comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tior debet eẽ xp̃ianꝰ cũ ille fuerint ꝓmissiones rerũ c̃plendar ũ hȩc sint
inditia c̃pletarĩ: Qd enĩ ad huc ꝓmittitur eccłȩ id ÷ corporixp̃i. & in ma¬
nifestatione p̃dicatur. & in ipso capite corporis saluatore. id: in ipso media¬
tore dĩ &hominũ homine xp̃o ihu iam utu cõpletũ est. Quid enĩ ꝓmittit᷑
nisi uita ȩt̃na exresurrectione amortuis. Hoc iam cõpletũ ÷ in illa car
ua erant illa om̃ia sacram̃ta om̃isꝙritꝰ ille sacroꝵ. Nuncaũt reuelata ÷
fides inquã conclusus erat ppłs qdo sublege custodiebat᷑. & qd fidelib pro¬
mitt᷑ inuidicio. iã cõpletũ : in exẽplo ꝑ eũ qͥ legẽ & ꝓphetas ñuenit solue
re sed adimplere. Qua ꝓpt̃ queritꝰ quidẽ int̃scrutator esscarũ scriptura¬
rũ utrũ tantũ ꝓfuerit antiquis iuistis fides passuri & resurrecturi xp̃i.
quã ł reuelationib discebant. ł in ꝓphetis intellegebant. quantũ nunc

Expanded text:
tior debet esse Christianus, cum illa fuerint promissiones rerum complendarum, haec sint indicia completarum? Quod enim adhuc promittitur Ecclesiae, id est, corpori Christi, pso mediatore dei et hominum homine Christo Iesu, iam utique conpletum est. quid enim promittitur nisi uita aeterna ex resurrectione a mortuis? hoc iam conpletum est in illa caua erant illa omnia sacramenta omnisque ritus ille sacrorum. nunc autem reuelata est fides, in quam conclusus erat populus, quando sub lege custodiebatur, et quod fidelibus promittitur in iudicio, iam conpletum est in exemplo per eum, qui legem et prophetaslere. Quapropter quaeritur quidem inter scrutatores sanctarum scripturarum, utrum tantum profuerit antiquis iustis fides passuri et resurrecturi Christi quam uel reuelationibus discebant uel in prophetis intellegebant, quantum nunc
Abbreviated transcription (Latin):
sipit. & abscondi afacie dũ iđ iratũ habere dm̃ graue ñputat. nisi ne inueniat᷑
& occidatur. carnalit̃ sapit. tãquã operans tram cuius uirtutẽ ñ accipit.
Sapere aũt scdm̃ carnẽ mors : quã ille ñ intellegitis. amissoregno gemit & cor¬
carnaliũ iudeoꝵ qͥcũq eni eos ita ꝑdiderit .UIi. undictas ex soluet. id÷ auferet

Expanded text:
sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur sapit et abscondi a facie dei, id est iratum habere deum, graue non putat nisi ne inueniatur et occidatur. carnaliter sapit tamquam operans terram, cuius uirtutem non accipit. sapere autem secundum carnem mors est; quam ille non intellegens amisso regno gemit et corcarnalium Iudaeorum. quicumque enim eos ita perdiderit, septem uindictas exsoluet; id est, auferet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ anr̃a nec eis dedit eadẽ t̾ra uirtutẽ suã ꝙ ñ iustificatist̃ uirtute uesurrectionis
eiꝰ. qͥ resurrex̃ ꝓpt̃ iustificationẽ nr̃am. q & si crucifirus: ex in firmitate sed
piis & incredulis. Unde nec resurgens eis aquib: erat crucifixꝰ apparuit taq̃
cain operanti tram ut granũ illud seminaretur ñ ostendens eadẽ trafructũ
uii tutis suȩ. Qm̃ operaberis inquit t̾ram & nadiciet uirtutẽ suã daretibi.
gemens & tremenseris int̾ra. slunc ecce quis ñ uideat. quis ñ agnoscat intota
mea . si eicis hodie afaciȩ t̃rȩ &a faciȩ tua abscondar. & ero gemens & tremers
suꝑ t̾ram & om̃is qͥ inuenerit me occidet me. Uere indegemit & tremit.
ne regno &iã terreno ꝑdito. ista uisibili morte occidatur. Hanc dicit maiorẽ
causa. quã illã qd er t̾ra ñdat uirtutẽ suã ne spĩtalit̃ moriat᷑: Carnalit̃ enim

Expanded text:
nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis nostra. nec eis dedit eadem terra uirtutem suam, quia non iustificati sunt uirtute resurrectionis eius, qui resurrexit propter iustificatiiis et incredulis. unde nec resurgens eis a qui bus erat crucifixus apparuit, tamquam Cain operanti terram, ut granum illud seminaretur, non ostendens eadem terra fructum uirtutis suae: quoniam operaberis, inquit, terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi; gemens et tremens eris in terra. Nunc ecce quis non uideat, quis non agnoscat in totamea; si eicis me hodie a facie terrae, et a facie tua abscondar, et ero gemens et tremens erit omnis, qui inuenerit me, occidet me. uere inde gemit et tremit, ne regno etiam terreno perdito ista uisibili morte occidatur. hanc dicit maiorem causam quam illam, quod ei non dat terra uirtutem suam, ne spiritaliter moriatur. carnaliter enim
Abbreviated transcription (Latin):
de manu tua. Nondix̃ qͣ operaberis eã sedait qm̃ operaberistram &x ñ adiciet uir¬
tutẽ suã dare tͥ. Unde ñ ÷ necesse eandẽ t̾̃ram intellegere operari cam quȩ a pe¬
ruit os accipere sanguinẽ frĩs demanues. Sedi dõ maledie t intellegitur absuc
cũcisioneai
terrenũ sabbatũ terrenũ alimũ terrenũ pasca que om̃is terrena operatio ht oc
uerantib qr nouo testam̃to reuelata ÷ & ñtranseuntib ad dnĩ ñ eis auferet᷑ uelam̃
qđ inlec hione ueteris testam̃ti manet ꝙr insolo xp̃o euacuatur. Non ipsa lectioue¬
teris testam̃ti. quȩ ht absconditã uirtutẽ. seduelam̃ qͦ absconditur. Unde xp̃o
delib adbibendũ es sangiunẽ ore aꝑto in confessione transeuntib ꝓpterea ppłsi le
sic̃ cam adhuc operat᷑ t̾ram adhuc exercet operationẽ legis carnalit. quȩ ñ eidat

Expanded text:
de manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirde manu tua, non dixit: "quoniam operaberis eam" sed ait: quoniam operaberis terram et non adiciet uirtutem suam dare tibi. unde non est necesse eandem terram intellegere operari Cain, quae aperuit os accipere sanguinem fratris de manu eius; sed ideo maledictus intellegitur ab cumcisionem, terrenum sabbatum, terrenum azymum, terrenum pascha, quae omnis terrena operatio habet uerantibus, quia nouo testamento reuelata est; et non transeuntibus ad dominum non eis auferetur uelamen, quod in lectione ueteris testamenti manet, quia in solo Christo euacuatur, non ipsa lectio ueteris testamenti, quae habet absconditam uirtutem, sed uelamen. quo absconditur. unde Christo delibus ad bibendum eius sanguinem ore aperto in confessione transeuntibus. propterea populus ille sicut Cain adhuc operatur terram, adhuc exercet operationem legis carnaliter, quae non ei dat
Abbreviated transcription (Latin):
guinis fris tuiclamat adme de t̾ra. Sic arguit inscripturis uox diuina iudeos. hab&
enĩ magnã uocẽ xp̃i sanguis int̾ra cũ eo accepto respondetur ab om̃ib gentib ameni.¬
Dicit d̃ ad cam & nunc maledict tuat̃ra quȩ aperuit ossuũ accipere sangunem
frĩstui de manu tua q̃ o̾peraberis t̾ram & nadiciet uirtutẽ suã dare t geniers
& tremens eris intra. Non dix̃ maledicta t̾ra si maledicttu at̾ra quȩ a peruit
ossuũ excipere sanguinẽ fr̃ĩs tui de manu tua. maledict: ppłs iudaicus infi
deł at̾ra iđ̃ ab ȩccła quȩ aperuit ossuũ in c̃fessione peccatoꝵ accipere sangunẽ
xp̃i qͥ fusus ÷ in remissione peccatoꝵ de manupeccatoris nolentis eẽ subgr̃a sed
maledictũ dicente apło qͥcũꝙ enĩ exoperib: legisst̃. submaledicto st̃ legis
De inde cũ dixisset maledic ł tu at̾ra quȩ aperuit ossuũ accipere sanguinẽ fristu

Expanded text:
guinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina Iudaeos. habet guinis fratris tui clamat ad me de terra: sic arguit in scripturis sanctis uox diuina Iudaeos. habet enim magnam uocem Christi sanguis in terra, cum eo accepto Dicit Deus ad Cain: Et nunc maledictus tu a terra quae aperuit os suum accipere sanguinem fratris tui de manu tua, quoniam operaberis terram, eet tremens eris in terra. non dixit: "maledicta terra", sed maledictus tu a terra, quae aperuit os suum excipere sanguinem fratris tui de manu tua. maledictus est enim populus Iudaicus infier terram, qui aperuerunt os suum in confessione peccatorum, accipere sanguinem, qui effusus in remissionem eorum de manu persecutoris, qui noluit esse sub gratia, sed lo: quicumque enim ex operibus legis sunt, sub maledicto sunt legis. deinde cum dixisset: maledictus tu a terra, quae aperuit. os suum accipere sanguinem fratris tui
Abbreviated transcription (Latin):
liat de peccatis suis ñ quieuers. & regrante peccato ineoꝵ mortali corpore ad obȩdien¬
dũ desideriis esꝰ offendert̃ in lapidẽ offensiones & exarserunt odio adususeti. cuius
eis dicerit. Suꝑsacrificiũ cain ñ respicit. sed suꝑsacrifitiũ abel respicit. Itaq occi¬
ditur abel minor natu a frẽmaiore natu. Occiditꝰ xp̃c caput ppłiminoris natu.
appło iudeoꝵ maiore natu. ille incãpo iste iNc aluariȩ loco. Interrogat ds̃ cam
rriã quã ignarꝰ eũ aqͦdiscat. sed tãquã udex reũquẽ puniat ubi sit fr̃ esꝰ. Resp̃ ille
nescire se nec se eẽ custodẽ. Usq adhuc quid nob respondent iudei cũ eos di uoce.
fallax enĩ cainignoratio iud coꝵ ÷ falsa negatio. Essent aũt quodãmod oxp̃
cus todes sixp̃ianã fidẽ accipere & custodire uoluissent. Nã qui cus todit in cordesio

Expanded text:
iliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboedieniliati de peccatis suis non quieuerunt; et regnante peccato in eorum mortali corpore ad oboediendum desideriis eius offenderunt in lapidem offenderunt et exarserunt odio aduersus eum, cuius eis diceret: super sacrificium Cain non respicit, sed super sacrificium Abel respicit. itaque occiditur Abel minor natu a fratre maiore natu: occiditur Christus, caput populi minoris natu, a populo Iudaeorum maiore natu; ille in campo, iste in Caluariae loco. Interrogat deus Cain non tamquam ignorans eum, a quo discat, sed tamquam iudex reum, quem puniat, ubi sit frater eius. respondit ille nescire se nec eius se esse custodem: usque adhuc quid nobis resfallax enim Cain ignoratio Iudaeorum est falsa negatio. essent autem quodam modo Christi custodes, si christianam fidem accipere et custodire uoluissent. nam qui custodit in corde suo
Abbreviated transcription (Latin):
dõ dicenti. quiesce. ad te enĩ c̃uersio esꝰ. & tudominaberis illius ad se c̃ uertisset
innocentẽ. Sic & uidei inquoꝵ hȩc figura gerebant᷑. s̃i quiescerent asua ꝑt̾ba¬
tione. & tempus salutis ꝑgrãm inpeccator remissione cognoscentes audirent
xp̃m dicentem. Non ÷ opꝰ sanis medicus. sed male habentib. Nonueni uocare
uistos sed peccatores inpęnitentiã. & um̃is qui facit peccatũ seruus : pec cati.
& siuos filius liberauerit. tunc uere liberi eritis. ad se c̃uertissent peccatũ suuar
in c̃fessione. si c̃ inpsalmoscriptũ : inedicodicentes. egođ dixi misr̃ messana animã¬
cidẽ peccato quã diu eẽt adhuc ineoꝵ mortali corpore ꝑspẽ gr̃ȩ liberi dominarentur:
Qunc aũt ignorantes dĩ iustitiã & suã uolentes c̃stituere elat de operib legis. ñ hun¬

Expanded text:
Deo dicenti, Quiesce; ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius; ad se convertisset Deo dicenti, Quiesce; ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius; ad se convertisset innocentem. sic et Iudaei, in quorum haec figura gerebantur, si quiescerent a sua perturbatione et tempus salutis per gratiam in peccatorum remissione cognoscentes audirent Christum dicentem: non est opus sanis medicus, sed maenitentiam ; et, Omnis qui facit peccatum, servus est peccati; et, Si vos filius liberaverit, tunc vere liberi eritis : ad se convertissent peccatum suum in confessione, sicut in Psalmo scriptum est, medico dicentes, Ego dixi, Domine, miserere meidem peccato, quamdiu esset adhuc in eorum mortali corpore, per spem gratiae liberi dominarentur. nunc autem ignorantes dei iustitiam et suam uolentes constituere. elati de operibus legis, non hum
Abbreviated transcription (Latin):
& matrẽ. & adherebit uxorisuȩ. &erunt duo incarne una. Sacram̃tũ inquit
reliquisse patrẽ. quo cũ informadĩ eẽt ñrapinã arbitratꝰ : eẽ se equaliꝰ dõ. sed
semet ipsũ exinaniuit formã serui accipiens. reli quisse &iam matrẽ sinagogã
uideoꝵ ueteri testam̃to carnalit̃ inherentẽ & adhesisse uxorisuȩ scẽ ȩccłȩ. ut
pace noui testam̃ti essent duo in carne una. qr cũ sit ds̃ apud patrẽ. ꝑquẽ facti sumꝰ.
tib rȩplatur. abel aũt sacrifitiũ exouib & earfadipe suscipitur. ita noui testa¬
m̃ti fides ex innocentia gr̃ȩ dm̃ laudans. ueteris testam̃ti terrenis operib p̃
ponitur.ꝙ & si uides ante recte illa fecert̃. in eo tam̃ infidelitatis rerst̃ quia
xp̃oueniente iã tẽpꝰ noui testam̃ti atẽpr̃ ueteris testam̃tiñ distinxerunt
Dix enĩ adcain. sirecte offeras. recte aut̃ ñ diuidas peccasti. qͥsi obtẽperasset

Expanded text:
et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. sacramentum, inquit,et matrem et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una. sacramentum, inquit,reliquisse patrem, qui cum in forma dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo, sed semet ipsum eIudaeorum ueteri testamento carnaliter inhaerentem, et adhaesisse uxori suae sanctae ecclesiae, ut pace noui testamenti essent duo in carne una? quia cum sit deus apud patrem, per quem facti sumus, m ex terrae fructibus reprobatur, Abel autem sacrificium ex ouibus et earum adipe suscipitur, ita noui testamenti fides ex innocentia gratiae deum laudans ueteris testamenti terrenis operibus anteponitur, quia etsi ante Iudaei recte illa fecerunt, in eo tamen infidelitatis rei sunt. quia Christo ueniente iam tempus noui testamenti a tempore ueteris tesDixit enim Deus ad Cain: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti. Qui si obtemperasset
Abbreviated transcription (Latin):
usꝙ adnoe scđa a noe usq ad habmhã: Tercia ababrahã usꝙ addauid
quarta adauid. usqadtrans migratione babi lonis Uainde usꝙ ad hum lẽ
aduentũ dñi nr̃i ihuxp̃ .ui. quȩ nunc agitur donec celsus ueniat ad uditiuaa.
UnI uͦ intellegitur inrequie scõꝵ ñ in hac uita sedinalia ubi uidit requiescentẽ
pauperẽ diues ille cũ apud inferos torqueretur. ubi ñ sit uespera quia nullus ibi
rerũ defect est. Sexto duingeness formatur hamo ad imaginẽ dĩ. Sexta ȩtate
scłi manifestatur. reformatio nr̃a innouitatem̃tis scdm̃ inaginẽ eiꝰ qͥ creauit
nos. sit̃ dicit apłs. fit uiro dormienti c̃ uiX de latere fit xp̃omoriente ȩccła de
sacram̃to singiunis qͥ delatere mortui ꝓfluxit. uocatur eua uita & mat̃ uiuor ũ
qͦde uiri siu latere facta :÷ & dic̃ dñs in euuangł. Siquis ñ manducauerit carnẽ

Expanded text:
usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, usque ad Noe, secunda a Noe usque ad Abraham, tertia ab Abraham usque ad Dauid, quarta a Dauid uesu Christi, sexta quae nunc agitur, donec excelsus ueniat ad iudicium. septima uero intellegitur in requie sanctorum non in hac uita, sed in alia, ubi uidit requiescentem pauperem diues ille, cum apud inferos torqueretur, ubi non fit uespera, quia nullus ibi rerum defectus est. sexto die in Genesi formatur homo ad imaginem dei: sexta aetate saeculi manifestatur reformatio nostra in nouitate mentis secundum imaginem eius qui creauit nos, sicut dicit apostolus. fit uiro dormienti coniunx de latere: fit Christo morienti ecclesia de sacramento sanguinis, qui de latere mortui profluxit. uocatur Eua uita, mater uiuorum, quae de uiri sui latere facta est: et dicit dominus in euangelio: si quis non manducauerit carnem
Abbreviated transcription (Latin):
ist ñ dico unabreu responsione quales in hoc opere h here cohxtamus
saluatort nr̃o ihu xp̃o. quando quidẽ omia quȩ illis c̃tinentur libris. ł deipso dis¬
ta st̃. ł ꝓpt̃ ipsũ. sed ꝓpt̃ exercitationẽ querentis. & deleitacionẽ inuenientis.
multo plura ibi ꝑallegorias & enigmata partim ũbis solis insinuant᷑ partim
&iã facta narrantur. uerũ tam̃ nissaliqͣ ib manifestaẽit̃. ñ cõphenderet᷑
sensus. qͦͥ & iã obscura clarescerent. quã quã & ea illis quȩ figuris in uoluta st̃. si
quȩdã uelut sub uno aspectu quasic̃ texta ponantur. ita c̃iungunt inc̃testa¬
cione xp̃i uocessuas. ut cuiusuis obtunsi surditas erubestat. Sex dieb in geness
c̃sumauit ds̃ am̃ia opera sua. septimo requi cuit. Sex ȩtatib humanua
genꝰ hoc scło ꝑsuccessiones tẽpoꝵ dĩ opera insigniunt. quarł pͥma ÷ abada

Expanded text:
potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur,potest, non dico una breui responsione, quales in hoc opere habere coartamur,ur libris, uel de ipso dicta sunt uel propter ipsum. sed propter excitationem quaerentis et delectationem inuenientis multo plura ibi per allegorias et aenigmata partim uerbis solis insinuantur, partim etiam facta narrantur. uerumtamen nisi aliqua ibi manifesta essent, non conprehenderetur sensus, quo etiam obscura clarescerent. quamquam et ex illis, quae figuris inuoluta sunt, si quaedam uelut, sub uno aspectu quasi contexta ponantur, ita coniungunt in contestatione Christi uoces suas, ut cuiusuis obtunsi surditas erubescat. Sex diebus in genesi consummauit deus omnia opera sua, septimo requieuit: sex aetatibus humanum genus hoc saeculo per successiones temporum dei opera insigniunt. quarum prima est ab Adam
Abbreviated transcription (Latin):
U STUS. Quidã fuit gente afer. ciuitate mileuitanꝰ. eloquio suauis. ingenio
llidus sec tamanicheus. ac ꝑhoc nefando errore ꝑuersus. Nouerã ipser
nẽ quẽ ad modũ eũ cõmemorau inlibris c̃fessionũ mearum. Hic qđ da uolum̃ edi¬
dit adususrectã xp̃ianã fidẽ & catholicã ueritatẽ. Quod cũ uenisset inmanꝰ nr̃aslec¬
tũq eẽt a fr̃ib. desiderauerunt. Ett iure caritatis ꝑquã eisseriumꝰ flagitauerunt.
ut e responderemꝰ. Hoc aggrediar nunc in nomine atq aduitorio dñi & saluato.
simi deserti adiuitorio dĩ. ad hoc uelocit̃ & ꝑtinacit̃ currerent : ut aueritatis uia lon¬
gius aberrarent. Cõmodũ aut̃ arbitror. subeiꝰ nomine uerba es ponere. & sub
neq quicquã dexp̃o p̃nuntiauisse. neq sip̃nuntiar unt eoꝵ testimonia nob ꝓdes¬
se. neq illos ipsos exeorundẽ testimonioꝵ dignitate uixisse credamꝰ. Nositaꝙ
hebreas cuusgentis pat: abraham nihil existimet p̃nunciauisse: quis aut̃

Expanded text:
ustus quidam fuit gente Afer, ciuitate Mileuitanus, eloquio suauis, ingenio callidus, secta Manichaeus ac per hoc nefando errore peruersus. noueram ipse hominem, quemadmodum eum commemoraui in libris Confessionum mearum. hic quoddam uolumen edidit aduersus rectam christianam fidem et catholicam ueritatem. quod cum uenisset in manus nostras lectumque esset a fratribus, desiderauerunt et iure' caritatis, per quam eis seruimus, flagitauerunt, ut ei responderemus. hoc adgrediar nunc in nomine atque adiutorio domini et saluasimi deserti adiutorio dei ad hoc uelociter et pertinaciter currerent, ut a ueritatis uia longius aberrarent. commodum autem arbitror sub eius nomine uerba eius ponere et sub neque quicquam de Christo praenuntiauisse neque, si praenuntiarunt, eorum testimonia nobis prodesse neque illos ipsos ex eorundem testimoniorum dignitate uixisse credamus. nos itaHebraeas, cuius gentis pater est Abraham, nihil existimet praenuntiasse ? Quis autem
Abbreviated transcription (Latin):
quia sieri potest ut & doceat᷑ &x delectet᷑ & ñ assentiat᷑. Quid̃ aut illa
duo ꝑdert̃ sidesit hoc t̃ cũ : Sed neq delectari necessitatꝰ ẽ. Qđo qdẽ
cu dicendo uera monstrant᷑. qđ adofficiũ docendi ꝑtin&. ñ eloquio

Expanded text:
 flectere, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa  flectere, quia fieri potest ut doceatur et delectetur, et non assentiatur. Quid autem illa duo proderunt, si desit hoc tertium? Sed neque delectare necessitatis est: quandoquidem cum dicendo vera monstrantur, quod ad officium doce
Abbreviated transcription (Latin):
meat qđ minaris oderit qđ arguf. qđ cõm̃das amplectat᷑ qđ dolen¬
dũ en aggeras doleat. cumqiđ la&andũ p̃dicas gaudeat muises rat
Eoꝵ quos nuse randos ante oculos dicendo constitius. fugiat eos quos
cauendos terrendo ꝓ ponis. & quic quđ aliud grandi eloquentia fieri
potest. ad cõ mouendos animos auditorũ. ñ qiđ agendũ sit ut seiant.
sut agant qđ agendũ. eẽ iãseiunt. Si aũt adhuc nesciunt pͥusutiq
docendis quã mouendi. Et fortasse reb ipsis cognitis iamoue
cũ opus ẽ. faciendũ est. Tunc aũt̃ opus ẽ: qđo cũscierint quđ agendũ
sit nagunt. Acꝑ hoc docere necessitatis ẽ: Possunt enĩ homines et
agere & nonagere qđ sciunt. Qius aut̃ dixerit eos agere debere
qđ nescrunt: Et idõ flectere necessitatis ñ ẽ. quia ñ sẽꝑ opus est.
si tantũ docenti ł & iã delectanti c̃sentit auditor. Idõ aut̃ uictoriae ẽ.

Expanded text:
meat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolenmeat quod minaris, oderit quod arguis, quod commendas amplectatur, quod dolendum exaggeras doleat; cum quid laetandum praedicas gaudeat, misereatur eorum quos miserandos ante oculos dicendo constituis, fugiat eos quos cavendos terrendo proponis; et quidquid aliud grandi eloquentia fieri potest ad commovendos animos auditorum, non quid agendum sit ut sciant, sed ut agant quod agendum esse jam sciunt. 28. Si autem adhuc nesciunt, prius utique docendi sunt quam movendi. Et fcum opus est, faciendum est: tunc autem opus est, quando cum scierint quid agendum sit, non agunt. Ac per hoc docere necessitatis est. Possunt enim homines et agere et non agere quod sciunt. Quis autem dixerit eos agere debere quod nesciunt? Et ideo flectere necessitatis non est, quia non semper opus est, si tantum docenti vel etiam delectanti consentit auditor. Ideo autem victoriae est
Abbreviated transcription (Latin):
tudinẽ uescentes atq dicentes. ꝓpt̃ fastidia plurimorũ &iã ipsa
ĩdicit itadicere debere eloquentẽ ut doceat. ut delec¬
t& ut flertat. Deinde addi : docere nrcessitatis. ẽ Delectare
suauitatis̃ ẽ: Flectere uictoriae. Horũ triũ qđ pͥmolo co
positũ ẽ hocẽ docendi necessitaꝰ inreb ẽ c̃stituta quas dm̃s
quã diu ñ intellegit᷑. ñdũ se existimꝰ& dixisse qđ uult ei
quẽ uuldocere. Quia & sidixit qđ ipse intellegit ñdũ illi
dixisse putandus ẽ. a quo intellectꝰ ñ ẽ. Siuͦ intellectꝰ . ẽ. quo¬
cũq modo dixerit dixit. Qđ si &iã delectare uult eũ cuidi¬¬
cit aut flectere ñ quocũq modo dixerit faci&. sed int̃ ẽ.
qͦmͦ dicat ut faciat. Sic̃ ẽ aut̃ ut teneat᷑ ad audiendũ
delectandus auditor. ita flectendus ut mourat᷑ ad agen¬
dũ.
Et sic̃ delectat᷑ si suauit̃ loquaris. ita flectit᷑ siam& qđ polliceris ti¬

Expanded text:
tudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa tudinem vescentes atque discentes, propter fastidia plurimorum, etiam ipsa dixit, ita debere eloquentem loqui, ut doceat, ut delectet, ut flectat. Deinde addidit: Docere necessitatis est, delectare suavitatis, et flectere victoriae. Horum trium quod primo loco positum est, hoc est docendi necessitas, in rebus est constituta quas dicimus; ndum se existimet dixisse quod vult ei quem vult docere. Quia etsi dixit quod ipse intelligit, nondum illi dixisse putandus est, a quo intellectus non est: si vero intellectus est, quocumque modo dixerit, dixit. Quod si etiam delectare vult eum cui dicit, aut flectere, non quocumque modo dixerit, faciet; sed interest quomodo dicat, ut faciat. Sicut est autem, ut teneatur ad audiendum, delectandus auditor; ita flectendus, ut moveatur ad agendum. Et sicut delectatur, si suaviter loquaris; ita flectitur, si amet quod polliceris, ti
Abbreviated transcription (Latin):
nc̃ nago . de modo quo docendis quidiscere desiderant loquor.
Is est aut̃ optimꝰ quosit ut qͥ audit urrũ audiat. & qđ audit intel¬
legat. Adquẽ finẽ cũ uentũ fuerit nihil tc̃ amplius de ipsa re
tãq. diutius docenda laborandũ ẽ: sed forte de cõmendanda ut
incor de sigat᷑. Qđ sifaciendũ uidebit᷑. ita modeste faciendũ. t̃
quafit dicendo ñut libeat qđ horrebat. aut ut fiat qđ pigebat:
sedut a pareat qđ latebat. Qđ tam̃ sifat insuauit̃. ad pacos qͥdẽ stu¬
diosissimos suꝑuenit fructꝰ. quiea qua discendas quã uis abiecte in¬
culteq dicant᷑. scire desiderant. Qđ cũ ad eptifurrint ipsa delectabi¬
lit̃ ueritate pascunt᷑. bonorũq in geniorũ insignis. ẽ. indoles. inũbis
uerũ amare ñ uerba. Qiđ enĩ ꝓdest clauis aurea siaperire qđ uolum
ñ potest : Aut qiđ obẽst lignea sih  potest. qđo ihil quorimꝰ nisi

Expanded text:
nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. nunc non ago; de modo quo docendi sunt qui discere desiderant, loquor. Is autem est optimus, quo fit ut qui audit, verum audiat, et quod audit intelligat. Ad quem finem cum ventum fuerit, nihil tunc amplius de ipsa re tanquam diutius docenda laborandum est, sed forte de commendanda ut in corde figatur: quod si faciendum videbitur, ita modeste faciendum est, qua fit dicendo, non ut libeat quod horrebat, aut ut fiat quod pigebat, sed ut appareat quod latebat. Quod tamen si fiat insuaviter, ad paucos quidem studiosissimos suus pervenit fructus, qui ea quae discenda sunt, quamvis abjecte inculteque dicantur, scire desiderant. Quod cum adepti fuerint, ipsa delectabiliter veritate pascuntur: bonorumque ingeniorum insignis est indoles, in verbis uerum amare, non uerba. Quid enim prodest clauis aurea, si aperire quod uolumus non potest? Aut quid obest lignea, si hoc potest, quando nihil querimus nisi
Abbreviated transcription (Latin):
aqit᷑ multimoda uarietate dicendi. Qđ inpotestate ñ habent. qͥ p̃pa¬
rata & adũbũ memorit̃ retenti ꝑnuntiant. Ad ox aut̃ ut intellectũ
eẽ. c̃stitult. aut sermo finendus aut in alia transe undũ ẽ. Sic̃ enĩ
gratus ẽ. qui cognoscenda enubilat. sic onerosus qui cognita inculo
tis dũtaxat quorũ tota expectatio indissoluenda eorũ quȩ pan¬
dunt᷑ difficultate pendebat. Nam deleotandi gr̃a &iã notadicunt᷑. nsci
adtendit᷑ qđ si & ipse iam notꝰ t̃. atq. auditorib plac&.pene nihil
int̃ ẽ utriuis quidicit dictor anlector sit. Solent enĩ & taquȩ cõmode
scriptas ñ solũ abhis qͥb primitꝰ in notescunt iocunde legi. uerũ¬
& ab his & iam qͥb iã notas neq adhuc illa me meria deleuit obliuio.¬
ñsine iocunditate relegi. ł abutrisq. libent̃ audiri. Quȩ aut̃
qisq iã oblitꝰ ẽ. cũ cõmonent᷑ docct᷑. Seddemꝰ. delectandi

Expanded text:
agitur multimoda varietate dicendi; quae in postestate non habent, qui praepaagitur multimoda varietate dicendi; quae in postestate non habent, qui praeparata et ad verbum memoriter retenta pronuntiant. Mox autem ut intellectum esse constiterit, aut sermo finiendus, aut in alia transeundum est. Sicut enim gratus est qui cognoscenda enubilat; sic onerosus est qui cognita inculcat, eis duntaxat quorum tota exspectatio in dissolvenda eorum, quae panduntur, difficultate pendebat. Nam delectandi gratia etiam nota dicuntur; ubiattenditur. Quod si et ipse jam notus est, atque auditoribus placet, pene nihil interest utrum is qui dicit, dictor vel lector sit. Solent enim et ea quae commode scripta sunt, non solum ab iis quibus primitus innotescunt, jucunde legi; verum ab relegi, vel ab utrisque libenter audiri. Quae autem quisque jam oblitus est, cum commonetur, docetur. Sed de modo delectandi
Abbreviated transcription (Latin):
Quid eñ ꝓdest locutionis integritas quã ñ seqͥt᷑ intellectꝰ audientiꝰ cũlo¬
quendi om̃ino nulla sit causa. si qđ loqͥm ñ intellegt̃ ꝓpt̃ quosut intelle¬
alia quȩ intelle gant᷑ integra potest dicere id magis eliget. Si aut̃ non
potest siur quia ñ s̃ siue qr inp̃sentia ñ occurrt̃ ut& & iã uerb minus
integris dũtam̃ resipsa doceat᷑ atq. discat᷑ integre. Et hoc qͥdẽ ñ sabũ
incon loquutionib siur siant cũ aliquo uno. siue cũ plurib uerũ & iam
multomagis in popłis qđo sermo ꝓmit̾. ut inte lle gam᷑ instandũ ẽ. quia
in collocutionib ẽ. ciiq int̃rogandi potestas. Ubi aut̃ om̃s tacent. ut
xerit neo moris ẽ. nec decoris. Acꝑ hoc deb& maxime tacenti sub¬
uenire cura dicentis. Sol& aut̃ motusuo significare utrũ intellexerti
cognoscendi auida multitudo. Qđ donec signific& uersandũ ẽ qđ

Expanded text:
Quid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loQuid enim prodest locutionis integritas, quam non sequitur intellectus audientis, cum loquendi omnino nulla sit causa, si quod loquimur non intelligunt, propter quos ut intellialiqua, quae intelliguntur integra potest dicere, id magis eliget. Si autem non potest, sive quia non sunt, sive in praesentia non occurrunt, utetur etiam verbis minus integris, dum tamen res ipsa doceatur atque discatur integre. Et hoc quidem non solum in collocutionibus sive fiant cum aliquo uno, sive cum pluribus, verumetiam multo magis in populis quando sermo promitur, ut intelligamur instandum est. Quia in collocutionibus est cuique interrogandi potestas; ubi autem omnes tacent ut xerit, nec moris est nec decoris; ac per hoc debet maxime tacenti subvenire cura dicentis. Solet autem motu suo significare utrum intellexerit cognoscendi avida multitudo: quae donec significet, versandum est quod
Abbreviated transcription (Latin):
cunq labore disputationis ad aliorũ intellegentiã ꝑducamꝰ. siten&
auditorẽ ł conlocutorẽ discendi cupiditas. necm̃tis capacitas desit.
quȩ quomodo intimata possit acciꝑe. ñ curante illo qͥ doc& quanta
app&itus aliquando neglegit uerba cultiora. nec curat qiđ bene son &
sed quid bene indic& atq. intim& qđ ostendere intendit. Undr ait
Quauis inbonis doctorib tanta docendi cura sit ł esse debeat. ut ũbũ
qđ nisi obscurũ sit ł ambiguũ latinũ eẽ ñ potest. uulgiaũt more
sic dr̃ ut ambiguitas obscuritasq uitet᷑. Nonsic dicat᷑ ut adocaꝰ sed po¬
tius ut ab indocuꝰ dici sol&. Si eñi ñ piguit dicere int̃p̃tes nr̃os. Noncon
eoloco pliualit̃ enuntiaret᷑ hoc nom̃. qđ in latina lingua singularit̃
potius quã os dicere. ne ista syllaba ñ abeo qđ st̃ ossa sed ab eo qđ sora¬
pintellega᷑ ubi uastae aures decor reptione uocaliũ ł ꝓductione ñ uidicant:

Expanded text:
cumque labore disputationis ad aliorum intelligentiam perducamus, si tenet auditorem vel collocutorem discendi cupiditas, nec mentis capacitas desit, quae quoquo modo intimata possit accipere; non curante illo qui docet, quanta appetitus aliquando negligit verba cultiora, nec curat quid bene sonet, sed quid bene indicet atque intimet quod ostendere intendit. Unde ait Quamvis in bonis doctoribus tanta docendi cura sit, vel esse debeat, ut verbum quod nisi obscurum sit vel ambiguum, latinum esse non potest, vulgi autem more sic dicitur ut ambiguitas obscuritasque vitetur, non sic dicatur ut a doctis, sed potius ut ab indoctis dici solet. Si enim non piguit dicere interpretes nostros, Non coneo loco pluraliter enuntiaretur hoc nomen, quod in latinpotius quam os dicere, ne ista syllaba non ab eo qintelligatur, ubi Afrae aures de correptione vocalium vel productione non judicant?
Abbreviated transcription (Latin):
ista doc tiores. Alihi tam̃ ꝗđ nob̾ eodẽ ũboꝵ ordine int̾ p̃tatũ est. nec ibuidet᷑
currer e numerose. Sanehunc elocutionis ornatũ qͥ numerosis sit clausulis
de eẽfatendũ est auctorib nrĩs qđ utrũ ꝑ int̃ ptesfac tũ sit. anqd magis ar¬
bitror c̃sulto ill hec plausibilia deuitauerint ad firmare ñ audeo qm̃ me

Expanded text:
ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur ista doctiores: mihi tamen quod nobis eodem verborum ordine interpretatum est, nec ibi videtur currere numerose. 41. Sane hunc elocutionis ornatum, qui numerosis fit clausulis, deesse fatendum est auctoribus nostris. Quod utrum per interpretes factum sit, an quod magis arbitror consulto illi haec plausibilia devitaverint, affirmare non audeo,
Abbreviated transcription (Latin):
ista omĩa sic effusa bimenbr circuitu t̃minant᷑. Non alta sapientes. sed humilib
c̃sentientes. Et aliquantõ post in hoc ipsũ inquid ꝑseuerantes reddite om̃ib debita
Cuitributũ tributũ. Cui uetigal uetigal. cuitimorẽ timorẽ. cui honorẽ honorẽ.
Quȩ m̃bratim fusa. clauduntur &am ipsa circuitu quẽ duomenbra c̃texunt.
Neminiquicquã debeatis. nisi ut inuicẽ diligatis. & pꝰ paululũ. Nex p̃cessit inquid
dies aũt ad ꝓpinquauit. abiciamꝰ itaꝙ opera tenebrars. & induamꝰ nos arma
lucis. sic̃ indie honeste ambulemt. Non in cõmessationib &hebrietatib ñ incubi¬
lib & inpudiciis. Non inc̃tentione & emulatione. sed induite dñm iħ mxp̃m.¬
& carins ꝓuidentiã nẽ in c̃cupiscentũ sfeceritis sine dubio aures clausula nume¬
rosiore mulceret. sed grauior int̃pr̃es &iam ordinẽ maluit tenere ũbor ua

Expanded text:
ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur: Non alta sapientes, sed humilibus ista omnia sic effusa, bimembri circuitu terminantur: Non alta sapientes, sed humilibus consentientes. Et aliquanto post: In hoc ipso, inquit, perseverantes. Reddite omnibus debita: cui tributum, tributum; cui vectigal, vectigal; cui timorem, timorem; cui honorem, honorem. Quae membratim fusa clauduntur etiam ipsa circuitu, quem duo membra contexunt: Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Et post paululum: Nox praecessit, inquit, dies autem appropinquum sibi illud occurrit: «Non in comessationibus et ebrietatibus, non in cubilibus et impudicitiis, non in contentione et emulatione; sed induite Dominum Iesu carnis providentiam ne in concupiscentiis feceritis; sine dubio aures clausula numerosiore mulceret: sed gravior interpres etiam ordinem maluit tenere verborum.
Abbreviated transcription (Latin):
scam dõ placentẽ. & totusfere ipsius ex hortacionis locus tẽperatũ ht̃ loquuti¬
conis genꝰ ubrilla pulchriora st̃ ubippria ꝓpriis tanquã debita reddita decent̃
excurrunt. Sicuti ÷ Habentes dona diũsa scđm grãm quȩdata ÷ nob̃. siue
ꝓphetiã scđm regulã fidei. siue ministeriũ inminis trando. siue qͥdocet in dol¬
trina. siue qͥ exortat᷑ in exhortatione. qͥ tribuit in simplicitate. qͥp̃r insollicito¬
dine. qͥmiseret᷑ in hilaritate. Dilectio sine simulatione. odio habentes malũ ad¬
herentes bono. caritatẽ frat̾nitatis inuicẽ diligentes. Honore mutuo p̃ueni¬
entes. studio ñ pigri. Spu feruentes dño seruientes. Spe gaudentes intribula¬
tione patientes. Orationi instantes. necessariis scoꝵ cõmuni cantes hospitali
tatẽ sec tantes. Benedicite ꝑsequentesuos. benedicite & nolite maledicere.
Gaudere cũ gaudentib flere cũflentib Id ipsũ inuicẽ sentientes. Et quã pulchre

Expanded text:
sanctam, Deo placentem . Et totus fere ipsius exhortationis locus temperatum habet locutionis genus: ubi illa pulchriora sunt, ubi propria propriis tanquam debita reddita, decenter excurrunt, sicuti est: Habentes dona diversa secundum gratiam quae data est nobis; sive prophetiam, secundum regulam fidei; sive minise: Qui tribuit in simplicitate, qui praeest in solicitudine, qui miseretur in hilaritate. Dilectio sine simulatione, odio habentes malum, adhaerentes bono, charitate fraternitatis invicem diligentes, honore mutuo praevenientes, studio non pigri, spiritu ferventes, Domino servientes, spe gaudentes, in tribulatione patientes, orationi instantos, benedicite, et nolite maledicere. Gaudete cum gaudentibus, flete cum flentibus, idipsum invicem sentientes. Et quam pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
nũ est. Nã sic̃ratior otunditatis id ÷ ut apunctomedio om̃s linex̧ partes
in extrema ducant᷑ eadẽ÷ in magnodisco. quȩ innũ mulo exiguo. ita ubs
parua uis te geruntur ñ minuit᷑ iustitiȩ maguitudo. Deiuditus deniꝙsẽ
cularib quib utiꝙ nisi pecuniariis cũloqueret᷑ apłs. audetquisꝙ ur̃aa inꝗd¬

Expanded text:
, magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares , magnum est. Nam sicut ratio rotunditatis, id est ut a puncto medio omnes lineae pares in extrema ducantur, eadem est in magno disco, quae in nummulo exiguo; ita ubi parva juste geruntur, non minuitur justitiae magnitudo. 36. De judiciis denique saecularibus quibus utique nisi pecuniariis? cum loqueretur Apostolus: Audet quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
cuatur ubi derib pecuniariis iudicandũ est. Camagna ubi desalute ac de ca¬
pite hominũ. eaũ ubi nihil hoꝵ iudicandũ ÷ nilħq agiur utagat siue de¬
cernat. sed tantũ mͦ ut delec teturauditor. Int̾ utrũq quasimedia et ob
hoc modica. hoc ⁊ oderata dexerunt. Modicis enĩ mod nom̃ in posuit
Nã modica ꝓparius abussue ñ ꝓprie dicimꝰ. Inistis aut̃ nr̃is quando quidẽ
om̃ia marime quȩ deloco superiore popłis dicimꝰ. ad hominũ salutẽ nec tẽ
porariã sed ȩtnã referre debemus. ubi & iã cauendus : aet̾nꝰ interitꝰ om̃ia
It̃ magna quȩ dicinꝰ. usq adeo ut nec de ipsis pecuniarii sreb ł ad quirendis
ł a mittendis parua uider⁊ debeant quȩ doc tor ȩccłasticꝰ dicit siue sit illa
magna siue parua pecunia. Neꝙ enĩ parua ÷ iusticia quã ꝓfecto &
parua pecunia custo dire debemꝰ. dicente dnõ. qͥ inminimo fidelis & uimag¬

Expanded text:
icuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de caicuntur, ubi de rebus pecuniariis judicandum est; ea magna, ubi de salute ac de capite hominum: ea vero ubi nihil horum judicandum est, nihilque agitur ut agat sive decernat, sed tantummodo ut delectetur auditor, inter utrumque quasi media, et ob hoc modica, hoc est moderata dixerunt. Modicis enim modus nomen imposuit: nam modica pro parvis abusive, non proprie dicimus. In istis autem nostris, quandoquidem om sed aeternam referre debemus, ubi etiam cavendus est aeternus interitus, omnia sunt magna quae dicimus; usque adeo, ut nec de ipsis pecuniariis rebus vel acquirendis vel amittendis, parva videri debeant, quae doctor ecclesiasticus dicit, sive sit illa magna, sive parva pecunia. Neque enim parva est justitia, quam profecto et parva pecunia custodire debemus, dicente Domino: Qui in minimo fidelis est, et in mag
Abbreviated transcription (Latin):
dicendonittur ꝑsuadere qđbonũ: nihil illoꝵ triũ spernens ut scilicot
doceat. ut delectet. ut flectat . or et atq agat. ut quẽ ad modũ supͣ dixi¬
merito eloquens dici potest & si ñeũ sẽquat᷑ auditoris assensuᷤ. Adhec eñitria
id ÷ ut doceat. ut delectet. ut flectat. &iã illa tria uidet᷑ ꝑtinere uoluis¬
se. idẽ ipse Romani auctor eloquii cũ itidẽ dix̃. Iserit igit᷑ eloquenꝰ qͥpo¬
terit parua sumisse. modica tẽperatae. magna grandit̃ dicere. tãquã si ad¬
deret illa &iã tria. & sic explicaret unã eandẽq sententiã dicens. Iserit
igit᷑ eloquens. qͥ utdoceat poterit parua sumisse. ut delectet modica tẽpe¬
rate. ut flectat magna grandit̃ dicere. Hec aut̃ tria ille sic̃ ab eo dictast̃
incausis forensib posset ostendere. Non aũt hic hoc ÷ mȩcełasticis questio¬
nib inquib huius quẽ uolumꝰ informare sermoũsatur: bulis enĩ caparua d¬

Expanded text:
dicendo nititur persuadere quod bonum est, nihil horum spernens, ut scilicet doceat, ut delectet, ut flectat; oret atque agat ut intelligenter, ut liec enim tria, id est, ut doceat, ut delectet, ut flectet, etiam illa tria videtur pertinere voluisse idem ipse Romani auctor eloquii, cum itidem dicit: Is erit igitur eloqueas, qui poterit parva submisse, modica temperate, magna granditer dicere: tanquam si adderet illa etiam tria, et sic explicaret unam eamdemque sententiam dicens: Is erit ergo eloquens, qui ut doceat, poterit parva submisse; ut delectet, modica temperate: ut flectat, magna dicere granditer. Haec autem tria ab eo dicta, in causis forensibus possunt ostendi; non autem hic, hoc est, in enibus, in quibus hujusmodi, quem volumus informare, sermo versatur. In illis enim ea parva d
Abbreviated transcription (Latin):
Pertinet gͥ ad docendi curã ñ solũ aperire clausa. & nodos soluere questiorau
sedoria dũ hoc agitur: alis ques tionib que fortasis inciderite tic id qtlebiscur
onpbetur ꝑillas aut refellatur occurrere nemoueamꝰ qđ osferre n possumnꝰ¬
cidentes ꝑtrae tantur atꝗ soluunt᷑ incã longitudinẽ ratiociat ionis e a¬
tendotus intentio ut nismemoria plurimũualeat atquigea ad capdun¬
de agebat᷑ disputator redire ñpossit. Ualde aũt̃ bonũ ÷ utquic ꝗd c̃tradici
potist sicccurrerit refutetur ncibroccurrat ubi ñerit quiresponilis ar
aut p̃senti quidẽ sed tacenti occurrat & minus sanatꝰ abscedat. In illisaut
apłis  icis uerbdictio tẽperata est Seniorẽ ne increpaueri sed obsesra
utpatre uniores ut fr̃s adius ut marres. adulescentulas ut sorores. et

Expanded text:
Pertinet ergo ad docendi curam non solum aperire clausa, et nodos solvere quaestionum, sed etiam dum hoc agitur, aliis quaestionibus quae fortassis inciderint, ne id quod dicimus improbetur per illas aut refellatur, occurrere: si tamen ipsa eorumcidentes pertractantur atque salvuntur, in eam longitudinem ratiocinationis extendatur intentio, ut nisi memoria plurimum valeat atque vigeat, ad caput unde agebatur, disputator redire non possit: valde autem bonum est, ut quicquid contradici potest, si occurrerit, refutetur, ne ibi occurrat, ubi non erit qui respondeat: aut praesenti quidem, sed tacenti occurrat, et minus sanatus abscedat. In illis autem Apostolicis verbis dictio temperata est, Seniorem ne increpaveris: sed obsecra ut patrem, iuniores ut fratres, anus ut matres, adolescentulas ut sorores. Et
Abbreviated transcription (Latin):
&iã nebulas dubitacionis expellunt. talia quȩrite pͥmo in illis libris. talib: pͥmo
multa quia longũ ÷. nec pauca uellẽ nesola existim̃tur. abeis qͥ illa ñ legunt.
Et ne fidelis ac diligens lec tor me rep̃hendat cũ plura euidentiora repere¬
rit qd ista potissimũ posuerim quȩ mͥ occurrerunt inp̃sentia. Inuenietis
enĩ multa quȩ omnino nec tali saltim indigeant admonitione quali modo
usꝰ sũ in uerbis iacob. Quis enĩ iam querat expositorẽ dũ legit. uelut ouis
aduic timã duc tꝰ÷. & om̃ia quȩ illic multiplicit̃ et euident̃ dicunt᷑. qr
liuore eiꝰ sanati sumꝰ. & peccata nr̃a ipse portauit : quis ñ quasi eugłm
cantari arbitretur. foderunt manꝰ meas & pedes. dinumerauer̃ om̃ia
mea. Ipsi uͦ c̃siderauer̃ & c̃spexerunt me. diuiser̃ sibi uestim̃ta mea. et

Expanded text:
etiam nebulas dubitationis expellunt. Talia quaerite primo in illis Libris, talibus primo etiam nebulas dubitationis expellunt. Talia quaerite primo in illis Libris, talibus primo ium est; nec multa, quia longum est; nec pauca veliem, ne sola existimentur ab eis qui illa non legunt, et ne fidelis ac diligens lector me reprehendat, cum plura evidentiora repererit, qenim multa, quae omnino nec tali saltem indigeant admonitione, quali modo usus sum in uerbis Iacob. quis enim iam quaerat expositorem, dum legit: uelut ouis ad uictimam ductus est, et omnia, quae illic multipliciter et euidenter dicuntur: quia liuore eius sanati sumus, quia peccata nostra ipse portauit? quis non quasi euangelium cantari arbitretur: io derunt manus meas et pedes, dinumerauerunt omnia ossa mea; ipsi uero considerauerunt et conspexerunt me; diui
Abbreviated transcription (Latin):
&iã ꝑ esaiam. Si fuerint peccata ur̃a sicut finitiũ. tamquã niue de¬
multis effundetur inremisione peccatoꝵ. Ipse : enĩ botrus ille qui pependit in
ligno ꝓpterea &hic uide quid adiungat. & in sangiune uue amie tũ suũ. Iã uero
fulgere oculos eiꝰ auino illa in corpore eiꝰ menbra cognoscunt quib donatũ:÷ escã
quadã ebrietatȩ alienatȩ mentis ab infra labentib tẽporalib ȩternã sapientiȩ̨
lucẽ c̃tueri. Unde quiddã paulo ante cõmemorauimꝰ dicente paulo. siue enĩ
mente excessimꝰ dõ. Hii sunt fulgentes oculi auino. sed tam̃ quia sẽquit᷑
siue tẽperantes sumꝰ uob. nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutrien¬
di. ꝙr & hic sequitur. & dentes candidiores lacte. Quid adhuc respondetis insa
ni : Nempe ista manifesta sunt. Nempe om̃s ñ dico calũnias c̃tradictionis sed

Expanded text:
cui dicitur etiam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem decui dicitur etiam per Esaiam: si fuerint peccata uestra sicut phoenicium. tamquam niuem demultis effundetur in remissionem pecca- , torum? ipse est enim botrus ille, qui pependit in ligno. propterea et hic uide, quid adiungat: et in sanguine uuae amictum suum. iam uero fulgere oculos eius a uino, illa in corpore eius membra cognoscunt, quibus donatum est sancta quadam ebrietate alienatae mentis ab infra labentibus temporalibus aeternam lucem sapientiae contueri. unde quiddam paulo ante commemorauimus dicente Paulo: siue enim mente excessimus, deo. hi sunt fulgentes oculi a uino. sed tamen quia sequitur: siue temperantes sumus, uobis, nec paruuli relinquuntur adhuc lacte nutriendi, quia et hic sequitur: et dentes candidiores lacte. Quid ad haec reni? Nempe ista manifesta sunt; nempe omnes, non dico calumnias contradictionis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quia & in ipsa morte ñ ÷ uictꝰ. sed uicit. et ut catulus leonis. in de enim
mortuus. unde etnatꝰ. si ñ ille eũ suscitauit amortus quẽ nemo hominũ
uidit. nec uideri potest. Ergo enĩ quod dictũ ÷ quissuscitabit eũ. satis
expressa est tamquã ignoti significatio. si defuit princeps de uida et
dux defemorib eiꝰ. done e uenirent oportuno tempr̃ quȩ ꝓmissa tãquã
quȩ reposita erant illi. sed quia non solis iudeis fidelib ꝓfuit qd ꝓmissũ
est. unde quod sequatur. & ipse expectactio gentiũ. ipse alligauit ad
uineam pullũ suũ. id ÷ pplm̃ suũ. incilicio p̃dicans & clamans. agite pęni¬
tentiam. aꝓpinquabit enĩ regnũ cȩloꝵ. ppłm aũt̃ gentiuĩ sibi subditũ cog¬
oscimꝰ pullo asinȩ cõparatũ. in quo sed ͣ &iã ducens eũ inhierus
uisione pacis. docens mansuetos uiassuas. siñ lauat inuino stolã suã. ipsa

Expanded text:
quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim quia et in ipsa morte non est uictus, sed uicit, et ut catulus leonis - inde enim mortuus unde et natus — si non ille eum suscitauit a mortuis, quem nemo hominum uidit nec uidere potest — eo enim, quod dictum est: quis suscitabit eum? satis expressa est tamquam ignoti significatio — si defuit princeps ex Iuda et dux ex femoribus eius. donec uenirent oportuno tempore, quae promissa tamquam quae reposita erant illi. sed quia non solis Iudaeis fidelibus profuit, quod promissum est, uide. quid sequatur: et ipse expectatio gentium; ipse alligauit ad uineam pullum suum, id est populum suum in cilicio praedicans et clamans: agite paenitentiam; adpropinquauit enim regnum caelorum. populum autem gentium illi subditum cognoscimus pullo uisionem pacis, docens mansuetos uias suas. si non lauat in uino stolam suam: ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ut leo & catulus lenis quis suscitabit eũ. Nonde erit princeps exiuida et dux
defemorib eiꝰ donec ueniant que reposita sunt ei. & ipse erit expectatio
gentiũ. alligans ad uineã pullũ suũ. &cilicio pullũ asinȩ. lauabit inuino
tolã suã. & insanguine uue adhnic tũ suũ. fulgentes oculi eius uino
si ñ deprimuntur atq curuantur  t̃ram crescentib ppłis xp̃ianis. quicũꝙ illi
adhuc adũsantur. Sinon eum adorauerunt filii iacob inreliqui is quȩ per
electionẽ saluę factȩ sunt. si non ipse ÷ catulus leonis. qm̃ nascendo par¬
uulus factus ÷ ꝓpt̃ hoc additũ. de germinatione filius m̃s. Causa quippe
reddita est. quare catulus. in cuuis laude alibi scriptũ est. catulus. leonis
fortior iumentis. hoc ÷ & iã paruulus forcior maiorib si non ascendit in
cruce recũbens. cũ inclinato capite reddidit sp̃m. siñ dormiuit ut leo:

Expanded text:
ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux ut leo et ut catulus leonis, quis suscitabit eum? non deerit princeps ex Iuda et dux de femoribus eius, donec ueniant quae reposita sunt ei; et ipse expectatio gentium alligans ad uineam pullum suum et cilicio pullum asinae; lauabit in uino stolam suam et in sanguine uuae amictum suum; fulgentes oculi eius a uinsi non deprimuntur atque curuantur ad terram crescentibus populis christianis, quicumque illi adhuc aduersantur; si non eum adorauerunt filii Iacob in reliquiis, quae per electionem gratiae saluae factae sunt; si non ipse catulus est leonis, quoniam nascendo paruulus factus est — propter hoc additum: de germinatione filius meus. causa quippe reddita est, quare catulus, in cuius laude alibi scriptum est: catulus leonis fortior iumentis, hoc est etiam paruulus fortior maioribus si non ascendit in cruce recumbens, cum inclinato capite reddidit spiritum; si non dormiuit ut leo,