comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cum sepissime restitisset̃ indignum se ẽẽ uocife-¬
rans: intellexit uir altioris ingenii. hoc eum mo¬
do posse constringi: si id ei offitii imponeree. in
quo quidam locus iniurie uidẽtur. Itaq: exor¬
cistam eum ẽẽ. precepit. Quam ille ordinationem
ne depexisse tanquam humiliorẽ uidẽtur:non
repudiauit. Nec multo post ammonitus ꝑ soporẽ
ut patriam parentes ꝙ quos adhuc gentilitas de¬
tinebat religiosa sollicitudine uisitaret: ex uolũ¬
tate sancti hylarii ꝓfectus est. Multisq obstͥctus
ab eo precibus & lacramis ut reddiree: m estus ut fert̃
ꝑegrinationem illam aggressus est: contestatus
fratres multa se aduersa passurum. Quod postea
nei ꝓbauit euentus. Ac primum inter alpes de uia
secutus: incidit in latrones. Cumq unus secura ele¬
uata in capud eius librasset: ictum ferientis dex¬
terã sustinuit alter. Uĩcti s tamen post tergum
ma̾nib. uni seruandus & custodiendus tradit᷑.

Expanded text:
cum saepissime restitisset, indignum se esse uocifecum saepissime restitisset, indignum se esse uociferans, intellexit uir altioris ingenii, . uno eum modo posse constringi, si id ei officii imponeret, in quo quidam locus iniuriae uideretur: itaque exorcistam eum esse praecepit. quam ille ordinationem, ne despexisse tamquam humiliorem uideretur, non repudiauit. nec multo post admonitus per soporem, ut patriam parentesque, quos adhuc gentilitas detinebat, religiosa sollicitudine uisitaret, ex uoluntate sancti Hilari profectus est, multis ab eo obstrictus recibus et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur.
Abbreviated transcription (Latin):
ni iesu signo crucis non clipeo ꝓtectus aut galea.
hostium cuneos ꝑ enetrabo securus. Retrudi gͦ
in custodiam iubet᷑: facturꝰ fidem dictis: ut in er¬
mis barbaris obiceretu. Postera die hostes lega¬
tos depace miserunt: sua omĩa seseq dedentes.
Unde quis dubitet hanc uere. beati uini fuisse ui¬
ccoriam. cui prestitum sit ne inermis ad prelium mit-¬
teretur: Et quãuis dominus seruare militem su¬
um licet inter hostium gladios & tela potuisset: tam̃
ne uel aliorum morte sancti uiolarent᷑ obtutus:
exemit pugne neccessitatem. Neq enim aliam ꝓ
milite suo xp̃c debuit prestare uictoriam: quam
ut subactis sine sanguine hostib. nemo moreret᷑.
x inde relicta militia: sanctum hylarium pi-
ctata &e cognita fides habebatur expetiuit: & aliꝙͣ¬
diu apud eum commoratus ẽ. Temptauit autem
idem hylarius imposito diaconii offitio:s eum
altius implicare: & ministerio uinciri diuino. Sed

Expanded text:
ni Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, ni Iesu, signo crucis, non clipeo protectus aut galea, hostium cuneos penetrabo securus. retrudi ergo in custodiam iubetur, facturus fidem dictis, ut inermis barbaris obiceretur. postero die hostes legatos de pace miserunt, sua omnia seque dedentes. unde quis dubitet hanc uere beati uiri fuisse uictoriam, cui praestitum sit, ne inermis ad proelium mitteretur. et quamuis pius Dominus seruare militem suum licet inter hostium gladios et tela potuisset, tamen ne uel aliorum mortibus sancti uiolarentur obtutus, exemit pugnae necessitatem. neque enim aliam pro milite suo Christus debuit praestare uictoriam, quam ut subactis sine sanguine hostibus nemo moreretur. Exinde relicta militia sanctum Hilarium Pictctata et cognita fides habebatur, expetiit et aliquamdiu apud eum commoratus est. temptauit autem idem Hilarius inposito diaconatus officio sibi eum artius inplicare et ministerio uincire diuino. sed
Abbreviated transcription (Latin):
expectatione suspensus:
ꝑ biennium fere postea quam ẽ baptisma conse¬
cutus: solo scilicet noie militauit.
Nterea irruentib intra gallias barbaris: iulianus ce-
sar coacto in unum exercitu apud uangionum ci¬
uitatem donatiuũ cepit erogare militibus. Et ut
est consuetudinis: singuli citabant᷑: donec ad mar¬
tinum uentum ẽ. Tum uero oportunum tempus
existimans: quo p teret missionem: neq enim in¬
tegrum sͥ fore arbitrabatur. si donatiuum non
militaturus acciꝑet: actenus in quid ad cesarẽ
militaui tͥ: patere ut nunc militem deo. Bonati¬
uum tuum pugnat᷑us accipiat. xꝑi ego miles
sum: pugnare michi non licet. Tum uero aduer¬
sus hanc uocem tyrannus infremuit: dicens eũ
metu pugne que postera die erat futura: non re-¬
ligionis gr̃a detractare militiam. At ooantinus
intrepidus: immo illato sͥ terrore constantior. si
hoc inquid ignauie asscribitur non fidei: crasti¬
na die ante aciem inermis astabo: & in noĩe domi¬

Expanded text:
exspectatione suspensus, per biennium fere posteaquam est baptisma consecutus, solo licet nomine, militavit. Interea irruentibus intra Gallias bsar coacto in unum exercitu apud Vangionum ciuitatem donatiuum coepit erogare militibus, et, ut est consuetudinis, singuli citabantur, donec ad Martinum uentum est. tum uero oportunum tempus existimans, quo peteret missionem — neque enim integrum sibi fore arbitrabatur, si donatiuum non militaturus acciperet —, hactenus, inquit ad Caesarem, militaui tibi: patere ut nunc militem Deo: donatiuum tuum pugnaturus accipiat, Christi ego miles sum: pugnare mihi non licet. tum uero aduersus hanc uocem tyrannus infremuit dicens, eum metu pugnae, quae postero die erat futura, non religionis gratia detractare militiam. at Martinus intrepidus, immo inlato sibi terrore constantior, si hoc, inquit, ignauiae adscribitur, non fidei, crastina die ante aciem inermis adstabo et in nomine Domi
Abbreviated transcription (Latin):
stis euanuit. Unde quis dubitet. hanc etiam
oANTINI fuisse uͥtutem: ut fantasiam suam dia¬
bolus cum erat ooar tinus oculis ingerenda.
dissimulare diutius. aut tegere non posset: Anim-¬
aduersum ẽ. tamen eodẽ fere temꝑe. fuisse in his¬
paniis iuuenem. qui cum sͥ multis signis auctori

Expanded text:
stis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam stis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctori
Abbreviated transcription (Latin):
adolescens continebat᷑. crebris cerneres micare lu¬
minib. fremitusq in ea discurrentium. & murm᷑
quodam multaꝵ uocum aucsebatur. Dem facto
nicamq ei qua erat indutus ostendit. Obstupe-¬
factus ille: conuocat ceteros. ipse etiam clarus
accurrit: adhibitoq lumine. uestem om̃s diligẽ¬
ter inspitiunt. Erat autem summa mollitie:¬
candore eximio. miranti purpura: nec tamen cuius
eẽt. generis. aut uelleris. poterͣis agnosci. Ourio¬
sius tamen oculis aut digigitis adtractata: non ali¬
ud quam uestis uidebatur. Interea clarus frrs am
monet orationi instare: ut manifestius eis dñs qͥd
psalmisq consumit᷑. At ubi illuxit dies: apprehen¬
sum dextera. trahere ad ooartinv oꝯ
uolebat:
bene conscius illum diaboli arte falli non posse. Tẽ
uero reniti ac reclare miser cepit: interdictũq sibi
ẽẽ. dicebat: ne se martino ostendet. Qumq in uie¬
tam ire compellerent: inter trahentium manus ue

Expanded text:
adulescens continebatur, crebris cerneres micare luadulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto nicamque ei, qua erat indutus, ostendit. obstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, adhibitoque lumine uestem omnes diligenter inspiciunt. erat autem summa mollitie,candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatumonet orationi instare, ut manifestius eis Dominus, psalmisque consumitur. At ubi illuxit dies, apprehensum dextera trahere ad Martinum volebat, bene conscius illudi illum diaboli arte non posse. Tum vero reniti ac reclamare miser coepit, interdictumque sibi esse dicebat, ne se Martino ostenderet. Cumque invitum ire compe
Abbreviated transcription (Latin):
atq innocentia mentitus accessit: habitauitq
aliquamdiu in commune cum ceteris. Dem pro¬
cedente tempe. angelos apud seloqui solere dice¬
bat. Cum fidem nullus adhiberet: signis quib dam
plerosq ad credendum cohartabat᷑. Postremo eo
usq ꝓcessit: ut inter se ac deum angłos discurrere
predicaret: iamq se unum ex ꝓpħis haberi uole¬
bat. Olarus tamen: nequaꝗͣ ad credendum cogi
poterat. Ille ei iram dñi. & presentis plagas.
cur sancto non credet comminari. Postremo in
hanc uocem erupisse fertur. Eece hac nocte uestẽ
michi candidam dominus de celo dabit:
qua indutus. in medio urm̃ diuersabor. idq uob̃
signum erit. me in dei eẽ. uͥtute: qui dei ueste do¬
tatus sim. Tum uero grandis omnium ad hanc
ꝓfessionem expectatio. Itaq ad mediam fere noc-¬
tem: fremitu exultatioum commoueri om̃e mo¬
nasterium loco uisum ẽ. Cellulam autem qua idẽ

Expanded text:
adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet, signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem
Abbreviated transcription (Latin):
Si tu ipse omiserabilis ab ho¬
minum insectatione desisteres: & te factorum tuorũ
uł hoc temꝑe cum dies iuditii in ꝓximo ẽ. peniteret:
rer. Oquam sancta de domini pietate presumptio.
in qua &x si auetoritatẽ prestare non potuit: osten¬
dit affectum. Et quia de diabolo eiusdem artib
sermo exortus ẽ: non ab re uidet᷑. licet extrinsecus
referre quod gestum ẽ: quia & quedam in eo mar¬
TINI uͥtutum portio ẽ: &res digna miraculo:
recte memorie mandabitur. in exemplum cauen¬
di siquid deinceps ut piam tale contigerit. Clarꝰ
quidam noie. adulescens nobilissimus. mox pres¬
biter. nunc felici beatus excessu: cum relictis om̃ib
se ad ooarti NUm contulisset: breui temꝑe ad
suminũ fidei ututumq omnium culmen enituie
Itaq cum haud longe sͥ ab episcopi monasterio
tabernacłm constituisset: multiq apud eum frr̃s
commorarent᷑. iuuenis quidam ad eum anatholi¬
us noĩe. sub ꝓfessione monachi om̃i humilitate

Expanded text:
si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, rer. o quam sancta de Domini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus quidam, adulescens nobilissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque cum haut longe sibi ab episcopi monasterio tabernaculum constituisset multique apud eum fratres commorarentur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
tus. solus pene his temꝑib euuangeli ca precepta
complesset. Illum nobis sequendum. illum clama-¬
bat immitandum. beatĩq ẽẽ. presenti scło. tante si¬
dei uͥtutisq docum̃tum. cum scdm sententiam dñi
diues & possidens multa. uendendo om̃ia & dan¬
do pauꝑib. quod erat facto impossibile. possibile
fecisset exemplo. Iam uero in uerbis &e confabula¬
tione eius. quanta grauitas. quanta dignitas
erat. Quam ala cer quam efficax. quam inexol
Et quia multos ad hanc partem incredulos scio.
quippe quos uiderim me ipso etiam refente nõ
credere: iesum testor. spemq communẽ. me ex nul¬
lius unꝙͣ ore tantum scientie. tantum in genii. tã¬
puri. & tam boni sermonis audisse: quantum in

Expanded text:
tus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta tus, solus pene his temporibus Evangelica praecepta complesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitandum: beatumque esse praesens saeculum tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam inet quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in
Abbreviated transcription (Latin):
suscepimus: simul quia iam ardebat animus uitã
illius scribere. partim ab illo in quantum ipse in ter¬
rogari potuit scicitati sumus. partim ab his qui in¬
terfuerant uł sciebant cognouimus. Quo quidem
tempore credi non potest: qua me humilitate. qua
benignitate susceꝑit. Congratulatus plurimũ: &
gauisus in dño: quod tanti ẽẽt. habitus ianobis:
quem ꝑegͥnatione suscepta expetissemus. Miserum
me:pene non audeo confiteri. Cum me sc̃o con¬
uiiio srio dignatus ẽ adhiberi. aquam manibus
tia fuit. Ita auctoritate illius oppressus sum. ut¬
nefas putarem si non adquieuissem. Sermoautem
illius apud nos non alius fuit: quam mundi huiꝰ
illecebras. & seculi onera relinq̃nda. ut dominum
ih̃m ͣ expeditiq sequeremur. Prestantissimũq no¬
bis presentium temporũ. illust̾s uiri pau¬
lini. cuius supra mentionẽ fecimus: exemplum
ingerebat: qui summis opib obiectis: xp̃m secu¬

Expanded text:
suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam suscepimus: simul, quia jam ardedat animus vitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus; partim ab his qui interfuerant vel sciebant, cognovimus. Quo quidem tempore credi non potest qua me humilitate, qua benignitate susceperit, congratulatus plurimum et gavisus in Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expetissemus. Miserum me! pene non audeo confiteri cum me sancto convivio suo dignatus esset adhibere, aquam manibus tia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, utnefas putarem, si non acquievissem. Sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi hujus illecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Jesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum illustris viri Paulini, cujus supra mentionem fecimus, exemplum ingerebat, qui summis opibus abjectis Christum secu
Abbreviated transcription (Latin):
tenuerunt. Tum prior diabolus. Agnosce in qͥt
MaRtirie quem cernis. Xꝑc ego sum descensu¬
rus ad terras: sedprius me t manifestare uolui.
Ad hec cum oaRtINUS taceret: nec quicꝙͣ respõ¬
si referret: iterare ausus ẽ diabolus ꝓfessionis au¬
datiam. oartirie quid dubitas credere cum ui-¬
deas: Ap̃c ego sum. Tum ille reuelante sͥ sp̃u. ut
intelligeret diabolum ẽẽ non dm: non se inquie¬
dñs iesus purpuratum nec diademate renitentem
uenturum ẽẽ predixit. Ego xp̃m nisi in eo habitu.
formaq qua passus ẽ. nisi crucis stigmata ꝓferentẽ:
uenisse non credam. Ad hanc uocem statim ille ut
fumus euanuit: & cellulam tanto fetore compleũ:
ut in dubia indutia relinqueret diabolum se fuisse.
hoc ita gestum ut supra retulimus: ex ipsius corati¬
rnore cognoui: nequis forte existimet fabulosum.
ao cum olim audita fide eius
uitaatq uirtutib desidio illius estuaremꝰ:
gratam nobis ad eum uidendum ꝑegrinationem

Expanded text:
tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, tenuerunt. Tum prior diabolus, Agnosce, inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi volui. Ad haec cum Martinus taceret, nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: Martine, quid dubitas credere, cum videas? Christus ego sum. Tum ille, revelante sibi Spiritu, ut intelligeret diabolum esse, non Deum: Non se, inquiJesus Dominus purpuratum et diademate renitentem venturum esse praedixit. Ego Christum, nisi in eo habitu formaque qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem, venisse non credam. Ad hanc ille vocem statim ut fumus evanuit, et cellulam tanto fetore complevit, ut indubia indicia relinqueret, diabolum se fuisse. Hoc ita gestum ut supra retulimus, ex ipsius Martini ore cognovi, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide ejus, vita atque virtutibus, desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum videndum peregrinationem
Abbreviated transcription (Latin):
tatem parauisset: eo usq elatus ẽ. ut se heliam ꝓ¬
fiteretur. Quodcum pleriq temere credidissent:
addidit ut sexꝑͥm ẽẽ diceret. In quo etiam ad eo
illusit: ut eum quidam ep̃c rufus noĩe ut dñm
adoraret: ꝓpter quod eum postea ab episcopatu
deiectum uidimus. Pleriq etiam nobis e frr̃ibus
retulerunt: eodem temꝑe moriente quemdam ex¬
titisse qui se ioħem ẽẽ iactitaret. Ex quo conicere
possumus. istius modi pseudo ꝓphetis existentibus
antixp̃i aduentum imminere. qui iam in istis mi¬
sterium iniquitatis oꝑatur. Nec enim pret̾eundũ
uidetur: quanta martiNu
& in cͥcuitu ipsa luce purpurea. quo facilius clarita¬
te assumpti fulgoris illudet. ueste etiam regia in
dutus. diademate ex geminis auroq redimitus
calceis auro illitis: seneno ore. leta facie: ut nichil
minus quam diabolus putaret᷑. oranti in cellula
astitre. Uumq coartinys
primo aspectu eius
fuisset hebetatus: diu multumq ambo silentiũ

Expanded text:
tatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam episcopus Rufus nomine ut Deum adoraret: propter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis operatur. Non praetereundum autem uidetur, quanta Martinu et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritatdutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro illitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula astitit. Cumque Martinus primo aspectu ejus fuisset hebetatus, diu multumque silentium ambo
Abbreviated transcription (Latin):
sulpitius. licet in libro suo preteritũ: in epła tam̃
postea quam ad eusebium tum presbiterum modo
aut si incognita tͥ est cum libuerit ex ꝓmptu ex
illo armario habes. nos ab illo obmissa referemꝰ.
dum dioceses cͥcum iret: uenantium ag

Expanded text:
Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen Sulpicius, licet in libro suo praeteritum, in epistula tamen postea, quam ad Eusebium, tunc presbyterum, modoaut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referemus. cum dioeceses circuiret, uenantium ag
Abbreviated transcription (Latin):
tempus mantirio atreueris reuertenti:
fit obuiam uacca quam demon agitabat. Quẽ
relicto grege suo. in homines ferebatur. & iam
multos noxie petula confod̾at. Uexum ubino¬
bis cepit ẽẽ. contigua: hi qui eam eminus seq̃¬
bant᷑. predicere magna uoce ceꝑunt. ut cauere¬
mus. Sedpostꝙ ad nos toruis furibunda lumi¬
nib ꝓpius accessit: martinus eleuata obuiã
manu pecudem consistere iubet. Que mox ad
uerbum illius. stare cepit immobilis. eum inter¬
ea uidet martitius dorso illius demonem suꝑ¬
sedentem. Quem increpars. discede inquit de¬
pecude funeste: & innoxium anima agitare desi
it sensus in bucula: quin se intelligeret delibe¬
ratam. Ante pedes sc̃ĩ recepta qui ete ꝓsternitur.
dein iubente martino: gregem suum pętut.
seq agmini ceteraꝵ oue placidior. in miscuit.
Hoc illud fuit tempus: quo inter medias flam-¬
mas positus incendium non sensit. quod michi
non arbitror eẽ. referendũ. quia hoc plenius iste

Expanded text:
tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desisit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancti recepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc illud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste
Abbreviated transcription (Latin):
Uuo uero sulpici meminisse te credo: quo affectu
nobiscum & tu coram ad esses illam uͥgnem predi¬
caret: que ita sepenitus ab omniũ uinorum oculis
remouisset. ut ne ip̃m quidem adse martiNyM
cum eam ille offitii causa uisitare uellet admiserit.
Nam cum preter agellum illius preteriret. in quo
se iam ante complures annos pudica cohibebat:
audita fide illius atq tͥtute: diuertit: ut tam illu¬
stris meriti puellam religioso offitio ep̃c honora¬
ret. Nos consequentes: gauisuram illam uͥginem
putabamus. Si quidem hoc in testimoniũ uirtu-¬
tis sue. eẽ. habi turam. ad quam tanti nomi-¬
nis sacerdos deposito ꝓpositi rigore uenisset. Ue¬
rum illa fortissimi uincla ꝓpositi: nec marti-¬

Expanded text:
ud uero, Sulpici, meminisse te credo, quo affectu nobis, cum et tu coram adesses, illam uirginem praedicarit, quae ita se penitus ab omnium uirorum oculis remouisset, ut ne ipsum quidem ad se Martinum, cum eam ille officii causa uisitare uellet, admiserit. nam cum praeter agellum illius prse jam ante complures annos pudica cohibebat; audita fide illius atque virtute divertit, ut tam illustris meriti puellam religioso officio episcopus honoraret. Nos consputabamus, siquidem hoc in testimonium uirtutis suae esset habitura, ad quam tanti nominis sacerdos deposito propositi rigore uenisset. uerum illa fortissimi uincula propositi ne Marti
Abbreviated transcription (Latin):
obstruendis libera relinquat. Testabatur pr̃br
uidisse se oleum sub martiri benedictione cre¬
uisse: quod ad exundantẽ copiam suꝑne deflue-¬
ret. eamdemq dum ad matrẽ familias uascłm
referretur seruasse uͥtutem. Nam inter manus
portantis pueri ita semꝑ exundasse oleum: ue
om̃e illuis uestimentũ. copia suꝑ fusiliquoris operi¬
ret. Matronam itaq usq ad summum labrum ple-¬
num uasculũ recepisse: ut presbiter hodieq fatea¬
tur obdendi pessuli quo claudi diligentiꝰ seruanda
consuert̃ in uitro illo spatium non fuisse. Mirũ
& illud quod huic. me autem intuebat᷑. memini
contigisse. Cas uitreum cum oleo quod martiNꝰ
benedixerat: infenestra paululum editiore depo¬
suit. Puer familiaris in cautior. linteum suꝑ po¬
situm ampululam ibi ẽẽ. ignarus attraxit. uas
suꝑ constratum marmore pauim̃tum decidit.
Cunctis metu exterritis. ne benedictio deꝑisset.

Expanded text:
obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matremfamilias uasculum referretur, ferbuisse uirtute: nam inter manus pueri portantis ita semper exundasse oleum, ut omne illius uestimentum copia superfusi liquoris operiret: matronam ita usque ad summum labrum plenum uasculum recepisse, ut presbyter hodieque fateatur, obdendi pessuli, quo claudi diligentius seruanda consuerunt, in uitro illo spatium non fuisse. mirum et illud, quod huic — me autem intuebatur - memini contigisse. uas uitreum cum oleo, quod Martinus benedixerat, in fenestra paululum editiore deposuit: puer familiaris incautior linteum superpositum, ampullam ibi esse ignorans, adtraxit. uas super constratum marmore pauimentum decidit. cunctis metu exterritis benedictionem Dei perisse,
Abbreviated transcription (Latin):
sternitur. De in pusillum olei exorcismi prefatio
ne benedixit: atꝙ ita in os puelle sanctificatũ
liquorem cum ie linguam illius digitis. teneret in¬
fudit. Nec fefellit sanctum: uirtus euentꝰ. Patris
nomen interrogat: mox illa respondit. ꝓclamat
pater cum gaudio. pariter & lacͥmis marti Ni genua
complexus: & hanc pͥmam se filie audisse uocem cũc¬
tis stupentib fatebatur. Ac ne cuiquam incredi-¬
bile forte uideat᷑: ꝑhibeat uobis presens euagus
testimoniũ ueritatis: nam res ipso presente tum
gesta ẽ. Parum illud ẽ. quod nuꝑ arpagio presbi¬
tero referente cognoui: sed non pretermitendũ uidet᷑.
misisse martitio oleum: quod ad diuer¬
sas morborum causas necessarium sicut ẽ. consue¬
tudo benedic̾et. Ampullulam uitream istius mo¬
di fuisse: ut rotunda inuentrem cresc̾et. ore ꝓducto
sedoris extantis concauũ non repletum: quia id
moris fit uascula complere: ut pars umbonib

Expanded text:
rosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi prrosternitur: dein pusillum olei cum exorcismi prne benedicit, adque ita in os puellae sanctificatum liquorem, cum et linguam illius digitis teneret, infudit. nec fefellit sanctum uirtutis euentus. patris nomen interrogat: mox illa respondit. proclamat pater cum gaudio pariter et lacrimis Martini genua conplexus, et hanc primam se filiae audisse uocem cunctis stupentibus fatebatur. ac ne cuiquam id incredibile forte uideatur, perhibeat uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta est. Paruum illud est, quod nuper Arpagio presbytero referente cognoui, sed non praetermittendum uidetur. misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus
Abbreviated transcription (Latin):
locuturũ. Que autem hesterno dictam sunt nõ
reuoluã. illa. qui non audierunt: ex scripturiᷤ
recognoscent. Noua postumianus expectat. nun¬
ferat occidenti. Acpͥmum gestit animus: quod¬
refrigerius in aurem suggerte explicara. .ii.¬
es incarnotena gesta ẽ. eiuitate. Pater fi¬
liam duodennam ab utero mutam pu¬
elsam marti No cepit offerre: poscens ut lingũa
ligatam metitis suis sanctus absolueret. Ille ce¬
dens epĩs: qui tum forte latus illius ambiebant.
ualentiniano atq uictͥctio. imparem se eẽ. tante
moli. sedillis quasi sanctiorib nichil impossibile
fatebat᷑. At illi pͥas preces una cum patre sup¬
plici uoce iungentes: orare martirium ut spe¬
rata prestaret. Nec cunctatus ultra. utrumq
preclarum: & ostendendo humilitatẽ. nec diffe¬
rendo pietatẽ. iubet circum stantis popłi mul¬
titudinẽ submoueri. Epĩs tantum & puelle
patre assistentib. in oratione suo illo more ꝓ¬

Expanded text:
locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non locuturum. quae autem hesterno dicta sunt, non reuoluam: illa qui non audierunt, ex scripturis cognoscent. noua Postumianus expectat nunferat Occidenti. acRefrigerius in aurem suggerit, explicare. Res in Carnotena gesta est civitate. Paterfamilias duodecennem ab utero mutam puellam Martino coepit offerre, poscens ut linguam ligatam meritis suis sanctus absolveret. Ille cedens episcopis, qui tum forte latus illius ambiebant, Valentino atque Victricio, imparem se esse tantae moli; sed illis quasi sanctioribus nihil impossibile fatebatur. At illi pias preces una cum patre supplici voce jungentes, orare Martinum, ut sperata praestaret. Nec cunctatus ultra utrumque praeclarum, et ostendendo humilitatem, nec differendo pietatem, jubet circumstantis populi multitudinem submoveri: episcopis tantum et puellae patre assistentibus in orationem suo illo more p
Abbreviated transcription (Latin):
ritis: Nos inquiunt hesterno cognouius: Gal¬
lum istum ꝑ totum diem martit ii narrasse uir
narrasse uir¬
tutes: & reliqua in hodiernum diem quia nox op¬
presserat detulisse: ꝓropt̾ea maturauimꝰ frequens
auditorium facere tantam mateiriam locuturo.
Int̾ea nuntiatur multos secłarium stare ꝓforib:
nec ingredi audentes: sed ut admitterent᷑ orantes.
Tum aper. Nequaquam in quit istos nobis ad¬
misceri conuenit: quia ad audiendum curiositate
potius quam religione uenerunt. Confusus ego
illorum uice quos non admittendos ẽẽ. censebat:
egre tamen optinui: ut eucherium ex uicarus &
celsum admitterent consularẽ. ceteri: sunt repul¬
si. Tum Gallum media in sede componimus. Qͥ
cum diu nobili sua uerecũdia silentium tenuisset:
tandem ita exorsus ẽ. Conuenistis inquid ad
me audiendum. & sancti. & diserti. sed religio¬
sas potius quam doctas aures ut arbitror attu¬
listis: audituri me fidei testes: non oratoris copia

Expanded text:
ristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Galristis? Nos, inquiunt, hesterno cognovimus, Gallum istum per totum diem Martinirrasse uirtutes, et reliqua in hodiernum diem, quia nox oppresserat, distulisse: propterea maturauimus frequens auditorium facere de tanta materia locuturo. interea nuntiatur multos saecularium stare pro foribus, nec ingredi audentes, sed ut admitterentur rogantes. tum Aper, nequaquam, inquit, istos nobis admisceri conuenit, quia ad audiendum curiositate potius quam religione uenerunt. confusus ego illorum uice, quos non admittendos esse censebat, aegre tandem obtinui, ut Eucherium ex uicariis et Celsum admitterent consularem, ceteri sunt repulsi. tum Gallum media in sede conponimus: qui cum diu nobili sua uerecundia silentium tenuisset, tandem ita exorsus est. Conuenistis, inquit, ad me audiendum, uiri sancti et diserti, sed religiosas potius quam doctas aures, ut arbitror, adtulistis, audituri me fidei testem, non oratoris copia
Abbreviated transcription (Latin):
cat. Nam & hic aprima adulescentia. martinũ
secutus: nouit quidem omĩa: sed libenter cogni¬
ta recognoscit. fãtebor enim Galle tͥ martiN mͥ
sepius auditas ẽẽ. uirtiites. quippe de eo etiam
litteris multa mandauerim: sedꝑ gestorum ad¬
mirationẽ semꝑ michi noua sunt. que de illo lic&ꝵ
audita sepius reuoluunt᷑. Proinde aditum nob̾
refrrigerium auditorem eo impensius gratulam᷑.
quo prõptius iste postumianus qͥ hec orienti in¬
ferre festinat: quasi sub testib consignatam abste
acceptiuꝰ est ueritatem. Hȩc me loquente: iam
Gallo ad nanraiidum parato: ireuit turba mona¬
chorum. Euagius presbiter: aper. s ebastianus.
agricola: & põs paululum: ingredit᷑ presbiter
noster etherius: cum calliopione diacono: & ama¬
tore subdiacono. Postremus aurelius presbiter dul¬
cissimus meus longiore uia ueniens. añ helus cu-¬
currit. Quid uos in quam tam subito ⁊ tam inspe¬
rati. tam ex diuersis regionib tam mane concur¬

Expanded text:
cat. nam et hic a prima adulescentia Martinum secutus nouit quidem omnia, sed libenter cognita recognoscit. fatebor enim tibi, Galle, Martini mihi saepius auditas esse uirtutes, quippe qui de eo etiam litteris multa mandauerim: sed per gestorum admirationem semper mihi noua sunt, quae de illo licet audita saepius reuoluuntur. proinde additum nobis Refrigerium auditorem eo inpensius gratulamur, quo promptius Postumianus ferre festinat, quasi sub testibus consignatam abs te accepturus est veritatem. Haec me loquente, Gallo jam ad narrandum parato, irruit turba monachorum: Evagrius presbyter, Aper, Sebastianus Agricola: et post paululum ingreditur presbyter noster Aetherius cum Calupione diacono, et Amatore subdiacono: postremus Aurelius presbyter dulcissimus meus, longiore via veniens, aubelus cucurrit. Quid vos, inquam, tam subito et tam insperati, tam ex diversis regionibus, tam mane cucur
Abbreviated transcription (Latin):
to itin̾e. non desistatis. Et si mereor sancti mar¬
tiru uidere basilicam: grãs ago deo meo. sin a¬
liud uł exanime corpus deferentes ibidem sepe¬
lite. qͥa deliberatio mea ẽ. non reuerti domum:
sinon eius sepulchro meruero presentari. Tu nc
una pariter flentes: iter quod ceꝑamus aggre¬
dimur. Precedente uero presidio. gloriosi domini

Expanded text:
to itinere non desistite; et si mereor sancti Marto itinere non desistite; et si mereor sancti Martini videre basilicam, gratias ago Deo meo; sin aliud, vel exanimum corpus deferentes ibidem sepelite, quia deliberatio mea est, non reverti domui, si non eius sepulchro meruero praesentari'. Tunc una pariter flentes, iter quod coeperamus adgredimur. Praecedente vero praesidio gloriosi domni
Abbreviated transcription (Latin):
antistitis parumꝑ conualui: & lento adhuc co¬
namine. iter incipio preꝑare. Insicd̾at enu ani¬
mo: ut locum uen̾abilis sepulchri uisitare debe¬
rem. Unde tanto desidio affectus sum. ut nec
uiuere me optarem. si tardius direxissem. Et
qui iuix euaseram aͥdorẽ in commodi: cepi iterũ
desidu febre succendi. Nec mora adhuc parum
fortis. iter cum meis arripio. Actisq duab uł
trib manssionib ingressus siluas corrui rur-¬
sum infebre. & tam grauiter agere cepi: ut om̃s
me autumarent: uitam amitere. T̃unc acceden¬
tes amici: uidentes me lassum ualde dicebant.
Reuertamur adꝓpriam: & si te deus uocare uolue¬
rit: indomo tua morere. si autem euaseris uotiuu
iter facilius explicabis. Satius ẽ. enim reuerti
ad domum: quam mori in heremo. Elgo uͦ hec
audiens. uehementer lacͥmãs & plangens. infe¬
licitatẽ meam: locutꝰ sum eis dicens. Adiuro uos
ꝑ omipotentẽ deum. & reis om̃ib metuendum:
iudicii diem: ut ea que rogo consentiatis. decep¬

Expanded text:
antistitis, parumper convalui et lento adhuc conamine iter incipio praeparare; insederat enim animis, ut locum venerabilis sepulchri visitare deberem. Unde tanto desiderio adfectus sum, ut nec vivere me oporterem, si tardius direxissem. Et qui vix evaseram ex ardore incommodi, coepi iterum desiderii febre succendi. Nec mora, adhuc parum fortis iter cum meis arripio, actasque vel duae aut tres mansiones, ingressus silsus in febrem, et tam graviter agere coepi, ut omnes me autumarent vitam amittere. Tunc accedentes amici, videntes me valde lassum, dicebant: 'Revertamur ad propria, et si te Deus vocare voluerit, in domo tua morere; si autem evadis, votivum iter facilius explicas. Satius est enim reverti ad domum quam mori in heremo'. Ego vero haec audiens, vehementer lacrimans et plangens infelicitatem meam, locutus sum eis, dicens: 'Adiuro vos per omnipotentem Deum et reis omnibus metuendum iudicii diem, ut ad ea quae rogo consentiatis. De coep
Abbreviated transcription (Latin):
legentib edidissem. Neq sunt tam parua gessit.
ut omĩa po tuerint comp̾hendi. Sed tamen hoc de
quo questio incidit: latere non patiar. &rem
omẽm ut gestum ẽ referam: ne forte in con sultũ
hoc quod aduituꝑationẽ beati inri poterat oppo¬
ni: preter misisse uideamur.
uoo ad uiocesim quandam ꝓ sollenni con¬
suetudine. sicut cp̃is uisitare eccłiau
as moris ẽ. media fere ooartinus hieme ueniss et
mansionẽ ei in secretario eccłie clerici ꝑauerunt.
lectum ei plurimo stramine extruxerunt. De in
cum se
mollitiem strati male blandientis horrescie: qͥp¬
pe qui nudam humum uno tantum cilitio suꝑ-¬
iecto occupare
consueuerat: Itaq quasi
accepta ꝑmotus iniuria. stram̃tum om̃e ꝓiẽcit.
Oasu suꝑ fornaculam. ꝑtem palee illius quam a¬
mouerat aggessie: ipse ut erat moris nuda humo
lassitudine itineris urgente requieuit. Ad mediã
fere noctem: ꝑ interruptum ut supra diximus pa¬

Expanded text:
legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, legentibus edidissem. neque enim sunt tam parua, quae gessit, ut omnia potuerint conprehendi. sed tamen hoc, de quo quaestio incidit, latere non patiar et rem omnem, ut gesta est, referam, ne forte consilio hoc, quod ad uituperationem beati uiri poterat opponi, praetermisisse uideamur. Cum ad dioecesim quandam pro sollemni consuetudine, sicut episcopis uisitare ecclesias suas moris est, media fere hieme Martinus uenisset, mansionem ei in secretario ecclesiae clerici parauerunt, lectum ei plurimo stramine extruxerunt. dein, cum se mollitiem strati male blandientis horrescit, quippe qui nuda humo, uno tantum cilicio superiecto cubare consueuerat. itaque quasi accepta permotus iniuria stramentum omne proiecit. casu super fornaculam partem paleae illius, quam remouerat, aggessit. ipse, ut erat moris nuda humo ex lassitudine itineris urguente requieuit. ad mediam fere noctem per interruptum, ut supra diximus, pa
Abbreviated transcription (Latin):
hec ut arbitror stulte non legeras: aut lecta. non
audieras. Neq enim absq diuinõ consilio istius
modi exemplum beatus euugelista sacris litteriˢ
ꝓtulisset: nisi ut ex his humana mens erudiret᷑.
uaufragiorum atq serpentium casib. & sicut
apostolus refert qui nuditate fame latͦnumq
ꝑiculis gloriatur: omĩa hec sanctis hominib ad
ꝑpetiendũ quidem ẽe communia: sed his tolle-¬
randis atq uncendis. precipuã semꝑ iustorum
fuisse uͥtutem: dum ꝑ omĩa tertam̃ta patientes
semꝑ inuicti tanto fortius uincerent: qnͣto gra¬
nius ꝑtulissent. Unde hoc quod coautiru infir¬
mitatem uocatur: plenum ẽ dignitatis & gle:
siq uidem ꝑiculosissimo casu euicerit. Qeterum
omissum ame in libello illo quem de uita illius
scͥpsimus: nemo miret᷑: cum ibidem sim ꝓfessus.
me ion omĩa illius facta complexum. Quia siꝑ
sequi uniuersa uoluissem: immensum uolumen

Expanded text:
haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non haec tu, ut arbitror, stulte, non legeras aut lecta non audieras. neque enim absque diuino consilio istius modi exemplum beatus Euangelista sacris litteris protulisset, nisi ut ex his humana mens erudiretur naufragiorum adque serpentium casus, et, sicut Apostolus refert, qui nuditate et fame latronumque periculis gloriatur, omnia haec sanctis hominibus ad perpetiendum quidem esse communia, sed his tolerandis adque uincendis praecipuam semper iustorum fuisse uirtutem, dum per omnia temptamenta patientes et semper inuicti tanto fortius uincerent, quanto grauius pertulissent. unde hoc, quod ad Martini infirmitatem uocatur, plenum est dignitatis et gloriae, siquidem periculosissimo casu temptatus euicerit. ceterum omissum hoc a me in libello illo, quem de uita illius scripsimus, nemo miretur, cum ibidem sim professus me non omnia illius facta conplexum: quia si persequi uniuersa uoluissem, inmensum uolumen
Abbreviated transcription (Latin):
to casuram. & repente moriturum eum putabant
Sedcum uiderent nichil mali contingere ei: conu̾¬
tentes se dicebant eum dm ẽẽ. Alio qͥn uł horum
exemplo omnium mortalium infelicissime ꝑfidiã
tuam coarguere ipse debueras: ut si tͥ scandalum
mouerat quod ooartinus
flamma ignis uideba-¬
tur ad tactus. hunc rursum ad tactum ad merita
illiuis & uirtutem referres: quod cͥcum septus ignib
non ꝑisset. Agnosce enim mune. agnosce quod nes¬
cis. om̃s fere sanctos magis iusignes ꝑiculorum
suorum fuisse uͥtutib. Uide quidem petrum fide
potentem rerum obstante natura. mare pedib su¬
per gressum. & instabiles aquas corporeo pressisse
uestigio. Sed non ideo minor michi uidetur. gen¬
tium predicator: quem fluctus absorbuit: & post
tduum totidemq noctes emergente eꝓfundo un-¬
da restituit. atq nescio anpene plus fuerre uixisse
inꝓfundo: an supra maris ꝓfunda transsisse. S

Expanded text:
to casurum et repente moriturum eum putabant, to casurum et repente moriturum eum putabant, sed cum uiderent nihil mali contingere ei, conuertentes se dicebant eum Deum esse. adquin uel horum exemplo, omnium mortalium infelicissime, perfidiam tuam coarguere ipse debueras, ut si tibi scandalum mouerat, quod Martinus flamma ignis uidebatur adtactus, hunc rursum adtactum ad merita illius et uirtutem referres, quod circumsaeptus ignibus non perisset. agnosce enim, miser, agnosce quod nescis, omnes fere sanctos magis insignes periculorum suorum fuisse uirtutibus. uideo quidem Petrum fide potentem rerum obstante natura mare pedibus supergressum et instabiles aquas corporeo pressisse uestigio. sed non ideo mihi minor uidetur gentium praedicator, quem fluctus absorbuit et post triduum totidemque noctes emergentem e profundo unda restituit. adque nescio an paene plus fuerit uixisse in profundo an supra maris profunda transisse. sed
Abbreviated transcription (Latin):
aSTARNA die cum ad me pleriq mona¬
chi uenissent: inter fabulas iuges longũ¬
q sermonem: mentio icidit libelli mei
quem deuita beati uiri ooartir edidi: studiose¬
q eum amultis legi libentissime audiebam. In¬
terea indicat᷑ michi dixisse quendam malo sp̃u
qui mortuos susci¬
tasset. flammas domib depulisset: ipse nuꝑ adustus
incendio. ꝑiculose fuisset obnoxius passioni. O istũ
quisquis ẽ. miserum iudeor in uerbis eius ꝑfidiã
& dicta cognoscimꝰ. qui in cruce positum dnm̃ his
uerbis increyabant. Alios saluos fecit: se ipm̃ saluũi
plo. Quid ergo quisquis es ooartinus
ideo non po¬
tens. ideo non sanctus. quia ẽ ꝑiclitatus incendio:
Obeatum & ꝑ omĩa similem apłis. etiam in his con¬
uitiis uirum. Nempe boc & depaulo gentiles cum
eum uipera momordisset. sensisse referunt᷑. Hic ho¬
mo debet homicida ẽẽ. quem saluum factum de
mari: fata uiuere non sinunt. At ille excussa upe¬
rain ignem: nichil mali patiebat᷑. Illi autem subi¬

Expanded text:
sterna die, cum ad me plerique monachi uenissent, inter fabulas iuges longumque sermonem mentio incidit libelli mei, quem de uita beati uiri Martini episcopi edidi, studioseque eum a multis legi libentissime audiebam. interea indicatur mihi dixisse quendam malo spiritu qui mortuos suscitasset, flammas domibus depulisset, ipse nuper adustus incendio periculosae fuisset obnoxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum plo. quid ergo, quisquis es, Martinus ideo non potens, ideo non sanctus, quia est periclitatus incendio? o beatum et per omnia similem Apostolis etiam in his conuiciis uirum! nempe hoc et de Paulo gentiles, cum eum uipera momordisset, sensisse referuntur : hic homo debet homicida esse, quem saluum factum de mari fata uiuere non siuerunt. at ille excussa uipera in ignem nihil mali patiebatur. illi autem subi
Abbreviated transcription (Latin):
siquis ex his legerit hec & agnouerit: erubescat.
Nam si irascitur de se ipse dictum fatebit᷑. cum for¬
tasse nos dealiis senserimus. Non refugimus au¬
tem ut siqui enusmodi sunt. nos quoq cum tali
uiro od̾int. Illud facile confido. om̃ib sanctis o¬
pusculum istud gratum fore. De cetero siquis hec
infideliter legerit: ipse peccabit. Ego michi con¬
scius sum. mererum fide & amore xꝑi impulsũ
ut scriberem. Manifesta exposuisse. uera dixisse:
paratumq ut sꝑo habebit a deo premium: non
quicumq legerit: sed quicumq credidre.¬

Expanded text:
si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, ut, si qui eius modi sunt, nos quoque cum tali uiro oderint. illud facile confido, omnibus sanctis opusculum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse peccabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera dixisse: paratumque, ut spero, habebit a Deo praemium, non quicumque legerit, sed quicumque credide
Abbreviated transcription (Latin):
etiam dum aliud agere uideret᷑: semꝑ orabat. Oue
re beatus: in quo dolus non fuit. Neminem iudi¬
cans: neminẽ dampnans. nulli malum ꝓ malo
reddens. Tanꝗͣ quippe aduersus om̃s miurias
patientiam assumpserat: ut cum eẽt. summus sa¬
cerdos: impueͣ etiam ab infimis clericis lederet᷑
Nec ꝓpter id eos aut loco inꝙͣ amouerit: aut a
sua quantum in ipso fuit caritate reppułie: Ne¬
mo unquam illum indit iratum. nemo meren¬
turam hominis uidebat᷑. Nunꝙͣ in illius ore nͥ
tis: qui remotum & quietum uenenatis lingnis.
& iuꝑeo ore carpebant. Et uere non nullos exꝑti
sumus inuidos uͥtutib iteq eius qui in illo ode¬
rant: quod inse non uidebant. & quod immita¬
ri non ualebant. Atq onefas dolendum & in ge¬
miscendum: non alii fuere in sectatores eus: licce
pauci ad modum. non alii tamen: quam ep̃i fere¬
bantur. Nec uero quemꝙ nominari necesse est. Li¬
cet nosmetipsos pleriq circum latrent: sufficie. ut

Expanded text:
etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amouerit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulerit. Nemo umquam illum uidit iratum, nemo commotum, nemo maerenturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nistis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet ipsos plerique circumlatrent: sufficiet ut,
Abbreviated transcription (Latin):
ex illa uirgula arbusculam que hodieq intra atri¬
um monasterii ẽ. ramis uirentib uidi: que in te¬
stimonium manens: quantum obedientia meru¬
it. & qnͣtum fioes possit ostendit. Sedme dies an
te deficiet: quam diuersa miracła que mͥ de uirtu¬
tib santiorum sunt comꝑta comsumineoꝰ.

Expanded text:
ex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atriex illa uirgula arbusculam uidi, quae hodieque in atrio monasterii ramis uirentibus quasi in testimonium manens, quantum oboedientia meruerit et quantum fides possit, ostte deficiet, quam diversa miracula quae mihi de virtutibus Sanctorum sunt comperta, consummem.
Abbreviated transcription (Latin):
N eodem autem monasterio: factum id qd̾ dictu¬
rus sum: recenti memoria ferebatur. Quidam
itidem ad eumdem abbatem. recipiendus aduen̾at.
Sum pͥma ei lex obedientie poneret᷑: ac ꝑpetem polli¬
ceretur: ad omnia uel extrema patientiam casu
abbas storacinam uͥgam pridem aridam manu ge¬
rebat. Hanc solo fixit: atq illi aouene io opis im¬
ponit: ut tam diu uirgule aquam irriguam mi¬
nistraret. donec quod contͣ omnem naturai erat:
lignum aridum in solo arente uisceret. Subiectus
aduena dure legis imꝑio: aquam ꝓpriis humeris
cotidie conuehebat: que amlo flumine ꝑ duo fere
milia petebat᷑. Iamq emenso an ni spatio: labor ñ
cessabat oꝑantis: & de fructu oꝑis spes ẽẽ non pote¬
rat: tamen obedientie uͥtus in labora durabat. Se¬
quens quoq annus. uanum laborem iam affecti
frrũs eludit. Tercio demũ succedentiũ temporum
labente curriculo. cum neq nocte. neq inter diua¬
quariꝰ ille cessaret oꝑator: uirga floruit. Ego ipse

Expanded text:
n eodem autem monasterio factum id, quod dicturus sum, recenti memoria ferebatur. quidam itidem ad eundem abbatem recipiendus aduenerat. cum prima ei lex oboedientiae poneretur ac perpetem polliceretur ad omnia uel extrema patientiam, casu abbas storacinam uirgam iam pridem aridam manu gerebat. hanc solo figit adque illi aduenae id operis inponit, ut tamdiu uirgulae aquam inriguam ministraret, donec, quod contra omnem naturam erat, lignum aridum in solo arente uiresceret. subiectus aduena durae legis imperio aquam propriis umeris cotidie, conuehebat, quae a Nilo flumine per duo fere milia petebatur. iamque emenso anni spatio labor non cessabat operantis, et de fructu operis spes esse non poterat: tamen oboedientiae uirtus in labore durabat. sequens quoque annus uanum laborem iam affecti fratris eludit. tertio demum succedentium temporum labente curriculo, cum neque noctu neque interdiu aquarius ille cessaret operator, uirga floruit. ego ipsam