comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
malum fuit. corruit. Fornicatio¬
nis. in munditiae. luxuriae ido¬
latriȩ. eeterarumq pestium u¬
tilis ruma facta.ẽ. Hac. ẽ. rui¬
na adquem primum uenit iħc
destruere: ut illa destructa et
mortificata. consurgant. & edisi¬
centur in me ommia bona. Ui¬
dendum . ẽ. itaq neforte sal ua¬
tor nr̃. aliis atq aliis inruinã
uenerit. & in resurrectionem.
sed isdem. & in ruinam. & in re¬
surrectionem uenerit. Me o¬
port& primum cadere: & cum
cecidero. post ea bene resur ge¬
re. Nesalucitor causa mͥ fuerit
male ruine. Sed propterea¬
me cadere fecit: ut cõsurgam.
Et multo mͥ ruina utilior fuerit:
quam illud tempus. quo ui¬
debarstare. Stabam enĩ pecca¬
to. Et quia peccato stabam: pͥ¬
ma mͥ utilitas fuit ut caderem. &
percato morirer. Iniqus eras: ca¬
dat inte ruqus. Diligebas scorta¬
mer&ris. primum in te scortator
intereat. Peccator eras: caciat
inte peccator. ut possis dehincsu:¬
gere & dicere. Sicum mortui sumꝰ:

Expanded text:
malum fuit, corruit: fornicatiomalum fuit, corruit: fornicationis, immunditiae, luxuriae, idololatriae, caeterarumque pestium utilis ruina facta est. Haec est ruina ad quam primum venit Jesus destruere, ut illa destructa et mortificata consurgant et aedificentur in me omnia bona. Videndum est itaque, ne forte Salvator noster aliis atque aliis in ruinam venerit, et in resurrectionem, sed iisdem et in ruinam et in resurrectionem venerit. Me oportet primum cadere, et cum cecidero, postea bene resurgere, ne Salvator causa mihi fuerit malae ruinae, sed propterea cadere me fecit, ut consurgam. Et multo mihi ruina utilior fuerit, quam illud tempus, quo videbar stare, stabam enim peccato, et quia peccato stabam, prima mihi utilitas fuit, ut caderem et peccato morerer. Iniquus eras, cadat in te iniquus. Diligebas scorta primum, in te scortator intereat. Peccator eras, cadat in te peccator, ut possis dehinc resurgere et dicere: Si commortui sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
maria mat̾ iħu: mirantes suꝑ his
quedicebantur deillo. & reliqua.¬
ic maria: figurã sinago¬
ge ten&. Ioseph autemꝰ:
siguram legis. Patrem
salucitoris appellat ioseph:
non quouere uxta fotinianos pat̾
fuerit eius. sed qͦ ad famam mari¬
& conseruandam pat̾ sit ab om̃ib
astimatus. Quam uis & eo mͦ pa¬
t̃ illius ucileat dici: quo & uir
mariae recte intelligitur: sine
conmixtione carnis: ipsa copu¬
latione con uigii. Multo uide¬
lic& con iunctius: quam ess&
aliunde adoptatus. Et benedix̃¬
tat in ruinam: & resurrectionẽ
& lapis offensionis. ẽ. & p&ra scan¬
dali: id ÷ ruine his qui offendt̃
uerbo nec credunt dequibus dic̃
ipse. Sinonuenissem & locutus¬
eis fuissem : percatum non habe¬
rent. N unc autem: excusatio
nem non habent depeccato suo. Alit̃.
Aliquid in me quod male stabat cadat.
paciatur rumam ut surgat in me¬
lius. Peccati suꝑbia sierexerat ca¬
dat. Anteq crederem: bonum
in me iacebat. malum stabat.
Postquam ille uenit: quod in me

Expanded text:
mirantes super his quae dicebantur de illo. Hic Mariam figuram synagogae tenet, Joseph autem figuram legis. Patrem Salvatoris appellat Joseph, non quod vere, juxta Fotinianos, pater fuerit ejus, sed quod ad famam Mariae conservandam, pater sit ab omnibus aestimatus. Quamvis et eo modo pater illius valeat dici, quo et vir Mariae recte intelligitur, sine commixtione carnis, ipsa copulatione conjungit, multo videlicet conjunctius, quam si esset aliunde adoptatus. Et dixtat in ruinam et resurrectionem et lapis offensionis est, et petra scandali ? id est, ruinae, his qui offendunt verbum, nec credunt, de quibus ipse dicit: Si non venissem et locutus fuissem eis, peccatum non haberent; nunc autem excusatinem non habent de peccato suo. Aliter. Aliquid in me quod male stabat, cadat, patiatur ruinam, ut surgat in melius, peccati superbia se erexerat, cadat. Antequam crederem, bonum in me jacebat, malum stabat. Postquam ille venit, quod in me
Abbreviated transcription (Latin):
os. quando suꝑnos sp̃m filii
sui. misericordit̃ infudit Et
dignant̃ ut ipsa conmunicacio
paracliti qui ex utroq ꝓcedit.
heredes nos patris & filii assere¬
r&: coheredes. In qͣ sententia :¬
trinitatẽ eiudent̃ ex plica uit.
Clamantem: abba pater. Id.ẽ:
quicor dibus nr̃is dm̃ nr̃m pa¬
trem. eẽ. nr̃m occulta inspi¬
ratione clamar&. Itaq iam:
non .ẽ. seruus sed filius. Id est
quid uis seruus fieri: qui ac¬
cipiens spm filii filiu & heres
effec tus es: exhocenĩ nos ꝓbat
om̃s inuno sp̃u : unum. ẽe. dĩ
filium. Totus enim xp̃ianus
po pulus inino dĩ filio cre¬
dens. & unum xp̃i corpus ef¬
fectus uns rite uocatur &
filus. Quod si filius: & heres
ꝑdm̃. Non ꝑmeritũ: nec na
pła ad romanos ait. Ipse enĩ sp̃s tes¬

Expanded text:
os, quando super nos spiritum filii os, quando super nos spiritum filii sui misericorditer infundit, et dignanter, ut ipsa communicatio paracliti, qui ex utroque procedit, haeredes nos patris et filii assereret cohaeredes. In qua sententia trinitatem evidenter explicuit. Clamantem Abba, pater. Id est, qui cordibus nostris Deum, patrem esse nostrum, occulta inspiratione clamaret. Itaque jam non est servus, sed filius. Id est, cur vis servus fieri, qui accipiens spiritum filii, filius et haeres effectus es. Ex hoc enim nos probat omnes in uno spiritu unum esse Dei filium, totus enim Christianus populus, in uno Dei Filio credens, et unum Christi corpus effectus, unus rite vocatur et filius. Quod si filius, et haeres per Deum. Non per meritum nec natpistola ad Romanos ait: Ipse enim Spiritus tes
Abbreviated transcription (Latin):
uiro & femina. Restabat quar¬
ta: sine uiro desemina. Sedista
quarta : liberauit tres. Tactum
sub lege: ut eos quisublegr erant
redimer&. Ipse autẽ sublege. tam
cliu fuit : clonec baptizatus noui
testamenti inciper& euangeliũ
precdicare: Quͥa si sublege factus
non ess&: non facile iucdeos aclo¬
bordienciam prouocare potuiss&.
Promptius autem sue legis. &
sui generis: uidebantur au¬
di respondesse doctorem: ut
dese apłs dicit. Fac tussum
iudeos lucrarir. His qͥ sublege
erant tanquam sublege essem: ut
eos quis ub lege erant lucrifa¬
cerem. Gentes aut̃ poterat alie¬
nus alege saluare: &iam sisub
lege non fuiss& positus. Ut ad op¬
cionem filiorum reciperemus.
Id .ẽ. non facile nos natura uidaei
uocationem illius reciꝑemus:
si factus fublege non ess&.
Promcius fuit : ut aduitam le¬
gis. filios inuitar&: legis adser¬
tor. Qm̃ aut̃ estis filii: misit
ds sp̃m filui sui incorda nr̃a. A¬
bat nos pat̾ adoptionis sux fili¬

Expanded text:
viro et femina. Restabat quarviro et femina. Restabat quarta sine viro de femina. Sed ista quarta liberavit tres, factum sub lege, ut eos qui sub lege erant, redimeret. Ipse enim sub lege tam diu fuit, donec baptizatus Novi Testamenti inciperet Evangelium praedicare: Qui si sub lege factus non esset, non facile Judaeos ad obedientiam provocare potuisset. Promptius autem suae legis et sui generis videbantur audire posse doctorem, sicut de se Apostolus dicit: Factus sum Judaeos lucrarer. His qui sub lege erant, tanquam essem sub lege, ut eos qui sub lege erant lucrifacerem. Gentes autem poterat alienas a lege salvare, etiam si sub lege non fuisset positus. Ut adoptionem filiorum reciperemus. Id est, non facile nos natura Judaei vocationem illius recepissemus, si factus sub lege non esset. Promptius fuit, ut ad vitam legis filios invitaret legis assertor. Quoniam autem estis filii Dei, misit Deus Filium suum in corda vestra. Probat nos pater, adoptionis suae fili
Abbreviated transcription (Latin):
tudo ergo temporis xtas mundi
senescent̾is. extrema in telligi pocest
Inqua ei ita conmissa & credita
est ueritatis agnitio. sicut ꝑfrc¬
to annis filio recte profundarũ
rerum creditur institutio. Et
sane p̾terita seculi quae in p̃mo
parente nr̃o. rea sub infernali
ergastulo tenebantur. longe
indigebant dilatione. ut iam
multis temporibus ex piata xp̃i
liberarentur aduentu. Factũ
ex muliere. Mulier: non corrup¬
cionem. sed sexum significat.
Deniq eua. statan ut facta est.
mulier appellatur. Q ipse dñs ad
in eo aut̃ quod dicit. ex muliere :
monstrat non more solito ex con
Sicut mulier exiuro: ita &iur per
mulierem. Vnde sicut in principi¬
Ogenerationis mulier ex iuro
exinatre tantu ẽ. Prima homi¬
nis condicio.ẽ. quia primꝰ homo
non ẽ. natus seclfactus: Secũ da
delatere uiri. tercia exiuro & fe¬
mina. Quarta dĩ & hominis.:
sine uiro defemina: Iam erat
una sine uirc & femina: altera
cleuiro sine femina. Tercia de

Expanded text:
tudo ergo temporis, aetas mundi tudo ergo temporis, aetas mundi senescentis ex venia intelligi potest, in qua ei ita commissa et credita est veritatis agnitio, sicut profecto annis filio, recte profundarum rerum creditur institutio, et sane praeterita saecula, quae in primo parente nostro rea sub infernali ergastulo tenebantur, longa indigebant dilatione, ut jam multis temporibus expiatione Christi liberarentur adventu. Factum ex muliere. Mulier, non corruptionem, sed sexum significat. Denique Eva statim ut facta est, mulier appellatur . Et ipse Dominus ad . In eo autem quod dicit: Ex muliere, monstrat, non more solito ex convSicut mulier ex viro, ita et vir per mulierem . Unde sicut in principio generationis, mulier ex viro ex matre tantum est. Prima hominis conditio, quia primus homo non est natus, sed factus. Secunda, de latere viri. Tertia, ex viro et femina. Quarta, Dei et hominis sine viro de femina. Jam erat una, sine viro et femina. Altera de viro sine femina. Tertia, de
Abbreviated transcription (Latin):
uagaremur accepimus. Sienĩ
tes: quid differebant apaganis.
paganos elementa. colere : om̃ib¬
cognitum.ẽ. Iudeos aut̃ non e¬
lem̃tis sed sub elemenus dõ ser¬
uisse: propt̃ neomenias & sab¬
bata. & cir cumcisiones. & c&̃a talia.
Hac enim: car naliasunt. Quic quid
enim insibileest carnale.ẽ. &de e¬
lementis. ẽ. Ex ea igitur parte ꝗ
supͣ diximus. sub elementis ser
uiebant uidxi: exalia parte legẽ
habebant spiritalem: que eos
ꝓbare ꝑhib&. Et exortatur addi¬
Tectionem dĩ: quiuenturꝰ eis fuerat
promissus. ad remittenda peccita.
Atubi uenit plenitudo temporis.
misit ds̃ fllium suũ. Iad .ẽ. quando
iam ꝑ consu& udinem transgres¬
sionum: Legem uix pauci poteran
custodire. Uel certe plenitudo tẽ¬
porum: in telligenda est: quãdo
florente populis mundo. oportu¬
num ac salubre dõ iusum. ẽ. reme¬
dia salutis gentdibus exhibe. que
um cõpetent̃ possit sexti sȩculi
acas matura suscipere ⁊ Pleu¬

Expanded text:
vagaremur, accepimus. Si enim vagaremur, accepimus. Si enim tes, quid differebant a paganis? Paganos elementa colere, omnibus notum est, Judaeos autem non elementis, sed sub elementis Domino servisse, propter neomaenias, et sabbata, et circumcisiones, et caetera talia. Haec enim carnalia sunt. Quidquid enim visibile est, carnale est, et de elementis est. Ex ea igitur parte, quam supra diximus, sub elemeuiebant Iudaei, ex alia parte legem habebant spiritalem, quae et peccari prohibet et exhortatur ad dilectionem domini dei, qui uenturus eis fuerat promissus ad remittenda peccata.At ubi venit plenitudo temporis, misit Dominus filium suum. Id est, quando jam per consuetudinem transgressionum, legem vix pauci poterant custodire. Vel certe plenitudo temporum intelligenda est, quando florente populis mundo, opportunum ac salubre Domino visum est, remedia salutis gentibus exhibere, quae jam competenter possit sexti saeculi aetas natura suscipere. Pleni
Abbreviated transcription (Latin):
dns om̃ium. sed sub tutoribus
tempus apatre. Secundum coep¬
ta conparationem: dis putationis
producit eloquium. Hic ser uum
uocat iudaicum populum: qui
legis littere sub car nalis obser¬
uancia seruiebat. infide par uu¬
lus: & asensu doctrine spiritalis
alienus: cum ei dñs diuine agni¬
cionis tesauros. atq diuicias gen¬
tilibus seruituti demonum sub¬
iacen tibus. contuliss&. Gentiles
enim quinature substantiã in fi¬
cdelitatis consumpserant: egen &
pau ꝑes erant. Hic aut̃ principes
& sacer dotes tutores & auctores
appellat: qui sup plebem in debã
aut̃ dicit usq ad p̃finitũ tempꝰ
a patre. illud tempus intellige:
quo pat̾ uita excedens. filium
tutoribus & actorib prouida
ordincitione conmitat. luxta
ꝗ conparationem: unigeniti pa¬
tꝰ legi tempus usq ad uentũ filui
p̃finiuit. Ita & nos cũ eẽmꝰ par¬
iuiili: subbelem̃tis mundi . era¬
mus seruientes. Iđ .ẽ. obseruati¬
ones dierũ & temporũ. qua sub
hac causa ne ꝑocium adidola e¬

Expanded text:
s omnium, sed sub tutoribus tempus a patre. Secundum acceptam comparationem disputationis producit eloquium. Hic servum vocat Judaicum populum, qui legis litterae sub carnali observantia serviebat, in fide parvulus, et a sensu doctrinae spiritualis alienus, cum Dominus divinae agnitionis thesauros atque divitias gentibus, servituti daemonum subjacentibus, contulisset. Gentiles enim, qui natura substantiam infidelitatis consumpserant, egeni et pauperes erant. Hic autem principes et sacerdotes, tutores et actores appellat, qui super plebem exercere autem dicit: Usque ad praefinitum tempus a patre. Illud tempus intellige, quo pater vita excedens, filium tutoribus et actoribus provida ordinatione committit. Juxta quam comparationem unigeniti Pater legi tempus usque ad adventum Filii praefinivit. Ita et nos cum essemus parvuli, sub elementis mundi eramus servientes. Id est, observationes dierum et temporum, quas sub hac causa, ne per otium ad idola e
Abbreviated transcription (Latin):
Nuirgiitate sua : quia cum ui¬
ro suo septem annis uix̃. ł fuit.
Et haer uidua: usq ad annos oc¬
toginta.iiii. Iusta intellectũ
uero misticum quia aecclȩsiam
significat. qua inprȩsenti qͦ si
sponsi dominiq sui.ẽ. morte
uiduata. Numerus &iam an¬
norum uiduitatis eius: tempus
aeccłae designat. Septres quippe
duodeni: octoginta quat tuor
fatiunt. Et septem qui dem
adhuuius scłi cursum qui dieb
septem uoluitur. duo decim
.uͦ. ad ꝑfectionem doctrine
apostolice ꝑtinent. Idõ que si¬
ue uni uersalis aecclaseuque

Expanded text:
irginitate sua, quia cum viro suo septem annis fuit. Et haec vidua, usque ad annos octoginta quatuor. Juxta intellectum vero mysticum, quia Ecclesiam significat, quae in praesenti quasi sponsi Dominique sui est morte viduata. Numerus etiam annorum viduitatis ejus, tempus Ecclesiae designat, septies quippe duodeni octoginta quatuor faciunt, et septem quidem ad hujus saeculi cursum, qui diebus septem volvitur, duodecim vero ad perfectionem doctrinae apostolicae pertinent, ideoque, sive unive
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt. ꝑ ibit decȩtu sanctorum.
si non ei fuerit remedio salutari
sub uentum. Uocatum . ẽ. nomens
eius tħs & c&̃. In hoc quod in die
cir cum cisionissue nom̃ ut iħs
uocar& ur accepit: ad imitatio¬
nem priscorum fecit. Sieut abra¬
am patriarcha quiprimꝰ circũ¬
cision accepit sacramentum:
& promissionis testi monium ac¬
cepit. & eodem die amplificaci¬
onem nominis. suul cũ sua con¬
iuge: ꝓmeruit. Vtq eitenus a¬
bram. idẽ. pat̾ ex celsus. deinde
abraam id .ẽ. pat̾ multarum gen¬
cium: uocaraur. Seil & sarai
uxor tua inquid dñs ad abraã:
non uocabitur sarai sedsara. Er¬
rant quiputant primum saram:
per unumsscriptũ fuisse. & post¬
ea ei alterum .r. additum. Sarai
igitur primum uocata.ẽ. ꝑsim
elemento: addita. t̃. e. littera. quȩ
per.a. legitur: & uocata. ẽ. sara.
Causa autem ita nominis in mu¬
tati hoc est qđ antea dicebatur.

Expanded text:
verunt, peribit de coetu sanctorum, verunt, peribit de coetu sanctorum, si non ei fuerit remedio salutari subventum. Vocatum est nomen ejus, Jesus, etc. In hoc, quod in die circumcisionis suae nomen ut Jesus vocaretur, accepit, ad imitationem priscorum fecit, sicut Abraham patriarcha, qui primus circumcisionis sacramentum et promissionis testimonium accepit, et eodem die amplificationem nominis simul cum sua conjuge promeruit, ut qui eatenus Abram, id est, pater excelsus, deinde Abraham, id est, pater multarum gentium vocaretur. Sed et Sarai uxor tua, inquit Dominus ad Abraham, non vocabitur Sarai, sed Sara. Errant qui putant primum Saram per unum R scriptum fuisse, et postea alterum R additum, igitur primum vocata est per selemento, addita est he littera, quae per a legitur, et vocata est Saraa. Causa autem ita nominis immutati haec est quod antea dicebatur
Abbreviated transcription (Latin):
euerat mundari non respuit.
Dicut &iam undam baptis matis.
quanoue gr̃ar. populos appecca¬
torum sorde lauari uoluit: ipse non
necessitatis sed exempli causa subut.
Scire & enim deb& ur̃a frater nitas:
quia idem salutifere cura cionis au¬
xilium. circicisi in lege contra
originalis peccati uulnus agebat.
quod nunc baptis mus agere reue¬
late orae tempore consueuit. Ex¬
cepto qđ regni celestis iamiam nec¬
dum intrare poterant. donec ad¬
ueniens benedictionẽ dar&: quibe¬
gem dedit. ut uideri poss&. ds̃ dõꝵ
insion. Tantum insi nu abrahe
post mortẽ beata requie consola¬
ti: suꝑne pacis ingressum. spe fe¬
lices expectabant. Qui enim nunc
ꝑ euangelium suum terribilit̃ ac
perlegem suame clamabat. Mas¬
culus cuius prepucu caro circũ¬
cisa non fuerit: peribit anima illa
depoprilo suo. quia pactum meũ
irritum fecit. Id est quia pactũ
uite. impara diso hominibus. a
me datum. adam. p̃ uaricinte.
trans gressus . ẽ in quo om̃s pecca¬

Expanded text:
everat mundari, non respuit, everat mundari, non respuit, sicut etiam unda baptismatis, qua novae gratiae populos a peccatorum sorde lavari voluit. Ipse non necessitatis, sed exempli causa subiit; scire etenim debet vestra fraternitas, quia idem salutiferae curationis auxilium circumcisis in lege, contra originalis peccati vulnus agebat, quod nunc baptismus agere revelatae gratiae tempore consuevit. Excepto quod regni coelestis januam necdum intrare poterant, donec adveniens benedictionem daret qui legem dedit, ut videri posset Deus deorum in Sion. Tantum in sinu Abrahae, post mortem, beata requie consolati, supernae pacis ingressum, spe felices, exspectabant. Qui enim nunc per Evangelium suum terribiliter acDei , ipse tum per legem suam clamabat: Masculus cujus praeputii caro circumcisa non fuerit, peribit anima illa de populo suo, quia pactum meum irritum fecit , id est, quia pactum vitae, in paradiso hominibus a me datum, Adam praevaricante, trangressum est, in quo omnes pecca
Abbreviated transcription (Latin):
Circumciditur: itaq puer. Quisẽ.
iste puer: nisi ille de quo dictũ. ẽ.
ꝓuer natus x̃. nobis. & filius datus
cẽ. nobis Factus.ẽ. enim suble¬
ge: ut eos qui sublt̾ge erant re¬
omnem legis ueteris seriem. su¬
isse tẏpum futuri Nonutiq
frustra octauo die iussus ẽ in¬
fans circumcidi: nisi quia petra
qua circum cidimur xp̃s erat:
Cultellis enim petrinis circum¬
cisus ẽ. populus: Petra autem.
erat xp̃s: suare autem octa¬
uo die: quia in ebclomadibus
idem primus. qui & octauus:
Completis enim septem diebus.
reditur ad primum. Finicus sep¬
timus: dominus sepultus. Redi¬
tur ad primũ: dñs resuscitatus.
Dm̃i resur rectio: ꝓmisit nobis
aternum diem. & conseerauit
nobis dominicum diem: quo¬
catur dominicus. Ipse uidetur
tur circũcisionem lege decretã
in carne: qui absq om̃i ꝓrsus
labe pollutionis apparuit in car ne.
Et qui insimilitudine carnis peccati.
non autem in carne peccati aduenit:
remedium quocaro percati consu¬

Expanded text:
Circumciditur itaque puer. Quis est iste puer, nisi ille de quo scriptum est: Puer natus est nobis, et filius datus est nobis ? Factus est enim sub lege, ut eos qui sub lege eomnem legis veteris seriem fuisse typum futurae. Non utique frustra octava die jussus est infans circumcidi, nisi quia petra, qua circumcidimur, Christus erat. Cultellis enim petrinis circumcisus est populus, petra autem erat Christus. Quare autem octavo die? quia in hebdomadibus idem primus, qui et octavus. Completis enim septem diebus reditur ad primum, finitus septimus, Dominus sepultus. Reditus ad primum Dominus resuscitatus, Domini resurrectio promisit nobis aeternum diem, et consecravit nobis Dominicum diem, qui vocatur Dominicus, ipse videtur tur circumcisionem lege decretam in carne, qui absque omni prorsus labe pollutionis apparuit in carne, et qui in similitudine carnis peccati, non autem in carne peccati advenit, remedium quo caro peccati consu
Abbreviated transcription (Latin):
benedictionis inscripturis diuer se
nedictio aliquid muneris semꝑ
his quiabeo benedicuntur inꝑtit:
homines.uͦ. dõ benedicere ꝓhoc. ẽ.
quod laudare & grãs referre di¬
cuntur. Benedicite : & nolite ma¬
ledicere. Hortatur nos a płs: ut
cum ꝓuocamur abinimicis non
ꝓmaledictis maleclicto redlamꝰ.
sed faciamus quod ipse desem&¬
ipso scribit. ubi dicit. Male dici¬
mur: & benedicimꝰ. Gaude: cũ
gaudentibus. Habencda. ẽ. & iam
in hoc conpetens & apta distincto.
onenim quibus cumq gaudiis.
xp̃ianorum gaudia sociandasur̃.
Neq enim siuideam gaudere ali¬
quem suꝑ questu perunie. aut
secularis honoris r̾minentia con¬
gratulari debeo talibus qͥsciam
quodhunis modi gaudia luctus
sequatur & lacrime: sed qui a
dñs a płis ait. Qaud&e. quia no¬
mina ur̃a. scripta sunt in celo:
Et nos sundeamus ab aliquo tale¬
opus geri quod incęlo scribi dig¬
numsit: siue iustitiae opis. siue
caritatis. siue pacis. uel miscđae.

Expanded text:
benedictionis in Scripturis diverse pbenedictionis in Scripturis diverse pnedictio aliquid muneris semper his qui ab eo benedicuntur impertit, homines vero Deum benedicere pro hoc quod est laudare et gratias referre dicuntur. Benedicite et nolite maledicere. Hortatur nos Apostolus ut cum provocamur ab inimicis, non pro maledictis maledicta reddamus, sed faciamus quod ipse de semetipso scribit, ubi dicit, maledicimur et benedicimus . Gaudete cum gaudentibus. Habenda est etiam in hoc competens et apta distinctio, non enim quibuscunque gaudiis, Christianorum gaudia socianda sunt, neque enim si videam gaudere aliquem, super quaestu pecuniae, aut saecularis honoris eminentiae, congratulari debeo talibus qui sciam, quod hujusmodi gaudia luctus sequatur et lacrymae, sed quia Dominus apostolis ait: Gaudete quia nomina vestra scripta sunt in coelo. Et nos, sopus geri, quod in coelo scribi dignum sit, sive justitiae opus, sive charitatis, sive pacis, vel misericordiae,
Abbreviated transcription (Latin):
sure incollectis sollempnibus si pro
eo ut exrecor datione eoꝵ ꝓsitiamꝰ.
Hos pitalitatem sectantes. Quamdig¬
ne hos pitalitatis ma gnificenciam.
uno sermone conp̃hendit. Dicens
enim sectandã ẽẽ hospitalitatẽ:
non illud solum oftendit. ut ue¬
nientem ad nos hospitem suscipi¬
amus. sed & requiramus & sollici¬
tis imus & sectemur. ac ꝑ quiramꝰ
ubiq hospites nec ubi forte in pla¬
teis secdeant. nec extra tectũ iaceant.
Recordare loth: & inuenies quod ñ¬
illum hospites. sed ipse quesierit
hospites: & hoc erat hospitalita¬
tem sec tari. B enedicite: ꝑseqie¬
tibus uos. Moralem locũ lacius
apłs. exsequens actus. ment̾ẽ. pro¬
positum. osquoq ipsum discipu¬
lorum linguamq conponit. Non
uult credentes xp̃o deore suoꝓ
ferre maledictum: sed bene loqͥ
benedicere. bene p̃dicare : ut
ex hoc & boni domini serui. & bo
magistri: credantur. ẽẽ. discipłi.
Sciendum tamen. ẽ: quod ser mo

Expanded text:
sive in collectis solemnibus, sive pro sive in collectis solemnibus, sive pro eo, ut ex recordatione eorum proficiamus. Hospitalitatem sectantes. Quam dignae hospitalitatis magnificentiam, uno sermone comprehendit. Dicens enim sectandam esse hospitalitatem, non solum ostendit, ut venientem ad nos hospitem suscipiamus, sed et requiramus, et solliciti simus, et sectemur ac perquiramus ubique hospites, nec ubi forte in plateis sedeant, nec extra tectum jaceant. Recordare Loth, et invenies quod illum non hospites, sed ipse quaesierit hospites , et hoc erat hospitalitatem sectari. Benedicite persequentibus vos. Moralem locum latius Apostolus exsequens actus, mentem, propositum, os quoque ipsum, discipulorum linguamque componit. Non vult credentes Christo de ore suo proferre maledictum, sed bene loqui, benedicere, bene praedicare, ut ex hoc, et boni Domini servi, et boni magistri credantur esse discipuli. Sciendum tamen est, quod sermo
Abbreviated transcription (Latin):
qui non respicit ea qua uidentur. sed
ea quae non uidentur expectat. Et
qui scit. qm̃ nons̃ condigne passio¬
nres huuis temporis. ad futuram
głam quer euelabitur in nobis.
Intribulatione pacientes. Propter
gaudium spei future om̃ia susti¬
nete sicut scriptũ ÷ Om̃e gaudi¬
um existimate fr̃s. cum in uarus
tẽptati onibus incideritis. & quia tri¬
bulatio: patientiam oꝑatur. Pacien¬
cia autem: probationem. Proba¬
cio .uͦ : spem. Orationi instantes.
Instantia enĩ orationis: nobis p̃stat
auxilium in aduersis. In qͦ enim
non sufficit humana fragilitas: au¬
xilium dĩ oracionibus imploran¬
dum ẽ. N ecessitatibus sanctoꝵ
conmui cantes. Ac sidicat. Mi¬
nistrate eis: qui propter xp̃m
sua om̃ia contẽpnentes. alienis ad
tempus indigent imistrationib
Honeste & decent̃ non quasi stipem
indigentibus sc̃ĩs prebere: sed cen¬
sum nr̃m quodam mͦ cum ipsis ha¬
be conmune. & meminisse scõrũ.

Expanded text:
qui non respicit ea quae videntur, sed qui non respicit ea quae videntur, sed ea quae non videntur exspectat, et qui scit, quoniam non sunt condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis . In tribulatione patientes. Propter gaudium spei futurae omnia sustinete, sicut scriptum est: Omne gaudium existimate, fratres, cum in varias tentationes incideritis , et quia tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem . Orationi instantes. Instantia enim orationis nobis praestat auxilium in adversis, in quo enim non sufficit humana fragilitas, auxilium Dei orationibus implorandum est. Necessitatibus sanctorum communicantes. Ac si dicat ministrate eis, qui propter Christum sua omnia contemnentes, alienis ad tempus indigent ministrationibus. Honeste et decenter, non quasi stipem indigentibus sanctis praebere, sed censum nostrum quodammodo cum ipsis habere commune, et meminisse sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
bus minores iudicaremꝰ: necul¬
tro alicui in uiriã facͤremus. nec
nlatam nob̾ grauit̃ doleremus.
Hoc est quod & dñs docuit: cum
notar& scribas & pharisaos pͥma
sibi loca in con uiuus uindicãtes.
& doc&. cũ uocatus fueris tu ad cenã.
innouissimo loco recunbas. Sollici¬
tudine nonpigri. Neꝑ sollicitudi¬
nem seli: pigri indĩ namine oꝑe
esfitiamini & inertes. Superius
eum qui pre ẽ. in sollicitudine debere
ẽẽ conmonuit: nuncuꝰ om̃ibus dathoc
in conmiune mandatum. nequis ur̃m
audiat adño serue male & piger. Sp̃u
feruentes. Quia frigidus dñs non amat¬
& intepidis nausiatur: tunc plane sp̃u
feruemus. si seculo frigidi sunnus.
Uult enim ut nos qui sublege sp̃u uuimꝰ.
nichil remissum nichił tepidum ha¬
beamus in nobis: sed cum fer uore sp̃s
& calore fidei. cuncta ꝑ agamus. Dño
seruentes. Ille dño seruit. qui potest
do. aut auaritia. aut manis gloria do¬
minabitur. Spe gaudentes. Spe gaud&.

Expanded text:
bus minores judicaremus, nec ulbus minores judicaremus, nec ultro alicui injuriam faceremus, nec illatam nobis graviter doleremus. Hoc est, quod et Dominus docuit cum notaret scribas et pharisaeos, prima sibi loca in conviviis vindicantes, et docet ut cum vocatus fueris tu ad coenam, in novissimo loco recumbas . Sollicitudine non pigri. Ne per sollicitudinem saeculi pigri in Dei opere efficiamini inertes. Superius eum qui praeest, in sollicitudine debere esse commonuit, nunc vero omnibus dat hoc incommune mandatum, ne quis nostrum audiat a Domino serve male et piger. Spiritu ferventes. Quia frigidos Dominus non amat, et in tepidis nauseatur, tunc plane spiritu fervemus, si saeculo frigidi sumus. Vult enim ut nos qui sub lege spiritus vivimus, nihil remissum, nihil tepidum habeamus in nobis, sed cum fervore spiritus, et calore fidei cuncta peragamus. Domino servientes. Ille Domino servit qui potest do, aut avaritia, aut inanis gloria dominabitur. Spe gaudentes. Spe gaudet,
Abbreviated transcription (Latin):
potest aninie amare. nec conser¬
uare. uirtutes. Adherentes bonum.
Adheream bono. Seruandum &iam
hoc. quod sicut in aliis dicit. quiad¬
her & dño. unus sp̃s ẽ. Ita & hic dic̃.
adhereamus bono. sine dubio ut cõ¬
tinguat nobis unum ẽẽ cumbono.
Caritatẽ frat̾nitatis: in uicẽ diligentes.
Ac sidicat ut fr̃s. & quasi ex una ma¬
tre generati. ita uos diligite. Hoc
mandatum accepimus. ut diliga¬
mus nos inuicem: sicut & ds̃ dilex̃
nos. Fr̃s gͦ iubemur diligere:
non uidicare. Sienim putes ali¬
quem impium eẽ & idõ eũ non
iudicas diligendum audi qui a xp̃c
ꝓ impus mortuus ẽ. Aut si quia
peccatorẽ fr̃ tuus. idõ eum non pu¬
tas diligendum. audi quia xp̃c
tħc inhuncinundum uenit. percci¬
tores saluos facere. Siuͦ iustus ẽ.
dilectione multo magis dignꝰ ẽ.
Dñs enini diligit uiftos. Honore
inuicem preueni entes. Hoc si senꝑ
seruaremus: ⁊ caritatem & patien¬
ciam teneremus. Sinos enĩ om̃i¬

Expanded text:
potest amare, nec conserpotest amare, nec conservare virtutes. Adhaerentes bono. Adhaereamus bono, observandum etiam hoc, quod sicut in aliis dicit, qui adhaeret Domino unus spiritus est. Ita et hic dicit: Adhaereamus bono, sine dubio, ut contingat nobis unum esse cum bono. Charitatem fraternitatis invicem diligentes. Ac si dicat, ut fratres, et quasi ex una matre generati, ita vos diligite, hoc mandatum accepimus, ut diligamus nos invicem, sicut et Deus dilexit nos. Fratres ergo jubemur diligere, non judicare, si enim putas aliquem impium esse, et ideo eum non judicas diligendum? Audi, quia Christus pro impiis mortuus est, aut si quia peccator est frater tuus, ideo eum non putes diligendum? Audi, quia C in hunc mundum venit peccatores salvos facere, si vero justus est, dilectione multo magis dignus est. Dominus enim diligit justos. Honore invicem praevenientes. Hoc si semper servaremus, et charitatem, et patientiam teneremus, si nos enim omni
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dĩ pura lux ẽ. fingere enĩ ser¬
uorum ẽ. Diligamus non linguatãtũ.
sed oꝑe & ueritate. ita ut & ian sine¬
cesse fuerit. pro in uicem moriamur.
Ego puto. quod om̃is dilectio que ñ
ẽ. scđm dm̃. simulatasit & uera ñ
sit. Et enĩ creator anime dt̃. idcir¬
co xi. cum c&eris uirtutibus. &iam
affectum dilectionis inseruit: ut
diligat dm̃. & ea quae uult ds̃. Er¬
go quicũq aliud dilexerit quã dm̃:
& que dõ placent: dilecto in eo
fincta. & simulata dicenda est.
Sed & siquis ꝓximum suũ. errãtẽ
uiđit : & non correxerte: simula¬
ta dileccio dicenda. ẽ. Nichil enĩ
habere adilatorium: nichil fu¬
catum dilectio deb&. O dientes
malum. Mirum fortassẽ sit.
quod int̃ c̃a bona uir tutum
assumitur & iam odiũ & tãquã
necessaruim ab apło ponitur.
Vnde certum ẽ. in ẽẽ anime &iã
odi affectum. Est enĩ landabile
odisse uicia. odisse peccata. Nisi
enĩ quis hodio habeat uicia: ñ

Expanded text:
sic Deus pura lux est, fingere enim sersic Deus pura lux est, fingere enim servorum est. Diligamus non lingua tantum, sed opere et veritate. Ita etiam si necesse fuerit pro invicem moriamur. Ego puto quod omnis dilectio quae non est secundum Deum simulata sit, et vera non sit, etenim creator animae Deus, idcirco ei, cum caeteris virtutibus, etiam affectum dilectionis inservit, ut diligat Deum et ea quae vult Deus. Ergo quicunque aliud dilexerit quam Deum, et quae Deo placent, dilectio in eo ficta et simulata dicenda est, sed et si quis proximum suum errantem viderit, et non correxerit, simulata dilectio dicenda est. Nihil enim habere adulatorium, nihil fucatum dilectio debet. Odientes malum. Mirum fortasse sit quod inter caetera bona virtutum, assumitur etiam odium, et tanquam necessarium ab Apostolo ponitur. Unde certum est inesse animae etiam odii affectum. Est enim laudabile odisse vitia, odisse peccata, nisi enim quis odio habeat vitia, non
Abbreviated transcription (Latin):
dine eẽ deb& non humanarum
causarum. nec seculariũ rerum.
Haxec enĩ sollicitudo: aliena deb& ẽẽ.
abhis qui ceceła p̾sunt. sedtam̃ re¬
cipiant sollicitu dinem. qualem
apłs dicit. Concursus in me co¬
tidianus: sollicitudo om̃iũ ecła¬
rũ. Quis infir matur. & ego non
infirmor: quis scandalizatur. &
ego non uror : quimiser&ur : in
hilaritate. Maxime circa egrotos.
miscđa exhibenda ẽ. Siue mise¬
ricordiae trtulus generalis ẽ. qͥ
circa oñs placido exhibendus ẽ
cauine. Hylarem eñ datorẽ dili¬
git ds̃. & tristem sine dubio odit.
Quienim prarogat pecuniã suam
siisidelissit. & recepturum se desꝑ &
neressario tanquã qui eam ꝑ diderit.
contristatur. Quiuꝰ cũ fide & spe hoc
agit. & in hilaritate & l&itia agit. cer¬
tus quod parua haec quae ꝓmandato dĩ
expendit ingentes sibi opes caelestium
diuitiarum. insuꝑ autem at̃nã con¬
ferant uitã. Dilectio: sine simulacio¬
ne. Tota puritas deb& ẽẽ inxp̃iano:

Expanded text:
dine esse debet, non humanarum dine esse debet, non humanarum causarum, nec saecularium rerum, haec enim sollicitudo aliena debet esse ab his qui Ecclesiae praesunt, sed talem recipiant sollicitudinem, qualem Apostolus dicit. Concursus in me quotidianus, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror ? Qui miseretur in hilaritate. Maxime circa aegrotos misericordia exhibenda est, misericordiae titulus generalis est, qui circa omnes placido exhibendus est animo, hilarem datorem diligit Deus, et tristem sine dubio odit . Qui enim erogat pecuniam suam, si infidelis sit, et recepturum se desperet, necessario tanquam qui eam perdiderit, contristatur, qui vero cum fide et spe hoc agit, in hilaritate et laetitia agit, certus quod parva haec quae pro mandato Dei expendit, ingentes sibi opes coelestium divitiarum, insuper autem et aeternam conferant vitam. Dilectio sine simulatione. Tota puritas debet esse in Christiano,
Abbreviated transcription (Latin):
Haec om̃ia possumus ad illam regulã
reuocare. que suꝑius dictaẽ : hoc
ẽ. non plus saꝑr. quam oporta saꝑe.
Uerbi causa: non debere eum quimi¬
nistrat in ministrando. plus saꝑe:
quam oport& saꝑe. & quidoc& indoc¬
trina. & qui exortatur in exortan¬
do: non plus saꝑe. Multi accepto
ministerio: uel accepta doctrina.
plussapuer̃ quam o port& sapere.
& elati in arrogancia. uł indelicus
rescluti. p̃cipites corruer̃. Demi¬
nifterio sacerdotali. ueldia conatꝰ
dicit. Siue quidoc&. indoctrina.
Quidoc&: maior ẽ. eo quierortat᷑.
Quiexortatur: in exortando. Ixortatio.
mo habens uir tutem gr̃a dĩ. sue¬
rit adhibitus. anime dis perate:
tunc cor eius pemerat. & consolaci¬
onem p̃b& acspem reuocat. disꝑa¬
tione sub mota. Q uitribuit in sim¬
plicitate. O port& inquid. ut sim¬
plicitate cordis hocfatiat. hoc est
neui deatur quidam bene facere
indigentibus corde uͦ laudẽ que¬
rat abhominibus. Non ẽ simpli¬
citas. si aliud agi uideatur in mani

Expanded text:
possumus ad illam regulam revocare, quae superius dicta est, hoc est, non plus sapere quam oportet sapere. Verbi causa, non debere eum qui ministrat, in ministrando plus sapere quam oportet sapere, et qui docet in doctrina, et qui exhortatur in exhortatione, non plus sapere. Multi accepto ministerio, vel accepta doctrina, plus sapuerunt quam oportuit sapere, et elati in arrogantia, vel in deliciis resoluti, praecipites corruerunt. De ministerio sacerdotali vel diaconatus dicit. Sive qui docet in doctrina. Qui docet major est eo qui exhortatur. Qui exhortatur in exhortando. Exhortatio smo habens virtutem gratiae Dei, fuerit adhibitus animae desperatae, tunc cor ejus penetrat, et consolationem praebet, ac spem revocat, desperatione submota. Qui tribuit in simplicitate. Oportet, inquit, in simplicitate cordis, hoc faciat, hoc est, ne videatur quidem bene facere indigentibus. Corde vero laudem quaerat ab hominibus. Non est simplicitas, si aliud agi videatur in manib
Abbreviated transcription (Latin):
aliud. quam quod anobis agi uell&.
ager&: deferebat homini. desere
ancille. Ipsa eñ dicit. Ecce ancil¬
la dñ̃i. Deferebat simulato patri:
deferebat dõ uero patri. Et utiq ma¬
trem natus uir ginem conseruar& &
castam. Utique apatre. non uolunta¬
te. non oꝑe. non tempore distabat. Ut
parentibus debeamus. quitanta pro
nobis patiuntur. agnoscamus. Et¬
mat̾ eius conseruabat omnia uerba
haec conferens incorde suo. Siue que in¬
tellex̃. seu quenecdum intelligere
uerba euangelii potuit. om̃ia suo
parit̾ incorde. quasi ruminanda.
& diligentuis strutanda recondebat
Di̾camus gͦ sc̃ẽ uirginis iomnibus
castitatem: que non minus ore pu¬
dica quca corpore. argum̃ta fidĩ
conseruabat incorde. Et sulla an¬
te precepta apłica tac&: cur tu
post apostolica precepta. magi scu¬
pis docere: quam discere. Et iħs
ꝓfitiebat sapientia & cetate & gr̃a
apud dm̃ & homines. Hie locus
manicheus parit̃ & appollinaris¬

Expanded text:
aliud, quam quod a nobis agi vellet, aliud, quam quod a nobis agi vellet, ageret? Deferebat homini, deferebat ancillae. Ipsa enim dicit: Ecce ancilla Domini . Deferebat simulato patri, deferebat Deo vero patri. Et utique matrem natus virginem conservarat et castam, utique a patre non voluntate, non opere, non tempore distabat. Ut parentibus debeamus, qui tanta pro nobis patiantur, agnoscamus. mater ejus conservabat omnia verba haec in corde suo. Sive quae intellexit, seu quae necdum intelligere verba Evangelii potuit, omnia suo pariter in corde quasi ruminanda, et diligentius scrutanda recondebat. Discamus ergo sanctae virginis in omnibus castitatem, quae non minus ore pudica quam corpore, argumenta fidei conservabat in corde. Et si illa ante praecepta apostolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? Et Jesus proficiebat sapientia, et aetate, et gratia apud Deum et homines. Hic locus Manichaeos pariter et Apollinaris
Abbreviated transcription (Latin):
Quia quimagnus erat & laudabi¬
lis numis. sed nos non cognosceba¬
mus. Paruulus natus ẽ. nobis: ut
crescendo. & ꝓfitiendo int̾ paruu¬
los. paulatim eos ad capes cenda
sue uirtutis ac magnitud inis
archana ꝓ ueber&. Et dixit
mat̃ eius adillum. Fili. quid
fecisti nobissic: erce pat̾ tuus
Et aitꝰ ad illos. Quid .ẽ. quod me
querebatis nesciebatis qui a
in his que patris meisunt oport&
me eẽ. Non quod eum quasi
filium querunt uituꝑat. sed qͥd
ei potius cui &t̃mis ẽ filiꝰ debe¬
at cogit oculos mentis ad tollere.
Quia enĩ d̃s & homo ẽ. nunc ex¬
celsa dĩtatis. nunc infima pro¬
fert humane fragilitatis. quasi
homo senioris int̾rogat. quasi d̃s
que seniores & docti mirentur res¬
pond&. Quasi dĩ filius intemplo
dĩ cõmoratur. & quasi filius homi¬
nis cum parentib qͦ uibent regre¬
ditur. It ipsi non intellex er̃ uerbũ:
quod locutus ẽ. ad illos. Et descenditẽ
illis. Quid enĩ magist̃ uirtutis. ni

Expanded text:
quia qui magnus erat et laudabiquia qui magnus erat et laudabilis nimis, sed nos non cognoscebamus. Parvulus natus est nobis, ut crescendo et proficiendo inter parvulos, paulatim eos ad capessenda suae virtutis ac magnitudinis arcana proveheret. Et dixit mater ejus ad illum: Fili, quid fecisti nobis sic? Ecce pater tuus ait ad illos: Quid est quod me quaerebatis? nesciebatis quia in his quae Patris mei sunt, oportet me esse. Non quod eum quasi filium quaerunt vituperat, sed quid ei potius cui aeternus est Filius, debeat, cogit oculos mentis attollere, quia enim Deus et homo est. Nunc excelsa deitatis, nunc infinita praesefert humanae fragilitatis, quasi homo seniores interrogat, quasi Deus quae seniores et edocti mirentur respondet. Quasi Dei Filius templo Dei commoratur, et quasi filius hominis cum parentibus quo jubent regreditur. Et ipsi non intellexerunt verbum quod locutus est ad illos, et descendit cum illis. Quid enim magister virtutis, nis
Abbreviated transcription (Latin):
se obaetatis humane congruẽ¬
ciam homines obscultare. ñ
erubescit ds̃. Neinsirmus do¬
cere quis audeat: & ille purer
doceri introgando uoluit. qͥ
ꝑ diuinitatis potenciã uerbũ
scientiae ipsis suis doctoribus
ministrauit. Stupebant autẽ
om̃s quieũ au diebant. su per
prudencia & responsis eius.
& uidentes ad miratis. Stupe¬
bant qui eum audrebant:
& uidentes ad miratisunt.
& eo amplius stupebant su¬
ꝑ prudentiam responsionũ.
quo paucitatem uidentes cõ¬
tempnebant annorum. Nos
aut̃ sci entes hunc ẽe. de quo
olim ꝓpħa gratulabundus
exultabat. Par ibus natꝰ
ẽ nob̾. filius datus ẽ nobis.
& uocabitur nom̃ eius. ad mi¬
rabilis. consiliarius. ds̃ fortis.
nequa quã miremur eũ. qui
sic paruulus factus ẽ homo.
ut. nichil hominus quoderat sẽꝑ
ds acfortis per maner&. Aodo
diuinitatis sue. modo humani¬
tatis his quos erudir e cuprebat
inditia dedisse : sed digna fide.
spe & caritate agannis illigr̃ãs.

Expanded text:
se ob aetatis humanae congruense ob aetatis humanae congruentiam homines auscultare non erubescit Deus. Ne infirmus docere quis audeat, et ille puer doceri interrogando voluit, qui per divinitatis potentiam verbum scientiae ipsis suis doctoribus ministravit. Stupebant autem omnes qui eum audiebant, super doctrina et responsis ejus, et videntes admirati sunt. Stupebant qui eum audiebant et videntes admirati sunt. Et eo amplius stupebant super prudentia responsionum, quo paucitatem videntes contemnebant annorum. Nos autem scientes hunc esse de quo olim propheta gratulabundus exsultabat. Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis, t vocabitur nomen ejus, admirabilis, consiliarius, Deus fortis ; nequaquam miremur eum qui sic parvulus factus est homo, ut nihilominus quod erat semper Deus ac fortis permaneret, modo divinitatis suae, modo humanitatis his quos erudire cupiebat indicia dedisse, sed digna fide, spe et charitate agamus illi gratias,
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ cognatos & notos. Et non in¬
uenientes. regressisunt in ie¬
rusalem: requirentes xũ. Querit
aliquis: quomodo dĩ filuis tan¬
ta par entum cura nutritus. his
abeuntibus potuerit obliuiscendo
relinqui. Cui respondendum qr
filiis isrł moris fut̾rit: ut tem po¬
ribus festis. uel ihero solim cõ¬
fluentes. uł ad pro pria redeũ¬
tes. seorsum uiri. seorsũ autem
femine. choros ducentes in ce¬
derent. Infantesq uł pueri: cũ
quo lib& parente. in different̃
ire potirer̃. Idõq beatã mariam
uł ioseph uicissi putasse puerũ
iħm quemse conmitari non
cernebant. cum altero paren¬
te reuersum. Et factum est
post triduum : inuener̃ illũ in
templo. sedentẽ in medio docto¬
rum : audientẽ illos. & int̾ro gã¬
tem. Quia fons sa pientia dõc¬
torum medius sed &: seed qͦsi
exemplar humilitatis audire.
prius & in t̾rogare d octores.
quam instruere querit in doc¬
tos. Ne & enĩ par uuli a semo¬
ribus rrubescant discere : & ip¬

Expanded text:
et non invenientes, reversi sunt in Hierusalem requirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius, et interrogare doctores, quam instruere, quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ip
Abbreviated transcription (Latin):
matisq diebus cum redirent:
remansit puer iħs in ihrłm.¬
ui natiuitate ymno a concepci¬
one humana manifestis mira¬
culorũ quia dĩsit ẽ ad ꝓbatus
indiciis. ipse &iam mox ubi tẽ¬
pus aetatis congruebat. utrãq
suã reuerent̃ pandere cepit.
atq apperire substantiam.
Et quid uidelic& patri. iusta ueri¬
tatem diuine maiestatis. Et qͥd
iusta assũptionis humane fragi¬
litatis debeat matri. nec absq
prouidencia duodenis pͥma sue
fidĩ rudimenta rt̾uelabat: que
duoderim apłorum ministerio
euctum erant reuelanda &
elucidanda ꝑ orbem. Possumus
& hoc dicere: quia sicut septe¬
nario. sic & duo denario numero.
quimultiplicatis inter se inuicẽ
septenario nu mero partibus
constat. ułrerum uel temporũ
uniuersitas ac per fectio designet᷑
Itq idõ quo om̃ia loca. uel tem¬
pora deceat occupari. recte
a duodetimo numero ibar su¬
mat exordium. Et non cognoue¬

Expanded text:
matisque diebus, cum redirent, remansit puer Jesus in Hierusa nativitate, imo a conceptione humana, manifestis miraculorum, quia Deus sit, est approbatus indiciis, ipse etiam mox ubi tempus aetatis congruebat, utramque suam reverenter pandere coepit, atque aperire substantiam, et quid videlicet Patri, juxta veritatem divinae majestatis, et quid juxta assumptionis humanae fragilitatem debeat matri. Nec absque providentia duodenis prima suae fidei rudimenta revelabat, quae duodecim apostolorum ministerio cunctum erat revelanda et elucidanda per orbem. Possumus et hoc dicere, quia sicut septenario, sic et duodenario numero, qui multiplicatis inter se invicem septenarii partibus constat, vel rerum vel temporum universitas ac perfectio designetur. Atque ideo quo omnia loca vel tempora deceat occupari, recte a duodecimo numero jubar sumat exordium. Non igitu
Abbreviated transcription (Latin):
tem.
habentes autem donationes:
scđm gr̃ãm quedata. ẽ. nobis
differintes. Donum. non ex
nr̃o. sed exdonantis pend& arbitrio.
Om̃ibus quidem credentibus gł a
premittitur infuturo. Sed quitã
muncdum corhabuerit. ut uir tutũ
grãm acciꝑe mer eatur: & iam in
presenti. Siue ꝓph&ie. scđm ratio¬
nem fidei. Indei dirit non legis: siue

Expanded text:
tes. » Habentes donationes secundum gratiam, quae data est nobis, differentes. Donum non ex nostro, sed ex donantis pendet arbitrio. Omnibus quidem credentibus gloria promittitur in futuro, sed qui tam mundum cor habuerit, ut virtutum gratiam accipere mereatur etiam in praesenti. Sive prophetiae secundum rationem fidei. Fidei
Abbreviated transcription (Latin):
cia nulla temuis ꝓficer&: sinaturalẽ
intellegenciam. quȩ hominib ra¬
cionis causa concessa ẽ ñ haber&.
Seruius nomine hic pauca: dicen¬
int̃p̃tatur. Ciuus sacri nominis.
non solũ & himologia sed & ipse
numerus litterarum ꝑp&ue nr̃ e
salutis misteria redol&. Sex qͥppe¬
litteris: aput grecos scribitur. iħs
& .cc. & lxx. & cecce. &ce. qui fiunt si
significant. Possumus & ita dicere.
quod .uiii. absolute resurrectionis
ecemplum in nomine salucitoris.
mortalib prest&. & decem quom
decalogus legis debeat impleri:
sue nos resurrectionis dñs figuris
instituerit parit̃ & iuuerit. Vt qͦ¬
mͦ ipse resurrex̃ amortuis: ita &
nos illo ad iuuante surgere ualea¬
mus. & in .c. que nos infuturo se¬
quatur gloria. demonstrat. Cen¬
tenariꝰ namq numerus: quid ele¬
ua transit indext̃a illius temporis
felicitatem prefigurat. Deqͦ dñs
ait. Iterum uidebouos: & gaude¬
bit cor ur̃ in. Concordia. Istarum
duarum. quam uis non in uerbis.

Expanded text:
tia nullatenus, proficeret si naturalem intelligentiam quae hominibus rationis causa concessa est, non haberet. De cujus nomine hic pauca diceninterpretatur. Cujus sacri nominis non solum etymologia, sed et ipse numerus litterarum perpetuae nostrae salutis mysteria redolet. Sex qlitteris, apud Graecos scribitur Ἰησοῦet CC, et LXX, et CCCC, et CC, qui fiunt simsigniquod VIII absolute resurrectionis exemplum in nomine Salvatoris mortalibus praestet, et X quomodo Decalogus legis debeat impleri suae nos resurrectionis Dominus figuris instituerit pariter et juverit, ut quomodo ipse resurrexit a mortuis, ita et nos illo adjuvante resurgere valeamus, et in C quae nos in futuro sequatur gloria demonstrat. Centenarius namque numerus qui de laeva transit in dexteram, illius temporis felicitatem praefigurat, de quo Dominus ait: Iterum videbo vos et gaudebit cor vestrum . CONCORDIA. Istarum duarum quamvis non in verbis,