq
sensuum ꝑceptionem bona sunt. ꝑ quos uidelicet sensus & aĩe
comiñcium est ad mundum. & mundo ad animam. Om̃s forme
rerum & figute. & colores ⁊ speties. scđm uisum bona dicuntur.
qͥa uisum fõuent. ⁊ scđm uisum placent homini: & quȩ magie
uisũ delectant. magis bona dicunt᷑. sic̃ illa quȩ cruciant. mala.
Similit̾ in sonis & canticis quȩ auditũ delectant. bona dicunt᷑
& quȩ cruciant mala: & quȩ magis cruciant uł delectant. mag̃
mala uł bona. Ad hunc modũ in odorib qͦ quȩ amplius olfac
la nominant᷑. Similit̾ in gustu & cactu inuenit᷑. Sic gͦ quecũq
corꝑalit̾ bona diciuit᷑. ꝓpter corpꝰ hominis bona dicunt᷑. ꝓpter
qͦd facta sunt ut illi bona eeñt omĩa. Si gͦ corporalia bona

Expanded text:
Quaecunque autem corporaliter bona dicuntur, secundum quod bona sunt homini, boQuaecunque autem corporaliter bona dicuntur, secundum quod bona sunt homini, bona dicuntur. Quaecunque autem corporaliter bona sunt homini, secundum quinque sensuum perceptionem, bona sunt, per quos videlicet sensus et animae commercium est ad mundum, et mundo ad animam. Omnes formae rerum et figurae et colores et species secundum visum bona dicuntur, quia visum fovent, et secundum visum placent homini; et quae magis visum delectant magis bona dicuntur, sicut illa quae cruciant, mala. Similiter in sonis et canticis quae auditum delectant, bona dicuntur: et quae cruciant mala; et quae magis delectant vel cruciant, magis bona vel mala. Ad hunc modum in odoribus quoque quae amplius olfactla nominantur. Similiter in gustu et tactu invenitur. Sic ergo quaecunque corporaliter bona dicuntur propter corpus hominis, bona dicuntur, propter od facta sunt ut illi bona essent omnia. Si ergo corporalia bona
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓdẽẽ ad illud. Qd̃ conuertit & ducit ad illud. & si ñ ducit conduẽ
tam̃. Si ꝓdest ad illud. ducit. si ꝓdest illi. conducit. Sp̃ualia bo¬
na ad sumũ suum ducunt. quia ꝓsunt ad illud. Corꝑalia bona
ad summũ suũ conducunt. qͥa ꝓsunt illi. Quid ẽ. malũ: Quod
malum ẽ. ad sumimũ bonũ. Qͥd ẽ uerum malum: Qd̃ malũ
ẽ. ad uerum bonũ. Qͥd ẽ. malũ eẽ. ad bonũ : Noce illi. uł nocẽ
ad illud. Quid ẽ. nocẽ illi uł ad illd̾: facẽ ut illud amittat᷑. uel
facere ut ñ obtineat᷑. Ergo corporalia bona omĩa et mala. ideo
bona sunt uel mala. quia bono quod summũ ẽ. ad illa ꝓsunt. uł
nocent. Spũalia aut̃ bona omĩa ⁊ mala. ideo bona uł mala sunt
qͥa ad bonum qd suminũ ẽ. ad illa ꝓsunt uł nocent. ⁊ tantũ utrũq
bona sunt. uł mala qͣntum ꝓsunt uł nocent. siue illi siue ad illud.

Expanded text:
prodesse ad illud. Quod convertit et ducit ad illud; et si non ducit conducit prodesse ad illud. Quod convertit et ducit ad illud; et si non ducit conducit tamen. Si prodest ad illud, ducit. Si prodest illi, conducit. Spiritualia bona ad summum suum ducunt, quia prosunt ad illud. Corporalia bona ad summum suum conducunt, quia prosunt illi. Quid est malum? quod malum est ad summum bonum. Quid est verum malum? quod malum est ad verum bonum. Quid est malum esse ad bonum? nocere illi vel nocere ad illud. Quid est nocere ad illud? facere ut illud amittatur, vel facere ut non obtineatur. Ergo corporalia bona omnia et mala ideo bona sunt vel mala, quia bono quod summum est ad illa prosunt vel nocent. Spiritualia autem bona omnia et mala, ideo bona vel mala sunt, quia ad bonsunt vel nocent sive illi sive ad illud.
Abbreviated transcription (Latin):
suum. Spualia bona que in cognitione u̾itatis. & amore bonita¬
tis. consistunt. ad dm̃ referuntur. uelud ad summũ suum. Cor¬
poralia uͦ bona ad hominem bona sunt. quia hominis bona st̃.
Sp̃ũalia bona ad dm̃ bona sunt. ñ quia dei bona sunt. s quia
ex deo bona sunt. Ista ab homine bona ñ st̃. s homini bona st̃.
Illa a deo bona sunt. deo bona ñ st̃. Quicqͥd enim extra ipsum
bonũ est. ab ipso quidem bonum ẽ: s ipsi bonum ñ est. qui
solus ipse bonum suum ẽ. Om̃e tam̃ bonum ido bonum ẽ.
quia ad summũ suũ bonum. bouũ ẽ. & in tantũ bonũ ẽ. qͣntũ
ad ipsum bonũ. bonum ẽ. ꝑ sumniũ gͥ bonum reliqua omnia
diuidica: ⁊ ipsũ quasi regłam iusticiȩ in iudicio uniũsor consti¬
tue. Qͥd ẽ. bonum: Qd̃ bonum ẽ. ad summũ bonũ. Qͥd ẽ. uerum
bonum: Qd bonũ est ad uerũ bonum. Ed ẽ bonum eẽ. ad illd̾:

Expanded text:
suum; spiritualia bona quae in cognitione veritatis et amore bonitasuum; spiritualia bona quae in cognitione veritatis et amore bonitatis consistunt, ad Deum referuntur, velut ad summum suum. Corporalia bona ad hominem bona sunt, quia hominis bona sunt. Spiritualia bona ad Deum bona sunt; non quia Dei bona sunt, sed quia ex Deo bona sunt. Ista ab homine bona non sunt, sed homini bona sunt; illa a Deo bona sunt. Quidquid enim extra ipsum bonum est ab ipso quidem bonum est, sed ipsi bonum non est, qui solus ipse bonum suum est. Omne tamen bonum ideo bonum est, quia ad summum suum bonum bonum est, et in tantum bonum est, in quantum ad ipsum bonum bonum est. Per summum igitur bonum reliqua omnia dijudica et ipsum quasi regulam justitiae in judicio universorum constitue. Quid est bonum? Quod bbonum? quod bonum est ad verum bonum. Quid est bonum esse ad illud?
Abbreviated transcription (Latin):
tate. scd̾s aduersitate. t̾cius iniquitate. Primꝰ seuitiã. scd̾s pe¬
nam. t̾cius maliciam opponit. Int̾iorem uitam in anima ex¬
tinguere conat᷑ iniquitas: ext̾iorem uitam in corpore extingue¬
re conatur mortalitas. moysi uitam conat᷑ extinguere phara¬
onis crudelitas. In his omñib contͣdictiones sunt. St̃ gͥ duo sũ¬
sũmũ bonũ est. in qͣntum ipse corpus ẽ. & supra corporalia omnia
conditus ẽ. & om̃ia corporalia que facta sunt ꝓpt̾ ipsum facta st̃.
Sicut gͦ spũalia bona omĩa ad illud bonum referunt᷑. qd̾ in suo gn̾e
sunmũ ẽ. ita qͦ corporalia bona omĩa ad illud referunt᷑ bonũ
qd̾ inter corporalia bona suppremum collocatum ẽ. S in spũali¬
b bonis. summũ bonum ds ẽ: in corporalib bonis sũmum bonũ
homo ẽ. Itaq corporalia bona adhonunẽ referunt᷑. qͣsi ad sũmũ

Expanded text:
tate, secundus adversitate, tertius iniquitate. Primus saevitiam, secundus poetate, secundus adversitate, tertius iniquitate. Primus saevitiam, secundus poenam, tertius malitiam opponit. Interiorem vitam in anima etinguere conatur iniquitas; exteriorem vitam in corpore exstinguere conatur mortalitas. Moysi vitam conatur exstinguere Pharaonis crudelitas. In his omnibus contradictiones sunt. Sunt igitur duo sumsummum bonum est, in quantum ipse corpus est et supra corporalia omnia conditus est, et omnia corporalia quae facta sunt propter ipsum facta sunt. Sicut ergo spiritualia bona omnia ad illud bonum referuntur quod in suo genere summum est, ita quoque corporalia bona omnia ad illud referuntur bonum quod inter corporalia omnia supremum collocatum est. Sed in spiritualibus bonis summum bonum Deus est, in corporalibus bonis summum bonum homo est. Itaque corporalia bona ad hominem referuntur quasi ad summum
Abbreviated transcription (Latin):
bonum ꝑuenire ñ datur. alia quedam summa bona sunt. qͦ
uere summa ñ sunt. & ido uera non sunt. summa tam̃ in suo
gͣdu & ordine constituta: & qͦd cuiq summũ est hoc illi deus ẽ.
Ecce inquit dm̃ pharaoni constitui te. Ecce duo dii. Immo tres.
Moyses in egypto. homo in mundo. creator in celo. Et ht̃ unꝰqͥsq
pharaonem suũ. Quid ẽ. pharaonem: Negatorem & contradie¬
torem. Pharao interpretat᷑ negans eũ. id ẽ. dm̃. Dñm in qͥt non
cognoui. & isrł ñ dimittam. In hoc negans eum đr̃. Quid est
negare dm̃ : Suminũ bonum negare. Ds̃ enĩ sumnũ bonũ ẽ.
aduersatur & contrarius ẽ. summo bono. hic negat summum
bonum. & est pharao id ẽ negans eum. Quid ẽ. contrariũ uero
bono nͥ uerum inalum. & non uero bono nͥ ñ uerum malum e
Ecce gͦ constitumꝰ tres pbaraones. contͣ tres deos. Moysi aduersat᷑
tẏrannus egẏptius. homini mundꝰ. do diabolus. Primꝰ crudeli¬

Expanded text:
bonum pervenire non datur, alia quaedam summa bona sunt quae bonum pervenire non datur, alia quaedam summa bona sunt quae vere summa non sunt, et ideo vera non sunt, summa tamen in suo gradu et ordine constituta. Et quod cuique summum est hoc illi Deus est. Ecce, inquit, Deum Pharaonis constitui te . Ecce duo dii, imo tres: Moyses in Aegypto, homo in mundo, Creator in coelo. Et habet unusquisque Pharaonem suum. Quid est Pharaonem? Negatorem et contradictorem. Pharao interpretatur negans eum, id est Deum. Dominum, inquit, non cognovi, et Israel non dimittam . In hoc negans eum dicitur. Quid est negare Deum? Summum bonum negare. Deus enim summum bonum est. adversatur et contrarius est summo bono, hic negat summum bonum, et est Pharao, id est negans eum. Quid est contrarium vero bono nisi verum malum? Et non vero bono, nisi non verum malum? Ecce ergo constituamus tres Pharaones contra tres deos. Moysi adversatur tyrannus Aegyptius, homini mundus, Deo diabolus. Primus crudeli
Abbreviated transcription (Latin):
bonum nec uere sumnũ. nec uere bonũ. & ideo omia quȩ ad
ipsum bona st̃. ñ uera bona st̃. Omĩa tam̃ bona. tantũ bona st̃
quantũ ad summũ bonum bona st̃. Qd̃ uere summũ bonum ẽ.
uniũsaliter summũ ẽ. Qd̃ aut̃ uere summũ bonũ ẽ. ñ uniu̾̃salit̾
s in suo gu̾e tantũ summũ bonum ẽ. St̃ itaq duo quedam sũ¬
ma bona. Aliud uere sumnũ. & uere bonũ. Aliud in suo gne̾
summũ. & in suo gn̾e. tantũ bonum. S qͥd dicemus: Nonne
sũmũ bonum ds est : Si gͦ duo sũma bona sunt. duo utiq diist̃.
Et fortasse quod ait apłs. siquidem dii multi st̃. & dñi multi.
hoc ipsum significare uoluit. quia illic quisq scđm aliquem
modum. ñ inconuenienter ds dr: ubi in sui gn̾is bono. sũmũ
inuenit᷑. Nobis aut̃ ait. unꝰ d̾s ẽ. Quid ẽ. nobis ÷ Tendentib ad
sunimum bonum. Ad summũ bonum tendentib unꝰ est: aduerũ
bonum tendentib uerus ẽ. In inferiorib positis quib ad uerũ

Expanded text:
o omnia quae ad ipsum bona sunt, non vera bona sunt. Omnia tamen bona, tantum bona sunt, quantum ad summum bonum bona sunt. Quod vere summum bonum est, universaliter summum est. Quod autem non vere summum bonum est, non universaliter, sed in suo genere tantum summum bonum est. Sunt itaque duo quaedam summa bona; aliud vere summum et vere bonum; aliud in suo genere summum et in suo tantum genere bonum. Sed quid dicemus? Nonne summum bonum Deus est? Si ergo duo summa bona sunt, duo utique dii sunt. Et fortasse quod ait Apostolus: Si quidem dii multi sunt et domini multi , hoc ipsum significare voluit, quia illic quique secundum aliquem modum non inconvenienter Deus dicitur, ubi in sui generis bono summus invenitur. Nobis autem ait, unus Deus est . Quid est nobis? Tendentibus ad summum bonum. Ad summum enim bonum tendentibus unus est. Ad verum bonum tendentibus verus est. Inferioribus positis quibus ad verum
Abbreviated transcription (Latin):
na redemptoris manifeste agi cepit. & saluator ꝑ legem ꝓmitti.
& pꝰ ꝓmissionem ex pectari. Sub gr̃a aut̃ ad huc ampliuis exere¬
uit cognitio. cum iam ipse saluator. ñ ut priꝰ a multis putabat᷑
solum homo. s & ds uerus manifestatus ẽ: & ipse redemptioni
modꝰ. ñ int̾renȩ culmine potestatis. s in morte ꝓbatus ẽ. constare

Expanded text:
na Redemptoris manifeste agi coepit, et Salvator per legem promitti, na Redemptoris manifeste agi coepit, et Salvator per legem promitti, et post promissionem exspectari. Sub gratia autem adhuc amplius excrevit cognitio, cum ipse jam Salvator non ut prius a multis putabatur solum homo, sed et Deus verus manifestatus est. Et ipse redemptionis modus non in terrenae culmine potestatis, sed in morte probatus est constar
Abbreviated transcription (Latin):
gunt. qͦd doctrina catholica docente didicerunt. Istis par ue it¬
tes efficiant᷑. E st aliud genus hominũ. qui certi sunt & confir¬
mati in fide sua. quos deus uł ꝑ extĩora miracula confirmauit
uł ꝑ int̾iorem aspirationem edocuit. Isti tribulatione ñ subuer¬
tuntur. s ex ercentur. Sciendum ẽ. etiam qd̃ sicut sunt tres
nitio fidei. sunt. Primꝰ gradus ẽ cognitionis fidi. qua nicħ nunꝰ
unquã fides habere potuit. credere uideł. dm̃ eẽ. & eũ saluato¬
rem & remuneratorem expectare. Hȩc cognitio fidi simplicibꝰ¬
ante in carnationẽ uerbi. ad salutem sufficẽ potuit. uidel̃. ut &
dm̃ crederent. & saluatorem expectarent: quãuis eiusdẽ saluatio¬
nis suȩ modum & tempꝰ non cognoscerent. Duo enĩ in homine
tantũ sunt. natura & culpa: & creator ad naturã refert᷑. saluã¬
tor ad culpam. Sub lege aut̃ scͥpta creuit cognuitio: qñ iam de ꝑso¬

Expanded text:
gunt quod, doctrina catholica docente, didicerunt. Istis pax negunt quod, doctrina catholica docente, didicerunt. Istis pax netes efficiantur. Est aliud genus hominum qui certi sunt et confirmati in fide sua, quos Deus vel per exteriora miracula confirmavit, vel per interiorem aspirationem edocuit. Isti tribulatione non subvertuntur, sed exercentur. Sciendum est etiam quod sicut tres suntnitio fidei. Primus gradus est cognitionis fidei quo nihil minus unquam fides habere potuit, credere videlicet Deum esse et eum salvatorem et remuneratorem exspectare. Haec cognitio fidei simplicibante incarnationem Verbi ad salutem sufficere potuit, videlicet ut et Deum crederent et Salvatorem exspectarent, quamvis ejusdem salvationis suae modum et tempus non cognoscerent. Duo enim in homine tantum sunt, natura et culpa; et Creator ad naturam refertur, Salvator ad culpam. Sub lege autem scripta crevit cognitio, quando jam de perso