comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitosentiam sine ipsi quidem uisibilem dicamnaturam dĩ quaenatura¬
liter inuisibilis est: non tibi statim uel impium uideatur esse uel absurdum:
Rationem quippe dabimus consequenter: Aliud est uidere. aliu deognoscere:
uideri &uidere corporum resest: cognosci &cognoscere intellectualis na¬
turaest. Quic quidergo proprium corporumest: hoc nec depatre nec defilio
sentiendumest: Quoduero ad naturam pertin& dĩtatis. hoc interpatrẽ
& filium constat: Denique &iam ipse in eugło nondixit. quia nemoinidit¬
patrem nisi filius nequefilium nisi pater: sed ait nemonouit filium nisi pater.
nequepatrem quis nouit nisi filius. Ex quomanifeste iudicatur quod qͥc¬
quid intercorporeas naturas uidere & uideri dicitur. hoc inter patrem
& filium cognoscere dicitur &cognosci: peruifstutem scientiae : nonperuisi¬
bilitatis fragilitatem: Quia ergo deincorporea natura & inuisibili n&

Expanded text:
nito sentiam, si ne ipsi quidem visibilem dicam naturam Dei, quæ naturanito sentiam, si ne ipsi quidem visibilem dicam naturam Dei, quæ naturaliter invisibilis est, ne tibi statim vel impium videatur esse vel absurdum; rationem quippe dabimus consequenter. Aliud est videre, aliud cognoscere: videri et videre corporum res est; cognosci et cognoscere, intellectualis naturæ est. Quidquid ergo proprium corporum est, hoc nec de Patre est, nec de Filio sentiendum: quod vero ad naturam pertinet deitatis, hoc inter Patrem et Filium constat. Denique etiam ipse in Evangelio non dixit, quia nemo viditPatrem nisi Filius, neque Filium nisi Pater; sed ait: «Nemo novit Filium nisi Pa» ter, neque Patrem quis novit nisi Filius.» Ex quo manifeste indicatur quod quidquid inter naturas corporeas videri et videre dicitur, hoc inter Patrem et Filium cognoscere dicitur et cognosci, per virtutem scientiæ, non per visibilitatis fragilitatem. Quia igitur de incorporea natura et invisibili, nec
Abbreviated transcription (Latin):
fortassis au&oritatis habere undeantur apudeos qui ex sc̃is scripturis dereb:
diuinis instituiuolunt &iam desibi ad probariquaerunt quomodo natura dĩ
suꝑemin& corporum naturam: Videergo sinon &iam apostolus: hocidemait
cum dexp̃oloqui curdicens: Qui est imago in uisibilisdĩ primogenitus omnis
creatur& Nonenim ut quidam putant naturadi alicui uisibilis est & aliis in¬
uisibilis : Non enim dixit apostolus imago inuisibilis dĩ hominib autinuisi¬
bilis peccatoribus: sed ualde constanter pronuntiat deipsanaturadĩ di¬
cens imago inuisibilis di : sed & iohannes in eugło. dicens: dm̃ne mouidit umquã:
Manifeste declarat omnib: qui intellegere possunt: quia nulla natura est
cuiuisibilis sit dr̃: Nonquasi quiuisibilis quidemsit pernaturam & ue¬
lut fragilioris creatura e euadat atque excedat aspectum: sed qm̃natura¬
liter ideri in ponĩbilis est: Quodsirequiras ame quid&iam de ipso unige¬

Expanded text:
fortassis auctoritatis habere videantur apud eos qui ex sanctis Scripturis de rebus divinis institui volunt, et etiam sibi inde approbari quærunt, quomodo natura Dei supereminet corporum naturam. Vide ergo si non etiam Apostolus hoc idem ait, cum de Christo loquitur dicens: «Qui est imago invisibilis Dei primogenitus omnis creaturæ.» Non enim, ut quidam putant, natura Dei alicui visibilis est, et aliis invisibilis: non enim dixit Apostolus, imago invisibilis Dei hominibus, aut invisibilis peccatoribus, sed valde constanter pronuntiat de ipsa natura Dei dicens: «Imago invisibilis Dei.» Sed et Joannes in Evangelio dicens: «Deum nemo vidit» unquam,» manifeste declarat omnibus qui intelligere possunt, quia nulla natura est cui visibilis sit Deus: non quasi qui visibilis quidem sit per naturam, et velut fragilioris creaturæ evadat atque excedat aspectum, sed quoniam naturaliter videri impossibile est. Quod si requiras a me quid etiam de ipso Unige
Abbreviated transcription (Latin):
&im quasdam exscripturis commenticias afferre adstructiones solent :
Id est quod uelpecus cuise mulier contranaturam subiecerit inreatum pa¬
riter cummuliere deuoc&ur aclapidari pariter iubeatur: uel quod taurus
cormipeta lapidarinihil ominus praecipitur: sed & quod bab al asina oseius

Expanded text:
etiam quasdam ex Scripturis commentitias afferre astructiones solent, etiam quasdam ex Scripturis commentitias afferre astructiones solent, id est quod vel pecus cui se mulier contra naturam subjecerit, in reatum pariter cum muliere devocetur ac lapidari pariter jubeatur; vel quod taurus cornupeta lapidari nihilominus præcipitur; sed et quod Balaam asina os ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quer int tenebras dilexerint lucem. & factifuerint filii lucis
uel qui omnem pugnam superantes. & pacifici effecti fili pacis ac filii dĩfiunt:
uel hi quimortificantes membra sua quae sunt superterram. & transcendenes
non solum corpoream naturam uerum &iam animaeipsius ambiguos firgi¬
lesq motus adiunxerunt sedño facti ex in tegro sp̃s. ut sint cumillo unussõs:
semꝑcum ipsõ singula quaeque discernentes: usquequo perueniant in hoc
ut perfecti effecti sps. tales omnia discernant per hoc quod in omni scĩtate
inluminati sensum per uerbum & sapientiã dĩ anullo possint penitus discerni:
Illa sane nos nequaquam recipienda censemus quae aquib dam suꝑfluo uel
requiri uel adstrui solent: idest quod animae intantum sui decessum ueni¬
ant ut natur ae rationabilis ac dignitatis oblitae : &iam in ordinem in ra¬
tionabilium animantium uelbestiarum ud pecudum deuoluantur: proqͥb:

Expanded text:
querint tenebras, et dilexerint lucem, et facti fuerint filii lucis; querint tenebras, et dilexerint lucem, et facti fuerint filii lucis; hi qui omnem pugnam superantes, et pacifici effecti, filii pacis et filii Dei fuerint; vel qui mortificantes membra sua quæ sunt super terram, et transcendentes non solum corpoream naturam, verum etiam animæ ipsius ambiguos fragilesque motus adjunxerint se Domino, facti ex integro spiritus, ut sint cum illo unus spiritus semper, cum ipso singula quæque discernentes, usquequo perveniant in hoc ut perfecte effecti spirituales omnia discernant per hoc quod in omni sanctitate illuminati sensu per Verbum et sapientiam Dei a nullo penitus possint discerni. Illa sane nos nequaquam recipienda censemus, quæ et a quibusdam superfluo vel requiri vel astrui solent; id est, quod animæ in tantum sui decessum veniant, ut naturæ rationabilis ac dignitatis oblitæ etiam in ordinem irrationabilium animantium, vel bestiarum, vel pecudum devolvantur: pro quibus
Abbreviated transcription (Latin):
meritum dominantur: & est unusiste sũmus & excellentissimus ordo incael estib:
rationabilis creaturae : gloriosa officiorum uari&ate dispositus: similiter sane
&iam de aduersariis uistutib: sentiendumest : quae se in idloci at que officui prae¬
buerunt: ut hoc quoduel principatus. uel potestates. uel mundirectores tenebran.
uel sp̃italia nequitiae. uel sp̃s maligni. uel dae monia inmunda sunt : Non subs¬
tantialiter id habeant neque quiatales creatisint : sed promotib: suis & profecti¬
bus qub: inscelere profecerunt hosmalitiȩ sortiti sunt grardus &est alter
isteordo rationabilis creaturae : quise ita praeceps ne quitiae dedit ut reuocari
nolit magisquam non posiit : dumscelerum rabies iamlibi do est & delectat:
Testius uero creaturae rationabilis ordo est. earum quae humanum gemus
replendum aptae iudicantur . Id est animae hominum perprofectum &iã

Expanded text:
meritum dominantur: et est unus iste summus et excellentissimus ordo in cœlestibus meritum dominantur: et est unus iste summus et excellentissimus ordo in cœlestibus rationabilis creaturæ gloriosa officiorum varietate dispositus. Similiter sane etiam de adversariis virtutibus sentiendum est, quæ se in id loci atque officii præbuerunt, ut hoc quod principatus, vel potestates, vel mundi rectores tenebrarum, vel spiritualia nequitiæ, vel spiritus maligni, vel dæmonia immunda sunt, non substantialiter id habeant, neque quia tales etibus quibus in scelere profecerunt, hos malitiæ sortiti sunt gradus. Et est alter iste ordo rationabilis creaturæ, qui se ita præceps nequitiæ dedit, ut revocari nolit magis quam non possit, dum scelerum rabies jam libido est, et delectat. Tertius vero creaturæ rationabilis ordo est earum quæ ad humanum genus replendum aptæ judicantur a Deo, id est animæ hominum, per profectum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
henignitas enimdĩ secundum quodiẽ dignumest prouocat omnia & ad trahit
adb catum finem ilum ubi decidit & aufugit omnis dolor &tristitia & gemitus
puto ergo secundum quo d mihi ui d&ur. quod praecedens disputatio sufficienter
estenderit quod non indiscr&o uel fortuitõ aliquo casu. uel principatis teneant
nostrum uel scire ulquaerere quulli actus fuerint perquos inistẽ ordiem uenire
meruerint: sed hoctantum scire osufficit addĩ aequitatem & iustitiam demons¬
trandam. quia secundum sententiam apostoli pauli personarum acceptio nonẽ
apuddm̃ quin potius omnia promeritis singulorum profectib que dispensat:
nequeergo angelorum officium: nisi ex merito constata Neque potestates nisi
exprofectusuo agunt potestatem: Neque quae nominantur sẽdes id est iudican¬
di udregendi potestas ĩdnisi exmeritis ad minis trant: Neque dominationes contra

Expanded text:
Benignitas enim Dei, secundum quod se dignum est, provocat omnia, et attrahit Benignitas enim Dei, secundum quod se dignum est, provocat omnia, et attrahit ad beatum finem illum ubi decidit et aufugit omnis. dolor, et tristitia, et gemitus. IV. Puto ergo, secundum quod mihi videtur, quod præcedens disputatio sufficienter ostenderit quod non indiscreto vel fortuito aliquo casu, vel Principatus teneant nostrum vel scire vel quærere qui illi actus fuerint per quos in istum ordinem venire meruerint. Sed hoc tantum scire sufficit ad Dei æquitatem et justitiam demonstrandam, quia secundum sententiam Apostoli Pauli, « personarum acceptio non est apud Deum,» qui potius omnia pro meritis singulorum profectibusque dispensat. Neque ergo Angelorum officium nisi ex merito constat, neque Potestates nisi ex profectu suo agunt potestatem, neque quæ nominantur Sedes, id est judicandi vel regendi potestates, id nisi ex meritis administrant; neque Dominationes contra
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i sapientia enim est: & sapientia stultitiam utique recipere non potest:
& iustitia est: iustitia autem num quam profecto iniustitiam capi& &
uerbum est uelratio : quaeutique in rationabilis effici non potest: sed & lux
est & lucem cestum est quod tenebrae non conpraehendant: similiter quoq:
substantialiter scã est: si quaautem alia natura scã est ex ad sumptione hoc
sed accidens sibi propter quod & decidere potest quod accidit: Ita & iustitiã
accidentem quis habere potest : unde & decidere eam possibile est: sed & sapi¬
entiam quis accidentem nihil ominus hab&: quamuis in nr̃a sit positum
potestate. studio nr̃o &uitae merito sisapientiae operam demus effici sapi¬
entes: &sisemperstudii gerarmus. semper sapientiae participemus : &id nob̵
uelplus uelminus accidat siue prouitae merito. siue prostudii quantitate:

Expanded text:
Christi; sapientia enim est, et sapientia utique stultitiam recipere non potest; Christi; sapientia enim est, et sapientia utique stultitiam recipere non potest; et justitia est, justitia autem nunquam profecto injustitiam capiet; et Verbum est vel ratio, quæ utique irrationabilis effici non potest: sed et lux est, et lucem certum est quod tenebræ non comprehendant. Similiter quoque substantialiter sancta est. Si qua autem alia natura sancta est, ex assumptione hoc sed accidens sibi, propter quod et decidere potest quod accidit. Ita et accidentem justitiam quis habere potest, unde et decidere eam possibile est. Sed et sapientiam quis accidentem nihilominus habet, quamvis in nostra positum sit potestate, studio nostro et vitæ merito, si sapientiæ operam damus, effici sapientes, et si semper id studii geramus, semper sapientiæ participemus, et id nobis vel plus vel minus accidat, sive pro merito vitæ, sive pro studii quantitate.
Abbreviated transcription (Latin):
&iterum omni homini possibile est discere astem grrmmaticã. uel me¬
dicinam non tamen idcirco ostenditur omnis homo uel medicus esse¬
uel gnrmmaticus Itasi dicimus nullam esse naturam quae non posiit recipere
malum non tamen continuo &iam recipisse malum designatur:
secundum nosnamq nediabolus quidem ipse incapax fuitboni non tamen
idcirco quia potuit recipere bonum: &iam uoluit. uel uirtuti operam dedit.
sicut enimperhaec quaede proph&is exempla protulimus edoc&ur: fuit
aliquandobonus : cum in paradisodĩ inmedio cerubin uersar&ur: sicut ergo
istehabuit quidem in se uel uistutes recipiendae uel malitiae facultate m &
auirtute declinans tota semente conuertit ad malum: It a&iam c&erae
creaturae cumutriusq habeant facultatem: pro arbitrii libestate fugi¬
entes malum adherent bont: Nullaergo natura est. quaenon recipiat
bonum uel malum : excepta dĩ natura quae bonorum omnium fonsest: &

Expanded text:
et iterum omni homini possibile est discere artem grammaticam vel meet iterum omni homini possibile est discere artem grammaticam vel medicinam, non tamen idcirco ostenditur omnis homo vel medicus essevel grammaticus: ita si dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, non tamen continuo etiam recepisse malum designatur. Secundum nos namque ne diabolus quidem ipse incapax fuit boni: non tamen idcirco quia potuit recipere bonum, etiam voluit, vel virtuti operam dedit. Sicut enim per hæc quæ de Prophetis exempla protulimus, edocetur, fuit aliquando bonus, cum in paradiso Dei in medio Cherubim versaretur. Sicut ergo iste habuit quidem in se vel virtutis recipiendæ vel malitiæ facultatem, et a virtute declinans tota se mente convertit ad malum ita etiam cæteræ creaturæ cum utriusque habeant facultatem, pro arbitrii libertate fugientes malum, adhærent bono. Nulla igitur natura est quæ non recipiat bonum vel malum, excepta Dei natura quæ bonorum omnium fons est, et
Abbreviated transcription (Latin):
cebona arboris erant paulus & p&rus. quomodo istos fructus tam pessi¬
mos attulisse putandisunt : Quod si responderint ea quae comminisci soleN.
qm̃ non paulus persecutus est sed alius nescio quis quierat in paulo. Neque
p&rus negauit sed alius negauit inpetro Quare paulus sinihil peccauerat.
dixit. quia nonsum dignus uocari a postolus qmpersecutiis sum ecđam dĩ
Curautem & petrus alio peccante ipse fl& amarissime : ex quo om̃s
quidem illorum in eptiae arguentur: secundum nos uero. nihil est in õ¬
nirationabili creatura quod non tamboni quam malisit capax: sed
non continuo quia dicimus nullamesse naturam quae non possit recipe¬
re malum. Id circo confirmamus omnemnaturam recspisse malum:
idest malam effectam: sic ut est dicere. quia omnis hominis natura recipit
ut possit nauigare. non tamen exeo &iam omnis homo nauigabit:

Expanded text:
ce bonæ arboris erant Petrus et Paulus; quomodo istos fructus tam péssice bonæ arboris erant Petrus et Paulus; quomodo istos fructus tam péssimos attulisse putandi sunt? Quod si responderint ea quæ comminisci solent, quoniam non Paulus persecutus est, sed alius nescio quis qui erat in Paulo; neque Petrus negavit, sed alius negavit in Petro: quare Paulus, si nihil peccaverat, dixit quia «non sum dignus vocari Apostolus,» quoniam persecutus sum Ecclesiam Dei 2?» cur autem et Petrus alio peccante ipse flevit amarissime? Ex quo omnes quidem illorum ineptiæ arguentur. III. Secundum nos vero nihil est in omni rationabili creatura, quod non tam boni quam mali sit capax. Sed non continuo, quia dicimus nullam esse naturam quæ non possit recipere malum, idcirco confirmamus omnem naturam recepisse malum, id est malam effectam: sicut est dicere quod omnis hominis natura recipit ut possit navigare, non tamen ex eo etiam omnis homo navigabit;
Abbreviated transcription (Latin):
non exdispensantis in aequalitate descendere : sed quo facilius ha& itaessȩ in ca¬
lestibus agnoscantur: dehisquae inter homines gesta sunt uel geruntur
proferamus exempl : ut consequenter ex uisibilib: &iam in uisibilia
contemplemur: paulum uel p&rum sine dubio sp̃italis naturae fuisse
confirmant : cumergo contra pi&atem egisse paulus inueniatur in eo
quodpersecutus est ecdesiamdĩ. Cumque petrus peccatum tam graue
commiserit ut ancilla ostiaria interrogante secum uiramento ad firma¬
uerit nescire se qui sit xp̃s: Quomodo istiqui secudum illos spĩtalessunt.
in peccatahuius cemodi corruerunt: maxi mecum soleant frequenter
adserere & dicere: Qm̃ non potest arborbona malosfructos facere &
siutique bonanon potest malos fructus facere : secundum ipsos uero deradi¬

Expanded text:
secundum malitiam, non ex dispensantis inæqualitate descendere. Sed quo facilius hæc ita esse in cœsecundum malitiam, non ex dispensantis inæqualitate descendere. Sed quo facilius hæc ita esse in cœlestibus agnoscantur, de his quæ inter homines gesta sunt, vel geruntur, proferamus exempla, ut consequenter ex visibilibus etiam invisibilia contemplemur. Paulum vel Petrum sine dubio spiritualis naturæ fuisse confirmant. Cum ergo contra pietatem Paulus egisse inveniatur, in eo quod persecutus est Ecclesiam Dei; cumque Petrus peccatum tam grave commiserit, ut ancilla ostiaria interrogante se cum juramento affirmarit nescire se quis sit Christus: quomodo isti, qui secundum illos spirituales sunt, in peccata hujusmodi corruerunt; maxime cum soleant frequenter asserere, et dicere quoniam «non potest arbor bona malos fructus facere?» Et si utique arbor bona non potest fructus malos facere, secundum ipsos vero de radi
Abbreviated transcription (Latin):
ac protinius cuiusq uigore & ingenio deferri aiustissimo & aequissimo mo¬
deratore omnium credende mest dõ:
in illas in eptas atque impias fabula seorum quinaturas sp̃itales diuersas & ob
hoc aduersis conditorib institutas tam incaelestib: quam &iam inter ani¬
mas hominum fingunt.dum &unieidemq: conditori diuersas naturas
rationabilium creaturarum ad scribi uidetur ab surdum: sic̃ uere absur¬
dumest: & causam tameneius diuersitatis ignoraent: Aunt enim conse¬
quens non uideri : ut unus atque idem conditor nulla extante causa meri¬
iorum aliis potestatem dominationis iniungat. Alios subiciat dominan¬
tibus. Aliis tribuat principatum: Alios subiecto sesse principibus faciat.
quae utique omnia ut ego aestimo consequentia rationis huius quam
supra exposuimus redarguit at que confutat. perquam causa diuersita¬
tis ac uari&atis insingulis quib: que creaturis ostenditur: ex ipsarũ

Expanded text:
ac pro uniuscujusque vigore et ingenio deferri a justissimo et æquissimo moac pro uniuscujusque vigore et ingenio deferri a justissimo et æquissimo moderatore omnium credendum est Deo. in illas ineptas atque impias fabulas eorum qui naturas spirituales diversas et ob hoc a diversis conditoribus institutas, tam in cœlestibus quam etiam inter animas hominum fingunt: dum et uni eidemque conditori diversas naturas rationabilium creaturarum ascribi videtur absurdum, sicut vere absurdum est, et causam tamen ejus diversitatis ignorant. Aiunt enim consequens non videri ut unus atque idem conditor nulla extante causa meritorum, aliis potestatem dominationis injungat, alios subjiciat dominantibus, aliis tribuat principatum, alios subjectos faciat principibus esse. Quæ utique omnia, ut ego existimo, consequentia rationis hujus quam supra exposuimus, redarguit atque confutat, per quam causa diversitatis ac varietatis in singulis quibusque creaturis ostenditur ex ipsarum
Abbreviated transcription (Latin):
archangelico ordine illut uel illut officiigenus unicuiq deputatum:
Alius uero in archangelorum ordine merunse describi : &agere subillo uel illo¬
archangelo uel illo duce ud principe ordinisui: Quacomnia ut dximus non
fostuito neque in discr&e : sed aptissimo & iustissimo di iudicio ordinatas
& promeritis disposita ipso iudicante & probante : ut illiquidem angelo
ephesiorum committi & clesia debeat . Illiuero alii ⁊ myrnensium. &ille
quidem angelus ut sit p&ri alius ut sit pauli : tum de inde persingulos mi¬
nimorum qui sunt in ecclesia qui uelqui ad scribi singulis debeant angeli
qui&iam cotidie uide ant faciemdi : sed & quis debeat esse angelus quicir¬
cumd& in circum timentium dm̃: Quaeutique omnia non casu neque
fostunti geri. neque quia naturaliter talesfactisint aestimandum est:
ne &iam in hoc factoris in aequalitas accusetur : sed promeritis & uirtutib

Expanded text:
archangelico ordine illud vel illud officii genus unicuique deputatum; archangelico ordine illud vel illud officii genus unicuique deputatum; alios vero in Angelorum ordine meruisse describi, et agere sub illo vel illoArchangelo, vel illo duce, vel principe ordinis sui. Quæ omnia, ut dixi, non fortuito atque indiscrete, sed aptissimo et justissimo Dei judicio ordinata sunt, et pro meritis disposita ipso judicante et probante: ut illi quidem Angelo Ephesiorum committi Ecclesia debeat, illi vero alii Smyrnensium; et ille quidem Angelus ut sit Petri, alius vero ut sit Pauli: tum demum per singulos minimorum qui sunt in Ecclesia, qui vel qui, ascribi singulis debeant Angeli qui etiam quotidie videant faciem Dei: sed et quis debeat esse Angelus qui circumdet in circuitu timentium Deum. Quæ utique omnia non casu neque fortuito geri, neque quia naturaliter tales facti sunt, existimandum est, ne etiam in hoc factoris inæqualitas accusetur: sed pro meritis et virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
reuelationem filiorum dĩ: Eadem sane &iam deluna &stellis sentienda sunt.
acdicenda : Videamus nunc quaesit &iam libertas creatura e: uelquae absolutio
seruitutis: cum tradideritxp̃s regnumdõ & patri: tunc &iam ista animantia
cumprius regnixp̃i fuerint effecta : simulcumomni regno &iam patri reg¬
nanda tradentur : ut cumds̃ erit omnia in omnib:: &iamista cum sint exomnib
Simili quoque ratione : &iam de angelis utendum puto: nec aestimandum
qm fortuito accidat ut illi angelo illut iniungatur officium uerbi gratia. ut
rafaelo curandi & medendi opus. gabrielo bellorum prouidentia. michahelo
mortalium praecessupplicationesq: curare : Haec enimoffitia promeruisse eos
non aliter putandumest : quam ex suis quemque meritis & prostudiis acuistu¬
tib quar ante mundiistius conpagem gesserint suscepisse : tum deinde in

Expanded text:
revelationem filiorum Dei. Eadem sane etiam de luna et stellis sentienda sunt revelationem filiorum Dei. Eadem sane etiam de luna et stellis sentienda sunt et dicenda. Videamus nunc quæ sit etiam libertas creaturæ, vel quæ absolutio servitutis. Cum tradiderit Christus regnum Deo et Patri, tunc etiam ista animantia cum prius regnum Christi fuerint effecta, simul cum omni regno etiam Patri regnanda tradentur: ut cum Deus erit omnia in omnibus, etiam ista cum sint ex omnibuVIII – De Angelis. I. Simili quoque ratione etiam de Angelis utendum puto, nec existimandum quoniam fortuito accidat ut illi Angelo illud injungatur officium, verbi gratia, ut Raphaëlo curandi et medendi opus, Grabrielo bellorum providentia, Michaëlo mortalium preces supplicationesque curare; hæc enim officia promeruisse eos non aliter putandum est, quam ex suis quemque meritis et pro studiis ac virtutibus quæ ante mundi hujus compagem gesserint, suscepisse: tum deinde in
Abbreviated transcription (Latin):
magnifici operis ministerio. liberabuntur ab hacseruitute corruptionis
& uanitatis cumre demptionis gloriae filiorum di tempus aduenerit: qua spe
accepta & quam promissionem complendam sperans uniuersa creatura:
congemescit: Nunc interimut pote &iam affectum habens ergaeos quib
ministrat condol& perpacientiam quae promissa sunt sperans: Intuere
illud quoque si forte aptari potest &iam illa uox pauli: His quilic&& non uolen¬
tes prouoluntate tameneis qui subiecit &prorepromissionum speuanitati
subiectisunt: quam ait: optaremenim resolui uelredire &esse cumxp̃o.
Multo enim mnclius: putoenim quia similit̃ possit &iam sol dicere : quĩoptarẽ
resolui uel redire & esse cum xp̃o. multo enim melius: & paulus quidem addit
sed permanere incarne. magis necessarium propteruos : sol uero potest dicere.
permanere autem in hoc caelesti &lucido corpore magis necessarium propter

Expanded text:
magnifici operis ministerio liberabuntur ab hac servitute corruptionis magnifici operis ministerio liberabuntur ab hac servitute corruptionis et vanitatis, cum redemptionis gloriæ filiorum Dei tempus advenerit. Qua spe accepta, et quam promissionem complendam sperans universa creatura congemiscit nunc interim utpote etiam affectum habens erga eos quibus ministrat, et condolet per patientiam quæ promissa sunt sperans. Intuere etiam illud, si forte aptari potest illa vox Pauli his qui, licet non volentes, pro voluntate tamen ejus qui subjecit, et pro repromissionum spe vanitati subjecti sunt, qua ait: «Optarem enim resolvi, vel» redire, et esse cum Christo: multo enim melius.» Puto enim quia similiter possit etiam sol dicere quia «optarem» resolvi vel redire et esse cum Christo: multo enim melius.» Et Paulus quidem addit: «Sed permanere in carne magis necessarium propter vos;» sol vero potest dicere: Permanere autem in hoc cœlesti et lucido corpore magis necessarium, propter
Abbreviated transcription (Latin):
a& herium sit corpus astrorum: tamen materialeest: unde & salomon
mihiuid&ur uniuersam corpoream naturam uelut onerosam quod am¬
modo &uigorem sp̃ituum retardantem: hoc modo compellare:
Vanitas uanitatium omnia uanitas dixit &clesiastes omnia uanitas:
Respexi enim inquit &uidiuniuersa quae subsole sunt. & ecce om̃auanitas:
Huic ergo uanitati creatura subiectaest: illa praecipuae creatura: quaeutq
maximum in hoc mundo &egregium operissu optin& principatum Id est
sol & luna &stellae: uanitati sub iecta dicuntur corporib indita: atq ad in¬
luminandi officium humano generi deputata: & non inquit uolens creatura
haec uanitati subiecta est : non enim uoluntate exhibendum suscepit mi¬
nisterium uanitati: sed qm̃ uolebat ille qui subiciebat pp̃t eum qui subiecit.
promittentem his qui non uoluntate uanicati subdebantur: quodexpl&o

Expanded text:
æthereum sit corpus astrorum, tamen est materiale. Unde et Salomon æthereum sit corpus astrorum, tamen est materiale. Unde et Salomon mihi universam corpoream naturam velut onerosam quodammodo, et vigorem spirituum retardantem hoc modo videtur appellare: «Vanitas vanitatum et omnia vanitas, dixit Ecclesiastes. Omnia vanitas: respexi enim, inquit, et vidi universa» quæ sub sole sunt, et ecce omnia vanitas. ›» Huic ergo vanitati creatura subjecta est, illa præcipue creatura quæ utique maximum in hoc mundo et egregium operis sui obtinet principatum; id est, sol et luna et stellæ vanitati subjecta dicuntur, corporibus indita, atque ad illuminandi officium humano generi deputata. «Et non, inquit, volens creatura hæc vanitati subjecta est.» Non enim voluntate exhibendum suscepit ministerium vanitati, sed quoniam volebat ille qui subjiciebat, propter eum qui subjecit, promittentem his qui non voluntate vanitati subdebantur, quod expleto
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere : sed uide amus siquam propriae &iam deipsis caelestib: signifi¬
cantiam apudscripturam scam̃ possumus inuenire : Paulus a postolus ita
ait: Qm̃ in quit uanitati creatura subiecta est: non uolens. sed pp̃t eum
qui subiecit in sp̃e. quia & ipsa creatura liberabitur a seruitute corruptio¬
nis in libestate gloriae filiorum dĩ: Cui obsecro uanitati creatura subiectaẽ.
uel quae creatura. uel quomodo nonuolens. uel subquasps : quo autem modo
ipsa creatura liberabitur a seruitute corruptionis. sed & alibi ipse apostolus
dicit: nam expectatio creaturae. reuelationem filiorum dĩ expectat &iter
alibi ait: Nonsolum autemnos sed & ipsa creatura congemescit. & condol&
usquenunc: Vnde inquirendus est quisit gemitusenus uelqui fint dolores eĩ:
Et primoergo uideamus quae est uanitas cuicreatura subiectaest: ego
quidem arbitror: non aliamessẽ uanitatem quam corpora: Nam lic&

Expanded text:
ostendere. V. Sed videamus si quam proprie etiam de ipsis cœlestibus signifiostendere. V. Sed videamus si quam proprie etiam de ipsis cœlestibus significantiam jam apud Scripturam sanctam possimus invenire. Paulus Apostolus ait ita, quoniam, inquit, vanitati creatura subjecta est non volens, sed propter eum qui subnis in libertatem gloriæ filiorum Dei.» Cui obsecro vanitati creatura subjecta est, vel quæ creatura, vel quomodo non volens, vel sub qua spe? quo autem modo ipsa creatura liberabitur a servitute corruptionis? Sed et alibi ipse Apostolus ait: «Nam expectatio creaturæ revelationem filiorum Dei expectat.» Et iterum alibi ait: «Non solum autem nos, sed et ipsa creatura congemiscit, et condolet usque nunc. D Unde inquirendum est qui sit gemitus, vel qui sint dolores ejus. Et primo ergo videamus quæ est vanitas cui creatura subjecta est. Ego quidem arbitror non esse aliam vanitatem quam corpora: nam, licet
Abbreviated transcription (Latin):
debitur ei qui inuentre fratrem suum subplantauit. idest iacob aut quo¬
modo simul cum corpore fictaest anima uel plasmata eius quiadhuc in
uentre matrissuae positus reol&us est spũ sco : lo hannem dico tripudiantẽ
in matris utero: & magnase exaltatione iactantem : Pro eo quod saluta¬
tioni suox mariae adaures heli sab&h suae matris aduenerat:
Quo modo simul cum corpore ficta est & plasmata &iam illius anma
qui ante quam inutero formar&ur notus esse dicitur dõ. & antequam de
uulua proceder& scĩficatus ab eo est. neforte nonudicio neque prome¬
effugiemus illam udcem quaait. Num quid iniustitia est apud dm̃: absit:
quitur eam defensionem: quae animas subsistere simulcum comporib:
ad seuerat: Quantum ergo ex conparatione humanistatus concipi
potest: consequens puto multo magis haec decaelestib sentienda.
quae &iam in hominib: ratio ipsa & scripturae auctoritas uid&ur

Expanded text:
debitur ejus qui in ventre suum fratrem supplantavit, id est Jacob? Aut quodebitur ejus qui in ventre suum fratrem supplantavit, id est Jacob? Aut quomodo simul cum corpore ficta est anima, vel plasmata ejus qui, adhuc in ventre matris suæ positus, repletus est Spiritu sancto? Joannem dico tripudiantem in utero matris, et magna se exultatione jactantem pro eo quod salutationis. vox Mariæ ad aures Elizabeth suæ matris advenerat. Quomodo cum corpore simul ficta est et plasmata etiam illius anima qui, antequam in utero formaretur, notus esse Deo dicitur, et antequam de vulva procederet, sanctificatus est ab eo? Ne forte non judicio, nec pro meeffugiemus illam vocem quæ ait: «Numquid injustitia est apud Deum? Absit. sequitur eam defensionem quæ animas subsistere simul cum corporibus asseverat. Quantum ergo ex comparatione humani status concipi potest, consequens puto multo magis hæc de cœlestibus sentienda, quæ etiam in hominibus ratio ipsa et Scripturæ auctoritas videtur
Abbreviated transcription (Latin):
bilia consequentia disputationis inuenit : utrum cum corporib animata
pariter uideantur eo intempore cumdicit scriptura quia fecit ds̃¬
duo luminaria magna . luminare maius in principatum diei. & luminare
minus in principatum noctis. &stellas: an noncumipsis corporib: sed extrin¬
secus factis iam corporibus inseruit spm̃: peruidendum est: Ego quidem suspicoꝵ
extrinsecus insestum esse spm̃: sed opere praecium uidebitur descripturis hoc
ostendere : Namperconiecturam: facilis ad sertio esse uidebitur: scriptura aut̃
testimoniis utique difficilius ad firmatur : Namper comecturas. itapossibi¬
le est ostendi: si hominis anima quaeutique inferiorest dum hominis est¬
anima noncum corporib: ficta se dpropriae extrinsecus probatur insesta:
multo magiseorum animantium. quae cadestia designantur : Namquan¬
tum ad homines expectat. quomodo cumcorpore simul ficta amma ui¬

Expanded text:
bilia, consequentia disputationis invenit, utrum cum corporibus pariter bilia, consequentia disputationis invenit, utrum cum corporibus pariter animata videantur eo tempore, cum dicit Scriptura quia fecit Dduo luminaria magna, et luminare majus in principatum diei, et luminare minus in principatum» noctis, et stellas:» an non cum ipsis corporibus, sed extrinsecus factis jam corporibus inseruit spiritum, pervidendum est. Ego quidem suspicor extrinsecus insertum esse spiritum, sed operæ pretium videbitur de Scripturis hoc ostendere. Nam per conjecturam facilis assertio esse videbitur Scripturarum autem testimoniis utique difficilius affirmatur. Nam per conjecturas ita possibile est ostendi. Si hominis anima, quæ utique inferior est dum hominis anima est, non cum corporibus ficta, sed extrinsecus proprie probatur inserta, multo magis eorum animantium quæ cœlestia designantur. Nam quantum ad homines spectat, quomodo cum corpore simul ficta anima vi
Abbreviated transcription (Latin):
astrum suo ordine suisq cursib: indultae sibi quantitatis. splendorem prȩ¬
beant mundo: alii senim quiuocantur plan&ae mouentur ordinibus:
aliis hi quos. aplanis uocant: in quo illud manifestissime ostenditur : qđ
neque motus illius corporis sineanimaefficipotest : Neque quae animan¬
tia sunt possunt aliquando essesine motu: stellȩ uero cumtanto ordine
actanta ractione moueantur. ut innullo prorsus aliquando cursus earũ
insus ñt inpeditus. Quomodo non ultra omnem soliditatem est tantũ
ordinem tantamque disciplinae acrationis obseruantiam dicere ab
mrationabilibus exiiuel expleri : A pudhiere miam sane : &iam regina caeli
luna esse nominatur: Quodsi animantessunt stellaerationabiles
quod ait iob stellae non sunt mundae in conspectueius. talem mihi quendã
indicare uid&ur intellectum: Iam uero ea quae animantia esse &rationa¬

Expanded text:
astrum suo ordine suisque cursibus indultæ sibi quantitatis splendorem præastrum suo ordine suisque cursibus indultæ sibi quantitatis splendorem præbeat mundo. Aliis enim qui vocantur planetæ, moventur ordinibus, aliis hi quos ἀπλανεῖς vocant. In quo id manifestissime ostenditur, quod neque motus illius corporis sine anima effici potest; neque quæ animantia sunt, possunt aliquando esse sine motu. Stellæ vero cum tanto ordine ac tanta ratione moveantur, ut in nullo prorsus cursus earum aliquando visus sit impeditus, quomodo non est ultra omnem stoliditatem tantum ordinem, tantamque disciplinæ ac rationis observantiam dicere ab irrationabilibus exigi vel expleri? Apud Hieremiam sane etiam regina cœli luna esse nominatur. Quod si animantes sunt stella, et rationabquod ait Job: «Stellæ non sunt mundæ in conspectu ejus 2,» talem mihi quemdam videtur indicare intellectum. IV. Jam vero ea quæ animantia esse et rationa
Abbreviated transcription (Latin):
tellegi possit. &iam illud primo debemus inquirere. sianimantiaha& esse
& rationabili a intellegi fasest: Tum deinde utrum animae ipsarum parit᷑¬
cumipsis corporib extiterunt ananteriores corporibus uideantur: sed& post
consummationem scł si intellegendum est easrelax anda sesse corporibus
&sicut nos cessamus ab hac uita siita &iam ipsa ta mundi inluminatione
cessabunt: quamuis haec inquirere audatiae cuiusdam uideatur.
captandae ueritatis studio prouocamur: quae possi¬
bilia nobis sunt secundum gnatiam spr̃ scĩ scrutari &pertemtare non ui¬
d&ur absurdum: Put amusergo posse eaperhoc ammantia designari:
Quod& mandata dicuntur accipere adõ: quod utique non nisi rationa¬
bilibus animantib: fieri sol&: aitergo mandatum: ego autem omnibus
stellis praecepi: quae sunt autem ista praecepta: scilic& ut unum quodque

Expanded text:
telligi possint, etiam illud primo debemus inquirere, si animantia hæc esse telligi possint, etiam illud primo debemus inquirere, si animantia hæc esse et rationabilia intelligi fas est; tum deinde utrum animæ ipsarum paritcum suis corporibus extiterunt, an anteriores suis corporibus videantur: sed et post consummationem sæculi si intelligendum est eas relaxandas esse corporibus; et sicut nos cessamus ab hac vita, si ita etiam ipsæ a mundi illuminatione cessabunt. Quamvis hoc inquirere audaciæ cujusdam videatur, captandæ veritatis studio provocamur, quæ possibilia nobis sunt, secundum gratiam Spiritus sancti scrutari et pertentare non videtur absurdum. Putamus ergo posse ea per hoc animantia designari, quod et mandata dicuntur accipere a Deo, quod utique non nisi rationabilibus animantibus fieri solet. Ait ergo: Mandatum ego omnibus stellis præcepi. Quæ autem sunt ista præcepta? scilicet ut unumquodque
Abbreviated transcription (Latin):
amus quidipsa ratio desole &luna acstellis inueniat.: sirectum est quod quidã
putant conuertibilitatis eosesse alienos: & quantum fieripotest. desc̃is scripturis
primum adhibeatur adsertio: Iobnamq: itauid&ur ostendere : quod non so¬
lum stellae possunt subditae esse peccatis: uerum &iam quodmundaesint a com¬
tagione peccati: Itanamq scriptum est: stellequoque. non sunt mundae in consi¬
peciueius : Non quodutique decorporis earum splendore sentitur : Verbi cau¬
sa ut si diceremus uestimentum non est mundum: Quodsi ita intellegatur: ad
conditoris sine dubio reuocatur in iuriam. siquid in mundum insplendarum
earum corporis accus&ur: sienimper industriam suam nequelucidius sibi corp
adsumere. neq: minus perdesidiam potuerunt. Curquasi non mundae stellȩ
culpentur. sineq quia mundae sunt laudabuntur : sed ut manifestius hoc in¬

Expanded text:
amus quid ipsa ratio de sole et luna ac stellis inveniat, si rectum est quod quidam amus quid ipsa ratio de sole et luna ac stellis inveniat, si rectum est quod quidam putant, convertibilitatis eos esse alienos, et quantum fieri potest de sanctis Scripturis primum adhibeatur assertio. Job namque ita videtur ostendere, quod non solum C stella possunt esse subditæ peccatis, verum etiam quod mundæ non sint a contagione peccati. Ita namque scriptum est: «Stellæ quoque non sunt mundæ in conspectu ejus.» Quod non utique de corporis earum splendore sentitur; verbi causa, ut si diceremus, Vestimentum non est mundum quod si ita intelligatur, ad conditoris sine dubio revocatur injuriam, si quid immundum in splendore earum corporis accusetur. Si enim per industriam suam, neque lucidius sibi corpus assumere, neque minus purum per desidiam poterunt, cur quasi non mundæ stella culpentur, si neque, quia mundæ sunt, laudabuntur? III. Sed ut hæc manifestius in
Abbreviated transcription (Latin):
inluminando officium gerunt : non tamen sint deillo ordine atq: offico princi¬
patuum principes: Verum tamen cumdicitur quia omnia per ipsum facta sunt.
&iipso creata sunt omnia. siue quae in caelissunt siue qua e interra: non potest
dubitari. quod &iam ea quae infirmamento sunt quod cadum utique appel¬
latur In quolumin aria ista positaesse dcuntur: inter cael estia numer entur:
Tunc de inde cum omnia factaesse uelcreata & in hisquae facta sunt nihilesse
quod non bonum malumq: recipiat Atq: utriusq capaxsit : euidenter sermo
disputationis inuen it quomodo put abi.tur consequens quod &iam nostroꝵ
quidam desole & luna uelsi derib: opinantur : ut in conuertibiles sint & contrarii
incapaces: Idque non nulli: &iam deangelisscĩs: her&iciuero. &iam deanimab
quae apud illos sp̃ĩtales naturae appellantur aestimauerunt: Primoergo uide¬

Expanded text:
illuminando officium gerunt, non tamen sint de illo ordine princiilluminando officium gerunt, non tamen sint de illo ordine principatuum principes. II. Verumtamen cum dicitur quia omnia per ipsum facta sunt, et in ipso creata sunt omnia, sive quæ in cœlis sunt sive quæ sunt in terra, non potest dubitari quod etiam ea quæ in firmamento sunt, quod cœlum utique appellatur, in quo luminaria ista posita esse dicuntur, inter cœlestia numerentur. Tum deinde cum omnia facta esse vel creata, et in his quæ facta sunt, nihil esse quod non bonum malumque recipiat, atque utriusque capax sit, evidenter sermo disputationis invenerit; quomodo putabitur consequens quod etiam nostrum quidam de sole et luna vel sideribus opinantur, ut inconvertibiles sint, et contrarii incapaces? Idque nonnulli etiam de sanctis Angelis, hæretici vero etiam de animabus quæ apud illos spiritualis naturæ appellantur, existimaverunt. Primo ergo vide
Abbreviated transcription (Latin):
facta esse perxp̃m dicens : &omnia in ipso creata sunt. quae in caelissunt &
quae interra: siue uisibilia. siue in uisibilia. siue sedes. siue dommationes.
siue principatus. siue potestates. omnia per ipsum & in ipso creatasunt: & io¬
esse omnia &creata pronuntiat. siue uisibilia quaesunt corporalia siue
inuisibilia : quae non alia esse arbitror. quam in corporeas substantiuas que
uirtutes Horum autem quae uel corporea uel in corporea generaliter dixe¬
rat: ut mihiuid&ur insequentib enumerat species. idest sedes domina.¬
tiones. principatus. potestates. uistutes: haec autem nobis praedictasint.
uolentib per ordinẽ ad inquisitionem solis & lunae uelstellarum
per consequentiam peruenire : utrum &iam ipsa interprincipatus haberi
conueniat : proeo quod dicuntur. IN ΕXΑC Idest in principatum dieifacta
uel noctis anputanda sint istum solum habere principatum diei ac noctis. quas

Expanded text:
facta esse per Christum, dicens: «Et omnia in ipso creata sunt quæ in cœlis sunt» et facta esse per Christum, dicens: «Et omnia in ipso creata sunt quæ in cœlis sunt» et et in terra, siue uisibilia siue inuisibilia, siue sedes siue dominationes siue principatus siue potestates; omnia per ipsum etin ipso creata sunt. un creata pronuntiat, sive visibilia quæ sunt corporalia, sive invisibilia, quæ non alia etiam arbitror quam incorporeas spiritualesque virtutes. Horum autem quæ vel corporea vel incorporea generaliter dixerat, ut mihi videtur, in sequentibus enumerat species, id est Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Virtutes. Hæc autem a nobis prædicta sint volentibus per ordinem ad inquisitionem solis et lunæ vel stellarum per consequentiam pervenire: utrum etiam ipsa inter principatus haberi conveniat pro eo quod dicuntur in ἀρχὰς, id est, in principatum diei facta, vel noctis; an putanda sint istum solum habere principatum diei ac noctis, quas
Abbreviated transcription (Latin):
spmi+sn: PEINCORPOREIS ET COR EORIBUS
Haecquidem quae superius disseruimus generalinobis sermone digesta sint. per
consequentia magis intellectum quam definito dogmate pertractata atque
discussa derationabilib naturis. post eum locum quemdepatre & filio & spũscõ
pronofiris uirib exposuimus. Nunc ergo uideamus quae sint dequib: disserere
in consequentib: conuenit: secundum dogma nr̃m id est secundum ecclesiȩ
fidem: omnes animae atq omnes ratioabil es naturae factae sunt uelcre¬
atae. siue scãe sint siue nequam : quae omnes secundum propriam naturam
Qmquidem omnia adõ perxp̃m facta sunt. sicut generaliter iohannes doc&
in eugło dicens . In principio erat uerbum & uerbum erat apuddm̃ & dserat
uerbum: hoc erat in principio apuddm̃: omnia peripsum facta sunt: & sine ipso
factum est nihil Perspecies autem acnumeros ordinemq describens : t̃a

Expanded text:
I – De incorporeis et corporeis. Hæc quidem quæ superius disseruimus, generali nobis sermone digesta sint, per consequentiam magis intellectuum quam definito dogmate petractata atque discussa de rationabilibus naturis, post eum locum quem de Patre et Filio et Spiritu sancto pro nostris viribus exposuimus. Nunc ergo videamus quæ sint de quibus disserere in consequentibus convenit secundum dogma nostrum, id est secundum Ecclesiæ fidem. Omnes animæ atque omnes rationabiles naturæ factæ sunt vel creatæ, sive sanctæ sint, sive nequam; quæ omnes secundum propriam naturam quoniam quidem omnia a Deo per Christum facta sunt, sicut generaliter Joannes docet in Evangelio, dicens: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso fac» tum est nihil.» Per species autem et numeros ordinemque describens ea
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam quae prauocat homines adbenebeat eque uiuendum non ali¬
unde quam ab ipsis xp̃i uerbis doctrinaque suscipiunt: xp̃iaũt uerbis dicimꝰ
non his solum quae homo factus atque in carnepositus docuit : & prius nãq:
xp̃s dĩ uerbum inmorsen atque proph&i serat : Namsine uerbodĩ quomodo
poterant proph& are dexp̃o: ãdcuius rei probationem noness& difficile exdiui¬
uel gesserunt omnia quae gesscrunt : nisi studii nobis ess& praesens hoc opis omni
qua possumus breuitate succingere : Vnde sufficere aestimo uno hoc pauli
testimonio deberenos uti ex epła quam adhebraeos scribit inquaitaait :
fide magnus factus morses. negauit sedici filium filiae faraonis. magis
cligens afflictari cumpopulo dĩ: quam tem poralem habere peccati
iucunditatẽ maiores diuitias aestimans a egrptiorum thesaurir
credere prafitentur. non solum in paruis &minimis discordant.
uerum &iam in magnis & maximis idest uel dõ uel de ipso dño ihũ xp̃o

Expanded text:
scientiam quæ provocat homines ab bene beateque vivendum non aliunde quam ab ipsis verbis Christi doctrinaque suscipiunt. Christi autem verbis dicimus, non his solum quæ homo factus atque in carne positus docuit: et prius namque Christus Dei verbum in Moyse atque Prophetis erat. Nam sine verbo Dei quomodo poterant prophetare de Christo? Ad cujus rei probationem non esset difficile ex divivel gesserunt omnia quæ gesserunt, nisi studio nobis esset præsens hoc opus omni qua possumus brevitate succingere. Unde sufficere existimo uno hoc Pauli testimonio debere nos uti ex epistola quam ad Hebræos scribit, in qua ita ait: «Fide» magnus factus Moyses negavit se dici-filium filiæ Pharaonis, magis eligens afflictari cum populo Dei, quam temporalem habere peccati jucunditatem, majores divitias æstimans Ægyptiorum thesauris credere se profitentur, non solum in parvis et minimis discordant, verum etiam in magnis et maximis; id est, vel de Deo vel de Do
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpi&atib declarantur. Adquam regulam &iam diuinarum littera¬
rum intellegentia retinendaest. Quoscilic& eaquaedicuntur non prouilita¬
te sermonis. sed produinitate scĩ sps̃ quieas conscribi inspiraũ censeantur

Expanded text:
proprietatibus declarantur. Ad quam regulam etiam divinarum Litteraproprietatibus declarantur. Ad quam regulam etiam divinarum Litterarum intelligentia retinenda est, quo scilicet ea quæ dicuntur, non pro vilitate sermonis, sed pro divinitate sancti Spiritus qui eas conscribi inspiravit, censeantur.
Abbreviated transcription (Latin):
mente sola conspicabilis quamprout uult quisita & nominat Nãgrxci
cim asomaton idest in corpoream chaerunt:. diuinae uero scripturae in uisi
sum perxp̃m creata dicit essẽ omnia uisibili& & inuisibilia. perquo ddela¬
ratur esse &iam increaturis quasdam inuisibiles sec̃dum propri&atẽ suã
substantias sed haequam uisipsȩ non sint corporeae. ut untur tam̃ corporib
lic& ipse sint corporea substantia meliores illa uero substantia trimtatis quae
principiumest & causa omnium ex qua omna & ꝑquam omnia & inqua
omnia. neq: corpusessẽ neq: incorpore esse credendaest. sed ex toto incorporta
Uerum haec per excessum quen dam rei tamen ipsius consequentia con¬
monitos breuiter dixisse sufficiat adostendendum idquod sunt quaedã
quorum significatio propriae. Nullus omnino potest humanae linguae
sermonib: explicari. sed simpliciore magis intellectu quam ullus uerboꝵ

Expanded text:
mente sola conspicabilis, quam prout vult quis ita et nominat; nam Græci mente sola conspicabilis, quam prout vult quis ita et nominat; nam Græci ἀσώματον eam, id est incorpoream, dixerunt; divinæ vero Scriptsum per Christum creata dixit esse omnia visibilia et invisibilia. Per quod declaratur esse etiam in creaturis quasdam invisibiles secundum proprietatem suam substantias. Sed hæ quamvis ipsæ non sint corporeæ, utuntur tamen corporibus, licet ipsæ sint corporea substantia meliores. Illa vero substantia Trinitatis quæ principium est et causa omnium, ex qua omnia, et per quam omnia, et in qua omnia, neque corpus neque in corpore esse credenda est, sed ex toto incorporea. Verum hæc per excessum quemdam, rei tamen ipsius consequentia commonitos breviter dixisse sufficiat ad ostendendum id, quod sunt quædam quorum significatio proprie nullis omnino potest humanæ linguæ sermonibus explicari, sed simpliciore magis intellectu, quam ullis verborum