comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de septẽ uindiccis cam uaria suspicant᷑
Primũ eiꝰ asserunt fuisse peccatũ. qđ non
recte diuiserit. scđm qđ inuidit fr̃i. terciũ
qđ dolose egerit. dicens transeamꝰ in cãpũ.
quartũ qđ interfecerit. qͥntũ qđ ꝓcaciter
negauerit. necio. nunqͥd custos frĩs mei sũ'
Sextu qđ seipsum dãnauerit maior cul pa
mca est qua ut dimittar. septimũ qͥa nec
danatꝰ egerit penitentiã. scđ̾m nimuitas.
& frechiam regem uida. qͥ imminentẽ mor¬
tẽ lacrimis distulere̾. & dict̾ illũ a clemen¬
tissimo deo ideo usq ad septẽ generationes
fuisse daatũ ut saltẽ malis ipsis &̾ longe
uite merore cõpulsus pęnitentiã agerec. ut
inereret᷑ ab solui. Non nulli septenariũ num¬
rũ plenũ & ꝑfectũ interpretant᷑. de multi
script᷑arũ locis testimonia contrahentes. &
hunc eẽ. sensũ quẽ supra ꝑstrinximꝰ. qđ qͥ
interfecerte cam ab ingenti eũ & om̃ia sup¬

Expanded text:
de septem uindictis Cain uaria suspicantur et de septem uindictis Cain uaria suspicantur et primum eius adserunt fuisse peccatum, quod non recte diuiserit; secundum, quod inuiderit fratri; tertium, quod dolose egerit dicens: transeamus in campum; quartum, quod interfecerit; quintum, quod procaciter negauerit: nescio; numquid custos fratris mei sum? sextum, quod se ipse damnauerit: maior culpa mea est, quam ut dimittar; septimum, quod nec damnatus egerit paenitentiam secundum Nineuitas et Ezechiam regem Iudae, qui inminentem mortem lacrimis distulerunt. et dicunt illum a clementissimo deo ideo usque ad septimam generationem fuisse dilatum, ut saltim malis ipsis et longae uitae maerore conpulsus paenitentiam ageret et mereretur absolui. Nonnulli septenarium numerum plenum et perfectum interpretantur de multis scripturarum locis testimonia contrahentes et hunc esse sensum, quem supra perstrinximus, quod, qui interfecerit Cain, ab ingenti eum et omnia sup
Abbreviated transcription (Latin):
fitet᷑. Quia uirũ occidi in uulnere meo.
& iuuienẽ in liuiore inco. qm septies uin¬
ties. Hoc quidẽ de cam qđ in septima gene¬
ratione interfectꝰ sit: & iuixta aliã eđitio¬
nẽ penã sia scelerib dederit. nichil obs¬
curi arbitror remansisse. Nunc illud qđ.
non interrogaueras. dũ aliud. agimꝰ inrep¬
sit. que sint septuaginta .uiI. undicte. que.
in lamoch exoluendę sint. Aiunt ab adã
Sic̃ gͦ septima generatione cam peccatũ
ẽ. dissolutu. non enim uindicabit ds bis¬
mundi atq sanguius qͥ effusus eit rp̃i sol¬
uet aduentu qͥ tollit peccata mundi. qͥ la¬
uit amictũ suũ in sanguine uue. & corcu¬
lar calcauit solus. qͥ de edom ad elini.
rubicundus ascendens. & claniantib angłis
mirałm prebuit. eleuate portai pͥncipes
ur̃as. & introibit rex głe. & cetera. Refere
piri. quę diliuuo deletę ft̃. & in hoc nunx¬
ro de lamech facta ee. iundicea. qđ genꝰ ip¬
sius usq ad cataclismũ ꝑseuerauerit. Alii

Expanded text:
ea, quoniam uirum occidi in uulnere mihi et iuuenem in liuore meo, quoniam septies uin in septima generatione interfectus sit et iuxta aliam expositionem poenam sui sceleris dederit, nihil obscuri arbitror remansisse. Nunc illud, quod non interrogaueras, dum aliud agimus, inrepsit: quae sint septuaginta septem uindictae, quae in Lamech exsoluendae sint. aiunt ab Adam sicuti ergo septima generatione Cain peccatum est dissolutum — non uindicabit quimundi atque sanguinis, qui effusus est, Christi soluetur aduentu, qui tollit peccata mundi, qui lauit amictum suum in sanguine uuae et torcular calcauit solus, qui de Edom ad caelum rubicundus ascendens clamantibus angelis miraculum praebuit: leuate portas, principes, uestras, et introibit rex gloriae et cetera. referebperiri, quae diluuio deletae sint, et in hoc numero de Lamech factam esse uindictam, quod genus ipsius usque ad cataclysmum perseuerarit. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
dianc consuetudinis ponam ereplum. Loqͥt
inter uerb̾a seruus ad dñm. Quia incendi
domũ tuã & uniuersã substantiã tuã dissi¬
paui. interfice me: Dñsq respondeat. Non
ut ius morieris. & finies morce supplicia.
uerũ longo rẽpore custodieris ad uitã. &
tã inteliciter in hac luoe uersabis: ut qͥcũq
te occidit beneficiũ prestec occiso. du te de
tam multis lib̾et cruciatib. Et scđm. lxͣx.¬
qͥdẽ editionẽ: hic nob̃ sensus uidet᷑. De eo
autẽ qd̃ aqͥla posuit sepcemplicit. & sẏm¬
machus ebdomada siue septimꝰ ulciscet᷑. ma¬
ioꝵ nr̃oꝵ ista sententia ẽ. qđ putant in se¬
ptima generatione a lamech interfectũ cam.
Adam qͥppe genuit cam. cam genuit s noch¬
enoc genuit capan. cainan grnuit mala¬
lehel. Malalehel genuit matusalan. matu¬

Expanded text:
dianae consuetudinis ponamus exemplum. Loquatur dianae consuetudinis ponamus exemplum. Loquatur inter verbera servus ad dominum: quia incendi domum tuam, et universam substantiam tuam dissipavi, interfice me. Dominusque respondeat: Non ut vis, morieris, et finies morte supplicia; verum longo tempore custodieris ad vitam, et tam infeliciter in hac luce versaberis, ut quicumque te occiderit, beneficium praestet occiso: dum te de tam multis liberet cruciatibus. Et sdem editionem hic nobis sensus uidetur. De eo autem, quod Aquila posuit septempliciter et Symmachus ebdomatos siue septimus ulciscetur, maiorum nostrorum ista sententia est, quod putent in septima generatione a Lamech interfectum Cain. Adam qHenoch genuit Irat, et Irat genuit Malalehel, Malalehel genuit Mathusalem, Mathu
Abbreviated transcription (Latin):
me. Eicior inqͥt a conspectu tuo. & conscien¬
tia sceleris lucẽ ipsim ferre non sustiuens.
abscondor ut latite. eriq. Om̃is qui inuene¬
rit me occidet me dũ ex tremore corporis
e furiate mentis agitatu. eũ &. intelligit
qͥ meirat᷑ interfici. Uerũ ds̃ uolens eũ cõper¬
diose mortis finiri cruciatu nec tradens
pene qua si ipic dãnauerat. ait. Non sie.
idest non ut estimas morieris. & mortẽ ꝓ
remedio accipies. uerii uiues usq ad sẽpri¬
nã grnerationẽ. & conscientie tue igne tor¬
queberis. Ita ut qͥcumq te occiłit. scđi. du¬
plicẽ intelligentia. aut in septima generati¬
one aut septimo te lib̾et cruciatu. Nor. qđ¬
ipse qͥ occidit cam septẽ ultionib subiẽdencsꝰ
sit. sed qđ septẽ iundictas que in cam
tanco tẽpore cucurrerunt soluat in inter¬
tecto. occidens eũ qͥ uitę fuerat derelictꝰ ad
penã Ut aut qđ dicimꝰ manifestiꝰ fiat. coti¬

Expanded text:
me. \'eicior,\' inquit, \'a conspectu tuo et conscienme. \'eicior,\' inquit, \'a conspectu tuo et conscientia sceleris lucem ipsam ferre non sustinens abscondar, ut latitem, eritque: omnis, qui inuenerit me, occidet me, dum ex tremore corporis et furiatae mentis agitatu eum esse intellegit, qui mereatur interfici\'. uerum deus nolens eum conpendio mortis finire cruciatus nec tradens poenae, qua se ipse damnauerat, ait: non sic, id est: non, ut aestimas, morieris et mortem pro remedio accipies, uerum uiues usque ad septimam generationem et conscientiae tuae igne torqueberis ita, ut, quicumque te occiderit, secundum duplicem intellegentiam aut in septima generatione aut septimo te liberet cruciatu\', non qipse qui occiderit Cain, septem ultionibus subjiciendus sit: sed quod septem vindictas, quae in Cain tanto tempore cucurrerunt, solvat interfector, occidens eum qui vitae fuerat derelictus ad poenam. 3. Ut autem quod dicimus manifestius fiat, quoti
Abbreviated transcription (Latin):
Sobotai. iocanio. aquila. Et dixit ei dñs.
Propterea om̃is qͥ occidit cam septenplicit̾
ulciscet᷑. Syminachus. Et dixit ei dñs. Non
sic: sed om̃is qͥ occidit cam. ebdomada si¬
ue septimꝰ iundicabit᷑. Septuaginta & the¬
odotio. Ett dixit dñs. Non sic. sed om̃is
qͥ occiderit cam septẽ uindictas exoluet.
Postquã cam occidat frẽm. int̾rogatꝰ a
dño uͥ ẽ. abel fr̾ tuus. contumeliose res¬
pondit. Nescio. Nunqͥd custos fr̾is mei sũ.
Quam obrẽ maledictione danatꝰ. ut ge¬
mens & tremens uiueret suꝑ terra. no¬
uut uenia dep̾cari. sed poccata poccatis con¬
geminans. tantu pircauit nefas. cui a dño
non possit ignosci. Deniq respondit dũo.
Maior est causa mea. quã ut dimittar. Idest¬
plus peccaui. quã ut mercar absoliuui. Eloce
eicis me hodie a facie terre & a facie tua
abscondar. & ero gemens. e tremens suꝑ ter¬
ram. Et erit. Om̃is qͥ inuenerit me: occidec

Expanded text:
sobathaim ioccamo; Aquila: et dixit ei dominus: sobathaim ioccamo; Aquila: et dixit ei dominus: propterea omnis, qui occiderit Cain, septempliciter ulciscetur; Symmachus: et dixit ei dominus: non sic, sed omnis, qui occiderit Cain, ebdomatos siue septimus uindicabitur; Septuaginta et Theodotion: et dixit ei dominus: non sic, sed omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet. postquam Cain occiderat fratrem, interrogatus a domino: ubi est Abel, frater tuus? contumeliose responderat: nescio: numquid custos fratris mei sum? quam ob rem maledictione damnatus, ut gemens et tremens uiueret super terram, noluit ueniam deprecari, sed peccatis peccata congeminans tantum putauit nefas, cui a domino non posset ignosci. denique respondit ad dominum: maior causa mea, quam ut dimittar—\'id est:pluspeccaui, quamutmerear absolui\' —. ecce eicis me hodie a facie terrae et a facie tua abscondar et ero gemens et tremens super terram; et erit: omnis, qui inuenerit me, occidet
Abbreviated transcription (Latin):
singulor libros confici. Nam ꝙͥ origenes
in quarto pauli ad romanos tomo de
circuntisione magnifice disputauit.
de mundis atq atq inmunais auimalib.
in lerutico plron disseruit. it si ipse in¬
uenire nichil possem. de eiꝰ tam̃ tontib
niutuarer. Ut ueri loquar. didimi de sp̃ñ
sco librũ in manib habeo. quẽ trnisiatu
tͥ cupio dedicare. ne me estimes tantũmͦ
dormitare. qͥ loctionone siue stilo putas
Antelatis teaq pblematib que epłe tuc
rarum. festinationis. qͥa id una lucu¬
bratiuncłam dictare uolueri multor¬
opꝰ dierum. Tarlitatis qua auo oꝑe detentus
non statim ad interrogata rescripsi. Quid s
uult qđ in genesi scriptum est om̃is qͥ occi¬
derit cam septẽ undictas ȩxoluet Antequã
de questione dicamꝰ. rectũ uidei᷑ ut ecditioneᷤ
interprecũ singulor cũ ipso hebraico dige¬
ramꝰ. qͦ faciliꝰ sensus scripte possit intelligi
Uaĩo. merlo. adonay. lochen. colorec. cain.

Expanded text:
singulorum libros confici. nam et Origenes singulorum libros confici. nam et Origenes in quarto Pauli ad Romanos la/jTiquaiuiv tomo de circumcisione magnifice disputauit et de mundis atque inmundis animalibus in Leuitico plura disseruit, ut, si ipse inuenire nihil possem, de eius tamen fontibus mutuarem. et ut uerius loquar, Didymi de spiritu sancto librum in manibus habeo, quem translatum tibi cupio dedicare, ne me aestimes tantummodo dormitare, qui lectionem sine stilo somnum putas. antelatis itaque problematibus, quae epistulae tuae rarum: festinationis, quia ad unam lucubratiunculam dictare uolui rem dierum; tarditatis, quia alio opere detentus non statim ad interrogata rescripsi. Quid sibi uult, quod in Genesi scriptum est: omnis, qui occiderit Cain, septem uindictas exsoluet? Antequam de quaestione dicamus, rectum uidetur, ut editiones interpretum singulorum cum ipso Hebraico digeramus, quo facilius sensus scripturae possit intellegi: uaiomer lo adonai lochen chol orec cain
Abbreviated transcription (Latin):
c. at isSimo pass
damaso. Ieroniniꝰ.
Postquã eplam tuę
sci̾tatis accepi. conte¬
stim acctto notario
ut excipet imꝑam. Quo ad officiũ
preparato: qđ erã uoce ꝓniturꝰ. ante
mͥ cogitatione pingebani. Interim iã
& ego linguã. & ille articłum moueba¬
mꝰ. Tum subito hebreus inceruente
deferens non pauca uolumina quę de
synagoga qͥsi lecturꝰ acceꝑat. Et ilico.
biũ & qͥd facerẽ nescientẽ ita festinus
exterruit : ut om̃ib pretermissis ad
scribendũ conuolare. Qđ qͥdẽ usq ad
presens facio Uerũ ꝗͥa heri a diacono
ad me misso ut putas epłam. ut ego
sentio cõmentarui te expectare dixistt
breue responsionẽ ad ea desidans quę
.sis. non qͦ potuerini & ad illas aliqͥd res¬
pondẽ. sed qđ ab eloquentissimis uiris
tertulliano nr̃o: scilioet & nouaciano
latino sermone fuit oditę. & si noua uo¬
luerimꝰ afferre. sit latiꝰ disputandũ. der¬
te expecto qͥd placcat. utrunne epłari
breuitate sententias tͥ ueł digeri. aut

Expanded text:
Beatissimo papae Damaso Hieronymus. Postquam epistulam tuae sanctitatis accepi, confestim accito notario, ut exciperet, imperaui; quo ad officium praeparato, quod eram uoce prompturus, ante mihi cogitatione pingebam. interim iam et ego linguam et ille articulum mouebamus, cum subito Hebraeus interuenit deferens non pauca uolumina, quae de synagoga quasi lecturus acceperat. et ilico hbium et, quid facerem, nescientem ita festinus exterruit, ut omnibus praetermissis ad scribendum transuolarem; quod quidem usque ad praesens facio. uerum, quia heri diacono ad me misso, ut tu putas, epistulam, ut ego sentio, commentarium te expectare dixisti breuem responsionem ad ea desiderans, quae sis, non quo non potuerim et ad illas aliquid respondere, sed quod ab eloquentissimis uiris, Tertulliano nostro scilicet et Nouatiano, Latino sermone sint editae et, si noua uoluerimus adferre, sit latius disputandum. certe expecto, quid placeat: utrumne epistolari breuitate sententias tibi uelis digeri aut
Abbreviated transcription (Latin):
bona ualde. qͥre noc de mundis & inmun¬
dis animalib p̾cepit. cũ inimindũ nichil
c̾e̾ bonũ possit. & in nouo testam̃to post uisi¬
onẽ quę petro fuerat ostensa dicenti. absit
introiuit in os meũ uox de celo respondit.
qd̃ ds̃ muudauit tu cõmune ne dixris.
ur ds̃ ioqͥt᷑ ad abrtaam. qđ quarta ꝓge

Expanded text:
 de mundis et inmundis animalibus praecepit, cum inmundum bonum esse nihil possit et in nouo testamento post uisionem, quae Petro fuerat ostensa dicenti: absit, introiuit in os meum, uox de caelo responderit: quod deus mundauit, tu ne commune dixeris? Cur deus loquitur ad Abraham, quod qua
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ exponat᷑. iudct᷑ exꝰ. contrarui. Cur
abraam fidei suę signũ in circunc isione
susceptt. Cr Naac uir iustꝰ & deo carꝰ.
non illi cui uolute. sed cui noluit deceptꝰ
errore benedirit. EXPLICIT EGLA

Expanded text:
 contrarium. IV. Cur Abraham fidei suae signum in circumcisione suscepit? V. Cur Isaac, vir justus et Deo charus, non illi cui voluit, sed cui noluit deceptus errore benedixit? DE EXPLA
Abbreviated transcription (Latin):
& sp̃s sc̃s doc& de patre & de filio. Trina
gͥ quia uera ẽ. in enarranda ẽ. in iisibił
ẽ. om̃i potens ẽ. sese p̃dicat. sese annunci¬
at Dignant᷑ om̃i creat᷑ȩ usibili & inuisi¬
bili ñ ualente dignant̃. Aut narrare. ant
mirari.aut cõp̃hendẽ. aut inuestigare.
aut quẽad modũ ẽ. humanis eã sensibꝰ
occripare. Constat gͥ infirmari hoĩem scẽ
uenerandȩq tͥnitatis. in enarranda gła
narratio głȩ si excedit. qͣnto magis fru¬
strabunt᷑. qui audent int̾ patrẽ & filiũ¬
causã humanã potentis. qͥ ñ solũ qͥd sit
ds̃ intellexert̃. qͥ nec etiã qͥd sit homo in¬
in tͥnitate subitaneũ. nichil nuꝑrimũ
nichil tẽporale. nichil impotens. nichil
minꝰ. nichil in eqͣle. Trinitas ueneranda
dep̾canda tͥnitas. in enarranda. in in¬
uestiganganda. in cõp̃hendenda. & qd̾
in iusibiliũ rerũ fides ẽ. nob̾ dicit apłs.
Est aut̃ fides sꝑandarũ sub̾a rerũ. inui¬

Expanded text:
 sanctus docet de Patre et de Filio? Trinitas igitur quia vera est, inenarranda est, invisibilis est, omnipotens est, sese praedicat, sese annuntiat dignanter omni creaturae, visibili et invisibili, non valenti dignanter, aut narrare, aut mirari, aut comprehendere, aut investigare, aut quemadmodum est humanis eam sensibus occupare. Constat igitur infirmari hominem, sanctae venerandaeque Trinitatis in enarranda glornarratio gloriae si excedit, quanto magis frustrabuntur, qui audent inter Patrem et Filiumd sit Deus non intellexerunt: sed nec etiam quid sit homo atin Trinitate subitaneum, nihil nuperrimum, nihil temporale, nihil impotens, nihil minus, nihil inaequale: Trinitas veneranda, deprecanda, Trinitas inenarranda, investiganda, incomprehendenda. Et quod invisibilium rerum fides est, nobis dicit Apostolus: Est aut
Abbreviated transcription (Latin):
implens. Nichil gͦ inꝑfectũ in filio dei
nichil ineqͣle nichil impotens. nichil
tẽporale. nichil incognitũ. Omĩa uera
omĩa possibilia.omĩa ingentia. om̃ia
eqͣlia patͥ. dicente saluatore. Nemo no
nescit & horã qͣm ipse fecit: Absit a sen¬
sibꝰ nr̃is. Hoc it̾um ipse saluator dicit.
Da illis pat̾. ut honorificent filiũ. sicut

Expanded text:
ia. Nihil ergo imperfectum in Filio Dei, nihil inaequale, nihil impotens, nihil temporale, nihil incognitum: omnia vera, omnia possibilia, omnia ingentia, omnia aequalia Patri, dicente Salvatore: Nemo novnescit et horam quam ipse fecit? Absit a sensibus nostris hoc. Iterum ipse Salvator dicit: Da illis, Pater, ut honorificent Filium sicut
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd habuit dedit. & tu gͥ eroganda ñ
queras. s iã quesita tribue. ut fortis¬
simũ tyruncłm suũ xp̃c agnoscat.
ut letꝰ tͥ de longissima regione ueni¬
enti occurrat p̾at̾. ut stolã tribuat.
ut donet anulũ. ut immol& ꝑ te ui¬
tulũ saginatũ. ut expeditũ cum scõ
frẽ qͥntiliano ad nos cito faciat naui¬
gare. Pulsaui amiciciarũ fores. Si aꝑu¬
eris. crebro nos habebis hospites.

Expanded text:
quod habuit, dedit. et tu igitur eroganda non quod habuit, dedit. et tu igitur eroganda non quaeras, sed quaesita iam tribue, ut fortissimum tirunculum suum Christus agnoscat, ut laetus tibi de longissima regione uenienti occurrat pater, ut stolam tribuat, ut donet anulum, ut immolet pro te uitulum saginatum, ut expeditum cum sancto fratre Quintiliano ad nos cito faciat nauigare. pulsaui amicitiarum fores; si aperueris, nos crebro habebis hospites.
Abbreviated transcription (Latin):
& egẏptiȩ dñe palliũ derel inque.
ut nudꝰ sequaris dñm saluatorem
qͥ dic̃ in euangłio. Nisi qͥs tulerit cru¬
cẽ suã. & secutꝰ me fuerit. ñ potest
m̃s eẽ discipłs. ꝑroice sarcinã scł
ad celũ uola. ne alas uirtutũ tuarũ
auri deprimant pondera. hoc autẽ
dico. ñ te auarũ didicerĩ. s sub intel¬
ligã iccirco ad huc m iliciȩ oꝑam
dare. ut impleas sacculũ. quem eua¬
cuare dñs p̃cepit. Si gͥ qui habent
possessiones & diuitias. uibent᷑ om̃ia
iiende & dare pauꝑibꝰ. & sic sequi sal¬
natorẽ. dignatio tua aut diuesẽ &
deb& facere qͦd p̃ceptũ ẽ. aut adhuc te¬
nuis. & ñ deb& querere qͦd erogatura
ẽ. Certe xp̃s ꝓ animi uoluntate om̃ĩa
in acceptũ refert. Nemo apłis pauꝑi¬
or fuit. & nemo tantũ ꝓ dño dereli¬
quit. Uidua illa in euangłio pauper¬
cła quȩ duo minuta misit ingatophy¬
laciũ. cunctis p̃fert᷑ diuitibꝰ qͥa totũ

Expanded text:
et Aegyptiae dominae pallium relinque, et Aegyptiae dominae pallium relinque, ut nudus sequaris Dominum Salvatorem, qui dicit in Evangelio: Nisi quis tulerit crucem suam et secutus me fuerit, non potest meus esse discipulus . Projice sarcinam saecad caelum uola, ne alas uirtutum tuarum auri deprimant pondera. hoc autem dico, non quo te auarum didicerim, sed subintellegam idcirco adhuc militiae operam dare, ut impleas sacculum, quem euacuari dominus praecepit. si igitur, qui habent possessiones et diuitias, iubentur omnia uendere et dare pauperibus et sic sequi saluatorem, dignatio tua aut diues est et debet facere, quod praeceptum est, aut adhuc tenuis et non debet quaerere, quod erogatura est. certe Christus pro animi uoluntate omnia in acceptum refert. nemo apostolis pauperior fuit et nemo tantum pro domino dereliquit. uidua illa in euangelio paupercula, quae duo minuta misit in gazophylacium, cunctis praefertur diuitibus, quia totum,
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃is qͥntilliam amicitię p̃stitert̃.
hoc uł maximũ ẽ. qͦd te michi igno¬
tum corpore.m̃te sociauit. Quis e¬
nĩ ñ diligat eũ. qͥ sub paludamento
& habitu militari. agat oꝑa pro¬
pħarũ. & ext̾iorẽ hoĩem aliud ꝓ¬
mittentẽ uincat interiore hoĩe. &
qͥ formatꝰ est ad imaginẽ creatoris
Unde & por ad officiũ ꝓuoco litt̾a¬
rũ. & p̾cor. ut mͥ occasionẽ sepiꝰ tri¬
buas rescͥbendi. quo de cetero scͥbam
audat᷑iꝰ. Illud aut̃ prudentiȩ tuȩ bre¬
uit̾ significasse sufficiat. ut memi
queras uxorẽ.idẽ alligationẽ. quȩ
solutioni contrariaẽ. Quigͦ seruit
officio c̃iugali. uinctꝰ ẽ. Qui umctͤ
ẽ. seruus ẽ. Qui aut̃ solutꝰ ẽ. liber est
Cũ gͦ xp̃i gaudeas lib̾tate. & aliud
agas. & aliud reꝑmittas. ac ꝓpe m¬
dũ in domate constitutꝰ sis. nonde¬
bes ad tollendã tunicã tecta des¬
cende : respicere post tegͣũ. nec
aratri semel arrepti stiuam dimit¬
tere. S si fieri potest. imitare ioseph

Expanded text:
fratris Quintiliani amicitiae praestiterunt, hoc uel maximum est, quod te mihi ignotum corpore mente sociauit. quis enim non diligat eum, qui sub paludamento et habitu militari agat opera prophetarum et exteriorem hominem aliud promittentem uincat interiore homine, qui conformatus est ad imaginem creatoris ? unde et prior ad officium prouoco litterarum et precor, ut mihi occasionem saepius tribuas rescribendi, quo de cetero scribam audacius. illud autem prudentiae tuae breuiter significasse sufficiat, ut meminquaeras uxorem, idest alligationem, quae solutioni contraria est. qui igitur seruit officio coniugali, uinctus est; qui uinctus est, seruus est; qui autem solutus est, liber est. cum ergo Christi gaudeas libertate et aliud agas, aliud repromittas ac propemodum in domate constitutus sis, non debes ad tollendam tunicam tecta descendere nec respicere postergum nec aratri semel arrepti stiuam dimittere, sed, si fier
Abbreviated transcription (Latin):
collatione firmam̃ti. inferos appellari.
& rrsũ ad cõparationẽ inferoꝵ qͥ sub
nob̾ st̃: nos cȩlũ dici. ut qͦd aliis infenus
ẽ: aliis cȩlũ sit. Nec hac disputatione c̃¬
tentꝰ dic̃ in fine om̃iũ rerũ. qͣndo ad cȩ¬
lestẽ ierłm reu̾suri sumꝰ. adu̾sariarum
fortitudinũ c̃tra popłm dĩ bella c̃sur.¬
gere. ut ñ sit eoꝵ ociosa uirtꝰ s exercean¬
t᷑ ad p̃lia. & habeant mat̾iã roboris ꝙͣ
c̃seqͥ ñ posst̃. nͥ fortes pͥmũ aduersarũs re¬

Expanded text:
collatione firmamenti inferos appellari, collatione firmamenti inferos appellari, et rursum ad comparationem inferorum, qui subter nos sunt, nos coelum dici: ut quod aliis infernus est, aliis coelum sit. » Nec hac disputatione contentus dicit: in fine omnium rerum, quando ad caelestem Hierusalem reuersuri sumus, aduersariarum fortitudinum contra populum dei bella consurgere, ut non sit eorum otiosa uirtus, sed exerceantur ad proelia et habeant materiam roboris, quam consequi non poss
Abbreviated transcription (Latin):
scendt̃. ut qͣlitate meritoꝵ diu̾sa in terris
possideant loca. & tt̾um. & qͥa cõpara¬
uimꝰ de isto mundo ad inferna ꝑgentes
animas his animabꝰ quȩ de suꝑiori cȩ¬
lo ad nr̃a habitacła uenientes qͦdã mo¬
do mortuȩ st̃ : prudenti in uestigatione
minandũ ẽ. an hoc ipsũ etiã possimus
in natiuitate dicere singłarũ ut qͦmͦ.
quȩ in ista tra nr̃a nascunt᷑ animȩ uł
de inferno rursũ meliora cupientes.
ad suꝑiora ueniunt & humanũ corpꝰ
assumunt. uł de melioribꝰ locis ad nosus¬
q descendt̃ sic & eadẽ loca quȩ supͣ sunt
in firmam̃to aliȩ animȩ possideant.
aliȩ quȩ de cȩlestibꝰ ad firmamtũ usq
delapsȩ st̃ nec tantũ facere peccati
ut ad loca inferiora quȩ in colimꝰ tru¬
dent᷑. Qbꝰ dictis nitit᷑ apꝓbare & firma¬
m̃tũ idẽ cęlũ. ad cõparationẽ suꝑioris
celi. eẽ inferos & hanc t̾rã qͣm incolimꝰ

Expanded text:
scendunt, ut qualitate meritorum diuersa in terris scendunt, ut qualitate meritorum diuersa in terris possideant loca. et iterum: et quia conparauimus de isto mundo ad inferna pergentes animas his animabus, quae de superiori caelo ad nostra habitacula uenientes quodam modo mortuae sunt, prudenti inuestigatione rimandum est, an hoc ipsum possimus etiam in natiuitate dicere singularum, ut, quomodo, quae in ista terra nostra nascuntur animae, uel de inferno rursum meliora cupientes ad superiora ueniunt et humanum corpus adsumunt uel de melioribus locis ad nos usque descendunt, sic et ea loca, quae supra sunt in firmamento, aliae animae possideant, aliae, quae de caelestibus ad firmamentum usque delapsae sunt nec tantum fecere peccati, ut ad loca inferiora, quae incolimus, truderentur. quibus dictis nititur adprobare et firmamentum, id est caelum, ad conparationem superioris caeli esse inferos et hanc terram, quam i
Abbreviated transcription (Latin):
eqͣuerit. in alio mundo qͥ postea fabricandꝰ
ẽ.fiat diabolꝰ pͥncipiũ blasmationis dñi.
ut illudat᷑ ei ab angłis qͥ exordii amisere
uirtutẽ. Qbꝰ dictis. qͥd aliud conat᷑ ostende.
nͥ huiꝰ mundi hoies peccatores in alio mun¬
do posse diabolos & demonas fieri. & rur¬
sũ nc̃ demones in alio mundo posseuł an¬
głos uł hoĩes fieri : & post disputationẽ
longissimã. qͣ omẽm nat᷑am corporeã in
spualia corpora & tenii a dicit eẽ mutan¬
dã. cunctãq substantiã in unũ corpꝰ mun¬
dissimũ. & om̃ĩ splendore puriꝰ c̃uertendã
& talẽ qͣlẽ nc̃ humana mens ñ potest cogi¬
tare. ad extremũ intulit. & erit ds̃ om̃ia in
om̃ibꝰ ut uniuersa nat᷑a corporea rediga
carnis & animȩ uixta oꝑum differentiam
diuersa apdꝰ inferos obtinent loca. sic qͥde
cȩlestis ierłm ut ita dicã administrati¬
one moriunt᷑: ad nr̃i mundi inferna de¬

Expanded text:
aequauerit, in alio mundo, qui postea fabricandus aequauerit, in alio mundo, qui postea fabricandus est, fiat diabolus, principium plasmationis domini, ut inludatur ei ab angelis, qui exordii amisere uirtutem. quibus dictis quid aliud conatur ostendere, nisi huius mundi homines peccatores in alio mundo posse diabolos et daemones fieri et rursum nunc daemones in alio mundo posse uel angelos uel homines procreari ? et post disputationem longissimam, qua omnem naturam corpoream in spiritalia corpora et tenuia dicit esse mutandam cunctamque substantiam in unum corpus mundissimum et omni splendore purius conuertendam et talem, qualem nunc humana mens non potest cogitare, ad extremum intulit: et erit deus omnia 111 omnibus, ut uniuersa natura corporea redigatcarnis et animae, iuxta operum differentiam diuersa apud inferos obtinent loca, sic, qui de caelestis Hierusalem-ut ita dicamadministratione moriuntur, ad nostri mundi inferna de
Abbreviated transcription (Latin):
tatibꝰ disputans & uł ex angłis demone.
uł ex demonibꝰ angłos siue hoĩes futos
qͥn post quedã int̾ualla tp̃rũ. rursum
materia subsistat. & corpora fiant. et
mundi diuersitas c̃struat᷑ ꝓpt̾ uarias uo¬
luntates rationabiliũ creat̾arũ. quȩ post ꝑ¬
fectã beatitudinẽ usq ad finẽ om̃iũ rerum
paulatĩ ad inferiora delapsa.tantã malici¬
ã receꝑunt. ut in c̾trariũ uerterent᷑. dũ no¬
lunt seruare pͥncipiũ. & incorruptã bea¬
titudinẽ possiđe. Nec hoc ignorandũ qͦd
nec muttitioni in se locũ tͥbuant. Alie
uͦ tã parũ de pͥstino statu amissurȩ sint.
ut pene nichil ꝑdidisse uideant᷑. & non¬
nullȩ in gͣndi runa in ultimũ p̃cipitan¬
de st̃ baratrũ. Nouitq dispensator om̃iũ
deus in c̃ditione mundoꝵ singłis ab uti
iuxta meritũ & oportunitates & causas. qͥ¬
bꝰ mundi gub̾nacła sustentant᷑ & iniciant᷑.
It qͥ om̃s uicerit neqͥcia. & penitꝰ se t̾rȩ co¬

Expanded text:
ibus disputans et uel ex angelis daemones uel ex daemonibus angelos siue homines futuros quin post quaedam interualla temporum rursum materia subsistat et corpora fiant et mundi diuersitas construatur propter uarias uoluntates rationabilium creaturarum, quae post perfectam beatitudinem usque ad finem omnium rerum paulatim ad inferiora delapsae tantam malitiam receperunt, ut in contrarium uerterentur, dum nolunt seruare prinoipium et incorruptam beatitudinem possidere. nec hoc ignorandum, quonec mutationi in se locum tribuant, aliae uero tam parum de pristino statu amissurae sint, ut paene nihil perdidisse uideantur, et nonnullae grandi ruina in ultimum praecipitandae sint baratrum. nouitque dispensator omnium deus in conditione mundorum singulis abuti iuxta meritum et oportunitates et causas, quibus mundi gubernacula sustentantur et initiantur, ut, qui omnes uicerit nequitia et penitus se terrae co
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ꝑsoluit int̾pretans & dicit. Idõ autẽ
uob̾ dixi. qͦd ille de meo accipiet. & qͥa
om̃ia quȩ patͥs st̃: mea st̃. Si gͥ ea quȩ pa¬
ñ ad eiꝰ attineat potestatẽ. nichil qͦd non
ab eo factũ sit. & eiꝰ nutu ac modamine
Sic enĩ dicit de spu scõ saluator. Ille uior¬
cabit mundũ & coniuncet. & docebit
de peccato. & de iusticia & de iudicio.
De peccato qͥdẽ. qͦd ñ credid̾unt in me.
De iusticia aut̃.qm̃ uado ad patrẽ meũ¬

Expanded text:
it: Ideo autem vobis dixi, quoniam ille de meo accipiet: quia omnia quae Patris sunt, mea sunt. Si igitur ea quae Panon attineat ad ejus potestatem, nihil quod non ab eo factum sit, et ejus nutu ac moderamine Sic enim dicit de Spiritu Salvator: Ille judicabit mundum et convincet, et docebit de peccato et de justitia, et de judicio. De peccato quidem, quod non crediderunt in me: de justitia autem,
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ. mortẽ aut̃ crucis. Ni des qͦd utrũq
scͥpt̾a ñ abnegat in filio dei. & qͦd dĩ est
uirtꝰ. & om̃ potentis omĩa scientis. om̃ia
cõplentis. omĩa c̾tinentis. om̃ia haben¬
tis. omĩa dantis. iudicantis. saluantis.
creantis. & qͦd creatę nat̾e ẽ. idẽ carniseiꝰ
& patientis. & plorantis. & qͣsi nescienti
& qͣsi ñ potentis. om̃ia qͣsi subiecti. & ce

Expanded text:
crucis . Vides quod utrumque Scriptura non abneget in Filio Dei, et quod Dei est virtus omnipotentis, omnia scientis, omnia complentis, omnia continentis, omnia habentis, omnia dantis, judicantis, salvantis, creantis: et quod creatae naturae est, id est, carnis ejus, et patientis et plorantis, et quasi nescientis, et quasi non pote
Abbreviated transcription (Latin):
rantiȩ & impotentiȩ participẽ iudi¬
cantes. qͣm uidei. Qđ ñ diuinitas natu.¬
ralit̃ patiebat᷑. s caro: ipse ostendit
iudeis dicens. Soluite hoc tẽplũ. & in
tͥbꝰ diebꝰ ego suscitabo eũ. & cui hoc du¬
biũ ẽ qd̾ ds̃ hoc dicebat. id ẽ filiꝰ dei ȩt̃¬
nꝰ. uerbũ ueniens patͥs. & sapientia dĩ
& uirtꝰ dei ȩt̾na & sẽpiterna. & imago

Expanded text:
rantiae et impotentiae participem judicantes quomodo Judaei. Quod non divinitas naturaliter patiebatur, sed caro, ipse ostendit Judaeis, dicens: Solvite hoc templum, et in tribus diebus ego suscitabo illud . Et cui hoc dubium est, quod Deus hoc dicebat, id est, Filius Dei aeternus, Verbum vivens Patris, et sapientia Dei, et virtus Dei aeterna et sempiterna, et i
Abbreviated transcription (Latin):
sentiunt angłi & potestates. cet̾ȩq uir¬
tutes. sentit int̾ior homo qͥ adimaginẽ
& similitudinẽ dei c̃ditꝰ est. Ex qͦ c̃clu¬
Unũ addidit uerbiũ. qͦdã mͦ. ut tanti sa¬
crilegii crimen effuger&. & qͥ in alio lo
substantia. ne diuinitatẽ in parces se¬
care iudeat᷑. nat᷑am om̃ipotentis dei.
angłis hõibꝰq largit᷑. Cũ hȩc se ita ha¬
beant. quȩ insania ẽ. paucis de filio &
sp̃u scõ cõmutatis.quȩ aꝑtã blasphe¬
miã p̃ferebant. cet̾a ita ut scͥpta st̃ ꝓ
tulisse in mediũ. & impia uoce laudas¬
se.cũ utiq & illa & ista de impietatis
fonte ꝑcesserint : Aduersũ om̃ia scͥb̾e.
nec huiꝰ ẽ tp̃ris. & om̃s qͥ aduersũ arriũ
& eunomiũ manicheũq & diuersas
scͥpserint hereses. his qͦq impietatibꝰ
rit libros legere. & calciatis pedibꝰ ad
t̾rã reꝑmissionis ꝑgere. nec ubi a ser¬
pentibus mordeatur. & arcuato uulne¬
re scorpi uerbet᷑. legat pͥ hc̃ librũ. &

Expanded text:
entiunt angeli et potestates ceteraeque uirtutes, sentit interior homo, qui ad imaginem et similitudinem dei conditus est. ex quo concluunum addit uerbum \'quodam modo\', ut tanti sacrilegii crimen effugeret, et, qui in alio locsubstantia, ne diuinitatem in partes secare uideatur, naturam omnipotentis dei angelis hominibusque largitur. Cum haec se ita habeant, quae insania est paucis de filio et spiritu sancto commutatis, quae apertam blasphemiam praeferebant, cetera ita, ut scripta sunt, protulisse in medium et inpia uoce laudasse, cum utique et illa et ista de uno inpietatis fonte processerint? aduersum omnia scribere nec huius est temporis et omnes, qui aduersus Arrium et Eunomium Manicheumque et diuersas scripserunt hereses, his quoque inpietatibus rit legere libros et calciatis pedibus ad terram repromissionis pergere, necubi a serpentibus mordeatur et arcuato uulnere scorpionis uerberetur, legat prius hunc librum et,
Abbreviated transcription (Latin):
sensu careant Q mobrẽ petis auite Rm̃e.
ut ipsũ ad te exemplar dirigã. qͦd a me olĩ
tͣns latũ. & nulli alii traditũ. a supͣdicto
fr̃e ꝑuerse editũ ẽ. Accipe g qͦo petisti.
s ita ut scias detestanda tͥ in eis ẽẽ ꝗͣ plu

Expanded text:
sensu careant. quam ob rem petis, Auite carissime, sensu careant. quam ob rem petis, Auite carissime, ut ipsum ad te exemplar dirigam, quod a me olim translatum et nulli alii traditum a supra dicto fratre peruerse editum est. Accipe igitur, quod petisti, sed ita, ut
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s urpãmachiꝰ ad me cuiꝰ¬
dã scedulã misit. quȩ orige¬
glumina c̃tinerent. im¬
mõ uiciata. hoc magnoꝑe postulans. ut g̃¬
cã ueritatẽ seruaret latina tͣnslatio: & in
utͣnq partẽ seu bene seu male dixiss& ill
qͥ scͥpsit. absq in t̾ptis patronio. romana
lingua cognoscer&. feti ut uoluit. misiq
eilibros. &scũ legiss&: ex horruit. & redu¬
dens scrinio. ne plati in uulgꝰ. multoꝵ ani¬
rogatꝰ ut trader& qͣsi statĩ reddituro ꝓpt̃
angustiã tẽporis. fraudẽ ñ potuit suspi¬
cari. Q acceꝑat legendos: adhibitis nota¬
riis opꝰ om̃e descͥpsit. & multo celeriꝰ qͣm
ꝓmiserat: codicẽ reodidit. Ea̾q temerita¬
te & ut leuiꝰ dicã ineptia. qͦd male surri¬
puerat: peiꝰ aliis credidit. & qͥa difficile
grandes libros & de rebꝰ mysticis disputan¬
tes. notarũ posst̃ seruare cõpendia. pre¬
sertĩ qͥ furtĩ celerit᷑q dictant᷑. ita in iłł
c̃fusa st̃ om̃ia. ut & ordine in plerisq &

Expanded text:
s uir Pammachius ad me cuiudam scidulas misit, quae Origelumina continerent, immo uitiata, hoc magnopere postulans, ut Graecam ueritatem seruaret Latina translatio et in utramque partem, seu bene seu male dixisset ille, qui scripsit, absque interpretis patrocinio Romana lingua cognosceret. feci, ut uoluit, misique ei libros, quos cum legisset, exhorruit et recludens scrinio, ne prolati in uulgus multorum anirogatus ut traderet quasi statim reddituro, propter angustiam temporis fraudem non potuit suspicari. qui acceperat legendos, adhibitis notariis opus omne descripsit et multo celerius, quam promiserat, codicem reddidit. eademque temeritate et—ut leuius dicam — ineptia, quod male subripuerat, peius aliis credidit. et quia difficile grandes libros et de rebus mysticis disputantes notarum possunt seruare conpendia, praesertim qui furtim celeriterque dictantur, ita in illis confusa sunt omnia, ut et ordine in plerisque et
Abbreviated transcription (Latin):
aut c̃uertibilẽ filiũ dei dicunt eẽ : hos
anathematizat catholica & apłica
ȩxcłia. Quȩ fides iniusibiliũ rerũ ẽ. ñ ui¬
sibiliũ. Unde arriani saluatorẽ uiden
tes in carne. puta uert̾ eiꝰ diuinitatẽ
talẽ eẽ. qͣlẽ & carnẽ passibilẽ. mutabilẽ
c̃uertibilẽ. cõp̃hensibilẽ. & qͣsi formidan¬
tẽs. & qͣsi nescientẽ om̃ĩa. & ꝓficientem
etate & sapientia. & nichil facientẽ ex
se. & subiectũ & orantẽ ad patrẽ. & grãs
agentẽ. & edentẽ. & patientẽ. & lacͥman¬
tẽ & gementẽ & qͥescentẽ. & postremo quȩ
st̃ creat̾ȩ ꝓpria. hȩc carni creatę saluato¬
ris ascͥbenda st̃ utiq ñ diuinitati. quia

Expanded text:
aut convertibilem Filium Dei dicunt esse: hos anathematizat Catholica et Apostolica Ecclesia: quod fides invisibilium rerum est, non visibilium. Unde Ariejus divinitatem talem esse qualem et carnem, passibilem, et mutabilem, convertibilem, comprehensibilem, et quasi formidantem, et quasi nescientem omnia, et proficientem aetate et sapientia, et nihil facientem ex se, et subjectum, et orantem ad Patrem, et gratias agentem, et edentem, et patientem, et lacrymantem, et gementem, et quiescentem. Et postremo quae sunt creaturae propria, haec carni creatae Salvatoris ascribenda sunt utique, non divinitati, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Si gͦ recens: ñ deb& uerꝰ credi. Si antem
sẽꝑitnꝰ. qͥppe hic sẽpit̾nꝰ ds̃ erat. qͥ loque¬
bat᷑ in om̃ibꝰ scĩs. & legẽ dedit moysi in
monte syna. & omĩa potens. & omĩa sci¬
ens. & ade in paradyso uisꝰ ẽ & in p̃de¬
stinatione carnali fut̾a enuncians ei.
& cũ iacob luctatꝰ ẽ. & quẽadmodũ hu¬
mana fragilitas caꝑe poterat c̃ descen¬
dens infirmitatibꝰ om̃iũ diuersoꝵ ge¬
nere apꝓbat. Aliis in gła. timoris om¬
niũ causa. Aliis in humilitate. eminen¬
tis eiꝰ bonitatis agnoscendę. Si gͦ sẽpiter¬
sciens. om̃ia potens. omĩa saluans. om̃ĩa
c̃tinens. omĩa iudicans. creans cũ patre
uerꝰ ñ potest eẽ. neq creata creat̾am ser
Inuisibilia enĩ eiꝰ a creata mundi ꝑ ea
quȩ facta st̃ intellecta c̃spiciuntur.¬

Expanded text:
erus credi. Si autem sempiternus: quippe hic sempiternus Deus erat, qui loquebatur in omnibus sanctis, et legem dedit Moysi in monte Sina, et omnia potens, et omnia sciens, et Adae in paradiso visus est, et in praedestinatione carnali futura enuntians ei, et cum Jacob luctatus est: et quemadmodum humana fragilitas capere poterat, condescendens infirmitatibus omnium, diversorum genera approbat, aliis in gloria, timoris omnium causa, aliis in humilitate, eminentis ejus bonitatis agnoscendae. Si ergo sempitersciens, omnia potens, et omnia salvans, omnia continens, judicans, creans cum Patre verus non potest esse, neque creatura creaturam sInvisibilia enim ejus a creatura mundi per ea quae facta sunt, intellecta conspiciuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ filiꝰ om̃iũ creator. ait ipse euangłista
beatꝰ. Om̃ia ꝑ ipsũ facta st̃. Sigͦ om̃ĩa
ꝑ ipsiĩ facta st̃ ui sibilia & inuisibilia.
qͦmͦ dicit ante passionẽ saluator. qͦd de
se nescientẽ p̃finionẽ. ne negglegen¬
tiores efficiant᷑ hoĩes. Nã & humalitatis
in scło eis annuncians atq insinuans.
diẽ aũt & horã ñ eis aꝑiens. Qͦd gͦ pro
utilitate nr̃a tacuit. & se humiliauit.

Expanded text:
ista beatus: Omnia per ipsum facta sunt. Si ergo omnia per ipsum facta sunt, visibilia et invisibilia: quomodo dicit ante passionem Salvator, quod de se nescientem praefinitionem, ne negligentiores efficiantur homines. Nam et humilitatis in saeculo annuntians atque enumerans, diem autem et horam non eis aperiens. Quod ergo pro utilitate nostra tacu
Abbreviated transcription (Latin):
gare sp̃m. Qd̾ uidei in scͥpturis sic ubiq
legentes aut creatͥura accipiunt sic̃¬
euangłiũ. aut ipsũ patrẽ existimant̃.
& t̃ciã ꝑsonã accipiunt. aut cõposi¬
tũ arbitrant dm̃ patrẽ. cũ sit ꝓpriȩ¬

Expanded text:
gare spiritum: sed in Scripturis sicubi legentes, aut creaturam accipiunt, sicut Angelum, aut ipsum Patrem existimant, et tertiam personam accipiunt, aut compositum arbitrantur Deum Patrem, cum sit propr
Abbreviated transcription (Latin):
re passionẽ. tam̃ si sp̃ualia neqͥcia in
cȩlestibꝰ st̃ & ñ erubescimꝰ crucẽ dñi c̃fi¬
teri ꝓpt̃ destructionẽ eoꝵ quȩ sua pas¬
sione destruxit. cur timeamꝰ etiã in su¬
ꝑnis locis in csũ matione scłoꝵ aliqͥd si¬
mile suspicari. ut om̃iũ locoꝵ gentes. il¬
liꝰ passione saluent᷑: Rursũq blasphe¬
mans de filio. sic locutꝰ ẽ.Si enĩ patrem
cognoscat filiꝰ. uidet᷑ in eo qͦd nouit. pa
infilio. & cõphendatur ab eo in qͦẽ. Sin
aut̃ cõp̃hensionẽ eã dicimꝰ ut ñ solum
sensũ qͥs & sapientiã cõp̃hendat. s uir¬
tute & potentia cuncta teneat qͥ cog¬
nouit. ñ possumꝰ dicere. qͦd cõp̃hendat
filiꝰ patrẽ. Pat̃ uͦ om̃ia cõp̃hendit. Inter
om̃ia aut̃ & filiꝰ ẽ. Ergo & filiũ cõp̃hen¬
dit. Ut sciremꝰ causas. qͥbꝰ pat̾ cõp̃hendat
filiũ & filiꝰ patrẽ ñ queat cõ prehende
hȩc uerba subnectit. Curios lector in qͥ¬
rat. utrũ ita a semetipso cognoscat᷑ pat̃

Expanded text:
in caelestibus sunt et non erubescimus crucem domini confiteri propter destructionem eorum, quae sua passione destruxit, cur timeamus etiam in supernis locis in consummatione saeculorum aliquid simile suspicari, ut omnium locorum gentes illius passione saluentur? Rursumque blasphemans de filio sic locutus est: si enim patrem cognoscit filius, uidetur in eo, quod nouit patrin filio, et conprehendatur ab eo, in quo est. sin autem conprehensionem eam dicimus, ut non solum sensu quis et sapientia conprehendat, sed uirtute et potentia cuncta teneat, qui cognouit, non possumus dicere, quod conprehendat filius patrem. pater uero omnia conprehendit, inter omnia autem et filius est: ergo e t filium conprehendit. et ut sciremus causas, quibus pater conprehendat filium et filius patrem non queat conprehendere, haec uerba subnectit: curiosus lector inquirat, utrum ita a semet ipso cognoscatur pater,
Abbreviated transcription (Latin):
mox exaltetur. hunanis sensibꝰ & noce ho¬
retica ñ solũ ñ intelligere. in suꝑ etiam
ꝑicłosis blasphemiis ad irritũ eã ad duce¬
reatq ultro ei adu̾sari dicente scͥptura.
ues cũ eẽt ꝓpt᷑ nos panꝑ factꝰ est. ut nos
eiꝰ pauꝑtate diuites existamꝰ: Absit gͥ
in filio dĩ aliqͥd plꝰ minꝰ ue. aut in loco
aut in tp̃r. aut in potentia. aut in sci¬
entia. aut in eqͣlitate. aut in subiectio¬
ne cũ dr̃ hoc ut dercati eiꝰ ñ carm ascri¬
bant᷑. Si enĩ plꝰ minꝰ aut aliqͥd inuenit᷑¬

Expanded text:
nos exaltemur, humanis sensibus et voce haeretica, non solum non intelligere, insuper etiam periculosis blasphemiis, et ad irritum eam adducere, atque ultro ei adversari, dicente Scriptura: es cum esset, propter nos pauper factus est, ut nos ejus paupertate divites existamus ? Absit igitur in Filio Dei aliquid plus minusve, aut in loco, aut in potentia aut in entia aut in aequalitate, aut in subjectione cum dicitur hoc, ut deitati ejus non carni ascribatur! Si enim plus minusve aliquid invenit
Abbreviated transcription (Latin):
ita ex om̃i parte c̾simił. ut nullo int̾ se di¬
stare uideant᷑. an certe nunꝗͣ. mundꝰ alt̾i
mundo ex toto indiscretꝰ & simił sit futurꝰ
Rursũq post modicũ. Si omĩa in qͥt ut ip¬
se disputationis ordo cõpellit sine corpore
umxerint. c̃sumet᷑ corporał un iuersa nat᷑a
& rediget᷑ in nichilũ quȩ aliqͣndo facta est de¬

Expanded text:
ita ex omni parte consimilis, ut nullo inter se diita ex omni parte consimilis, ut nullo inter se distare uideantur, an certe numquam mundus alteri mundo ex toto indiscretus et similis sit futurus. rursumque post modicum: si omnia, inquit, ut ipse disputationis ordo conpellit, sine corpore uixerint, consumetur corporalis uniuersa natura et redigetur in nihilum, quae aliquando est
Abbreviated transcription (Latin):
diuersarũ uoluntatũ ꝓ magnitudine neg¬
glegentiȩ & stulticiȩ uim̃tũ posse fieri. & ꝓ
dolore penarũ & ignis ardore. magis eligere
ut brutũ animalsit. & in aqͥs habit& ac fluc¬
tibꝰ & corpꝰ assumere huiꝰ uł illiꝰ pecoris. ut
nob̾ ñ solũ qͣdrupedũ. s & pisciũ corpora sint
timenda. & ad extremũ ne teneret᷑ pytago¬
rici dogmatis reus. qͥ asserit rcue u reẏxc¬
uͦ crt post tã nefandã dispitationẽ qͣ lec¬
toris animũ uulnerauit. Hec in qͥt iuxta
nrãm sententiã ñ sint dogmata.s quesita
tantũ atq piecta. ne penitꝰ int̾ctata uide¬
rent᷑. In scđo aut̃ libro. mundos asserit innu¬
merabiles. ñ uixta epycurũ uno tẽpore plu¬
rimos & sui similes s post alt̾iꝰ mundi finem.
alteriꝰ ẽẽ pͥncipiũ. & ante hc̃ nr̃m mundũ. aliũ
fuisse mundũ. & post hc̃ aliũ rursũ fut᷑um. &
post illũ aliũ. rursũq cetos post cet̾os. & ad¬
dubitat. utrũ fut᷑us sit mundꝰ alt̾i mundo

Expanded text:
uoluntatum, pro magnitudine neglegentiae et stultitiae iumentum posse fieri et pro dolore poenarum et ignis ardore magis eligere, ut brutum animal sit et in aquis habitet ac fluctibus, et corpus adsumere huius uel illius pecoris, ut nobis non solum quadrupedum sed et piscium corpora sint timenda. et ad extremum, ne teneretur Pythagorici dogmatis reus, qui adserit μετεμψύχσιν, post tam nefandam disputationem, qua lectoris animum uulnerauit: haec, inquit, iuxta nostram sententiam non sint dogmata sed quaesita tantum atque proiecta, ne penitus intractata uiderentur. In secundo autem libro mundos adserit innumerabiles, non iuxta Epicurum uno tempore plurimos et sui similes, sed post alterius mundi finem alterius esse principium et ante hunc nostrum mundum alium fuisse mundum et post hunc alium rursum futurum et post illum alium rursumque ceteros post ceteros. et addubitat, utrum futurus sit mundus alteri mundo
Abbreviated transcription (Latin):
sas ꝓpt̃ qͣs alios dimittat sua ꝑfrui uo¬
luntate. & de maioribꝰ ad ultima paula¬
tim dilabi. alios incipiat uisitare. & gra¬
datĩ qͣsi manu cdata ad pͥstigiũ retrahe¬
re statũ. & in sullimibꝰ collore. Cũq de
fine disputare cȩpissa: hȩc intulit: Qa
ut crebro iã diximꝰ. pͥncipiũ rursũ ex fi¬
ne generat᷑. querit᷑q utrum & tc̃ ficta sint
corpora. aut sine corporibꝰ aliqͣndo ui¬
uendũ fit. cũ reducta in nichili fuerint.
& incorporaliũ uita incorporał eẽ cre.¬
denda sit: qͣlẽ & dĩ nouimꝰ. Nec dubiũ ẽ.
qͥn si om̃ia corpora ad mundũ istũ sen¬
sibilẽ ꝑtineant. quȩ appellant᷑ ab apło
uisibilia. futa sit uita incorporaliũ in.¬
tute corruptionis in lib̾tatẽ głȩ filiorũ
dĩ.sic intelligimꝰ ut pͥmã creat̾am rõna¬
biliũ & incorporaliũ eẽ dicamꝰ quȩ non
seruat corruptioni. eo qͦd ñ sit uestita cor¬

Expanded text:
sas, propter quas alios dimittat sua perfrui uosas, propter quas alios dimittat sua perfrui uoluntate et de maioribus ad ultima paulatim delabi, alios incipiat uisitare et gradatim quasi manu data ad pristinum retrahere statum et in sublimibus collocare. Cumque de fine disputare coepisset, haec intulit: quia ut crebro iam diximus-principium rursum ex fine generatur, quaeritur, utrum et tunc futura sint corpora an sine corporibus aliquando uiuendum sit, cum redacta in nihilum fuerint, et incorporalium uita incorporalis esse credenda sit, qualem et dei nouimus. nec dubium est, quin, si omnia corpora ad mundum istum sensibilem pertineant, quae appellantur ab apostolo uisibilia, futura sit uita incorporalium inum Dei , sic intelligimus, ut primam creaturam rationabilium et incorporalium esse dicamus, quae non serviat corruptioni, eo quod non sit vestita cor
Abbreviated transcription (Latin):
te subiecta ẽ uanitati. s ꝓpt̾ uolunta¬
tẽ eiꝰ qͥ eã subiecit in spe & it̾um. Alu
uͦ in singłis locis atq tẽporibꝰ. quȩ sol
artifex nouit. mundi gub̾nacłis serui¬
unt qͦs angłos eiꝰ eẽ credimꝰ. & post pau¬
lulũ. Quẽ rerũ ordinẽ totiꝰ mundi re
git ꝓuidentia. dũ aliȩ uirtutes de sul.¬
limioribꝰ corruunt. aliȩ paulatĩ labim¬
t᷑ in t̾ras. istȩ uoluntate descendunt.
aliȩ p̃cipitant᷑ inuitȩ. hȩ sponte susci
piunt ministeria. ut ruentibꝰ manũ
porrigant. illȩ cogunt᷑ ingratȩ. & tan¬
to tp̃r in suscepto officio ꝑseuerant.
& itum. Ex qͦ sequit᷑ ut ob uarios motus.
uarii creent᷑ & mundi & post hc̃ quẽ in¬
colimꝰ aliꝰ multo dissimilis mundꝰ fiat.
Nullꝰq aliꝰ diuersis casibꝰ & ꝓfectibꝰ. uł
in p̃senti & in ficto.atq in omibꝰ & retro
& in pͥora tp̃ribꝰ potest merita dispen¬
sare & ad unũ rursũ finẽ cuncta ꝑtra¬
here nͥ solꝰ conditor om̃u ds̃ qͥscit cau¬

Expanded text:
 uoluntatem eius, qui eam subiecit in spe. etiterum: alii uero in singulis locis atque temporibus, quae solus artifex nouit mundi, gubernaculis seruiunt, quos angelos eius credimus. et post paululum: quem rerum ordinem et totum mundi regit dei prouidentia, dum aliae uirtutes de sublimioribus corruunt, aliae paulatim labuntur in terras, istae uoluntate descendunt, aliae praecipitpiunt ministeria, ut ruentibus manum porrigant: illae coguntur ingratae, ut tanto tempore in suscepto officio perseuerant. et iterum: ex quo sequitur, ut ob uarios motus uarii creentur et mundi et post hunc, quem incolimus, alius multo dissimilis mundus fiat. nullusque alius diuersis casibus et profectibus uel in praesenti et in futuro atque in omnibus et retro e t in priore temporibus potest merita dispensare et adunum rursus finem cuncta pertrahere, nisi solus conditor omnium deus, qui scit cau
Abbreviated transcription (Latin):
pati.i dõ & uerꝰ homo ꝓpt̾ carnẽ acci¬
pit᷑ & uerꝰ ds̃ incarnatus ẽ in carne. pas¬
sus nat̾a passibili. ñ deitatis. Hȩc enim
quȩ pati debuerat caro hõis tͣnsgressoris.
ꝓ hõibꝰ pati dignatꝰ ẽ dĩ ꝑ carnẽ passibi¬
Tẽꝰ ut & dinitatis eiꝰ in enarrandã poten

Expanded text:
o et verus homo propter carnem accipitur, et verus Deus incarnatus est, in carne passus natura passibili, non deitatis. Haec enim quae pati debuerat caro hominis transgressoris, pro hominibus pati dignatus est Deus per carnem passibilem: ut et divinitatis ejus inenarra