comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ant a proximis ignorantur. non sunt iudi¬
canda. sed potius extra increpationẽ acci¬
pienda Sunt enĩ quedã opera. quȩ &
bono et malo fierianimo possunt. De ta¬
libus periculosum est iudicare. maxime
ut condempnemus. Sicuti uerbi gratia.
undes aliquẽ frequenter nonitiin antem:
ut propter infirmitatẽ stomachu iiina¬
re non possit. aut ꝓpt appetitũ gulȩ icii¬
nare ñ uelit hȩc & liissimilia ficile

Expanded text:
ant a proximis ignoratur, non sunt judiant a proximis ignoratur, non sunt judicanda, sed potius extra increpationem accipienda. Sunt enim quaedam opera, quae et bono et malo animo fieri possunt; de talibus periculosum est judicare, maxime ne condemnemur. Sicuti, verbi gratia, vides aliquem frequenter non jejunantem, ut propter infirmitatem stomachi jejunare non possit, aut propter appetitum gulae jejunare non velit. Haec et hi
Abbreviated transcription (Latin):
parentis similitudinẽ in honis actib osten¬
damus ut impleat᷑ in nobis illudi quod ipse
ait in euangelio: Luccat lirgurã cor̃ahomi¬
nib ut uideant opera ura bona. & glorificent
patrẽ urm qui incelis est Teste eni apłope
tro. cuius opera facit quis. cius filius appella¬
tur Vnde paulus apłs nos admonet dicens
Estote imitatores dĩ sicut fili carisssimi Ime¬
iohs ait Iili dĩsumus. sed nondũ apparu¬
it quid crimus. Scimus aut qm eum appa¬
ruerit. siniles ei erimus. qm̃ uidebimꝰ eum
sicuti est Nolite iudicare. & non iudica¬
bimini Nolite condempnare. & non con¬
dempnabimini Querit᷑ quare dicat noli¬
te iudicare & non iudicabimini. cũ ipse ali¬
bi dixisse legat᷑ Siuideris fratrẽ tinm
peccante. iñ crepa illũ Ad quod respon¬
dendũ quia incorreptione fraterna hec
discretionis regula tenenda est: ut solic&
manifesta et apta mala & uitentur. et re¬
p̃hendantur Ea uero quȩ quo animofi¬

Expanded text:
parentis similitudinem in bonis actibus ostenparentis similitudinem in bonis actibus ostendamus, ut impleatur in nobis illud quoangelio: « Luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera bona vestra, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . » Teste enim apostolo Petro: Cujus opera facit quis, ejus filius appellatur. Unde Paulus nos admonet dicens: « Estote imitatores Dei, sicut filii charissimi nondum apparuit quid erimus. Scimus autem quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . » « Nolite judicare, et non judicabimini. Nolite condemnare, et non condemnabimini. » Quaeritur quare dicat, « Nolite judicare et non judicabimini, » cum ipse alibi dixisse legatur: « Si videris fratrem tuum peccantem, increpa illum . » Et aliodendum, quia in correptione fraterna, haec discretionis regula tenenda, ut scilicet manifesta et aperta mala, et vitentur, et reprehendantur; ea vero, quae quo animo fi
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit. Diligite inimicos ur̃os. benefa¬
cite his qui oderunt uos. quatinus in sorte
filiorũ dĩ computari mereamur. ut imple¬
atur in nobis quod ipse ait in euangelio
Beati pacifici. qm̃ filii dĩ uocabuntur
Nec suꝑfluũ uideri debet: si adhanc imitationẽ
celestis patris subtilius indagandam. ex reb
uisibilib: aliquod exemplũ sumamus. Tra¬
dunt enĩ pinsiologi naturã eẽ aquilarũ.
ut pullos suos contra iuibar solis suspendant.¬
& quos more parentum ir reuerberatis
oculis intueri uiderint claritatẽ solis. cum
om̃i diligentia foreant. & nutriant. Quos
aut terrã inspicere uiderint. quasi adulte¬
rinos deiciunt & contempnunt. Similiter
de coruis dicunt. quod tamdiu pullos suos
negligant. quousq similitudinẽ suam ni¬
grescentib: plumis in illis inspiciant. In
quib: similitudinib nos mistice monem.
ut si filii dĩ eȩ cupimus. eternę claritatis
gudiagatientis oculo contemplem. & suꝑni

Expanded text:
Dominus ait: « Diligite inimicos vestros, benefaDominus ait: « Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos , » quatenus in sorte filiorum Dei computari mereamur, ut impleatur in nobis quod ipse ait in Evangelio: « Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur . » Nec superfluum videri debet, si ad hanc imitationem coelestis Patris subtilius indagandam, ex rebus visibilibus aliquod exemplum sumamus. Tradunt enim physiologi naturam esse aquilarum, ut pullos suos contra jubar solis suspendant, et quos more parentum irreverberatis oculis intueri viderint claritatem solis, cum omni indigentia fovent et nutriunt: quos autem terram inspicere viderint, quasi adulterinos dejiciunt et contemnunt. Similiter de corvis dicunt, quod tandiu pullos suos negligant, quousque similitudinem suam nigrescentibus plumis in illis inspiciant. In quibus similitudinibus nos mystice monemur, ut si filii Dei esse cupimus, aeternae claritatis gaudia mentis oculo contemplemur, et superni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet Dignum est enĩ ut sinos patrẽ
gloriam habere incehs. iuste et pie uiua¬
mus interris. intantũ ut ipsa nr̃a bona
opera filios di nos esse demonstrent. Sic̃
eñ in humana natiuitate patermi uultus:
similitudmẽ frequenter infiliorũ facies
inspicimus. ita si filii dei ẽẽ uolumus. celes¬
iem patre in terris imitari debemus
Unde apłsait. Sicut portauimus imaginẽ
terreni. portemus & imaginẽ celestis
Et sicut filus regũ cultus p̃tiosior et digni¬
tas sublimior commendat᷑. sic in nobis qui
filii sumus dĩ cinbonis operib uirtutes
florere deoentUt caritate sulgidi.
humilente p̃cipiũ. castitate lucidi appa¬
reamus. ut unpleatur illud quod dñs dicit
Sc̃i eritis. sicut et ego sc̃s sum Estore per¬
fecti. ut sicut ipse pius & misericors est. qui
solem suũ oriri facit suꝑ bonos et malos.
et pluit suꝑiustos et in iustos: ia nos non so¬
lum amicis. sed etiã inimicis & extraneis¬
bona quȩ possumus impendamus Sicut

Expanded text:
icut nos Patrem gloriamur habere in coelis, juste et pie vivamus in terris, in tantum ut ipsa bona nostra opera filios Dei nos esse demonstrent. Sicut enim in humana nativitate paterni vultus similitudinem frequenter in filiorum facie inspicimus, ita si filii Dei esse volumus, coelestem Patrem in terris imitari debemus. Unde Apostolus ait: « Si portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis . » Et sicut filiis regum cultus pretiosior et dignitas sublimior commendatur, sic in nobis, qui filii sumus Dei, in bonis operibus virtutes florere debent, ut charitate fulgidi, in humilitate praecipui, castitate lucidi appareamus, ut impleatur quod Dominus ait: « Sancti eritis, sicut ego sanctus sum . » Estote perfecti, ut sicut ipse pius et misericors est, « qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; » ita non solum amicis, sed etiam inimicis et extraneis quae possumus impendamus, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ut ceteritimorẽ habeant Et sicut
ꝑsalomonẽ dicit᷑. Qui corripit pa¬
lam. pacem facit Et iterum
Responde stulto iuxtas tultitiã suam
Adhocem diinna iustitia statuit in eccła.
ut esset pastor inpopulo. princepsin
sđo. ur unus peccantes corrigat. altes
uero corrigendo neglegentes piinat
Quando autẽ in te frater tiius peccat.
cũleni correptione dimitte ei
Unde et subdit̾ita Sed quia ñ sufficit
dedinare amalo. nisi quisq studeat
faccrebona. postqua de non iudicandis
ꝓximis p̃ceptũ dedit. formam ci inpri¬
mamur ostendit dicens. Dimitate . &
dimittet᷑ uobis Quod est dicere. di¬
mittite peccantib inuobis. et dimmitten¬
tur uobis peccata ura Non solũ enim
alios tẽmere iudicare non debemus. sed
etiam his qui nos in iuste uidicant. ex
corde dimittere Igit᷑ dimittere. ad
ignoscenda peccata ꝑtin& iuxta quod
dominus alibiait. Sinon dimiseritis ho¬
minib peccata eorũ. nec paterur celes

Expanded text:
ut et caeteri timorem habeant . » Et sicut ut et caeteri timorem habeant . » Et sicut per Salomonem dicitur: Qui corripit palam, pacem facit. Et iterum: « Responde stulto juxta stultitiam suam . » Ad hoc enim divina justitia statuit in Ecclesia, ut esset pastor in populo, princeps in saeculo, ut unus peccantes corrigat, alter vero corrigendo negligentes puniat. Quando autem in te frater tuus peccat, cum levi correptione dimitte ei. Unde et subditur ita. Sed quia non sufficit declinare a malo, nisi quisque studeat facere bonum, postquam de non judicandis proximis praeceptum dedit, formam cui imprimamus, ostendit, dicens: « Dimittite, et dimittetur vobis. » Quod est dicere: Dimittite peccantibus in vobis, et dimittentur vobis peccata vestra. Non solum enim alios temere judicare non debemus, sed etiam his qui nos injuste judicant ex corde dimittere. Igitur dimittere ad ignoscenda peccata pertinet, juxta quod Dominus alibi ait : « Si dimiseritis hominibus peccata eorum, et Pater ves
Abbreviated transcription (Latin):
dita tenebrarũ. et manifestabit consilia
cordiũ : & tunc lauserit unicuiq adeo
It alibi ub ⁊ꝓhib&e cosiudicare qui carnib
uescebantur. ab his qui non uescebantur.
mihi est non manducare carne. & non
bibere uinũ. & rłꝗ. Qm̃ quialium in¬
iuste iudicat. aut condempnat. iuste¬
ipse iudicabit᷑. aut condempnabitur
Sunt uero alia opera quȩ ꝑsem&x ipsa
manifesta etapta mala sunt: Sicut
sunt adulteria. furta. homicidia rapi¬
ne. ebrietates et ceteratalia Hec a
fidelib non solũ rep̃liendenda sunt.
sed et corrigenda ab illo qui locium
regiminis tenet. atq iudicanda
Maxime ꝓp̃t illud quod dñs pꝓpheta
dicit Si non adnuntianeris iniquo
iniquitatẽ suam. sanguinẽ cuis de ma¬
nutua requnra.Est & aliud discre¬
tionis genus incorreptione fraterna
obseruandũ. ut si uerbi gra. occultũ
est peccatũ. occulte cerrigiset emen
nfestũ est et publicũ peccatũ. publice
argue eũ &emenda. ꝓp̃t illud quod
apłs ait. Peccantes corã om̃ib argue.

Expanded text:
nebrarum, et manifestabit consilia cordium, et tunc laus erit unicuique a Deo . » Et alibi, ubi prohibet eos judicare, qui carnibus vescebantur, ab his qui non vescebantur,  est non manducare carnem, neque bibere vinum , » etc. Quoniam qui alium injuste judicat aut condemnat, juste judicabitur et condemnabitur. Sunt vero alia opera, quae per semetipsa manifesta et aperta mala sunt, sicut sunt adulteria, furta, homicidia, rapinae, ebrietates, et caetera talia; haec a fidelibus non solum reprehendenda sunt, sed et corrigenda ab illo qui locum regiminis tenet, atque judicanda, maxime propter illud quod Dominus per prophetam dicit: « Si non annuntiaveris iniquo iniquitatem suam, sanguinem ejus de manu tua requiram . » Est et aliud discretionis genus in correctione fraterna observandum, ut si, verbi gratia, occultum est peccatum, occulte corrigas et emennifestum et publicum est peccatum, publice argue et emenda, propter illud quod Apostolus ait: « Peccantem coram omnibus argue,
Abbreviated transcription (Latin):
onabili creatura quã elegit ds̃. et q̃
subdita est patri &filio. et ȩqualiter
Nunc suam clarificationẽ tam quã
facta sit dicit. cũ adhuc cẽt futura
Clarificatus sũ in cis. idest ꝑoorum
p̃dicationẽ clarificatussũ in toto
mundo Et quia p̃destinatũ est ut
fier&. certũ uoluit eẽ qđ futurum
erat Ideoq prȩteriti tẽporis uer¬
inmundo. & hi inmundo sunt
Dignificat horã qua transiturus
ex hoc mundo. & uerbo p̃sentis te¬
poris usus est ꝓfuturo. quia cito e¬
rat futurũ. quasi factum ess& dix̃
Quod aũt ait. & hi in mundo sunt.
significat eos ad quos loquebatur.
tardius transire ex hoc mundo.
dũ illo abeunte ex hoc mundo. ne¬
cesse est ut illi remanerent. ꝑ quos
p̃dicaret᷑ nomen eius scm̃ in mundo
Preuidensq quod eos mouere poss&
qui audirent hȩc qͥd ligerent. ad¬
iecit Nunc aut adte uenio Ascen¬
sionis głam designat ꝑ quã deuatꝰ

Expanded text:
onabili creatura, quam elegit Deus, et quae onabili creatura, quam elegit Deus, et quae subdita est Patri et Filio, et» Nunc suam clarificationem, tanquam facta sit, dicit, cum adhuc esset futura. « Clarificatus sum in eis, » id est, per eorum praedicationem clarificatus sum in toto mundo. Et quia praedestinatum est ut fieret, certum voluit esse quod futurum erat, ideoque praeteriti temporis verin mundo, et hi in mundo sunt. » Significat horam qua transiturus erat ex hoc mundo, et verbo praesentis temporis usus est pro futuro, quia quod cito erat futurum, quasi factum esset, dixit. Quod autem ait, « et hi in mundo sunt, » significat eos, ad quos loquebatur, tardius transire ex hoc mundo.dum illo abeunte ex hoc mundo necesse esset, ut illi remanerent, per quos praedicaretur nomen ejus sanctum in mundo. Praevidensque quid eos movere posset, qui audirent haec quae legerent, adjecit: Nunc autem ad te venio. Ascensionis gloriam designat, per quam elevatus
Abbreviated transcription (Latin):
perunt. Tunc uere acceper̃. quia tc̃
uere cognouer̃. Vere aũt cognouer
quia uere credider̃. Sed hec uerba q̃
dicit filius sibi dedisse. si ad diuinita¬
tis unitatẽ intellegit᷑ ꝑtinere. eo modo
dedit uerba pat̾ filio. quo genuit uer¬
de distimihi Hȩc enĩ dixit inter
alia. dũ orar& ꝓ eis quos dedit ei
pat̃ Mundum uult modo intelle¬
gi qui uiuunt secundũ concupiscen¬
tiam mundi & non sunt in ea sorte
gr̃e. ut ab illo eligant᷑ ex mundo Non
itaq ꝓmundo. sed ꝓeis quos pat̾ dedit
rogare se dicit Per hoc enĩ qđ eos illi
pat̃ iam dedit. factũ est ut non ꝑtine¬
ant ad cũ mundũ ꝓquo non rogant.
Deinde subiungit Quia tui sunt Neq
enĩ quia pat̃ filio dedit amisit ipse
quos dedit: cũ adhuc filius sequat᷑.
Ac dicat Et mea om̃a tua sunt. &
tua mea Vbi satis appar&. quo mo¬
do unigeniti filii sint om̃a quȩ sunt
patris. ꝑ hoc utiq quod &iã ipse ds̃
lis Hoc enĩ dictũ est de sc̃ã & rati¬

Expanded text:
ere acceperunt, quia tunc vere cognoverunt; vere autem cognoverunt, quia vere crediderunt. » Sed haec verba, quae dicit Filius sibi dedisse, si ad divinitatis unitatem intelligitur pertinere, eo modo dedit verba Pater Filio, quo genuit Verdedisti mihi. Haec enim dixit inter alia, dum oraret pro eis, quos dedit ei Pater. « Mundum vult modo intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae ut ab illo eligantur ex mundo. Non itaque pro mundo, sed pro eis quos Pater dedit, rogare se dicit: per hoc enim quod eos illi Pater jam dedit, factum est ut non pertineant ad eum mundum, pro quo non rogat. Deinde subjungit: Quia tui sunt. Neque enim quia Pater eos Filio dedit, amisit ipse quos dedit, cum adhuc Filius sequatur ac dicat: Et mea omnia tua sunt, et tua mea. Ubi satis apparet quomodo unigeniti Filii sint omnia quae sunt Patris; per hoc utique quod etiam ipse Deus lis. » Hoc enim dictum est de sancta et rati
Abbreviated transcription (Latin):
mysterium magnũ & abscondi¬
tum. qđ post aduentũ eius inmun¬
dum p̃dicatũ est gentib creditũ
est in hoc mundo. assumptũ ẽ
in gła. Quod uero addidit. quos
dedisti mihi. hoc ẽ qđ paulo ante
dixit Nemo potest uenire ad
me. nisi pat̃ qui misit me traxe¬
rir eũ. Quos de distimihi de
mundo. hoc ẽ quib gr̃a ꝑ regenerati onẽ
hoc prȩstitit. non quib: natura ꝑnati¬
uitatẽ contulit Quid est quod sequit᷑.
tui erant. & mihi eos dedisti: In huma¬
nitate hanc potestatẽ se accepisse a pa¬
tre dicit. ut eos haber& quos pater e
lis. Sequit᷑. It sermonem tuũ serua¬
uerunt Nunc cognouerunt. quia
enĩ pater om̃a dedit. cũ genuit. quia
habet & om̃a sicut in priorib huius
euangdii ipse dñs dicit Sicut enim

Expanded text:
rium magnum et absconditum, hoc post adventum ejus in mundo praedicatum est gentibus, creditum est in hoc mundo, assumptum in gloria. Quod vero addidit, « quos dedisti mihi, » hoc est quod paulo ante dixit: « Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui me misit, traxerit eum . » « Quos dedisti mihi de mundo, » hoc est, quibus gratia per regenerationem hoc praestitit, non quibus natura per nativitatem contulit. Quid est quod sequitur, « Tui erant, et mihi eos dedisti? » in humanitate hanc potestatem se accepisse a Patre dicit, ut eos haberet quos Pater ellis. Sequitur: « Et sermonem tuum servaverunt. Nunc cognoverunt, quia enim Pater dedit omnia, cum genuit, quia habet et omnia, sicut in prioribus hujus Evangelii ipse Dominus dicit
Abbreviated transcription (Latin):
consummationẽ scłi. Qđ uero
xit. mani festaui nom̃ tuum ho¬
minib quos de distimihi. non
illud nom̃ qđ ds̃ es. sed illud no¬
men qđ pater meus es. quod no¬
men manifestari ñ potest sine
illius filii manifestatione. Nam
uero illud nomen qđ ds̃ est. nullina¬
turȩ rationabili in cognitũ omnmo¬
dis ẽẽ putauit Hex est enĩ uita eius
diuinitatis. ut creaturȩ rationali ñ
omnino in cognitus possit abscondi.
exceptis paucis in quib natura ra
tionalis nimiũ deprauata ẽ Pro¬
pe modũ om̃s gentes dm̃ esse fa¬
tent᷑. lic& diuersis errorib uerũ¬
dm̃ agnoscere impediant᷑. Quod
tantum modo dm̃ uerũ cognouer̃
notũ fuit ante quã ueniss& xp̃c
inmundo. nisi tantũ quib ds̃ ꝑ¬

Expanded text:
consummationem saeculi. Quoconsummationem saeculi. Quo. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi. Non illud nomen quo Deus es, sed illud nomen quo Pater meus es, quod nomen manifestari non potest sine illius Filii manifestatione. Nam ero illud nomen quod Deus est, nulli naturae rationabili incognitum omnimodis esse putavit. Haec est enim vere vis divinitatis, ut creaturae rationali non omnino incognitus possit abscondi, exceptitionalis nimium depravata est. Propemodum omnes gentes Deum esse fatentur, licet diversis erroribus agnoscere impediantur. Quod tantummodo Judaei Deum verum cognoverunt notus fuit antequam venisset Christus in mundo, nisi tantum quibus
Abbreviated transcription (Latin):
exiui. & crediderunt quia tu me mi¬
sisti Quãquam & hȩc om̃a de om̃ib
futuris fidelib dicipotuerint spe ꝑ¬
fecta. cũ adhuc ent futura. tamen
& hȩc specialit de discipulis dicipos¬
sunt. ad quos tunc p̃sentialit̾ loq¬
bat᷑ Quia illud quod sequit. cũ
essem cũ eis. ego seruabam eos in no¬
mine tuo.quos de distimihi custodi
ui. & nemo ex his pęriit. nisi filius
ꝑditionis. Iudã significans qui
tradidit eũ qui unus funt deduo-¬
decĩ Magis huic sensui conuenit.
ut apłis specialit hȩc loqueretur
Deinde subiungit Nunc aũt ad
te uenio. cũ manifestũ est cum
de corporali sua dixisse p̾senti¬
.A. cũ essem cũ eis egoseruabam
eis presentia non ess& Fomo¬
do enĩ significare uoluit ascensi¬
onem mox futurã. de qua dicit.
nunc aũt adte uenio Iturus
utiq ad dexterã patris unde
uenturus est ad uiuos & mortu¬
doctrina Nam prȩsentia spiri¬
tali cũ eiserat semꝑ. & cũ tota
ȩccła sua in hoc mundo usq: in

Expanded text:
tu me misisti. Quanquam et haec omnia de omnibus futuris fidelibus dici potuerunt spe perfecta cum adhuc essent futura, tamen et haec specialiter de discipulis dici possunt, ad quos tunc praesentialiter loquebatur. Quia illud quod sequitur: Cum essem cum eis, ego servabam eos in nomine tuo.vi, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis. » Judam significans, qui tradidit eum, qui unus fuit de duodecim, magis huic sensui convenit, ut apostolis specialiter haec loqueretur. Deinde subjungit: Nunc autem ad te venio. Cnm manifestum est eum de corporali sua dixisse praesentia, cum essem cum eis ego servabam eis ea praesentia non esset, eo modo enim significare voluit ascensionem mox futuram, de qua dicit: Nunc autem ad te venio. Iturus utique ad dexteram Patris, unde venturus est ad vivos et mortudoctrinam. Nam praesentia spiritali cum eis erat semper, et cum tota Ecclesia sua in hoc mundo usque ad
Abbreviated transcription (Latin):
dum erat ut fier&. qđ ds̃ uoluit . es¬
s&: De qua p̃destinatione. apłs
Qui factus ẽ ei ex semine dauid se¬
cundũ carnẽ. qui predestinatus ẽ
filius dĩ in uirtute Scđm hanc

Expanded text:
dum erat ut fieret, quod Deus voluit ut esset, de qua praedestinatione Apostolus « Qui factus est ei ex semine David secundum carnem, qui praedestinatus est Filius Dei in virtute . » Sec
Abbreviated transcription (Latin):
rã sed& Manifestaui nom̃ tuum
hominib: quos de distimihi demun¬
do Quod ergo facturus erat ꝑ
doctores scõs in toto orbe post głam
resurrectionis & ascensionis suȩ &
post sp̃s scĩ dona quȩ indiscipulis de¬
lata sunt: hoc quasi factũ esset. dix̃
Tale est hoc quale & illud quod pau¬
lo ante dixit Ego te clarificaui suꝑ
terrã Pro tempore futuro & illuc &
hic. p̃teritum ponens tempus. sicut
qui scir& prȩdestinatũ esse ut id fier&.
& ideo fecisse se dicens quoderat sine
ulla dubitatione facturus. Sequit᷑¬

Expanded text:
RS. 6.-- Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo. Quod ergo facturus erat per doctores sanctos in toto orbe post gloriam resurrectionis et ascensionis suae, et post Spiritus sancti dona, quae in discipulos delata sunt, hoc quasi factum esse dixit. « Tale est hoc, quale et illud quod Paulo ante dixit: Ego te clarificavi super terram: pro tempore futuro et illic et hic praeteritum ponens tempus, sicut qui sciret praedestinatum esse ut id fieret, et ideo fecisse se dicens quod erat sine ulla dubitatione facturus. Sequit
Abbreviated transcription (Latin):
amultis clamantia et dicentia. qͥa
bantur & adtestante euangelista
sciebant ipsũ eẽ xp̃m Quia quẽ
dierũ quad raginta ieiunio fatiga¬
tum diabolus hominẽ cognouerat.
nec temptando ualebat. an & dĩ fi¬
lius eẽt experiri. ĩa nunc ꝑ signoꝵ¬

Expanded text:
a multisa multisbantur, et attestante evagelista, sciebant ipsum esse Christum, quia quem dierum quadraginta jejunio fatigatum diabolus hominem cognoverat, nec tentando valebat, an et Dei Filius esset, experiri, jam nunc per signo
Abbreviated transcription (Latin):
eis continuo qui se adiuuerant.
ministrare sufficiat. Et iuxta
legis tropologie. menbra quȩ ser¬
uierant immunditiȩ ad iniquita¬
tem. ut fructificarent morti:
seruiant iustitiȩ in uitã gernã.
Cum sol aũt occidisset. om̃s qui habe¬
bant infirmos uariis languoribus.
ducebant illos ad eũ Atille singu¬
lis manus imponens. curabat̃ eos
Solis occubitus. passionẽ & mortem
significat illius qui dixit Quam¬
diu in mundo sũ. lux sũ mundi
Et sole occidente. plures doe moniaci
quã ante plures sanantur ȩgro¬
ti Quia qui temporalit̾ in carne
uiuens paucos iudeor docuit. calca¬
to regno mortis. om̃ib ꝑ orbem gen¬
tibus. fidei salutisq dona transmisit
Cuius ministris quasi uitę lucisq p̃¬
conib psalmista canit Iter facite
ei. qui ascendit suꝑ occasũ. Super
occasum quippe dñs ascendit. quia
unde in passione occubuit. inde ma¬
iorem suam głam resurgendo mani¬
festauit Exixbant aũt doemonia

Expanded text:
eis continuo qui se adjuverant, eis continuo qui se adjuverant, ministrare sufficiat, et, juxta leges tropologiae, membra quae servierant immunditiae ad iniquitatem ut fructificarent morti, serviant justitiae in vitam aeternam . Cum sol autem occidisset, omnes qui habebant infirmos variis languoribus, ducebant illos ad eum. At ille singulis manus imponens, curabat eos. Solis occubitus passionem mortemque significat illius qui dixit: Quandiu in mundo sum, lux sum mundi. Et sole occidente plures daemoniaci quam ante, plures sanantur aegroti. Quia qui temporaliter in carne vivens paucos Judaeorum docuit, calcato regno mortis, omnibus per orbem gentibus fidei salutisque dona transmisit. Cujus ministris, quasi vitae lucisque praeconibus, Psalmista canit: Iter facite ei qui ascendit super occasum . Super occasum quippe Dominus ascendit, quia unde in passione occubuit, inde majorem suam gloriam resurgendo manifestavit. Exibant etiam daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
tiam malã. et auaritiã quȩ est ido¬
lorum seruitus. febrẽ lecebrose.
carnis intelli ge Et stans super
illam imperauit febri. & dimisit illã.
Querit᷑ cur tertio loco socrus petri
sanat᷑ quia mulier in exordio mun¬
di tertia errauit ꝑsona Siue quod
sinagoga ex tertio filio noe. idest
sem orta est cuius figuram gerit
Aed dñs saluator nr̃ modo rogatus.
modo ultro curat ȩgrõtos. osten¬
dens se contra peccatorum quoq
passiones. & p̃cib semꝑ annuere
fideliũ. & ea quȩ ipsiminime in se
intellagunt. uel intellagenda dare.
uł &eiam non intellecta dimittere
uxta quod psalmista postulat De¬
licta quis intellegit: Ab occultis me¬
is munda me dñe. Et continuo
surgens. ministrabat illis. Natu¬
rale est febricitantib incipiente
sanitate lasescere. & ȩgrotationis
sentire molestiã Uerũ sanitas
quȩ dñi confert᷑ imperio. simul
tota redit Non solũ ipsa redit.
sed et tanto robore comitante. ut

Expanded text:
tiam malam et avaritiam, quae est simutiam malam et avaritiam, quae est simulacrorum servitus, febrem illecebrosae carnis intellige. « Et stans super illam, imperavit febri, et dimisit eam. » Quaeritur cur tertio loco socrus Petri sanatur? Quia mulier in exordio mundi tertia erravit persona; sive quod Synagoga ex tertio filio Noe, id est Sem, orta est, cujus figuram gerit. Sed Dominus Salvator noster, modo rogatus, modo ultro, curat aegrotos, ostendens contra peccatorum quoque passiones, et precibus semper annuere fidelium, et ea quae ipsae minime in se intelligunt, vel intelligenda dare, vel etiam non intellecta dimittere, juxta quod Psalmista postulat: « Delicta quis intelligit? Ab occultis meis munda me, Domine . » « Et continuo surgens, ministrabat illis. » Naturale est febricitantibus, incipiente sanitate, lassescere, et aegrotationis sentire molestiam, verum sanitas quae Domini confertur imperio, simul tota redit. Non solum ipsa redit, sed et tanto robore comitante, ut
Abbreviated transcription (Latin):
domus simonis. idest petri. ȩccłam
significat Socrus. idest mater uxo
ris eius. cuius pater socer dicit᷑ Socrus
ipsius petri sinagogam significat. quã
iacentẽ et febricitantẽ iħs inuenit. idẽ
in littera legis. & in inuidia manentẽ.
quȩ infine credet saluatis gentibus:
Ut est illud. Cũ introierit plenitudo
gentiũ. tunc de isrł reliqui salui fient
Tenebat᷑ magnis febrib et rogauerunt
illũ ꝓ ea It stans suꝑ illam. imperauit
febri. et dimisit eam Siuirũ a doemo¬
nio parumꝑ ut superius textus euan¬
gelii narrat liberatũ. moraliter ani¬
mum ab immunda cogitatione pur¬
gatum significare dixerimus. conse¬
quenter femina febrib: tenta. sed ad
imperiũ dñi curata. carnem ostendet
a concupiscentiȩ suȩ feruore ꝑconti¬
nentiȩ p̃cepta frenatam Om̃is eñi
amaritudo. et ira. et indignatio. &
clamor. et blasfemia. spiritus immun¬
di furor est Fornicationẽ uero.
immunditiam. libidinẽ. concupiscen¬

Expanded text:
domus Simonis Petri Ecclesiam domus Simonis Petri Ecclesiam significat. Socrus, id est mater ejus uxoris, cujus pater socer dicitur. Socrus ipsius Petri Synagogam significat, quam jacentem et febricitantem Jesus invenit, id est in littera legis et invidia manentem, quae in fine credet, salvatis gentibus, ut est illud: « Cum introierit plenitudo gentium, tunc de Israel reliqui salvi fient . » « Tenebatur magnis febribus, et rogaverunt illum pro ea. Et stans super illam, imperavit febri, et dimisit eam. » Si virum a daemonio parumper superius ut textus Evangelii narrat liberatum, moraliter animum ab immunda cogitatione purgatum significare dixerimus, consequenter femina febribus tenta, sed ad imperium Domini curata, carnem ostendit a concupiscentiae suae fervore, per continentiae praecepta frenatam. Omnis enim amaritudo, et ira, et indignatio, et clamor, et blasphemia, spiritus immundi furor est. Fornicationem vero, immunditiam, libidinem, concupiscen
Abbreviated transcription (Latin):
Cum uenisset iħc indomũ petri
uidit socrũ eius iacentẽ. & febri¬
citantẽ: tetigit manum eius. et
dimisit eam febris. Hoc factum.
marcus et lucas narrant. prius¬
quam de lepso dicant. Sednihil
obstat narrandi diuersitas: ubi ea¬
dem res nuntiat᷑: maxime cum
lucas hẏstoriȩ scribit narrationẽ.
sicut in capite superius dictum ẽ
Surgens iħs de sinagoga introiuit
indomũ sẏmonis Matheus uero
ordinẽ misterii secutus sit Sina¬
goga grecȩ de qua iħs surgere di¬
citur. latine congregatio dicit᷑ Quod
it Ipsoꝵ enim proprie sinagoga dici
solet. quamins & eccła dictasit. Nrãm
uero apłi. nͥ n quã sinagogam dixeruNt
sed semꝑ eccłam: Siue discernendi cau¬
sa. siue quod inter congregationem un¬
de synagoga. et uocationẽ unde eccła
nomen accepit aliquid distat. Quod
scilicet congregaripecora solent. quoꝵ
& greges ꝓpriȩ dicimꝰ. Conuocariaũt
magis ẽ utentiũ ratione. sic̃ homines s̃¬
VII Introiuit indomũ simonis. Sp̃italiter

Expanded text:
sset Jesus in domum Petri, vidit socrum ejus jacentem et febricitantem, et tetigit manum ejus, et dimisit eam febris. Hoc factum Marcus et Lucas narrant, priusquam de leproso dicant. Sed nihil obstat narrandi diversitas, ubi eadem res nuntiatur, maxime cum Lucas historiae scribat narrationem, sicut in capite superius dictum est: « Surgens Jesus de synagoga, introivit in domum Simonis. » Matthaeus vero ordinem mysterii secutus sit. Synagoga Graece, de qua Jesus surgere dicitur, Latine congregatio dicitur, quod it. Ipsorum enim proprie Synagoga dici solet, quamvis et Ecclesia dicta sit: nostram autem apostoli nunquam Synagogam dixerunt, sed semper Ecclesiam, sive discernendi causa, sive quod inter congregationem, unde synagoga, et convocationem, unde Ecclesia nomen accepit, distat aliquid, quod scilicet congregari et pecora solent, quorum et greges proprie dicimus: convocari autem magis est utentium ratione, sicut homines sunt. « Introivit in domum Simonis. » Spiritaliter
Abbreviated transcription (Latin):
quã hominib dicta. & aꝑta sunt
oculis eius Nam et moris est
scripturarũ. uerba ꝓreb ponere.
Unde et psalmista Dic inquit am¬
mę meę. salus tua egosum Et eze¬
chias Non fuit uerbil quod non
ostenderim eis Qui utiq rerum &
non uerboꝵ chaldeis reuelauerat ar¬
chana Itemq apłs It nemo dicit
dnm iħm nisi inspũ sco Pro eo ut
diceret. Nemo dnm iħm intellec¬
tu cernit. nemo uoluntate amplec¬
titur. nisi ꝑ grãm sp̃s scĩ SADBT̃¬

Expanded text:
quam hominibus dicta nuda et aperta sunt oculis ejus. Nam et moris est Scripturarum, verba pro rebus ponere. Unde Psalmista: Dic inquit animae meae, salus tua ego sum . Et Ezechias: Non fuit verbum, quod non ostenderim eis . Qui utique rerum et non verborum Chaldaeis revelarat arcana. Itemque Apostolus: Et nemo dicit dominum Jesum, nisi in Sdiceret: Nemo Dominum Jesum intellectu cernit, nemo voluntate amplectitur, nisi per gratiam Spiritus sanct
Abbreviated transcription (Latin):
quando in primo parente uerbis serpen¬
tis auditũ aperuit. Post surditatẽ
tunc loquendi officiũ ꝑdidit quando
ut ait scriptũra. in ore peccatoris Hli
autẽ qui surdũ & mutũ dño ad curan¬
dum adducunt. patriarchas & ꝓphetas
significant . qui spitalit̃ dño ȩ grotum
ad sanandum de tulerunt : quia a deius
liberationẽ non solum dnĩ in carnationẽ
predixer̃. sed etiã totis uirib optauẽrunt:

Expanded text:
quando in primo parente verbis serpentis auditum aperuit. Post surditatem tunc loquendi officium perdidit, quando » ut ait Scriptura, « in ore peccatoris . » Hi autem, qui surdum et mutum Domino ad curandum adducunt, patriarchas et prophetas significant, qui spiritaliter Domino aegrotum ad sanandum detulerunt. Quia ad ejus liberationem, non solum Domini incarnationem praedixerunt, sed etiam toti
Abbreviated transcription (Latin):
statĩ ad p̃dicandũ ꝓdire debi&. bene dicit᷑
Et p̃cepit illis. necuĩ dicerent Prius enim
sem& ipsũ curare deb&. qui aliena uulne¬
ra uislt tergere Unde apłs cũ de ordi¬
nandis ministris ecłe loqueret᷑. Ait Non
Nuꝑ conuersũ. non neophitũ. ne forte
elatus. in iudiciũ incidat diaboli Quem
autẽ diuturnitas tẽporis & ꝑfectio poeni¬
tentiȩ idoneũ reddit. de fouea peccati ꝙiã
alios extrahere deb& iuxta illud qđ in apo¬
calypsidicit᷑. Quiaudit. dicat ueni: Unde

Expanded text:
statim ad praedicandum prodire debet, bene dicitur: « statim ad praedicandum prodire debet, bene dicitur: « Et praecepit illis ne cui dicerent. » Prius enim semetipsum curare debet, qui aliena vulnera vult tergere. Unde Apostolus, cum de ordinandis ministris Ecclesiae loqueretur, ait: « Non nuper conversum, non neophytum, ne forte elatus in judicium incidat diaboli . » Quem autem diuturnitas temporis et perfectio poenitentiae idoneum reddit, de fovea peccati etiam alios extrahere debet, juxta illud quod in Apocalypsi dicitur: « Qui audit, dicat, Veni
Abbreviated transcription (Latin):
dũ emollit. quia ut ait apłs qiđ oremus
sic̃ oportet nescimus. sed ipse sp̃s postulat
ꝓ nobis gemitib: in enarrabilib:: Quasi
autẽ sputo linguã mutitangit. cũ sapo¬
rem diuine sapientiȩ corpeccator̃is de¬
gustat: Quod autẽ dñs erga conuersos
peccatores misericors existat. manifestat᷑
cũ subinfert᷑: Et statĩ aꝑte sunt auresers.
&e soliitũ ẽ uinculũ linguȩ cius & loque¬
bat᷑ recte. Nullum enĩ peccatũ tam mag¬
numẽ. qđ medicam̃to poenitentie sana¬
rinon possit. Nonenĩ mentit᷑ ille qui ait
Uiuo ego dic̃ dñsa nolo morte peccatoris.
sed ut conuertat᷑ & iuuat. Et peccator in¬
quacũq. die conuersus fuerit & ingemũ¬
erit. om̃a peccata eius obliuionitradent᷑
Recte autẽ postcurationẽ peccator loquit᷑
quando linguã quȩ conuitiis & de tracti¬
onib: tortuosa fuerat. ad laudandũ dm̃¬
& ad exortandũ ꝓximũ commutat. Sed
quia post publicã poenitentiã aliquis ñ

Expanded text:
oremus sicut oportet, nescimus: sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus . » Quasi enim sputo linguam muti tangit, cum saporem divinae sapientiae cor peccatoris degustat. Quantum autem Dominus erga conversos peccatores misericors existat, manifestatur cum subinfertur: « Et statim apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. » Nullum enim peccatum tam magnum est, quod medicamento poenitentiae sanari non possit. Non enim mentitur ille qui ait: « Vivo ego, dicit Dominus; nolo mortem peccatoris, sed ut convertatdie conversus fuerit et ingemuerit, omnia peccata ejus oblivioni tradentur. » Recte autem post curationem peccator loquitur, quando linguam, quae conviciis et detractionibus tortuosa fuerat, ad laudandum Deum et exhortandum proximum commutat. Sed quia post publicam poenitentiam aliquis non
Abbreviated transcription (Latin):
ris. alteri uero ait. Uade inciuitatẽ ad
tuos. & ad nuntia illis quanta tibi fecerit
dñs. Quanto autẽ eis p̃cipiebat. tantoma¬
gis plus p̃dicabant Hic tepor eorũ redar¬
guit᷑. quib: officiũ predicationis in iunc¬
tum ẽ. & tam̃ a p̃dicatione cessant. Consi¬
derandũ namq est quȩ culpa sit doctorib
do etiã nec illi tacere possunt. quib pre¬
ceptũ ẽ ne cui dicerent. Quid autẽ dicant.
audĩamus. Bene om̃a fecit. & surdos fecit
audire. & mutos loqui. Nonsolũ in hoc
bene fecit qđ surdos fecit audire & mutos
loqui. sed etiã om̃a que abinitio creauit.
bene fecit sic̃ seriptũ est. Et uidit ds̃ cune¬
ta que fecit. & erant ualdebona: Moralit᷑

Expanded text:
d tuos, et annuntia illis quanta tibi fecerit Deus . » « Quanto autem eis praecipiebat, tanto magis plus praedicabant. » Hic tempora eorum redarguuntur, quibus officium praedicationis injunctum est, et tamen a praedicatione cessant. Considerandum namque est, quae culpa sit doctoribusdo etiam nec illi tacere possunt, quibus praeceptum est ne cui dicerent. Quid autem dicant audiamus: « Bene omnia fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui. » Non solum in hoc bene fecit, quod surdos fecit audire et mutos loqui, sed etiam omnia quae ab initio creavit, bene fecit, sicut scriptum est: « Et vidit Deus cuncta quae fecit, et eran
Abbreviated transcription (Latin):
tentiã emolliuit. post quã incarnatiõ¬
nis sue mysteriũ patefẽcit. linguã
quã prius infidelitas uinxerat. fides
absoluit. Et dm̃ laudare coepit dicens
ẽ uerbo Et precepit illis. ne cui diceren
Quid ẽ qđ qui ad hoc inmundũ uenerat
ut miracula faciendo se dm̃ eẽ osten¬
deret. miraculũ ase factũ occultare p̃¬
cepit.: Nimirũ nob̵ exemplũ ostendit.
ut etiã in bono õpere inanem głam &
iactantiã caueanius. Iuxta qđ ipse alibi
p̃cipit ut intremus incubiculũ. & clau¬
Est autẽ hec discretio in hac taciturni¬
tate obseruanda. ut is qui nouellus ẽ
in conuersione. non solũ in officio p̃di¬
cationis cess& sed etiã suabona opera
ab aliorũ aspẽctib abscondat. nesciente
simstra qiđ faciat dextera sua. Ne forte
autẽ diuturna conuersatione ꝓbatus est.
non solũ inp̃dicatione ꝓficere deb&. sed

Expanded text:
tentiam emollivit, postquam incarnatiotentiam emollivit, postquam incarnationis suae mysterium patefecit, linguam, quam prius infidelitas vinxerat, fides absolvit, et Deum laudare coepit, dicensest, verbo . » « Et praecepit eis ne cui dicerent. » Quid est, quod qui ad hoc in mundum venerat, ut miracula faciendo se Deum esse ostenderet, miraculum a se factum occultare praecepit? Nimirum bonis exemplum ostendit, ut etiam in bono opere inanem gloriam et jactantiam caveamus, juxta quod alibi ipse praecipit, ut intremus in cubiculum, et clauEst autem haec discretio in hac taciturnitate observanda, ut is qui novellus est in conversatione, non solum ab officio praedicationis cesset, sed etiam sua bona opera ab aliorum aspectibus abscondat, nesciente sinistra sua quid faciat dextera sua, ne forte autem diuturna conversatione probatus est, non solum in praedicatione proficere debet, sed
Abbreviated transcription (Latin):
herrimo ordine dñs prius digitos inauri¬
culas surdimisit. deinde linguã sputotẽ¬
tigit & postremũ ait. effeta qđ estada¬
perire. ut ordinatissimũ officiũ baptiran¬
di sacerdotib: demonstrara. Qm̃ hi qui
baptizant᷑ prius sp̃s scĩ gr̃ã sunt inlumi¬
nandi. de inde adoctorib instruendi.
& postremo ad confessionem fidei uocan¬
di Unde consuetudo ẽ sacerdotũ ut eoꝵ
linguã & nares quos cateritant. sputotain¬
gant ipsius dñĩ uerba dicentes. effeta
qđ ẽ ad aperire. Sed quia int̃ dicere dñi
& facere nulla distantia est. dixit enĩ &
facta sunt mandauit & creata sunt statĩ¬
ut dixit effeta qđ est adaperire. apte sunt
aures eius& solutũ est uinculũ liuguȩ ers
& loquebat᷑ recte: Non enĩ erat dignũ
ut is qui a d nõ curatus fuerat. Aliter lo¬
queret᷑ quã recte luxta uero superiorẽ
intellegentiã. post quã dñs ꝑ iminissionẽ
sp̃s scĩ corhumani generis ad poeni¬

Expanded text:
herrimo ordine Dominus prius digitos in auriherrimo ordine Dominus prius digitos in auriculas surdi mittit, deinde linguam sputo tetigit, et postremo ait: Ephpheta, quod est adaperire, ut ordinatissimum officium baptizandi sacerdotibus demonstraret. Quoniam hi qui baptizantur, prius Spiritus sancti gratia sunt illuminandi, deinde a doctoribus sunt instruendi, et postremo ad confessionem fidei vocandi. Unde consuetudo est sacerdotum, ut eorum linguam et nares, quos catechizant, sputo tangant, ipsius Domini verba dicentes: Ephpheta, quod est adaperire. Sed quia inter dicere Domini et facere nulla est distinctio: « Dixit enim et facta sunt, mandavit et creata sunt uod est adaperire, apertae sunt aures ejus, et solutum est vinculum linguae ejus, et loquebatur recte. » Non enim erat dignum, ut is qui a Domino creatus fuerat, aliter loqueretur quam recte. Juxta vero superiorem intelligentiam, postquam Dominus per immissionem ritus sancti cor humani generis ad poeni
Abbreviated transcription (Latin):
mutis reddit᷑ loquela: Qiia sic̃ iacob: apłs
ait. om̃e datũ optimũ. & om̃e donũ ꝑfectũ
desursũ ẽ. descendens a patre luminũ. Et
in euangło dicit᷑ Non potest homo a se facere
quicquã. nisi eidatũ fuerit desuꝑ. Ingẽmuit
Nũqid indiget aliqiđ postulare apatre cũ ge¬
mitu. qui cuncta postulata dat cũ patre.u.
Non:Sed ut exemplũ nobis ostender& gemendi
dimus. Quod autẽ ait effeta. euangelista
exposuit cũ adiungit. qđ ẽ ad aperire. Con¬
suctũdo est enĩ euangelistarũ. ut aliquin¬
do ipsa uerba uel nomina hebiaica giacũ ipsa
sua expositione ponant. sic̃ in eugło ioban¬
nis dicit᷑ Uade ad natatoriã siloe qđ
int̃pretat᷑ missus Et in eugło marci barti¬
meus tĩmei filius dicit᷑ Et iudas relotis.
idem ẽ qui & iudaschananicus. quoniã
chanan. zelus int̃pretit᷑. Effeta ergo qđ
est a daperire. ꝓpͥe ad aures ꝑtin&. Et pril¬

Expanded text:
mutis redditur loquela, quia sicut Jacobus apostolus mutis redditur loquela, quia sicut Jacobus apostolus ait: « Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descin Evangelio dicitur: « Non potest homo a se facere quidquam, nisi ei datum fuerit desuper . » « Ingemuit. » Nunquid indigeret aliquid postulare, a Patre, cum gemitu, qui cuncta postulata dat cum Patre? Non. Sed ut exemplum nobis ostenderet gemendi,dimus. Quod autem ait, Ephpheta, evangelista exposuit, cum adjunxit: « quod est, adaperire. » Consuetudo est enim evangelistarum, ut aliquando ipsa verba vel nomina hebraica cum ipsa sua expositione ponant, sicut in Evangelio Joannis dicitur: « Vade ad natatoriam Siloae, quod interpretatur missus . » Et in Evangelio Marci, « Bartimaeus Timaei filius scribitur . » Et Judas Zelotes idem est qui et Judas Chananaeus, quoniam Chanaan zelus interpretatur. Ephpheta ergo, quod est adaperire, proprie ad aures pertinet. Et pulc
Abbreviated transcription (Latin):
te ꝑdigitũ dĩ recte sp̃s sc̃s designat᷑. quia
sicut innullis aliis menbris tanta partitio¬
nẽ habemus quantã indigitis. & tam̃ una
est manus. sic eiusdẽ sp̃s scĩ dona cũ sint
in singulis diuisa. in eodẽ tamen sp̃u sunt indi-¬
uisibilia Vnde paulus enumeratis eiusdem
sp̃s scĩdonis. adiunx̃ dicens Hec om̃a operat᷑
unus atq ideisp̃s. diuidens singulis. ꝓut uult
Mittit ergo digitos in auriculas. ut surdo au¬
ditum restituat. quia ut aures cordis uerbũ
git linguã eius Spĩtũ ex capite desceñ¬
dit Ergo ꝑ caput diuinitas ꝑsputũ humani¬
r& . quando altitudinẽ suȩ diuinitatis usq
ad nram inlinauit humanitatẽ Qđ alibi
manifestius demonstrauit. quando oculos
cecinati aperuit Lutum siquidẽ exputo
fecit . & liniũit oculos eius. Et suspiciens in
celũ. ingemuit & ait illi fffeta. qđ est ad¬
aperire Sanaturus dñs egrõtũ incclum
suspex: ut ostender& om̃a bona & scã adõ
eẽ peteñda. Inde enĩ surdis auditus. in de

Expanded text:
s designatur; quia sicut in nullis aliis membris tantam partitionem habemus, quantam in digitis, et tamen una est manus, sic ejusdem Spiritus sancti dona cum sint in singulis divisa, in eodem tamen sunt indivisibilia. Unde Paulus, enumeratis ejusdem Spiritus sancti donis, adjunxit dicens: « Haec omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . » Mittit ergo digitos in auriculas, ut surdo auditum restituat, quia ut aures cordis verbum git linguam ejus. » Sputum ex capite descendit. Ergo per caput divinitas, per sputum humaniret, quando altitudinem suae Divinitatis usque ad nostram inclinavit humanitatem . Quod alibi manifestius demonstravit, quando oculos caeci nati aperuit. Lutum siquidem ex sputo fecit, et linivit oculos ejus. « Et suspiciens in coelum, ingemuit et ait illi: Ephpheta, quod est, adaperire. » Sanaturus Dominus aegrotum, in coelum suspexit, ut ostenderet omnia bona et sancta a Deo esse petenda. Inde enim surdis auditus, inde
Abbreviated transcription (Latin):
incarnationis mysteriũ significat. De¬
precant᷑ autẽ eũ ut ei manũ imponat.
quia ꝑ hoc qđ nram mortalitatẽ acce¬
pit. genus humanũ ab infirmitate ani¬
miliberaunit. Et adp̃hendens cũ de tur¬
ba seorsũ. misit digitos suos in auriculas
cius. Quid est qđ dñs sanaturus surdũ
& mutũ. seorsũ ad prehendit. Num qiđ
non corã om̃ib: eum sanare poterat. qui
cuncta creauit ex nihilo Poterat utiq:
ed prius ipsũ a turba separat & postea
sanat. ut intellegat genus humanũ se alit̃
sanitatẽ anime recipere non posse. nisi
prius pristinos errores relinquensiatur¬
ba imnundorũ spirituũ & tumultu
uitiorum sese redder& alienũ. Digitus a ut̃
dĩ inscripturis spm̃ scm̃ significat. sicut i pse¬
dñs alibiait. Porro si indigito dĩ eicio doe mo
ma Qđ alius euangelista manifestius decla¬
rat dicens. Siego inspũ dĩ eicio doe mones
Iste est digitus quẽ magi in egypto confite¬
bantur dicentes: Porr&: digitus dĩ est iste:

Expanded text:
incarnationis mysterium significat. Deprecatur autem eum, ut ei manum imponat, quia per hoc quod nostram mortalitatem accepit, genus humanum ab infirmitate animi liberavit. « Et apprehendens eum de turba seorsum, misit digitos suos in auriculas ejus. » Quid est quod Dominus sanaturus surdum et mutum, seorsum apprehendit? Nunquid non coram hominibus eum sanare poterat, qui cuncta creavit ex nihilo? Poterat utique. Sed prius ipsum a turba separat, et postea sanat, ut intelligat genus humanum se aliter sanitatem animae non posse recipere, nisi prius pristinos errores relinquens, a turba immundorum spirituum, et tumultu vitiorum sese redderet alienum. Digitus autem Dei in Scripturis Spiritum sanctum significat, sicut Dominus alibi ait: « Porro si in digito Dei ejicio daemonia . » Quod alius evangelista manifestius declarat, dicens: « Si ego in Spiritu Dei ejicio daemones . » Iste est digitus, quem magi in Aegypto confitebantur dicentes: « Porro digitus Dei est iste . »
Abbreviated transcription (Latin):
Non autẽ ipsos fines ingressus est. quia
ab eis nec cognitus. nec receptus est. sic̃
ipse eis imꝓperans dicit Ego ueni in no¬
mine patris mei. & non recepistis me :
Si alius in nomine suo uenerit. ipsum sus¬
cipietis. Unde ꝑ iohannẽ dicit᷑. In pro¬
pria uenit. & sui eũ non receper̃. Uel
certe fines decapolis ag ꝓpinquauit. quan¬
do consortiũ humane naturȩ accẽpit
Non autẽ ipsos intrauit. quia cõmunio¬
nem culpe non habuit. Et addicunt
eisurdũ & mutũ. Surdus iste & mutus.
allegorice genus humanũ significat.¬

Expanded text:
Non autem ipsos fines ingressus est, quia ab eis nec cognitus, nec receptus est, sicut ipse eis improperans dixit: « Ego veni in nomine Patris mei, et non recepistis me: si alius in nomine suo venerit, ipsum suscipietis . » Unde per Joannem dicitur: « In propria venit, et sui eum non receperunt . » Vel certe fines Decapolis appropinquavit, quando consortium humanae naturae accepit. Non autem ipsos intravit, quia communionem culpae non habuit. « Et adducunt ei surdum, et mutum. » Surdus iste et mutus allegorice genus significat
Abbreviated transcription (Latin):
galileę Supra retulit euangelica lec¬
tio qualit dñs fines tyri & sidõnis adꝓ¬
pinquans filiã mulieris chananiti disa
doe monio liberauit. Nunc autẽ & ali¬
ud miraculũ descripturus. non frustra
ipsa loca ꝑquȩ ambulauit. cominemoran¬

Expanded text:
liqua. Supra retulit Evangelica lectio, qualiter Dominus fines Tyri et Sidonis appropinquans, filiam mulieris Chananitidis a daemonio liberavit. Nunc autem et aliud miraculum descripturus, non frustra ipsa loca, per quae ambulavit, commemoran
Abbreviated transcription (Latin):
eis minime possesse. Incorde enĩ marissite.
non facile ab hostib: capiunt᷑ In hac trro
fuit hyram rex potentissimus. quisalo mõ¬
nem in constructionẽ domus dni plurimũ
iuuit. Contra quã ezechiel ꝓpheta mul¬
ta locutus est. dicens eam in corde maris
sitam diuitiis locũpletã. sed necͣuitiis uacinã
Nabachodonosor quoq regem babilonis ad
eius destructionẽ festinantẽ describit
Decapolis est autẽ regio transiordanen.
decẽ urbes habens. ut ipso nomine cõꝓbat᷑.
ciuitas dicit᷑. Ex quib ut diximꝰ. nom̃ re¬
gionis de capolis est cõpositũ. Sicut ergo
tyrus & sydon ciuitates gentiliũ. gentilẽ
significant popłm. sic decapolis iudeorũ.
qui ad suã eruditionẽ de calogũ legis accẽ¬
perat. Qđ autẽ ait.uenit ꝑ sydõnẽ ad ma¬
re galilẽe int̾ medios fines de capoleos. ñ
ipsos fines eũ intrasse. sed iuxta transisse
significat. Qđ etiam a misteriĩ significa¬
tione nonuacat. Quasi enĩ fines decapo¬

Expanded text:
corde enim maris sitae, non facile ab hostibus capiuntur. In hac Tyro fuit rex Hiram potentissimus, qui Salomonem in constructione domus Domini plurimum juvit . Contra quam Ezechiel propheta multa locutus est , dicens eam in corde maris sitam, divitiis locupletem, sed nec a vitiis vacuam. Nabuchodonosor quoque regem Babyloniae, ad ejus destructionem festinantem describit. Decapolis autem regio est trans Jordanem, decem urbes habens, ut ipso nomine comprobatucivitas dicitur, ex quibus ut diximus nomen regionis Decapolis est compositum. Sicut ergo Tyrus et Sidon, civitates gentilium, gentilem significant populum, sic Decapolis Judaeorum, qui ad suam eruditionem decalogum legis acceperat. Quod autem ait: « Venit per Sidonem ad mare Galilaeae, » inter medios fines Decapoleos, non ipsos fines eum intrasse, sed juxta transisse significat. Quod etiam a mysterii significatione non vocat. Quasi enim fines Decapo