comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quia non uident neq intelligunt. ut con¬
fundantur super erroro suo subaudis
ideo sunt testes. Sic enĩ psalmista dicit.
Aures habent & non audient. oculos ha¬
bent & nonuident. quia non est sp̃s in eis.
uis formauit dm̃ & scultile conflauit
& nichil utile : ecce om̃s participes tius
confundentur. uidelic& & qui forma¬
uit & qui adorauit. Labri enĩ sunt
ex hominib. ad fabricanda idola.
Conuenient om̃s subaudis fabricatores
cultoresq idolorũ indie uidicui: stabu¬
nt adiudiciũ & pauebunt recondantes
peccatorũ suorũ. & confundentur si¬
mul suberrore suo. Faber ferrarius
lima operatus est idolũ. Esurioe for¬
mator eius quia nondabit eicibum dĩ siuus:
& defici& p̃labore. & non bib& aquã &
lassescae. id ÷ si nou hiberit aquã alidi¬
de lassesç&: quia non p̾bebit ei dĩ sis
potum. Artifex lignarius extendit

Expanded text:
« quia non vident, neque intelligunt, ut con« quia non vident, neque intelligunt, ut confundantur » super errore suo, subaudis ideo sunt testes. Sic enim Psalmista dicit: Aures habent et non audient, oculos habent et non vident, quia non est spiritus in eis. « Quis formavit Deum, et sculptile conflavit ad nihil utile? « Ecce omnes participes ejus confundentur: » videlicet et qui formavit, et qui adoravit; « fabri enim sunt ex hominibus » ad fabricanda idola; « convenient omnes, » subaudis fabricatores cultoresque idolorum in die judicii « stabunt » ad judicium « et pavebunt, » recordantes peccatorum suorum « et confundentur simul » ab errore suo. « Faber ferrarius lima operatus est » idolum: « esuriet » formator ejus, quia non dabit ei cibum deus, suus « et deficiet » pro labore, « et non bibet aquam, et lacesset, » id est si non biberit aquam aliunde lacesset, quia non praebebit ei deus suus potum. « Artifex lignarius extendit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ sequutorũ seuitiã qui idola colunt.
neq conturbemini ꝓpt̾ minas eorum.
octunc. id est ex quo clegi ppłmanti¬
quũ audire feci & annunciaui qͦd idolũ
nichil est. sedopus manuũ hominum.
Uos estis testes mei oapłi mei: quia ego
sũ ds̃ uniuersȩ terrȩ. Num quid est ds
absq. me. & formator quẽ ego non noue¬
rim: Si alius est ds̃ preter me &eforma¬
tor: necesse est ut ostendat᷑ & alius muri¬
dus esse. Sed quia non inueniet᷑ neque
formator neq mundus. nullo modo ali¬
tis est ds̃ preter me: qui formaui istum.
Plastes idoli: idest formatores idolorum
nichilsunt: sicut psalmista dicie. Simi¬
les illis fient qui fatiunt ca. Etamentis¬
sima corũ subaudis idola nomꝓderunt
eis: hoc est cultorib suis. indie examt¬
nis unius cuiusq. Plastes grecũ est. &
dr̃ formator siue compositor.
Ipsi plastassuint testes corũ id est idolorum

Expanded text:
persecutorum saevitiam qui idola colunt, persecutorum saevitiam qui idola colunt, « neque conturbemini » propter minas eorum; « ex tunc, » id est ex quo elegi populum antiquum « audire feci, et annuntiavi » quod idolum nihil est: sed opus manuum hominum: « vos estis testes mei, » o populi mei, quia ego sum Deus universae terrae, « nunquid est Deus absque me, et formator quem ego non noverim? » Si alius est Deus praeter me et formator, necesse est ut ostendatur et alius mundus esse. Sed quia non invenietur neque formator, neque mundus, nullo modo alius est Deus praeter me qui formavi istum. « Plastes idoli, » id est formatores idolorum « nihil sunt, » sicut Psalmista dicit: « Similes illis fiant qui faciuntea . » « Et amentissima eorum, » subaudis idola, « non proderunt eis, » hoc est cultoribus suis in die examinis uniuscujusque. Plastes Graecum est, et dicitur formator sive compositor. « Ipsi » plastes « sunt testes eorum, » id est idolorum,
Abbreviated transcription (Latin):
sit. quando ꝓuarietate meritoꝵ suoꝵ aliꝰ
dicor. Añĩ egosũ. alius uocabit in nomine
ia cob peccatores ad penitentiã. alius seri¬
bo manu sua dño. ec̃. se dñi. & alius assimi¬
labit᷑ in nomine isrł: ut relistis idolis unius
dĩ cultura sit. Loqͥt contra cultores idolorũ. qͥ
noluerꝰ conuerti. Quis simuł mei est in idol:¬
ercaturarũ mearũ exponat michi. Ego crea¬
ui om̃ia cũ non eent. exponat ille qͦmͦ ordi¬
nata s. Ex quo constitui ppłm antiquũ.
uentura & quȩ futura sunt annuntient
cis. Popłm antiquũ appellat uel om̃e genꝰ
humanũ ab adã. uel ppłm israheliticũ.
quẽ elegit in abrahã. Et est sensus. Ex quo
constitui ppłm antiquũ aprimo homi¬
ne ut michi seruiroe. uel israheliticũ po¬
pulũ ut michi ẽc̃e. ppłs peculiaris. ue¬
ntura & futura annunciaui eis. Et sic̃
ego annunciaui ei futura. si sunt ueri
dii annuncient & ipsi similit̾ quȩ fu¬
tura sunt. Nolite timere o credentes

Expanded text:
sit, quando pro varietate meritorum suorum alius dicet: Domini ego sum, alius vocabit in nomine Jacob peccatores ad poenitentiam, alius scribet manu sua Domino esse se Domini, et alius assimilabitur in nomine Israel, ut, relictis idolis, unius Dei cultura sit: loquitur contra cultores idolorum qui noluerunt converti. « Quis similis mei est » in idolcreaturarum mearum « exponat mihi; » ego creavi omnia cum non essent, « exponat » ille quomodo ordinata sunt: « ex quo constitui populum antiquum: ventura et quae futura sunt annuntient eis. » Populum antiquum appellat vel omne genus humanum ab Adam, vel populum Israeliticum, quem elegit in Abraham. Et est sensus: Ex quo constitui populum antiquum a primo homine, ut mihi serviret, vel Israeliticum populum, ut mihi esset populus peculiaris, ventura et futura annuntiavi eis. Et sicut ego annuntiavi eis futura, si sunt veri dii, annuntient et ipsi similiter quae futura sunt. « Nolite timere, » o credentes,
Abbreviated transcription (Latin):
elem archangłm ad mariam. Ecce
concipies & paries filium : & uocabis
nom̃ eius iħm. Addipxi eum : hoc ÷ ide
carnari constitui. & directa ⁊̃ uia eiꝰ:
qr peccatũ nonfecit. nec dolus inuentus est
in ore eiꝰ. Ucedite ad me gentes & au
dite hoc̃. Cox filu dĩ. Non apͥncipio in
absconlito locutus sum subaudis moysi.
loquens ad eum in monte fẏna ꝑangłm.
quia multi audier̃ uerba mea. Ex tẽpo¬
re antequã fierent ea quȩ facta sunt
qbi eram : subadis inpatre. Filius dĩ cũ
patre locitus ⁊ moysi cũ patre fecit omĩa
& disposuit omĩa: sicut ipse loquitur ꝓ
sapientiam. Dus̃ possedit me in utio ui¬
arũ suarũ. antequã quicquã facera& a
pͥncipio: ⁊ cetera. usq cum eo cõponens

Expanded text:
elem archangelum ad Mariam: « Ecce elem archangelum ad Mariam: « Ecce concipies et paries filium, et vocabis nomen ejus Jesum. » Adduxi eum, hoc est, incarnari constitui: et dir peccatum fecit nec dolus inventus est in ore ejus . » « Accedite ad me, » gentes, « et audite hoc. » Vox Filii Dei. « Non a principio in abscondito locutus sum, » subaudis Mosi, loquens ad eum in monte Sina per angelum, quia multi audierunt verba mea. « Ex tempore antequam fierent ea » quae facta sunt « ibi eram. » Subaudis in Patre. Filius Dei cum Patre locutus est Mosi, cum Patre fecit omnia et disposuit omnia: sicut ipse loquitur per Sapientiam: « Dominus possedit me in initio viarum suarum, antequam quidquam faceret a principio,
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ suã inbabylonẽ qt̾ capie eam : &
brachium suum inchaldeis. quia int̾fici&
ente suꝑ babilonẽ ut eam uastara : red¬
der&q. ei uxta quod merebatur. Quod
autẽ addit sermo diuinus. & directa ÷
ina eiꝰ : quomͦ possunt reserri adcr̃rũ
cultorẽ r̃dolorũ. quod directa fuerit
suum sicut unicũ & consubstantialẽ sibi :
quia ipse dixit łlic ⁊ filius is̃ dilectus.
Facice uoluntatẽ suam inbabilonẽ: id est
in confusionem huiꝰ mundi. quia redimae
genus humanũ: qͥ in confusione pecratoꝵ
morabatur. Dñs bs̃ in om̃ib quȩ gessit
uoluntatẽ dĩ patris adimpleuit: sicut
ipst dixit. Nonueni facere uoluntatẽ meã:
sca eiꝰ qui misit me. Et brachium suum id ÷
fortitudinẽ suam &e potentiã. extendit id
chaldeis. hoc ÷ indemonib. q̃i abstulit
eis potentiam. Nã ipse dixit. Nunc pͥnceps
huius mundi: eicietur foras. Ego ego lo¬
cutus sum defilio meo ꝑmor̃sen caeterosq
nasceretur ex uirgine. Loquens ꝑ gabri¬

Expanded text:
tatem suam in Babylone, » quia capiet eam « et brachium suum in Chaldaeis, » quia interficiet ente super Babylonem, ut eam vastaret redderetque ei juxta quod merebatur. Quod autem addit sermo divinus « et directa est via ejus, » quomodo possit referri ad Cyrum cultorem idolorum, quod directa fuerit suum, sicut unicum et consubstantialem sibi; quia ipse dixit: « Hic est Filius meus dilectus . » Faciet voluntatem suam in Babylonem, id est in confusionem hujus mundi, quia redimet genus humanum, qui in confusione peccatorum morabantur. Dominus Jesus in omnibus quae gessit, voluntatem Dei Patris adimplevit, sicut ipse dixit: Non veni facere voluntatem meam, sed ejus qui misit me. Et brachium suum, id est, fortitudinem suam et potentiam extendit in Chaldaeis, hoc est, in daemonibus; quia abstulit eis potestatem. Nam ipse dixit: « Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras . » Ego, ego locutus sum de Filio meo per Mosen caeterosque nasceretur ex virgine, loquens per Gabri
Abbreviated transcription (Latin):
adcoponendas ollas. sic dñs ibis in suo
Quis annuntiauit ab exordio ut sciamus. &
a principio creaturarũ predixit futura. ut
dircamus qt iustus es: Et ÷ sensus. Quis
as̃ fuit ingentib ut adnuntiar&e aduen¬
cuĩ fili i dĩ: Si est aliquis ds̃ quihec fe¬
cerit : dicemus quia iustus est. Non est enĩ
neq ad nuntians tempora p̃terita. neque
p̃cticens futura. ex om̃ib dis ur̃is: neque
audiens sermones urõs om̃s gentes. quia
muti & surdi sunt. Hoc ÷ qđ iã suꝑius
diximus. quia post aduentũ dm̃ apost¬
quã fides eiꝰ caepit dilatari ꝑ orbem de¬
mones qui responsa ante solia erant da¬
re : conticuerunt. Primus ad fyon dic&
ecce adsum. & Inerłm euangłistã dabo.
Cer fron quȩ int̃pretat᷑ speculũ siue spe¬
culatio: & ꝑ hierłm quȩ interp̃tatur
uisio pacis : significatur chorus p̃dicatoꝵ.
& ĩmiuersalis eccłie. Primus hoc est
ueritatis. Euar głista dr̃ boniis inter¬

Expanded text:
ad componendas ollas: sic Dominus Jesus in suo ad componendas ollas: sic Dominus Jesus in suo « Quis annuntiavit ab exordio ut sciamus et a principio, » creaturarum praedixit futura « ut dicamus quia justus est. » Et est sensus: Quis Deus fuit in gentibus, ut annuntiaret adventum Filii Dei? Si est aliquis Deus qui haec fecerit, dicemus quia justus est. « Non est enim neque annuntians » tempora praeterita « neque praedicens » futura ex omnibus diis vestris: « neque audiens sermones vestros, » quia muti et surdi sunt. Hoc est quod jam superius diximus, quia post adventum Domini et postquam fides ejus coepit dilatari per orbem, daemones quae responsa ante soliti erant dare, conticuerunt. « Primus ad Sion dicet: Ecce adsum, et Hierusalem evangelistam dabo. » Per Sion quae intrepretatur speculum sive speculatio et per Hierusalem quae interpretatur visio pacis significatur chorus praedicatorum, et universalis Ecclesia. Primus, hoc est veritatis. Evangelista dicitur bonus inter
Abbreviated transcription (Latin):
& significat diabolum. Suscitauit gͦ
dĩ pater gentiles sub aquilone degentes
hoc. ẽ. qui frigus erroris paciebantur
quoꝵ corda non ardebant amore dilec
solis: de quo supra dictũ est. Qui sus
Ecce uir oriens nom̃ eiꝰ. Idõq suscitabit
gentes. de infidelitate ad fidem: ut
credant in eum. qui uenit abortu solis.
E t quare dicit dñm. uenire abortu solis
adgentes. cum ipse non p̃dicauerit gentes:
uenit quidẽ ꝑ apłos suos : quia omĩa quȩ
apłi oꝑati sunt ꝑ ipsum & in nomine¬
s& & in luminass& corda gentium: in
uanĩ expendent p̃dicationẽ suam. Noca¬
uit nom̃ meum subaudis ille qͥ ueni &
abortu solis : & adduc&e id÷ rediget
magistratus quasi lutũ hoc ÷ principes
huiꝰ mundi. uł demones : qui magiste¬
rium tenebant super genus humanum.
Et uelud plastes : conculcans humũ.
Plastes est figulus. fabricator artuum.
Sicut figulus conculeat lutũ. & humũ

Expanded text:
 significat diabolum. Suscitavit ergo  significat diabolum. Suscitavit ergo Deus Pater gentiles ab aquilone degentes, hoc est qui frigus erroris patiebantur, quorum corda non ardebant amore dilectsolis, de quo supra dictum est: « Qui suEcce vir oriens nomen ejus . » Ideoque suscitabit gentes de infidelitate ad fidem, ut credant in eum, qui venit ab ortu solis. Et quare dicit Dominum venire ab ortu solis ad gentes, cum ipse non praedicaverit gentibus? Venit quidem per apostolos suos, quia omnia quae apostoli operati sunt, per ipsum et in nomineset et illuminasset corda gentium, in vanum expenderent praedicationem suam. « Vocavit nomen meum, » subaudis, ille qui veniet ab ortu solis, « et adducet, » id est rediget « magistratus quasi lutum, » hoc est, principes hujus mundi vel daemones, qui magisterium tenebant super genus humanum. « Et velut plastes conculcans humum. » Plastes est figulus, fabricator arcuum. Sicut figulus conculcat lutum, et humum
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ illi. Ecce uos estis ex nichilo o idola sub¬
audis quia abhominib facta estis qui ru¬
chili sunt. Paulus apłs dicit. quia idolum
nichil.ẽ &̃ fabricatores idolor nichil sunt.
It in psalmo habetur. Si miles illis fiant
qui faciunt ea: hoc ÷ nichil sunt idola. &
quantũ adcultũ ꝑtin&: qui faciunt ea: ni¬
non⁊: id est hoc quod indõ estis fabricati
estis nichil est: quia non sunt hu. Possu¬
mus & iã hoc referre ad idola qđ dicit.
Ecce uos estis ex mchilo: sicut dictum habemꝰ.
Et hoc quod dicit. opus urm̃ exeo quod non
est adcultores idolorum: quantũ ꝑtin&
ad mat̾ ariam unde idola fiebant uideli¬
cet aurũ uel tale huiꝰmodi aliquid erat:
sed ipse cultus nichil erat insuꝑ & ad com¬
ꝑationẽ auri & es. uł illud unde fiebant:
nicbil erat Abominacio ÷ qͥelegit uos:
hoc ÷ abiectio. & detestacio ille homo qͥ
conflauit uos o idola. Suscitaui abaqui

Expanded text:
et illi. « Ecce vos estis ex nihilo, » o idola, subet illi. « Ecce vos estis ex nihilo, » o idola, subaudis, quia ab hominibus facta estis qui nihil sunt. Paulus apostolus dicit: « Quia idolum nihil est, et fabricatores idolorum nihil sunt . » Ut in Psalmo habetur: « Similes illis fiant qui faciunt ea , » hoc est nihil sunt idola, et quantum ad cultum pertinet, qui faciunt ea ninon est, » id est, hoc quod in deos fabricati estis, nihil est, quia non sunt dii. Possumus etiam hoc referre ad idola, quod dicit: Ecce vos estis ex nihilo: sicut dictum habemus, et hoc quod dicit opus vestrum ex eo quod non est, ad cultores idolorum, quantum pertinet ad materiam unde idola fiebant, videlicet aurum vel aliud hujusmodi, aliquid erat, sed ipse cultus nihil erat. Insuper et ad comparationem auri et aeris, vel illius unde fiebant, nihil erat. « Abominatio est, qui elegit vos, » hoc est abjectio et detestatio, ille homo, qui conflavit vos, o idola. « Suscitavi ab
Abbreviated transcription (Latin):
quoq aut male si potestis facite o idola. &
loquamur & iudeamus simul quis ds̃ coli
debeat ab hominib his uerbis ostenditur
qr post aduentũ filii dĩ omĩa idola cõticu¬
erunt: & nichil de xp̃o potuer̾ predicere¬
&apostois eius nichilq de ruina & subuersione suorum
tẽplorum. Si enĩ non potuer̃ suum interi¬
tum p̃dicere quomodo aliis mala uel bona
potuerunt nunciare : Aliud quoq signũ᷑÷
idola deos non. eẽ. qđ nec bene possunt face¬
re uel male. Non quod idola uel demones
assidentes idolis mala sepe non fecerinit.
sed quia isi potestas concessa eis fuerit a
año : hoc facere non possint. Demones enim
ingradiebantur insimulachris : & dño ꝑ
mittente sepe futuri p̾dicebant. A axime
uero talia dabant responsa: ut dupliciter
poss& incelligi. Ut est illud. Aiote acida.
romanos uincere posse. Lo quamur simul.
id est sicut ego loquor futura. Loquantur

Expanded text:
quoque aut male si potestis facite, » o idola, « quoque aut male si potestis facite, » o idola, « et loquamur, et videamus simul » quis Deus coli debeat ab hominibus. His verbis ostenditur, quia post adventum Filii Dei omnia idola conticuerunt, et nihil de Christo potuerunt praedicere, nihilque de ruina et subversione suorum templorum. Si enim non potuerunt suum interitum praedicere, quomodo aliis mala vel bona potuerunt nuntiare? Aliud quoque signum est, idola deos non esse, quod nec bene possunt facere, nec male. Non quod idola, vel daemones assidentes idolis, mala saepe non fecerunt, sed quia nisi potestas concessa eis fuerit a Domino, hoc facere non possint. Daemones enim ingrediebantur in simulacris, et, Domino permittente, saepe futura praedicebant. Maxime vero talia dabant responsa, ut dupliciter posset intelligi. Ut est illud: Aio te Aeacida Romanos vincere posse. « Loquamur simul, » id est, sicut ego loquor futura, ita loquantur
Abbreviated transcription (Latin):
Accedant idola ur̃a & admntient uobis quę
uentura sunt. uel de aduentu filii mei. uł
deredẽptione gentium. & expulsione sua.
Prima quȩ fuerunt ad nuntiate & ponemꝰ
cor nr̃m. & sciemus nouissima eorum.
Aposcropham facit ad idola. quȩ nec audi¬
endi nec respondendi facultatẽ possident
sed insensibilia sunt. O idola si potestis
priora ad nuntiate. hoc ÷ quomodo uel
qualiter ego & filius m̃s cũ scõ spũ omĩa
fecimꝰ ex nichilo. Et futura: ad uentum
s lic&̾ filii mei. & uocitionẽ gentium.
& urãm expulsionẽ a cordib. homiinum ad¬
nuntiate. & ponemꝰ cor nrm id est uo¬
lantatẽ nram. ut uos habeamus ꝓdiis
ueris : & sciemus nouissima eorũ. hoc ÷
cum admintiaueritis nobis priora. tunc
sciemus nouissima eoꝵ. id ÷ ad quã fidẽ
ꝑueniant: Quȩ uentura sunt indicate
nobis. o idola: hoc ÷ adueitũ filu mei.
⁊ cȩcera quȩ suxius dicta sunt. B̾anie

Expanded text:
« Accedant » idola vestra « et nuntient nobis quae « Accedant » idola vestra « et nuntient nobis quae futura sunt, » vel de adventu Filii mei, vel de redemptione gentium, et expulsione sua. « Prima quae fuerunt annuntiate, et ponemus cor nostrum, et sciemus novissima eorum. » Apostropham facit ad idola, quae nec audiendi, nec respondendi facultatem possident, sed insensibilia sunt. O idola, si potestis priora annuntiare, hoc est quomodo vel qualiter ego et Filius meus cum sancto Spiritu omnia fecimus ex nihilo. « Et futura, » adventum videlicet Filii mei, et vocationem gentium, et vestram expulsionem a cordibus hominum annuntiate, et ponemus cor nostrum, id est voluntatem nostram, ut vos habeamus pro diis veris, et sciemus novissima eorum, hoc est cum annuntiaveritis nobis priora, tunc sciemus novissima eorum, id est ad quam fidem perveniant. « Quae ventura sunt indicate nobis, » o idola, hoc est, adventum Filii mei, et caetera quae superius dicta sunt. « Bene
Abbreviated transcription (Latin):
iacob. Quomꝰ diximꝰ duplicẽ . ẽ. iacob
& isrł non credentium indnm saluatorẽ:
ita duplex intelligenda ÷ gentilitas.
in credentib. & noncredentib Loquit᷑q.
Quare noluer᷑ uide & scire ae recogitare
ac intelligere. quia mamis dñ. idẽ.
potestas & fortitudo illiꝰ fecit crexere in
solitudine ꝯdrũ ut imitarent᷑ illã cȩce¬
rasq arbores ꝑquas significantur ordi¬
nes elector. Prope facite inqͥt iudicium
urm dicit dñs: id ÷ ad ꝓpinquate ad u¬
dicium. & iudicem᷑ simul.. Quidt̃ quod
debiu uobis facere & non feci. Ego dedi inso¬
litudine gdrũ. hoc ÷ uirũ preclarũ. miracu.¬
la patrantẽ. & bonum odorem dese reddentem.
& nolustis imitari illum. Afferte siquid
forte subaudis idolũ habetis: dixit rex iacob
Accedant iiq̃uit idola ur̃a fortissima inqͥb.
confiditis. uł afferte unũ qđ fortuf᷑ om̃ĩb.
est & iudicemus quis debeat coli. Ego qui
feci uos & redemi: anqui factus ÷ auobis.

Expanded text:
 Quomodo diximus duplicem esse Jacob videlicet, et credentium in Dominum salvatorem: ita duplex intelligenda est gentilitas: in credentibus et non credentibus. Loquiturque quare noluerunt videre et scire et recogitare ac intelligere, quia manus Domini, potestas et fortitudo illius, fecit crescere in solitudine cedrum, ut imitarentur illam caeterasque arbores, per quas significantur ordines electorum. Prope facite, inquit judicium vestrum, dicit Dominus, id est, appropinquate ad judicium, et judicemur simul. Quid est quod debui vobis facere et non feci? Ego dedi in solitudine cedrum, hoc est virum praeclarum, miracula patrantem, et bonum odorem de se reddentem, et noluisti imitari illum. Afferte, si quid forte subaudis idolum habetis, dixit rex Jacob. Accedant inquit idola vestra fortissima, in quibus confiditis, vel, afferte unum quod fortius omnibus est, et judicemus quis debeat coli. Ego qui feci vos et redemi, an qui factus est a vobis?
Abbreviated transcription (Latin):
locutum est. Quȩ fuer priora que antea
ad nuntiauit. miracula quȩ oꝑatus est in
medio eorum. adie qua exierunt exegip¬
to. ⁊ mminente captiuitate quȩ facta est
anabuchodonosor. Nunc autẽ antequam
ducantur. p̃dicit eoꝵ lib̾ationem. ac re¬
uersionem : & caldeorũ uastacionẽ. & iai¬
fert. Repente subaudis quȩ nunc p̃dico

Expanded text:
locutum est . » Quae fuerunt prima quae ante locutum est . » Quae fuerunt prima quae ante annuntiavit? Miracula quae operatus est in medio eorum, a die qua exierunt ex Aegypto, et imminente captivitate quae facta est a Nabuchodonosor. Nunc autem antequam ducantur, praedicit eorum liberationem ac reversionem, et Chaldaeorum vastationem, etinfert: « Repente, » subaudis quae nunc praedico,
Abbreviated transcription (Latin):
& oꝑe longe erant abillo sicut ipse
dicit alio inloco. Popłs hic labus
me honorat : cor autẽ eor longe est
am̃e. Deciuitate enim scã uocati
sunt subaudis ut abhierusolima hie¬
rusolimitatu uocentur : & suꝑ dm̃
isrł stabiliti sunt : hoc est fundati.
Hi ronicos loquitur istic ꝓpħa. Sic enĩ
dicebant illi. lactantes & głi antes
se denobilitate generis : & magni ⁊¬
tucline urbis. Nos sumus filu ꝓpꝥa¬
rum & patriarcbarũ. abraam. isaas
& isrł amicorũ dĩ: E habitatores
cuntatis dĩ. Nos seanis aciuitate
scĩ uocati hierusolimdni: a super
sumus. Priora id est antiqͣ ex cunc admn¬
tiaui tͥ. subaudis exquo cepi loqui contra
babyloncm dicens. onus habilonis. & ex
ore meo exierunt. ⁊ audita ea fecitibi. De
ore inqͥt meo sermo diumnꝰ: exierunt eaqu̾ȩ
p̃dixi: hoc ÷ deore ꝓpħarum. quios dt ũi
appellantur sicut ipsi dicunt: os c̾m̃ dñĩ

Expanded text:
et opere longe erant ab illo; sicut ipse et opere longe erant ab illo; sicut ipse dicit alio in loco: « Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me . » « De civitate enim sancta vocati sunt, » subaudis, ut ab Hierosolyma Hierosolymitani vocentur, « et super Deum Israel stabiliti sunt, » hoc est fundati. Ironicos loquitur istic propheta. Sic enim dicebant illi jactantes et gloriantes se de nobilitate generis et magnitudine urbis: Nos sumus filii prophetarum et patriarcharum, Abraam, Isaac et Israel amicorum Dei, et habitatores civitatis Dei. Nos sumus a civitate sancta vocati Hierosolymitani, et super sumus. « Priora, » id est antiqua « ex tunc annuntiavi tibi, » subaudis ex quo coepi loqui contra Babylonem dicens: Onus Babylonis, « et ex ore meo exierunt, et audita ea feci tibi, » De ore meo inquit sermo divinus exierunt ea quae praedixi: hoc est de ore prophetarum, qui os Domini appellantur; sicut ipsi dicunt: « Os enim Domini
Abbreviated transcription (Latin):
idest de semine illius ꝓcessistis. Cum
bat deaquis uda existis nonut ho¬
norem eis triluat hoc loquitur.:
sedut ostendit eos nequaquam uirtu¬
te patriarharũ . et̃. filios sed carne.
I dõq facit mentionẽ iudȩ. quia decem
tribus iam ductȩ erant incaptiuitatem
solaq. trb. iuda interra re ꝓmissionis
manens cum beniamm ac leui: semen
dauid regium seruabat. Qui iura¬
tis innomine dni subauditur non ad
honorem illius nominis: sed ut urm̃
m̃datium statuatis ac roboretis. Dñs
p̃cepit eis ne iurarent ꝑ nom̃ extrane¬
orũ deorũ. sed ꝑ nomen eius: uolens
eos segregare abrdolatria Et illi ad¬
orantes idola falsa: iurabant in nomi¬
ne illuis dicentes. uiuit dñs non ho¬
noris causa : sed ut m̃datii sui error
firmior hab̾etur. Quod autem
addit. &dĩ isrł recordamini nodi
inueritate. neq. in iusticia. id circo
hoc dicit : qi̾ illi uerbo dicebant se co¬
lere dm̃ patrũ suorũ. corde autem

Expanded text:
id est de semine illius processistis. Cum id est de semine illius processistis. Cum dicit de aquis Juda existis, non ut honorem eis tribuat hoc loquitur, sed ut ostendat eos nequaquam virtute patriarcharum esse filios, sed carne: ideoque facit mentionem Judae, quia decem tribus jam ductae erant in captivitatem, solaque tribus Juda in terra repromissionis manens, cum Benjamin ac Levi, semen David regium servabat. « Qui juratis in nomine Domini, » subauditur non ad honorem illius nominis, sed ut verum mendacium statuatis ac roboretis. Dominus praecipit eis ne jurarent per nomen extraneorum deorum, sed per nomen ejus: volens eos segregare ab idololatria. Et illi adorantes idola falsa, jurabant in nomine illius dicentes, Vivit Dominus; non honoris causa, sed ut mendacii sui error firmior haberetur. Quod autem addit: « et Dei Israel recordamini non in veritate, neque in justitia. » Idcirco hoc dicit, quia illi verbo dicebant se colere Deum patrum suorum, corde autem
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa bona transibunt ate. Negotia¬
tores tui hoc ÷ magi ᷑ malefici tui qui
sua arte multa mercabantur & qui
ab adolescentia tua id̾ ab exordio im¬
ꝑutui te seduxer̃ : unus quisq illoꝵ
in uia sua errauer̃. Non ⁊̃ aliquis
eoꝵ qui saln& te : cum uenerit tri
qui uocaminii nomine isrł. & de aqͥs
uida existis. Suꝑuis iã sepe diximꝰ
qđ quando sine nomine dignitatis
ia cob uel isrł ponitur : uerbi grã
ut non dicatur. iacob serue ms & ifrł
electus m̃s : de isrł carnali & iacob
intelligendũ ⁊ lstoq. in loco ad eos
loquitur ꝓpħa : qui m̃daciter uoca¬
bantur ifrłitȩ. ⁊ iacob: qui non erant
sub plantatores uitiorum neq uiri
uidentes dm̃ sal carnales & terrena
amplectentes. Audite in quid hoc
domiis iacob: id ÷ duȩ trib. acleui
quod dicturus sum : qui uocamin u
nomine ifrł. hoc ÷ qui appellamini
m̃daciter isrł. & deaquis uidã existis.

Expanded text:
omnia bona transibunt a te. « Negotiaomnia bona transibunt a te. « Negotiatores tui, » hoc est magi et malefici tui, qui sua arte multa mercabantur, « et qui ab adolescentia tua, » id est ab exordio imperii tui, te seduxerunt; « unusquisque illorum in via sua erraverunt. Non est » aliquis eorum « qui salvet te » cum venerit tribqui vocamini nomine Israel, et de aquis Juda existis. » Superius jam saepe diximus, quod quando sine nomine dignitatis Jacob vel Israel ponitur, verbi gratia, ut non dicatur Jacob serve meus, et Israel electe meus, de Israel carnali et Jacob intelligendum est. Istoque in loco ad eos, loquitur propheta, qui mendaciter vocabantur Israelitae et Jacob, qui non erant supplantatores vitiorum, neque viri videntes Deum, sed carnales et terrena amplectentes. Audite inquit hoc domus Jacob, id est duae tribus ac Levi, quod dicturus sum, qui vocamini nomine Israel, hoc est qui appellamini mendaciter Israel, et de aquis Juda existis,
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ augures caeli. hoc ⁊ astrologi: qui
nulgo mathematici appellantur. Qui
contẽplabant᷑ sida: & ex astrorũ cursu
lapsuq. res humanas arbitrabantur gu¬
bernari & regi : & subputabant menses
dicentes. hoc erit isto uel illo mense. uel
anno: ut exeis adnuntiarent futura tibi.
Goce facti sunt illi magi quasi stipula: ig¬
nis ciuitatis uel tribulationis combussit
eos uobiscum. Non liłabunt animã suã.
idt̃ uitã suam : malefici tui dematu
flamine cuntatis uel uastacionis.
Non sunt prunȩ illis quib. cale fiant. idr
non habent uerã ⁊ ditinã sapientiam: quã
putant hab̾e ut fuis consilus possint
euade calamitatis ꝑiculum. Nec focus÷
illis ut sede̾ant ad eum : hoc ÷ ut possint
discutere tenebras. sed potius ut succen¬
dantur. Sic facti᷑ sunt t : in quib cumquȩ
laboraueras. Acsi dicer&. Sicut tibi
illuminatio uerae sapientiȩ de :. sic

Expanded text:
modo augures coeli, » hoc est astrologi, qui modo augures coeli, » hoc est astrologi, qui vulgo mathematici appellantur. « Qui contemplabantur sidera » et ex astrorum cursu lapsuque res humanas arbitrabantur gubernari et regi, « et supputabant menses, » dicentes: Hoc erit isto vel illo mense, vel anno; « ut ex eis annuntiarent futura tibi. » « Ecce facti sunt illi magi quasi stipula ignis, » civitatis vel tribulationis, « combussit eos vobiscum. Non liberabunt animam suam, » id est vitam suam malefici tui, « de manu flammae, » civitatis, vel vastationis. « Non sunt prunae, » illis, « quibus calefiant. » id est, non habent veram et divinam sapientiam quam putant habere, ut suis consiliis possint evadere calamitatis periculum. « Nec focus est illis, ut sedeant ad eum, » hoc est, ut possint discutere tenebras, sed potius ut succendantur. « Sic facti sunt tibi in quibuscunque laboraveras. » Acsi diceret: Sicut tibi illuminatio verae sapientiae deest; sic
Abbreviated transcription (Latin):
obsederinit: & insꝑate regem int̃fici¬
entes. uastauer̃ omiã quȩ mea erant. Non potu¬
erunt enĩ magi & malessci illorũ p̾uidere qđ
adosꝑecto & sub iecto sibi popło: humilianda
eet̃ ¶Eru& suꝑ te calamitas uastitatis & cap¬
tiuitãtis non poteris expiare. hoo ÷ ate ꝓhi
onis : quã nescis subauditur mͦ. Sta cũ iN¬
cantatorib. tius contra darium &or̾rũ. &
popłos eorũ. si forte poteris ei resisterȩ : &
cum multitudine maleficiorũ tuorũ. inqͥb.
laborasti ab adol escentia tua: hoc ÷ abexor¬
dio imperuitui. Hironicos loquitur. Babilor
ab exordio quo caepit regni imperium
tenere. semper habuit magos ⁊ ariolos. ia
quib. laborabat: quia omĩa cũ consilio illoꝵ
agebat: sicut lectio daniblis ꝓbat. quȩ
pandit adeorum consilium regem babilo¬
nis omĩa fecisse Gefecis in multitu¬
dine consilioꝵ tuorum: subaudis quib
multas gentes suꝑasti. Scent ⁊ saluent re

Expanded text:
obsederunt, et insperate regem interficiobsederunt, et insperate regem interficientes, vastaverunt omnia quae in ea erant. Non potuerunt enim magi et malefici illorum praevidere, quod a despecto et subjecto sibi populo humilianda esset. « Irruet super te calamitas vastitatis et captivitatis, non poteris expiare, » hoc est, a tonis, « quam nescies » subauditur, modo. « Sta cum incantatoribus tuis, » contra Darium et Cyrum, et populos eorum, si forte poteris eis resistere, « et cum multitudine maleficiorum tuorum, in quibus laborasti ab adolescentia tua, » hoc est, ab exordio imperii tui. Ironicos loquitur. Babylon ab exordio quo coepit regni imperium tenere, semper habuit magos et ariolos in quibus laborabat: quia omnia cum consilio illorum agebat, sicut lectio Danielis probat: quae pandit ad eorum consilium regem Babylonis omnia fecisse. « Defecisti in multitudine consiliorum tuorum, » subaudis, quibus multas gentes superasti. « Stent et salvent te
Abbreviated transcription (Latin):
poni mortuorũ expoliant : & insepul¬
humano utuntur. Quod autẽ addit.
iꝓpt̃ duriciam incantatorũ tuorum
subaudis in quibus habusti fiduciam:
intelligendũ ⁊ quod ipsi magi & ide¬
cantatores tribuebant ei duriciam
ut nulli parcerce. dicentes eam semꝑ
regnaturam. Et fiduciam subaudis
regnandi habuisti inmalicia tua: hoc
est mncantacionib. magorũ tuorũ. &di
xisti. Non ÷ qui uideat me: id est qui ꝓ¬
lnbeat me amalo meo. Sapientia tua.
hoc ÷̃ arioli. magi. & a ruspices cui.
iscientia tua. ta ÷ diumatio & aspectio
astrorũ. hȩc decepit te: & dixisti.
Ego fsum subaudas sola domina intoto or¬
be. ⁊ p̃cer me non ÷ altera subaudis
regina. Ueni& superte malum sũbau¬
dis captiuitatis ⁊ miseriȩ. qđ om̃ibus
gentib actenus parasti: & nescies or¬
tum eus hoc est mitium. Subito cyrus
& daris cum medis ⁊ ꝑsis cuutatem

Expanded text:
pora mortuorum exspoliant, et in sepulpora mortuorum exspoliant, et in sepulhumano utuntur. Quod autem addit, « et propter duritiam incantatorum tuorum, » subaudis in quibus habuisti fiduciam, intelligendum est quod ipsi magi et incantatores tribuebant ei duritiam ut nulli parceret, dicentes eam semper regnaturam. « Et fiduciam, » subaudis regnandi, « habuisti in malitia tua, » hoc est, in incantationibus magorum tuorum, « et dixisti: Non est qui videat me, » id est qui prohibeat me a malo meo. « Sapientia tua, » hoc est, arioli, magi, et aruspices, tui, « et scientia tua, » id est divinatio et aspectio astrorum. « Haec decepit te. Et dixisti: Ego sum, » subaudis domina in toto orbe, « et praeter me non est altera, » subaudis regina; « veniet super te malum, » subaudis captivitatis et miseriae, quod omnibus gentibus hactenus parasti: « et nescies ortum ejus, » hoc est initium. Subito Cyrus et Darius cum Medis et Persis civitatem
Abbreviated transcription (Latin):
sedebo iuidua. id ÷ semper hab. ebo
regem. ⁊ ignorabo sterilitatẽ: su¬
bandis quia sẽꝑ erit qui regn& exme.
Sic dicebat illa. Uir istius mulieris: fuit
nabuchodonosor filiiq eius. Uenient
tibi o babylon duo hȩc subito dum
non sperabis indie una hoc÷ intẽpore
uno. cum uenerit cyrus &darius: ste¬
rilitas ⁊iuduitas. S teliritas: ut a¬
mittas popłos tibi subiectos. Uidutas:¬
⁊ ut ꝑdas regentuum. Repen¬
te & dum nonsperaretur uener̃
ei ista. quia millo mͦ poterait arbitrari.
qđ persi & medi sibi sibiccti qͥnullius for¬
titudinis crant cõꝑatione illius : possent
eam suꝑare. Uniuersa subaudis mala
uenient suꝑte o babilon: ꝓpt̃ multitu¬
dinẽ maleficiorum tuorũ. id t̾ incanta¬
tionẽ magorũ tuoꝵ. quorũ consilio
utebaris. Per hoc quod dicit malefrior
tuorũ possumus intelligere habuisse
illã maleficos & magos. qui ei uidebant᷑
futura p̃dicere. Alagi autẽ sunt qͥ cor¬

Expanded text:
sedebo vidua, » id est semper habebo sedebo vidua, » id est semper habebo regem et « ignorabo sterilitatem, » subaudis quia semper erit qui regnet ex me. Sic dicebat illa. Vir istius mulieris fuit Nabuchodonosor filiique ejus. « Venient tibi, » o Babylon, « duo haec subito » dum non sperabis, « in die una, » hoc est, in tempore uno, cum venerit Cyrus et Darius, « sterilitas et viduitas. » Sterilitas, ut amittas populos tibi subjectos. Viduitas, ut perdas regem tuum. Repente et dum non speratur venerunt ei ista, quia nullo modo poterat arbitrari quod Persi et Medi sibi subjecti, qui nullius fortitudinis erant comparatione illius, possent eam superare. « Universa, » subaudis mala  o Babylon, « propter multitudinem maleficiorum tuorum, » id est incantationem magorum tuorum, quorum consilio utebaris. Per hoc quod dicit maleficiorum tuorum, possumus intelligere habuisse illam maleficos et magos, qui ei videbantur futura praedicere. Magi autem sunt qui cor
Abbreviated transcription (Latin):
contaminari permisi ate: ut aufer¬
retur ab eo ad tẽpus sacerdotii. digni¬
tas. & cerimoniarũ ritus : & dedi eos
in manutua. hoc ⁊ in potestate tua.
non ut occid̾es penitus sed ut flagellares
miserata es. neꝙ senib neq pueris qͦꝵ
ȩtas inter bostes eciam uenerabilis est.
uper semen scm̃ ad grauast manũ
cuã. Idem÷ qđ diximus: quia nul¬
tuum id ⁊ nonp̃iudisti nec consid̾asti
calamitatẽ p̃sentis miseriȩ : neq recor¬
data es nouissimi tui. subaudis ꝑiculi:
uł mali: hoc ⁊ non putasti qđ aliquari¬
do posses humiliari. M ulti infelicita¬
te & honore tẽporali posta: non cre¬
dunt unquã decide. sed cotidie ad suꝑ¬
biam eleuantur. Et nunc audi hȩc
delicata quȩ dicturus sũ : id ÷ delicus
dicata ⁊ affluens. & habitans confi¬
dent̃. subaudis millum hostẽ tunens.
go sum subauditur dna tocuis
orbis & regina. ⁊ non ÷ p̃ter me
amplius. sub audas qui regn&. Nori

Expanded text:
contaminari permisi a te, ut aufercontaminari permisi a te, ut auferretur ab eo ad tempus sacerdotii dignitas, et caeremoniarum ritus: et dedi eos in manu tua, hoc est, in potestate tua, ut non occideres penitus, sed ut flagellares.miserata es, neque senis, neque pueri: quorum aetas inter hostes etiam venerabilis est. « Super semen sanctum aggravasti manum tuam. » Idem est quod diximus, quia nultuum, » id est non praevidisti nec considerasti calamitatem praesentis miseriae, « neque recordata es novissimi tui, » subaudis periculi vel mali; hoc est, non putasti quod aliquando posses humiliari. Multi in felicitate et honore temporali positi, non credunt unquam decidere, sed quotidie ad superbiam elevantur. « Et nunc audi haec, delicata, » quae dicturus sum, id est deliciis ditata et affluens, « et habitans confidenter, » subaudis nullum hostem timens. « Ego sum, » subauditur domina totius orbis et regina, « et non est praeter me amplius, » subaudis qui regnet. « Non
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s sum. & ipse scĩficat sperantes inse.
ede. tace. & intra intenebras filia
caldeoꝵ. Reuertitur iterũ ad
babilonem : & facit trans lationẽ de
ciuitate admulierẽ: & de regina quor¬
dã. ad ancillã effectam. Et ÷ sensus
S ede: id ÷ humilia te. Iace: consida
calamitatẽ tuam. sicut solent homi¬
nes tristes agere. Intra in tenebras:
ne uideat aliquis turpitudinẽ tuam.
Filia chaldeorũ dicitur : quia chaldȩi
construxer̃ eandem ciuitatẽ. Et qua¬
re hoc: Quia nonuocabis ultra
dña regnorum. subaudis ȩgrptiorum
assiriorũ. aliorũq multoꝵ: quibus
antea imperabas. ratus sũ super
popłm meum. contãminaui heredita¬
tẽ me. am: & deda eos in manu tua. Mo¬
do reddit causam. quare irasceretur
aduersus chaldeos : ne aliquis dicere
quod sine causa ꝑcusserit eos uelut
cognoscerent ipsi caldei quod dnio
ꝑ mittente suꝑauerint eos. lratus sũ
inquit quondam suꝑ popłum meum :
idõq. tradidi eum inmanu tua. Con¬
taminaui hereditatẽ meam: hoc est

Expanded text:
at sperantes in se. « Sede, tace, et intra in tenebras, filia Chaldaeorum. » Revertitur iterum ad Babylonem, et facit translationem de civitate ad mulieres, et de regina quondam ad ancillam effectam. Et est sensus: Sede, id est, humilia te. Tace, considera calami tatem tuam, sicut solent homines tristes agere. Intra in tenebras ne videat aliquis turpitudinem tuam. Filia Chaldaeorum dicitur, quia Chaldaei construxerunt eamdem civitatem. Et quare hoc? « Quia non vocaberis ultra domina regnorum, » subaudis, Aegyptiorum, Assyriorum, aliorumque multorum: quibus antea imperabas. « Iratus sum super populum meum, contaminavi haereditatem meam, et dedi eos in manu tua. » Modo reddit causam quare irasceretur adversus Chaldaeos, ne aliquis diceret quod sine causa percusserit eos: vel ut cognoscerent ipsi Chaldaei, quod Domino permittente superaverint eos. Iratus sum inquit quondam super populum meum, ideoque tradidi eum in manu tua. Contaminavi haereditatem meam, hoc est,
Abbreviated transcription (Latin):
nouit. subauditur qđ ꝓpter filii dĩ necem
ista paterentur: & succendit eum. Uel ip¬
sum popłm igne tribulationis: uel tẽplũ.
Et non incellexit : ob quã causam pateret᷑.
T radunt historiȩ qd nec romani cognouer̃
quod ꝓpt̃ ultionem filii dĩ traderentur
ita manus eoꝵ: nec ipsi iudei intelle¬
xerunt : malicia sua obcecati. Et¬
nunc Rec dicit dñs: crearis te iacob.
⁊ formans te istł. Sicut superius iam
diximus popłs ispł in etuo d̾iuditur:
in credentib & non credentib. Similit̃
⁊ gentiles. e P aulo insuperiorib locutus
.ẽ. de captiuitate ultima udeorum:
& de infidelita tͥte illor qͥ in malicia

Expanded text:
novit, » subauditur, quod propter Filii Dei necem novit, » subauditur, quod propter Filii Dei necem ista paterentur. « Et succendit eum, » vel ipsum populum igne tribulationis, vel templum. « Et non intellexit » ob quam causam pateretur. Tradunt historiae, quod nec Romani cognoverunt, quod propter ultionem Filii Dei traderentur in manus eorum nec ipsi Judaei intellexerunt malitia sua obcaecati. nunc haec dicit Dominus creans te Jacob, et formans te Israel, » Sicut superius jam diximus, populus Israel in duo dividitur, in credentes et non credentes. Similiter et gentiles. Paulo in superioribus loquutus est de captivitate ultima Judaeorum, et de infidelitate illorum qui in malitia
Abbreviated transcription (Latin):
adnuntio: uł bona uel mala. Ortat᷑
eos ꝓpħa. ut si om̃s audire non possunt:
quȩ ille adnuntiaturus.ẽ. saltem uł
paucifutura cognoscant: & intelli¬
zant aquo ista perpessi sunt: causasq
uastationis suȩ considerent. Quisa
dedit indireptionẽ iacob. de issrł uastib.
Nonne ds̃ ipse cuiꝰ peccauimus : Ds̃ omp̃ts
pater cui peccauerurt. dãnantes
in iuste filium eius urugenitum: ĩpse
tradidit eos erdireptionem. hoc ⁊ incoñ¬
culcationem romanorũ.: quia noluer᷑
agere penitentum disius facinoribis
oluerunt in uns euis̃ ambulare:
hoc ⁊ inmandatis eius. Et non au¬
dierunt legem eius: quã ꝑfilium suum
cis dabat. Et afude suꝑ eos mdignatinẽ
furoris sui ꝑ romanos: & forte bellum
Forte bellum dicit. debellationem grauissi¬
mã: in qua pierunt om̃s fame gladio & cap¬
ciitate Et cõbussit eum incirtuitu: id
est consumpsit igne tribulationis & non cog¬

Expanded text:
annuntio, vel bona vel mala. Hortatur annuntio, vel bona vel mala. Hortatur eos Propheta, ut si omnes audire non possunt quae ille annuntiaturus est: saltem vel pauci futura cognoscant, et intelligant a quo ista perpessi sunt, causasque vastationis suae considerent. « Quis dedit in direptionem Jacob, et Israel vastantibus? Nonne Deus ipse cui peccavimus? » Deus omnipotens Pater, cui peccaverunt, damnantes injuste Filium ejus unigenitum, ipse tradidit eos in direptionem, hoc est, in conculcationem Romanorum, quia noluerunt agere poenitentiam de suis facinoribus. « Noluerunt in viis ejus ambulare, » hoc est, in mandatis ejus. « Et non audierunt legem ejus, » quam per Filium suum eis dabat. « Et effudit super eos indignationem furoris sui » per Romanos « et forte bellum. » Forte bellum dicit debellationem gravissimam in qua perierunt omnes fame, gladio, et captivitate. « Et combussit eum in circuitu, » id est consumpsit igne tribulationis. « Et non cog
Abbreviated transcription (Latin):
tenderunt. contigit illis qđ salomor
dicit. Quꝑat fouem ꝓnamo suo: ipse
laqueum: sed ipsi inlaqueati sunt insuis
peccatis. B ene ergo dicitur. Laqueus iuue¬
num om̃s scribe & pharisei insidias dño
p̃parantes. & indomib. carcerũ. absconditi
sunt. Non incongrue pectora scribarũ &
pharisȩorũ carceri cõparantur. Numqͥd
non erant absconditi in cartere quando di¬
cebant dño temptantes eum: Alagister
scimus quia uerax es : ⁊ uiam dĩ inuerita¬
te doces. ceteraq. his similia. T actist᷑
in rapinam subaudis hostium ne est
qui eruat. Non fuit ꝓpła neq sacerdos.
qui inxerpeslaros ꝓeis sicut moises inhe¬
remo: conuertens iram dñĩ admiscłiam.¬
u direptionem iimicõr. hoc ÷ incapti¬
uitatem & preclam: & nõn ÷ qui dicat. red¬
de subaudis libertatem eis dñe. Quis ÷
in uobis qui audiat hoc: adcendat. &
aubscult& futura. subaudis quȩ ego

Expanded text:
tenderunt, contigit illis quod Salomon tenderunt, contigit illis quod Salomon dicit: Qui parat foveam proximo suo, ipse runt Domino laqueum, sed ipsi illaqueati sunt in suis peccatis. Bene ergo dicitur. Laqueus juvenum omnes scribae et pharisaei, insidias Domino praeparantes, et in domibus carcerum absconditi sunt, Non incongrue pectora scribarum et pharisaeorum carceri comparantur. Nunquid non erant absconditi in carcere, quando dicebant Domino tentantes eum: « Magister, seimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces : » caeteraque his similia? « Facti sunt in rapinam, » subaudis hostium, « nec est qui eruat. » Non fuit propheta, neque sacerdos, qui interpellaret pro eis sicut Moses in eremo, convertens iram Domini ad miseri direptionem » inimicorum, hoc est, in captivitatem et praedam, « et non est qui dicat, redde, » subaudis, libertatem eis, Domine. « Quis est in vobis qui audiat hoc? Attendat et auscultet futura, » subaudis, quae ego
Abbreviated transcription (Latin):
ligis legem̃ & ꝓpħas. non ne custodies
quȩ ibi dicuntur : Qui habes apertas
aures corꝑis. nonne audies : hoc est
nonneob edies: Et dñs uoluit ut scĩfi¬
car& eum. subaudis popłm. & magnifi¬
caro legem id÷ magnam eam faceret
obseruando eam : & extolleret. hoc est
eleuarce eos de uicuis adiurtutes. Sed
quia noluit implere uoluntatẽ eius:
direptus est & uastatus. uel amalig¬
nis sp̃itibus uł abhostibus: caldeis sci¬
licet atq romanis. Laqueus iuuenũ
omĩs simul. & indomib. carcerũ abs¬
conditi sunt. Nunc reuertitur ad tem¬
pus p̃dicationis dñi: loquens describis
⁊ phariseis. S cribȩ &pharisȩi laquȩo
conꝑantur : quia ꝑsua ꝑuersã doctri¬
nam inlaqueabant animos simpliciũ.
S ubiecti uͦ illorũ : iuuenes appellantur.
ꝓpt̃ simplicitatem. Facile enim decipi¬
ebantur : ne inxpm̃ credent. Sadqr̾
subiectos decoꝑunt: & dnõ laqueos te¬

Expanded text:
ligis legem et prophetas « nonne custodies ligis legem et prophetas « nonne custodies » quae ibi dicuntur? « Qui habes apertas aures » corporis, « nonne audies » hoc est, nonne obedies? « Et Dominus voluit ut sanctificaret eum » subaudis populum « et magnificaret legem, » id est, magnam eam faceret observando eam, « et extolleret, » hoc est, elevaret eos de vitiis ad virtutes. Sed quia noluit implere voluntatem ejus, « Direptus est et vastatus » vel a malignis spiritibus, vel ab hostibus, Chaldaeis scilicet atque Romanis. « Laqueus juvenum omnes simul, et in domibus carcerum absconditi sunt. « Nunc revertitur ad tempus praedicationis Domini, loquens de scribis et pharisaeis. Scribae et pharisaei laqueo comparantur, quia per suam perversam doctrinam illaqueabant animos simplicium. Subjecti vero illorum juvenes appellantur, propter simplieitatem. Facile enim decipiebantur, ne in Christum crederent. Sed quia subjectos deceperunt, et Domino laqueos te
Abbreviated transcription (Latin):
traditi sunt inmanib romanorum.
onfundantur confusione qui confi¬
dunt in sculptili. qui dicunt confla¬
tili: uos dii nostri. Degentilib. loqͥt᷑.
qui p̃dicantib. apłis crede noluerunit.
ꝑ manentes in suis errorib. Surdi aũ¬
date. & ceci intuemini adiudendum.
De quib. ista ꝓpħicus sermo dicat: insub¬
sequentib ostendit dicens. Quis ÷ cecus
nisi adquẽ seruos & nuntios meos ꝓpħas
dicta . eẽ. constant. qui surdi eratit
non corꝑͤis aurib. sed illis quas dt̃is
requirit in euangłio dicens Qui ha¬
b& aures audiendi dudiat : id ÷ qui
hab& intelligentiã intelligat quȩ dico.
Illis enĩ dixerat ꝓpħ a suꝑtus. Auditu
ancictis aurib eoꝑis: & non intelligetis
aurib mentis. Ceci intuemini aduiden¬
dũ: id ÷ qui intenebris infidelitatis estis.
aꝑite oculos mentis aduidendum salua¬
corẽ ur̃m. Quis caecus. nisi seruus ins̃
isrł.: & surdus quis est. nisi ad quẽ nun¬
Qui uides multa o isrł: id est qui intel¬

Expanded text:
nt in manibus Romanorum. « Confundantur confusione, qui confidunt in sculptili, qui dicunt conflatili: Vos dii nostri. » De gentibus loquitur qui praedicantibus apostolis credere noluerunt, permanentes in suis erroribus. « Surdi audite, et caeci intuemini ad videndum. » De quibus ista propheticus sermo dicat, in subsequentibus ostendit, dicens: Quis est caecus nisi ad quem servos et nuntios meos prophetas dicta esse constet, qui surdi erant non corporis auribus, sed illis quas Dominus requirit in Evangelio, dicens: « Qui habet aures audiendi audiat , » id est, qui habet intelligentiam, intelligat quae dico. Illis enim dixerat Propheta superius : Auditu audietis auribus corporis, et non intelligetis auribus mentis. Caeci, intuemini ad videndum, id est, qui in tenebris infidelitatis estis, aperite oculos mentis ad videndum Salvatorem vestrum. « Quis caecus, nisi servus meus Israel, et surdus quis est, nisi ad quem nunQui vides multa, » o Israel, id est qui intel
Abbreviated transcription (Latin):
das & maliciosos homines. plenos
sanguine ꝓximorum. Strutio auis
⁊ magna breuitatem pennarum
habens. uolatu non capax. per quod
significantur hipo critȩ. qui pennas
quidem uidentur hab̾e uirtutum.
sed ad altiora nequeunt ascendere
dõ inqͥt megłificabunt gentiles qͥ
homicidȩ & maliciosi antea erant
bestialit̾ uiuentes : quia dedi indeser¬
to eorũ scientiam ueteris & noui testa¬
m̃ti. ut darem popło meo credenti iti
me potum mentis. grãm uidelicet sp̃s̃
scĩ : sicut dixit in euangłio. Qui sitt :
ueniat ⁊ bibat. & deuentre eius
fluent aquȩ uiuȩ. Populum istum
subaudis gentilem credentẽ inme. for
meam narrabit. hoc ÷ natiuitatẽ meã.
passionẽ. resurrectionis triumphum.
ascensiomsq mex̧ głam. Nor me

Expanded text:
das et malitiosos homines, plenos das et malitiosos homines, plenos sanguine proximorum. Struthio avis est magna, brevitatem pennarum habens, volatus non capax: per quam significantur hypocritae, qui pennas quidem videntur habere virtutum, sed ad altiora nequeunt ascendere. Ideo inquit me glorificabunt gentiles, qui homicidae malitiosi antea erant bestialiter viventes, quia dedi in deserto eorum scientiam Veteris et Novi Testamenti, ut darem populo meo credenti in me potum mentis, gratiam videlicet Spiritus sancti, sicut dixi in Evangelio: Qui sitit veniat et bibat. Et de ventre ejus fluent aquae vivae . « Populum istum, » subaudis gentilem credentem in me, « fmeam narrabit, » hoc est nativitatem meam, passionem, resurrectionis triumphum, ascensionis meae gloriam. « Non me