comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tribuit. impsis corporib inquib hic iustificationis gr̃am diu¬
nitus acceperunt. et in quib iustificatę ꝑfidem in caritate
dĩ porumꝙ inxerunt. regmi cȩlestis ȩt̾na beatitudine poti¬
entur. glorificatis etiã corporib suis. quȩ sine dubio carnᷤ
natura quã d̾s creauit ueracit̾ ꝑ manente nonsic uthic ai¬
malia sed sp̃ualia tunc habebunt. Sc̃oꝵ em̃ seminat᷑ corpiᷤ
Ammalȩ. surgit corpꝰ sp̃uale. In his ꝑ illã inmutationem
quȩ solis iustis: dabit᷑ implebitur. quȩ oportere dicit apli¬

Expanded text:
ipsis corporibus in quibus hic justificationis gratiam divinitus acceperunt, et in quibus justificatae per fidem, in caritate Dei proximique vixerunt, regni coelestis aeterna beatitudine potientur: glorificatis etiam corporibus suis, quae sine dubio, carnis natura, quam Deus creavit, veraciter permanente, non sicut hic animalia, sed spiritalia tunc habebunt. Sanctorum enim seminatur corpus animale, surget corpus spiritale. In his per illam immutationem, quae solis
Abbreviated transcription (Latin):
rctur et quẽ uult obdurat. in eo quẽ seduci ꝑmittit uel
obdurari. mala eiꝰ merita credite. in eo uͦ ciuꝰ miseretur.
ter agnoscite. nec ideo auferatis apharaone liberũ arbi¬
triũ quia multis locis diẽ d̾s. Ego in duraui pharaonem.
uel in duraui aut indurabo cor pharaonis. Non em̃ ꝓp¬
terea ipse pharao in durauit corsuũ. Nam et hoc de ill
legitur quando ablata ẽ ab egiptus cmona. dicente serip¬
tura. et ingrauauit pharao cor suũ et misto tempore. &.
noluit dim̾ittere popłm. ac ꝑ hoc et d̾s in durauit ꝑ iustũ
uidiciũ. et ipse pharao ꝑ liberũ arbitriũ. Certi gͦ estote
quia ñ erit manis labor ur. si in bono ꝓposito ꝓficientes
ꝑseueretis usq infinem. Ds̃ enĩ qui mͦ illis quos liberat
ĩ reddit scđm opera eoꝵ. tc̃ reddet unicuiq scđm oꝑa
eiꝰ. Redadet omĩno d̾s et mala ꝓmalis qm iustus ẽ. et

Expanded text:
retur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel retur, et quem uult obdurat, in eo quem seduci permittit uel obdurari mala eius merita credite, in eo uero cuius miseretur gs fideliter et indubitanter agnoscite. nec ideo auferatis a Pharaone liberum arbitrium, quia multis locis dicit deus: ego induraui Pharaonem uel: induraui aut indurabo cor Pharaonis. non enim propterea ipse Pharao non indurauit cor suum. nam et hoc de illo legitur, quando ablata est ab Aegyptiis cynomyia dicente scriptura: et ingrauauit Pharao cor suum et in isto tempore, et noluit dimittere populum. ac per hoc et deus indurauit per iustum iudicium et ipse Pharao per liberum arbitrium. certi ergo estote, quia non erit inanis labor uester, si in bono proposito proficientes perseueretis usque in finem. deus enim, qui modo illis quos liberat non reddit secundum opera eorum, tunc reddet unicuique secundum opera eius. reddet omnino deus et mala pro malis
Abbreviated transcription (Latin):
hoc tempore ipsa saluatio ñfiat sine iuditio sed occul¬
to. Ideo ait. In uidiciũ uemi in hunc mundñ. ut qui
ñ indent uideant. & qui uident ceci fiant. Ad occulta
g i iudicia reuocate quando indetis in una causa
quã certe habent om̃s paruuli hereditariũ malũ trahentes
ea. adam hunc subueniri ut baptrzetur. illi ñ subueniri ut
impsa obligatione moriat᷑. illũ bapti ⁊atũ relinqui in hac
uita quẽ p̃scunt d̾s impiũ futurũ. istũ uͦ bapti zatũ rapi ex
hac inta ne malitia mutet intellectũ eiꝰ. et nolite mistis
dare iniustitiã uel insipientiã do apud quẽ ustitię fons ẽ
et sapientię. sed sicut uos ex ortatus sũ abinitio sermonis
huiꝰ in quod uenistis in eo ambulate. et hoc quoq uobis d̾s re¬
uelabit. Et si non inhac uita. certe in altera. Nihil ẽ enim
occultũ. qđ ñ reuelabitur. Quando gͦ auditis dicent̾ẽ dñm

Expanded text:
hoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulhoc tempore ipsa saluatio non fiat sine iudicio, sed occulto; ideo ait: in iudicium ueni in hunc mundum, ut qui non uident uideant et qui uident caeci fiant. Ad occulta ergo dei iudicia reuocate, quando uidetis in una causa, quam certe habent omnes paruuli, hereditarium malum trahentes ex Adam, huic subueniri, ut baptizetur, illi non subueniri, ut in ipsa obligatione moriatur, illum baptizatum relinqui in hac uita, quem praesciuit deus impium futurum, istum uero baptizatum rapi ex hac uita, ne malitia mutaret intellectum eius, et nolite in istis dare iniustitiam uel insipientiam deo, aput quem iustitiae et sapientiae: sed sicut vos exhortatus sum ab initio sermonis hujus, in quod pervenistis, in eo ambulate, et hoc quoque vobis Deus revelabit , et si non in hac vita, certe in altera: nihil est enim occultum quod non revelabitur . Quando ergo auditis dicentem Dominum,
Abbreviated transcription (Latin):
si homines ñ cogitantes. et ꝓcliues ad rep̾hendenaum.
ñ idonei adintellegendũ. putabant et iactabant apło
dicere. faciamus mala. ut uemiant bona. Quod absit
ut apłi dicerent. sed homines ñ intellegentes hoc puta¬
bant dici quando audi ebant qđ dixxit apłs. Lece aut
sub intrauit. ut habundaret delictũ. Ubi aũt habunda¬
uit delictũ. suꝑ habundauit gr̃a. Sed utiq gr̃a id agit
ut iã fiant bona ab eis quifecerant mala. ñ ut ꝑ seuerent
immalis et reddi sibi existiment bona. Non itaq debeq
dicere faciamꝰ mala et uement bona. sed fecimꝰ mal
et uenerunt bona. Iam faciamꝰ bona. et infuturo scło
recipiamꝰ ꝓbonis bona. qui in hoc scło recłpimꝰ ꝓmalis
bona. łropt̃ qd scriptũ ẽ in psalmo. Aliscdĩam et uidi¬
tũ cantabo tͥ dñe. Prius itaq ñ ideo uenit filus hom¬
uenturus ẽ uidicare uiuos et mortuos. quãins et in

Expanded text:
si homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, si homines non cogitantes et procliues ad reprehendendum, non idonei ad intellegendum putabant et iactitabant apostolos dicere: faciamus mala, ut ueniant bona. quod absit ut apostoli dicerent, sed homines non intellegentes hoc putabant dici, quando audiebant quod dixit apostolus: lex autem subintrauit, ut abundaret delictum; ubi autem abundauit it delictum, superabundauit gratia. sed utique gratia id agit, ut iam fiant bona ab eis qui fecerant mala, non ut perseuerent in malis et reddi sibi existiment bona. non itaque debent dicere: faciamus mala, ut ueniant bona, sed: "fecimus mala, et uenerunt bona; iam faciamus bona, ut in futuro saeculo recipiamus pro bonis bona, qui in hoc saeculo recipimus pro malis bona." propter quod scriptum est in psalmo: misericordiam et iudicium cantabo tuenturus est iudicare uiuos et mortuos, quamuis et in
Abbreviated transcription (Latin):
n en con secunt᷑ alicͦ in pecim̃to earistente ne possit paelitaritb.
subueniri. funt uͦ ista ꝑ occultã dĩ ꝓidentiã. cinͦ inseruta¬
bilia sunt uidicia. et inuestigabiles inȩ. Quod ut apłs di¬
ceret. quid p̃dixerit intuemim. Agebat em̃ deiudeis et
gentib cũ scriberet ad romanos idc ad gentes. et ait. Sicut
runt in ur̃a misccłĩa. ut et ipsi miscdiam c̃ sequantur.¬
Conclusit enĩ ds̃ om̃s ininfidelitate. ut om̃iũ misereatur.
Et cũ adtendisset quid dixxerit admirans sententiȩ suę
certã quidẽ ueritatẽ sed magnã ꝓfuditatẽ. qͥuom¬
clusit ds om̃s minfidelitate ut om̃iũ misereat᷑. quasi fa¬
ciens mala ut uenirent bona. mox exclamauit atq ait.
Daltitudo diuitiarũ sapientiȩ et scientię dĩ. quã iseru¬
iabilia sunt uiditia eiꝰ et inuestigabiles ie ei. Flȩc
emĩ iudicia inserutabilia et in uestigabiles mas ꝑuer¬

Expanded text:
non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid praedixit? intuemini enim. agebat autem de Iudaeis et gentibus, cum scriberet ad Romanos, id est ad gentes, et ait: sicut erunt in uestram misconclusit enim Deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur . Et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem veritatem, sed magnam profunditatem, quomconclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur, quasi faciens mala, ut uenirent bona, mox exclamauit atque ait: o altitudo diuitiarum sapientiae et scientiae dei! quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eius! haec enim iudicia inscrutabilia et inuestigabiles uias peruer
Abbreviated transcription (Latin):
dib maloꝵ ꝓmeritis eoꝵ quorũ malitiã ñ ipse fec̃ sed aut
bona. qui operatus ẽ ut ipsa corda e̾e̾nt exmalis bona:
Sed suspicentur homines quęlibet merita bona quȩ putant
õcedere ut iustificentur ꝑ dĩ gram. ñ intellegentes cũ hoc
dicunt nihil aliud quã negare se gr̃am. sed ut dixei qđ uo¬
lunt demaiorib suspicentur. de paruulis certe pelagiani
quid respondeant ñ inueniunt. quoꝵ nec uoluntas ulla
t maccipienda gr̃a cuiꝰ uoluntatis meritũ p̾cessisse dicam
et diuma sacram̃ta ꝑcipiunt. qđ eis ad magnũ impietatis
peccatũ inputaretur si iã libero uterentur arbitrio. et
tam̃ hę̧ret etiã in reluctantib gr̃a aꝑtissime nullo meri
to bono p̃cedente. Alio quin gra iã ñ e̾e̾t gr̃a. Et aliqđo
filus infideliũ p̾statur hȩc grã cũ occultã dĩ ꝓiudentia

Expanded text:
dibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut dibus malorum pro meritis eorum quorum malitiam non ipse fecit, sed aut bus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uoluntas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis meritum praecessisse dicant, et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia
Abbreviated transcription (Latin):
dant mendatio. ut uidicentur om̃s qui ñ crediderunt ue¬
ritati. sed consenserunt inquitati. his et talib. testimoniis
diuinoꝵ eloquioꝵ quȩ om̃a cõmemorare nimis longũ ẽ.
satis quantũ etx istimo manifestat᷑ operari dm̃ in cordib h¬
minũ ad inclinandas eoꝵ uoluntates qͦcũq uoluerit siue
ad bona ꝓ sua miscda. siue admala ꝓmeritis eoꝵ. iudicio ut¬
que suo aliquando aꝑto. aliquando occulto. semꝑ aut̃ iusto.
Fixum cñi deb& eẽ & immobile in corde ur̃o quia nonẽ iniquitas
apud dm̃. ac ꝑ hoc quando legitis in litteris ueritatis a dõ seduci
homines aut obtundi uel obdurari corda eoꝵ. nolite dubita¬
e p̃cessisse mala merita eoꝵ ut iuste ista paterent᷑. ne incur¬
ratis millud ꝓuerbiũ salomonis. Insipientia uiri inolat. ui¬
atur. quia gratis daturꝰ. Si aũt potens ẽ siue ꝑ angelos uel
malos uel bonos siue quocũq alio modo operari etiã in cor¬

Expanded text:
 ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi uel indurari corda eorum, nolite dubitare praecessisse mala merita eorum, ut iuste ista paterentur, ne incurratis in illud prouerbium Salomonis: insipientia uiri uiolat uicatur, quia gratis datur. si autem potens est siue per angelos bonos siue per malos siue quocumque alio modo operari etiam in cor
Abbreviated transcription (Latin):
cliabit illud. Et inspalmo centesimo quarto legitur
diftũ de egiptus. quid eis fecerit ds̃. Et conu̾tit çor eort
ut odissent popłm eiꝰ. ut dolũ facerent inseruos eiꝰ. Inlit¬
teris etiã apłicis udete quȩ seripta sunt in epła pauli apli
ad romanos. Propterea tradidit illos d̃s̃ in desideria cor¬
dis eoꝵ inmmundiciã. Item paulopꝰ. Propterea tradidit

Expanded text:
clinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur clinabit illud . Et in psalmo centesimo quarto legitur dictum de Aegyptiis, quid eis fecerit Deus: Et convertit cor eorum ut odissent populum ejus, ut dolum facerent in servos ejus . In Litteris etiam apostolicis videte quae scripta sunt; in Epistola Pauli apostoli ad Romanos: Propterea tradidit illos Deus in desideria cordis eorum, in immunditiam. Item paulo post: Propter hoc tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
cutus fuerit. ego dñs seduxi ꝓpħam illũ. Et extendã manũ
meã suꝑ eũ. et exxt̾minabo eũ demedio popłi mei ifrł. In libro¬
er scriptũ ẽ. quȩ mulier expopło ifrł int̾ra captiuitatis fac¬
ta erat uxor alieigene regis assueri. Ergo meiꝰ libro scrip.¬
rex ubicũq in regno eiꝰ e̾et itisserat trucidari. orauit ad
dm̃. Cogebat enĩ eã maga necessitas. ut p̾ter ĩusfũ regis et
p̾ter ordinẽ suũ ad illũ auderetm trare. Et udere qi đ scrip¬
tura dicat. Et intintus ẽ eã rea tãquã taũrꝰ impetiũ indigna¬
tionis suȩ. aet timuit regina et conu̾sus ẽ color eiꝰ ꝑdissoli¬
tronem. et inclinauit se suꝑ xapit delicatȩ suę quȩ p̾ce¬
debat eã. et conũtit d̾s. et transtulit in dignationẽ ei me
lenitatem. Scriptũ ẽ et in ꝓuerbiis salomonis. Sic̃ inpe¬
tus aquȩ. sic corregis inmanu dĩ. quocũꝙ troluerit in¬

Expanded text:
ocutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum ocutus fuerit, ego Dominus seduxi prophetam illum, et extendam manum meam super eum, et exterminabo eum de medio populi mei IsrEsther scriptum est quod mulier ex populo Israel in terra captivitatis facta erat uxor alienigenae regis Assueri: ergo in ejus libro scriprex, ubicumque in regno ejus esset, jusserat trucidari, oravit ad Dominum: cogebat enim eam magna necessitas, ut praeter jussum regis et praeter ordinem suum ad illum auderet intrare . Et videte quid Scriptura dicat: Et intuitus est eam tanquam taurus impetu indignationis suae, et timuit regina, et conversus est color ejus per dissolutionem, et inclinavit se super caput delicatae suae, quae praecedebat eam: et convertit Deus, et transtulit indignationem ejus in lenitatem . Scriptum est et in Proverbiis Salomonis: Sicut impetus aquae, sic cor regis in manu Dei; quocumque voluerit, de
Abbreviated transcription (Latin):
obtinere m illif. infugam conuertet te ds ante onicos. qm̃ ẽ uir¬
tus dõ uel adiuuare uel infugam uertere. Quomͦ uirtus dĩ ali¬
os uiuat inbello dando eis fiduciam. alios inmisso timore uer¬
tit infugam. nͥ quia ille qui in cȩlo et int̾ra omã quęcũq uolu¬
it fecit. enã in cordib operatur  Legimꝰ ꝗd dixerit ioas rex
isrł. mittens nunciũ ad amasiã regem uolentẽ pugnare cũ
illo. Nam pꝰ aliqua dixit. Nc̃ sede in domotua. quid ꝓuoc̾as
inmalũ. ut cadas tu et uida tecũ : Deinde scriptura sub¬
iurixit. Et ñ audunt amasias. qm̃ ad̾o erat ut traderetur
inmanũ. qm̃ quesierunt deos eclom. Ecced̃s idolatrię
peccatũ uolens umdicare. hoc operatus ẽ in eiꝰ corde cui
utiq uiste iriscebatur. ut ad monitionẽ salub̾rẽ ñ audire.
sed ea contempta iret in bellũ. ubi cũ suo exercitu cadet.
erieNechielem ꝓpħam dic̃ d̾s. Et ꝓpħa si errauerit et i¬

Expanded text:
obtinere te in illis, in fugam convertet te Deus ante inimicos, quoniam est virtus Deo vel adjuvare vel in fugam vertere? » Quomodo virtus Dei alios adjuvat in bello dando eis fiduciam, alios immisso timore vertit in fugam, nisi quia ille « qui in coelo et in terra omnia quaecunque voluit , etiam in cordibus hominum operatur? Legimus quid dixerit Joas rex Israel, mittens nuntium ad Amessiam regem volentem pugnare cum illo. Nam post aliqua dixit: Nunc sede in domo tua. Quid provocas in malum, et cadis tu et Juda tecum ? Deinde Scriptura subjunxit: Et non audivit Amessias; quoniam a Deo erat ut traderetur in manus, quoniam quaesierunt deos Edom . Ecce Deus idololatriae peccatum volens vindicare, hoc operatus est in ejus corde, cui utique juste irascebatur, ut admonitionem salubrem non audiret, sed ea contempta iret in bellum, ubi cum suo exercitu caderet. Per Ezechielem prophetam dicit Deus, Et propheta si erraverit et l
Abbreviated transcription (Latin):
em̃ uelus et contentio ẽ. ibi in constantia. ẽt om̃e op prauum.
uȩ aũt desursũ ẽ sapientia. primũ quidẽ pudica ẽ. dem¬
de pacifica. modesta. suadibilis. plena miscđia et fructib
bonis. mestimabilis. sine simulatione. Quid bomi gͦ ñ habebit
qui hanc sapientiã postularit. et impetrarit adño: Et hinc
intellegite gr̃am. quia si exx nobis e̾e̾t ista sapientia desur sũ
non c̾et. nec abipso qui nos creauit dõ postulanda e̾et. fr̃s
orate et ꝓnobis ut temperant᷑ et piȩ et iuste inuam̾ in hoc
scło. expectantes et illã beatã spẽ et manfestationẽ dm̃ et¬

Expanded text:
omne opus pravum. Quae autem desursum est sapientia, primum quidem pudica est, deinde pacifica, modesta, suadibilis, plena misericordia et fructibus bonis, inaestimabilis, sine simulatione Quid boni ergo non habebit, qui hanc sapientiam postularit et impetrarit a Domino? Et hinc intelligite gratiam; quia si ex nobis esset ista sapientia, desursum non esset, nec ab ipso qui nos creavit Deo postulanda esset. Fratres, orate et pro nobis, ut temperanter et pie et juste vivamus in hoc saeculo, exspectantes illam beatam spem, et manifestationem D
Abbreviated transcription (Latin):
enditur dm̃ suscitare hostes eis terre uanstantis quas tali pę¬
na iudicat dignas. Ninquid tam̃ phylistiym & arabes in
t̃ram uideam dissipande̾m sine sua uolutate uenerunt &
Aut sic uenerunt sua uoluntate. ut mendaciter scriptũ sit
uerũ c̃. quia et sua uoluntate uenerunt. et tam̃ sp̃m corũ
etiam motũ uoluntatis eoꝵ. ut ꝑ eos agat qđ ꝑeos agere ipse uolue¬
rit. qui ommino iniuste aliquid uelle ñ nouit. Luid c̃ qa om̃mo
homo dĩ dixxit ad amasiam regem : Nonuemat tecũ exercitus¬

Expanded text:
enditur Deum suscitare hostes eis terris vastandis quas tali poeenditur Deum suscitare hostes eis terris vastandis quas tali poena judicat dignas. Nunquid tamen Philistiim et Arabes in terram Judaeam dissipandam sine sua voluntate venerunt, aut sic venerunt sua voluntate, ut mendaciter scriptum sit verum est, quia et sua voluntate venerunt, et tamen spiritum eorum etiam motum voluntatis eorum, ut per eos agat quod per eos agere ipse voluerit, qui omnino injuste aliquid velle non novit. Quid est quod homo Dei dixit ad Amessiam regem, Non
Abbreviated transcription (Latin):
it consiliũ salubre semoꝵ qđ ei dederant ne cũ popło du¬
e ageret. et uerbis coeuoꝵ suorũ potius ad quieuit respon¬
dendo iiacit᷑ quib. lenit᷑ debuit. Unde hoc nͥ ꝓpͥa uo¬
luntate : Sed hinc ab eo recesserunt decẽ trib isrł et ali¬
um sibi regem constituerunt ieroboã. ut irati di uo¬
luntas fieret. quod etĩa futurũ eẽ p̃dixerat. Quid enĩ scrip¬
tura dicit Et non audiuit rex plebem qm̃ erat conuer¬
sio a dño ut statueret uerbum suum quod loeutus ẽ in ma¬
nii achie selonite. de ieroboam filio nabath. Nempe sic
factum ẽ & illud ꝑ hominis uoluntatem ut tamen conuer¬
sio ẽẽt adño. Legite libros paralipomenon. & inuenie¬
tis in sedo libro scriptũ. Et suscitauit dñs suꝑ ioram spñ
phylistiym & arabum qui finitimi erant etbyopib & ascen¬
derunt in terram uida & dissipauerunt eam. & ceperunt
om̃em substantiam que in domo regis inuentac̃. Hie ost

Expanded text:
it consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo duit consilium salubre seniorum, quod ei dederant, ne cum populo dure ageret, et verbis coaevorum suorum potius acquievit, respondendo minaciter quibus leniter debuit. Unde hoc, nisi propria voluntate? Sed hinc ab eo recesserunt decem tribus Israel, et alium regem sibi constituerunt Jeroboam, ut irati Dei voluntas fieret, quod etiam futurum esse praedixerat. Quid enim Scriptura dicit? Et non audivit rex plebem, quoniam erat conversio a Domino, ut statueret verbum suum quod locutus est in manu Achiae Selonitae de Jeroboam filio Nabath . Nempe sic factum est illud per hominis voluntatem, ut tamen conversio esset a Domino. Legite libros Paralipomenon, et invenietis in secundo libro scriptum: Et suscitavit Dominus super Joram spiritum Philistiim et Arabum qui finitimi erant Aethiopibus, et ascenderunt in terram Juda, et dissipaverunt eam, et ceperunt omnem substantiam, quae in d
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃m. sic usus ẽ uideis crucifigentib xp̃m. Et quanta in¬
de bona p̾stitit popłis credituris. qui et ipso diabolo
utitur pessimo. sed optimo ad exercendã et ꝓbandã fidem
& pietatem bonorũ. Nonsibi qui om̃a scit antequ̾a fiant
sed nobis quib erat necessarium. ut eo modo ageretu
nobiscum. Niquid non sua uoluntate ab essalon ele¬
git consilium. quod sibi oberat.Et tamen ideo fecit
e exaudierat dñs eius patrem orantem ut hoc fieroe
Propt̃ qd ait scriptura. Et dñs mandauit dissipare con¬
siliũ achitophel bonum. ut inducat dñs ab essalon
om̃a mala. Bonum consilium dixit. quod ad tempus
proderat cause. quia ꝓ ipso erat contra patrem ciꝰ. contra
passet qđ dederat achitofel. agendo in corde ab essalon
ait in cordib etiã maloꝵ hominũ quicquid uult. reddens
eis tam̃ scdm merita eoꝵ: Roboam filius salomonis respu¬

Expanded text:
Christum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inChristum, sic usus est Judaeis crucifigentibus Christum. Et quanta inde bona praestitit populis credituris! Qui et ipso diabolo utitur pessimo, sed optime, ad exercendam et probandam fidem et pietatem bonorum, non sibi, qui omnia scit antequam fiant, sed nobis, quibus erat necessarium, ut eo modo ageretur nobiscum. Numquid non sua voluntate Abessalon elegit consilium quod sibi oberat? Et tamen ideo fecit, quia exaudierat Dominus ejus patrem orantem, ut hoc fieret. Propter quod Scriptura ait: Et Dominus mandavit dissipare consilium Achitophel bonum, ut inducat Dominus super Abessalon omnia mala . Bonum consilium dixit, quod ad tempus proderat causae, quia pro ipso erat contra patrem ejus, cotra passet quod dederat Achitophel, agendo in corde Abessalon, agit Deus in cordibus etiam malorum hominum quidquid vult, reddens eis tamen secundum merita eorum? Roboam filius Salomonis respu
Abbreviated transcription (Latin):
et ad om̃s pueros ens. Ecce filius meus qui exut deutero
meo querit anmã meã. et ad huc mͦ filius iemini. ᷤ Sinite
illũ ut maledicat. qm̃ dixit illi d̾s. ut ideat dñs humi¬
litatem meã. et retribuat mbona ꝓmaledicto eiꝰ indie
isto. Quomͦ dixerit dñs huic homini maledicere dauid.
Quns sapiens et intelleget: Non enĩ iubendo diacit ubi oboe¬
lientia laudaretur. sed qđ eiꝰ uoluntatẽ ꝓpͥam utio suo
malam in hoc percatũ iuaitio suo iusto et occulto in cli¬
nauit. ideo dictũ ẽ. dixxit ei dñs. Nã si iubenti obtẽperas¬
set dõ. laudandus potius quã pumendus e̾et. sicut ea
hoc peccato postea nouimꝰ e̾e punitũ. Nec causa tacita ẽ. cur
ei dñs iusto udicio dixerit maledicere dauia. hoc ẽ cor
litatem meã. et retribuat m bona ꝓmaledictione eiꝰ in
diȩ isto. Eece quomͦ ꝓbatur dm̃ uti cordib et maloꝵ. ad
laudẽ atq adium̃tũ bonoꝵ. Sic usus ẽ iuda tradente

Expanded text:
et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero et ad omnes pueros ejus: Ecce filius meus qui exiit de utero meo; quaerit animam meam, et adhuc modo filius Gemini? Sinite illum, maledicat, quoniam dixit illi Dominus, ut videat Dominus humilitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto . Quomodo dixerit Dominus huic homini maledicere David, quis sapiens et intelliget? Non enim jubendo dixit, ubi obedientia laudaretur; sed quod ejus voluntatem proprio vitio suo malam in hoc peccatum judicio suo justo et occulto inclinavit, ideo dictum est, dixit ei Dominus. Nam si jubenti obtemperasset Deo, laudandus potius quam puniendus esset, sicut ex hoc peccato postea novimus esse punitum. Nec causa tacita est, cur ei Dominus isto modo dixerit maledicere David, hoc est, colitatem meam, et retribuat mihi bona pro maledicto ejus in die isto. Ecce quomodo probatur, Deum uti cordibus etiam malorum ad laudem atque adjumentum bonorum. Sic usus est Juda tradente
Abbreviated transcription (Latin):
cie hostium deciuitate gai. In animo em̃ factus ẽ timor. ut
fugerent. Et hoc factũ ẽ. ut uindicaretur peccatũ eo mͦ
arbitriũ. sed ꝑtimorem turbata uoluntate fugiebant.
nͥ quia ds dñatur uoluntatib hominũ. et quos u̾ult in
ormidine con ũtit iratꝰ : Nũ quid ñ hostes ifrahelitarum
aduersus popłm dĩ quẽ ducebat iħs naue sua uolintate
pugnarunt. Et tam̃ dic̃ scriptura. quia ꝑ lñm factũ ẽ
t᷑minarentur. Nũ quid ñ sua uoluntate homo improbus
filius gemini maledicebat regi dauid: Et tam̃ qͥd ait dd
plenꝰ uera et alta et pia sapientia: Quid ait illi qͥmale¬
dicentẽ percutere uoluit: Quid m inqͥt et uobis filu
saruȩ : Dumttite eũ ut maledicat. quia dñs dixit illi ma¬
lecticere dauid. Et quis dicet ei quare fecisti sic: Deinde
seriptura diuma plenã sententiã regis uelut ab alio ini¬
io repetendo cõmendans. et dixit inquit dauid adabisai

Expanded text:
cie hostium de civitate Hai : in animo enim factus est timor ut cie hostium de civitate Hai : in animo enim factus est timor ut fugerent; et hoc factum est ut vindicaretur peccatum eo modarbitrium, sed per timorem turbata voluntate fugiebant, nisi quia Deus dominatur et voluntatibus hominum, et quos vult in formidinem convertit iratus? Numquid non hostes Israelitarum adversus populum Dei, quem ducebat Jesus Nave, sua voluntate pugnarunt? Et tamen dicit Scriptura, quia per Dominum factum est  ut exterminarentur . Numquid non sua voluntate homo improbus filius Gemini maledicebat regi David? Et tamen quid ait David, plenus vera et alta et pia sapientia? quid ait illi qui maledicentem percutere voluit? Quid mihi, inquit, et vobis, filii Sarviae? Dimittite eum, et maledicat; quia Dominus dixit illi maledicere David. Et quis dicet ei, Quare fecisti sic? Deinde Scriptura divina plenam sententiam regis velut ab alio initio repetendo commendans: Et dixit, inquit, David ad Abessa
Abbreviated transcription (Latin):
qua uoluntas humana ñ tollit᷑ sed exmala mutatur in
onã. et cũ bona fuerit adiuuatur. et sic disputasse. ut
magis ego quã diuina ipsa uobiscũ seriptura locuta sit
eudentissimis testimoniis ueritattis. Quȩ scriptura dii¬
na si diligent᷑ inspiciatur. oftendit ñso̾las bonas hor¬
nũ uolumtates quas ipse facit ex malis. et ase factas bona
in actus bonos mȩt̾nã dirigit uitã. uerũ etiã quȩ conser¬
uant scłi creatura ita e̾e̾ in eius potestate ut eas quo uolue
rit quando uoluerit faciat inclinari. uel ad beneficia
quibidã p̃standa. uel ad poenas quibusdã in gerendas. sicut
ipse udicat occultissimo quidẽ uidicio sed sine dubitatione
iustissimo. Nã inuenimꝰ aliqua peccata etiã pęnas e̾e alioꝵ
tionẽ. sic̃ ẽ. induratio pharaonis. cuiꝰ et causa dicitur ad
oftendendã inillo urtutem dĩ. sicuti ẽ fuga ifrahelitarũ a fa¬

Expanded text:
qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in qua voluntas humana non tollitur, sed ex mala mutatur in bonam, et cum bona fuerit adjuvatur; et sic disputasse, ut non magis ego, quam divina ipsa Scriptura vobiscum locuta sit evidentissimis testimoniis veritatis: quae Scriptura divina si diligenter inspiciatur, ostendit non solum bonas hominum voluntates quas ipse facit ex malis, et a se factas bonas in actus bonos et in aeternam dirigit vitam, verum etiam illas quae conservant saeculi creaturam, ita esse in Deirit, quando voluerit, faciat inclinari, vel ad beneficia quibusdam praestanda, vel ad poenas quibusdam ingerendas, sicut ipse judicat, occultissimo quidem judicio, sed sine ulla dubitatione justissimo. Nam invenimus aliqua peccata etiam poenas esse tionem ; » sicut est induratio Pharaonis, cujus et causa dicitur « ostendendam in illo virtutem Dei ; » sicut est fuga Israelitarum a fa
Abbreviated transcription (Latin):
mimo uͦ quid am̃tius. et ab ipsa scĩtate caritatis alienus. quã
confiteri ex dõ e̾e scientiã quȩ sine caritate inflat. et ex i¬
bis e̾e̾ caritatẽ quȩ fac̃ ut scientia in flare ñpossit : Itẽ cũ
dicat apłs suꝑeminentẽ scientię caritatẽ xp̃i. qͥd ẽ insa¬
nus quã putare ex dõ e̾e scientiã quȩ sub denda ẽ carita
ti. et ex hominib caritatẽ quȩ suꝑ eminet scientiȩ : fides
aũt uera et doctrina sana. ambas ee̾ dicit ex dõ. qui a
scriptũ ẽ. Afacie eiꝰ scientia et intellectus ꝓcedit. Et scrip¬
tum ẽ. Caritas aũt eac dõ ẽ. Et legimꝰ sp̃m scientię et pu¬
tatis. legimꝰ sp̃m uirtutis et caritatis et continentiȩ. sedma¬
gis ẽ donũ caritatis quã scientia. Nã scientia quando ẽ
nhomine. caritas ẽ necessaria ne infletur. Caritas aĩn
se arbitror aduersus eos. qui gr̃am dĩ uehem̃t᷑ oppugnant

Expanded text:
imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam imo vero quid est amentius, et ab ipsa sanctitate charitatis alienius, quam confiteri ex Deo esse scientiam, quae sine charitate inflat, et ex nobis esse charitatem, quae facit ut scientia inflare non possit? Item cum dicat Apostolus, supereminentem scientiae charitatem Christi ; quid est insanius, quam putare ti, et ex hominibus charitatem, quae supereminet scientiae? Fides autem vera et doctrina sana ambas esse dicit ex Deo, quia scriptum est: « A facie ejus scientia et intellectus procedit, » et scriptum est: « Charitas autem ex Deo est, » et legimus spiritum scientiae et pietatis, legimus spiritum virtutis et charitatis, et continentiae. Sed majus est donum charitas quam scientia: nam scientia quando est in homine, charitas est necessaria, ne infletur; charitas autese arbitror adversus eos qui gratiam Dei vehementer oppugnant,
Abbreviated transcription (Latin):
itaq ꝑnos. sed ꝑsp̃m sc̃m qui datus ẽ nobis. ipsa caritate
fit quã donũ dĩ ee̾ manifestat. ut tribulatio ñ auferat sed
potius operetur patientiã. Ad ephesios enã. Pax in quit
fr̃ib et caritas cũ fide. Magna bona. sed dicat unde.
et tenebre cã ñ cõphendunt. In iohe lua dic̃. Ecce qͣlem
dilectionẽ dedit nobis pat̾. ut filii dĩ uocem᷑ et simiis. Et
impelagianis tenebre. dicunt. Dilectio nobis. ea nobis ẽ.
Quã si uerã idẽ xp̾ianã dilectionẽ haberent. scirent et un¬
de haberent. sicut sciebat apłs qui dicebat. Nos au̾t sp̃m
non huiꝰ mundi accepimꝰ. sed sp̃m qui ea dõ ẽ. ut sciamis
quȩ adõ donata sunt nobis. Ioħs dic̃. Ds̃ dilectio ẽ. et pe¬
lag̾iam etiã ipsũ dm̃ ñ ea dõ sed ex semet ipsis habere se
dicunt. Et cũ scientiã legis ex dõ nobis e̾e fateantur. c¬
ritatem ea nobis ipsis uolunt. nec audiunt apłm dicentẽ.
S cientia inflat. caritas aũt ȩdificat. Quid ẽ ineptius.

Expanded text:
per Spiritum sanctum qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Ad Ephesios etiam, pax, inquit, fratribus et charitas cum fide. Magna bona: sed dicat unde? . In Joanne lux dicit, Ecce qualem dilectionem dedit nobis Pater, ut filii Dei vocemur et simus . Et in Pelagianis tenebrae dicunt, Dilectio nobis ex nobis est. Quam si veram, id est, christianam dilectionem haberent, scirent et unde haberent; sicut sciebat Apostolus, qui dicebat, Nos autemiamus quae a Deo donata sunt nobis . Joannes dicit, Deus dilectio est . Et Pelagiani etiam ipsum Deum non ex Deo, sed ex semetipsis habere se dicunt: et cum scientiam legis ex Deo nobis esse fateantur, charitatem ex nobis ipsis volunt. Nec audiunt Apostolum dicentem, Scientia inflat, charitas autem aedificat . Quid est ineptius,
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ adn̾o impetrare ꝑsistant. Sic aũt ꝓficientes. ubi et
quando plenssima iustitia ꝑficiant᷑ m̃iiis curo. Ubi¬
eũꝙq aũt et quandocũq. ꝑfeiti fuerint. ñnͥ gr̃a dĩ ꝑiħm

Expanded text:
tem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et tem a Domino impetrare persistant. Sic autem proficientes, ubi et quando plenissima justitia perficiantur, non nimis curo: ubicumque autem et quandocumque perfecti fuerint, nonnisi grati
Abbreviated transcription (Latin):
ua natura humana iã contenebrata atq uiciata. inluman.¬
ri non potest et sanari. Dequa re cũ istis tota uertit᷑ questio.
sione fruftremis. Dequa natura. item paulopꝰ dixi. Etiam ipsã
naturam alit̾ dicimus eũ ꝓpͥę loquimꝰ naturã hominis inqua
primũ insuo genere inculpabilis factus ẽ. alit istã inqua
exilluis dãpnati pęna et ignari ꝙ. carn subditi nascimur.
uixta quẽ modũ dicit apłs. Fuimꝰ enĩ et nos naturalit filu ire
sic̃ et ceti. Si gͦ uolumꝰ ammos ad recte inuendũ frigid
et pigros xp̃ians eahortationib. excitare et accendere.
laudib erigant᷑. Ita sane. ut ñ solũ ad bonã actiones uerũ
euã adpias orationes eos ea hortari meminerimꝰ. atq hac
instruere sanitate doctrinȩ. ut et illine gr̾as agant cin
instituerint bene uiuerr qđ aliquid sine difficultate
fecerint. et ubi difficultatẽ aliquã sentuint.fidelissimis

Expanded text:
qua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminaqua natura humana iam contenebrata atque uitiata inluminari non potest et sanari. de qua re cum istis tota uertitur quaestiosione frustremus. de qua natura item paulo post dixi: etiam ipsam naturam aliter dicimus, cum proprie loquimur naturam h hominis in qua primum in suo genere inculpabilis factus est, aliter istam, in qua ex illius damnati poena et ignari et carni subditi nascimur. iuxta quem modum dicit apostolus : \'fuimus enim et nos naturaliter filii irae sicut et ceteri\'. Si ergo uolumus \'animos ad recte uiuendum frigidos et pigros christianis exhortationibus excitare et accendere\'laudibus erigantur. ita sane, ut non solum ad bonas actiones. uerum etiam ad pias orationes eos exhortari meminerimus atque hac instruere sanitate doctrinae, ut et illine gratias agant, eum instituerint bene uiuere, quod aliquid sine difffecerint; et ubi difficultatem aliquam sentiunt, fidelissimis
Abbreviated transcription (Latin):
uit delibem uoluntate reite faciendi loquimur. de il¬
la scilicet in qua homo factus ẽ loquim᷑. Hine iã hominib.
de ipsius ignorantiȩ difficultatisq in ꝓlem pͥmi hominis
traiectis uicus atii. trans ffusis uł ut iustã querelã deponen¬
tib ita responsũ ẽst. Quib. breuit̾ in quã respondetur u¬
quiescant. et aduersus dm̃ murmurare desiftant. Recte
enĩ fortasse quererent᷑. sierroris et libidinis nullus homi¬
nũ uictor existeret. Cũ uͦ ubiq sit p̾sens qͥ multis modis
ꝑcreaturã sibi dño scriuentẽ aũsum uocet. doceat credentẽ. con¬
soletur sperantẽ. diligentẽ ad hortetur. conantẽ adiuet. exrau¬
diat dep̃cantẽ. ñ tͥ deputatur ad culpã quod inuit ignoras. sed
qđ neglegis querere quod ignoras. Neq illud qđ uulnerata
m̃bra ñ colligis. s qđ uolente sanare contempnis. Ita et exxortat
sũ quantũ porin adrecte uiuendũ et gr̃am dĩ ñ euacuaui. sine

Expanded text:
autem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de ilautem de libera uoluntate recte faciendi loquimur, de illa scilicet, in qua homo factus e s t, . loquimur. hinc iam hominibus de ipsius ignorantiae difficultatisque in prolem primi hominis traiectis uitiis atque transfusis uelut iustam querellam deponentibus ita responsum est : quibus breuiter, inquaescant, et adversus Deum murmurare desistant. Recte enim fortasse quererentur, si erroris et libidinis nullus hominum victor existeret: cum vero ubique sit praesens, qui multis modis creaturam sibi domino seruientem auersum nocet, doceat credentem, consoletur sperantem, diligentem a d hortetur, conantem adiuuet, exaudiat deprecantem, non tibi deputatur ad culpam quod inuitus ignoras, sed quod neglegis quaerere quod ignoras; neque illud quod uulnerata membra non colligis, sed quod nolentem sanare contemnis. ita et exhortatus sum, quantum potui, ad recte uinendum et gratiam dei non euacuaui, sine
Abbreviated transcription (Latin):
natione hominis ueniat. Nec mirandũ ẽ quoa uel igno¬
rancdo ñ habet arbitriũ liberũ uoluntatis ad eligendũ
quid recte faciat. uł resistente carnali consue tudir
quȩ uolentia mortalis successionis quodãm naturalit᷑
in oleuit. indeat quidrecte faciendũsit. et uelit nec
possit implere. Illa ẽ enĩ peccati pęna iustissima. ut
amittat quisq quo bene uti noluit. cũ sine ulla poss
difficultate si uellet. idẽ aut ut quisciens recte ñfac̾.
amittat scire quid rectũ sit. et qui recte facere cum
posset noluit. eũ sore amnitat posse cũ uelit. Nam sunt
rtuera om̃i peesanti aminȩ̨ duo ista pęnalia. ignoranti
&. difficultas. Ea ignorantia dehonestat error. ex diffi¬
cultate cruciatus afflgit. Sed approbare falsa ꝓueris
ut erret inuitus. et resisiente atꝙ torquente dolore
carnalis iunculi ñ posse alibidinosis operib tẽperare
non ẽ natura instituti hominis. sed pęna dampnati. Cũ

Expanded text:
amnatione hominis veniat. Nec mirandum est quod vel ignoamnatione hominis veniat. Nec mirandum est quod vel ignorando non habet liberum arbitrium voluntatis ad eligendum quid recte faciat: vel resistente carnali consuetudine, quae violentia mortalis successionis quodam modo naturaliter inolevit, videat quid recte faciendum sit, et velit, nec possit implere. Illa est enim peccati poena justissima, ut amittat quisque quo bene uti noluit, cum sine ulla posset difficultate, si vellet: id est autem, ut qui sciens recte non facit, amittat scire quid rectum sit; et qui recte facere cum posset noluit, amittat posse cum velit. Nam sunt revera omni peccanti animae duo ista poenalia, ignorantia et difficultas. Ex ignorantia dehonestat error, ex difficultate cruciatus afflut erret inuitus, et res i stente atque torquente dolore carnalis uinculi non posse a libidinosis operibus temperare non est natura instituti homi n i s, se d poena damnati. cum
Abbreviated transcription (Latin):
tet. quod iste si sentiret aque in suis litteris poneret.
nulla in t̃ nos dehacre controueria remaneret. Con¬
tinuo quippe post uerba mea quę iste cõmemorauit.
quod occurrere poterat ipse subicei. et quantũ potui
ꝑtractaui dicens. Et tam̃ etiã ꝑ ignorantiã facta quę¬
cdam in probantur. et corrigenda iudicantur. sicut in
diuinis auctoritatib legibius. atti hinc ad hibitis exẽ¬
plis. etiã deinfirmtate locutussũ dicens. Sunt etiã n¬
cessitate facta ĩprobanda. ubi uult homo recte facert.
et non potest. Nam unde sunt illę uoces. ñ enĩ quod
uolo facio bonũ. sea qđ odi malũ hoc agp ᷤ Atq. alis
in hac sententia cõmemoratis testimoniis diunoꝵ elo¬
quiorũ. sed hȩc inquã omĩa hominũ sunt uoces. Cx
illa mortiᷤ cdampnationt uemientiũ. Nam si nonẽ ista
pena hominis secdnatura. nulla ista percata funt. Demo
paulopost. Relinquitur gͦ inquã. ut hȩx pena iusta dãp¬

Expanded text:
tet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret tet, quod iste si sentiret atque in suis litteris poneret nulla inter nos de hac re controuersia remaneret. continuo quippe post uerba mea, quae iste commemorauit, quod occurrere poterat ipse subieci ut, quantum potui. pertractaui dicens: et tamen etiam per ignorantiam facta quaedam inprobantur ut corrigenda iudicantur, sicut in diuinis auctoritatibus legimus. atquc hinc adhibitis exemplis etiam de infirmitate locutus sum dicens: sunt etiam necessitate facta inprobanda, ubi uult homo recte facere et non potest. nam unde sunt illae uoces: \'non i enim quod uolo facio bonum, sed quod o.di malum, hoc ago\'? atque aliis in hac sententia commemoratis testimoniis diuinorum eloquiorum: sed hac, inquam, omnia hominum sunt uoces ex illa mortis damnatione upoena hominis, sed natura, nulla ista peccata sunt. » Deinde paulo post: « Relinquitur ergo, » inquam, « ut haec poena justa de d
Abbreviated transcription (Latin):
hoc adiutoriũ postulamus dicentes ne nos inferas in tẽpta¬
tionem. Quod adiutoriũ ñ poscerem. si resisti nullomodo
osse crederemus. Potest peccatũ caueri. sed opitul ante
illo om ñ potest falli. płam et hoc ipsũ ad cauendũ peccatũ
ꝑtirrt. si utracit dicimꝰ. Dimitte nobis cdebita nr̃a. sicut et
nos dimittanꝰ debitorib. nr̃is. Duob em̃ modis enam in
orpore cauetur morbi malũ. & ut ñ accidat. et ut si ac¬
uiderit. eito sanetur. Ut non accidat. Queamus dicendo.
Nenos inferas intẽptationẽ. Ut cito sanetur. caueam dicendo.
Simatte nobis ddebita nr̃a. Siue ͦ immineat siue insit. ta¬
ueri ͥ÷ potest. Sed ut ñtantũ illi uerũ ętiam his qui eosdẽ
libros meos quos iste legit delibero arbitrio ñ legerunt.
Atq illis ñ lectis hunc forsitan legunt dehat re sententia
inea satis appareat. ex ipsis libris cõmemorare me opi¬

Expanded text:
hoc adiutorium postulamus dicentes: nc nos inferas intem ptahoc adiutorium postulamus dicentes: nc nos inferas intem ptatio nem; quod adiutorium non posceremus, si resisti nullo modo posse crederemus. potest peccatum caueri, sed opitulante illo, qui non potest falli. nam et hoc ipsum ad canendum peccatum pertinet, si ueraciter dicimus: dimitte nobis s debita nostra, sicut c t nos dimittimus debitoribus nostris. duobus enim modis etiam in corpore cauetur morbi malum: et ut non accidat et ut, si acciderit, cito sanetur. ut non accidat, caueamus dicendo: nenos inferas in temptationem; ut cito sanetur, caneamus dicendo: d dimitte nobis debita nostra. siue ergo immineat siue insit, caueri igitur potest. Sed ut non tantum illi, uerum etiam his, qui eosdem libros meos, quos iste legit, De libero arbitrio non legerunt atque illis non lectis hunc forsitan legunt, de hac re sententia mea satis appareat, ex ipsis libris commemorare me opor
Abbreviated transcription (Latin):
dit in altũ. captiuã duait captuutatem. dedit dona
mimbis: Quod aũt ex ineus naturȩ ñ ea conditĩone naturę
sit quȩdam peecandi necessitas. audiat homo. atq ut eadem
remouebitur. et libertas plena tribuetur. Uemamus adin
I tem in quit augustinus tp̃s in libris delibero arbitrio.
Q uerranꝙ ifta causa ẽ uuluntatis.si ñ potest ei refisti. sine
percato ei cecditur. Sr aut potest. non ei redatur. et ñ pecea¬
bitur. An forte fallit in cautum. Ergo cautat ne fallatur.
An tarcta fallatia ẽ ut ceueri om̃ino ñ possit: Nulla gͦ pecca¬
ta surt. Quis enĩ peccat in eo quod caueri nullomõdo po¬
test. Peccat᷑ aũt. Caueri gͥ potest. Agnosco. Uerba mea
sunt. Sed ętiã ipse dignetur agnoscere superius cuncta
quȩ cdicta sunt. De gr̃a quippe cħ agitur. quȩ nobis ꝑ me¬
diatort̃ medicina opitulatur. ñde inpossibilitate iusticię.
test g ei cause quęcũq. ilba ẽ resisti: Potest plane. Nã in

Expanded text:
 dedit dona hominibus ? quod autem ex uitiis naturae, non ex conditione naturae sit quaedam peccandi necessitas, audiat homo, atque ut eademremouebitur et libertas plena tribuetur. Veniamus ad nos. item, inquit, Augustinus episcopus in libris De libero arbitrio: quaecumque ista causa est uoluntatis, si non potest ei resisti, sine peccato ei ceditur ; si autem potest, non ei cedatur, et non peccabitur. an forte fallit incautum ergo caueat, ne f all atur. an tanta fallacia est, ut caueri omnino non possit? n ulla ergo peccata sunt. quis enim peccat in e o quod caueri nullo modo potest? peccatur autem; caueri igitur p potest. agnosco, uerba mea sunt; sed etiam ipse dignetur agnoscere superius cuncta quae dicta sunt. de gratia quippe dei agitur, quae nobis per mediatorem medicina opitulatur, non de inpossibilitate iustitiae. potest ergo ci causae, quaecumque illa est, resisti, potest plane. nam in
Abbreviated transcription (Latin):
ur̃a. et dabo uobis corcarneũ. et sp̃m nouũ dabo in uobis.
et fatiam ut in iustificationib meis ambuletis. et uditia
mea obseruetis et fatietis. Quns ita sit cetꝰ ut non uideat:¬
Ains ita sit lapideus. ut ñ sentiat istã gr̾am ñ seđ̾m merita
bonȩ uoluntatis dari. dño dicente atq testante. ego facio
domsᷤ isrł sed propt̃ nom̃ meũ sc̃m: Quare enĩ dixit
go facio. sed ꝓpt̾ nom̃ meũ scm. nͥ ne illi putarent ꝓpt᷑
bona merita sua fieri. Quod ñ crubescunt dicere pelagia¬
m. Non solum aut̃ bona merita eoꝵ nulla. uerũ etiã mala
ꝓphanastis uos ego faciã uos bonos ñ propt̃ uos. et scĩficabo

Expanded text:
uestra, et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uobis uestra, et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uobis et faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia meaobseruetisetfaciatis. et post quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiai? non solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificab
Abbreviated transcription (Latin):
dissime dicere bonũ meritũ bone uoluntatis in homi¬
ne p̃cessisse ut auelleret᷑ ab eo corlapideũ. quandoqͥdem
ipsũ cor lapideũ ñ significat nͥ durissimã uoluntatẽ et
ad uersus dm̃ omino in flearibilem : Ubi enĩ prȩcedit bo¬
na uoluntas. iã ñ ẽ utiq cor lapideũ: Nam et alio loco
uos ego facio domus ifrł. sed ꝓpt̾ nom̃ meũ sc̃m qđ ꝓphanaͦ¬
tis ingentibi ᷤᷤ quo intrastis illuc. et scĩficabo nom̃ meũ
magnũ qđ ꝓphanatũ ẽ ingentibiᷤ. qđ ꝓhanastis inmedi
eoꝵ. et scient gentes quia egosũ dñs. dicit adonai dñs.
cũ scĩficatus fuero in uobis ante oculos eoꝵ. et accipiam
uos degentibi ᷤᷤ. et congregabo uos ea om̃ib terris et in¬
ducam uos in t̾ram urãm. & asꝑgam uos aqua munda.
idolis urĩs mundabo uos. et dabo uobis cornouũ. et sp̃m
nouũ dabo inuobis. et auferã ctur cor lapideũ de carne

Expanded text:
dissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homidissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco : Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum, quod profanatum est ingentibus et profanastisin medio eorum, et scient gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et acuos de gentibus et congregabo uos ex omnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua munda, undabo uos et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur cor lapideum de carne
Abbreviated transcription (Latin):
aueritis. nolite obdiurare corcla ur̃a. Sed h possetd̃ escõr
duriciã auserre. ni dieeret ꝑ prophetã. Aufcrã ab eiscor
lapideũ. et dabo eis carneum. Quod denouo testam̃¬
to fuisse p̾dictũ. satis apłs ostendit ubi ait. Epła nr̃i
uos estis scripta. ñ atramento sed sp̃u dĩ uiuii. Non in
tabulis lapideis. sed intabulis corelis carnalib Qđ non
ido dictũ putemꝰ ut carnalit̾ uiuant qui debent spiri¬
tualit᷑ inuere. sed quia lapis sine sensu ẽ. cin cõpara¬
tum ẽ cordurũ. cui nͥ carm sentienti cor intellegens
debuit cõparari : Si enĩ hoc dicitur ꝑ ie rechielt̾m
ꝓpħam et dabo eis in quit coraliud et sp̃m nouũ dabo
eis. et euellã cor lapideũ decarne eoꝵ. et dabo eiscar
neũ. ut inp̃ceptis meis ambuletis et ustificationes meas¬
obseruent. et faciant eas. & erunt mͥ inpopłm. et ego
ero eis in dm̃. clicit dñs. nũquid gͦ possumus nͥ absur¬

Expanded text:
dieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam dieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam durlapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut inciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absur