comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
matris ioħis qui cognominatꝰ
est marchus ubi erant mul¬
ti congregati ⁊ orantes. Pulsan¬
te autem petro ostium ianue
processit puella ad audiendũ
nomine rode. Et ut cognouit
uocem petri.pregaudio non
aꝑuit tanuam s introcurrers
te ianuam. At illi dixerunt
ad eam. In sanis. Illa autem
ad firmabat sic se habere. Illi au¬
tem dicebant angłs enus est. Petrꝰ
autem per seuerabat pulsans.
Cum autem aꝑuissent uiderunt
eum. ⁊ obstupuerunt. e nnuens
autem eis manu ut tacerent.
narrauit quomodo dominus
eduxisset eum de carcere: dixitq
Nuntiate iacobo ⁊ fr̃ibus hec.
Et egressus abiit malium locum.
facta autem die erat non parua
turbatio inter milites quid¬
nam de petro factum eẽt. hero¬
des autem cum requisisset ⁊
non inuenisset inquisitione
facta de custodia iussit eos duci

Expanded text:
matris Iohannis qui cognominatus est Marcus ubi erant multi congregati et orantes pulsante autem eo ostium ianuae processit puella ad audiendum nomine Rhode et ut cognovit vocem Petri prae gaudio non aperuit ianuam sed intro currens te ianuam at illi dixerunt ad eam insanis illa autem adfirmabat sic se habere illi autem dicebant angelus eius est Petrus autem perseverabat pulsans cum autem aperuissent viderunt eum et obstipuerunt annuens autem eis manu ut tacerent enarravit quomodo Dominus eduxisset eum de carcere dixitque nuntiate Iacobo et fratribus haec et egressus abiit in alium locum facta autem die erat non parva turbatio inter milites quidnam de Petro factum esset Herodes autem cum requisisset eum et non invenisset inquisitione facta de custodibus iussit eos duci
Abbreviated transcription (Latin):
dit sp̃s sc̃s suꝑ om̃s qui audie¬
bat uerbum. ⁊ obstupuerunt.
ex circumcisione fideles quiue¬
nerant cum petro quia ⁊ in na
bant autem eos loquentes lingitis
⁊ magnificantes din. Cunc pe¬
quis prohibere potest. ut ñ

Expanded text:
s super omnes qui audiebant verbum, et obstupuerunt ex circumcisione fideles qui venerant cum Petro, quia in natioaudiebant enim eos loquentes linguis et magnificantes Deum. Tunc requis prohibere potest u
Abbreviated transcription (Latin):
mones ꝑ inerguminos. Quid no¬
bis & uob apłi dei uiui. In in¬
gressu ur̃o flãmis ęxurim᷑. Sta
oriente quadriga fusilis ex au
fusilis consistebat. In alia aut̾e
ede: stabat luna fusilis ex ar¬
gento: habens quadrigã boũ
fusilem similiter ex argento.¬

Expanded text:
Quid nobis et vobis, apostoli Dei vivi? in ingressu vestro flammis exurimur. oriente quadriga equorum fusilis ex auro fusilis consistebat. In alia vero aede luna stabat fusilis ex argento, habens bigam boum fusilem similiter ex argento.
Abbreviated transcription (Latin):
cor sc̃issimiꝵ ꝑ egyptũ decretoꝵ.
ecce nom̃ tuũ in lilro uitȩ celestis
adcriptũ ẽ q memoriale tuum
ñ derrlinquet᷑ in scłm. Sociꝰ enĩ
suctꝰ es suꝑnarũ uirtutũ Nã in
celis sp̃m tuum colligent: in te
ihũ xp̃e. quia ñ me dereliquisti:

Expanded text:
tor sanctissimorum per Aegyptum decretorum, ecce nomen tuum in libro vitae coelestis ascriptum est, et memoriale tuum non derelinquetur in saeculum. Socius enim factus es supernarum virtutum. Nam et in coelis spiritum tuum colligent, et in te Christe, quia non me dereliquisti;
Abbreviated transcription (Latin):
hospes eoꝵ: qm̃ & ipse sacrificare¬
gura extiterunt nimia. ita ut
a sũmo trcti fastigio: usq ad ul¬
timu fundamͣtũ. Illi aitem du¬
coruscationis adusti: in carbonẽ
conuersi sunt. Post menses aut̃
anguloꝵ pedũi: ita ut occies
octogeni pedũ numerus nume¬
rarrt᷑ ꝑ girĩi In altũ aute pe¬
dũ: centũ uiginti. Omĩa ex
quadratis marmore signatitis
extruxit. Camerã uero: ex lami¬
nis aureis asfixit. In medio autr̃
octogeni sarcofagum ex argento
puro instituit. ꝑtres autẽ annos
fabricam incessanter instruxit.
& consumans eam die natalise
co beneficia diuina consequimꝰ¬

Expanded text:
is sacrificarefulgura exstiterunt nimia, ita ut a summo tecti fastigio usque in ultimum fundamentum. Zaroes aufulminis adusti et in carbonem conversi sunt. Post mensem terti pedum; ita ut octies octogenum pedum numerus numeraretur per gyrum, in altum autem pedum centum viginti. Omnia ex quadratis marmoribus et synmaticis exstruxit, cameras vero laminis aureis affixit. In medio autem octogono sarcophagum ex argento puro instituit. Per quatuor annos fabricam incessanter exercuit, et consummans eam die natalis eco beneficia divina c
Abbreviated transcription (Latin):
intra se hesitaret petrus q̃uid¬
nam eẽt uisio quam uidissec.
ecce uiri qui missi fuerant a
cornelio inquirentes domũ
sẏ monis adstiterunt ad ianu¬
am. Et cum uocassent: inter¬
rogali antłsy mon qui cogno-¬
minatur petrus. illic habe¬
ret hospicium. Petro autem
cogitante de diuisione dixit
sp̃s ei. Ecce uiri tres querunt
te. Surge itaq ⁊ descende ⁊ ua¬
de cum eis nichil dubitans qr

Expanded text:
us quidnam esset visio, quam vidisset: ecce viri, qui missi erant a Cornelio, inquirentes domum Simonis, adstiterunt ad januam. Et cum vocarent, interrogabant, si Simon, qui cognominatur Petrus, illic haberet hospitium. Petro autem cogitante de visione, dixit Spiritus ei: Ecce viri tres quaerunt te. Surge itaque, et descende, et vade cum e
Abbreviated transcription (Latin):
horam sextam. Et cum esuri
ret uoluit quare. Parantib
autem eis. cecidit suꝑ eum m̃tis
excessus. ⁊ uidit celum aꝑtum
et descendens uas uelut linte¬
um magnum. quatuor. iniciis
summitati decȩlo interram
in quo erant omia quadrupe¬
dia ⁊ serpentia terrȩ ⁊ uolatilia
cęli. et facta est. uox ad eum¬
dicens. Surge petre. occide ⁊ man¬
duca. it autem petrus. Absit
dnẽ. quia nunquam manduca¬
ui omẽ cõmune ⁊ innrundũ.
et uox iterum scdo ad eum.
Quȩ ds purificauit ne tu cõmu
ne dixeris. hoc autem totum

Expanded text:
horahoraret, voluit gustare. Parantibus autem eis cecidit super eum mentis excessus: et vidit coelum apertum et descendens vas quoddam, velut linteum magnum, quatuor initiis submitti de coelo in terram, in quo erant omnia quadrupedia et serpentia terrae, et volatilia coeli. Et facta est vox ad eum: Surge, Petre, occide et manduca. Ait autem Petrus: Absit, Domine, quia nunquam manducavi omne commune et immundum. Et vox iterum secundo ad eum: Quae Dominus purificavit, tu commune ne dixer
Abbreviated transcription (Latin):
accum est autem ut
cesarea nomine cornelius centuri¬
o cohortis que dicitur italica reli¬
giosus et timens dm̃ cum omĩdo¬
mo sua faciens elemosinas mul¬
tas. plebi et deprecans dm̃ semꝑ
uidit inuisu manifeste quasi ho¬
ra nona diei angłm di introeun¬
tem adse ⁊ dicentem sibi. Corneli.
At ille intuens in eum timore cor-¬
reptus dixit. Quid ẽ. dnẽ: Dixit
autem illi. Orationes tuȩ uelemo¬
sinȩ tue ascenderunt inmemori¬
am inconspectu dĩ. Et nunc
mitte uiros in ioppen. et accersi
simonem qui cõnominatͦ est quẽdã¬
petrus. Hic hospitatur apud si¬
monem quemdam coriarium.
cuius est domus tuxta mare. Hic
dicet tibi quid te oporitat facere.
Et cum dixisset angłs qui loque¬
batur illi. uocauit duos domes¬
ticos suos et militem timentem
dñm ex ihis qui illi parebant.
Quibus cum narrasset omĩa. mi¬
sit illos in ioppen. Postera autẽ
die iter illis facientib ⁊ appro¬
pinquantib ciuitati ascendi pe¬
trus insuꝑiora ut oraret circa

Expanded text:
actum est autem, utCaesarea nomine Cornelius, Centurio cohortis, quae dicitur Italica, religiosus, ac timens Deum cum omni domo sua, faciens eleemosynas multas plebi, et deprecans Deum semper: is vidit in visu manifeste, quasi hora diei nona, Angelum Dei introeuntem ad se, et dicentem sibi: Corneli. At ille intuens eum, timore correptus, dixit: Quid est, Domine? Dixit autem illi: Orationes tuae et eleemosynae tuae ascenderunt in memoriam in conspectu Dei. Et nunc mitte viros in Joppen, et accersi Simonem quemdam, qui cognominatur Petrus: hic hospitatur apud Simonem quemdam coriarium, cujus est domus juxta mare: hic dicet tibi quid te oporteat facere. Et cum discessisset angelus, qui loquebatur illi, vocavit duos domesticos suos, et militem metuentem Dominum, ex his qui illi parebant. Quibus cum narrasset omnia, misit illos in Joppen. Postera autem die iter illis facientibus, et appropinquantibus civitati, ascendit Petrus in superiora, ut oraret circa
Abbreviated transcription (Latin):
quam ob causam accersistis me.
Et cornelius ait. Anudius quarta¬
ne die usq in hanc horam orans
eram hora hora nona indomo
mea ⁊ ecce uir stecit ante me
inueste candida. Et ait corneli.
exaudita est oratio tua ⁊ elemo¬
sinȩ tue cõmemorate sunt in
conspectu dĩ. Oute gͦ in ioppen
et accersi symonem qui cõno¬
minatur petrus. hic hospitat᷑
in domo simonis coriarii iuxta
mare. Confestim ggitur misi ad
te ⁊ tu benefecisti ueniendo.¬
Nunc ergo. nos in conspectu tuo
adsumus. audire omĩa quecũq
tibi precepta sunt adomino

Expanded text:
quam ob causam accersistis me? quam ob causam accersistis me? Et Cornelius ait: A nudiusquarta die usque ad hanc horam, orans eram hora nona in domo mea, et ecce vir stetit ante me in veste candida, et ait: Corneli, exaudita est oratio tua, et eleemosynae tuae commemoratae sunt in conspectu Dei mitte ergo in Ioppen et accersi Simonem qui cognominatur Petrus hic hospitatur in domo Simonis coriarii iuxta mare confestim igitur misi ad te et tu bene fecisti veniendnunc ergo omnes nos in conspectu tuo adsumus audire omnia quaecumque tibi praecepta sunt a Domino
Abbreviated transcription (Latin):
sum quem queritis. Quȩ causa
ẽ. propter quam uenistis:Q
dixerunt. Corneluis centurio
uir iustus ⁊ timens dm̃ et tes¬
timonium habens abuniu̾sa
gente iudeorum responsum
accepit ab angło scõ accersiri
te in domum suam et audire
uerbum abste. Introducens igi¬
tur eos. recepit hospitio. Sequen
ti autem die surgens profectus
est cum eis et quidam ex frĩbꝰ
ab ioppe comitatis oum eo. Aite¬
ra autem die introiuit cesareã.
Cornelius uero ex pectabat illos
comuocatis cognatis suis ⁊ neces¬
sariis amicis. Et factum est cũ
introisset pecrus. obuius eiue
nit cornelius: et procidens ad pe¬
des eius. adorauit. Petrus uͦ ie¬
uauit eum dicens. Surge ⁊ego
nomo sum. Et loquens cum illo
introiuit. et inuenit multos.
qui conuenerant. dixicq ad
illos. uos seitis quomodo quo¬
modo abhominatum sit iuro
iudeo coniungi aut accedere ad
alienigenam s michi ostendit
d̾s neminem cõmunem aut
inmundum dicere hominem
propter quod sine dubitatione me
esccersitus. In terrogo gͦ

Expanded text:
ausa est propter quam venistis qui dixerunt Cornelius centurio vir iustus et timens Deum et testimonium habens ab universa gente Iudaeorum responsum accepit ab angelo sancto accersire te in domum suam et audire verba abs te introducens igitur eos recepit hti autem die surgens, profectus est cum eis: et quidam ex fratribus ab Joppen comitati sunt cum eo. Altera autem die introivit Caesaream. Cornelius vero expectavit illos, convocatis cognatis suis, et necessariis amicis. Et factum est cum introisset Petrus, obvius venit ei Cornelius, et procidens ad pedes ejus adoravit. Petrus vero elevavit eum, dicens: Surge, et ego ipse homo sum. Et loquens cum illo intravit, et invenit multos qui convenerant: dixitque ad illos: Vos scitis quomodo abominatum sit viro Judaeo, conjungi aut accedere ad alienigenam: sed mihi ostendit Deus, neminem communem aut immundum dicere hominem. Propter quod sine dubitatione veni accersitus. Interrogo ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
lacrũ suũ. Si potueris tu hoc facere
deo meo: poteris me ad sacrificiũ pro
deo meo: ego om̃s deos tuos cõminu¬
am. & tu crede deo meo. Et cũ hex
dicer&.: muntiatũ est regi qd̃ ds bal

Expanded text:
coegi. Si tu potueris hoc facere deo meo, poteris me ad sacrificium eius  ego omnes deos tuos comminuam et tunc tu crede deo meo». Et hec eo dicente nuntiatum est regi quod Bal
Abbreviated transcription (Latin):
saluatus e. & cũ om̃i popło ciuitatis sue.
& uicmnarum urbiũ que ad regnũ
eiꝰ ꝑtinebant. credens baptiratꝰ est.
Et deposito diademate capitis &s pur¬
pura: cepit apłm ñ deserere. Inter¬

Expanded text:
 cum omni populo civitatis suae et vicinarum urbium quae ad ejus pertinebant regnum, credens, baptizatus est, et, deposito diademate capitis cum purpura, coepit apostolo adhaerere. Inter
Abbreviated transcription (Latin):
ostendit eis ingente egẏptiũ nigrio¬
rẽ fuligine: facie acuta. barba ꝓlixa.
crine usq ad pedes protenso. oolos
igneos sicut ferrũ ignitũ scintillas
emittentes. & exore eiꝰ atq naribus
egrediebat᷑ flama sulphurea. penni¬
genasq habentẽ alas spineas sicut
igneis cathenis strictus. Et dixit ei¬

Expanded text:
ostendit eis ingentem maurum nigriorem fuligine, crines usque ad pedes habentem, oculos igneos sicut ferrum ignitum, scintillas emicantes. Ex ore vero ejus et naribus egrediebatur flamma sulphurea. Pennas et alas spineas sicut igneisque catenis strictus. Post
Abbreviated transcription (Latin):
ties flexis genib ꝑ diẽ: centies ꝑ
noctẽ orat dm̃. uiox eiꝰ: quasi tu¬
ba uehemens est. Ambulant cũ
eu angłi dei: qui nͣ ꝑmittũt eu
fangari. ñ esurire. sed sẽꝑ eodem
uultu. eodem animo ꝑseuerat.
eo sã nouit Angeli enĩ dei famu¬
lant᷑ ei: ꝙ ipsi nͣtiant ei. Et eũ ce

Expanded text:
ties flexis genibus per diem, centies per noctem orat Deum. Vox ejus quasi tuba vehemens est. Ambulant cum eo angeli Dei, qui non permittunt eum fatigari nec esurire. Semper eodem vultu, eodem animo perseverateo jam novit. Angeli Dei famulantur ei et ipsi nuntiant ei. » Hae
Abbreviated transcription (Latin):
Capillo nigio capitis ꝙ crispo. caro
candida. oeli giandes. nares equales
ꝙ directȩ. aures cooꝑte crine capl¬
tis. barba prolixa habens paucos
tit᷑ colobio albo.clauato. purpura.
induit᷑ pallio albo. ꝑ singulos an¬
gulos habens singulas gem mas

Expanded text:
Capilli nigri capitis et crispi, caro candida, oculi grandes, nares aequales et directae, aures coopertae crine capitis, barba prolixa habens canos pti. Vestitur colobio albo clavato purpura, induitur pallio albo, per singulos angulos singulas gemmas
Abbreviated transcription (Latin):
sophi disserebant cum eo iqdͥdã
dicebant. Quid uult seminiu̾¬
biꝰ hic dicere: Alii uero dice¬
bant. Nouorum demonioꝵ
uid etur annuntiator. eẽ quia
iħm ⁊ refurrectionem annũti¬
abat eis. Et apprehensum eum
ad ariopagum duxerunt dicen¬
tes. Possumus scire que est hec
noua que a te dieitur doctri¬
na. Noua enim quedam infers
auribus nrĩs. Uolumus enĩ
seire quid nam uelinc hec eẽ.
Atchemenses enim om̃s. ⁊ ad¬
uene hospites ad nichil aliud
uacabant. nisi aut audire aite
dicere aliquid noui. Stans au¬
tem paulus in medio ariopa¬
gi ait. uiriathenienses. ꝑ omĩa
quasi suꝑsticiofiores uos iudeo.
Preteriens enim et uiders simu¬
lacha urã inueni aram inqua
scriptum erat ignoto deo. Qđ
gͦ ignorantes colitis hoc gͦ an

Expanded text:
sophi disserebant cum eo, et quidam sophi disserebant cum eo, et quidam dicebant: Quid vult seminiverbius hic dicere? Alii vero: Novorum daemoniorum videtur annuntiator esse: quia Jesum, et resurrectionem annuntiabat eis. Et apprehensum eum ad Areopagum duxerunt, dicentes: Possumus scire quae est haec nova quae a te dicitur, doctrina? nova enim quaedam infers auribus nostris. Volumus ergo scire quidnam velint haec esse Athenienses autem omnes et advenae hospites ad nihil aliud vacabant nisi aut dicere aut audire aliquid novi stans autem Paulus in medio Ariopagi ait viri athenienses per omnia quasi superstitiosiores vos video praeteriens enim et videns simulacra vestra inveni et aram in qua scriptum erat ignoto deo quod ergo ignorantes colitis hoc
Abbreviated transcription (Latin):
miserunt paulum ⁊ sileam in
beroeam. Qui cum aduenissent
insinagogam iudeorum intro¬
ierunt. hii autem erant nobi
liores eorum. qui sunt thessaloni¬
cȩ qui susceperunt uerbum
scripturas si hȩc ita se haberent
Et multi quidem crediderunt
honestarum. ⁊ uiri non patiei.
Cum autem cognouissent inthes¬
salonica uidei quia ⁊ beroee p̃¬
dicatum est a paulo uerbum
di uenerunt illie cõmouentes¬
⁊ conturbantes multitudinẽ.
Statimq tunc paulum dimise¬
runt fr̃s ut iret usq ad mare.
Sileas autem et thimotheus
remanserunt ibi. Qui autem
deducebant perduxerunt eũ
usq athenas. Et accepto manda¬
co abeo ad sy leam ⁊ thimotheũ
ut quam celeriter uenirent
ad illum profecti sunt .xlii.¬
aulus autem cumathenis
eos expectaret incitabatur sps̃
euis in ipso uidens idolatriȩ.
deditam ciuitatem. Disputa
batur insinagoga gͥ cum iu¬
deis i colentibus i inforo ꝑ om̃s
dies ad eos qui aderant. Quidã
autem epicurei. ⁊ stoiei philo¬

Expanded text:
miserunt Paulum et Silam in miserunt Paulum et Silam in Beroeam qui cum advenissent in synagogam Iudaeorum introierunt hii autem erant nobliores eorum, qui sunt Thessalonicae, qui susceperunt verbum crutantes Scripturas, si haec ita se haberent. Et multi quidem crediderunt honestarum, et viri non pauci. Cum autem cognovissent in Thessalonica Judaei, quia et Beroeae praedicatum est a Paulo verbum Dei, venerunt et illuc commoventes et turbantes multitudinem. Statimque tunc Paulum dimiserunt fratres, ut iret usque ad mare: Silas autem et Timotheus remanserunt ibi. Qui autem deducebant Paulum, perduxerunt eum usque Athenas, et accepto mandato ab eo ad Silam et Timotheum, ut quam celeriter venirent ad illum, profecti sunt. Paulus autem cum Athenis eos exspectaret, incitabatur spiritus ejus in ipso, videns idololatriae deditam civitatem. Disputabat igitur in synagoga cum Judaeis, et colentibus, et in foro, per omnes dies, ad eos qui aderant. Quidam autem Epicurei et Stoici philo
Abbreviated transcription (Latin):
bulassent ꝑpamphipolim ⁊
apolloniam uenerunt thes¬
salonicam ubi erat sinagoga
iudeorum scđm consuetudi¬
nem autem paulus introuit
ad eos ⁊ ꝑsabbata tria dissere¬
bat eis de scripturis ad aꝑieis
⁊ insinuans quiaxp̃m oportu¬
it pati ⁊ resurgere amortius
ex eis crediderunt. ⁊adiuncti
sunt paulo ⁊ syle idecolen¬
tibus gentilibusq multitu¬
do magna ⁊ mulieres nobiles
non pauce.Telantes autem
uidȩi assumentesq de uulgo
uiros quosdam malos ⁊ tur¬
ba facta concitauerunt eiui¬
tatem ⁊ assistentes domui iazo¬
nis querebant eos ꝓducere
in populum. Et cum non
inuenissent eos trahebant
iasonem ⁊ quosdam fr̃s ad pͥn¬
cipes ciuitatis clamantes qm̃
his qui urbem concitant ⁊ huc
uenerunt quos suscepit iason.
⁊ hii om̃s contra decreta cesaris
faciunt regem alium dicentes
cẽ iħm. Concitauerunt autem
plebem:⁊ principes ciuitatis au¬
dientes hȩc ⁊ accepto satis abiaso¬
ne ⁊aceteris dimiserunt eos.
fr̃s uͦ confestim ꝑ noͨ tem di¬

Expanded text:
bulassent Amphipolim et Apolloniam venerunt Thessalonicam ubi erat synagoga Iudaeorum secundum consuetudinem autem Paulus introivit ad eos et per sabbata tria disserebat eis de scripturis adaperiens et insinuans quia Christum oportuit pati et resurgere a mortuis ex eis crediderunt et adiuncti sunt Paulo et Silae et de colentibus gentilibusque multitudo magna et mulieres nobiles non paucae zelantes autem Iudaei adsumentesque de vulgo viros quosdam malos et turba facta concitaverunt civitatem et adsistentes domui Iasonis quaerebant eos producere in populum et cum non invenissent eos trahebant Iasonem et quosdam fratres ad principes civitatis clamantes quoniam hii qui orbem concitant et huc venerunt quos suscepit Iason et hii omnes contra decreta Caesaris faciunt regem alium dicentes esse Iesum concitaverunt autem plebem et principes civitatis audientes haec et accepto satis ab Iasone et a ceteris dimiserunt eos fratres vero confestim per noctem di
Abbreviated transcription (Latin):
cabit: Ego mͥ c̃scius sum me rerũ
fide & amore xp̃i inpulsũ ut scri¬
bem manifesta exposuisse uera
sedqͥcũq crediderit:¬
xius passioni. O istũ quisqͥs es
miserã iudeoꝵ in uerb̾ eiꝰ ꝑ fidi¬
am & dicta cognoscimꝰ: qͥ ĩcru¬
ce positum dominũ his uerb̃
increpant: Alios saluos fecit.
seipsum saluum facerenon
potest: Nere plane iste qͥcũq¬

Expanded text:
cabit. ego mihi conscius sum me, rerum cabit. ego mihi conscius sum me, rerum fide et amore Christi inpulsum ut scriberem, manifesta exposuisse, uera sed quicumque credideritxius passioni. o istum, quisquis est, miserum! Iudaeorum in uerbis eius perfidiam et dicta cognoscimus, qui in cruce positum Dominum his uerbis increpabant: alios saluos fecit, se ipsum saluum facere non potest. uere iste, q
Abbreviated transcription (Latin):
rit aut asua quantũ in ipso fu¬
it caritate reppi
nemo ridentem: Unus idemq
uultu p̾ferens. extra naturam
hominis uidebat᷑ numquã in
illius ore nͥ xp̃c. nũquã in illi
solebat flere peccatis qͥ remo¬
tum & qui etum uenenatis
linguis. et uiꝑeo ore carpebant:
Et uere non nullos exꝑtisumus
inuidos uirtutibꝰ uiteq eiꝰ qͥ
in illo oderant quod inse non
uidebant: & qđ imitari ñ uo¬
lebant. Atq onefas dolendũ
et ingemiscendũ. non alii fu¬
ere in sectatores eiꝰ licet pauci
admodũ. non alii tam̃ quam
quã epĩ ferebantur: Hec
uero quẽ quã nomi¬
nari
necesse ẽ: Aicet noͦ E metipsoᷤᷤ
pleriq circũ latrent: Sufficit
ut siquis exhis hec legerit et
agnouerit erubescat. Nam si
irascitur. de se ipse dictũ fatebitꝰ᷑
conforte nos dealiis senserimus:
refugimus autẽ.
cum tali uiro oderint: Illud fa¬
lum istud gratum fore: Decete¬
ro siqͥs ħ infidelit legerit. ipse pec¬

Expanded text:
rit aut a sua, quantum in ipso furit aut a sua, quantum in ipso fuit, caritate reppulnemo ridentem: unus idemqueuultu praeferens extra naturam hominis uidebatur. numquam in illius ore nisi Christus, numquam in illius solebat flere peccatis, qui remotum et quietum uenenatis linguis et uipereo ore carpebant. et uere nonnullos experti sumus inuidos uirtutis uitaeque eius, qui in illo oderant, quod in se non uidebant et quod imitari non ualebant. adque, o nefas dolendum et ingemescendum, non alii fere insectatores eius, licet pauci admodum, non alii tamen quam episcopi ferebantur. nec uero quemquam nominari necesse est, licet nosmet plerique circumlatrent: sufficiet ut, si qui ex his haec legerit et agnouerit, erubescat. nam si irascitur, de se dictum fatebitur, cum fortasse nos de aliis senserimus. non refugimus autem, cum tali uiro oderint. illud falum istud gratum fore. de cetero si qui haec infideliter legerit, ipse pec
Abbreviated transcription (Latin):
cuum aboꝑe dei tempꝰ qͦ uel ocio
indulserit uel negotio. s necibo
turȩ necessitas cogebat. uere fate¬
bor. ñ si ipse ut aunt ab inferis o¬
merus emergeret. posset expone¬
re: Adeo omĩa maiora in martino
sunt: quã ut uerbis c̃cipiqueant:
Niunquã hora ulla mom̃tũq p̃¬
teriit. quod ñ aut orationi uncũ¬
beret aut insisteret lectioni. quã¬
quã & iam inter legendũ aut siqͥd
aliud forte agebat. nũquã animũ
ab oratione laxabat: Nimirũ ut
fabris ferrariis moris ẽ. qͥ int̾ oꝑan¬
dum ꝓquodã laboris leuamine
incudem suam feriunt. ita mar¬
tinus &iam dum aliud agere
uideret᷑ semꝑ orabat: Quere bea¬
tus in quo doł non fuit: neminẽ
iudicans. neminẽ dampnans. nul¬
li malũ ꝓmalo reddens: Tantam
qͥppe aduersus om̃s in iurias pa¬
tientiam assumpserat ut cum
esset summꝰ sacerdos inpune &iã.
abinfimis clericis lederetꝰ. nec
propt᷑ ideos aut loco ũqͣm amoue¬

Expanded text:
cuum ab opere Dei tempus, quo uel otio cuum ab opere Dei tempus, quo uel otio indulserit uel negotio, sed ne cibo turae necessitas cogebat, uere fatebor, non si ipse, ut aiunt, ab inferis Homerus emergeret, posset exponere: adeo omnia maiora in Martino sunt, quam ut uerbis concipi queant. numquam hora ulla momentumque praeteriit, quo non aut orationi incumberet aut insisteret lectioni, quamquam etiam inter legendum aut si quid aliud forte agebat, numquam animum ab oratione laxabat. nimirum ut fabris ferrariis moris est, qui inter operandum pro quodam laboris leuamine incudem suam feriunt, ita Martinus etiam, dum aliud agere uideretur, semper orabat. o uere uir beatus, in quo dolus non fuit: neminem iudicans, neminem damnans, nulli malum pro malo reddens. tantam quippe aduersum omnes iniurias patientiam adsumpserat, ut, cum esset summus sacerdos, inpune etiam ab infimis clericis laederetur, nec propter id eos aut loco umquam amoue
Abbreviated transcription (Latin):
alacer quam efficax. quam in sol¬
uendis scripturarũ questionibꝰ
ꝓmptꝰ et facilis: Et qͥa multas
adhanc inpartẽ credulos scio
quippe quos uiderim me ipso
& iã referente ñ credẽ iħm tes¬
tor spemq cõmunẽ. me ernulli¬
us uinquam ore tantũ scienti¬
e tantum ingenii. tam boni &
tam puri sermonis audisse: quã¬
quam in martim uirtutibꝰ qͣn¬
tula ẽ. ista laudatio nͥ qͦd mirũ
ẽ homini illiterato. nec hanc
qͥdem grãm defuisse: S iam fi¬
nem liber postulat. sermo clau¬
dendus ẽ: Non quod omĩa qͦ
de martino fuerant dicenda
defecerint. quia nos ut in iner̾.¬
tes poete ertremo inoꝑe negle¬
gentes. uicti materie mole sub¬
cumbimus Nam et si illiꝰ facta
explicari uerb̃ ut cũq potue¬
runt interiorẽ uitã illiꝰ & coti¬
dianam conuersationẽ. & ani¬
unquã uere ꝓfiteor. nulla ex¬
plicat oratio Illam scilicet
ꝑseuerantiã et temꝑamentũ
in abstinentia et inieiuniis inui

Expanded text:
acer, quam efficax, et quam in absolacer, quam efficax, et quam in absolvendis Scripturarum quaestionibus promptus et facilis! Et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos viderim me ipso etiam referente non credere, Jesum testor spemque communem, me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii, tam boni et tam puri sermonis audisse. Quamquam in Martini virtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est, homini illiterato ne hanc quidem gratiam defuisse. XXVI. Sed jam finem liber postulat, sermo claudendus est: non quod omnia quae de Martino fuerant dicenda, defecerint; sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere negligentes, victi materiae mole succumbimus. Nam etsi facta illius explicari verbis utcumque potuerunt; interiorem vitam illius et quotidianam conversationem, et aniumquam vere profiteor, nulla explicabit oratio. Illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in abstinentia et in ieiuniis, pot
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑit: Congatulatꝰ plurimũ & gauisꝰ¬
in domino. quod tanti eẽt habitꝰ
anobis quem ꝑ egrinatione sus¬
cepta expetissemus: Miserum me
pene non audeo confiteri. cum
me sco cõnuiuio suo dignatꝰ ẽ.
reniti aut contra ire constantia
fuit: Ita auctoritate illius op¬
p̾ssus sum: ut nefas putarẽ si ñ
adqͥeuissem: Sermo aũt illius. ñ
alius apud nos fuit. quã mun¬
di huius illecebras & scłi onera
relinquenda: ut dnm ilmm̃ li¬
beri expeditiq sequeremur:
Prestantissimũq nobis p̾sentiũ
tẽporum illustris uiri pauli¬
exeniplũ ingerebat. qͥ summis
opibꝰ abiectis xpm̃ secutꝰ. soł
pene his tẽporibꝰ euangelica
p̃cepta cõplesset Illum nobis
sequendũ illum clamabat uni
to: cũ scdm sententiã dñi di¬
ues & possidens multa. uenden¬
do omĩa et dando pauꝑibꝰ qđ
fecisset exemplo: Iam uͦ in uerb̃¬
et confabulatione eiꝰ quanta gra¬
uitas. quanta dignitas erat. qͣmi

Expanded text:
perit, congratulatus plurimum et gauisperit, congratulatus plurimum et gauisin Domino, quod tanti esset habitus a nobis, quem peregrinatione suscepta expeteremus. miserum me — paene non audeo confiteri — cum me sancto conuiuio suo dignatus esset reniti aut Contra ire constantia fuit: ita auctoritate illius oppressus sum, ut nefas putarem, si non adquieuissem. sermo autem illius non alius apud nos fuit, quam mundi inlecebras et saeculi onera relinquenda, ut Dominum Iesum liberi expeditique sequeremur: praestantissimumque nobis praesentium temporum inlustris uiri Pauliexemplum ingerebat, qui summis opibus abiectis Christum secutus solus paene his temporibus euangelica praecepta conplesset: illum nobis sequendum, illum clamabat imitto, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus,fecisset exemplo. iam uero in uerbconfabulatione eius quanta graui
Abbreviated transcription (Latin):
lui: Adh cum martiꝰ taceret.
nec qͥcquã responsi referret. itera¬
re ausus ẽ diaboł ꝓfessionis au¬
datiam: M artine qui dubitas
credere cũ uidease. Ap̃c ego sũ:
Ium ille reuelante scõspũ ut
intelligeret diabolũ ẽẽ ñ dm̃.
puratum & diademate reniten
nͥ in eo habitu formaq qua passꝰ
ẽ. nͥ crucis stigmata p̃ferentem
uenire non credam: Adhanc ille
uocẽ statim ut fumus euanuit.
et cellulam tanto fetore cõple¬
uit. ut indubia indicia relinqͥ¬
ret. diabolum se fuisse: Hȩc ita
sius martiniore cognoui: neqͥs
forte existimet fabulosum: Iam
cum audita fide eius uita atq
uirtutibꝰ desiderio illiꝰ estuaremꝰ.
gratam nob̾ adeũ uidendũ ꝑ egri¬
ardebat animus uitam illiꝰ scri¬
bere. partim abipso quantũ ille
introgari potuit sciscitati sumus
partim abhis qͥ intͣfuerant uel
sciebant cognouimꝰ:. Quo quidem
tempore credi non potest. qua me
humilitate: qua benignitate susce¬

Expanded text:
lui\\ ad haec cum Martinus taceret lui\\ ad haec cum Martinus taceret nec quidquam responsi referret, iterare ausus est diabolus professionis audaciam: \'Martine, quid dubitas credere, cum uideas? Christus ego sum\\ tum ille, reuelante sibi spiritu, ut intellegeret diabolum esse, non Dominum, puratum nec diademate renidentristum nisi in eo habitu formaque, qua passus est, nisi crucis stigmata praeferentem uenisse non credam . ad hanc ille uocem statim ut fumus euanuit et cellulam tanto foetore conpleuit, ut indubia indicia relinqueret diabolum se fuisse. hoc itaqusius Martini ore cognoui, ne quis forte existimet fabulosum. Nam cum olim audita fide eius, uita adque uirtute desiderio illius aestuaremus, gratam nobis ad eum uidenduardebat animus uitam illius scribere, partim ab ipso, in quantum ille interrogari potuit, sciscitati sumus, partim ab his, qui interfuerant uel sciebant, cognouimus. quo quidem tempore credi non potest, qua me humilitate, qua benignitate susce
Abbreviated transcription (Latin):
Propt̃ quod eum postea abepisco¬
patu deiectum uidimꝰ Pleri q
etiã efribꝰ nobis retulert̃ eodem
tẽpore inoriente quendã erti¬
tisse. qui se ioh̃m ẽẽ iactitaret:
Eaquo concere possimus. istimo
di pseudo ꝓphetis existentibus
antiapi aduentum inminere. qͥ
iam inistis misteriũ iniqͥtatis o.¬
uidetur quanta martinũ subis¬
dem diebꝰ diaboł arte temptaue¬
rit: Quodam enĩ die p̾missa p̃ce
& circum tectus ipsa luce purpu¬
rea. quo facilius claritate assũpti
flũgoris illuderet. ueste & iam re¬
gia indutꝰ. diademate exgeminis
auroq redimitꝰ. calceis auro in li-¬
tis. sereno ore. leta facie. ut nichil
minus quam diaboł putaret᷑ oran-¬
ti incellula adstitit: Cumq mar.¬
tinus pͥmo aspectu eiꝰ fuisset he¬
betat᷑. di multumq ambo silen¬
tiũ tenuerunt: Tum pͥor diabo sus
ł. agnosce inqͥt martine quem
cernis: Xp̃c ego sum: Bescensurꝰ
ad t̾ras. pͥus me manifestare tͥ uo¬

Expanded text:
propter quod eum postea ab episcopropter quod eum postea ab episcopatu deiectum uidimus. plerique etiam ex fratribus nobis rettulerunt, eodem tempore in Oriente quendam extitisse, qui se Iohannen esse iactitauerit. ex quo conicere possumus, istius modi pseudoprofetis existentibus, Antichristi aduentum imminere, qui iam in istis mysterium iniquitatis opuidetur, quanta Martinum sub isdem diebus diabolus arte temptauerit. quodam enim die praemissa prece et circumiectus ipse luce purpurea, quo facilius claritate adsumpti fulgoris inluderet, ueste etiam regia indutus, diademate ex gemmis auroque redimitus, calceis auro inlitis, sereno ore, laeta facie, ut nihil minus quam diabolus putaretur, oranti in cellula adstitit. cumque Martinus primo aspectu eius fuisset hebetatus, diu multum silentium ambo tenuerunt. tum prior diabolus: \'agnosce\' inquit, Martine, quem cernis: Christus ego sum: descensurus ad terram prius me manifestare tibi uo
Abbreviated transcription (Latin):
Obstupe factus ille conuocat cete¬
ros. ipse & iam clarus accurrit:
spiciunt: Er̃at aut̃ sũma molli¬
tiȩ candore eximio micanti pur¬
pura. nec tamen cuiꝰ eẽt generis
aut uelleris poterat agnosci:
Curiosius tamen oculis aut digi¬
tis attrecta. non aliud quã uestis
uidebatur: Interea clarus fr̃s
ammonet orationi instare. ut
manifestius eis dominꝰ qͥd nam
ire c̃pellerent. int̾ trahentium
manus uestis euanuit: Unde qͥs
dubitet. hant & iã martini fuis¬
se uirtutẽ ut fantasiam suam
diaboł cũ erat martini oculis in¬
gerenda dissimulare diutius.
aut tegere non posser Anĩadũ¬
sum ẽ. tam̃ eodem fere tempore
fuisse in hispaniis iuuenẽ. qui
cũ multis signis autꝰtoritatem
par. auisset. eousq elatus ẽ. ut se
heliam ꝓfiterent᷑: Quod cum
pleriq temere credidissent: ad¬
didit ut secxpm̃ eẽ diceret In qͦ
& iam adeo illusit. ut eum qͥ dam
ep̃s non erufus uit eum adoraret:

Expanded text:
obstupefactus ille conuocat ceteobstupefactus ille conuocat ceteros, ipse etiam Clarus adcurrit, igenter inspiciunt. erat autem summa mollitie, candore eximio, micanti purpura, nec tamen, cuius esset generis aut uelleris, poterat agnosci: curiosis tamen oculis aut digitis adtrectata non aliud quam uestis uidebatur. interea Clarus fratres admonet orationi insistere, ut manifestius eis Dominus quidnam ire conpellerent, inter trahentium manus uestis euanuit. unde quis dubitet hanc etiam Martini fuisse uirtutem, ut fantasiam suam diabolus, cum erat Martini oculis ingerenda, dissimulare diutius aut tegere non posset. Animaduersum est tamen, eodem fere tempore fuisse in Hispania iuuenem, qui cum sibi multis signis auctoritatem parauisset, eo usque elatus est, ut se Heliam profiteretur. quod cum plerique temere credidissent, addidit ut se Christum esse diceret: in quo etiam adeo inlusit, ut eum quidam opus Rufus nomine ut Deum adoraret:
Abbreviated transcription (Latin):
signis qͥbusdam plerosq ad creden
dum cohortabat᷑. Postremo eo usq
ꝓcessit. ut int̾ se ac dm̃ anglõs dis¬
curere p̾dicaret. iamq se unũ ea
ꝓphetis haberi uolebat: Clarus
tam̃ nequaquã adcredendũ cogi
poterat: Ille ei iram dnĩ et p̾sen¬
tes plagas cur sc̃õ ñ crederet cõ¬
minari. postremo inhanc uocẽ
erupisse fert᷑ Ecce hac nocte ues¬
tẽ mͥ candidam dominꝰ decęlo
dabit. qua indutꝰ in medio urm
deuersabor. idq uobis signum
erit. me indei uirtute. qͥ dĩ ues¬
te donatꝰ sim: Tum uͦ grandis
om̃ium adhanc ꝓfessionẽ expec¬
tatio: Itaq admediã fere noctẽ
fremitꝰ insultantiũ cõmoueri
omẽ monasteriũ loco uisum ẽ:
Cellulam aũt qua idem adoles¬
cens continebat᷑. crebris cerne¬
res micare luminibꝰ. fremitusq
mnea discurrentiũ & murmur
qͦdlam multarũ uocũ audie¬
batur: Dein facto silentio egrẽ
camq ei qua erat indutꝰ ostendit:

Expanded text:
signis quibusdam plerosque ad creden signis quibusdam plerosque ad creden dum coartabat. postremo eo usque processit, ut inter se ac Deum nuntios discurrere praedicaret, iamque se unum ex profetis haberi uolebat. Clarus tamen nequaquam ad credendum cogi poterat. ille ei iram Domini et praesentes plagas, cur sancto non crederet, comminari. postremum in hanc uocem erupisse fertur: ecce hac nocte uestem mihi candidam Dominus de caelo dabit, qua indutus in medio uestrum diuersabor: idque uobis signum erit, in me Dei esse uirtutem, qui Dei ueste donatus sim. tum uero grandis omnium ad hanc professionem expectatio. itaque ad mediam fere noctem fremitu terram insultantium commoueri omne monasterium loco uisum est: cellulam autem, qua idem adulescens continebatur, crebris cerneres micare luminibus, fremitusque in ea discurrentium et murmur quoddam multarum uocum audiebatur. dein facto silentio egresscamque ei, qua erat indutus, ostendit.
Abbreviated transcription (Latin):
tuors uel hec tempore cum dies
iudicii in ꝓrimo ẽ. penitere.
ego tͥuere confisus in dño xp̃i
domini pietate p̾sumtio: Inqua
et si auctoritatẽ p̃stare non potu¬
it. ostendit affectum Et qͥa dedi-¬
abolo eiusq actibꝰ sermo exortus
est: non abre uidet᷑ licet extrin¬
secus referre quod gestum ẽ: qͥa
et quedam meo martini uirtutũ
portio est & res digna miraculo.
recte memorie mandabit᷑ in exẽ¬
plum cauendi. sicut deinceps
uspiam tale contigerit: Clarꝰ
lissimꝰ mox prb̃r. nunc felici be¬
atus excessu cum relictis om̃ĩbꝰ
se ad martinũ c̃tulisset breui
tẽpore adsũmum fidei uirtu¬
tumq om̃iũ culm̃ enituit: Itaq
tur. iuuenis qͥdam adeũ ana¬
tholuis nomine sub ꝓfessi one
monachi omĩ humilitate atq
innocentia mentitꝰ accinctus hã¬
bitauitq aliquandiu in cõmune
cum ceteris: Dein ꝓcedente tem¬
pore. anglõs apud se loqͥ solere di¬
cebat. Cum fidem nułt ad hib̾ &

Expanded text:
tuorum uel hoc tempore, cum dies tuorum uel hoc tempore, cum dies iudicii in proximo est, paeniteret, ego tibi uere confisus in Domino JesDomini pietate praesumptio, in qua etsi auctoritatem praestare non potuit, ostendit affectum. et quia de diabolo eiusdemque artibus sermo exortus est, non ab re uidetur, licet extrinsecus, referre quod gestum est, quia et quaedam in eo Martini uirtutum portio est et res digna miraculo recte memoriae mandabitur, in exemplum cauendi, si quid deinceps uspiam tale contigerit. Clarus lissimus, mox presbyter, nunc felici beatus excessu, cum relictis omnibus se ad Martinum contulisset, breui tempore ad summum fidei uirtutumque omnium culmen enituit. itaque tur, iuuenis quidam ad eum Anatolius nomine, sub professione monachi omnem humilitatem adque innocentiam mentitus, accessit habitauitque aliquamdiu in commune cum ceteris. dein procedente tempore angelos apud se loqui solere dicebat. cum fidem nullus adhiberet,
Abbreviated transcription (Latin):
se ei formis diuersissimis inge.¬
rebat: Nam interdum in iouiᷤ
ꝑsonam.plerumq mercurii.
p̃sepe enĩ seueneris acmineruȩ
trans figuratum uultibꝰ offe̾bat
Aduersus quem semꝑ interritꝰ.
signo secrucis & orationis au¬
xilio ꝓtegebat Audiebant᷑ ple-¬
rumq conuitia qͥbus illũ tur¬
ba demonũ ꝓteruis uocibus
increpabat: S omĩa falsa & ua-¬
na cognoscens. non mouebatur
obiectis Lestabant᷑ & iã aliqui
exfr̃ibꝰ audisse se demonẽ ꝓ ter¬
uis martinũ uocibꝰ increpantẽ
cur intra monasteriũ aliquos
exfr̃ĩbꝰ qͥ olim baptismũ diuer¬
sis orroribꝰ ꝑ didissent c̃uersos
postea suscepisset. exponentein
crimina singuloꝵ martinum
diabolo repugnantẽ respondis¬
se c̃stant̃. antiqua delicta meli¬
oris uitȩ conuersatione purga
nere adueniam criminosos:
uocem fertur exclamasse martinꝰ:
Si tu ipse omiserabilis ab hominũ
insectatione desisteres. & t: factoꝵ

Expanded text:
se ei formis diuersissimis ingese ei formis diuersissimis ingerebat. nam interdum in Iouis personam, plerumque Mercuri, saepe etiam se Veneris ac Mineruae transfiguratum uultibus offerebat: aduersus quem semper interritus signo se crucis et orationis auxilio protegebat. audiebantur plerumque conuicia, quibus illum turba daemonum proteruis uocibus increpabat: sed omnia falsa et uana cognoscens non mouebatur obiectis. testabantur etiam aliqui ex fratribus, audisse se daemonem proteruis Martinum uocibus increpantem, cur intra monasterium aliquos ex fratribus, qui olim baptismum diuersis erroribus perdidissent, conuersos postea recepisset, exponentem crimina singulorum: Martinum diabolo repugnantem respondisse constanter, antiqua delicta melioris uitae conuersatione purgarnere ad ueniam criminosos, uocem fertur exclamasse Martinus: si tu ipse, miserabilis , ab hominum insectatione desisteres et te factorum
Abbreviated transcription (Latin):
interfeci: Tunc ille conuocatis
fr̃ĩbꝰ: refert qͥd diabolꝰ indicas
las singuloꝵ. qͥs nam ħ casu fuis¬
set affectus: Neminẽ qͥdẽ de ẽẽ
demonachis. s unũ rusticũ mer¬
cede c̾ductum ut uehiculo lig¬
na deferret issȩ adsiluã ñtiant:
Iubet gͥ alios ire ei obuiã. ita haut
longe amonasterio iampene exa¬
minis inuenit᷑ Extremũ tam̃
spm̃ trahens. indicat fr̃ibꝰ casũ
mortis et uulneris Iunctis sci¬
licet bobus dum dissoluta arti¬
us lora constringit. bouem sibi
excusso capite inguina cornũ in¬
iecisse: Nec multopost uitam red¬
didit: Nideris quo iudicio dñi
diabolo data fuerit hȩc potestas:
In martino illud mirabile erat.
quod ñ solum qđ supra retuli¬
mus s multa istusmodi si quo¬
ties accidissent longe ante p̾ui¬
debat. et sibi nuntiata fr̃ibꝰ indi¬
cabat: Frequent᷑ aut̃ diaboł dũ
mille nocendi artibꝰ scm uirũ
conabatur illudere uisibilẽ

Expanded text:
interfeci. Tunc ille convocatis interfeci. Tunc ille convocatis fratribus refert quid diabolus indicasslas singulorum, quisnam hoc casu fuisset affectus. Neminem quidem deesse de monachis, sed unum rusticum mercede conductum, ut vehiculo ligna deferret, isse ad silvam iubet igitur aliquos ire ei obuiam: ita haut longe a monasterio iam paene exanimis inuenitur. extremum tamen spiritum trahens indicat fratribus causam mortis et uulneris: iunctis scilicet bubus dum dissoluta. artius lora constringit, bouem sibi excusso capite inter inguina cornu adegisse. nec multo post uitam reddidit. uideris, quo iudicio Domini diabolo data fuerit haec potestas. in Martino illud mirabile erat, quod non solum hoc, quod supra rettulimus, sed multa istius modi, si quotiens accidissent, longe antea praeuidebat aut sibi nuntiata fratribus indicabat. Frequenter autem diabolus, dum mille nocendi artibus sanctum uirum conabatur inludere, uisibilem
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgeret qͦire cupiebat bellum
ualentiniano imꝑatori inferers.
scilicet se pͥmo qͥdem impetu fu¬
turum ẽẽ uictor ẽ. s paruopost
tẽpore ẽẽ ꝑiturũ: Quod qͥdem ita
uidimꝰ: Nam pͥmo aduentu eiꝰ
ualentinian infugam uersus
ẽ. de inpꝰannũ fere resũptis ui-¬
ribꝰ captum intra aqͥlee muros
maximũ int̾fecit: Constataut̃
&iã anglos abeo plerũq uisos.
mone loquerent᷑ Diabolũ uͦ
ita conspicalẽ & subiectũ oculis
habebat: ut siue se in ꝓpͥa figu
ra contineret siue indiuersas
figuras spiritalesq neqͥtias trais¬
tulisset. qualibet ab eo subima¬
gine uideret᷑: Quodcũdiabtilꝰ
sriret se effugere non posse con¬
uiciis eum frequent urgebat.
quia fallere non posset insidiis
Quodam aut̃ tempore cronu
bouis cruentũ inmanu teners
cum ingenti fremitu cellulã
eius. cruentamq ostentans dex¬
teram. et admisso recenti scelere
congaudens. ubi ẽ. inqͥt martine
uirtꝰ tuas Unum detuuis modo

Expanded text:
pergeret, quo ire cupiebat, bellum pergeret, quo ire cupiebat, bellum Valentiniano imperatori inferens, sciret se primo quidem impetu futurum esse uictorem, sed paruo post tempore esse periturum. quod quidem ita uidimus. nam primo aduentu eius Valentinianus in fugam uersus est: deinde post annum fere resumptis uiribus captum intra Aquileiae muros Maximum interfecit. Constat autem etiam angelos ab eo plerumque uisos, mone loquerentur: diabolum uero ita conspicabilem et subiectum oculis habebat, ut siue se in propria substantia contineret, siue in diuersas figuras spiritalis nequitiae transtulisset, qualibet ab eo sub imagine uideretur. quod cum diabolus sciret se effugere non posse, conuiciis eum frequenter urguebat, quia fallere non pQuodam autem tempore cornu bovis cruentum in manu tenens cum ingenti fremitu cellulam ejus irrupit, cruentamque ostentans dexteram, et admisso recens scelere congaudens, Ubi est, inquit, Martine, virtus tua? unum de tuis modo
Abbreviated transcription (Latin):
se. tandem uictus uel ratione uł
p̃cibꝰ adc̃uiuiũ uenit: mirum
inmodum gaudente rege quod
idimpetrasset: Conuiue autẽ
aderant ueluti addiem festum
euocati. sũmi atq illustres ui¬
ri p̃fectus idemq consul euo¬
dius. uir quo nichil umquam
iustius fuit: comites duo sum¬
ina potestate p̃diti. fr̃ regis et
patruus: medius int̾ hos mar¬
tini prb̃r accubuerat: ipse aut̃
sellula iuxta regẽ posita con¬
sedrot: Ad mediũ fere c̃iuuiũ
ut moris ẽ. pateram regi minis¬
ter optulit: Ille scõ admodum
epõ potius dari iubet. expectars
atq ambiens ut abaliis dextera
poculum sumeret: s martin
ubi ebibit. pateram prb̃o suo
tradidit. nullũ scilicet existi-¬
mans digniorẽ qͥ possit prior
bibere. nec integrũ sibi fore si
aut regem ipsum aut eos quia
erant ita admirati sunt. ut ħ
ipsũ eis inqͦ c̃tẽpti fuerant
placeret celeberrimũq ꝑ om̃e
palatiũ fuit. fecisse martinum
p̃dixit futurũ. ut si aditalia m

Expanded text:
se, tandem uictus uel ratione uel se, tandem uictus uel ratione uel precibus ad conuiuium uenit, mirum in modum gaudente rege, quod id impetrasset. conuiuae autem aderant, uelut ad diem festum euocati, summi adque inlustres uiri, praefectus idemque consul Euodius, uir quo nihil umquam iustius fuit, comites duo summa potestate praediti, frater regis et patruus: medius inter hos Martini presbyter accubuerat, ipse autem in sellula iuxta regem posita consederat. ad medium fere conuiuium, ut moris est, pateram regi minister obtulit. ille sancto admodum episcopo potius dari iubet, expectans adque ambiens, ut ab illius dextera poculum sumeret. sed Martinus ubi ebibit, pateram presbytero suo tradidit, nullum scilicet existimans digniorem, qui post se prior biberet, nec integrum sibi fore, si aut regem ipsum aut eos, qui erant ita admirati sunt, ut hoc ipsum eis, in quo contempti fuerant, placeret. celeberrimumque per omne palatium fuit, fecisse Martinum praedixit futurum ut, si ad Italiam
Abbreviated transcription (Latin):
et inmultis uitare fastidiũ atq
ut minora tantũ inferã. quam¬
uis ut est nr̃oꝵ etas temporũ
qͥbus iam depͤuata omĩa atq cor¬
rupta sunt. ut pene p̾cipuũ sit
adulationi regiȩ sacerdotalẽ non
cessise c̾stantiam: Dum adimꝑa¬
torem maximũ ferocis ingenii
uirum et belloꝵ ciuiliũ uictoria
pͥncipẽ omĩum adulatio notare¬
tur. seq degeneri in constantia
regie clientele sacerdotale digni¬
tas subdidisset: in solo martino
aplĩca auctoritas ꝑmanebat:
ui. et aconuiuio eiꝰ frequent᷑ ro-¬
gatꝰ abstinui. dicens se mensȩ eius
participẽ eẽ non posse: qͥ duos
imꝑatores unũ regno alterum
uita expulisset Postremo cũ ma-¬
xinius se non sponte sumpsisse
imꝑiũ affirmaret. s impositam
sibi amilitibꝰ diuino nutu regni
necessitatẽ armis defendisse & ñ
alienã abeo dei uoluntatẽ uide¬
ri penes quem iam incredibili
euentu uictoria fuisset: nullumq
eraduersis nisi inacie occubuis¬

Expanded text:
et in multis uitare fastidium. Adque et in multis uitare fastidium. Adque ut minora tantis inseram — quamuis, ut est nostrorum aetas temporum, quibus iam deprauata omnia adque corrupta sunt, paene praecipuum sit, adulationi regiae sacerdotalem non cessisse constantiam —, cum ad imperatorem Maximum, ferocis ingenii uirum et bellorum ciuilium uictoria principem omnium adulatio notaretur seque degenere inconstantia regiae clientelae sacerdotalis dignitas subdidisset, in solo Martino apostolica auctoritas permanebat. am rogauit, et a conuiuio eius frequenter rogatus abstinuit, dicens se mensae eius participem esse non posse, qui imperatores unum regno, alterum uita expulisset. postremo, cum Maximus se non sponte sumpsisse imperium adfirmaret, sed inpositam sibi a militibus diuino nutu regni necessitatem armis defendisse, et non alienam ab eo Dei uoluntatem uideri, penes quem tam incredibili euentu uictoria fuisset, nullumque ex aduersariis nisi in acie occubuis
Abbreviated transcription (Latin):
niũ quȩ ꝑabsentẽ licet curata
esset obtulit. neq abalio eo quã
admartinũ habitu uirginitatis
inposo passus ẽ. c̃secrari. pauli¬
nus uero uir magni post modũ
futurus exempli cum oculum
grauit̾ delore cepisset. et iam
pupillam eiꝰ crassior. nubes suꝑ¬
ducta tetisset oculũ ei martin
penniculo c̃tigitit pͥstinamq
sanitatẽ sublato omĩ dolore res¬
tituit: Tpse aut̃ cũ casu quo¬
dam eẽt decenaculo deuolut.
et ꝑconfagos scale gradus deci¬
dens multis uulneribꝰ esset affec¬
tus. cum exanimis iaceret incel¬
lula. et in mensis doloribꝰ cru¬
ciaret᷑: nocte ei angeł uisus est
eluere uulnera & salubri un¬
guine c̃tusi corporis menbra c̃
tingere: atq ita postera die red¬
ditus ẽ. sanitati ut nichil umqͣm
ꝑtulisse in cõmodi putaret᷑ Sed¬
quia longum ẽ ire ꝑsingula.
sufficiant hec uel pauca deplu¬
rimis. satisq sit nos et in excellem¬
tibꝰ non subtrahere ueritatem

Expanded text:
nium, quae per absentem licet curata nium, quae per absentem licet curata esset, obtulit, neque ab alio eam quam a Martino, habitu virginitatis imposito, passus est consecrari. Paulinus vero, vir magni postmodum futurus exempli, cum oculum grauiter dolere coepisset et iam pupillam eius crassior nubes superducta texisset, oculum ei Martinus penicillo contigit pristinamque ei sanitatem sublato omni dolore restituit. ipse autem cum casu quodam esset de cenaculo deuolutus et per confragosos scalae gradus decidens multis uulneribus esset adfectus, cum exanimis iaceret in cellula et inmodicis doloribus cruciaretur, nocte ei angelus uisus est eluere uulnera et salubri unguedine contusi corporis superlinire liuores: adque ita postero die restitutus est sanitati, ut nihil umquam rtulisse incommodi putaretur. sed longum est ire per singula: sufficiant haec uel pauca de plurimis, satisque sit, nos et in excellentibus non subtrahere ueritatem