comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã amor castitatis. adhuc in homine peccatũ regnat. Certe si
ampliꝰ delectat pulchritudo intunȩ castitatis. ia non regnant
peccata s regnat uistitia. Non solũ de cõmissa fornicatione pec
catũ regnat in homine. s si adhuc delectat᷑ atq animũ teneat.
ꝓculdubio regnat fornicatio carnis: fornicatio carnis adulterũ¬
scd̾m qd dñs ait. Qui uiderit muliere̾ ad c̾cupiscendũ eã. iã me-¬
chatꝰ ẽ eã in corde suo. Om̃is inmunda pollutio fornicatio dicit᷑.
quãuis qͥsq diu̾sa turpitudinis uoluntate ꝓstituat᷑. Ex delectatio¬
ne enĩ fornicationis uaria gignunt᷑ flagitia. qͥbꝰ regnũ dĩ clau-¬
dit᷑. et homo a dõ separat᷑. Intͥ cęt̾a septe uitia forucatiomaxi¬
mi ẽ sceleris. qr ꝑ carnis inmunditiã tẽplũ dĩ uiolat. Et tollẽs
humanũ genꝰsubdit̾ diabolo. quã ꝑ cętera uitia. Cũ enĩ

Expanded text:
quam amor castitatis, adhuc in homine peccatum regnat. Certe si quam amor castitatis, adhuc in homine peccatum regnat. Certe si amplius delectat pulchritudo intimae castitatis, jam non regnat peccatum, sed regnat justitia. Nam non solum decatum regnat in homine, sed, si adhuc delectetur, atque animum teneat, procul dubio regnat. Fornicatio carnis adulteride qua Dominus ait: Qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moetere verbis. Omnis immunda pollutio fornicatio dicitur, quamvis quisque diversa turpitudinis voluptate perfruatur. Ex delectatione enim fornicandi varia gignuntur flagitia, quibus regnum Dei clauditur et homo a Deo separatur. Inter caetera septem vitia fornicatio maximum scelus est, quia per carnis immunditiam templum Dei violat; et tollens humanum genus subditur diabolo, quam per caetera vitia. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
cingite lũhos ur̃os suꝑ ubera ur̃a. hoc ẽ in corde libidines reseca¬
te oque adlubos ꝓtient. Nã cor suꝑ ubera ẽ ñ i lũbis. Libidi¬
nis immoderata licentia neseit habere modũ. Nã dũ se uitios
aniniꝰ in etplenda fornicatione carnis luxitiȩ telo laraueri.
nichilominꝰ ad alia nefanda seelera. suadentibꝰ demonibꝰ transit
Dũq. unmoderate metas pudoris excesserit. Crimꝰ criminibꝰ adica
paulatiq addeteriora ꝓcedit. Non ita suaius ẽ amantiũ. un no¬
amentiũ incerta carnis libido. sic̃ exꝑta. nec ita delectat fornicatio dũ
pͥmũ cõmittit᷑. Naͣ repentina maiorẽ delectationẽ ingerit. Iã uero si
in usũ uenerit. tanto ꝑditis dulcior fit. ut suꝑan difficile sit. Unde
et sepe ex c̃suetudine delinquendi. qͣsi captiui ad peccandũ. cũ qͣdã
uiolentia trahunt᷑. sensꝰq nr̃os in nobis contra rectã uoluntatẽ
rebellare sentimꝰ. Si plus oblectat mentẽ delectatio fornicationis

Expanded text:
cingite lumbos vestros super ubera vestra ; hoc est, in corde libidines resecate, quae ad lumbos pertinent. Nam cor super ubera est, non in lumbis. 15. Libidinis immoderata licentia nescit habere modum. Nam dum se vitiosus animus in explenda fornicatione, carne luxuriante, laxaverit, nihilominus ad alia nefanda scelera suadentibus daemonibus transit; dumque immoderate metas pudoris excesserit, crimen criminibus adjicit, paulatimque ad deteriora procedit. 16. Non ita suavis est amantium, amentium, inexperta carnis libido, sicut experta; nec ita delectat fornicatio, dum primum committitur, nam repetita majorem delectationem ingerit. Jam vero si in usum venerit, tanto perditis dulcior fit, ut superare difficile sit. Unde et saepe ex consuetudine delinquendi quasi captivi ad peccandum cum quadam violentia trahimur, sensusque nostros contra rectam voluntatem in nobis rebellare sentimus. 17. Si plus oblectat mentem delectatio fornicationis
Abbreviated transcription (Latin):
tumultibꝰ ubi legeriꝰ facile ñ occutrit. Hoc inui tantũ. de haeren
omeliis papȩ gregorii legisse me recolo. ubi ait. Credendũ est qd̃
ante retͥbutionẽ extremi udicũ inuisti in requie̾ iustos qͦsdã c̃spitiant.
ut eosuidentes et cspicientes in gandio. ñ solũ de suo supplicio. sed

Expanded text:
tumultibus, ubi legerim non facile occurrit. Hoc unum tantum de hac re in tumultibus, ubi legerim non facile occurrit. Hoc unum tantum de hac re in homiliis papae Gregorii legisse me recolo, ubi ait: « Credendum est quod, ante retributionem extremi judicii, injusti in requie quosdam justos aspiciant, ut eos vid
Abbreviated transcription (Latin):
qd mortuo diuite illo et sepulto ininferno. pauꝑe quoꝗ illo laraib tutos
in simi abrahȩ inrequie̾ collocato. et diues in inferno collocatꝰ ab rahã
uel latarũ pauꝑẽ uidert. et abrabã duite᷑ illũ positũ in tormͣts
asperent. Et hec siquidẽ ante aduentũ ap̃i apud inferos gesta e̾e̾ acce
pimꝰ. Cecerũ quando dn̾s et saluator tr ꝓ nob̾ om̃ibꝰ morieus. ad in¬
ferna in animna sola descendit. patͥarchis qͥ in locis inferi tenebant᷑
celestis paradysi ianuã reserauit. Qiuia gͦ ita est . qđ illos et de in¬
feris eruit. et in celesti regno locauit. ñ inmerito querit᷑ utrũ modo
abrala̾ ceteriq scĩ de illo loco unde moriente. ⁊po quo resingente
apio locati st᷑. possint ita uidere imnpioꝵ animas in infernũ. sic de
loco illo unde moriente. ap̾o eductȩ st̃ facere potucit᷑. Hanc siqͥdẽ
questionẽ si c̃ mͦ hic ame udet᷑ ꝓponi. occupato m̃ diu̾sis negotioꝵ

Expanded text:
d mortuo divite illo, et sepulto in inferno, paupere quoque illo Lazaro in sinu Abrahae in requie constituto, et dives in inferno collocatus Abraham vel Lazarum pauperem viderit, et Abraham divitem illum positum in tormentis aspexerit . Et haec pimus. Caeterum cum Dominus et Salvator noster, pro omnibus moriens, ad inferna anima sola descendit, patriarchis, qui in locis inferi tenebantur, coelestis paradisi januam reseravit. Quia ergo ita est, quod illos et de inferis eruit, et in coelesti regione locavit, non immerito quaeritur utrum modo Abraham caeterique sancti de illo loco coelestis paradisi, quo resurgente Christo locati sunt, possint ita videre impiorum animas in inferno, sicut de loco illo, unde moriente Christo educti sunt, facere poterant? Hanc siquidem quaestionem sicut modo hic a me videtur proponi, occupato mihi diversis negotiorum
Abbreviated transcription (Latin):
in alios qd̾ ipsi ꝑpeti telicti potueit᷑. Nec illã tante beatitudinis clari¬
tate᷑ apa̾ uistoꝵ animas fuscat aspectꝰ pęnaꝵ reꝑboꝵ. qr ubiiã cõ¬
passio misetiȩ nꝰerit. minuere ꝓculdubio scoꝵ lȩcitiã ñ ualebit. Ca
aut̃ mirũ. si dũ iusti inuistoꝵ tormͣta conspiciunt. hoc eis ueniat
in obsecͥa gaudioꝵ. quando et in pictura niger color subster¬
nit᷑. ut ibiꝰ albꝰ uel rubeus clarior uideat᷑: Et qua̾us eifsua
gaudia iã ꝑfruendũ plene sufficiant. mala tamͣ reꝓboꝵ absq¬

Expanded text:
i, si essent relicti, potuerunt. Nec illam tantae beatitudinis claritatem apud electorum animas fuscat aspecta poena reproborum, quia ubi jam compassio miseriae non erit, minui procul dubio beatorum laetitia non valebit.autem mirum, si, dum justi injustorum tormenta conspiciunt, hoc eis eveniat in obsequiis gaudiorum, quando et in pictura niger color substernitur, ut albus vel rubeus clarior videatur? Et quamvis eis sua gaudia ad perfruendum plene sufficiant, mala tamen reprob
Abbreviated transcription (Latin):
Candidus nigro colori fit pulchrior. ita et scõꝵ requies cõpa¬
rata dãpnationi maloꝵ. gloriosior erit. Sic iustitia inuistitiȩ
sic urtꝰ uitio erescit. Ergo crescit seoꝵ gła. dũ debita dãpnant᷑
impii pęna. Post resurrectionẽ sc̃is in carne ꝓ nussa ẽ celaꝵ
ascensio. dicente ad patre ip̃o. Uolo ut ubi ego su. et ipsi sut

Expanded text:
candidus nigro colori fit pulchrior, ita sanctorum requies comparata damnationi malorum gloriosior erit; sic justitia injustitiae, sic virtus vitio. Crescit ergo sanctorum gloria, dum debita damnantur impii poena. Post resurrectionem sanctis in carne promissa est coelorum ascensio, dicente ad Patrem Christo: Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint
Abbreviated transcription (Latin):
nchoatio pacis scoꝵ eͣ in hac uita. nͣ ꝑfectio. Te autͣ erit plenitu¬
do pacis. dũ ad dĩ contẽplationẽ absorta carnis infirmitate
cͣualuerint. Resurrectio mortuoꝵ ut apłs ait. in uirũ ꝑfectũ.
in msurã ętatis plenitudinis ip̃i fut᷑a ẽ. In etate scilicet uiuentutis
quȩ ꝓfectu ñ indiget. et absq declinatione defectꝰ inꝑfectione
ex utraq parte. et plenae̾ et robusta. Quãuis ncͣ filioꝵ dĩ noĩe
homines fideles uocent̾. tam̃ ex eo qđ hanc seruitutẽ corruptiõis

Expanded text:
nchoatio pacis sanctorum est in hac vita non perfectio. Tunc autem erit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem, absorpta carnis infirmitate, convaluerint. Resurrectio mortuorum, ut Apostolus ait, in virum perfectum in mensuram aetatis plenitudinis Christi futura est: in aetate scilicet juventutis quae profectu non indiget, et absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est et robusta. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles vocentur, tamen ex eo quod hanc servitutem corruptionis
Abbreviated transcription (Latin):
tilis. et angustꝰ sexcilis uocabat᷑. S eoꝵ nomina. acesaribꝰ irlio
siuie augisto st̃ cõmutata. Ia september eoqđ septunꝰ sit a mar¬
tio qͥ est pͥncipuĩ ueris. Simili quoꝗ ordine october et nouemb
et december ex numero ẏmbriũ atq ueris accepert̃ uocabulũ.
Porto ianuariũ. ex nomine iani uocauert᷑. S specialit᷑ ianuarꝰ

Expanded text:
tilis, et Augustus Sextilis vocabantur. Sed eorum nomina a Caesaribus Julio sive Augusto sunt commutata. 4. Jam September, eo quod septimus sit a Martio, qui est principium veris. Simili quoque ordine October, et November, et December, ex numero imbrium atque veris vocabulum acceperunt. Porro Januarium ex nomi
Abbreviated transcription (Latin):
ipso aduentu saluatoris xp̃ianos ẽ ꝑsecuta. dũ in martires dia
holꝰ iã magna̾ crudelitat᷑e etia̾ ligatꝰ exercuit. Crudelior tam̃
erit sub anti xpͣi tẽporibꝰ. qn etiã erit soluendꝰ. Na̾ si tanta ligatꝰ
facere potuit. quanta solutꝰ faciet : Quanto ꝓpinquiꝰ fine̾ mun¬
di diabolꝰ uidet. tanto crudeliꝰ ꝑsecutiones exercet. ut ꝙ se cͣti-¬
nuo daͬpnandũ conspicit. socios sibi multiplicet. cũ qͥbꝰ gehennȩ
ignibꝰ adduicat᷑. Quanto breue tẽpꝰ uidet sibi restare diabolꝰ ut
dapnet᷑. tanto in magna ꝑsecutionis ira mouet᷑ diuina iustitia
ꝑmittente. ut glorificent᷑ iusti. sordident᷑ iniqͥ. et di abolo durioe¬

Expanded text:
ipso adventu Salvaipso adventu Salvait magnam crudelitatem etiam ligatus , crudelior tamen erit sub Antichristi temporibus, quando etiam erit solvendus . Nam si tanta ligatus facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto propinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi mulignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durio
Abbreviated transcription (Latin):
antup̃s ẽ. Periq aut̃ antixpi tp̃ra ñ uisuri st̃. et tam̃ in mbris¬
intixp̃i inueniendi st̃. Antequã ueniat antixp̃e. multa eius
etiã antequã reuelet᷑. Magnitudo signoꝵ fiet sub antipo. ut
electi si fieri potͣ inerrore̾ mittant᷑. Et si electi. quomͦ st̃ in erro¬
tudine ꝓdigioꝵ. ñ t̾am deiciendi st̃ astabilitate sua t̾roꝵ impulsu
atq signoꝵ. Unde et ideoponit̾ si fieri pot᷑. qr electi ꝑire nͣ posstͣ.
s cito resipiscentes cordis errore̾ religione cohercebt᷑. scientes pͣdictũ
facturꝰ est ꝓdigia et signa dũ uenerit antixpc. ut etiã electis
qddã cordis gignat᷑ scrupulũ. Qd tam̃ cito exuꝑabit in illis ra¬
tio. ꝑ quã scient in deceptionẽ reꝓboꝵ. et electoꝵ ꝓbatione eadẽ
tes ꝓdigia. Proinde et duriꝰ bellũ sustinebt. q ñ solũ contͣ ꝑ se-¬
quentes s etiã contra miracłis choruscantes dimicati st̃. Grauiꝰ
sub antixpi tẽporibꝰ contra eccłam deseuiet synagoga. quã in

Expanded text:
risti inveniendi sunt. 3. Antequam veniat Antichristus, multa ejus etiam antequam reveletur . 4. Magnitudo signorum faciet sub Antichristo ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur . Sed si electi, quomtudine prodigiorum: non tamen dejiciendi sunt ab stabilitate sua, terrorum impulsu, atque signorum. Unde et ideo ponitur, si fieri potest: quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictufacturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus: ut etiam electis quoddam cordis gignatur scrupulum, quod tam cito exsuperet in illis ratio, pro qua scient in deceptione reproborum, et electorum probatione eadem tes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt: quia non solum contra persequentes, sed etiam contra miraculis coruscantes dimicaturi sunt. Gravius sub Antichristi temporibus contra Ecclesiam deserviet Synagoga, quam in
Abbreviated transcription (Latin):
Itẽ apud qͦscla̾ ex untute uitiũ gignit᷑. dũ qͥsꝙ de castitatis ec
abstiuentiȩ merttis głat᷑. Nã et qͥ elemosinã uane głe causa imꝑ¬
tit᷑ ex uirture uituꝰ fac̾. S. et his qͥ de sapientia arrogantiã habet.
et qͥ pro iustitia pmiuĩ appetit. et qͥ aliqd donũ dĩ qđ meruit in
suã laudẽ comĩttit : aut un malos uł assũmit. ꝓculdio iurtutẽ
inuicuĩ ti ansseit. Homines de iuitutibꝰ uttia nutrunt. ex q̃bꝰ peant.
Iterũ ds̃ arte potentissima ex nr̃o uitio iuircutes format. qͥb̃ nos ab iiqͥ¬
tate reformet.

Expanded text:
Item apud quosdam ex virtute vitium gigItem apud quosdam ex virtute vitium gigeritis gloriatur. Nam et qui eleemosynam vanae gloriae causa impertit, ex virtute vitium facit. Sed et is qui de sapientia arrogantiam habet, et qui pro justitia praemium appetit, et qui aliquod donum Dei quod meruit in suam laudem convertit, aut in malos usus assumit, procul dubio virtutem in vitium transfert. 7. Homines de virtutibus vitia nutriunt, ex quibus pereant. Iterum Deus arte potentissima ex nostro vitio virtutes format, quibus nos ab iniquitate reformet.
Abbreviated transcription (Latin):
nterdũ et male usit uirtutes ex se uitia gignunt. qđ fit ꝑ imnmo¬
deratũ animi appetitũ. cui nͣ sufficit donũ qd meruit. nͥ inde aut
laudes aut luca dapnanda quesierit. Int̾dũ iuututes uitia gigit᷑.
aũ aliqͣndo ꝓ tp̃re oportuno minime relaxant᷑. Sicq. fit. ut qui
ĩgruo loco uirtutes st̃. in in ẽgruo uitia deputent᷑. ueluti si ꝓ fris
aduentii canonicũ ñ soluat᷑ ieuiniũ. Uirtutũ igit̾ discretionẽ ab
apło paulo sume. qͥ ad tẽpꝰ egit qł agendũ eẽ om̃ino ꝓhibuit. Itẽ
quedã uirtutes dũ discretioni ñ seruiunt. in uicia tͣnseunt. Nã sepe
iustitia dũ siuĩ modũ excedit. crudelitatis seuitiã gignit. et nimia
metas dissolitionẽ disciplinȩ parturit. Et reli studiũ dũ plus est
quã opartet. in uracundiȩ uitiũ transit. Et multa mansuetudo
torporis segnitie̾ gignit. Prudentis autͣ uiri discrecio sollerł pro¬
spicit. ne honui in tẽꝑant᷑ agat. et de uirtute in uitiuͥ transeat.

Expanded text:
nterdum et male usae virtutes ex se vitia gignunt: quod fit per immoderatum animi appetitum, cui non sufficit donum quod meruit, nisi inde aut laudes aut lucra damnanda quaesierit. 2. Interdum virtutes vitia gignunt, dum aliquando pro tempore opportuno minime relaxantur. Sicque fit, ut quae congruo loco virtutes sunt, incongruo vitia deputentur, veluti si pro fratris adventu canonicum non solvatur jejunium. 3. Virtutum igitur discretionem a Paulo apostolo sume, qui ad tempus egit, quod agendum esse omnino prohibuit. 4. Item quaedam virtutes, dum discretioni non serviunt, in vitia transeunt. Nam saepe justitia, dum suum modum excedit, crudelitatis saevitiam gignit; et nimia pietas dissolutionem disciplinae parturit, et zeli studium, dum plus est quam oportet, in iracundiae vitium transit, et multa mansuetudo torporis segnitiem gignit. 237 5. Prudentis autem viri discretio solerter prospicit, ne bonum intemperanter agat, et de virtute in vitium transeat 6.
Abbreviated transcription (Latin):
tione. Qđ tam̃ de animabꝰ sc̃is sciendũ nonẽ. q quȩ intꝰ omipoten¬
tis dĩ claritatẽ uident. nullomͦ credendũ est ut sit foris aliqͥd qd
ignorent. D carnales qͥcũq q amore̾ pͣcipue filiis impenat᷑. hoc eos
beatꝰ iob nescire pꝰmodũ asserit qđ hic uehement᷑ amauert᷑. ut sue
nobiles silie ignobiles sint filii nesciant. quoꝵ eos seꝑ cura fatigabat.
reseratũ est iter ad celos aspicere ualeant. aut bom malos¬

Expanded text:
e intus omnipotentis Dei miram claritatem vident, nullo modo credendum est quia sit aliquid quod ignorent. Sed carnales quique quia amorem praecipue filiis impendunt, hoc eos beatus Job nescire post mortem asserit, quod hic vehementer amaverunt, ut sive nobiles, sive ignobiles sint filii, nesciant, quorum eos semper cura fatigabat » ex quo sanctis reseratum est iter ad coelos, aspicere valeant aut boni malos
Abbreviated transcription (Latin):
uero cecitate erroris detenti. parietes uidebant. ostiñ ñ inueniebant.
Non alit̾ inuidi inuidendo uelut parietẽs iurtutes dissimulant. iutia
uero ꝑquirt᷑. ꝑ quȩ eoꝵ c̃scientiȩ urant᷑.

Expanded text:
vero caecitate erroris percussi, parietes videbant, ostium non inveniebant. vero caecitate erroris percussi, parietes videbant, ostium non inveniebant. Non aliter invidendo invidi, velut parietem, virtutes dissimulant, vitia vero perquirunt, per quae eorum conscientiam urant.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ filios suꝑbie. Nulla ẽ uirt̾. quȩ nͣ habeat contrariũ iniudie malũ. So¬
la miseria caret inuidia. ꝙ nemo inuidet misero. Ciu reuera ñ liuiorꝰ
obicit᷑ .s. sola miseria adhibet᷑. Multi et bonos unitari nolt᷑. et de bo¬
noꝵ ꝓfectibꝰ luore inuidiȩ tabescunt. Quo fit ut nec illi corrigant᷑ a
malo suo. s ꝑ inuidiã deteriorent᷑. et bonos arectostudio qͣntũ in ipsis ẽ
si potuerint deprauare conent̾. Quando malos boni ꝑficere uident.
ñ scandalitent᷑. s quẽ sint fine̾ habit̾i maxime cogitent᷑. Hoc enĩ inuid
alienis uututibꝰ pͣstat. qđ beato iob satan p̾sticit. Nã dũ emulat᷑ ꝓsꝑita
tibꝰ. cõmouet ꝑu̾sa. S. unde eũ credidit diabolꝰ posse ꝓsternere. inde
eiꝰ aucta st̃ merita. atq inde claruert᷑ ꝓbabiliora patientiȩ docum̃ta.¬
Ita requit᷑ inuidi aditũ malȩ famȩ ꝑ quã bonoꝵ uttã maculent. sic̃
querebant ostiũ sodomite qd domũ loth nocituri introirent. Iui

Expanded text:
s filios superbiae . 4. Nulla est virtus quae non habeat contrarium invidiae malum; sola miseria caret invidia, quia nemo invidet misero, cui re vera non livor objicitur, sed sola misericordia adhibetur. 5. Multi et bonos imitari nolunt, et de bonorum profectibus invidiae livore tabescunt. Quo fit ut nec illi corrigantur a malo suo, sed per invidentiam deteriorentur, ut bonos a recto studio, quantum in ipsis est, si potuerint, depravare conentur. 315 6. Quando malos boni proficere vident, non scandalizentur; sed quem sint finem habituri maxime cogitent. 7. Hoc omnis invidus alienis virtutibus praestat, quod beato Job Satan praestitit . Nam dum aemulattibus commovit adversa, unum eum credidit diabolus posse prosterni, in eo aucta sunt merita, atque inde claruerIta requirunt invidi aditum malae famae, per quam bonorum vitam maculent, sicut quaerebant ostium Sodomitae, quo domum Lot nocituri introirent. Illi
Abbreviated transcription (Latin):
emina ẽ eccłȩ pulchritudo. una quã hic bene uiuendo conse¬
ꝑtulit in martirbꝰ. siue qs ab hereticis fert indiu̾sis cͣcertatiõibꝰ
Utrosq autͣ ꝑ grãm dei exuꝑat. p̃artiͣ ferendo. parti᷑ resistendo.
Scã eccła catholica sic̃ male uiuentes in se patient᷑ tolerat. ita
male credentes a se repellit. Sca ȩccła contra gentiliũ atq here¬
ticoꝵ ꝑuicatiã. sũmoꝑe sapientiã et patientia studet. S ex
ercet᷑ sapientia cũ temptat᷑ u̾bis. exercet̾ patientia. cũ temp¬
tat᷑ gladiis. Causa prauitatis hereticȩ. doctrina ẽ ꝓpagata
ȩccłẽ. Nã antea simplici tantũde̾ fide yigebant. Hereticoꝵ
igit᷑ occasione ꝓ pagati st᷑ doctores in fide. et ꝑ acumͣ heresui
ȩxcłe magistri creuert᷑. Naͣ tunc clariꝰ manifestat᷑ ueritatis assertio.
quando patuent quelibet dissensio. Sc̃a eccl̃a idoͣ dicit̾ catholica.
peo qd uniu̾salit᷑ ꝑ omne̾ sit mundũ diffusa. Nã hereticoꝵ eccłe in¬

Expanded text:
emina est Ecclesiae pulchritudo: una quam hic bene vivendo consepertulit in martyribus, sive quas ab haereticis perfert in diversis concertationibus. Utrasque autem per gratiam Dei exsuperat, partim ferendo, partim resistendo. 3. Sancta Ecclesia catholica, sicut male viventes in se patienter tolerat, ita male credentes a se repellit. 4. Sancta Ecclesia contra gentilium atque haereticorum pervicaciam summopere sapieercetur sapientia, cum tentatur verbis; exercetur patientia, cum tentatur gladiis. Causa pravitatis haereticae doctrinis propagata est Ecclesia. Nam antea simplici tantumdem fide vigebat. Haereticorum igitur occasione propagati sunt doctores in fide et per acumen haeresium Ecclesiae magistri creverunt. Nam tunc clarius manifestatur veritatis assertio quando patuerit quaelibet dissensio. Sancta Ecclesia ideo dicitur Catholica, pro eo quod universaliter per omnem sit mundum diffusa. Nam haeretico
Abbreviated transcription (Latin):
sicͣ ꝑ totuͣ mundũ extendit̾. ita et om̃iũ gentui̾ sotietate cͣstru-¬
it᷑. Qui stͣ heretici. nͥ qͥ relicta dĩ eccła p̾uatas elegert᷑ societa.¬
tes : De quibꝰ dñs dicit. Duo mala fecit ppłs m̃s. me derelique¬
patas. quȩ continere nͥ ualent aquas. Causa heresis obquã
reͣ sit. idest ad exercitationẽ fidei. Uis uero ꝑ quã sit. obscu
habet iutelligunt. Nec esse posstͣ. qr ipsũ qd existunt. hereses
iã non stͣ. Male enĩ sentiendo. essentiã ñ adquirt᷑. Ad nichilũ
eiũ tendt᷑. Heretici ingenti studio mendatia sua discunt. et
labore uehemͣti ne ad unitatẽ eccłe ueniant decertant. De
quibꝰ ꝑ propħam congrue dicit᷑. Nocuert̃ lingua suã loqui
m̾datiũ. et ut iniq agerent laborauert̃. Te uicissi herecici
mutuo se lacerant. qͣndo alterutrũ sesea in ꝓpͥas sectas indii¬
cunt. Sic tam̃ inuice̾ sese collidt̃. ut contra ȩccłam pari erro¬
ris spnͣ decertent. Et qͥinuicẽ st̃ diuisi. in adu̾sitate eccłȩ

Expanded text:
xtenditur, ita et omnium gentium societate construitur. Qui sunt haeretici, nisi qui, relicta Dei Ecclesia, privatas elegerunt societates. De quibus Dominus dicit: « Duo mala fecit populus meus: Me dereliquepatas, quae continere non valent aquas . Causa haeresis ob quam rem fit? Videlicet ad exercitationem fidei. Causa vero per quam fit, obscurhabet intelligunt. Nec esse possunt haereses, quia ipsum quod existunt haereses, jam non sunt. Male enim sentiendo essentiam non acquirunt; ad nihilum enim tendunt haeretici, ingenti studio mendacia sua discunt, et labore vehementi, ne ad unitatem Ecclesiae veniant. decertant. De quibus per prophetam congrue dicitur: « Docuerunt linguam suam loqui mendacium, et ut inique agerent, laboraverunt. 10. Dum vicissim haeretici mutuo se lacerant, quando alterutrum sese in proprias sectas indcunt. Sic tamen invicem collidunt sese, ut contra Ecclesiam pari erroris spiritu decertent, et qui invicem sunt divisi in adversitatem Ecclesiae,
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ opꝰ est. Ileq enĩ fatigare nos debet incerta eoꝵ habitudo uł pul¬
cͥcudo. quaꝵ erit certa et septͣna dãpnatio. Nec moueat qmͦ in eis
erit corpꝰ incorruptibile. si dolere poterit. aut qͥmͦ corruptibile si mori
ñ poterit. Non ẽ enĩ uera uita. nͥ ubi felicit᷑ uiit᷑. nec uera in corrup¬
tio nͥ ubi salus nullo dolore corruͣpit᷑. Ubi autͣ infelix homo mori nͣ
sunt̾. aut ut dicã mors ipsa ñ morit᷑. et ubi dolor ꝑpetuus ñ int̾ut.
s. affligit. ipsa corruptio ñ finit᷑.¬

Expanded text:
quid opus est? Neque enim fatigare nos debet incerta eorum habitudo vel pulchritudo, quorum erit certa et sempiterna damnatio. Nec moveat quomodo erit in eis corpus incorruptibile, si dolere poterit, aut quomodo corruptibile, si mori non poterit. Non est enim vera vita nisi ubi feliciter vivitur, nec vera incorruptio, nisi ubi salus nullo dolore corrumpitur. Ubi autem infelix mori non sinitur, ut ita dicam, mors ipsa non moritur; et ubi dolor perpetuus non interimit, sed affligit, ipsa corruptio non finit
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. quȩ eidẽ ciuitati specialit̾ contigert᷑. Hinc̾e scriptũ. Ecce
ego suscitabo suꝑ eos mȩdos. Naͣ regnante balthasar. a mȩdis ob¬
tenta ẽ babylonia. Sic et in onꝰ egipti ex ꝑsona eiꝰde̾ totuͣ uult
intelligere mundũ. dicendo. Et concurrere faciã egoptios adñs
egiptios. regnũ adu̾sꝰ regnũ. cũ egiptios ñ multa regna.s unũ
habusse seribat᷑ regnũ. Quinta regła ẽ. de tẽporibꝰ. ꝑ quã aut

Expanded text:
dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce dicens quae eidem civitati specialiter contigerunt. Ecce ego suscitabo super eos Medos . Nam regnante Balthassar, a Medis obtenta est Babylonia. Sic ex persona unius Aegypti totum vult intelligere mundum dicendo: Et concurrere faciam Aegyptios adversus Aegyptios, regnum adversus regnum . Cum Aegyptus non multa regna, sed unum habuisse describatur regnum. Quinta regula est de temporibus, per quam aut
Abbreviated transcription (Latin):
admonem̃. grã ꝑ quã ut oꝑemͣ. uiuam᷑. Uel qd lex. nͣ tantũ histo¬
rice. s etiã spiritalit̾ sentienda sit. Naͣq ec historie oportet fidẽ te¬
nere. et spiritalit᷑ intelligere. Quarta regła ẽ. de specie et genere.
ꝑquã pars ꝓ toto. et totũ ꝓ parte accipit᷑. ueluti si uni ppło uel
ciuitati loquit᷑ ds. et tam̃ intelligat᷑ omne̾ contingere mundũ. Naͣ¬
tra totũ mundũ sermonẽ. Certe si nͣ diceret adu̾sꝰ uniu̾sũ orbe̾.
nͣ adderet infra generalit᷑. et disꝑdã omnẽ terra. et uisitabo suꝑ ur-¬
bes mala. et cet̾a quȩ secunt᷑ ad intͣnitionẽ mundi ꝑtinentia. lnͣ
et dic̃. Hoc ẽ consiliũ qd cogitaui suꝑ omnẽ terrã. et hȩc ẽ manus
extenta suꝑ om̃s gentes. Itẽ pꝰquã sub ꝑsona babylonis arguit
uniu̾sũ mundũ. rursꝰ ad eandẽ quasi de genere adspecie᷑ reu̾tit᷑

Expanded text:
admonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum histoadmonemur; gratia, per quam ut operemur juvamur. Vel quod lex non tantum historice, sed etiam spiritaliter sentienda sit. Namque et historice oportet fidem tenere, et spiritaliter legem intelligere. 7. Quarta regula est de specie et genere, per quam pars pro toto, et totum pro parte accipitur, veluti si uni genti vel civitati loquatur Deus, et tamen intelligatur omnem contingere mundum, tra totum mundum sermonem. Certe si non diceret adversus universum orbem, non adderet infra generaliter, ut disperdat omnem, terram et visitabo super orbis mala , et caetera quae sequuntur ad intentionem muconsilium quod cogitavi super omnem terram, et haec manus extensa super omnes gentes . Item postquam sub persona Babyloniae arguit universum mundum, rursus ad eamdem quasi de genere ad speciem revertitur,
Abbreviated transcription (Latin):
eptẽ esse int̾ eęt̾a regulas locutionũ sanctaꝵ scripturaꝵ
quidã sapientes diceit᷑. Prima regła est de dño et eiꝰ cor¬
pore. quȩ de uno aut adinũ loquit̾. atq in una ꝑsona. mͦ
caput. mͦ corpꝰ ostendit. sicͣ isaias ait. Induit me uestimͣto sa¬
inlutati. quasi sponsũ decoratũ corona. et qͣsi sponsã ornatam
monilibꝰ suis. In una enĩ ꝑsona. duplici uocabulo nominata. et caput
idest sponsũ. et eccłam idest sponsa manifestauit. Proinde notanduͣ
in script̾is. qͣn specialit᷑ caput scribit̾. qnͣ et caput et corpꝰ. aut qͣndo
ex utioq transeat ad utrũꝙ. aut ab alt̾o ad alterũ. Sicq qͥd capiti.
qͥd corpori conueniat. prudens lector intelligat. Scda regła ẽ de
et boni redarguant᷑ cũ malis. et mali laudent᷑ ꝓ bonis. S qͥd ad
quẽ ꝑtineat. qui prudent᷑ legerit intelliget. Tercia regła est. de
littera et sp̃u. idest de lege et grͣa. Lege ꝑ quã pͣcepta facienda

Expanded text:
locutionum sanctarum Scripturarum quidam sapientes dixerunt. 167 2. Prima regula est de Domino et ejus corpore, quae de uno aut ad unum loquitur, atque in una persona, modo caput, modo corpus ostendit, sicut Isaias ait: Induit me vestimento salutari, quasi sponsum decoratum corona, et quasi sponsam ornatam monilibus suis. In una enim persona duplici vocabulo nominata caput, id est, sponsum, et Ecclesiam, id est, sponsam, manifestavit. 3. Proinde notandum in Scripturis quando specialiter caput describitur, quando et caput, et corpus; aut quando ex utroque transeat ad utrumque, aut ab altero ad alterum, sicque quid capiti, quid corpori conveniat, prudens lector intelligat. 4. Secunda regula est de et boni redarguantur cum malis, et mali laudentur pro bonis. Sed quid ad quem pertineat, qui prudenter legerit discet. 6. Tertia regula est de littera, et spiritu, id est, de lege et gratia: lege, per quam praecepta facienda
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ gestis. Septima regła ẽ. de diabolo et eiꝰ corpore. qua sepe ducunt᷑
ipsiꝰ capiti: quȩ suo magis ẽueniunt corpori. Sepe uero eiꝰ iudent̃
dicta m̃broꝵ. et ñ nͥ capiti ẽgruunt. sic̃ in isaia. ubi dti contra ba¬
biloniã. hoc ẽ contra diaboli corpꝰmulta dixisset sermo ꝓphetic̃.
rursꝰ ad caput. idest ad diabolũ. oraculi sententiã diiuauit diẽs
Q uomͦ cecidisti de celo lucifer qui mane oriebaris. Et cȩtera.¬

Expanded text:
. Septima regula est de diabolo et ejus corpore, quia saepe dicuntur ipsius capitis, quae suo magis conveniunt corpori; saepe vero ejus videntur dicta membrorum, et nonnisi capiti congruunt. Sicut in Isaia, ubi dum contra Babyloniam, hoc est, contra diaboli corpus multa dixisset sermo propheticus, rursus ad caput, id est, ad diabolum, oraculi sententiam derivat, dicens: Quomodo cecidisti de coelo, Lucifer, qui mane oriebaris Isa
Abbreviated transcription (Latin):
ut minꝰ culpabiles habeant᷑. Qui tam̃ seipsos n mumunt .s ma
gis decipiunt. Nescire simplicit̾ ad ignorantiã ꝑtinet. Noluisse
uero scire. ad contumacẽ suꝑbiã. Uoluntatẽ quippe ꝓprii dm̃ uel¬
le nescire. qͥd ẽ alud quã uelle dñm suꝑbiendo contepnere: Ne¬
mo igit᷑ de ignorantia se excuset. qi ñ solũ dñs eos iudicat qr cogita¬
tione sua reu̾tunt᷑. s etiã illos qui nesciert̃. testante eodẽ dño

Expanded text:
ut minus cut minus cgis decipiunt. Nescire simpliciter ad ignorantiam pertinet. Noluisse vero scire ad contumacem superbiam. Voluntatem quippe proprii domini velle nescire quidem aliud quam velle dominum superbiendo contemnere: nemo ignorans Dei ignorantia se excuset, quia Deus non solum eos judicat qui a cognitione sua revertuntur, sed etiam illos qui nescierunt, testante eodem Do
Abbreviated transcription (Latin):
aut penaꝵ du̾so. Ignorantia nãq peccauit in paradiso eua. sic
apłs ait. Uir ñest seductꝰ. mulier aut̃ seducta in pͣuaricatione
fuit. Ergo peceauit eua ignorantia. adã uero inciustria. ꝙ nͣ
seduet᷑ .i. sciens prudensq peccauit. Qui uero seducit᷑ qͥd ẽse.¬
tiat euident̃ ignorat. De infirmitate autͣ pectꝰ deligͥt. qͣndo
ad metũ int̾rogantis ancillȩ xpͣm negauit. unde et pꝰ peccatũ
amarissime fleuit. Grauiꝰ ẽ infirmitate quã ignorantia quẽꝙͣ
delinquere. Grauiꝰq industria quã infirmitate peccare. Indu¬
stria nãq peccat. qͥstudio ac delib̾atione mͣtis ialũ agit. Infir¬
mitate aut. qͥ casu uł pͣcipitatione delinꝗͥt. Nequiꝰ aut᷑ et de in¬
dustria peccant. qͥ ñ solũ bene uuiunt.s adhuc et bene uiuen¬
tes si posst̃ a ueritate aiũtunt. St̾ enĩ qui ignorant᷑ peccant. et
st̃ qͥ scient᷑. Et stͣ etiã qui ꝓ ignoranti& excusatione scire nolunt.

Expanded text:
 modo peccavit Eva in paradiso , sicut Apostolus ait: Vir non est seductus, mulier autem seducta in praevaricatione fuit . Ergo Eva peccavit ignorantia, Adam vero industria, quia non seductus, sed sciens prudensque peccavit. Qui vero seducitur, quid consentiat evidenter ignorat. De infirmitate autem Petrus deliquit, quando ad metum interrogantis ancillae Christum negavit; unde et post peccatum amarissime flevit . 4. Gravius est infirmitate quam ignorantia quemquam delinquere; graviusque industria quam infirmitate peccare. Industria namque peccat qui studio ac deliberatione mentis malum agit; infirmitate autem qui casu vel praecipitatione delinquit. Nequius autem et de industria peccant qui non solum non bene vivunt, sed adhuc et bene viventes, si possunt, a veritate divertunt. 5. Sunt enim qui ignoranter peccant, et sunt qui scienter. Sunt etiam et qui pro ignorantiae excusatione scire nolunt,
Abbreviated transcription (Latin):
endaces faciunt. ut nec uera dicentibꝰ credat᷑. R eddit eni sepe
homine̾ inulta falsitas eciꝗ̃ in ueritate suspectã. Serre uera
p̃mictot ꝙ faisa dicturꝰ ẽ. ue cũ pͥmũ adqͥsierit fidẽ. ad reliaua
m̃aiacia audientes credulos faciat. Uident᷑ inultis uera ẽẽ que
falsa st̃. et ido ñ ex deos ex suo m̃dacio locunt᷑. Non nũquari¬
falsitas ueriloquio adiuingit᷑. et plerũq auertate incipit
q falsa c̃fingit. Latent sepe uenena cuculita melle uboꝵ. at
tã dui deceptor ueritatẽ simulat. qͦusq fallendo decipiat. Ion¬
nũquã peuis ẽ mͣclaciũ meditari. quã loqui Nã inẽdũ quisat
ne sola mͣtit᷑. Sũ moꝑe cauendũ ẽ om̃e m̃dacũ. quãuis nͣ nũꝙͣ. sit¬

Expanded text:
endaces faciunt, ut nec vera dicentibus credatur: reddit enim saepe hominem multa falsitas, etiam in veritate suspectum. Saepe vera praemittit, qui falsa dicturus est; ut cum primum acquisierit fidem, ad reliqua mendacia audientes credulos faciat. Multis videntur vera esse, quae falsa sunt; et ideo non ex Deo, sed ex suo mendacio loquuntur. Nonnunquafalsitas veriloquio adjungitur, et plerumque a veritate incipit qui falsa confingit; latent saepe vera circumlinita melle verborum, et tandiu deceptor veritatem simulat, quousque fallendo decipiat. Nonnunquam pejus est mendacium meditari quam loqui. Nam interdum quisque ne sola mentitur. Summopere cavendum est omne mendacium, qua
Abbreviated transcription (Latin):
uideat. et uiã ꝑ quã ad illã ꝑgat ignorat : Ecce patriã quisq
plus ambulat. tantomagis ab eo qđ querit elongat. Qui uiã
tũ locũ incurrerit. semecipsũ redarguet dũ in diaboli faucibꝰ
heserit.

Expanded text:
videat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisquevideat, et viam per quam ad illam pergat ignorat? Ecce patriam quisqueplus ambulat, tanto magis ab eo quod quaerit elongatur. 6. Qui viam tum leonem incurrerit, semetipsum redarguat, dum in diaboli faucibus haeserit.
Abbreviated transcription (Latin):
in dimensione tpr̃oꝵ cursu q siderũ. ac discussione elen̾itoꝵ.
et tam̃ hoc ñ nͥ adõ habuert. Uolando enĩ suꝑ nubes ut aues
aereͫ. et eñgentes in ꝓfundũ ut pisces maris. et ut pecora gͥra¬
dientes. terraͣ descripsert᷑. ueruntam̃ tota mͣte auctorẽ eoꝵ ia¬
telligere noluertͣ. Quare ñ posstͣ animalia bruta int̾roga¬
re: Quia nesciunt ratiocinari. Ideo ñ dissimiles gentiles homi
ñ est quomiꝰ ueniat ad dm̃. Phylosophi aut̃ mundi. utiq. dei
cognouert᷑. S qr displicuit illis humilitas xp̃i. in inuio transiert᷑.
et ñ inuia. Ideoq euanescentes. głam dei in m̃dacio mutauert᷑. Et
rectitudinẽ uiȩ relinquentes. in anfractꝰ uicidert erroꝵ. Primũ
unicuiq. ẽ scire qͥd appetat. scdo uero ẽ. ut id qd appecit appͣhendat
Inꝑfecta quippe sapientia ẽ. quo tendas scire et nescire. itͣ quos
expediat ire. Qd enũ ꝓdest. siqͥs famis tpre ubertatis regionẽ

Expanded text:
in dimensione temporum, cursuque siderum, ac discussione elementorum; et tamen hoc non nisi a Deo habuerunt. Volando enim superbe, ut aves, aerem; et demergentes se in terram descripserunt, verumtamen tota mente Auctorem eorum intelligere noluerunt. 3. Quare non possunt animalia bruta interrogare? Quia nesciunt ratiocinari. Ideo non dissimiles gentiles hominnon est quomodo veniat ad Deum. Philosophi autem mundi utique Deum cognoverunt, sed quia displicuit illis humilitas Christi, in invio transierunt, et non in via. Ideoque evanescentes, gloriam Dei in mendacium mutaverunt, et rectitudinem viae relinquentes, in anfractus inciderunt errorum. 5. Primum unicuique est scire quid appetat; secundum vero est ut id quod appetit apprehendat. Imperfecta quippe sapientia est, quo tendas scire, et nescire iter per quod expediat ire. Quid enim prodest si quis famis tempore ubertatis regionem
Abbreviated transcription (Latin):
uero circulꝰ. qui in oriente in septemtrionalẽ et estiuũ ẽ collocatꝰ. uel
iste qͥ in occidente iit᷑ estiuũ et australẽ positꝰ est. ideo tẽperatist̃. eo¬
qd ex uno circło rigore᷑. ex altero calore habeant. De qͥbꝰ uirgiliꝰ. Has
int̾ mediãq duȩ mortalibꝰ egris munere concesse diuũ. S. qͥ pro¬
xum stͣ estiuo cirło. ipsi stͣ echyopes nimio calore ꝑusti.

Expanded text:
 collocatus, et iste qui in Occidente inter aestivum et australem est positus, ideo temperati sunt, quod ex uno circulo rigorem, ex altero calorem habeant. De quibus Virgilius: Has inter, mediamque duae mortalibus aegris Munere concessae divum. 18 Sed qui proximi sunt aestivo circulo, ipsi sunt Aethiopes nimio calore perusti.
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ et m̃tem urit tͥstitia. et corpꝰ flãma uista uicissitudine.
ut qͥ mͣte tractauert᷑ qd ꝑficerent corpore. simul et animo pu¬
niant᷑ et corpore. Igne gehennȩ ad aliqͥd lum habere. ad aliqͥo
ñ habere. Hoc ẽ habere lum̃ ad daͬpnationẽ. ut uideant impii
unde doleant. et ñ habere ad consolationẽ. ne uideant unde gau-¬
deant. Apta fit cõparatio de camino triuĩ ꝓueroꝵ. ad exẽplũ ig.¬
nis gehenne. Naͣ sic̃ ille ignis nͣ arsit ad triũ pueror supplicũ.
cebit miseris ad augmͣtu᷑ pęnaꝵ. ut uideãt unde doleant. et
nͣ lucehit ad c̾solationẽ. ne uideant unde gaudeant. Intͣ huiꝰ
uitȩ et futẽ infelicitatis miseriã. multa discretio eͥ. Illic enĩ et
miseria est ꝓptͣ crutiationẽ doloꝵ. et tenebrȩ ꝓptͣ lucis auͣsi¬
one̾. Quoꝵ unũ in hac uita idest miseria est. aluid nͣ est. In i

Expanded text:
um et mentem urit tristitia, et corpus flamma, juxta vicissitudinem, ut qui mente tractaverunt, quod perficerent corpore, simul et animo puniantur et corpore, ignem gehennae ad aliquid lumen habere, ad aliquid non habere: hoc est habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant, et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. Apta fit comparatio de camino trium puerorum ad exemplum ignis gehennae; nam sicut ille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, cebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant; intc enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem: quorum unum in hac vita, id est, miseria est, aliud non est; in i
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ limo redactũ de toto iterũ fieret. ñ esset necesse ut illa pars luni
quȩ in ansã fuerat ad ansã rediret. si totũ idem totiꝰ ale limꝰ in totu
uas nulla siu ꝑdita parte remaneret. Sic gͦ ut idẽ doctor ait. ñ ad¬
tinebit ad corpꝰ reintegrationẽ utrũ capilli ad capillos redeant. et
ungues ad ungues. an qͥcqͥd eoꝵ ꝑierat mutet̾ in carne̾xet in partes alias

Expanded text:
eumdum limum redactum, de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi eumdum limum redactum, de toto iterum fieret, non esset necesse ut illa pars limi quae in ansa fuerat, ad ansam rediret, aut quae fundum fecerat, ipsa ruvas nulla sui perdita parte remaneret. » Sic ergo, ut idem doctor ait : « Non attinebit ad corporis redintegrationem utrum capilli ad capillos redeant, et ungues ad ungues, an quicquid eorum perierat mutetur in carnem, et in alias
Abbreviated transcription (Latin):
pastus uibi suerint ⁊asire necesse sit. Alioqn si capilꝰ capitis redit.
que̾ tã crebra tonsina dectax̃. si ungnibꝰ qd toties depsit sectio
minroaerata et indierens cogitancibꝰ e resurrectonẽ carnis nͣ oredentibꝰ.
pilli toties tonsi unguesue desecti ad sua loca deformit᷑ redeunt.
uł ñ redeunt. ñ tam̃ cuiq resurgenti ꝑibt̾. qi in eadẽ carne ut qc̃e.
ibi locũ corporis teneant. seruata partiũ congruentia materiȩ muta
bilit᷑ utent᷑. Quãius qđ ait dñs capilłꝰ capitis ur̃i ñꝑibit. nͣ delongi¬
tudine s:. de numero capilloꝵ dictũ multo aptiꝰ possit intelligi. Unde
et alibi dic̾. Capilli capitis ur̃i numerati st̃. Itẽ idẽ doctor similitu
pore. ut deforme nichil sit in corpore: simul intelligunt᷑ ea quę
deformia factura fuerant enoimitatẽ. massȩ ipsi accersere nͣ locis
in qͥbꝰ m̃broꝵ forma turpet᷑. uelud side limo uas fieret. qđ rurs i

Expanded text:
partes ubi fuerunt redire necesse sit. Alioquin si capillis capitis redit quod tam crebra tonsura detraxit, si unguibus quod toties depressit exsectio, immoderata et indecens cogitantibus, et ideo resurrectionem carnis non credentibus, pilli totiens tonsi unguesue desecti ad sua loca deformiter redeunt, non redibunt; nec tamen cuique resurgenti peribunt, quia in eandem carnem, ut quemcumque ibi locum corbilitate uertentur. Quamuis quod ait Dominus: Capillus capitis uestri non peribit, non de longitudine, sed de numero capillorum dictum multo aptius possit intellegi; unde et alibi dicit: Capilli capitis uestri numerati sunt. Neque hoc ideo pore, ut deforme nihil sit in corpore, simul intelligitur ea quae deformem factura fuerant enormitatem massae, ipsa accessura esse, non locis in quibus membrorum forma turpetur. Velut si de limo vas fieret, quod rursum in
Abbreviated transcription (Latin):
ac deuicti cognoscim̃. Om̃e peccatũ antequã admittat᷑ ampliꝰ ꝑtine¬
scit᷑. Quãuis antͣ graue sit. dũ in usũ uenerit leue exstimat᷑. et sine
ullo metu cõmittit᷑. Istis fomitibꝰ quasi qͥbdã gradibꝰ coalescit om̃e
ƿeccatũ. Cogitatio nãq praua delectationẽ parit. Delectatios con¬
sensionẽ. Consensio. actionẽ. Actio. c̃suetudiẽ. Consuetudo neces¬
sitatẽ. Sicq his uincłis homo implicatꝰ. quadã cathena uitioꝵ te¬
net̾ adstrictꝰ. ita ut ab ea auelli nequaꝗ̃. ualeat ñ diuina gr̃a¬

Expanded text:
uam admittatur, amplius pertimescitur. Quantumvis autem grave sit, dum in usu venerit, leve existimatur et sine ullo metu committitur. 3. Istis fomitibus, quasi quibusdam gradibus, coalescit omne peccatum. Cogitatio namque prava delectationem parit, delectatio consensionem, consensio actionem, actio consuetudinem, consuetudo necessitatem. Sicque his vinculis homo implicatus, quadam catena vitiorum tenetur astrictus, ita ut ab ea evelli nequaquam valeat, nisi divina gra
Abbreviated transcription (Latin):
ui male agere ñ desistunt. uana spe indulgentiã de dĩ pieca¬
te requirt. quã recte quererent. si ab actione praua cesserent.
Mecuendũ ualde ẽ. ut neq ꝑ spẽ ueniȩ quã ꝓmittit ds ꝑseuerant᷑
peccemꝰ. Neq qr iuste peccata distrugit. ueniã desꝑemꝰ. Om̃is¬
quippe uistꝰ. spe et formidine nitet. Quia ncͣ illũ ad gaudiũ
spes erigit. ncͣ ad formidinẽ t̾ror gehennȩ addicit

Expanded text:
ui male agere non desistunt, vana spe indulgentiam de Dei pietate requirunt; quam recte quaererent, si ab actione prava cessarent. 2. Metuendum valde est ut neque per spem veniae, quam promittit Deus, perseveranter peccemus; neqquippe justus spe et formidine nitet, quia nunc illum ad gaudium spes erigit, nunc ad formidinem terror gehennae addicit
Abbreviated transcription (Latin):
cõmissi st̃. Prius docendi st̃ semores plebis. ut ꝑ eos infra positi faciliꝰ doce¬
nũ est honi doctoris ẽ. incipientis alaudibꝰ eoꝵ qͦs salubrit᷑ obiurgatos corrigere
cupit. sicuti apłs adchorintios facͣ. qͦs alaudibꝰ inchoat. et increpatiõibꝰ ꝓbat. S
erant apua chorintios. qͥ et laude et increpatione digni essent. Illi uͦ indiscrete sic¬

Expanded text:
sunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius docesunt commissi. Prius docendi sunt seniores plebis, ut per eos infra positi facilius doceIngenium boni doctoris est incipientis a laudibus eorum, quos salubriter objurgatos corrigere cupit, sicut apostolus ad Corinthios facit, quos a laudibus inchoat, et increpationibus probat. Sed erant apud Corinthios, qui et laude et increpatione digni essent. Ille vero indiscrete
Abbreviated transcription (Latin):
tia eoꝵ moresq desiderant edocere. Coruus duͣ pullos suos iudit albi coloris.
nullis cibis eos alit. s tantũdẽ attendit donec pat̾no colore nigreseant. et sic illos
frequenti cibo reficit. Ita et ȩccłȩ doctor streniuis. nͥ eos qͦs docet uiderit ad suã
similitudinẽ pȩnitentiȩ cfessione nigrescere. et nitore scłar deposito. lam̾tati¬
eiis habitũ de peccati recordatione induere. ut pote adhuc ȩxterioribꝰ hoce̾
carnalibꝰ. ñ aꝑit intelligentiȩ spiritalis ꝓfundiora misteria. ne dũ audita ñ
capiunt. prius incipiant contẽpnere quã uenerari mandata gȩlestia. Alitͣ
ẽ agendũ erga eos qͥ nr̃o cõmittunt᷑ regimini si offendt᷑. atq alit̾ cũ his qͥ
nobis cõmissi nͣ sunt. Qui si iustistͣ. uenerandi st̃. Si uͦ delinqunt. ꝓsola ca¬
ritate ut locꝰ est comipiendi stͣ. ñ tam̃ cũ seueritate. sic̾ hi qͥ nob̾ regendi

Expanded text:
tia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, tia eorum moresque desiderant, edoceri. Corvus dum suos pullos viderit albi coloris, nullis eos cibis alit: sed tantumdem attendit, donec paterno colore nigrescant, et sic illos frequenti cibo reficit. Ita et Ecclesiae doctor strenuus, nisi eos quos docet viderit ad suam similitudinem poenitentiae confessione nigrescere, et nitore saeculari deposito, lamentationis habitum de peccati recordatione induere, ut pote adhuc exterioribus, hoc est carnalibus, non aperit intelligentiae spiritalis profundiora mysteria: ne, dum audita non capiunt, prius incier agendum est erga eos qui nostro committuntur regimini, si offendunt, atque aliter cum his qui nobis commissi non sunt. Qui si justi sunt, venerandi sunt; si vero delinquunt, pro sola charitate, ut locus est, corripiendi sunt, non tamen cum severitate, sicut hi qui nobis regendi
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝓ qualitate moꝵ diu̾sa exhortatio erit doctoꝵ Nã qͦsda mnerepatio dura. qͦ sdlĩ
uero exhorcatio corrigit blanda. Sic̃ ꝑtet medici ad uarios corporis morbos di.¬
u̾so medicamine seruiunt. ita ut uixta uulnerũ uarictates medicina diu̾sa sit.
sic et doctor ȩccłȩ singłis quibꝰq congruũ doctrine remediũ adhibebit. et qͥd
cuiq oporteat. ꝓ ętate. ꝓ sexi. ac ꝓfessione. anũtiabit. Non om̃ibꝰ ea quȩ st̃
clausa aꝑiende st̃. Multist᷑ enĩ qui caꝑe nͣ posst᷑. qͥbꝰ sundiscrete manifestent᷑.
oporteat existimare ꝑsonã. Rudibꝰ ppłis seu carnalibꝰ plana atq cõmunia. n
sũma atq ardua pͣdicanda st̃. ne inmͣsitate doctrine oppͥmant᷑ potiꝰ quã eru
carnalibꝰ. Tanquã paritulis in xp̃o lac uob̾ potũ dedi ñ escã. Carnalibꝰ qͥppe an¬
mis nec alta nimis de cȩlestibꝰ. nec tͣrena conuenit pͣdicare. s mediocrit᷑. ut ini¬

Expanded text:
 qualitate morum diversa exhortatio erit doctorum. Nam quosdam increpatio dura, quosdam vero exhortatio corrigit blanda. Sicut periti medici ad varios corporis morbos diverso medicamine serviunt, ita ut juxta vulnerum varietates medicina diversa sit; sic et doctor Ecclesiae singulis quibusque congruum doctrinae remedium adhibebit; et quid cuique oporteat, pro aetate, pro sexu ac professione, annuntiabit. Non omnibus ea quae sunt clausa aperienda sunt. Multi sunt enim qui capere non possunt, quibus si indiscrete manifestentur, oporteat, existimare personam. Rudibus populis, seu carnalibus, plana atque communia, non summa atque ardua, praedicanda sunt, ne immensitate doctrinae opprimantur potius quacarnalibus; tanquam parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam . Carnalibus quippe animis, nec alta nimis de coelestibus, nec terrena convenit praedicare: sed mediocriter, ut ini
Abbreviated transcription (Latin):
tura. In pͥncipio tamͣ mundi factũ essȩ credendũ est. Ideo ergo
ꝓͥncipiũ dicit᷑. qđ ex ipso cepit rerũ uniu̾saꝵ exordiuͣ. Nullũ spa¬
tiũ corporalit̾ habent tpͣra. qi ante abscedt᷑ pęne quã uenuint
Ideoq in rebꝰ nullꝰ statuis ẽ tẽpoꝵ. qi celeri creat̾ȩ motu mutant̃
nec centũ anni unꝰ tempꝰ est. nec unꝰ annꝰ unũ tempꝰ ẽ. nec unꝰ
m̃sis unũ tempꝰ est. nec dies. nec hora. qi dił hȩc omĩa particłis
accidt᷑ suis et ddecidt᷑. quomͦ unũ dicendũ est. qdđ nͣ simulẽ:
Utrũ sit pͣteritũ. futurũ ue tempꝰ sicut pͣsens. Et siẽ. scire opor¬
tet ubi ẽ. S aduͣte. qđ cuncta et fut᷑a et pͣterita. et pͣsentia
in animo sunt potiꝰ requirenda. Tria ista pͣterita. pͣsentia. et
contuendo. fut᷑a expectando. Speramꝰ igit᷑ aduenientia. intu¬
em̃ p̃sentia. recolimꝰ trenseuntia. Hȩc om̃a ñita in deo stͣ. cu
simul om̃a adsunt.

Expanded text:
tura, in principio tamen mundi factum esse credendum est. Ideo ergo principium dicitur, quod ex ipso coepit rerum universarum exordium. 2. Nullum spatium corporaliter habent tempora, quia ante abscedunt pene quam veniant. Ideoque in rebus nullus status est temporum, quia celeri creaturae motu mutantur. Nec centum anni unum tempus est; nec unus annus unum tempus est; nec unus mensis unum tempus est; nec dies, nec hora, quia, dum haec omnia particulis accedunt suis, et decedunt, quomodo unum dicendum est quod non simul est? 3. Utrum sit praeteritum, futurumve tempus, sicut praesens; et si est, scire oportet ubi est; sed adverte quod cuncta, et futura et praeterita et praesentia, in animo sunt potius requirenda. 4. Tria ista, praeterita, praesentia et contuendo, futura exspectando. Speramus igitur advenientia, intuemur praesentia, recolimus transeuntia. Haec non ita in Deo sunt, cui simul omnia adsunt.