comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
genera arboꝵ utilia sint. alia ad fructũ nata. alia ad
usum dataᷤ Nam & quib ñ est fructus uberior: tñ
usus p̃ciosior est. Cedrus suspendendis tectoꝵ apta¬
culminib: eo qd huiꝰmodi materies & ꝓcera sit spatiis:
nec onerosa parietib. Lacunarib qͦ. cõmendandisq
fastigiis: habilis ẽ eypressus. Unde & eccłia dicit in
gii ÷ qui quasi trabes uertioẽ eccłie sua uirtute sustine¬
ant: & fastigiũ eiꝰ exornent. Laurus & palma:
ad insigne uictorie. Lauro uictoꝵ capita coronant᷑.
palma manꝰ uictricis ornatura est. Unde & eccłia
ait. Dixi. Ascendam in palmã: tenebo altitudines
eiꝰ. Que eminentiã uidens uerbi. & sperans qd̃ ad
eiꝰ altitudinẽ possit ascendere. & scientie summitatẽ:
dicit. ascendam inpalmã: ut om̃ia relinquat inferi¬
ora. & ad suꝑiora contendat. ad brachiũ xp̃i: ut
& suaues eiꝰ fructus carpat. & gustet. Suauis enĩ uis¬

Expanded text:
genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad genera arborum utilia sint ? alia ad fructum nata, alia ad usum data. nam et quibus non est fructus uberior tamen usus pretiosior est. caedrus suspendendis tectoculminibus, eo quod hujusmodi materies et procera sit spatiis, nec onerosa parietibus. Lacunaribus quoque comendisque fastigiis habilis est cupressus. Unde et Ecclesia dicit in gii, qui quasi trabes verticem Ecclesiae sua virtute sustineant, et fastigium ejus exornent. Laurus et palma ad insigne victoriae. Lauro victorum capita coronantur, palma manus victricis ornatus est. Unde et Ecclesia ait: Dixi, ascendam in palmam, tenebo altitudinesd ad eius altitudinem possit ascendere et scientiae summitatem dicit: ascendam in palmam, ut omnia relinquat inferiora et ad superiora contendat, ad brabium Christi, ut suauis eius fructus carpat et gustet; suauis enim uir
Abbreviated transcription (Latin):
admoneri te o homo. ne immaturos fructus tuo s
dies sup̃mus inueniat : aut plenȩ tempus etatis
opera impatrata diducant : A cerbus enĩ fructus
aiarior ẽẽ consueuit: nec potest dulce eẽ. insi qd̾
ad maturitatẽ ꝑfectionis adoleuerit. Huie uiro
ꝑfecto nec frigus horridȩ mortis. nec sol iniqͥtata
nocere consueuit: quia obumbrat ei giã spiritalis.
u om̃ia mundane cupiditatis & corporee libidinis
restinguit incendia. defendit ardores. Laudent
de quicunq conspiciunt : & agmina eocłie uelut
quelam palmitũ serta muentur. S pectent singuli
fideliũ pulchia animax monilia : delectentur
i aturitate prudentie. splendore fidei. confessionis deco¬
re. iusticie pulchrieudine. ubertate misođie ÷ ut dicat᷑ tͥ.
uxor tua sicut uitis abundans in laterib domꝰ tue: eo
qd̃ redundantiã uitis fructiferȩ. copiose munere libera¬
litatis imiteris. S qͥd ego in sola uite immoror.⁊ cũ om̃ia

Expanded text:
admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos admoneri te, homo, ne inmaturos fructus tuos dies supremus inueniat aut plenae tempus aetatis opera parua deducat. acerbus enim fructus amarior esse consueuit nec potest dulce esse nisi quod ad maturitatem perfectionis adoleuerit. huic uiro perfecto nec frigus horrendae mortis nec sol iniquitatis nocere consueuit, quia obumbrat ei gratia spiritalis et omnia mundanae cupiditatis et corporeae libidinis restinguit incendia, defendit ardores. laudent te quicumque conspiciunt et agmina ecclesiae uelut quaedam palmitum serta mirentur, spectent singuli fidelium pulchra animarum monilia, delectentur maturitate prudentiae, splendore fidei, confessionis decore, iustitiae pulchritudine, ubertate misericordiae, ut dicatur tibi: uxor tua sicut uitis abundans in lateribus domus tuae, eo quod redundantiam uitis fructiferae copiosae munere liberalitatis imiteris. Sed quid ego in sola uite immoror, cum omnia
Abbreviated transcription (Latin):
afferre a se. nisi manserit in uite: sic & uos nisi in me man
seritis. Ego sum uitis: uos palmites estis. Euident̃ gͥ
exemplũ uitis ad nr̃e uite constitutionẽ assectandum esse
signauit : que pͥmũ ueris tepefacta temꝑie. gẽmare
ꝑhibetur : deinde exx ipsis sarmentoꝵ articulis fructũ
emitere. de quib oriens uua format᷑ : paulatĩq auge¬
scens. immaturi partus retinet acerbitatẽ: nec potest
nisi matura iam & cocta dulcescere. Uestit᷑ interea
uiridantib pampinis uinea : quib & aduersũ frigus
omnemq iniuriã non exiguo munit᷑ subsidio. & asolis
ardore defendit᷑. Quid aũt eo uł spectacło gratuis.
uł fructu ẽ dulcius: uidere serta pendentia uelut q̃¬
dam speciosi ruris monilia : carpere uuas uł aureo
colore. uł purpureo: Renitentes iacinctos. oeteras
q fulgere geminas existimes : choruscare indiciis
albor emicare gr̃a florum. Nec aduertis ex his

Expanded text:
adferre ab se, nisi manserit in uite, sic et uos, si in me non adferre ab se, nisi manserit in uite, sic et uos, si in me non manseritis. ego sum uitis, uos palmites estis. euidenter igitur exemplum uitis ad nostrae uitae institutionem arcessendum esse signauit, quae primum ueris tepefacta temperie gemmare perhibetur, deinde ex ipsis sarmentorum uniuersa fructum emittere, de quibus oriens uua formatur paulatimque augescens inmaturi partus retinet acerbitatem nec potest nisi matura iam et cocta dulcescere. uestitur interea uiridantibus pampinis uinea, quibus et aduersum frigus omnemque iniuriam non exiguo munitur subsidio et a solis ardore defenditur. quid autem eo uel spectaculo gratius uel fructu est dulcius, uidere serta pendentia uelut quaedam speciosi ruris monilia, carpere uuas uel aureo colore uel purporeo renitentes ? hyacinthos ceterasque gemmas fulgere existimes, coruscare Indicos, albarum emicare gratiam, nec aduertis ex his
Abbreviated transcription (Latin):
& honoratꝰ extollatur. nemo pauꝑ deiciatur. ignobilis¬
q desꝑet : om̃ib sit in eccłia par atq una libertas: om̃ib¬
imꝑtiatur iusticia cõmunis & gr̃a : Et ido turris in
mecdo est: que exemplũ de illis rusticanis. de illis er¬
cumferat piscatorib. qui uirtutũ arcem tenere merue¬
runt : quoꝵ exemplis nr̃ erigat᷑ affectus. neq humil
& despicabilis iaeeat : s uniuscuiꝰq mens ad suꝑiora
se subrigat. & audeat dicere. Nr̃a aũt conuersatio in
celis ẽ. Ende nequib ꝓcellis scłi possit inflecti. et
tempestate diduci: clauiculis illis & circulis quali
amplexib caritatis ꝓxximos quosq complectitur: &
in eoꝵ cognitionẽ requiescit. Caritas gͦ est. que nol
suꝑiorib nectit: celoq inserit. Qui enim manet inedl¬
ritate : ds̃ in eo manet. Unde dñs ait. Manete i
me : & ego in uobis. Sicut palmes ũ potest fruetis

Expanded text:
aut honoratus extollat, nemo pauper dejiciat, ignobilisaut honoratus extollat, nemo pauper dejiciat, ignobilisque despeinpertiatur iustitia communis et gratia. ideo turris in medio est, quae exemplum de illis rusticanis, de illis circumferat piscatoribus, qui uirtutum arcem tenere meruerunt. quorum exemplis noster erigatur adfectus neque humi uilis et despicabilis iaceat, sed uniuscuiusque mens ad superiora se subrigat, ut audeat dicere: nostra autem conuersatio in caelis est. unde ne quibus procellis saeculi possit reflecti et tempestate deduci, clauiculis illis et circulis quasi amplexibus caritatis proximos quosque conplectitur et in eorum coniunctione requiescit. caritas est igitur, quae nos superioribus nectit caeloque inserit. qui enim manet in caritate, deus in eo manet. unde et dominus ait: manete in me et ego in uobis. sicut palmes non potest fructum
Abbreviated transcription (Latin):
sollieitudo: & cupiditas uł pecunie. uł potentie. Quod
fibi demonstrat᷑ in eugłio: cũ legis. qr illa mulier que
habebat sp̃m infirmitatis. inclinata erat. ut sursũ respi¬
cere ñ posset. Curuata enĩ erat anima eius. que
inclinabatur ad terrena compendia: & celestem gr̃am ñ
uidebat. Respexit eã iħe. & uocauit: & statim mulier
onera terrena deposuit. His cupiditatib etiam illos
oneratos fuisse demonstrat : quib ait. Uenite ad me
om̃s qui laboratis & onerati estis: & ego reficiam uos.
Ergo illa mulier. anima mulieris quasi circũfossa re¬
spirauit : & erecta est. S eadem uitis ubi circũ fossa
fuerit. religatur & erigit᷑. ne reflectat᷑ in terrã: recidunt᷑
luxuriant. recidunt᷑. Quid gͦ amminiculoꝵ ordines. ui¬
gitionesq describam. gr̃e. que uere atq manifeste eqͣl¬
tatem docent in eccłia esse seruand̾a ÷ ut nemo diues

Expanded text:
sollicitudo et cupiditas uel pecuniae sollicitudo et cupiditas uel pecuniae tibi demonstratur in euangelio, cum legis quia illa mulier, quae habebat spiritum infirmitatis, inclinata erat, ut rursum respicere non posset. curuata enim erat eius anima, quae inclinabatur ad terrena compendia et caelestem gratiam non uidebat. respexit eam Iesus et uocauit, et statim mulier onera terrena deposuit. his cupiditatibus etiam illos oneratos fuisse demonstrat quibus ait: uenite ad me omnes qui laboratis et onerati estis, et ego uos reficiam. ergo illa anima mulieris quasi circumfossa respirauit et erecta est. Sed et eadem uitis ubi circumfossa fuerit, religatur et erigitur, ne reflectatur in terram. reciduntur rit fructuosa. Quid ego adminiculorum ordines, jugationisque describam gratiam, quae vere atque manifeste aequalitatem docent in Ecclesia esse servandam, ut nemo se dives
Abbreviated transcription (Latin):
tis coronat ÷ uuarũq ad imitationẽ uite nr̃e pͥmũ uiuã defigit
radicem. Deinde q natura flexibilis ẽ. & caduca: quasi
brachiis qͥbusdam. ita clauiculis quicqͥd comp̃henderit
stringit: hisq se erigit & actollit. Huiꝰ est similis plebs
eccłie : que uelut quadã fidei radice plantat᷑ : & reprimit᷑
humilitatis ꝓpagine. De qua pulchre ait ꝓpħa. Uin eam
ex egypto transtulisti: & plantasti radices etꝰ. & repleuit
terrã. Oꝑuit montes umbra eiꝰ : & arbusta eiꝰ cedroslibani.
nea facta est dilecto in cormi. in loco uberi. Et maceriam
circundedi. & circũfodi uineã sorech: & edificaui turrim
p̃ceptor: & angłoꝵ custodia. Immittit angłs domini
in cireuitu timentiũ esĩ. Posuit in eccłia uelut turrĩ apłoꝵ
Circumfodit eam : quando exonerauit terrenar mole
eurar. Nichil enĩ magis mentẽ onerat quã istiꝰ mundi

Expanded text:
tis coronat uuarum? quae ad imitationem uitae nostrae primum uiuam defigitdeligit tis coronat uuarum? quae ad imitationem uitae nostrae primum uiuam defigitdeligit radicem, deinde, quia natura flexibilis et caduca est, quasi brachiis quibusdam ita clauiculis quidquid conprehenderit stringit hisque se erigit et adtollit. huius est similis plebs ecclesiae, quae uelut quadam fidei radice plantatur et reprimitur humilitatis propagine, de qua pulchre ait propheta: uineam ex Aegypto transtulisti terram: operuit montes umbra ejus, et arbusta ejus cedros Dei: nea facta est dilecto in cornu, in loco uberi: et maceriam circumdedi, et circumfodi vineam Sorech, et aedificavi turrim praeceptorum et angelorum custodia. inmittet enim angelus domini in circuitu timentium eum. posuit in ecclesia uelut turrem apostocircumfodit eam, quando exonerauit terrenarum mole curarum; nihil enim magis mentem onerat quam istius mundi
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a manet. Breui unusqͥsq decurso etatis flore: marcesei.
Sane ut caduca tͥ noueris cõmunia ẽẽ cũ florib: ita
etiam leta cũ uitib : quib generat᷑ uinũ. quo corhoĩs¬
letificat᷑. Atq utinã o homo huiꝰ generis imiteris exem¬
plum: ut ipse tͥ leticiam. iocunditatẽq fructifices. Inte
ipso suauitaris tue gr̃a est : ex te pullulat. inte maneiꝰ
intus tͥ. id est in ce ip̃so querenda iocunditatis tue cons&¬
entia est: Ideo ait. Bibe a quã de cuus uasis: & de pias
tuoꝵ fontib. Primũ om̃iũ. nichil gratiꝰ florentis odore
uitis. Si quidẽ de flore earũ sucus expressus poculi genus
conficit: quod & uoluptati & saluti sit. Deinde quis non
imret᷑. ex acini uinacio iutẽ usq in arbaris sũmũ cacumen
prumꝑe : Quã uelut quodã amplexu fouet. & quibusda
brachiis ligat. & circundat lacertis. pampinis uestit. ser¬

Expanded text:
gratia manet: brevi unusquisque decurso aetatis flore marcessit. CAPUT XII. gratia manet: brevi unusquisque decurso aetatis flore marcessit. CAPUT XII. Sane ut caduca tibi noveris communia esse cum floribus, ita etiam laeta cum vitibus, quibus generatur vinum, quo cor holaetificatur. atque utinam, o homo, huius generis imiteris exemplum, ut ipse tibi laetitiam iocunditatemque fructifices. in te ipso suauitas tuae gratiae est, ex te pullulat, in te manet, intus tibi inest, in te ipso quaerenda iocunditas tuae est conscientiae. ideo ait: bibe aquam de tuis uasis et de puteorum tuorum fontibus. primum omnium nihil gratius florentis odore uitis, siquidem de flore earum sucus expressus poculi genus conficit, quod et uoluptati et saluti sit. deinde quis non miretur ex acini uinacio uitem usque in arboris summum cacumen prorumpere, quam uelut quodam amplexu fouet et quibusdam brachiis ligat et circumdat lacertis, pampinis uestit, ser
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc enĩ in singłis pͥuilegiũ natura tenuit in reliquũ. qd sub
iectũ mundi nascentis accepit : & inde manet sua ilicibꝰ
p̃rogatiua ÷ manet cẏpressib : ut nulli uenti eas erinis sui¬
honore despoliẽt. Surrexerat ante florib immixta
terrenis sine spinis rosa ÷ & pulcherrimꝰ flossine ulla
fraude uernabat: postea spma sepsit gr̃am floris. tanqͣm
humane speculũ p̃ferens uite : que suauitatẽ ꝑfunctionis
sue. finitimis eurar stimulis sepe compungat. Uallataẽ
emĩ elegantia uite nr̃e. & quibusda sollicitudinib obse¬
pta: ut tristicia ea distinc ta sit & gr̃a. Uinde cũ unꝰqso
a ut suauitate rationis. aut ꝓsꝑioris cursus successib gra¬
tulat᷑ . meminisse culpe eũ conuenit. per quã nobis in
paradisi amenitate florentib. spine mentis animeq
sentes iure condemnationis asscripti sunt. Irrutiles gͥliad
ohomo aut splendore nobilitatis. aut fastigio potesta¬

Expanded text:
hoc enim in singulis uincula natura tenuit in reliquum, quod sub hoc enim in singulis uincula natura tenuit in reliquum, quod sub ictu mundi surgentis accepit. et inde manet sua ilicibus praerogatiua, manet uirescant, ut nulli uenti eas honore despolient. Surrexerat ante floribus immixta terrenis sine spinis rosa, et pulcherrimus flos sine ulla fraude vernabat: postea spina sepsit gratiam floris, tamquam humanae speculum praeferens vitae, quae suavitatem perfunctionis suae finitimis curarum stimulis saepe compungat. Vallata est enim elegantia vitae nostrae, et quibusdam sollicitudinibus obsepta, ut tristitia adjuncta sit gratiae. Unde cum unusquisque aut suavitate rationis, aut prosperioris cursus successibus gratulatur, meminisse culpae eum convenit, per quam nobis in paradisi amoenitate florentibus spinae mentis, animaeque sentes jure condemnationis ascripti sunt. Irrutiles igitur licet, o homo, aut splendore nobilitatis, aut fastigio potesta
Abbreviated transcription (Latin):
cũ ꝓdurerit fructũ. statim mittit falcem : qm̃ adest messĩ.
Dormienti gͥ tibi homo & nescienti. fructus suos ultro
terra ꝓducit. Dormis & surgis: & frumenti ꝑ noctem
inerementa miraris. Diximꝰ de herba feni: nunc
dicamꝰ de ligno fructuoso faciente fructũ sođ̾m genus:
cuiꝰ semen sit in ipso. Dirit & facta sunt: & sub̾ito ut
supra florib. herbarũq uiriditatib : ita hic nemorib
terra uestita est. Concurier̃t arbores : consurrerert̃
silue: uertices repente montiũ fronduert̃. Hinc punus.
hine eypressus in alta se extulerunt cacumina : cedri
s piceȩ conuener̃t. Abies quoq ñ contenta terrenis
padieib. atq aerio uertice: etiam casus marinos tuto
sibitira remigio. nec sold uentis.: s etiam fł uetibus
certatura ꝓcessit. Nceñ & laurus assurgens odoremi suũdedit.
nunquã suo exuenda uelamine. Umbrose qͦ ilices uerticem
ꝓtuler̃t: in horrentẽ comã hib̃nis qͦ temporib seruature.

Expanded text:
duxerit fructum, statim mittit falcem, quoniam adest messis. dormiente te igitur, homo, et nesciente fructus suos ultro terra producit. dormis et surgis et frumenti per noctem incrementa miraris. Diximus de herba faeni, nunc dicamus de ligno fructuoso faciente fructum secundum genus, cuius semen eius in ipso. dixit et facta sunt et subito ut supra floribus herbarumque uiriditatibus ita hic nemoribus terra uestita est. concurrerunt arbores, consurrexerunt siluae, uertices repente montium fronduerunt. hinc pjnuspinus, hinc cypressus in alta se extulerunt cacumina, caedri et piceae conuenerunt. abies quoque non contenta terrenis radicibus atque aerio uertice etiam casoscasus marinos tuto subitura remigio nec solum uentis, sed etiam fluctibus certatura processit. nec non et laurus adsurgens odorem suum dedit numquam suo exuenda uelamine. umbrosae quoque ilices uerticem protulerunt inhorrentem comam hibernis quoque temporibus seruaturae.
Abbreviated transcription (Latin):
aridũ. qd sine usu & suauitate potandi sit. Sed re¬
uertam᷑ ad ꝓpositũ. Fiat firmamentũ int̾ inediũ aque.
Non moueat sicut iam dixi. qr supͣ cełi ait. hic dicit
firmam̃tũ.: qm̃ & dauid dicit. celi en arrant głam dei.
& oꝑa manuũ eiꝰ annunciat firmamentũ: hoc est
mundi opꝰ cũ uidet᷑. suũ laudat auctorem. In uifibilis
enĩ maiestas eiꝰ: ꝑ ea que uident᷑ agnoscit᷑. Et uidet᷑
mͥ nomen celoꝵ commune esse. qr plurimos celosscri¬
pture testificant᷑: nomen aũt esse speciale firmam̃¬
tum. Siqͥdem & hic ita habet. & uocauit ds̃ firmam̃tũ
celum: ut uideat᷑ supͣ generalit̃ dixisse in pͥncipio celũ
factum. ut om̃is celestis creature fabricã comp̃hender& ÷¬

Expanded text:
aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed rearidum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Dauid ait: caeli enarrant gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiat firmamentum, hoc est: mundi opus, cum uidetur, suum laudat auctorem; inuisibilis enim maiestas eius per ea quae uidentur agnoscitur. et uidetur mihi nomen caelorum commune esse, quia plurimos caelos scriptura testificatur, nomen autem esse speciale firmamentum, siquidem et hic ita habet: et uocauit firmamentum caelum, ut uideatur supra generaliter dixisse in principio caelum factum, ut omnem caelestis creaturae fabricam conprehender
Abbreviated transcription (Latin):
Nam siue ex lignis hautquaquã semiustulatis. s int̾ se
collisis. ignis eacussus. excipiatur foliis: etiam flamma
adolet. aesi de igne accendas facem. Siue de fłame lumine
lumen accendas: eadem species & natura est luminis. aesi
illud ñ naturalis ignis adoleuerit: s quem accidens cau¬
sa generauerte.Uel hinc saltem cotemplent᷑ solis ca¬
lorem. qđ diuersa ei ds constituit cursus sui loca & tẽpo¬
ra: ne si semꝑ in hisdem moraret᷑ locis. cotidiano ea ua¬
pore exureret. Mare ipsũ ideo ferunt ipsi salsam atq
amaram aquam habere. qđ ea que de fluuiis in freta
influant. calore absumant᷑ : tantũq uapore diurno
consumi. quantũ cotidie ex diuersis fliunoꝵ cursib in¬
ueniat᷑. Quod ex solis quada diuidicatione fieri ꝑhi¬
betur : qui qd̾ purũ ac leue ẽ sibi rapit : qd graue atq
terrenũ consumit: ex quo remanet illud salsum atque

Expanded text:
nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed accidens causa generauerit. uel hinc saltem contemplentur solis calorem, quod diuersa ei deus constituit cursus sui loca et tempora, ne, si semper in isdem moraretur locis, cottidiano ea uapore exureret. mare ipsum ideo ferunt ipsi salsam atque amaram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque
Abbreviated transcription (Latin):
ut flumina. lacus repente repleant᷑: ipsa maria exundet.
Unde & frequent̃ solem uidemꝰ madidũ. atq rorantẽ :
in quo euidens dat indiciũ. qd̾ alimentũ sibi aquarũ ad
temꝑiem sui sumpserit. Tantũ aũt est illis impugnã¬
de ueritatis studium. ut solem ipsum negent calidȩ nat᷑ȩ¬
ẽẽ : eo qd̃ albus sit. ñ rubicundꝰ. aut rutilus in speciemi¬
gnis. Et ideo aiunt qd̾ nec ignitus natura fit: & siqͥd
habet caloris. ferunt ex nimio motu conuersionis accidẽ.
Quod ido dicendũ putant. ut nichil uideat᷑ humoris con¬
suere : qr calorem quo humor uł minuit᷑. uł plerinq
exhaurit᷑. non habet naturalem. S nichil agunt
eũ ista componunt: qr nichil interest. utrũ ex natu¬
ra calorem quis habeat. an ex passione. aut aliqua ex
causa ÷ quia om̃is ignis consumptor humoris est: uel
huiꝰ modi materie. quam flamma consueuit exurere.

Expanded text:
ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista componunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex passione aliquaue ex causa, quia ignis omnis consumptor umoris est uel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere.
Abbreviated transcription (Latin):
arido gurgite. subsidiũ uitale deficiat. Et erit quid̃e qͥndo
dicat abysso. deserta eris. & om̃s fluuios siccabo: sicut ꝑ
isaiam futurũ annunciauit. S etiam antequã dies ile
adueniat. diuino p̃stitutus arbitrio: non minimũ et¬
inter se ipsa elementoꝵ natura discernit. Crebro itaq aut
s respice ad uimi caloris. & incredulꝰ ñeris. multũ ẽẽ quod
ignis absorbet. Qd uł ex illo nobis debet ẽẽ manifestũ:
cũ medici uasa queda angusta ore. planiora desuꝑ. intus
concaua. leui lucerne concepto lumine affigunt corpori:
quemadinodũ calor ille omnem in se rapiat humorem. Qͥs
gͥ dubitet. qd̾ ignitus ether & magno feruens uapore. in¬
flammaret atq exureret om̃ia. nisi lege quađa sui cohi¬
beret᷑ auctoris ⁊ ut nec flumina. nec lacus. nec ipsa maria
ium eiꝰ possent iestinguere: & idõ desuꝑ aqua impetu
quoda descendens. in tantos plerunq ymbres rumpitur.

Expanded text:
arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut sed respice ad uim caloris et incredulus non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur,
Abbreviated transcription (Latin):
dentalib partib barbaroꝵ atq romanos int̾secans ppłos
donec ponto ipse condat᷑ : renꝰ de iugo alpiũ usq in occeani
ꝓfunda cursus suos dirigens. romani memorandꝰ aduersꝰ
feras gentes murus imꝑii. padꝰ maritimoꝵ cõmeatuum
italicis subsidus fidus inuector. rodanꝰ rapido concitꝰcursu.
tyrreni equoris freta scindit. in quo ñ mediocre fert᷑ natu¬
gantiũ ꝑicłm. dũ inter se maris fluctus. & aminis fluenta
decertant: itemq de septemtrionali parte. euxis cautaseis
montib fusus. cũ plurib aliis in euxinũ se p̃cipitat mare.
plixũ est singłors ꝑsequi fluiuore nomina. qui uł in nr̃m
mare diriuant᷑. uł exinanunit᷑ occeano: eũ tanta gͥ ub̃tas
aquare sit. tñ plerunq terra meridiane plage torret᷑ ando¬
rib. atdq estu soluta. fatiscit inpuluerem. mserandi agͥco¬
le labore consumpto : ut frequent᷑ ad potũ siccatis puteis.

Expanded text:
dentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, dentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis
Abbreviated transcription (Latin):
exilit. Ergo sicut necessario ignis creat᷑. ut ordinata
& dispensata ꝑmaneant : celiq clementia temperet
aquaꝵ rigorem: ita etiam aquaꝵ redundantia ñ suꝑ
flua. ne alterum altero consumeret᷑: qr nͥ ꝯueniens
utriusq mensura sit : sicut ignis aquã exiocat. ita &. aqua restin¬
guit ignem. Ideoq pondere & menfura examinauit uniũ¬
sa.: numerata enĩ funt ei & stillicidia pluuiaꝵ. sicut in li¬
bro iob legimꝰ: sciens uł rerũ facile defectũ fore : uł solitu¬
dinẽ uniu̾sitatis. si alterũ ȩxuꝑaret᷑ ab altero. Ita utͥusque
teꝑ auit dispendia. ut neq plus ignis ȩxcoqueret. neque
exuꝑaret aqua. quã imminutio fieret utriusq moderata:
que & suꝑfluũ detraheret. & necessariũ reseruaret. Cũq
ita tanta de terris erumpant maximoꝵ fluenta amnium:
mlus effuso egyptũ stagnans flumine. ddanubius de occi¬

Expanded text:
exilit. ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata exilit. ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquarum rigorem, ita etiam aquarum redundantia non superfiuasuperflua, ne alterum altero consumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pondere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occi
Abbreviated transcription (Latin):
terra inanis suspendit᷑: uł pondere librato undiq ĩmo¬
bilis ꝑseuerat: ita & aqua aut gͣuiorib. aut equis cum
terra ponderib ȩxammatur. Ideoq ñ facile suꝑfun¬
dit᷑ mare terris: nisi cũ iubet᷑ exire. Deinde cũ ipsi
dicant. uolui orbem celi. stellis ardentib refulgentẽ:
nonne diuina ꝓuidentia necessario ꝓspexerit. ut intͣ
orbem celi. &. supͣ orbem redundaret aqua. que illuis
feruentis axis incendia temꝑaret: Ppterea q exum¬
dat ignis & feruet: etiam aqua exundauit in cerris:
ne assurgentis solis & stellaꝵ micantiũ ardor exureret.¬
& tenera rerũ exordia insolitus uapor lederet. Quan¬
ti fontes. fluuiz. lacus. irrigant terras: qr eas internus
quida ignis uaporat:nde enĩ aut arbores germina¬
rent. aut frumenta. uł sata prumꝑent. uł orta coq̃¬
rent᷑ ⁊ nisi ea interior qͦ ignis animaret: ᷤ Qui etiam

Expanded text:
terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immoterra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris, nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fontes fluuii lacus inrigant terras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam
Abbreviated transcription (Latin):
hubib generet᷑. an sine nubib colligat᷑. Uidem plerq
erire nubes de montib. Quero utrũ de terris ascendat
a qua: an ea que suꝑ celos est largo ymbre descendat.
Si ascendit: utiq contͣ naturã estꝰ. ut asoendat in suꝑio¬
ba que gͣuior est : & portet᷑ aere. cũ aer subtilior sit.
Alt si co̾neiti orbis totius motu rapit᷑ aqua: sicut imo
orbe rapit: ita summo orbe diffundit᷑. Si fimdi ut
uolunt ñ desinit: utiq non desinit rapi: qr sicut axis celi
semꝑ mouetur: ita & aqua semꝑ haurit᷑. Si descendit:
manet gͦ iugit᷑ suꝑ celos. que h abet unde descendat.
Deinde qͥd obstat. si conficeant᷑ qr aqua supͣ celos supen¬
sa sit: Nam quo uerbo dicunt terrã in medio ẽẽ sus¬
pensam. & immobilem manere. cũ utiq gͣinor sit quam
aqua: ea ratione ꝓossunt dicere. ñ p̃cipitari aquã orbis
illiũs celestis conuersione que suꝑ celos est. Sicut enĩ

Expanded text:
nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat. si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim
Abbreviated transcription (Latin):
potuit tantȩ maiestatis oꝑatione unda suspendi : De
aliis hec collige: de his que uidunt ocłi hominũ: quomͦ
ad iudeoꝵ transitũ. si rationẽ queris. se unda diuiserit.
Non solet hoc eẽ nature. ut aqua se discernat ab aqua:
& in ꝓfundo interfusione aquaꝵ terre separent᷑. Gela¬
uerinit inqͥt fluctus: & firmam̃ti specie cursũ suũ inso¬
lito fine frenarunt. Nonne potuit etiã alit̃ hebreũ ppłm
liberare  S tibi uoluit ostendere : ut eo spectaculo etiã
ila que ñ iudisti. estimares eẽ credenda. Iordanis quoq
reflexo amne in suũ fontẽ reuertit᷑. Herere aquã cũ la¬
bitur inusitatũ: rursũ redire in suꝑiora sine ullo repagu¬
lo. impossibile habet᷑. S quid impossibile ei. qui de¬
dic posse quib uoluit. dedit posse infirmitatib ⁊ ut infir¬
mus dicat. om̃ia possum in eo qui me confirmat :  Dicant
certe quemadmodũ aer cogatur in nubem: utrsi pluuia

Expanded text:
potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? 11. De potuit tantae majestatis operatione unda suspendi? 11. De aliis haec collige, de iis quae viderunt oculi hominum, quomodo ad Judaeorum transitum, si rationem quaeris, se unda diviserit. Non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua, et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. Gelaverunt enim fluctus, et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. Nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare. Sed tibi voluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non vidisti, aestimares esse credenda. Jordanis quoque, reflexo amne, in suum fontem revertitur. Haerere aquam, cum labitur inusitatum; rursum redire in superiora sine ullo repagulo impossibile habetur. Sed quid impossibile ei qui deinpossibile ei qui dedit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluuia
Abbreviated transcription (Latin):
que statuit. sicut scriptũ est. Statuit ea in scłm scłi:
hoc dixit. quas tu negas in suꝑiorib celis ẽẽ: audi fuꝑio¬
ra. Laudate eũ celi celoꝵ : & aque que suꝑ celos sunt
laudent nomen domini. Nonne quasi aduersantit᷑
dirit. qm̃ ipse dixit & facta sunt. ipse mandauit. et
creata sunt. statuit ea in scłm scłi : p̃ceptum posuit¬
& ñ p̃teribit: Anñ uidet᷑ tibi auctor idoneus. qͥ
legem suo operi daret: Ds̃ est qui dicit: uenerabilis
natura. inestim abilis magnitudine. immensus in re¬
minerationib. incomp̃hensibilis in oꝑib. Cuiꝰ altitudi¬
nem sapientie. quis inuestigare facilis: Iste dieit filio:
id est. dicit brachio suo. dicit uirtuti sue. dicit sapientie.
sue ⁊ dicit iusticie: & facit filius quasi potens: facit qͦsi
uirtus dĩ. facit quasi sapientia dĩ : facit quasi iusticia diui¬
na. Cũ hec audis: quid miraris. si supͣ firmamitũ celi

Expanded text:
qui statuit, sicut scriptum est: statuit ea in saeculum etqui statuit, sicut scriptum est: statuit ea in saeculum ethoc dixit, quas tu negas posse in superioribus caeli esse, audi superiora: laudate eum caeli caelorum et aquae, quae super caelos sunt, laudent nomen domini. nonne quasi aduersanti tibi dixit: quoniam ipse dixit et facta sunt, ipse mandauit et creata sunt: statuit ea in saeculum eet non praeteribit . An non videtur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? Deus est qui dicit, venerabilis natura, in aestimabilis magnitudine, immensus in remunerationibus, incomprehensibilis 27 in operibus, cujus altitudinem sapientiae quis investigare facilis? Iste dicit Filio, id est, dicit brachio suo, dicit virtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit justitiae suae. Et facit Filius quasi potens, facit quasi virtus Dei, facit quasi sapientia Dei, facit quasi justitia divina. Cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum coeli
Abbreviated transcription (Latin):
comp̃hendere. nisi is qui impletur in omnẽ plenitudinẽdi.
Est gͦ latitudo in ipsa celi altitudine. Sunt etiã ut de his
dicamꝰ que scire possumꝰ. pleraq edificia foris rotunda. intus
quadrata: & foris qͣdrata. intꝰ rotunda: quib suꝑiora pla¬
na sint. in quib aqua herere soleat. Que tñ idõ dicimus.
ut aduertant. opiniones suas opinionib ueri similiorib re¬
umci posse : & desinant tantũ opꝰ dĩ. humane oꝑationis
& nr̃e possibilitatis contemplatione metiri. Nos aũt seri¬
dixerit. Fiat inquit firmamentũ in mediũ aque : & sit
discernens int̾ aquas. Audio firmamentũ fieri p̃ceptũ.
quo diuideret᷑ aqua: & ab inferiore suꝑior discerneretur.
Quid hoc manifestiꝰ : Qui iussit discerni aquã int̾iecto
& medio firmamento: ꝓuidet quemadmodũ diuisa.
atq discreta manere possit. Sermo di uirtꝰ nature ẽ.
& diut᷑nitatis substantia : quoadusq uelit ca manere.

Expanded text:
conprebendere nisi is qui inpletur in. omnem plenitudinem dei, conprebendere nisi is qui inpletur in. omnem plenitudinem dei, Est ergo latitudo in ipsa coeli altitudine. Sunt etiam, ut de his dicamus quae scire possumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata, et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora sunt plana, in quibus aqua haerere soleat. Quae tamen ideo dicimus, ut advertant opiniones suas opinionibus verisimilioribus revinci posse, et desinant tantum opus Dei, humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. Nos autem Scridixerit: Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discernequid hoc manifestius? qui iussit discerni aquam interiecto et medio firmamento prouidit quemadmodum diuisa atque discreta manere possit. sermo dei uirtus naturae est et diuturnitas substantiae, quoad uelit eam manere
Abbreviated transcription (Latin):
uosuit id destruere. qd̾ frequenti scripturor lectione
inolitũ nr̃is & imp̃ssum est mentib⁊ qr aque suꝑ celos
esse ñ possint: dicentes. rotundũ ẽẽ orbem illum celi.
cuiꝰ in medio terra sit. & in illo circiutu aquã stare non
posse: qd̾ necesse ẽ. ꝓfluat. & labatur. cũ desuꝑiorib
ad inferiora decursiis est. Quom̃ enĩ aqua suꝑ orbem
stare ut aiunt potest: cũ orbis ipse uoluat᷑ Hec ẽ illa
uer sutia dialectioe artis. Da mͥ unde tibi respondeam.
Qd si ñ detur: nullũ uerbũ refert᷑. Petune s̾ concedi.
grem celi torqueri motu concito ÷ orbem aũt cerre esse
immobilem: ut astruant aquas suꝑ celos eẽ ñ posse. qt̾
om̃s eas uoluendo se axis. effunderet. Quasi uͦ ut con¬
cedam illis qd̃ postulant. & scdm eoꝵ opiniones illis re¬
spondeam. negare possint in illa altitudine & ꝓfundo.
E longitudinem ee & latitudinem: quam nemo potest

Expanded text:
uolunt id destruere quod frequenti scripturarum lectione uolunt id destruere quod frequenti scripturarum lectione inolitum nostris et inpressum est mentibus, quia aquae super caelos esse non possunt, dicentes rotundum esse orbem illum caeli, cuius in medio terra sit, et in illo circuitu aquam stare non posse, quod necesse est defluat et labatur, cum de superioribus ad inferiora decursus est. quomodo enim aqua super orbem stare ut aiunt potest, cum orbis ipse uoluatur? haec est illa uersutia dialecticae. da mihi unde tibi respondeam. quod si non detur, nullum uerbum refertur. petunt sibi concedi axem caeli torqueri motu concito, orbem autem terrae esse inmobilem, ut astruant aquas super caelos esse non posse, quod omnes eas uoluendo se axis effunderet, quasi uero, ut concedamus illis quod postulant et secundum eorum opiniones illis respondeam, negare possint in illa altitudine et profundo uel longitudinem esse et latitudinem, quam nemo potest
Abbreviated transcription (Latin):
relinquamꝰ: nos inhereamꝰ scripturaꝵ celessiũ magist̃io.
ꝓpositũ igͥ nobis est. ꝙ dixit ds̃. fiat firmamentum in
medio aquaꝵ. & sit discernens int̾ aquã & aquã: Ghine
tractatus. utrũ hoc firmamentũ appellet. qd̾ aute iam
fecit. de quo scriptũ est. in pͥncipio fecit ds cełu & terrã.
Nec fallit qd aliqui ante nos ita acceꝑint. eo qd supͣ crea¬
tum auctore do & conditũ cełu seriptura exp̃sserte : hic
expositionẽ oꝑis. creationisq diffuderit : ibi quasi sũma
oꝑis breuit᷑ comp̃hensa sit: hic oꝑationis qualitas ꝑ ipsas
concurrentiũ rerũ digesta sit species. S mouet nos: qr
& nomen aliud significat᷑. & species solidior. & causa di¬
scernit᷑. & ꝑsona cooꝑatoris adiungit᷑. Etem̃ sic scriptũ ẽ.
t disereuit ds int̾mediũ aque que erat sub firmam̃to:
& int̾ mediũ aque que erat suꝑ firniam̃tũ. & pͥmo

Expanded text:
relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. relinquamus: -nos inhaereamus scripturarum caelestium magisterio. Propositum igitur nobis est medio aquae et sit discernens inter aquam et aquam. et hinc tractatur, utrum hoc firmamentum appellet, quod ante iam fecit, de quo scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram. nec fallit quod aliqui ante nos ita acceperint, eo quod supra creatum auctore deo et conditum caelum scriptura expresserit, hic expositionem operis creationisque diffuderit, ut ibi quasi summa operis breuiter conprehensa sit, hic operationis qualitas per ipsas concurrentium rerum digesta sit species. sed mouet nos quia et nomen aliud significatur et species solidior et causa discernitur et persona cooperatoris adiungitur. sic enim scriptum est: et discreuit deus inter medium aquae, quae erat sub firmamento, et inter medium aquae, quae erat super firmamentum. et primo
Abbreviated transcription (Latin):
rationis concepti sonitꝰ consuetudinẽ. Et exemplũ afferunt:
co qd̃ nilus fluuioꝵ maximus. eo uidelicet loco. ubi se ex
altissimis montib in abdita ꝓfliniii illa p̃cipitat. magni¬
tudine fragoris sui. aures accolaꝵ obstruat: ut audiendi
munere carere dicant᷑. Sed facile his ipsa respondet
ueritas. Nam qui tonitrua audimꝰ nubiũ collisione gene¬
rata ÷ tantoꝵ orbiũ conuersiones. qui maiore utiq motu
ferri estimant᷑. si ita uehementiores sonitꝰ ercitarent. ñ
audiremꝰ Addunt p̃terea ideo sonũ hunc ñ ꝑuenire
ad terras. ne capti homines ꝑ suauitatẽ eiꝰ. atq dulcedinẽ.
quã celerrimꝰ ille celoꝵ efficit motus ab orientalib par-¬
tib usq in occasũ. ꝓpria negocia atq oꝑa derelinq̃ren:
& om̃ia hic ociosa remanerent. quodam humane ad
celestes sonos mentis excessu. S ea que sunt aliena
ab studio nr̃o. & a diuine lectionis serie. his qui forisfc̃

Expanded text:
rationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt rationis concepti sonitus consuetudinem et exemplum adferunt eo quod Nilus, fluuiorum maximus, eo uidelicet loci, ubi se ex altissimis montibus in catadupa illa praecipitat, magnitudine fragoris sui aures accolarum obstruat, ut audiendi munere carere dicantur. sed facile his ipsa respondet ueritas. nam qui tonitrua audimus nubium conlisione generata tantorum orbium conuersiones, qui maiore utique sicut motu ferri aestimantur, ita uehementiores sonitus excitarent, non audiremus? addunt praeterea ideo sonum hunc non peruenire ad terras, ne capti homines per suauitatem eius atque dulcedinem, quam celerrimus ille caelorum efficit motus, ab orientalibus partibus usque in occasum propria negotia atque opera derelinquerent et omnia hic otiosa remanerent quodam humanae ad caelestes sonos mentis excessu. sed ea quae sunt aliena ab studio nostro et a diuinae lectionis serie his qui foris sunt
Abbreviated transcription (Latin):
quos sibi innexos & uelut insertos. uersari retro. &
cont̾rio ceteris motu ferri arbitrant᷑ : eoq impulsu. &¬
motu ipsoꝵ orbiũ. duloem quenda. & plenũ suauita¬
tis atq artis. & gͣtissimi modul aminis sonũ reddi:
qm̃ scissus aer tam artifici motu. & acuta cũ grauib conso¬
nante. ita uarios equabilit̃ concentus efficiat. ut omnem
suꝑgrediat᷑ musici carminis suauitatẽ. Huiꝰ rei si fidem re¬
cũ ille celestis orbis. cui affiros ferunt stellaꝵ cursus. qui
sine interinissione uoluunt᷑. concitatiorem habeat conu̾sionẽ.
atq acutũ sonũ excitet. hic aũt limaris gͣuissimũ. non
audiret᷑ a nobis. cũ leuiora audire soleamꝰ ⁊ fidem gͦͣ eius
disputationis si testimonio nr̃o & auditus munere exigamꝰ
ꝓbari. referunt obsurdiusse aures nr̃as. & hebetiorem
nobis sensũ audiendi factum: ꝓpt̾̃ illam apͥncipio nr̃e gene¬

Expanded text:
quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e quos sibi innexos et velut insertos versari retro, et e contrario ceteris motu ferri arbitrantur. motu ipsorum orbium dulcem quendam et plenum suauitatis atque artis et gratissimi modulaminis sonum reddi, quoniam scissus aer tam artifici motu et acuta cum grauibus temperante ita uarios aequabiliter concentus efficiat, ut omnem supergrediatur musici carminis suauitatem. huius rei fidem si recum ille caelestis orbis, cui adfixos ferunt stellarum cursus, qui sine intermissione uoluuntur, concitatiorem habeat conuersionem atque acutum sonum excitet, hic autem lunaris grauissimum, non audiretur a nobis, cum leuiora audire soleamus? fidem ergo eius disputationis si testimonio nostro et auditus munere exigamus probari, referunt obsurduisse aures nostras et hebetiorem nobis sensum audiendi factum propter illam a principio nostrae gene
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad edificationẽ scdi celi & terci ꝓficeret. Alii uͦ
innumeros celos. uł mundos eẽ asserunt: quos irrident
sui. Non enĩ cũ illis nobis maior. quã cũ suis pugnaẽ:
qui geometricis numeris. & necessitatib contendunt
aut sodm. aut terciũ sit: nec oꝑatoris uirtutẽ idoneam.
ut multos celos faceret. & quis ñ hanc eoꝵ artificem fa¬
cundiam irrideat e ᷤ Qui cũ ex una atq eadem causa
difficile ei. cui uelle fecisse est:ᷤ fluitat gͥ illis impossi¬
bilitatis ratio. cũ de do diputant: cui uere dicit᷑. quia
impossibile nichil ẽ tibi. Itaq nos ñ solũ sodm: s etiã
terciũ celũ ẽẽ. negare ñ possumꝰ: cũ apłs raptum se ad
terciũ celũ. scriptoꝵ suoꝵ testificatione confirmet.
Daud etiã celos celoꝵ in illo laudantiũ dnm constitu¬
it choro : quem imitantes philosophi. septem stellaꝵ
& solis &. lune globorũ consonũ motũ introduxer̾t :

Expanded text:
quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero quod ad aedificationem secundi caeli tertiiue proficeret. alii uero innumeros caelos et mundos esse adserunt, quos inrident sui — non enim nobiscum illis maior quam cum suis pugna est — qui geometricis numeris et necessitatibus conteuduntaut secundum aut tertium sit, nec operatoris uirtutem idoneam, ut multos caelos faceret. et quis non hanc eorum artificem facundiam inrideat, qui cum ex una atque eadem causa  fecit . Quid enim difficile ei, cui velle fecisse est? Fluitat igitur illis impossibilitatis ratio, cum de Deo disputant, cui vere dicitur: Quia impossibile tibi nihil est. 6. Itaque nos non solum secundum, sed etiam tertium coelum esse negare non possumus, cum Apostolus raptum se ad tertium coelum scriptorum suorum testificatione confirmet . David etiam coelos coelorum in illo laudantium Dominum constituit choro . Quem imitantes philosophi quinque stellarum et solis et lunae, globorum consonum
Abbreviated transcription (Latin):
subiceret. inter mediũ aquaꝵ: ut du pͥus crederes firma¬
mentũ ex p̃cepto dĩ factũ. quã de aquar ꝓflua quali¬
tate dubitares. Si naturã elementoꝵ consideres: qͦmͦ
int̾ aquas solidatũ est firmamentũ Ille ꝓfluunt.
illud constringit᷑: ille currunt. hoc man̾et. Et sit
inquit discernens int̾ aquã & aquã. S aqua confun¬
dere: non discernere solet. Quomͦ iubet. qd̃ scit scđm
elementoꝵ rationẽ esse contͣrium: S cũ sermo eius.
ortus nature sit : iure usurpat dare legem nature.
qui originem dedit. S pͥus consideremꝰ quid sit fir¬
mamentũ : utrũ ipsum sic quod in suꝑiorib celum
appellauit. an aliud: & si duo celi. an plures. Nam sunt
qui unũ celũ esse dicant: nec alteriꝰ celi faciendi. cũ eẽt
una ylen ut ipsi aiunt. potuisse suppetere substantiã:
qm̃ cũ om̃is suꝑiore celo ẽẽt expensa: nichil reliqͥ fuit.

Expanded text:
subiceret \'inter mediam aquam>, ut tu prius crederes firmasubiceret \'inter mediam aquam>, ut tu prius crederes firmamentum ex praecepto dei factum quam de aquarum proflua qualitate dubitares. si naturam elementorum consideres, quomodo inter aquas solidatum est firmamentum? illae profluunt, illud constringitur: illae currunt, hoc manet. et sit inquit discernens inter aquam. sed aqua confundere, non discernere solet. quomodo iubet quod scit secundum elementorum rationem esse contrarium? sed cum sermo eius ortus naturae sit, iure usurpat dare legem naturae qui originem dedit. sed prius consideremus quid sit firmamentum, utrum ipsum sit quod in superioribus caelum appellauit an aliud et si duo caeli an plures. nam sunt qui unum caelum esse dicant nec alterius caeli faciendi, dum esset una flantibus, ut ipsi aiunt, potuisse subpetere substantiam, quoniam cum omnis superiori caelo esset expensa, nihil reliqui fuit