comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ergo quinq distinstõnes quas
fecimus de iure suie de iusto fa¬
cere possumus de ip̃a legefot ig
hec omnia melius patefiant
⁊ ut ad diu̾sitates ad concor¬
tiua. Dñr enim iusta natura¬
lia que sunt adequata ⁊ ꝓportõ¬
nata ex natura sua uel dnͣr
iusta naturaliter: que dc̃at ẽẽ
talia rõ naturalis: uł ad que
hẽmus naturalẽ impetum ⁊
inclinatõnem. Iusta uero posi¬
tiua dñr q̃ non ex natura sua:
s ex pasto hoĩm uł ex eoꝵ ĩsti¬
tutõne iusta iudicantur. itaq
co ut in francia est ignis ĩ ali¬
o ut in ytalia res enim heedẽ
sunt apud omnes. l non eod̃
uocabulo nominentur. S sta-¬
tuta populi ⁊ pasta ciuium ⁊
edicta principum non st̃ eadẽ
apud omries. Inde est ꝙ dr iͥus
natiuale differre a positiuo qr
naturale ut tradctur quinto¬
etħ̃. ubiq eandem ht̃ potentiã:
s positiun ex principio ante¬
qͣm sit statutum nichil difft̃
esse sic uel aliter postqͣm autẽ¬
est elictum. incipit hr̃e ligãdi

Expanded text:
ergo quinque distinctiones, quas fecimus de iure sive de iusto, facere possumus de ipsa lege. Ut ergo haec omnia melius patefiant, et ut has diversitates ad concortiva. Ducuntur enim iusta naturalia, quae sunt adaequata et proportionata ex natura sua, vel dicuntur iusta naturaliter quae dictat esse talia ratio naturalis, vel ad quae habemus naturalem impetum et inclinationem. Iusta vero positiva dicuntur, quae non ex natura sua, sed ex pacto hominum vel ex institutione iusta iudicantur. Itaqueco, ut in Francia, est ignis in alio ut in Italia: res enim eaedem sunt apud omnes; licet non eodem vocabulo nominentur. Sed statuta populi, et pacta civium, et edicta principum non sunt eadem apud omnes. Inde est quod ius naturale dicitur differre a positivo: quia naturale ut traditur 5. Ethicor. ubique eandem habet potentiam. sed positivum ex principio antequam sic statutum, nihil differt esse sic vel aliter, postquam auteest editum incipit habere ligandi
Abbreviated transcription (Latin):
insipiens ⁊ insanus. s proqui¬
b sapiens ⁊ intllc̃m hñs. q̃deo
primo uidendum ẽ que sunt cõ¬
siliatiua ⁊ ccͣ que debeant fieri
consilia, ne tanqͣm ignorantes
consiliari uelimus de quib nõ
sunt confilia adhñda. ¶ Dos¬
sumus autem tangere sex qͣntũ
ad p̃sens spectat que sb̃ consilio
non cadurit. primo enim que¬
cunq sunt immutabilia ton¬
silium nostrum subt̾fugiũt.
nam ideo consiliamur ut reue¬
lemur in actionib nr̃is ⁊ ut
iutemus mala ⁊ ut tonsequa¬
mur bona que ergo uitari nõ
possunt ⁊ que mutatõni non
sb̾iacẽt sb̃ consilio non cadunt
nullus enim querit consilĩ
de dyametro qui est in omẜa¬
bilis coste uł de quocũq alio
immutabili. ¶ Scd̾o ⁊̃ consili¬
abilia nõ sunt quecunq mo¬
bilia si semper uniform̃r mo¬
solis ⁊ de ortib sỹdeꝵ nullus cõ¬
siliatur syd̃a enim l moueã¬
tur. tñ qr semꝑ sunt in motu
net p̃p nr̃a opera ĩmutari possũt
eoꝵ cursus. Idõ tirca talia non

Expanded text:
pro quibus sapiens, et intellectum habens. Ideo primo videndum est quae sunt consiliativa, et circa quae debent fieri consilia, ne tanquam ingnorantes consiliari velimus de quibus non sunt consilia adhibenda. Possumus autem tangere sex, quantum ad praesens spectat, quae sub consilio non cadunt. Primo enim quaecunque sunt immutabilia consilium nostrum subterfugiunt. Nam ideo consiliamur, ut regulemur in actionibus nostris, et ut vitemus mala, et ut consequamur bona: quae ergo vitari non possunt, et quae mutationi non subiacent, sub consilio non cadunt.nullus enim quaerit consilium de diametro si est commensurabilis costae, vel de quocunque immutabili. Secundo etiam consiliabilia non sunt quaecunque mobilia, si semper uniformiter mosolis, et de ortibus syderum nullus consiliatur: sydera enim licet moveantur, tamen quia semper sunt in motu, nec propter nostra opera immutari possunt eorum cursus, ideo circa talia non
Abbreviated transcription (Latin):
Detet enim talem ecce qiͣ semi¬
deum ut sicut alios dignitate
⁊ potentia excellit. sic eos boni¬
tate suꝑet. Hoc enim maxime
saluabit regnum ⁊ policiciam
si rex sit bonus ⁊ uirtuosus qr
tunc maxime intendet bono reg¬
ni et cõmuns. ¶ Detimum ẽ
regem non ignorare qualis sit
illa policicia scd̃m quan princi¬
patur ⁊ que eami possunt salua¬
re ⁊ corrumipere. talia autẽ max¬
ime sciri poterunt ꝑ expientiã
Nam cũ quis diu exptus est reg¬
ni negotia de leui arbitrari pote¬
rit qui bonum statum regni cor¬
rumpit ⁊ saluat. Detet ergo
regem freq̃nter meditari asta
toꝵ que contigerunt in regno
qũo iudicata fuerint ⁊ quo tẽ¬
porib retroactis melius cõser¬
uatus fuerit bonus status reg¬
ni ut sciat cognoscere qualiter
printipari debeat ⁊ que corrum¬
punt ⁊ saluant regnum ⁊ gu¬
bernatõm regni qr hiis ignora

Expanded text:
us: decet enim talem esse quasi semideum, ut sicut alios dignitate et potentia excellit, sic eos bonitate superet. hoc enim maxime salvabit regnum et politiam, si rex sit bonus et virtuosus, quia intendet bono regni et communi. Decimum, est regem non ignorare qualis sit illa politia secundum quam principatur, et quae eam possunt salvare et corrumpere. Talia autem maxime sciri poterunt per experientiam: nam cum quis diu expertus est regni negocia, de levi arbitrari poteritque bonum statum regni corrumpunt, et salvant. Decet ergo regem frequenter meditari et torum quae contigerunt in regno, quomodo iudicata fuerunt, et quomodo temporibus retroactis melius conservatus fuerit bonus status regni, ut sciat cognoscere qualiter principari debeat, et quae corrumpunt et salvant regnum et gubernationem regni: qui
Abbreviated transcription (Latin):
licitatur ⁊timet ne aliquid in¬
conueniens accidat cirta ama¬
tum. timor autem consiliati¬
uos facit ut dr̃ ẜo retħ. ibi eniz
ẽ magna salus ubi st̃ multa
consilia qr si rex bonum regra
diligat saluabitur regnum qr
timens ne in regno aduersa ⁊¬
tingant adhibebit multa cõ¬
silia qualit̾ possit bona reg¬
ni promouere ⁊ periculis ĩmi¬
nentib obuiare. ¶Octauum
saluans regnum ⁊ policitian
ẽ hr̃e cuulem potentiam nam
ut dr̃ in magns moralib in¬
sticia urbanitates conseruat. s
iusticia in regno conseruari nõ
puniantur transgressores iusti.
Debet enim rex aut princeps
si uult feruare usticiam ⁊ ult
punire tͣnsgressores iusti h̃e
multos exploratores ⁊ multos
inquisitores inuestigantes fcã
male ablato uiuat. sic enim fa¬
ciendo poterit seruare iusticia
⁊ p̾seruare regnum a maleficis¬
⁊ ei transgressorib iusti. ¶Ne¬
num ẽ maxime saluans regnũ
esse regem bonum ⁊ uartuosum.
nã ut dr̃ quinto poł. maior uir

Expanded text:
licitatur, et timet, ne aliquod inconveniens accidat circa amatum. timor autem consiliativos facit, ut dicitur 2. Rhet. ibi enim est magna salus, ubi et multa consilia. quare si rex bonum regni diligat, salvabitur regnum; quia timens ne in regno adversa contingant, adhibebit multa consilia qualiter possit bona regni promovere, et periculis imminentibus obviare. Octavum salvans regnum et politiam, est habere civilem potentiam. Nam ut dicitur in Magnis moralibus iustitia urbanitates conservat. Sed iustitia in regno conservari non puniantur transgressores iusti. Debet enim rex aut princeps si vult servare iustitiam et punire transgressores iusti, habere multos exploratores, et multos inquisitores investigantes factamale ablato vivat. Sic enim faciendo ista, poterit servare iustitiam, et praeservare regnum a maleficis, et transgressoribus iusti. Nonum maxime salvans regnum, est ese regem bonum et virtuosum. Nam u
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor consideranda esse
in regimĩe ciuitatis uidelic pͥn¬
cipem. consilium. pretorium ⁊
populum. postqͣm ergo auxili¬
ante deo determirauimus de
principe ⁊ distinximus quot
sunt genera principatus ⁊ qui
declarauimus regnum ẽẽ opti¬
mum printipatum ⁊ tyran¬
dem pessimum manifestaui¬
mus autẽ ꝙ sit regis officium
⁊ que oporteat ip̃m facere ut re-¬
ste regat ppłm sibi comissu
probauimus q multis uiis de-¬
cere regem uigilem curã assu¬
mere ne conuertatur in tyran¬

Expanded text:
quatuor consideranda esse in regimine civitatis. videlicet principem, consilium, praetorium, et populum. Postquam ergo auxiliante deo determinavimus de principe, et distinximus quot sunt genera principatus, et qudeclaravimus regnum esse optimum principatum, et tyrannidem pessimum; manifestavimus item quod sit regis officium, et quae oporteat ipsum facere ut recte regat populum sibi commissum: probavimus etiam multis viis decere regem vigilem curam assumere, ne convertatur in tyran
Abbreviated transcription (Latin):
stinctum. ¶Possumus aũt
duplici uia inuestigare ꝙ alio
regimine regende sunt coniu¬
ges ⁊ alio filii. prima sumitur
phos modus regiminis uniu¬
si. reseruatur in homĩe uno Nͣ
et ab eis appellatus ẽ minor m̃¬
dus. nam sicut totũ uniu̾sũ
dirigitur uno principe: ⁊ ut u¬
no deo qui ẽ intelleũs seꝑatus
⁊ purus sic omnia q̃ st̃ in hoĩe
si debite regi delent regenda sũt
intllcũ ⁊ rõne ĩmo adeo moduᷤᷤ
uniuersi reseruatur in quolibet
homine ꝙ plõ totum ordĩem
celoꝵ saluauit in qualz aĩa rõ¬
nali. Si igitur regimen uni-¬
uersi totius. assiłatur regimini
sit pars uniu̾si regimen totius
ciuitatis multo magis reserua¬
bitur in una domo. Nam si do¬
mus est plus qm unus homo
singularis ⁊ ciuitas ẽ minus
qͣm uniu̾sum. si totũ uniu̾sũ
ꝑ quandam siłitudinẽ reseruat᷑
in uno homine multomagis re

Expanded text:
stinctum. Possumus autem duplici via investigare, quod alio regimine regendae sunt coniuges, et alio filii. Prima via sumitur ndum Philosophos modus regiminis universi reservatur in uno homine: unde et ab eis homo appellatur minor mundus. Nam sicut totum universum dirigitur uno principe, ut uno Deo, qui est intellectus separatus et purus: sic omnia, quae sunt in homine, si debite regi debent, regenda sunt intellectu et ratione. immo adeo modus universi reservatur in quolibet homine, quod Plato totum ordinem caelorum salvavit in qualibet anima rationali. Si ergo regimen totius universi assimilatur regimini sit pars universi, regimen totius civitatis multo magis reservabitur in una domo. Nam si domus est plus quam unus homo singularis, et civitas est minus quam universum: si totum universum per quandam similitudinem reservatur in uno homi
Abbreviated transcription (Latin):
alio modo ferra ignita iaciã¬
tur in ip̃a. ¶ Dossumus tñ
specialia remedia contra hiꝰ
edificia assignare ut contra
arietẽ constituatur lupus. di¬
cebatur enim trabem ferratã
ptitientem muros munitõ¬
nis obsesse pp̃duriciem capi¬
tis uocari arietẽ contra hoo ã
constituitur ꝙ dam fr̾um eur

Expanded text:
alio modo, ferra ignita iacianalio modo, ferra ignita iaciantur in ipsa. Possumus tamen specialia remedia contra huiusmodi aedificia assignare, ut contra Arietem constituatur Lupus. Dicebatur enim, trabem ferratam percutientem muros munitionis obsessae propter duritiem capitis vocari Arietem. Contra hoc autem constituitur quoddam ferrum cur
Abbreviated transcription (Latin):
coria cruda non ualent ligna
non hñt resistentiam. omne eĩ
edificium ligneum hoc modo
comburi pt̃. sunt autem ⁊ młte
alie particulares cautele ualẽ¬
tes ad defensionem contra la¬
pidarias machinas. s qr talia
complete sb̃ natratõne ñ cadt̃
prudentis iudicio relinqͣntur.¬
¶ Osteniso qũo resistendũ sit
cuniculis ⁊ laꝑidariis machi¬
nis reliquũ est declarare qũo
obuiari debeat edificiis aliis ĩ¬
pulsis ad menia munctoĩs
obsesse. ad hoc autẽ ualent q̃¬
cunq diximus circa resistẽtiã
machinaꝵ nã sicut destrui po̾¬
sunt lapidarie machine per
improuisum insuttum obses¬
soꝵ ⁊ per homines de nocte la¬
tert̾ emissos ⁊ per sagittas de¬
ferentes ignem fortem ⁊ per
machinas alias emittẽtes
lapides uł ꝑ fundas ex ferro
textas iacientes ignita ferra
sic omnib hiis modis possũt
hiꝰ eclificia lignea impugnari.
Inmo exꝑtum ẽ contra singu¬
la hiꝰ edificia maxime ualere
si ꝑ alias machinas uł alicꝰ

Expanded text:
coria cruda non valent, ligna non habent resistentiam: omne enim aedificium ligneum hoc modo comburi potest. Sunt autem et multae aliae particulares cautelae, valentes ad defensionem contra lepidarias machinas: sed quia talia complete sub narratione non cadunt, prudentis iudicio relinquantur. Ostensio quomodo resistendum sit cuniculis, et lapidariis machinis: reliquum est declarare, quomodo obviari debeat aedificiis aliis impulsis ad moenia munitionis obsessae. Ad hoc autem valeret quaecumque dix mus contra resistentiam machinarum. Nam sicut destrui possunt lapidariae machinae per improvisum insultum obsessorum, et per homines de nocte latenter emissos, et per sagittam deferentem ignem fortem, et per machinas alias emittentes lapides, vel perfundas ex ferro textas iacientes ignita ferra: sic omnibus his modis possunt huiusmodi aedificia lignea impugnari. Immo expertum est contra singula huiusmodi aedificia maxime valere, si per alias machinas, vel aliquo
Abbreviated transcription (Latin):
o.uidelicet p̃t operis indu¬
striam ⁊ aeris temperamentũ
sunt duo alia in edificiis attẽ¬
derida ut aque salubritas ⁊ debi¬
multis deseruit ad nccia utte.
Idõ ualde considerandum ẽ ut
sic edificium si tuetur ut ei sit
aque salubris copia ne hĩtato¬
res eius obinfestõem aque in¬
firmitatẽ contrahant. tangit
autẽ palladius in libro de agri¬
cultura sex q̃ ait considerandã¬
esse in cognitõne salubritatis a¬
que. ¶Primum ẽ quia aqͣ
illa dirmari non debet a plalu¬
dib uł lascunis palludes enĩ
⁊ lacune eo ꝙ eis sit aqua quodã¬
modo stans ut plurimũ hñt a¬
quam non salubren. ¶Sodõ
considerandum ẽ ne aqua illa
sumat originem ex metallis ł
transeat per metalloꝵ uenas:
hñt enim metalla suas uenã
sb̃terraneas ⁊ aqua in locis sb̃

Expanded text:
videlicet praeter operis industriam, et aeris temperamentum: sunt duo alia in aedificiis attendenda. ut aquae salubritas, et debimultis deservit ad necessaria vitae. Ideo valde considerandum est, ut sic aedificium situetur, ut ei sit aquae salubris copia: ne habitatores eius ob infectionem aquae infirmitatem contrahant. Tangit autem Palladius in libro De agricultura sex quae ait esse consideranda in cognitione aquae salubritatis. Primum est: quia aqua illa derivari non debet a paludibus et a lacunis. paludes enim et lacunae, eo quod eis sit aqua quodammodo stans, ut plurimum habent aquam non salubrem. Secundo considerandum est, ne aqua illa sumat originem ex metallis, vel ne transeat per metallorum venas. habent enim metalla suas venas subterreneas, et aqua in locis s
Abbreviated transcription (Latin):
piant. ¶Huis uisis restat o¬
stendere qũo sunt bñ disponen-
palius curandum est de ordina¬
tione appetitus qͣm de ꝑfcõne ĩ¬
tellectus non sic intelligͥendũ ẽ
ꝙ nullo modo turandum sit
qũo hant intllcm perfcm̃ sed
quia a septimo ãno qĩ usq ad
quartum decimum iuuenes ha¬
bundant in concupiscentiis et
deficiunt ab usu rõnis: Ideo pri¬
cipalius est insistendum tirca or¬
dinationem appetitus. qiͣ enim
per totum scd̃m septennium pu¬
eri qiͣ nõ addiscunt nisi uerba.
nondum enim sunt tanti intł¬
lectus ut de ipsis reb consid̾a¬
re possint. Idõ in ẜo septẽnio pos¬
sunt instrui pueri in gramati¬
ca que ẽ scĩa sermocinalis ⁊ in
logica que mag̃ est modus sci¬
endi qm sit scĩa et in prastica
musicali que consistit in qua¬
dam modulantia uotum ¶qr
enim illo tp̃r pueri deficiunt a
rõnis usu ꝑfce scire non possũt
Ne tñ cum incipiunt hr̃e rõnis
usum oĩo sint inlispositi ad sci¬

Expanded text:
piant. His visis restat piant. His visis restat videre, quomodo sunt bene disponendipalius curandum est de ordinatione appetitus, quam de perfectione intellectus: non sic intelligendum est quod nullo modo curandum sit, quomodo habeant intellectum perfectum, sed quia a septimo anno quasi usque ad quartumdecimum annum iuvenes abundant in concupiscentiis, et deficiunt ab usu rationis, ideo principalius est insistendum circa ordinationem appetitus. quasi enim per totum secundum septennium pueri non addiscunt nisi verba: nondum enim sunt tanti intellectus, ut de ipsis rebus considerare possunt: ideo in secundo septennio possunt instrui pueri in grammatica, quae est scientia sermocinalis: et in logica, quae est magis modus sciendi quam sit scientia: et in pratica musicali, quae consistit in quadam modulantia vocum: quia enim illo tempore pueri deficiunt a rationis usu, perfecte scire non possunt. Ne tamen cum incipiunt habere rationis usum, omnino sint indispositi ad sci
Abbreviated transcription (Latin):
ea ibi anima infunditur: sic ẜ
uoluntatem bñ dispositam qͣm
qũo scientificum intlltm̃ nullꝰ
autẽ ht bñ ordinatam uolunta¬
tem nisi h̾at mod̾atas concupiᷤ¬
centias. Nam ex mnordinatõne
appetitus asitiui redundat in¬
ordinatio in uoluntate. ¶Si
ergo concupĩe se tenẽt ex parte
corporis. intllcũs uero ex parte
aĩe qr gn̾atõne. corpus est pri
aĩa: prius intendendum ẽ qũo
habeamus mod̾atas concupĩas
⁊ ordinatam uoluntatem qmͣ
qũo hamus illuminatũ intlłc
modus autem qũo moderande
sunt concupiscentie iuuenum
est ut sp̃alis cautela adhibeatur
tirca illa que maxime consue¬
ualde ita qd̃ cum amant nimib
amant. cum incipiunt ludere
nimis ludunt ⁊ in ceteris aliis
suꝑ excessum faciunt adhiben¬
da est cautela ne inseqͣntur cõcu¬
pĩas. s sint abstinentes ⁊ sobrii
ne sint mendaces sz ueredicis ne
omnia agant ualde sz in suis at
tib ⁊ sermonib mod̾atõem atci¬

Expanded text:
ea illi anima infunditur: sic seea illi anima infunditur: sic sevoluntatem bene dispositam, quam quomodo scientificum intellectum. Nullus autem habet bene ordinatam voluntatem, nisi habeat modratam concupiscentiam: nam ex inordinatione appetitus sensitivi redundat inordinatio in voluntate. Si ergo concupiscentiae se tenent ex parte corporis, intellectus vero ex parte animae quia generatione corpus est prius anima, prius intendendum est quomodo habeamus moderatas concupiscentias et ordinatam voluntatem, quam quomodo habeamus illuminatum intellectum. Modus autem, quo moderandae sunt concupiscentiae iuvenum, est ut specialis cautela adhibeatur circa illa, circa quae maximae consuevalde, ita quod cum amant nimis amant, cum incipiunt ludere nimis ludunt, et in caeteris aliis semper excessum faciunt, adhibenda est cautela ne insequantur concupiscentias: sed sint abstinentes et sobrii, ne sint mendaces sed veridici, nec omnia agant valdetibus et sermonibus moderationem acci
Abbreviated transcription (Latin):
esse debita ex̾cicia iuuenibus
¶In scdo tñ septennio sunt ul¬
terora ex̾citia assumenda qm̃
in primo adhuc tñ in talie¬
tate eo qd̃ nimis sit tenera nõ
sunt assumenda opera mili¬
taria nec opera ardua Unde ⁊¬
assumenda ne impediatur ĩcre¬
mentum. ¶Niso ad̾ ut iuue¬
nes sint bene dispositi qͣntum
ad corpus a. septino usq ad
labores assumere qͣm in p̾mo
septennio restat uidere quomo¬
do oporteat eos ordinari ad uir¬
tutes ut hant bene dispositam
mum est instruere pueros ad
uirtutem ⁊ ad obseruantiam
legum utilium. Inquirit enĩ
randum sit de pueris ut hant
debitum appetitum. uel ut ha¬
beant perst̃m intllcm probat ã.
prius esse curandum de ordĩa¬
tõne uoluntatis qͣm de perftõe
intllc̃s. In scdo ergo septennio
qr pueri iam incipiunt cõcu¬
usum potissime uidetur esse cu¬
xandum circa ipsos ut hant
ordinatam uoluntateni¶nam
sicut corpus generatione ẽ pri¬
or anima quia prius corpus
organizatur et formatur. post¬

Expanded text:
esse debita exercitia in iuvenibus. In secundo tamen septennio sunt ulteriora exercitia assumenda quam in primo. Ad hoc tamen in tali aetate, eo quod nimis sit tenera, non sunt assumenda opera militaria nec opera ardua. Unde assumenda, ne impediatur incrementum. Viso, quod, ut iuvenes sint bene dispositi quantum ad corpus, a septimo usque adlabores assumere, quam in primo septennio. Restat videre, quomodo oporteat eos ordinari ad virtutes, ut habeant dispositam mum est non instruere pueros ad virtutem, et ad observantiam legum utilium. Inquirit enim randum sit de pueris, ut habeant debitum appetitum, vel ut habeant perfectum intellectum. Probat autem prius esse curandum de ordinatione voluntatis, quam de perfectione intellectas. In secundo autem septennio quia pueri iam incipiunt concum rationis usum, potissime videtur esse curandum circa ipsos ut habeant ordinatam voluntatem. Nam sicut corpus est generatione prius anima, quia prius corpus organizatur et formatur, et post
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem confert.¶ Essent autẽ
in edificiis construendis quedã
alia ꝑticularia dd̃a ut quales
deberet ẽẽ celabinana qr debent cẽ
posita debet esse longe ab aquis
a cist̾nis ⁊ fluuiis ⁊ ionge a sta-

Expanded text:
tem confert. Essent autem in aedificiis construendis quaedam alia particularia dicenda; ut qualis deberet esse cella vinaria, quia debet esse trioni debet esse longe ab aquis, ut a cisternis, et fluminibus: et longe a sta
Abbreviated transcription (Latin):
tus felix quia nescit uti diuici¬
is que sunt organa ad felicita¬
tem uel dicitur insensatus for¬
tunatus quia nestit fortunas
fere uel nescit debite se hr̃e in
diuicus que sunt bona fortu¬
nuper ditatum ẽẽ est inerudi¬
nuper ditati sunt nõ sunt e¬
ruditi quomodo posunt utĩ
duicuis. propter quod meodẽ

Expanded text:
tus felix, quia aescit uti divititus felix, quia aescit uti divitiis, quae sunt organa ad felicitatem. vel dicitur insensatus fortunatus, quia nescit fortunas ferre vel nescit debite se habere in divitiis, quae sunt bona fortunuper ditatum esse, est inerudinuper ditati sunt, non sunt eruditi, quomodo possunt uti divitiis; propter quod in eodem
Abbreviated transcription (Latin):
quod si potentes iniuriantur ĩ
enim ⁊ existentes inprincipatu
quia sunt in loco magno hono¬
re digno nõ tendunt nisi inm¬
agna ⁊ mardua ideo sicontin¬
gat eos aliis inuiriari nõ in¬
uriabuntur in ꝑuis s nimag¬
nis: nõ enim cuiabunt facere
paruam offensam: s uł in mil-¬
lo dampnificabunt alios uel
iiferent magnum dampnum: mi¬
nis ergo sunt contumeliosi poten¬
tes quam diuites quia nõ curant¬
quamlz contumeliam inferre s
nis. Mores ergo diuitum omni¬
no peiores sunt quam mores no¬
bilium uel potentum: ideo diuici¬
e sieas nõ concomittentur poten¬
tatus ⁊ nobilitas ut plurimum
magis reddunt hominem infe¬
licem quam felicem: qui eminsic
diues est quod nec est nobililis
nec in aliquo potentatu ut plu¬
rimum est intemperatus ⁊ est
insensatus felix uel est insensa¬
tus fortunatus diues enim si ñ
sit nobilis ⁊ nõ processerit ex ge¬
nere antiquo ⁊ honorabili sedsit
nuper dicat᷑ dicitur ẽẽ insensa¬

Expanded text:
tor. si potentes iniuriantur, notor. si potentes iniuriantur, noenim existentes in principatu, quia sunt in loco magno honore digno, non tendunt nisi in magna et in ardua. Ideo si contingat eos aliis iniuriari, non iniuriabuntur in parvis, sed in magnis. Non enim curabunt facere parvam offensam, sed vel in nullo damnificabunt alios, vel inferent magnum damnum. Mines igitur sunt contumeliosi potentes, quam divites: quia quamlibet contumeliam inferre nonnis. Mores divitum omnino peiores, quam mores nobilium, vel potentum. Ideo divitiae, si eas non concomitentur potentatus et nobilitas, ut plurimum magis reddunt hominem infelicem quam felicem. Qui enim sic dives est, quod nec est nobilis, nec est aliquo potentatu, ut plurimum est intemperatus, et insensatus felix, vel est insensatus fortunatatus. Dives enim si non sit nobilis, et non processerit ex quodam genere antiquo et honorabili, sed sit nuper ditatus, dicitur esse insensa
Abbreviated transcription (Latin):
ialiquo principatu quia est
persona communis ⁊ puiblita
ad quam multi respiciut uerecũ¬
dantur omnino declinare a medio
⁊nõ agere opera uirtuosa. ip̃e ergo
principatus quodammodo inducit
hominem ad bonitacem ⁊ ad iusti¬
ciam studiosiores gͥ sunt potenteᷤᷤ
quam diuites quia coacti sunt
intendere circa opera potentatus
que debent ẽẽ boua ⁊ studiosa
¶Secundo potentes sunt magis tẽ¬
perati quam duites. nam cum
quis dat se excitio retrahitur ab
ocio ⁊ cum dat se um opeti retra¬
hitur ab alio/ diuites eigo si non
habundent incuuli potentia ⁊ ñ
cogantur intendere opetibus ĩa¬
cie uacant ocio ⁊ deleui inlinant᷑
ut dẽt operam reb uenereis ⁊ fiãt
intemperati. potentes uero ⁊ prin¬
cipantes quia oportet eos intende
ext̾ioribus curis retrahuntur ut
nõ ominno possint uacate ue¬
neres quare conuenit potentes
magis ẽẽ temperatos quam di¬
uites. ¶Gertio potentes sunt¬
minus contumeliosi quam di¬
uites. Ideo scribitur secuudo recħ.¬

Expanded text:
aliquo principatu, quia est persona communis et publica, ad quam multi respiciunt, verecundatur omnino declinare a medio, et non agere opera virtuosa. Ipse ergo principatus quodammodo inducit hominem ad bonitatem, et ad iustitiam. Studiosiores igitur sunt potentes, quam divites: quia coacti sunt intendere circa opera potentatus, quae debent esse bona et studiosa. Secundo potentes sunt magis temperati quam divites. Nam cum quis dat se exercitio, retrahitur ab ocio: et cum dat se uni operi, retrahitur ab alio. Divites ergo si non abundent in civili potentia, et non cogantur intendere operibus iustitiae, vacant ocio, et de levi inclinantur, ut dent operam rebus venereis, et fiant intemperati. Potentes vero et principantes, quia oportet eos intendere exterioribus curis, retrahuntur, ut non omnino possint vacare venereis. Quare contingit potentes magis esse temperatos, quam divites. Tertio potentes minus contumeliosi sunt, quam divites. Ideo scribitur 2. rhe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ fab̾. fenariis ⁊ carperitarii u¬
tiles sũt ad oꝑa bellica. qr ex ar¬
te sua hñt brachia apta ⁊ as-¬
sueta ad ꝑcutiendum. sit ⁊̃ u

Expanded text:
 Fabriferrarii, et carpentarii utiles sunt ad opera bellica: quia ex arte sua habent brachia apta et assueta ad percutiendum. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
mag̃ eligendiad opus bellicũ
¶Ampͦ. cum uideamus ali¬
qua cũalia bellicosa aliqua u̾o
timida hoĩes siliores bellicosis

Expanded text:
magis eligendi ad opus bellicum. Amplius cum videamus aliqua animalia bellicosa, aliqua vero timida: homines similiores animlai
Abbreviated transcription (Latin):
mala ꝑu̾si printipatus ꝓpłi.
cum enim ppls principat᷑ per¬
uerse. non intendit ꝙ̃lz conser-¬
uare in suo statu s satagit op¬
primere nobiles ⁊ insignes. hͤ
etiam tyrannus facit qr ut
p ex hĩtis ip̃e pro uirib nitit᷑
opprimere excellentes ⁊ perim̃e
diuites ⁊ insignes. Summeg̾
est cauenda tyrannides a rege
in qua tot mala congregant᷑¬
uere ne tyrannizent qm̃ mnttis
de causis contigit sb̃ditos insi¬
m̃ hunt librum compoĩ¬
mus pp̃ eruditoẽm regũ
⁊ principum: ut recte ⁊ debite
gubernent ppłm sibi commis¬
sum cum deuiare a recto regĩe
sit tyrannizare et iniuriari sb̃¬
ditis. ⁊ non intendere cõmũe
bonum l plurib uiis osten¬
demus periam dc̃a q detestabi¬
le ⁊ ꝑicilosum esse regie ma-¬
restati tyrannizare ⁊ non rec¬
te gubernare pplm non piget
adhuc nouas mas adducere
ad ostendendum hoc idem ¶Uo¬
lumus autẽ declarare in hoc ca¬
ꝑctulo ꝙ qr multis de causis

Expanded text:
mala perversi principatus populi. mala perversi principatus populi. Cum enim populus principatur perverse, non intendit quodlibet servare in suo statu, sed satagit opprimere nobiles. et insignes. Hoc etiam tyrannus facit, quia ut patet ex habitis ipse pro viribus nititur opprimere excellentes, et perimere divites et insignes. Summe ergo est cavenda tyrannis a rege, in qua tot mala congregantvere ne tyrannizent, quia multis de causis contingit subditos insim hunc librum composuimus propter eruditionem regum et principum, ut recte et debite gubernent populum sibi commissum: cum deviare a recto regimine sit tyrannizare, et iniuriari subditis, et non intendere commune bonum; licet pluribus viis ostenderimus per iam dicta detestabile et periculosum esse regiae maiestati tyrannizare, et non recte gubernare populum: non piget adhuc novas vias adducere ad ostendendum hoc idem. Volumus autem declarare in hoc capitulo quod quia multis de causis
Abbreviated transcription (Latin):
expedit regi ne conu̾tatur in ty¬
rannum. nam tyranni cũ hoc
ꝙ perdunt et̾nam uitam. ĩ hac
temporali uita uix uinam diez
bonam hñt eo ꝙ semper uideãt
sibi ꝑicula yminere. ¶Eurs
pecuniam non tantam hñt ty¬
ranni qͣntami ueri reges.tũ qr
oz eos multa expendere suꝑua
donatur ex amore quam tyrã¬
nis proueniat ex depredatõne
połi. Exꝑti enim sumus tyrã¬
nizantes plus uixsse in ege¬
state. qͣm alios ueros reges.
¶Delectamenta ⁊̃ corporea
non tot hñt tyranni quot ue-¬
ri reges. nam hẽe amicos ⁊ di¬
ligi apopulo. est maxime de¬
lectabile/ non confidere de aliq̃
⁊ credere se esse odiosum mutti¬
tudira ẽ maxime tristabile.
Priuatur ergo tyrannus ma¬
xima delc̾atõne cum uideat se
esse populis odiosum. ¶ Uiso
tyrannidẽ cauendam ẽẽ quia¬
mala: iniqui principatus di¬
uitum: tongregantur ĩ ea. re-¬
stat uidere eam esse cauendã
eo ꝙ ⁊̃ in ip̃a congregantur

Expanded text:
expedit regi ne convertatur in tyexpedit regi ne convertatur in tyrannum. nam tyranni cum hoc quod perdunt aeternam vitam, in hac temporali vita vix unam diem bonam habent, eo quod semper videant sibi pericula imminere. Rursus, pecuniam non tantam habent tyranni, quantam veri reges: tum quia oportet eos multa expendere supervdonatur ex amore quam tyrannis proveniat ex praedatione populi. Experti enim sumus tyrannizantes plus vixisse in egestare, quam alios veros reges. Delectamenta etiam corporea non tot habent tyranni, quot veri reges. Nam habere amicos, et diligi a populo, est maxime delectabile: non confidere de aliquo et credere se odiosum esse multitudini, est maxime tristabile. Privatur ergo tyrannus a maxima delectatione, cum videat se esse populis odiosum. Viso tyrannidem cavendam esse, quia iniqui principatus divitum congregantur in ea: restat videre esse eam cavendam, eo quod etiam in ipsa congregantur
Abbreviated transcription (Latin):
tum. congregantur in tyranni¬
de. nam tyrannus ut supͣ di¬
cebatur. non intendit bonum
commune. s pecuniam: Rurs
num honorificum: sed delc̃abi¬
le. Tertio tyrannꝰ maxĩe sol¬
licitatur circa custodiã coporis
eo ꝙ iudeat se płimos offendisse.
¶Legitur enim de quodaz
tyranno ꝙ cum a fr̃e suo coti¬
rem uultum ostenderet. tyrã¬
nus ille uolens reddere cãm q̃¬
siti eum expoliari fecit ⁊ liga¬
ri et supra caput eius acutis¬
simum gladium pendentem
tenuissimo filo apponi fecit cir¬
ca ip̃m quidem homines cum
balitis sagrttis appositis stare
faciebat ⁊ cum fr̃ eius timore
horribili inuaderetur timens
ab acuto gladio uuln̾ari ⁊ a
balistis ꝑfodi ait tyrannus
gaude frater. darem ostende uł¬
tum. Respondente illo ꝙ ñ
posset pp̃ iminentia pericula
inquit tyrannus ꝙ nec ipse
gandere poterat eo ꝙ in maio¬
ri periculo existebat qr in tot fo¬
refecerat ꝙ semper sibi de mor-¬
te dubitabat. ualde ergo cau̾e

Expanded text:
tum, congregantur in tyrannitum, congregantur in tyrannide. Nam tyrannus ut supra dicebatur non intendit bonum commune, sed pecuniam. Rursudit bonum honorificum, sed delectabile. Tertio tyrannus maxime delectatur circa custodiam corporis, eo quod videat se plurimos offendisse. Legitur enim de quodam tyranno, qui cum a fratre suo cotirem vultum ostenderet. Tyrannus ille volens reddere causam quaesiti, eum expoliari fecit, et ligari: et supra caput eius acuitissimum gladium pendentem tenuissimo filo apponi fecit: circa ipsum quosdam homines cum ballistis, sagittis appositis, stare faciebat. Et cum frater eius timore horribili invaderetur, timens ab acuto gladio vulnerari, et a ballistis perfodi, ait Tyrannus, Gaude frater, hylarem ostende tum. Respondente illo quod non posset propter imminentia pericula: inquit Tyrannus quod nec ipse gaudere poterat, eo quod in maiori periculo existebat, quia in tot fore fecerat quod semper sibi de morte dubitabat. Valde ergo cavere
Abbreviated transcription (Latin):
magis ad que illd̃ ordinatur
ut si quis uellet potõem mul¬
to magis uellet sanitatem ad¬
quam positio ordinatur. Cu
ergo homines communiter
⁊ maxime hñtes uoluntatẽ
puersam. ordinent pecuniaz
⁊ diuitias ad delectamenta
corporea ⁊ ad uoluptates sen¬
sibiles: sequitur ꝙ diuites ini¬
que dommantes ⁊ intenden¬
tes non cõmune bonum s pe¬
cuniam. Intend̾e corporales de¬
lectationẽs. ¶Tercio diuite
sic principantes maxĩe sollici¬
tantur cuca custodiam corpo¬
risnam nullus spreto cõmu¬
ni bono intendit ad petunia¬
⁊ ad uoluptates corporis nisi
in multis offendat ppłm nã
talis ut pecuniam habeat dep̃¬
datur ciues. ut uero uoluptati¬
b fruantur forefacit ⁊ infeit
contumeliam ciuib qͣntũ ad
uxores ⁊ filias. uidet ergo se ẽẽ
odiosum ppło. Idõ nõ credit se
multitudini s semper dubitã
de furia populi maxime sollici¬
tantur cura custodiam corꝑis.
ta in peru̾so principatu diui¬

Expanded text:
magis, ad quae illud ordinatur: magis, ad quae illud ordinatur: ut si quis vellet potionem, multo magis sanitatem quia potio ordinatur. Cum ergo homines communiter et maxime habentes voluntatem perversam, ordinent pecuniam et divitias ad delectamenta corporea, et ad voluptates sensibiles, sequitur divites inique dominantes, et intendentes non commune bonum, sed pecuniam, intendere corporales delectationes. Tertio divites sic principantes maximem solicitantur circa custodiam corporis. nam nullus spreto communi bono intendit ad pecuniam et voluptates corporis, nisi in multis offendat populum: nam talis ut pecuniam habeat depraedatur cives, ut vero voluptatibus fruatur fore facit, et infert contumeliam civibus quantum ad uxores et filias. Videt ergo se esse odiosum populo, ideo non credit se multitudini, sed semper dubitans de furia populi, maxime solicitatur circa custodiam corporis. ta in perverso principatu divi
Abbreviated transcription (Latin):
uersio ⁊ corruptio populi. ty
regĩa peruersa. tyrannides tn
est peruersior principatus. qr
dominio ppli totum congre¬
gatur in tyrarnide. ¶Qd̃ sic
pat nam diuites si inique
dominari cupiant qͣntum ad
presens spectat tria intendũt
uidel petuniam. corporales de¬
licias. ⁊ custodiam corporis. In¬
tenlunt enimi petuniam: qr
quilz principans intend̃ aug¬
mentum illius scd̃m ꝙ se prĩ¬
cipari uidet. si ergo aliquis prĩ¬
cipatus qr bonus ⁊ uurtuosus.
semper intendit ad opera mag̃
bona ⁊ ad iurtutem: ut efficia¬
tur melior ⁊ uirtuosior. s si pͥn¬
cipatur qr diues: ut mag̃ prin¬
cipari possit intendet augmen¬
tum diuitiaꝵ ⁊ congregatõm
petunie. quare si diuites iniq̃
dominantes non principant
qr boni s qr diuites tota eoꝵ
interctio erit cuca pecuniã cõ¬
gregandam. ¶Rursus dĩtes
mique principantes intendt̃
delicias corporales ⁊ hr̃e uolu¬
ptates sensibiles¶nam si qͥs
uult aliquid ułt ⁊ ea multo

Expanded text:
versio et corruptio populi. Tyrregimina perversa Tyrannis tamen est perversior principatus: quidominio populi, totum congregatur in tyrannidem. Quod sic patet: nam divites si unique dominari cupiant, quantum, ad praesens spectat, tria intendunt videlicet pecuniam, corporales delicias. et custodiam corporis. Intendunt enim pecuniam: quia quilibet principans intendit augmentum illius, secundum quod se principari videt. Si ergo aliquis principatur quia bonus et virtuosus, semper intendit ad opera magis bona, et ad virtutem, ut efficiatur melior et virtuosior. Sed si principatur quia dives, ut magis principari possit, intendit augmentum divitiarum, et congregationem pecuniae. Quare si divites inique dominates non principantur quia boni, sed quia divites, tota eorum intentio erit circa pecuniam congregandam. Rursus divites inique principantes intendunt delicias corporales, et habere voluptates sensibiles. nam si quis vult aliquid, vult et ea multo
Abbreviated transcription (Latin):
bernaculum tyrannizent.
sex cãs q̃r sb̾diti tyrannis insi¬
diantur. Prima est põtimorẽ
iram multi pusillanimes exñ¬
tes. cum nimis timent ⁊ non
credunt se posse euadere, qiͣ despe¬
rantes inuaclũt alios et efficiũ¬
ab eo raro aut nũqͣm inuaderẽt
ip̃m. bestie ergo ut płimum ti¬
more compuise. insidiantir ho¬
mini ⁊ inuadũt eum. hoc ergo
modo multociens sb̃diti insidi
cunda cã p̃p̃ qͣm sb̾diti tyrãno
insidiantur est iniuria quam
dicebat iram dulciorem esse mn¬
elle qr ẽ appetitus pene in uin¬
dc̃ãml qr ergo sic delectabile est¬
uinclictao exposcere. multi insi¬
cliantur tyranno ⁊ pp̃ uehem̃¬
tem iram aliqñ inuadũt ip̃m
uolentes latas miurias lundi¬
care. ¶Ttio insidiantur aliq̃
tyranno ⁊ aliqñ ꝑimurit ip̃m
qr ut płimum tyranni fatumt
per que se contemptibiles red¬
dunt. nam cũ nõ querant boñ
commurs. s delc̃ationes corꝑis
ut płimum nõ sunt sobrii s
gulosi. uel non sunt casti. sz dãt

Expanded text:
nt. sex causas, quare subditi tyrannis insidiantur. Prima est propter timorem. nam multi pusillanimes existentes, cum nimis timent, et non credunt se posse evadere, quasi desperantes invadunt alios, et efficiunab eo, raro aut nunquam invaderent ipsum: bestiae ergo ut plurimum timore compulsae insidiantur homini et invadunt eum: hoc ergo modo multotiens subditi insidiacunda causa propter quam subditi tyranno insidiantur, est iniuria quam  quod Homerus dicebat, iram dulciorem esse melle, quia est appetitus poenae in vindictam: quia ergo sic est delectabile vindictam exposcere, multi insidiantur tyranno, et propter vehementem iram aliquando invadunt ipsum volentes latas iniurias vindicare. Tertio insidiantur aliqui tyranno, et aliquando perimunt ipsum: quia ut plurimum tyranni faciunt ea per quae se contemptibiles reddunt. Nam cum non quaerant bonum commune, sed delectationes corporis, ut plurimum non sunt sobrii sed gulosi, vel non sunt casti, sed dant
Abbreviated transcription (Latin):
filioꝵ per septennia ut cũ
dicimus usq ad septem annos
sic ẽẽ regendos ⁊ aseptimo usq
modi septennia sunt abreuian¬
da ⁊ elonganda scd̃m du̾sitatẽ
ꝑsonaꝵ. Nam aliqui sunt ro-¬
dustiores corͤ in xii. annis qͣm
alii in .xu. Idõ qr de talib pune¬
talem regulam dare non pos-¬
sumus aliqua relinq̃nda sunt
iudicio pedagogi qui d pueros
bitur expedire. ¶In hoc autez¬

Expanded text:
filiorum per septennia, ut cum dicimus, usque ad septem annos sic esse regendos: a septimo usquemodi septennia sunt abbrevianda et elonganda secundum diversitatem personarum. Nam aliqui sunt robustiores corpore in duodecim annis, alii in sedecim. Ideo quia de talibus punctualem regulam dare non possumus, aliqua relinquenda sunt iudicio paedagogi, qui debet pueros bitur expedire. In hoc aute
Abbreviated transcription (Latin):
tio qualem intellectũ. ¶At er-¬
go iuuens hant corpus bñ dis¬
positum ex̾citandi sunt per de¬
bita ex̾citia ⁊ per debitos motꝰ
ut h̾ant uoluntatem bñ ordi¬
natam inducendi sunt ad de¬
bitas uirtutes ⁊ ad uirtutum
opera s ut h̃ant intllẽm ꝑfc̃m
instruendi sunt in debitis sciis.
scĩa ergo. uircus: et ex̾citium at¬
tendenda sunt in regimine fili¬
oꝵ. ¶Aprincipio quidem nati¬
uitatis ut u̾cetur inertia pue¬
roꝵ assuescendi sunt pueri ad
aliquos motus s cum imple¬
uerint septennium usq ad an¬
gradatim assuescere adult̾io¬
res labores ⁊ ad fortiora exciti¬
a. ludus enim pile ẜ tacuinũ¬

Expanded text:
 quale intellectum. Ut ergo iuvenes habeant corpus bene dispositum, exercitandi sunt per debita exercitia, et per debitos motus. Ut habeant voluntatem bene ordinatam, inducendi sunt ad debitas virtutes, et ad virtutum opera. Sed ut habeant intellectum perfectum, instruendi sunt in debitis scientiis. Scientia ergo, virtus, et exercitium attendenda sunt in regimine filiorum. A principio quidem nativitatis, ut vitetur inertia puerorum, assescendi sunt pueri ad aliquos motus. Sed cum impleverunt septennium usque ad angradatim assuescete ad ulteriores labores, et ad fortiora exercitia. Ludus enim pilae secun
Abbreviated transcription (Latin):
homo prima diuisione diuidr̃
in aĩam ⁊ corpus. anima uero
tanqͣm potentias principales
ht̃ intellectum ⁊ appetitum:
tria ergo attendenda sunt in
filiis. primo quale h̃ant corpꝰ.¬

Expanded text:
ima divisione dividitur in animam, et corpus. Anima vero, tanquam potentias principales, habet intellectum, et appetitum. Tria ergo attendenda sunt in filiis. Primo, quale int
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ bella sunt hostes conculcã¬
di et occidendi per quos impedr̃
commune bonum. ⁊ pax ciui¬
um. et eoꝵ qui sunt in regno¬
¶ Supposito ergo reges ⁊ prĩ¬
cipes hr̃e iustum bellum ⁊ ho¬
stes eoꝵ iniuste turbare ꝑacẽ
et cõe bonum non est incoue¬
niens docere eos omnia gnͬa
beslandi et omnem modum
ꝑ quem possint suos hostes
uintere. Qd̃ totum ordĩare
debent ad commune bonum
et acd pacem ciuium nam si
intendant commune bonũ
et pacem ciuium. merebũtur
patem illam eternam. in qua
ẽ summa requies. qm d̃s ip̃e
suis promisit fidelib. qui ẽ be¬
neclictus in secula seculoru

Expanded text:
 bella sunt hostes conculcandi, et occidendi, per quos impeditur commune bonum, et pax civium, et eorum qui sunt in regno. Supposito ergo reges et principes habere iustum bellum, et hostes eorum iniuste perturbare pacem et commune bonum: non est inconveniens docere eos omnia genera bellandi, et omnem modum per quem possint suos hostes vincere, quod totum ordinare debent ad commune bonum, et pacem civium. Nam si intendant commune bonum, et pacem civium, merebuntur pacem illam aeternam, in qua est suprema requies: quam Deus ipse suis promisit sit fidelibus, qui est benedictus in saecula saeculorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑi exꝑtus in armis ⁊ alia singła
hant que requirũtur ad probũ
⁊ strenuum bellatorem. contigit
enim ⁊̃ nr̃is temporib totũ po¬
pulum ciuitatis cuiusdam de¬
uictũ ẽẽ abellatorib pautis eog
uexillis sicuidem cõmitiens uela¬
uit uexillum ⁊ abscondit ip̃m
q̃r consuridebaritur bellatores qiͣ
nõ hñtes caput ⁊ ignorantes ad
quid deberent attendere pp̃ ꝙ si ĩ
debellatõne uita multoꝵ hõmi
ꝑiculis mortis expot̃tur cũ ma¬
gna diligentia uexillif ẽ q̃rendꝰ.
beait qui in ex̾citu ẽ peditib ⁊ e¬
quitib p̃ponendus nam sic ca¬
put ⁊̃ prestantius m̃bris aliis
sic qui in bello pp̃onitur aliquibꝰ
turmis uelbellatorib aliis d
esse mag̃ strenuus uł magis
exꝑtus in hiis que requirũtur
ad pugnam qr̃ cũ pedites si de

Expanded text:
et expertus in armis, et alia singula et expertus in armis, et alia singula habeat, quae requiruntur ad probum et strenuum bellatorem. Contigit enim nostris temporibus totum populum civitatis cuiusdam devictum esse a bellatoribus paucis, eo quod vexillifer fraudem committens velavit vexillum et abscondit ipsum: quare confundebantur bellatores, quasi non habentes caput, et ignorantes ad quid deberent attendere: propter quod si in debellatione vita multorum hominum periculis mortis exponitur, cum magna diligentia vexbeat qui in exercitu est pedibus et equitibus praeponendus. Nam sicut caput est praestantius membris aliis: sic qui in bello praeponitur aliquibus turmis, vel bellatoribus aliis, debet esse magis strenuus illis, et magis expertus in iis quae requiruntur ad pugnam. Quare cum pedites, si
Abbreviated transcription (Latin):
se decem uiros pugnatiuos ha¬
bebat in galea enim centurio
nis erant littere alique uł sig¬
num alicy euudens ꝙ respiciẽ¬
tes decarii agnoscebant centurio¬
nem ꝓprium ⁊ sciebarit quem
quib ipse erat ppõitus decarium
ꝓprium agnoscebant. ¶Hoc ita¬
q modo uł ⁊̃ alio tam in acie¬
b equitũ qͣmͣ ⁊̃ peditũ constito¬
endi sunt duces ⁊ p̃põiti ⁊ ferẽ¬
tes uexilla ut quil sciat quidde¬
beat agere ẽ enim tantus error ir
bello pp̃ armoꝵ strepitũ ⁊ ꝑcussio¬
nes illatas ꝙ u̾ba ⁊ monitõnes
non sufficuint ad dirigentlu
bellantes. S o dare euidentia si¬
gna ut quilz ex solo intuitu sciat
se tenere ordinate in acie ⁊ tognoᷤ¬
cat quid sit acturus. ¶ Ex hoc aũ
patere p̃t q̃les debeant ẽẽ portantes
insignia ⁊ uexilla. nam uexillocõ¬
fracto totus ex̾citus ẽ confusus.
Cum magna igitur diligentia
ẽ uexillif̾ eligendus ut sit torꝑe
fortis aĩo constans fidelis princi

Expanded text:
se decem viros pugnativos habebat. In galea enim centurionis scriptae erant literae aliquae, vel signum aliquod evidens; quod respicientes decani agnoscebant centurionem proprium, et sciebat quem quibus ipse erat praepositus, decanum proprium agnoscebant. Hoc itaque modo, vel alio tam in aciebus equitum, quam etiam peditum constituendi sunt duces et praepositi, et ferentes vexilla: ut quilibet sciat quid debeat agere.Est enim tantus terror in bello propter armorum strepitum et percussiones illatas, quod verba et monitiones non sufficiunt ad dirigendum bellantes, sed oportet dare evidentia signa; ut quilibet solo intuitu sciat se tenere ordinate in acie, et cognoscat quid sit acturus. Ex hoc autem patere potest, quales debeant esse portantes insigna et vexilla. Nam vexillo confracto totus exercitus est confusus. Cum magna igitur diligentia est vexillifer eligendus, ut sit corpore fortis, animo constans, fidelis principi,
Abbreviated transcription (Latin):
terraneis gn̾atur ꝑ uenas sb̃¬
terraneas transit. qr si locus
generatõnis aquaꝵ uel meat̃
per quos aque transeunt haut

Expanded text:
terraneis generatur, et per venas subterraneas transit. quare si locus generationis aquarum, vel meatus per quos aquae transeunt ha
Abbreviated transcription (Latin):
esse quid uile ⁊ fugiendum. Ut
quem una uia non inclinat
ut malum ricret. alia inducat
ip̃m ad fugiendum malum
¶Postqͣm ergo ostendimus
tyrannidem maxime fugiend̃
esse a regib eo ꝙ opera tyrãni
sunt pessima probare uolum
reges summa diligentia ca-¬
uere debere. ne conu̾tantur ĩ ty¬
rannos. qr quicquid corruptõ¬
nis et iniquitatis ẽ ĩ aliis per¬
u̾sis principatib totum in ty¬
rannide congregatur. ¶Sũt¬
enim ut p ex hĩtis tres prin¬
cipatus boni ⁊ tres perũsi. Di¬
tebatur autẽ ꝙ si dominatur
unus. pp̃ bonum commune
est principatus rectus ⁊ uoca¬
tur regnum. Si uero p̃p bonũ
ꝓprium. est peruersus ⁊ nomi¬
natur tyrannides.¶Bi uero prĩ-¬
cipentur pauci ⁊ dominantur
qr boni et uirtuosi ẽ rectus pͥni¬
cipatus ⁊ uocatur aristotrati¬
a siue principatus bonoꝵ. Si
uero dominentur non qr boĩ

Expanded text:
esse quid vile et fugiendum, ut quem una via non inclinat, ut malum vitet, alia inducat ipsum ad fugiendum malum. Postquam ergo ostendimus tyrannidem fugiendam esse a regibus, eo quod opera tyranni sunt pessima: probare volumus reges summa diligentia cavere debere ne convertantur in tyrannos, quia quicquid corruptionis et iniquitatis est in aliis perversis principatibus, totum in tyrannidem congregatur. Suntenim ut patet ex habitis tres principatus boni, et tres perversi. Dicebatur autem quod si dominatur unus propter bonum commune, est principatus rectus, et vocatur regnum. Si vero propter bonum proprium, est perversus, et vocatur tyrannis. Si vero principentur pauci, et dominentur quia boni et virtuosi, est rectus principatus, et vocatur aristocratica sive principatus bonorum. Si vero dominentur non quia boni,
Abbreviated transcription (Latin):
facilius recipiant imp̃ssionẽ
ex hus ex quib conũguntur
qm dã. pueri et uiuenes qr sũt
magis molles et ductiles qͣm
adulti facilius imprimuntur
eis mores socioꝵ in etate iuue¬
nili qm in alia. maxĩe igitur
tunc prohilendi sunt a societa¬
te praua. ¶Scd̾a uia ad in¬
uestigandum hoc id̾. sumitur
ex eo ꝙ iuuenilis etas maxime
est prona ad malum ⁊ insecu¬
tiua passionum. Nam de faci¬
li quis inclucitur ad illd̃ ad qd̃
ẽ pronus si ergo uiuenes st̃ ꝓ¬
ni ad malum ut patuit cumde¬
t̾minauimus de morib iuue¬
num maxime in iuuenili eta¬
te cauendum est a societate pͣ¬
ua. ¶Tercia uia ad proband̃.
hoc idem sumitur ex eo ꝙ iuue¬
nes sunt nimis amatores ami

Expanded text:
facilius recipiant impressionem facilius recipiant impressionem ex iis ex quibus coniunguntur, quam dura, pueri et iuvenes quia sunt magis molles et ductiles quam adulti, facilius imprimuntur eis mores sociorum in aetate iuvenili, quam in alia. maxime ergo tunc prohibendi sunt a societate prava. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex eo quod iuvenilis aetas maxime est prona ad malum, et insecutiva passionum. Nam de facili quis inducitur ad illud, ad quod est pronus. Si ergo iuvenes sunt proni ad malum, ut patuit cum determinavimus de moribus iuvenum; maxime in iuvenili aetate cavendum est a societate prava. Tertia via ad probandum hoc idem, sumitur ex eo quod iuvenes sunt nimis amatores ami