comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sitas requirentib deftamentum eius & lestimonul
eius. Magnus sermo de ueritate & miscđia: sibre¬
uitatem ꝓmisimus. Breuit᷑ accipite quid sit ueri
ut peccata nobis omĩa dimitter&. & uitam ȩter¬
nam ꝓmitter&e. Ueritas autem: quia nͣ fallit
reddere quod ꝓmisit. Agnoscamus hic eam ⁊ nos.
faciamus. ut quomͦ nob̾ ds exhibuit miscdiam
suam & ueritatem suam. miscłiam. dimittendo
peccata nr̃a ueritatem exhibendo ꝓmissa sua: sic
& nos faciamus hic miscđiam & ueritate. Misccdi¬
am cura infirmos. circa egentes. circa nr̃os etiã ini¬
micos: ueritate. ñ peccando. nec adiciendo peccatũ
suꝑ peccatum: qm qui multum sibi pollicet᷑ de
misccłia di. subrepit in animum ipsus ut faciat
iniustum dm̃. & putet. quia si ꝑmanserit peccator
& noluerit recedere ab iniquitatib suis. ueni&e ille
ihi eum positurus ẽ. ubi ponit seruos suos qui
lere: Uis in ętͣnum psallere: Redde ei uota tua

Expanded text:
itas, requirentibus testamentum ejus et testimonia ejus . Magnus sermo de veritate et misericordia, sed brevitatem promisimus. Breviter accipite quid sit veritut peccata nobis omnia dimitteret, et vitam aeternam promitteret: veritas autem, quia non fallit reddere quae promisit. Agnoscamus hic eam, et nos faciamus: ut quomodo nobis Deus exhibuit misericordiam suam et veritatem suam; misericordiam dimittendo peccata nostra, veritatem exhibendo promissa sua: sic et nos faciamus hic misericordiam et veritatem; misericordiam circa infirmos, circa egentes, circa inimicos etiam nostros; veritatem non peccando, nec adjiciendo peccatum super peccatum. Quoniam qui multum sibi pollicetur de misericordia Dei, subrepit in animum ipsius ut faciat injustum Deum, et putet quia si permanserit peccator, et noluerit recedere ab iniquitatibus suis, veniet ille, et ibi eum positurus est ubi ponit servos suos qui lere? vis in aeternum psallere? Redde ei vota tua
Abbreviated transcription (Latin):
diuinorum eloqͥ¬
orum. & dulcedo
intelligendi uer¬
bicłi adiuuante
ipso qui dat sua¬
uitatẽ ut terra
nr̃a det fructũ
siuim: & nos ad lo¬
quendum. & uos
ad audiendum exhortatur. Uideo sine fastidio¬
uos audire: & gaudeo palato cordis ur̃ĩ a quo id qͥd
salubre ẽ non respuitur. s cum auuditate ꝑcipit᷑
& utiliter continet᷑. Loquamur gͦ uob̾ hodie et
quantum dñs donat de isto psalmo quem mͥ can
tauimus. Titulus eius est. In fine ꝓ idichin.
psalmus ipsi dauid. lam uob̃ insinuatum ec̃ qͥd
sit idithun recolo. Ex interp̾tatione enim ho¬
bree lingue ut ad nos ꝑuenit. latine dicit᷑ idit̾ai
transiliens eos. Transilit gͦ iste qui cantat quos¬
dam. quos desuꝑ despicit. U̾leamus quousq
transilierit. & quos transilierit. & ubi quamuis
quosdam transilierit positus sit. de quo sꝑitali
quodam & securo loco intueat᷑ una. ñ ita respi¬
ciens ut cadat. s ut moueat qui transiliuit pi¬
gros ut sequantur. & laud& locum quo tran¬

Expanded text:
divinorum eloquiorum, et dulcedo intelligendi verbi Dei, adjuvante ipso qui dat suavitatem, ut terra nostra det fructum suum , et nos ad loquendum, et vos ad audiendum exhortatur. Video vos sine fastidio audire, et gaudeo palato cordis vestri, a quo id quod salubre est non respuitur, sed cum aviditate percipitur, et utiliter continetur. Loquamur ergo vobis et hodie, quantum Dominus donat, de istotavimus. Titulus ejus est, In finem, pro Idithun, Psalmus ipsi David. Jam vobis insinuatum esse quid sit Idithun, recolo. Ex interpretatione enim hebraeae linguae ut ad nos pervenit, latine dicitur Idithun Transiliens eos. Transilit ergo iste qui cantat quosdam, quos desuper despicit. Videamus quousque transilierit, et quos transilierit, et ubi quamvis quosdam transilierit positus sit: de quo spirituali quodam et securo loco intueatur ima; non ita respiciens ut cadat, sed ut moveat qui transilivit pigros ut sequantur, et laudet locum quo tran
Abbreviated transcription (Latin):
se: quid ẽ benedicat nos. Multis modis se
uolunt homines benedicia dõ Alius bene¬
dici se uult ut habeat plenã domũ tiecessa¬
riis reb huiꝰ uite : alius benedici se cupit ut
obtineat salutem corporis sine labe: alius be¬
nedici se uult si forte egrotat ut reparae sa¬
nitatem. Alius desiderans filios & forte contriᷤᷤ¬
tatus qͦd non nascunt᷑ benedici se uult ut
habeat posteritatẽ. Et qͥs enumers diuer¬
sa uota hominũ se a dño dõ benedici cupi¬
entiũ: Quis autẽ nr̃m dicturus ẽ ñ eẽ ilła
dĩ benedictionẽ. si uł agri cultura ei frue¬
tũ ferat. uł domꝰ cuiꝰq abundet copia rerũ
tẽꝑaliũ. uł ipsa corporiᷤᷤ salꝰ. aut teneat᷑ ne
amtitat᷑: aut amissa reparet᷑. Feeunditaᷤᷤ
etiam fȩminarũ & casta uota filios deside
hortati sumus in illis psalmis anmam nram.
ut benediceret dũm: in hoc psalmo recꝰte

Expanded text:
se quid est, benedicat nos. Multis modis se se quid est, benedicat nos. Multis modis se volunt homines benedici a Deo: alius benedici se vult, ut habeat plenam domum necessariis rebus huic vitae; alius benedici se cupit, ut obtineat salutem corporis sine labe; alius benedici se vult, si forte aegrotat, ut reparet sanitatem; alius desiderans filios, et forte contristatus quod non nascantur, benedici se vult ut habeat posteritatem. Et quis enumeret diversa vota hominum se a Domino Deo benedici cupientium? Quis autem nostrum dicturus est non esse illam Dei benedictionem, si vel agricultura ei fructum ferat, vel domus cujusque abundet copia rerum temporalium, vel ipsa corporis salus, aut teneatur ne amittatur, aut amissa reparetur? Fecunditas etiam feminarum, et casta vota filios desidehortati sumus in illis psalmis animam nostram ut benediceret Dominum; in hoc psalmo recte
Abbreviated transcription (Latin):
tum dat. Agricpla autem homo nineam colit
hactenus. ut aret putet adhibeat cȩtera. quȩ
ꝑtinent ad agͥcolarum diligentiam: plucre.
uinee sue ñ potest. Quod si forte irrigare po¬
cest:. de cuitis potest. Ipse quidẽ ducit irri¬
guum: s d̾s impl& fontem. Postremo in ui¬
nea sua inerementũ dare sarmentis ñ potest:
formare fructꝰ nͣ potest: modificare semina
ñ potest: tempora gignendi tẽperare non
potest. Ds autẽ qui omĩa potest. agricola
nrͣ est: securi sumꝰ forte ait aliquis. Tudi¬
cis agricolam nrͣm ẽẽ dm̃ immo ego apłos
agricolas dico: qui dixert̃. Ego plantaui:
apollo rigauit. Si ego dico: nemo credat.
pat̾ meus agricola. Sitiat gͦ terra & edat
uoces sitis suȩ: qm̾ scriptum eͣ Anima mea
sicut terra sine aqua tͥ. Dicat ergo t̾ra urã:
nos ipsi pluiam di desiderantes. Ds mise¬
reatur nr̃i & benedicat nos: illuminet uul¬
tum suum suꝑ nos. Quesiturus eras fortas¬

Expanded text:
tum dat. Agricola autem homo vineam colit tum dat. Agricola autem homo vineam colit hactenus, ut aret, putet, adhibeat caetera quae pertinent ad agricolarum diligentiam: pluere vineae suae non potest. Quod si forte irrigare potest, de cujus potest? Ipse quidem ducit in rivum, sed Deus implet fontem. Postremo in vinea sua incrementum dare sarmentis non potest, formare fructus non potest, modificare semina non potest, tempora gignendi temperare non potest. Deus autem qui omnia potest, agricola noster est: securi sumus. Forte ait aliquis, Tu dicis agricolam nostrum esse Deum: imo ego Apostolos agricolas dico, qui dixerunt, Ego plantavi. Apollo rigavit. Si ego dico, nemo credat: Pater meus agricola . Sitiat ergo terra, et edat voces sitis suae; quoniam scriptum est: Anima mea sicut terra sine aqua tibi . Dicat ergo terra nostra, nos ipsi, pluviam Dei desiderans: Deus misereatur nostri, et benedicat nos. 2. Illuminet vultum suum super nos. Quaesiturus eras sortas
Abbreviated transcription (Latin):
ln reb huius mundi iusibilib uitis ñ ẽ edifi¬
cium: & edificium ñ ẽ unea. Ploᷤ autẽ uinea
diũ sumꝰ: quia colit nos ad fructũ. Edificiu̾̃
dĩ sumꝰ: quia qui colit nios habitat ĩ nob̾. Et
quid ait idem apłs: Ego plantaui. apollo
rigauit. s d̾s incrementum dedit. Ergo ne¬
q qui plantat ẽ aliqͥd neq qͥrigat: s qͥ incre¬
mentum dat ds̃. Ille gͦ incrementũ dat. Nn¬
quid forte isti ft̃ agricole. Agͥcola eĩ dicit᷑
qui plantat: qͥ tigat. Dixit autẽ apls. Ego
plantaui: apollo rigauit. Queximꝰ unde ip¬
se hoc fecerit: Respondit apłs. Non ego
autem: s grã dĩ mecum. Ergo quocumq ce uer¬
teris. suic ꝑ angłos. dm inuenies agricolam tu¬
um siue ꝑ ꝓpħas ipse e̾ agricola tuus: siue ꝑ
apłos. eundem ipsum agnosec agricolam. tuum.
Quid gͦ nos: Fortasse oꝑarii sutiꝰ agricole illi¬
us: & hoc ipsum ab hoc ipso imꝑtitis uirib &
ab ipso donata grã. Ipse gͦ & colit: & inciem̃¬

Expanded text:
us mundi visibilibus, vitis non est aedificium, et aedificium non est vinea: nos autem vinea Domini sumus, quia colit nos ad fructum; aedificium Dei sumus, quia qui colit nos habitat in nobis. Et quid ait idem Apostolus? Ego plantavi, Apollo rigavit; sed Deus incrementum dedit. Ergo neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat; sed qui incrementum dat Deus . Ille ergo incrementum dat. Numquid forte isti sunt agricolae? Agricola enim dicitur qui plantat, qui rigat: dixit autem Apostolus, Ego plantavi Apollo, rigavit. Quaerimus unde ipse hoc fecerit? Respondet Apostolus: Non ego autem; sed gratia Dei mecum . Ergo quocumque te verteris; sive per Angelos, Deum invenies agricolam tuum; sive per Prophetas, ipse est agricola tuus; sive per Apostolos, eumdem ipsum agnosce agricolam tuum. Quid ergo nos? Fortasse operarii sumus agricolae illius, et hoc ipsum ab ipso impartitis viribus, et ab ipso donata gratia. Ipse ergo et colit, et incremen
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. & benedicat nos.
Benedic anima nr̃a
dñm: & d̃s benedi¬
cat nos. Cum benedicit
getur ille benedictione nostra: nec minuit᷑
maledictione nr̃a. Qui maledicit dño: ipse
minuit᷑ Qui benedicit dñm: ipse augetur.
Frior ẽ in nobis benedictio dm̃. & consequen̾
ut & nos benedicamus dñm. Illa pluuia: iste

Expanded text:
ri, et benedicat nos. Benedicat anima nostra Dominum, et Deus benedicat nos. Cum benedicit getur ille benedictione nostra, nec minuitur maledictione nostra. Qui maledicit Domino, ipse minuitur; qui benedicit Dominum, ipse augetur. Prior est in nobis benedictio Domini, et consequens est ut et nos benedicamus Dominum. Illa pluvia, iste
Abbreviated transcription (Latin):
SALE. ipsi asaph.
Psalmo huic titulum sicut
aliis qui similit̾ p̾notantur
uł nomen eiꝰ hominis indi¬
dit a quo scriptus ẽ: uł euiᷤ¬
dem nominis int̾ pretatio. ut
ad synagogam quod c̃ asaph
eius intelligentia referatur: pserti quia hoc
& primus eus uersus assignat. Sic etñ incipit:

Expanded text:
salmus «ipsi Asaph.» Psalmo huic titulum, sicut aliis qui similiter praenotantur, vel nomen ejus hominis indidit, a quo scriptus est, vel ejusdem nominis interpretatio; ut ad Synagogam, quod est Asaph, ejus intelligentia referatur: praesertim quia hoc et primus ejus versus assignat. Sic enim incipit:
Abbreviated transcription (Latin):
centes. Nonne ecce dauid absconditus ẽ apud
nos: Hichil quidem ꝓfuit illis ꝓditio illoꝵ:
& ipsi lauid nichil obfuit. ¶Lamq animꝰ eorũ
malignus de monstratus ẽ. Saul uͦ nec post eoꝵ
ꝓditionẽ potuit comp̾hendere dauid: s poti¬
us in ipsius regionis quadam spelunca cum in¬
eius manib datus eẽt occidendus saul peꝑcit
illi dauid: & quod habebat in potestate non
fecit. Ille autem que rebat facere quod in po¬
destate ñ habuit. Tiphei gͦ uideruit illi qui
fueruit: quos nob psalmus ex illoꝵ occasione
intelligendos offerat. uideamus. Queranus
gͦ quid int̾pretentur ⁊ ipei. Inuenius flo¬
rentes. Forentes gͦ nescio qui inunici erant
scõ dauid: florentes latenti. Inueniamꝰ eos
in genere humano: si psalmum intelligere
uolumꝰ. Inueniamus hic primo dauid latentte

Expanded text:
centes, Nonne ecce David absconditus est apud centes, Nonne ecce David absconditus est apud nos ? Nihil quidem profuit illis proditio eorum, et ipsi David nihil obfuit. Namque animus eorum malignus demonstratus est: Saül vero nec post eorum proditionem potuit comprehendere David; sed potius in ipsius regionis quadam spelunca, cum ejus manibus datus esset occidendus Saül, pepercit ibi David, et quod habebat in potestate non fecit . Ille autem quaerebat facere quod in potestate non habuit. Ziphaei ergo viderint illi qui fuerint: quos nobis Psalmus ex illorum occasione intelligendos offerat, videamus. 2. Si quaeramus ergo quid interpretentur Ziphaei, invenimus Florentes. Florentes ergo nescio qui inimici erant sancto David, florentes latenti. Inveniamus eos in genere humano, si Psalmum intelligere volumus. Inveniamus hic primo David latente
Abbreviated transcription (Latin):
titulus hab& fructum
plixitatis sue si intelligat᷑.
Et quia psalmꝰ breuis
ẽ: compensemus in mora
tituli. quod in psalmo¬
ñ immorabit᷑. Inde enĩ
pendet om̃is uersus qͥ
cantatur. Si quis itaq agnoscat quod in domus
fronte p̃fixum ẽ securus intrabit: nec cum intra¬
uerit errabit. Hoc enim in iꝑso poste p̾notatum
ẽ: quomͦ interius ñ erretur. Titulus se ita habet.
N finem in hẏmnis intellectus ipsi dauid
Nontie ecce dauid absconditus ẽ apud nos:
time nouimus. Quod figuram gerat saul tẽ¬
poralis regni ñ ad uitam s ad mortẽ ꝑtinen¬
tis: & hoc ur̃ẽ caritati nos cominendasse memi¬
minus. Itemq quod ipse dauid figuram gerebat
xp̃i uł corporis xp̃i: & nosse debetis & recolere
quod iam nostis. Quid gͦ ziphei: Uicus qui¬
dam erat ⁊iph: cuius habitatores ⁊ ipher. In quo¬
rum regione se absconderat dauid: cum eum uel¬
let saul inuenire & occidere. Isti gͦ ⁊ iphei cum
cognouissent: ꝓdiderunt eũ regi ꝑsequutori di¬

Expanded text:
titulus habet fructum prolixitatis suae, si intelligatur: et quia Psalmus brevis est, compensemus in mora tituli quod in Psalmo non immorabimur. Inde enim pendet omnis versus qui cantatur. Si quis itaque agnoscat quod in domus fronte praefixum est, securus intrabit; nec cum intraverit, errabit. Hoc enim in ipso poste praenotatum est, quomodo interius non erretur. Titulus ejus sic se habet: In finem, in hymnis, intelet dixerunt: Ecce David absconditus est apud nos. time novimus: quod figuram gerebat Saül temporalis regni, non ad vitam, sed ad mortem pertinentis, et hoc Vestrae Charitati nos commendasse meminimus. Itemque quod ipse David figuram gerebatis, et recolere qui jam nostis. Quid ergo Ziphaei? Vicus quidam erat Ziph, cujus habitatores Ziphaei, in quorum regione se absconderat David, cum eum vellet Saül invenire et occidere. Isti ergo Ziphaei cum hoc cognovissent, prodiderunt eum regi persecutori, di
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Ego excipio. Tanquam naui fuicꝰtuan¬
ti occurrit & dicit ego excipio. Responde ⁊
tu. Portum quęro ñ saxum. Iacta in dñm cu¬
ram tuam: & ipse te enutriet. E uide: qͥa
portus te excipit.Non dabit in et̾num fluc¬
tuationem usto. Uideris fluctuari in mari
isto: s excipit te portus. Tu tantũ antequã in¬
tres. in portum: ab anchora noli abrumpi
Flucꝰtuat nauis in anchoris. s ñ longe a t̾ra
picitur. nec in et̾num flucꝰ tuabit. & si ad tẽ¬
pus fluctuat. Et enim ad fluc tuationẽ ꝑti¬
nent u̾ba suꝑiora: contristatus sum in exer¬
citatione mea & conturbatus sum. Ex pec¬
stabam eum qui me galuum faceret: a pu

Expanded text:
cit: Ego excipio. Tanquam navi fluctuancit: Ego excipio. Tanquam navi fluctuanti occurrit, et dicit: Ego excipio. Responde et tu: Portum quaero, non saxum. Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. Et vide quia portus te excipit: Non dabit in aeternum fluctuationem justo. Videris fluctuare in mari isto, sed excipit te portus. Tu tantum antequam intres in portum, ab anchora noli abrumpi. Fluctuat navis in anchoris, sed non longe a terra projicitur; nec in aeternum fluctuabit, etsi ad tempus fluctuat. Etenim ad fluctuationem pertinent verba superiora: Contristatus sum in exercitatione mea, et conturbatus sum. Exspectaba
Abbreviated transcription (Latin):
oportune & importune illis sermonib Illis
u̾bis tanquam sagittis. corda hominũ ad a¬
morem pacis feruintur. Duri erant. & mol¬
les facti sunt. Molliti ñ uitutẽ amiseruis.
sed in iacula conĩsi sunt. Molliti sunt ser¬
mones eius suꝑ oleum: & ipsi molliti ser¬
mones. ipsi suut iacula. S tu nondũ forte
idoneus es qui armeris his iaculis. & ñdũ
t reluxit quod ĩ sermone forte obscurũ
ẽ & durum. Iacta in dñm curam tuam . .&.
ipse te enutri&s. In dño facta. Ecce ius te
iacꝰtare in dño: nemo se subponat ꝓdño. lac¬
ta in dñm curam tuam. Uide: quemadmo¬
dum magnus ille miles xpͣi in se curã par.¬
uuloꝵ iactari noluit. Numquid paulus
ꝓ uob̾ crucifixus ẽ. aut in nomine pauli bap¬
tizati estis: Quid eis aliud dicebat. nͥ iacta¬
te in dñm curam uram & ipse uos enutri&s.
Modo aut̃ uult paruulus lactare curam
suam in dñm: & occurrit nescio quis & di¬

Expanded text:
opportune et importune; illis sermonibus, illis opportune et importune; illis sermonibus, illis verbis tanquam sagittis, corda hominum ad amorem pacis feriuntur. Duri erant, et molles facti sunt. Molliti non virtutem amiserunt, sed in jacula conversi sunt. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi, molliti sermones, ipsi sunt jacula. Sed tu nondum forte idoneus es qui armeris his jaculis, et nondum tibi eluxit quod in sermone forte obscurum est et durum; Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. In Dominum jacta te. Ecce vis te jactare in Dominum, nemo se supponat pro Domino. Jacta in Dominum curam tuam. Vide quemadmodum magnus ille miles Christi in se curam parvulorum jactari noluit: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est, aut in nomine Pauli baptizati estis Quid eis aliud dicebat, nisi, Jactate in Dominum curam vestram, et ipse vos enutriet? Modo autem vult parvulus jactare curam suam in Dominum, et occurrit nescio quis, et di
Abbreviated transcription (Latin):
mone eius ee scandalizatos: numquid ait &
cramus uos. & paruuli discite pietatem. Nũ¬
quid iam petrus intelligebat sẽcietum ser¬
monis illus dñi Nondum intelligebat. s
bona ẽẽ uerba que ñ intelligebat pie cre-¬
debat. Ergo si durus ẽ sermo & nͣdum intel¬
lectus ẽ: durus sit impio. tibiautẽ pietate
tanquam ipse petrus post illam duritiam
sicut putabant sermonis dñi scaudaliza¬
tos etiam hic dicens u̾buin uite et̃ ue ha¬
bes. quo ibimts. ita subiecit. Iacta in dño
ciuam tuam. & ipse te enutriet. Parucilus
es nondum intelligis. secreta uͣboꝵ forte
tibi panis latet: lacte nutriendus es. No-¬
li nasci uberib Ipsa te idoneum reddũ¬
n ad mensam. Cuii modo minꝰ idoneus es. Ec¬
ce ꝑ diuisionem hereticoꝵ multa dura mol¬
lita sunt. Sermones illius duri molliti sutł
suꝑ oleum. & ipsi sunt iacula. Armauert
eugłizantes: & ipsi sermones dirigunturĩ
pec tora quorumq audientium ab instantib

Expanded text:
mone eius fuisse scandalizatos: Numquid et vosmone eius fuisse scandalizatos: Numquid et voscramus vos, et parvuli discite pietatem: Numquid jam Petrus intelligebat secretum illius sermonis Domini? Nondum intelligebat; sed bona esse verba quae non intelligebat, pie credebat. Ergo si durus est sermo, et nondum intellectus est, durus sit impio, tibi autem pietate tanquam ipse Petrus post illos duritia, sicut putabant, sermonis Domini scandalizatos etiam hic diceret, Verbum vitae aeternae habes, ad quem ibimus? ita subjecit, Jacta in Dominum curam tuam, et ipse te enutriet. Parvulus es, nondum intelligis secreta verborum: forte tibi panis latet, et adhuc lacte nutriendus es ; noli irasci uberibus, ipsa te idoneum reddent ad mensam, cui modo minus idoneus es. Ecce per divisionem haereticorum multa dura mollita sunt: sermones illius duri molliti sunt super oleum, et ipsi sunt jacula. Armaverunt evangelizantes: et ipsi sermones diriguntur in pectora quorumque audientium ab instantibus
Abbreviated transcription (Latin):
eloquia casta. argentum igne examinatũ ꝓ¬
babile tcre: purgatum sepͣties tantum. Hc̃
sensum obscurum uidete que madinodum
in lucem excludat apłs. Oportet inquit he
reses eẽ. ut ꝓbati manifesti fiant int̾ uos. Qd
est probati. Probati argento: ꝓbati eloquio.
Quidd ẽ mansesti fiaut : Excludantur. Qre.
hoc: ꝓpt̾ hereticos. Quid ẽ ꝓptͣ hereticos:
ꝓpt̾ congregationẽ taurorum inter uaccaspo
pulorim. Sic gͦ diuisi sunt pͣ ira uultus eiꝰ
& apppinquauit cor illius. Molliti sunt ser¬
mones eus suꝑ olcum: & ipsi sunt iacula. Qe¬
dam enim inscripturis dura uidebantur cu
obscura eẽnt exposita mollita sunt. Nam &e
prima heresis in discipulis xp̃i: uelut ad
duritiam sermonis ipsius facta ẽ Cum enĩ
dicer&e. nisi quis manducauerit carnẽ meã
& biberit sanguinẽ meum ñ habebit inta
cem. Durus est hic sermo. Quis potest eum
audire. Dicentes quia durus est iste sermo
seꝑauerunt se ab illo: remansit cum aliis
duodecim. Cum ei suggessissent. illos in ser¬

Expanded text:
eloquia casta, argentum igne examinatum, probabile terrae, purgatum septies tantum . Hunc sensum obscurum, videte quemadmodum in lucem excludat Apostolus: Oportet, inquit, et haereses esse, ut probati manifesti fiant inter vos . Quid est, probati? Probati argento, probati eloquio. Quid est, manifesti fiant? Excludantur. Quare hoc? Propter haereticos. Quid est, propter haereticos? Propter congrra vultus ejus, et appropinquavit cor illius. 23. Molliti sunt sermones ejus super oleum, et ipsi sunt jacula. Quaedam enim in Scripturis dura videbantur, cum obscura essent; exposita mollita sunt. Nam et prima haeresis in discipulis Christi velut a duritia sermonis ipsius facta est. Cum enim diceret, Nisi quis manducaverit carnem meam, et biberit sanguinem meum, non habebitixerunt ad invicem: Durus est hic sermo: quis potest eum audire? Dicentes, quia durus est sermo, separaverunt se ab illo. Remansit cum aliis duo decim. Cum ei suggessissent, illos in ser
Abbreviated transcription (Latin):
cet. & stultus ñ intelliget hec. Intellecꝰtus ipsi
dauid: cum uenert̃ ⁊ iphei & dixert̃ ad saul:
nonne ecce dauid absconditus ẽ apud nos.: Et
sit absconditus apud uos: dum mͦ non floreat siẽ
cat eccła. latens int¬
⁊ ipheos hoc dicat
bens in occultobo¬
nũ moꝵ suoꝵ: spe¬
rins.cle ꝯeculto merredẽ meritor suor. Hoc di

Expanded text:
ec. Intellectus ipsi David, cum venerunt Ziphaei, et dixerunt ad Saül: Nonne ecce David absconditus est apud nos? Et sit absconditus apud vos, dummodo non floreat sicutcat Ecclesia latens inter Ziphaeos. Hoc dicat bens in occulto bonum morum suorum, sperans de occulto mercedem meritorum suorum; hoc di
Abbreviated transcription (Latin):
Mutabis ea & mutabunt᷑: tu autc idẽ ipsces. & an¬
in tui ñ deficient. Ecce quȩ et̾nitas facta ẽ nob̃ refu¬
giũ: ut in ea mansuri ad eã de hac temporis mutabili
metuendũ ẽ intueamꝰ qͥd consequent᷑ oratio poscat
hominis dĩ. Ue aũtas hominẽ in humilitatẽ. ldest.
ne a tius et̃nis atꝙ sublimib homo aũsus tẽporalia
concupiscat: sapiatq t̾rena. Et hocadõ petit qͦd
ds ipse pͣcepit simili omĩno sententia qua in oratio¬
ne nos dicimus. ne nos inferas in tẽptationẽ Deniq
& hic adiunigit Et dixisti conũtimni filii homi¬
nũ. Tamqͣ diceret ł loc a te peto qͦd ipse uissisti:

Expanded text:
«Mutabis ea, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient» . Ecce quae aeternitas facta est nobis refugium, ut in ea mansuri, ad eam de hac temporis mutabilitmetuendum est; intueamur quid consequenter oratio poscat hominis Dei. «Ne avertas hominem in humilitatem:» id est, ne a tuis aeternis atque sublimibus homo aversus, temporalia concupiscat, sapiatque terrena. Et hoc a Deo petit quod Deus ipse praecepit; simili omnino sententia qua in oratione dicimus, «Ne nos inferas in tentationem» . Denique et hic adjungit: «Et dixisti, Convertimini, filii hominum.» Tanquam diceret, Hoc a te peto quod ipse jussisti:
Abbreviated transcription (Latin):
Qd conuenientiꝰ dicerct᷑ ab et̃no inctͣnum. Non
enĩ a scło ds̃ qͥ eͣ ante scła aut̃ usq in sełm cuiꝰ ẽ finiᷤ.
cũ sit ille sine fine. S ex ambiguo uerbo greco fit
scło tu fuisti & usq inscłm tueris. s p̃sentis signifi¬
cationis ubum posuit insimians di substantĩ om̃i

Expanded text:
r, Ab aeterno in aeternum: non enim a saeculo Deus, qui est ante saecula; aut usque in saeculum, cujus est finis, cum sit ille sine fine. Sed ex ambiguo verbo graeco fit saeculo tu fuisti, et usque in saeculum tu eris: sed praesentis significationis
Abbreviated transcription (Latin):
sortitꝰ c̃: ait ipst ifłc. Si crederetis moysi. credcretiᷤ
&mͥ. Denic emĩ ille scripsit Honenun creden¬
dũ ẽ ab ipso omĩno moyse istũ psalmũ fuisse con¬
scriptũ. qui ullis eiꝰ litteris inditꝰ ñ ẽ: in quib eiꝰ
cantica scripta st̃ D alicuiꝰ significationis grã¬

Expanded text:
Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille Scripsit» . Non enim credendum est ab ipso omnino Moyse istum psalmum fuisse conscriptum, qui ullis ejus litteris inditus non est, in quibus ejus cantica scripta sunt: sed alicujus significationis gra
Abbreviated transcription (Latin):
lpse dixit & facta st̃: ipse mandauit & creata st̃. Qñ
autẽ homo scdm̃ corpꝰ ficras t̾ra formata eͣ Nã hoc
uerbo scriptura utitur ubi legunꝰ. Clel fuxit ds̃ uel
formauit hominẽ de limo tͣre. Ergo priusquam
fierent ea que in creatura tua summa. atq mag¬
nast̃. quid emĩ maiꝰ rationali celestiq ereatura. & pͥ¬
usquã fingeret terraut eẽt qͥ te agnoscere & lau

Expanded text:
«Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» : unde «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt» : unde autem homo secundum corpus fieret, terra formata est. Nam hoc verbo Scriptura utitur, ubi legimus, vel, «Finxit Deus;» vel, «Formavit Deus hominem de limo terrae» . Ergo priusquam fierent ea quae in creatura tua summa atque magna sunt; quid enim majus rationali coelesti creatura? et priusquam fingeretur terra, ut esset qui te
Abbreviated transcription (Latin):
mundus eẽt refugium: ex quo ad ce conuersi su¬
mus refugium factus es nobis. Nlon mͥ autẽ uide¬
t᷑ utcumq intelligendũ quod ait pͥusquã montẽ
fierent & formaret᷑ tͣra uł sicut alii codices habetł
quod de uno uerbo greco exp̃ssimmẽ fingeret᷑ t̾ra
Nontes quippe partes t̾rę sunt altiores. Et utiq
si antequam formaret᷑ t̾ra ds̃ ẽ a qͦ tra fundatae̾:
quid magnũ de montib uelde quib libet aliis eiꝰ par-¬
tib dr̃ cum sit dñs ñ solum aute tͣram s ante celũ &¬
t̾ram & om̃em corporalẽ spũalemq ereaturã: Si
nimirũ uniũsa creatura rationalis hac differentia
fortasse distincta c̃. ut montiũ nomine significcu¬
t celsitudines angłoꝵ. & t̾re nomine humilitas ho¬
minũ. Et idõ qͥmuis omĩa que creata st̃ ñ incon¬
grue uel facta ł forniata dicunt᷑. tam̃ si uerboꝵ istoꝵ
ẽ ulla ꝓprietas: factist̃ angli. Qcũ in eiꝰ eģlestib
enumerarent᷑ oꝑib ita enumeratio ipsa conclusaẽ

Expanded text:
mundus esset, refugium ex quo ad te conversi sumus factus es nobis. Non mihi autem videtur utcumque intelligendum quod ait, «Priusquam montes fierent, et formaretur terra;» vel, sicut alii codices habent, quod de uno verbo graeco expressum est, «fingeretur terra.» Montes quippe partes terrae sunt altiores: et utique si antequam formaretur terra Deus est, a quo terra formata est; quid magnum de montibus vel quibuslibet aliis ejus partibt ante omnem corporalem spiritualemque et caturam? Sed nimirum universa creatura rationalis hac differentia fortasse distincta est, ut montium nomine significentur celsitudines Angelorum, et terrae nomine humilitas hominum. Et ideo quamvis omnia quae creata sunt, non incongrue vel facta vel formata dicantur; tamen si verborum istorum est ulla proprietas, facti sunt Angeli, qui cum in ejus coelestibus enumerarentur operibus, ita enumeratio ipsa conclusa est,
Abbreviated transcription (Latin):
misit ille. Cum gͥ misto psalmo & uita uetꝰ & uita
noua. & uita mortalis & uita intalis & anniqͥ proni¬
sccdĩ satis aꝑtiq distincta sint. ad hoc existimo ho¬
minis dĩ moysi nomͣ titulo eiꝰ inscͥptũ. ut cisqͥ pie
recteq scrutant᷑ scripturas eomͦ intimaret᷑ etiã
lege̾ dĩ que ꝑ moysen ministrata ẽ ubi ꝓbonis
oꝑib sola uł pene sola p̃mia trenoꝵ bonoꝵ d̾s uide¬
tur polliceri sinc dubio habere subuclam̃to tale

Expanded text:
 in isto psalmo, et vita vetus et vita nova, et vita mortalis et vita vitalis, et anni qui pro nisecundi, satis aperteque distincta sint; ad hoc existimo hominis Dei Moysi nomen titulo ejus inscriptum, ut eis qui pie recteque scrutantur Scripturas, eo modo intimaretur etiam legem Dei, quae per Moysen ministrata est, ubi pro bonis operibus sola vel pene sola praemia terrenorum bonorum Deus polliceri videtur, sine dubio hab
Abbreviated transcription (Latin):
tores. hinꝰ ciuitatis ardentes illi ipsi ꝑ quos ħ añ
quanto ꝑ eos affectu ista cautata st̃. Affectũ istũ
generabat meis amor ciuitatis: amorẽ aute ciui¬
tatis infuderat spc̃ dĩ. Garitas alitẽ dĩ diffusa ẽ¬

Expanded text:
tores hujus civitatis ardentes, illi ipsi per quos haec tores hujus civitatis ardentes, illi ipsi per quos haec quanto per eos affectu ista cantata sunt. Affectum istum generabat in eis amor civitatis; amorem autem civitatis infuderat Spi
Abbreviated transcription (Latin):
qui mͦ cantatus ẽ bre¬
uis ẽ numero uerbo¬
rum magnus pon¬
dere sententiarum.
Nam totus lecꝰtus ẽ.
& uidetis quã exiguo
tempor ad terminum usꝙ ꝑductꝰ Hic nobis
quantum nob̃ dñs donare dignat᷑ cũ urã carita¬
te tracꝰtandus mͦ ẽ: ꝓpontus a beatissimo patre
nr̃o. Repentina ꝓpositio me grauaree: nisime
continua ꝓponentis oratio subleuaret. lntendat
gͦ caritas urã. Ciuitas quedam in isto psalmo em¬
tata & cominendata ẽ: cuius ciues sumꝰ in quan
uenicbat᷑ rex ipsius ciuitatis se ficit inam: ut ad
huc ꝑegrinantes aonec ꝑueniamus. & suspiranteᷤ
desiacrio cuiusdã itieffabilis quictis quȩ habitat
m illa cuitate. de qua quiete dictum ẽ hoc nob̾
et̃ ꝓmissum quod oculus non uidit nec auris audi¬
uit: nec incor hominis ascendit.: ambulantes gͦ fic
cantemꝰ ut desidcremus. Nam qui desiderat: &. si
lingua taceat corde cantat. Qin autem ñ desi¬
aures feriat: mutꝰ eͣ dõ. Clidete quomͦ erant ama¬

Expanded text:
qui modo cantatus est, brevis est numero verborum, magnus pondere sententiarum. Nam totus lectus est, et videtis quam exiguo tempore ad terminum usque perductus. Hic nobis, quantum Dominus donare dignatur, cum vestra Charitate tractandus, modo est propositus a beatissimo praesente patre nostro. Repentina propositio me gravaret, nisi me continuo proponentis oratio sublevaret. Intendat ergo Charitas vestra. Civitas quaedam in isto psalmo cantata et commendata est: cujus cveniebatur. Rex ipsius civitatis se viam fecit ut ad huc peregrinantes donecdesiderio cujusdam ineffabilis quietis quae habitat in illa civitate, de qua quiete dictum est hoc nobis esse promissum «quod oculus non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit» ; ambulantes ergo, sic cantemus, ut desideremus. Nam qui desiderat, etsi lingua taceat, cantat corde: qui autem non desium feriat, mutus est Deo. Videte quomodo erant ama
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Quando erubescent: nͥ in fitie scłi: Duc¬
b enim modis confundent᷑: aut cũ credent
hic ẽ eccła. quandui gemit triticũ int̾ palcas
quandiu gemunt spice int̾ ⁊ izania. quan¬
diu gemunt uasa miscdic int̾ uasa ire facta
in contumelia. quandi gemit lilium int̾ sy¬
nas: non decrunt inimici qͥ dicant. Quando
moriet᷑ & peribit nom̃ ciꝰ: Idest. Ecce uenit

Expanded text:
ntur, quando erubescent, nisi in fine saeculi? Duontur, quando erubescent, nisi in fine saeculi? Duobus enim modis confundentur; aut cum credent hic est Ecclesia; quamdiu gemit triticum inter paleas, quamdiu gemunt spicae inter zizania , quamdiu gemunt vasa misericordiae inter vasa irae facta in contumeliam , quamdiu gemit lilium inter spinas, non deerunt inimici qui dicant, Quando morietur, et peribit nom
Abbreviated transcription (Latin):
isrł. lterum hoc audi: propter ipsum iterũ
& iterum. Et exultabunt labia mea cum
psallam tibi. D labia solent dici & interioris
hominis & exterioris. lncertum est quomͦ posi¬
ta sint labia. Dequiturgͦ: et anima mea quã
redemisti. Ergo de labuis interiorib saluati
inspe. reducti ab abyssis terrȩ in fide s in ca¬
ritate. expectantes tam̃ adhuc redemptio¬
nẽ corporis nr̃i. quid dicimus: lam dixit: &
anima mea quam redemisti. S nc solam an¬
mã redemptã putares. in qua nc̃ audisti unũ
iterũ: adhuc aute inquit. Qd adhuc: Adꝰ¬
Eigo iam lingua corpcealis tota ddie meditab¬
tur iusticiam tuã: idest in ctͣnitate sine fine¬
Si hoc quando: Iam infine scłi resur recti¬
onem corporis. & immitationẽ in angłicum st¬
tum. Unde hoc ꝓbatur quia de finc dicit᷑ :
Adhuc autẽ & singua mea tota cdie meditaib¬
t iusticiam tuã: cum confusi fucrint & erube¬
erint qui quer̃t̃ mala mͥ. Quatido confimda¬

Expanded text:
 Iterum hoc audi, propter ipsum iterum et iterum. Exsultabunt labia mea, cum psallam tibi. Quia labia solent dici et interioris hominis et exterioris, incertum est quomodo posita sint labia: sequitur ergo, Et anima mea quam redemisti. Ergo de labiis interioribus salvati in spe, reducti ab abyssis terrae in fide et charitate, exspectantes tamen adhuc redemptionem corporis nostri, quid dicimus? Jam dixit: Et anima mea quam redemisti. Sed ne solam animam redemptam putares, in qua nunc audisti unum iterum, Adhuc autem, inquit: quid adhuc? Adgo jam lingua corporis Tota die meditabitur justitiam tuam: id est in aeterni tate sine fine. Sed quando hoc? Jam in fine saeculi resurrectione corporis, et immutatione in angelicum statum. Unde hoc probatur quia de fine dicitur, Adhuc autem et lingua mea tota die meditabitur justitiam tuam? Cum confusi fuerint, et erubuerint qui quaerum mala mihi. Quando confunde
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝑmanee eccła p̃dicans brachiũ dĩ om̃i
inclaritate sua. tesurgent om̃s mortui. qͥs
cũ causa sua: separabunt᷑ boni ad dextera
mali autẽ ad sinistrã: & confundert᷑ qͥ it¬
sultabant. erubescent qͥ garricbant. Et si
lingua mea post Resurrectionͣc meditabeꝰ
iusticiã tuam: tota die laudẽ tuam. cuit
confusi fuerint & erubuerint qui quet᷑

Expanded text:
i omni in claritate sua; resurgent omnes mortui, quisque cum causa sua: separabuntur boni ad dexteram, mali autem ad sinistram ; et confundentur qui insultabant, erubescent qui garriebant: et sic lingua mea post resurrectionem meditabitur justitiam tuam, tota die laudem tuam, sum confusi fuerint, et erubuerint qui
Abbreviated transcription (Latin):
um intende. Opus
enim habemus sem¬
piterno adutorio
in isto scło. Quando
autẽ non: Modo
tamen in tribulati¬
one positi maxime
dicamꝰ : d̃s in ad¬

Expanded text:
um intende. Opus enim habemus sempiterno adjutorio in isto saeculo. Quando autem non! Modo tamen in tribulatione positi maxime dicamus: Deus, in ad
Abbreviated transcription (Latin):
citharam cato. Et qui duas dixerat reducti¬
ones nr̃as ab abyssis terrę unam scd̾m spiritũ
in spe. alteram scm corpus inte: audiamus
eas duas. Et enim ego confitebor tibi in uasis
psalmi ueritatem tuam. Hoc scd̾m spͣm. Ud

Expanded text:
citharam caro. Et quia duas dixerat reducticitharam caro. Et quia duas dixerat reductiones nostras ab abyssis terrae; unam secundum spiritum in spe, alteram secundum corpus in re; audi eas duas: Etenim ego confitebor tibi in vasis psalmi veritatem tuam. Ho
Abbreviated transcription (Latin):
surrexinus mente fide spo caritate sedres¬
tat ut resurgamus corpore. Audisti unum
iterum: audi alterum iterum. Elnum iterũ
tuam. lam credentib iam in illis qui primo
resur rexerunt in spc: multiplicasti iusticiã
tuam. Ad ipsam iusticiam ꝑtinet & flagellũ:
quia tempus est ut iudicium incipiat a domo
di ait petruis idest a scĩs suis. Flagellat autẽ
omẽm filium quẽ recipit. Alultiplicasti iusti¬
ciam tuam. quia iam nec filiis peꝑcisti: s qͥb
hereditatem etͣnam seruabas disciplina nͣ de¬
seruisti. Multiplicasti iusticiam tuam: & con¬
uersus consolatus es me. Et ꝓpter corpus in fi
psalterium. S quid ẽ psalterium: Organũ
ligneum cum cordis. Ud significat.: Interẽ
aliquid uitͣ ipsum & citharam: Interesse di¬
cunt qͥ norunt: eoquod concauum illud lig¬
num cui corde suꝑcenduntur ut resonent
in suꝑiore parte habet psalterium: cithara
in inferiore. Et quia sꝑc desuper.caro de tͣra:
significari uidetur per psalterium sp̃s. per

Expanded text:
surreximus mente, fide, spe, charitate; sed restat ut resurgamus corpore. Audisti unum iterum; audisti alterum iterum: unum iterum, tuam: jam in credentibus, jam in illis qui primo resurrexerunt in spe. Multiplicasti justitiam tuam. Ad ipsam justitiam pertinet et flagellum; quia tempus est ut judiciuest a sanctis ejus. Flagellat autem omnem filium quem recipit . Multiplicasti justitiam tuam: quia jam nec filiis pepercisti; sed quibus haereditatem aeternam servabas, disciplina non deseruisti. Multiplicasti justitiam tuam; et conversus consolatus es me: et propter corpus in finpsalterium. Sed quid est psalterium? Organum ligneum cum chordis. Quid significat? Interest aliquid inter ipsum et citharam: interesse dicunt qui norunt, eo quod concavum illud lignum cui chordae supertenduntur ut resonent, in superiore parte habet psalterium, cithara in inferiore. Et quia spiritus desuper, caro de terra, significari videtur per psalterium spiritus, per
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ corporis & sanguinis sui: ita loqͥtur.
Cum aute ueniss& hora qͣ transir& ilłe de
hoc mundo ad patic̃ ł & p̃ssit gͦ transitum
pasche: s nͥ ipse transiret hinic ad patirẽ. qui
ꝓpt̃ nos uenit nos tranisire hinc quomͣ pos¬
semus qui non ꝓpter aliquid leuandum descr¬
dimus s cecidimus: Ipse autẽ ñ cecidit s. desi¬
dit. ut eum qui ccciderat subleuare. Transtas
uita etͣna ad uitã celestem: de uita corruptibs
ad incorruptionẽ: de tribulationũ conũsation
ad ꝑpetuam securitat᷑ Ideo ꝓ his qui cominu¬
tabuntur: psalmi titulus ẽ. Carisam gͥ õmu¬
tationis nr̃e idest ipsam dñi passionẽ nrati
in tribulationib uocẽ in textu psalmi aduct¬
gemiscendo mutemur: ut impleat᷑ in nobti
tulus psalmi: ꝑ his qui cominutabuntur.

Expanded text:
mentum corporis et sanguinis sui, ita loquitur: mentum corporis et sanguinis sui, ita loquitur: Cum autem venisset hora, qua transiret Jesus de hoc mundo ad Patrem . Expressit ergo transitum Paschae. Sed nisi ipse transiret hinc ad Patrem, qui propter nos venit, nos transire hinc quomodo possemus, qui non propter aliquid levandum descendimus, sed cecidimus? Ipse autem non cecidit; sed descendit, ut eum qui ceciderat sublevaret. Transitus ita terrena ad vitam coelestem, de vita corruptibili ad incorruptibilem, de tribulationum conversatione ad perpetuam securitatem. Ideo, Pro his qui commutabuntur, Psalmi titulus est. Causam igitur commutationis nostrae, id est ipsam Domini passionem, nostramque in tribulationibus vocem in textu Psalmi adverognoscendo, congemiscendo, mutemur, ut impleatur in nobis titulus Psalmi, Pro his qui commutabuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃s moruuit᷑: sic & in x p̃o om̃s iniuficabunt᷑.
Ab eo quod formauit ds mutatus ẽ adam s
in peuis iniquitatis suȩ. Ab eo quod oꝑata mis
quitas mutant᷑ fideles: s in melius ꝑ gr̃am dĩ.
Ut mutaremur in penis nr̃a inqͥtas fuit: ut
maitaremur in melius. nͥ nr̃a iusticia s grã di
prestat. Quod gͦ in peuis mutati sumꝰ nobis
imputemꝰ: qͦđ in melius commniitamtir d̾m lau¬
demus. Pro his gͦ iste psalmus: qui cominuta¬
bunt᷑. Unde autẽ ista commutatio facta ẽ. nisi
ex passione xp̃i: Pascha ipsum: latine transi¬
tus intͣpretat᷑. Non ẽ enim pascha grecũ no¬
men: s hebreum. Resonat quidẽ in greca li¬
gua passionẽ. quia paschin pati dicitur: sed
consultũ hebreum eloquiũ aliud indicat Pas¬
cha transitũ commendat. Q admonint etiã
& ioħs cugłista: qui imminente passione cuͣ
uenir& dñs ad cenã. qua cõmendauit sacra¬

Expanded text:
omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur omnes moriuntur, sic et in Christo omnes vivificabuntur Ab eo quod formavit Deus, mutatus est Adam; sed in pejus iniquitatis suae: ab eo quod operata est iniquitas, mutantur fideles; sed in melius per gratiam Dei. Ut mutaremur in pejus, nostra iniquitas fuit: ut mutaremur in melius, non nostra justitia, sed gratia Dei praestat. Quod ergo in pejus mutati sumus, nobis imputemus: quod in melius commutamur, Deum laudemus. Pro his ergo iste psalmus, qui commutabuntur. Unde autem ista commutatio facta est, nisi ex passione Christi? Pascha ipsum latine Transitus interpretatur. Non est enim Pascha graecum nomen, sed hebraeum. Resonat quidem in graeca lingua passionem, quia πασχεῖν, pati dicitur; sed consultum hebraeum eloquium, aliud indicat. Pascha transitum commendat. Quod admonuit etiam Joannes evangelista, qui imminente passione, cum veniret Dominus ad coenam qua commendavit sacra
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Dederunt in esca mea fel: & in siti mea po¬
tauerunt me accto. Quando ista ad litterã im¬
pleta sunt: & prorsus quomͦ pͣdicta sic reddita
Cumq ipse xpͣc dixisset sitio pendens in cru¬
ce. & ad hoc uerbum ei acetum in spongia datũ
cet. quo accepto dixit consummatũ ẽ. & sic incli¬
nato capite tradidit spm. ostendens istaominia
que pͣdicta sunt. in illo fuisse tunc consu̾mata:
non lic& hic alnid intelligere. Apłi etiam loqͦn¬
tes de xp̃o: testimonia ex isto psalmo dederuñ.
Quis autẽ deuiet a sententiis eoꝵ: aut quis
agrais ñ sequat᷑ arietis: Ergo xp̃c hic loquit᷑.
magisq nobis demonstrandum ẽ ubi eiꝰ metbra¬
Nfinem probis qui cominutabunt᷑ ipsi dauid.
Nunc commutationem in melius audi. Com¬
mutatio enim uł indeterius ẽ: uł in meluis est.
Adam & eua in deteruis. Qui ex adam & eua
&x p̃o hescrunt: in melius commitati sunt. Sicut.
enim ꝑ unum homine̾ mors. ita & ꝑ unum ho¬
minem resurrectio mortuoꝵ. Et sicut in adam

Expanded text:
sunt: Dederunt in escam meam fel, et in siti mea potaverunt me aceto: quando ista et ad litteram impleta sunt, et prorsus quomodo praedicta, sic reddita. Cumque ipse Christus dixisset, Sitio, pendens in cruce, et ad hoc verbum ei acetum in spongia datum esset, quo accepto dixit, Consummatum est, et sic inclinato capite tradidit spiritum , ostendens ista omnia quae praedicta sunt in illo fuisse tunc consummata; non licet hic aliud intelligere. Apostoli etiam loquentes de Christo, testimonia ex isto psalmo dederunt. Quis autem deviet a sententiis eorum? aut quis agnus non sequatur arietes? Ergo Christus hic loquitur: magisque nobis demonstrandum est ubi eIn finem, pro his qui commutabuntur, ipsi David. Nunc commutationem in melius audi: commutatio enim, vel in deterius est, vel in melius. Adam et Eva in deterius; qui ex Adam et Eva Christo adhaeserunt, in melius commutati sunt. Sicut enim per unum hominem mors, ita et per unum hominem resurrectio mortuorum: et sicut in Adam
Abbreviated transcription (Latin):
m hoc scło exor¬
ti sumus & ag¬
gregati pło di
quo iam onus
illud ex grano
sinapis teten¬
dit brachia sua:
qm fermentũ
illud quod primo contemptibile fuit fermen¬
tauit tres mensuras. idest totum orbem tͣrarũ
reparatũ ex trib filiis noe: qm ab aquilone¬

Expanded text:
 hoc saeculo exorti sumus et aggregati populo Dei, quo jam olus illud ex grano sinapis tetendit brachia sua; quo jam fermentum illud, quod primo contemptibile fuit, fermentavit tres mensuras , id est, totum orbem terrarum reparatum ex tribus filiis Noe : quon
Abbreviated transcription (Latin):
bis inquiunt quantum uultis pecunie: &
dicite quia cum dormistis. uenerunt disci¬
płi eius & abstulerunt eum. Ecce quales teste
mendacii contra ueritatẽ & resurrectionem
apĩ inimici eius ꝑ saul figurati. ꝓduxerunt.
Interroga infidelitas testes dormientes: res¬
pondeant tibi quid actum sit in sepulchro
Qui si dormiebant: unde scierunt. Siui¬
gilabant: fures quate ñ tenuerunt: Dicat

Expanded text:
bis, inquiunt, quantum vultis pecuniae; et bis, inquiunt, quantum vultis pecuniae; et dicite quia cum dormiretis, venerunt discipuli ejus, et abstulerunt eum. Ecce quales testes mendacii contra veritatem et resurrectionem Christi inimici ejus per Saül figurati produxerunt. Interroga, infidelitas, testes dormientes; respondeant tibi quid actum sit in sepulcro. Qui si dormiebant, unde scierunt? Si vigilabant, fures quare non tenuerunt? Dicat
Abbreviated transcription (Latin):
Quando misit Saul & custoduit domum
ut eum interficcrae. Hoc ñ ad cruce̾ dñi
sepultura tanquam domus. ad qua custodi.¬
endam misit regnum udȩ orum quando qꝰ¬
stodes adhibiti sunt sẽpulchro xpi. Est qui¬
dem historia in scriptura regnorum. quando
misit saul ad custodiendam domum: ut in¬
t̃ficens dauid  quantũ inde sumpsit qui
psalmum scripsit: tantum debemius discute¬
re cum titulum psalmi tracꝰtamus. Hoc no¬
bis significare tanitum uoluit. quia missũ ẽ
ad domum ut custodiret᷑. & ille intͣficeretur
Quomͦ gͦ ad hoc custodita ẽ domus. sida¬
tͣ̃fectus. Refergͦ hoc ad corpus axpi: quia
eustodum. qui corrupti sunt ut diccient
guere ut mendatium eugło pͣferretur. Sed
quomͦ illud ñ efficit saul ut int̃ficere daiuid:
sic nec hoc potuit regnũ uideqꝵ efficere ut¬
plus ualcre testimoniũ custodum dormien¬
tium: quam apłoꝵ ugilantium. Quid emi
edocti sunt custodes ut dicerent. Damus uo¬

Expanded text:
Quando misit Saül, et custodivit domum Quando misit Saül, et custodivit domum ejus, ut eum interficeret. Hoc non ad crucem Domini, sed sepultura tanquam domus: ad quam custodiendam misit regnum Judaeorum, quando custodes adhibiti sunt sepulcro Christi . Est quidem historia in Scriptura Regnorum, quando misit Saül ad custodiendam domum, ut interficeret David : sed quantum inde sumpsit qui Psalmum scripsit, tantum debemus discutere cum titulum Psalmi tractamus. Hoc nobis significare tantum voluit, quia missum est ad domum ut custodiretur, et ille interficeretur? Quomodo ergo ad hoc custodita est domus, si Dainterfectus? Refertur ergo hoc ad corpus Christi, quia cium praevaleret custodum, qui corrupti sunt, ut dicerent: guere, ut mendacium Evangelio praeferretur. Sed sicut illud non valuit Saul ut interficeret David, sic nec hoc potuit regnum Judaeplus valeret testimonium custodum dormientium, quam Apostolorum vigilantium. Quid enim edocti sunt custodes ut dicerent? Damus vo
Abbreviated transcription (Latin):
paulo. Et de illo dicitur ab eodem apło. Q
est caput eccłe. Si gͦ ille caput nos corpus
totus xpẽ caput & corpus. Aliquando enim
inuenis uerba: quę non congruant capiti: &
isi ea coaptaueris corpori. mitabit intelles¬
tus tuus. Rursus inuenis uerba que non
apta sunt corpori: & xpc tamen loquitur.
lbi non timendum ẽ: ne crie quisq Cito
cnim ꝑgit. ut capiti aptet: quod uidet ar¬
pori nonꝰ conuenire. Ipse deniq in cruce pen¬
dens. ex ꝑsona corporis loquutus ẽ. Qs meus
d̾s m̃s respice in me: quare me dereliquisti
Non enim dexeliquerat xp̃m: a quo dere¬
lictus non ẽ. Aut uero sic ad nos uenit ut
illum descrere: aut sic illum misit ut ab il¬
lo disceders. S quia homo desertus ẽ aqo
adam ille peccatis. qui cum soler&s gaudere
ad faciem dñi: conscientia peccati detͣritus
fugit a gaudio suo. & uere dereliquit ilłu
ds. quia ipse deseruit dm̃ ex quo adam xpc̃
cum carnem accepiss& hoc ex ꝑsona apsius car¬
nis ait: quia uetus homo nr̃ simul confixus

Expanded text:
Paulo. Et de illo dicitur ab eodem Apostolo quia est caput Ecclesiae . Si ergo ille caput, nos corpus; totus Christus caput et corpus. Aliquando enim invenis verba quae non congruant capiti, et nisi ea coaptaveris corpori, nutabit intellectus tuus: rursus invenis verba quae non apta sunt corpori, et Christus tamen loquitur. Ibi non timendum est ne erret quisque; cito enim pergit ut capiti aptet quod videt corpori non convenire. Ipse denique in cruce pendens, ex persona corporis locutus est: Deus meus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti ? Non enim dereliquerat Christum, a quo derelictus non est. Aut vero sic ad nos venit, ut illum desereret; aut sic illum misit, ut ab illo discederet? Sed quia homo desertus est a Deo, Adam ille peccans, qui cum soleret gaudere ad faciem Dei, conscientia peccati deterritus fugit a gaudio suo ; et vere dereliquit illum Deus, quia ipse deseruit Deum: ex quo Adam Christus cum carnem accepisset, hoc ex persona ipsius carnis a
Abbreviated transcription (Latin):
tritiei quia mori
uoluit & multipli¬
cari: gras unico fi
ñ dedignatꝰ ẽ. ut noᷤ
uita sua dignos fa¬
ceret. Ecce qui sin¬
gularis erat donec transire sic̃ dixit in psal

Expanded text:
tritici, quia mori voluit et multiplicari : gratias unico Filnon dedignatus est, ut nos vita sua dignos faceret. Ecce qui singularis erat, donec transiret, sicut dixit in psal
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ tempus Honne nis hocue sit. ł bonus
si us modo fit: Quid empturus es ut facia:
Quȩ simplasia quȩsiturus es: Ad quos indoᷤᷤ
nainigaturus: Quam nauem pͣparaturus: Ec¬
ce cum loquor mutacor: & factum ẽ quod tã
sepe & tam diu clamat᷑. ut fiat: & quod ȩter¬
nam pęnam parturit si non fiat. ⁊¬

Expanded text:
est tempus? Nonne si vis, hodie fit? nonne si vis, modo fit? Quid empturus es ut facias? quae symplasia quaesiturus es? ad quos Indos navigaturus? quam navim praeparaturus? Ecce cum loquor, muta cor; et factum est quod tam saepe et tamdiu clamatur ut fiat, et quod aeternam poenam parturit, si non fiat.