comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
unam rem et turbati sunt qui
saluum fecit hominem in sabbo
non intelligentes dñm ẽe sabb̃s
filium hominis qui sabbatum
ꝓpter hominem constituit non
hominem ꝓpter sabbatum. Nex
sabb̃m destruxit qui sanũ fecit
hominem in salb̃o quia ad salu¬
tem hominum hominib salb̃i
cuistodia cdata est. Propterea mo¬
sses dedit uob̃ circumcisionem.
dene factum est ut actiperetis cir
cuncisionem a moyse non quia
ex moyse est s ex patrib. Abrahã
quippe primus accepit circumcisi¬
qe accepistis ut circumcidatis oc¬
fiuo die accepistis inlege ut ua-¬
cetis septimo die. Si octauus dies
ilius qui nat᷑ ẽ occurrerit ad di¬
em septimum sarbi quid facraqᷤ.
Uacabitis ut seruetis sabb̃m an
cirtumcidetis ut impleatis sabbo
sacramentum diei octaur: S no¬
i inquit quid facitis circumci¬
ditis hominem. Quare: Quia cir¬
cumcisio ꝑtinet ad aliquod sig¬
num salutis et non debent ho¬
mines sabb̃o uacare a salute. Gͦ

Expanded text:
unam rem, et turbati sunt, quia unam rem, et turbati sunt, quia salvum fecit hominem in Sabbato: non intelligentes Dominum esse Sabbati, Filium hominis, qui Sabbatum propter hominem constituit, non hominem propter Sabbatum. Nec Sabbatum destruxit, qui sanum fecit hominem in Sabbato, quia ad salutem hominum hominibus Sabbati custodia data est. Propterea Moyses dedit vobis circumcisionem. Bencumcisionem a Moyse, « non quia ex Moyse est, sed ex patribus. » Abraham quippe primus accepit circumcisige accepistis ut circumcidatis octavo die, accepistis in lege ut vacetis septimo die. Si octavus dies illius qui natus est occurrerit ad diem septimum sabbati, quid facitis? Vacabitis, ut servetis sabbatum, an circumcidetis, ut impleatis sabbato sacramentum diei octavi? Sed novi, inquit, quid facitis, « circumciditis hominem. » Quare? quia circumcisio pertinet ad aliquod signum salutis, et non debent homines sabbato vacare a salute. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
ponderit uidete. Demoniũ ha¬
bes. Quis te querit int̾ficere:
Quasi non fuit peiꝰ dicere demo¬
nium habes qm eum occidere.
Ei quippe dictum ẽ quod demo¬
nium habebat: qui demones ex¬
pellebat. Quid possit aliud dicẽ
turba turbulenta: Quid possit
aliud olere cenum commotum
nisi putridum: turbat᷑ turba ẽ
unde a uerttate turbam lippitis¬
nis turbauit claritas lucis. sei¬
li autem non habentes sanita¬
tem: non possunt ferre lumins
claritatem. Dominus autemñ
plane turbatur: s in suam ueri¬
tatem tranquillus ñ reddidit
malum ꝓ malo nec maledlictũ ꝑ
maledicto. Quib sidiceret demi¬
nium habetis uos uerum dicẽt.
Unde hoc dicerent de uerttate de¬
monium habes nisi eos diaboli
falsitas irritaret: Quid gͦ respon¬
deat. tͣnquillius audiamꝰ et tͣn¬
quille uiuamꝰ. Unum opus feci
et omnes miramini. Tamqͣm di¬
cens. Quid si omnia oꝑa mea ui¬
derits: Ip̃ius enimoꝑa erant qͥ
inmuñdo uiuebant et ip̃m qui
fecit omnia non uidebant. fecit

Expanded text:
ponderit videte: « Daemonium habes? Quis te quaerit interficere? » Quasi non fuit pejus dicere, Daemonium habes quam eum occidere. Ei quippe dictum est: quod daemonium habebat, qui daemones expellebat: quid possit aliud dicere turba turbulenta, quid poaliud olere coenum commotum, nisi putidum? Turba turbata est. Unde? a veritate. Turbam lippitudinis turbavit claritas lucis. Oculi autem non habentes sanitatem, non possunt ferre luminis claritatem. Dominus autem non plane turbatur, sed in sua veritate tranquillus, non reddidit malum pro malo, nec maledictum pro maledicto: quibus si diceret, Daemonium vos habetis: verum diceret. Nam unde hoc illi dicerent de veritate, Daemonium habes, nisi eos diaboli falsitas irritaret? Quid ergo responderit tranquillus, audiamus, et tranquille vivamus. Unum opus feci, et omnes miramini. Tanquam dicens, Quid si omnia opera mea videretis? Ipsius enim opera erant quae in mundo videbant; et ipsum qui fecit omnia, non videbant. Fecit
Abbreviated transcription (Latin):
humani corporis in utero matͥs
ꝑfici. Susceptum namq semen
primis sex aconceptione dieb la¬
ctis habet similitudinẽ nouem
sequentib uertitur insangunẽ
reliquis duodecim coagulatur.
et in carneam solliditatem. rł¬
digitur. Aliis uero decem et octo
formatur usq a ꝑfecta m̃broꝵ
liniamenta. hinc iamusq ad
tempꝰ editionis magnitũdins
semꝑ augetur. Sex autem et nouẽ
et duodecim et decemet octo in
summa collecti quadraginta
quinq ꝑficiunt. Quib sup̃m
diem adicias quo discretum ꝑ
menbra corpus incipit sumere
crementum quadraginta sex
absq errore repperies ꝑ quodui¬
delicet tot dies in edificatione
corporis domini quot annos
infabrica templi legimus nu¬
merantur. Possumus quoq hẽ
ip̃m numerum innomine adã
supputato ip̃arum litterarum
numero inuenire. Cuiꝰnomen
ex principalib quatuor clima¬
tum mundi litteris apud gre¬
cos constat ꝑ quõd inninit ip̃m
primum parentem nr̃m de pa¬

Expanded text:
humani corporis in utero matris humani corporis in utero matris perfici. Susceptum namque semen primis sex a conceptione diebus, lactis similitudinem habet, novem sequentibus vertitur in sanguinem, reliquis duodecim coagulatur, et in carneam soliditatem redigitur, aliis vero decem et octo formatur usque ad perfecta membrorum lineamenta, hinc jam usque ad tempus editionis magnitudine semper augetur. Sex autem et novem et duodecim, et decem, et octo in summa collecti, quadraginta quinque faciunt. Quibus si ipsum diem adjicias, quo discretum per membra corpus incipit sumere incrementum, quadraginta sex absque errore reperies. Per quod videlicet tot dies in aedificatione corporis Domini, quot annos in fabrica legimus, numerantur. Possumus quoque ipsum hunc numerum in nomine Adam, supputato ipsarum litterarum numero, invenire, cujus nomen ex principalibus quatuor climatum mundi litteris apud Graecos constat. Per quod innuitur, ipsum primum parentem nostrum de pa
Abbreviated transcription (Latin):
lexer̃t. Qd̃ enĩ ip̃e dñs de sui cor¬
poris templo dixerat. hoc isti de
materialt tẽplo dictũ putabat. W¬
rũ cũ dicũt qͣdrag̃ĩta ⁊ sex anniᷤᷤ tẽ¬
plum edificatum non pͥmam
s secundam eius indicant edi¬
ficationẽ. ꝓrimo namq tem¬
plum ip̃m a salomone in maxi¬
ma regni pace detentissioo oꝑe
septem annorum spacio ꝑfec̃tu
est. Hoc destructum postea acha¬
deis rursum pt᷑ septuaginta an¬
nos iubente rege ꝑsarum relaxa¬
ta populi captiuitate a filii fͣns¬
migrationis sub zorobabel et ie¬
su principib reedificari ceptum
est. In quo opere sic impeditist
impugnantib se uicinis genti¬
b ut una manu gladium tene¬
rent. altera lapidem in parie¬
tis structura ponerent. atq rta
factum est ut ꝑ quadraginta¬
et sex anuos inchoata templi
fabrica iux potuerit impleri.
hic autem annoꝵ numerus ꝑ¬
fectioni dominici corporis aptis¬
sime congruit. Tradunt nãq
phisici tot dierum spatio foimã

Expanded text:
lexerunt. Quod enim ipse de sui corporis templo dixerat, hoc isti de materiali templo dictum putabant. Verum quod dicunt quadraginta et sex annis templum aedificatum non primam, sed secundam indicant aedificationem. Primum namque templum a Salomone, in maxima regni pace, decentissimo opere, septem annorum spatio perfectum est. Hoc destructum postea a Chaldaeis, rursum post septuaginta annos jubente rege Persarum, relaxata populi captivitate, a filiis transmigrationis sub Zorobabel et Jesu principibus reaedificari coeptum est. In quo opere sic impediti sunt impugnantibus se vicinis gentibus, ut una manu gladium tenerent, altera lapidem in parietis structuram ponerent. Atque ita factum est, ut per quadraginta sex annos inchoata templi fabrica, vix potuerit impleri. Hic autem annorum numerus, perfectioni Dominici corporis aptissime congruit. Tradunt namque physici, tot dierum spatio formam
Abbreviated transcription (Latin):
tione. sed pro humana retͥbutio¬
ne in eccl̃ia ꝑagunt nec student.
utt d̾s in hiis que agunt glorifice¬
tur: sed ut ip̃i potius laudent᷑
et remunerentur. S et hoc noti
negligenter pretereundum qd̃
hic utraq domini saluatoris na¬
tura nob̃ commendatur humana
quidem quia sicut homo ad cele¬
brandam passe sollẽpnitatẽ cum
ceteris ascendit. diuina uerose
su patris domum appellat. Re¬
sodati uero sunt discipłi eius
quia scͥptum est zelus domus
duc comedit me. Telus hoc loco
ii bonam partem accipit᷑. Es̃t
enim zelus feruor quidam qͦ
mens reiecto humano timore
ꝓ defensione ueritatis accendit᷑
⁊elo gͦ deipatris saluator impioᷤ
negociatores eiecit de templos
et nos inquantum possumꝰ zele¬
mus domum di et ne quid pͣuũ
in eagerat᷑ studiose curemꝰ. Quõd
tunc recte agimus sifrẽm quitẽ¬
plum d̃i eẽ debuerat uidemꝰ uel
suꝑbia tumidum. uel luxuria
eneruatum. uel ebrietati deditũ

Expanded text:
tione, sed pro humana retributiotione, sed pro humana retributione in Ecclesia peragunt; nec student ut Deus in his quae agunt glorificetur, sed ut ipsi potius laudentur et remunerentur. Sed et hoc non negligenter praetereundum est, quod hic utraque Domini salvatoris natura nobis commendatur. Humana quidem, quia sicut homo ad celebrandam Paschae solemnitatem cum caeteris ascendit. Divina vero, sei Patris sui domum appellat. Recordati vero discipuli sunt, quia scriptum est: Zelus domus tuae comedit me . Zelus in hoc loco, in partem bonam accipitur. Est enim zelus fervor quidam, quo mens, rejecto humano timore, pro defensione veritatis accenditur. Zelo ergo Dei Patris Salvator impios negotiatores ejecit de templo. Sed et nos quantum possumus, zelemus domum Dei, et ne quid pravum in ea geratur, studiose curemus: quod tunc recte agimus, si fratrem qui templum Dei esse debuerat, videamus vel superbia tumidum, vel luxuria enervatum, vel ebrietati deditum,
Abbreviated transcription (Latin):
dominus fcõ flagello de resticłs
eiecit de templo. Quid ꝑfunicu¬
lum nisi crementa intelligunt᷑
malarum actionum: Hinc ysa
peccatis grauiora accumulat
qͣsi funiculum quo flagellet᷑
paulatim augendo prolongat.
Eiecit ergo hos dominus eiecit
cum eis oues simul et boues ce¬
teraq uenalia quia talium do¬
trina pariter cum suis auctori¬
b reꝓbanda est. et a domo dei
pellenda. Nummularioꝵ quoq
effunditur es et mense subuer.¬
tuntur. quia dampnatis ĩ fine
mundi reꝓbis etiam illarum
rerum que dilexerunt auferet
figura iuxta quod iohes dicit.
mundus tͣnsit et concupiscen¬
tia eius. Et hiis qui columbas
uendebant dixit. Auferte ista
hinc et nolite facere domũ patͥs
mei domum negociationis. Ũ¬
arcipi et gratis debet dari. Undẽ
scbis et phariseis. Sonum uerodi
faciunt donum negociationis qͥ
satros ordines dando uel accipiẽ¬
do premium uelamanu uel ab
ore requirunt et minist̾ium qd̃
preceperunt non simplicunten¬

Expanded text:
tos facto flagello de resticulis tos facto flagello de resticulis ejecit de templo. Quid per funiculum, nisi crementa intelliguntur malarum actionum? Hinc Isaipeccatis graviora accumulat, quasi funiculum quo flagelletur, paulatim agendo prolongat. Ejecit ergo hos Dominus, ejecit cum eis boves et oves, caeteraque venalia, quia talium doctrina pariter cum suis auctoribus reprobanda est, et a domo Dei depellenda. Nummulariorum quoque aes effunditur, et mensae subvertuntur, quia damnatis in fine mundi reprobis, etiam illarum rerum quas dilexerunt auferentur figurae, juxta quod Joannes dicit: Mundus transit, et concupiscentia ejus . Et his qui columbas vendebant, dixit: Auferte ista hinc, et nolite facere domum Patris mei domum negotiationis. Veaccepta, et gratis debet dari. Unde oScribis et Pharisaeis. Domum vero Dei faciunt domum negotiationis, qui sacros ordines dando vel accipiendo praemium vel a manu vel ab ore requirunt, et ministerium quod perceperunt, non simplici inten
Abbreviated transcription (Latin):
quis templum dei iuolauerit dis¬
ꝑdet illum ds. Notandum autẽ
quod uendebantur in tempło
boues et oues et columbe. Boues
quippe terramexarant et susci¬
piendis seminib p̃parant. Cto
ergo ꝑ boues nisi doctrina celestiᷤ
accipitur: Boues gͥ uendunt qͥ
uerbum eiuiangłii non ꝓaudi¬
torum humilitate nec causa a¬
Oues simplicia et mansueta a¬
nimalia uestiendis hominib
sua uellera prestant. Et quid
ꝑ oues ni sioꝑa simplicitatis ⁊
innocentie signantur: Uendũt
gͦ oues. qui gr̃a humane lau¬
dis oꝑa agunt pietatis dequa¬
lib dicitur receperunt merce¬
dem suam. Quid uero ꝑ columbã
que felle caret. nisi sp̃c sc̃s intel¬
ligitur qui inspecie huiꝰ uolucͥ
suꝑ baptizatum dñm ostensꝰ ẽ:
Columbas gͥ uendunt qui sp̃c
sancti donum ꝑ impositionem
manus uel ad p̃mium uel ad
uulgi fauorem tribuunt qui
saeros ordines non ꝓuite meri¬
to sed ꝓ gr̃a largiuntur. Num¬
in eccl̃ia aꝑte iam terrenis reb
inseruiunt que sua sunt que

Expanded text:
erit, disperdet illum Dominus . Notandum autem est, quod vendebantur in templo oves et boves et columbae. Boves quippe terram exarant, et suscipiendis seminibus praeparant. Quid ergo per boves, nisi doctrina coelestis accipitur? Boves ergo vendunt, qui verbum Evangelii non pro auditorum utilitate, nec causa aOves, simplicia et mansueta animalia, vestiendis hominibus sua vellera praestant. Et quid per oves, nisi opera simplicitatis et innocentiae signantur? Vendunt ergo oves, qui gratia humanae laudis opera agunt pietatis. De quibus dicitur: Receperunt mercedem suam . Quid vero per columbas, quae felle carent, nisi Spiritus sanctus intelligitur, qui in specie columbae super baptizatum Dominum ostensus est? Columbas igitur vendunt, qui Spiritus sancti donum per impositionem manus vel ad praemium vel ad vulgi favorem tribuunt, qui sacros ordines non pro vitae merito, sed pro gratia largiuntur. Numin ecclesia aperte terrenis rebus inserviu
Abbreviated transcription (Latin):
in regnum dĩ. nisi priꝰ renatꝰ fue¬
rit ex aqua et sp̃u sc̃o. Inde etrã
mos eccliasticus obtinuit ut ca
Nos uero qui et in xp̃o iam rena¬
ti et uiuificis corporis eiussãe¬
mentis sumus initiati aganiꝰ
nominieius eternas gr̃as eĩq
sufficimus laudib extollamꝰ
qui nobis ita secredere ita dig¬
natus incomprehensibili picta¬
te contradere ut ip̃e in nobis.
et nos maneremus ineo. Mag¬
num ẽ cerce quod presuminsꝰ
s securi sumus de eius ueracis¬
sima ꝓmissione qua dixit qͥ
manducat meam carnem et
bibit meum sanguinem inme
manet et ego ineo. Pinde inspi¬
ciamus diligenter penetralia
cordium nr̃orum ut quicquid
uiciis fedum quicquid sordidũ
deprehenderimꝰ hiis p̃cipue dieb
festinemꝰ orationib ieuiniis et
lacrimis emundare ꝓfusis Pri¬
ueniamus mͦ faciem eius incon¬
fessione sicupimus eiꝰ inficturo
uultum cernere sine confusione
ad celestem patriam tendentes

Expanded text:
in regnum Dei, nisi prius renatus fuein regnum Dei, nisi prius renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto . Inde etiam mos ecclesiasticus obtinuit ut catNos vero qui et in Christo jam renati, et vivificis corporis ejus sacramentis sumus initiati, agamus nomini ejus aeternas gratias, ejusufficimus laudibus extollamus, qui nobis ita se dignatus est incomprehensibili pietate contradere, ut ipse in nobis, et nos in eo maneremus. Magnum est certe quod praesumimus, sed securi sumus de ejus veracissima promissione, qua ait: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet, et ego in eo . Proinde inspiciamus diligenter penetralia cordium nostrorum, et quidquid vitiis foedum, quidquid sordidum deprehenderimus, his praecipue diebus festinemus orationibus et jejuniis ac lacrymis emundare profusis. Praeveniamus faciem ejus in confessione, si cupimus ejus in futuro vultum cernere sine confusione. Ad coelestem patriam gaudentes
Abbreviated transcription (Latin):
sum est. soluite templum hoc.
rosolimis in pascha indie festo
multi crediderunt meum. Ip̃e
autem ihc non credebat seip̃m
eis eo quod ip̃e nosset omnes:
et non opus illi erat ut quis te¬
stimonium ꝑhiberet de homine.
Ip̃e enimsciebat quideẽt in ho¬
mine. Patet causa quare dñs
nem in eumcrederent. Ait enĩ
euuanglista. quia cum eẽt ihe
rosolunis multi crediderunt ĩ
eum s ip̃e non credebat scipm
ers quia illi non sic in eumere
cet enim iam credere putarent᷑
ip̃e introrsus corda illoꝵ intue¬
batur. Hoc est enim quod dicit᷑
eo quod ip̃e nosset omnes nec uo¬
lebat a talib predicari quos pre¬
iũdebat in sua passione posse scã¬
dalizari. Nonenim opus illi erat
ut quis testimonium phiberet
de homine ip̃e enim sciebat qͥd
eẽt in homine. Hiinimirũ
lypum tenebant cathecumino¬
rum qui iam credunt in xp̃m
s ip̃e non se credit eis quia non¬
dum renatisunt aqua baptisma¬
tis. Nemo autempotest introire

Expanded text:
sum est: Solvite templum hoc, sum est: Solvite templum hoc, rosolymis in Pascha in die festo, multi crediderunt in eum. Ipse autem non credebat seipsum eis, eo quod ipse nosset omnes, et non opus erat ei ut quis testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine. Patet causa quare Domindicationem crederent. Ait enim evangelista, quia cum esset Jesus Hierosolymis, multi crediderunt in eum; sed ipse non credebat semetipsum eis, quia illi non sic credebant cet enim jam credere putarentur, ipse introrsus corda eorum intuebatur. Hoc est enim quod dicitur, eo quod ipse nosset omnes. Nec volebat a talibus praedicari, quos praevidebat in sua passione posse scandalizari. Non enim illi opus erat, ut quis testimonium perhiberet de homine, ipse enim sciebat quid esset in homine. Hi nimirum typum tenebant catechumenorum, qui jam credunt in Christum, sed ipse non se credit eis, quia nondum renati sunt aqua baptismatis. Nemo enim potest introire
Abbreviated transcription (Latin):
et mi constat. quarum littera¬
rum secundum grecos numerꝰ¬
est a. unum . a. quatuor: et rur¬
sum.a. unum. a. quadraginta
que simul sunt qͣdraguita sex
Quot nimirum dieb corpꝰ xp̃i
mutero uirginali formatum
ac ꝑfectum est ꝑ quod designa¬
batur pͥmum adam ꝑ orbem dis¬
ꝑsum ꝑ secundum adam idest
xp̃m colligendum atq inunio¬
nem fidei congregandum. Cũ
gͦ surrexisset a mortuis recorda¬
tisunit discipuli eius quia hoc
dicebat et crediderunt scͥptu¬
re et sermoni quem dixit eisihe.
Nondum scĩ apł̃i scripturas in¬
telligebant quia necdumxp̃c
a mortius surrexerat nondũ
illis sp̃m sanctum aꝑte dederat
At ip̃o die sue resurrectionis ap¬
parens illis aꝑuit illis sensum
ut intelligerent omnia que de
et ꝓpħis et psalmis. Tunc recor
datift̾ u̾boꝵ que ante passionẽ
dominum dicentem audierãt
et crediderunt inquit scͥpture
ꝓpħaꝵ t que eum resurrecturt
preclixerat et sermoni quẽ dix
eis iħc hoc uidelicet quod p̃mis¬

Expanded text:
α, μ, constat. Quarum litterarum secundum Graecos est α unum, δ quatuor, et rursum α unum, et μ quadraginta, quae simul sunt quadraginta sex. Tot nimirum diebus corpus Christi in utero virginali formatum ac perfectum est. Per quod designabatur, primum Adam per orbem dispersum, per secundum Adam, id est, Christum, colligendum, atque in unionem fidei congregandum. Cum ergo surrexisset a mortuis, recordati sunt discipuli ejus, quia haec dicebat, et crediderunt ScripturNondum sancti apostoli Scripturas intelligebant, quia necdum Christus a mortuis resurrexerat, nondum illis Spiritum sanctum aperte dederat. At ipso die resurrectionis suae apparens illis, aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae de et prophetis et psalmdati sunt verborum quae ante passionem Dominum dicentem audierant. Et crediderunt, inquit, Scripturae prophetarum quae eum resurrecturum praedixerat, et sermoni quem dixit eis Jesus hoc videlicet quod praemis
Abbreviated transcription (Latin):
Quod signum ostendis nob̃ qͥa
hec facis: Respondit eis iħe. Sol¬
uite templum hoc et in tͥb dieb
excitabo illud. De quo templo hoc
dixerit: ostendit euuangłista
cum subdit. Hoc autem dicebat
de templo corpons sui. Templũ
dignissime sc̃m corpus suum
dicit sacrarium diuinitatis qͥa
plenitũdo diuinitatis corporali¬
ter et sunt millo omnes thesari¬
ri sapientie et scientie abscon¬
diti Hoc templum soluendum
erat in passione. excitandum
crtissima diei tertii resurrectio
ip̃i nobis manus inferamꝰ. uo
ergo ait soluite quia ab illis im¬
gͥ de templo illo typico eiecti fu¬
erant qui ip̃m uerum di tem¬
plum in quo nulla prorsus pec¬
cati macula ẽẽ poterat soluere
ꝑ mortem querebant. Dixerũt
ergo iudei. Quadraginta ⁊ sex
anius edificatum est et tutͥb¬

Expanded text:
d signum ostendis nobis quia haec facis? Respondit illis Jesus: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. De quo templo hoc dixerit ostendit evangelista cum subdit: Hoc autem dicebat de templo corporis sui. Templum dignissimum, sanctum corpus suum dicit, sacrarium divinitatis, quia, plenitudo divinitatis corporaliter, et sunt in illo omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Hoc templum solvendum erat in passione, excitandum citissima diei tertii resurrectionipsi nobis manus inferamus. Vos ergo ait solvite, quia ab illis exigitur de templo illo typico ejecti fuerant, qui ipsum verum Dei templum, in quo nulla prorsus peccati macula esse poterat, solvere per mortem quaerebant. Dixerunt ergo ei Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est hoc t
Abbreviated transcription (Latin):
rat accusate misereri potuit ꝑ
id uͦ quod deus est dimisso scele¬
re ream absoluit. Ueneremurg
eum ꝑ id quõd do patri equalis
est. diligamꝰ eum ꝑ id quod nob̾
ꝓximus fieri dignatus ẽ. Prece¬
mur eius miscd̃iam piĩs uocib
iustis oꝑib ut nos ab omnib
pecc̃orum nexib saluet et dece¬
tero non peccare concedat. sicq
mentes nr̃as sancti amoris sui
flammis accendat ut secundũ
beneplacitum suum in omni
bono perseuerabiles faciat. Añ¬

Expanded text:
rat, accusatae misereri potuit: per rat, accusatae misereri potuit: per id vero quod Deus est, dimisso scelere eam absolvit. Veneremur ergo eum per id quod Deo Patri aequalis est, diligamus eum per id quod nobis proximus fieri dignatus est. Precemur ejus misericordiam piis vocibus justis operibus, ut nos ab omnibus peccatorum nexibus solvat, et de caetero non peccare concedat, sicque mentes nostras sancti amoris sui flammis accendat, ut secundum beneplacitum suum in omni bono nos perseverabiles faciat
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm fragiles ex nob̃ sumus siñ
diuine pietatis auxilio susten¬
tem᷑. Ita enim fiet ut nequaqͣm
contra eum quem corripimus
suꝑbiamꝰ nec proteruo sp̃u iu¬
dicantes condempnemꝰ sed me¬
mores ꝓprie conditionis man¬
et emendationem delicti salubͥ
ex hortatione ꝓuocemus. Erigẽs
autenise ihc: dixit ei. Mulier
ubi sunt qui te accusabanit. Ne¬
mo te condempnauit. Que dix̃.
Nemo dñe. Nullus quippe ausꝰ
est condempnare peccatric̃e mu¬
lierem quia dõ ancipiti u̾bi sui
gladio eorum conscientias pene¬
trante singuli in se cernebant
quod magis dampnare deb̾ent
S quia accusatores iusticie aue¬
toritate prostrauit eam que ac¬
cusabat᷑ magno pietatis mune¬
re subleuat. Sequitur enim Dr̃¬
autem dominus.Nec egote con¬
dempnabo. uade et amplius no¬
li peccare. Tamqͣm pius prete¬
rita peccata ignoscit sed quasi
iustus ne amplius peccare pri¬
sumat interdicit. Quia enimd̃s
trat et homo. ꝑ id quod homo e¬

Expanded text:
quam fragiles ex nobis simus si non quam fragiles ex nobis simus si non divinae pietatis auxilio sustentaremur. Ita enim fiet ut nequaquam contra eum quem corripimus, superbiamus, nec protervo spiritu condemnemus: sed memores propriae conditionis, manemendationem delicti salubri exhortatione provocemus. Erigens autem se Jesus, dixit ei: Mulier, ubi sunt qui te accusabant? Nemo te condemnavit? Quae dixit: Nemo, Domine. Nullus quippe ausus est condemnare peccatricem mulierem, quia Domino ancipiti verbi sui gladio eorum conscientias penetrante, singuli in se cernebant quod magis damnari deberent. Sed quia accusatores justitiae auctoritate prostravit, eam quae accusabatur magno pietatis munere sublevavit. Sequitur enim: Dixit ei Jesus: Nec ego te condemnabo; vade, et amplius noli peccare. Tanquam pius praeterita peccata ignoscit: et quasi justus, ne amplius peccare praesumat, interdicit. Quia enim Deus erat et homo, per id quod homo e
Abbreviated transcription (Latin):
egrediendi daret quos sua res¬
ponsione ꝑculsos et rubori datoᷤ
citiꝰ exituros qͣmplura interroga¬
turos ẽẽ cernebat. Deniq ait eu¬
uangłista. Qui audientes unus
pt᷑ unum exibant incipientes
a seniorib. In hoc uero quod et¬
ante datam sententiam et pt᷑
inclinans se scribebat in terra.
figurate ammonuit ut et priꝰsͣ
peccantem fratrem corripiamꝰ.
et postea qͣm ei minist̾ium debi¬
te correctionis impenderimus
sollicita. atq humili inuestiga¬
tione perpendamꝰ. utrum aut
ip̃is de quib alium castigamꝰ
aut aliis peccatis obnoxii simꝰ.
Sepe enim contingit ut ille qͥ
alium uerbi gr̃a de homicidio
iudicat ip̃e per odium fratris
ante oculos conditoris reus ho¬
micidii habeat᷑. quia scͥptum
est. Omnis qui odit frẽm suũ
homicida est. Non numqͣm ali¬
quis alium de fornicatione ac¬
cusat. et iise facinus superbie
absconditum celat. Cum ergo
peccantem aliquem corripimꝰ
pensemus sollicite qͣm deiecti

Expanded text:
egrediendi daret, quos sua resegrediendi daret, quos sua responsione perculsos et in ruborem actos, citius exituros quam plura interrogaturos esse cernebat. Denique ait evangelista: Qui audientes, unus post unum exibant, incipientes a senioribus. In hoc vero quod ante datam sententiam et post inclinato se scribebat in terra, figuraliter admonuit ut et priusquam peccantem fratrem corripiamus, et postea antequam ei ministerium correptionis impenderimus, sollicita atque humili investigatione perpendamus utrum aut ipsis de quibus alium castigamus, aut aliis peccatis obnoxii simus. Saepe enim contingit ut ille qui alium de homicidio judicat, ipse per odium fratris ante oculos Conditoris reus homicidii habeatur, quia scriptum est: Omnis qui odit fratrem suum, homicida est . Nonnunquam aliquis alium de fornicatione accusat, et in se facinus superbiae absconditum celat. Cum ergo peccantem aliquem corripimus, pensemus sollicite quam dejecti,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑseuerarent interrogantes eũ
erexit se et dixit eis. Qui sine pee¬
cato est ur̃m primꝰ in illam lapi¬
dem mittat. Pharisei quidã et
scbe ex omni parte laqueos te¬
tenderant credebantq se eum
posse ostend̾e uł imisericordẽ uel
iniustum sed dominus fraudem
illoꝵ facillime sicut fila aranea¬
rum ꝑtransiit seruans ꝑ omĩa
et usticie districtionem et piera¬
tis mansuetũdinem. Ait enim.
Qui sine peccato est ur̃m. Ecce
temꝑantia miserantis. Rursum.
Orimus in illam lapidem mitrat.
Ecce iusticia iudicantis. Ac si pa¬
tenter diceret. Dicitis quia mo
fieri precepit. Primo gͥ legis iu¬
sticiam implete et sic mundis
manib et corde ad lapidandam
ream concurrite. Primo fidem
cepta perficite et sic ad carnalia
iudicia uenite. Hoc iudicio dato
dominus tterum inclurans se sc̃¬
bebat in terra. Potest intelligi
fecisse hoc dominus iuxta morẽ
humane consuetudinis ut qͣsi
aliud agens et uultum alioin¬
tendens liberam eis facultatẽ

Expanded text:
severarent interrogantes eum, erexit se, et dixit eis: Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat. Pharisaei quidem et scribae ex omni parte laqueos tetenderant, credebantque se eum posse ostendere vel immisericordem, vel injustum; sed Dominus fraudes illorum facillime sicut fila araneae pertransiit, servans per omnia et justitiae districtionem et pietatis mansuetudinem. Ait enim: Qui sine peccato est vestrum, ecce temperantia miserantis. Rursus, primus in illam lapidem mittat, ecce justitia judicantis. Ac si patenter diceret: Dicitis quia Moyfieri praecepit. Primo igitur justitiam legis implete, et sic mundis manibus et corde ad lapidandam ream concurrite. Primo fidem elicet praecepta perficite, et sic ad carnalia judicia venite. Hoc judicio dato, Dominus iterum se inclinans, scribebat in terra. Potest intelligi Dominum fecisse hoc juxta morem humanae consuetudinis, ut quasi aliud agens, et vultu aliud intendens, liberam eis facultatem
Abbreviated transcription (Latin):
corporaliter gestum est intem¬
plo cotidie geri ineccłia nullus
qui recte sapit ignorat. Cotidie
namq dominus scãm sp̃ualiter
intrat eccłiam et qualtt unus
Cauendum ergo et ualde pauẽ¬
dum est ne improuisus uenienz
ꝑuersumin nob̃ aliquid unde
merito flagellari et de eccl̃ia ei¬
ci debeamus inuenrat. Maxime
uero hoc obserirare debemꝰ ut in
ea que specialiter domꝰ eius uocat᷑
ne quid ibi ineptum geramꝰ ne
dicatur de nobis quoq quod ꝑ¬
ꝓph̃am dominus dixit dilectus
meus indomo mea fecit sceła
multa. Nec obliuiscam᷑ nosipos
templum ẽẽ dei. ideoq ab om̃i

Expanded text:
corporaliter gestum est in temcorporaliter gestum est in templo, quotidie geri in ecclesia nullus qui recte sapit ignorat. Quotidie namque Dominus sanctam spiritualiter intrat ecclesiam, et qualiter in ea Cavendum ergo et valde pavendum est, ne improvisus veniens, perversum in nobis aliquid, unde merito flagellari, et de ecclesia ejici debeamus, inveniat. Maxime vero hoc observare debemus in ea quae spiritualiter domus Dei vocatur, ne quid ibi ineptum geramus, ne dicatur de nobis quod per prophetam Dominus dixit: Dilectus meus in domo mea fecit scelera multa . Nec obliviscamur nosipsos templum Dei esse, ideoque ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc ibi residebant ut inter
emptores uenditoresq hostiaꝵ
prompta fieret pecunie taxatio.
Eigo quodamm honesta et licita
erat ista negociatio quia ad hoc
ut dictum est emebantur hostie
ut dõ offerrent᷑. Quid gͦ putamꝰ
fecisset dominus sunuenisset eos
rixis dissidentes aut fabulis ocio¬
sis aut turpib et obscenis collo¬
quiis uacantes aut quolibet
negociabantur intemplo que
dõ offerre uolebant: Hec contra
illos dicimꝰ qui eccl̃iam ingressi
non sicut in domo dĩ cũ metu ⁊
reuerentia ibi consistunt secd
lasciuientib obtutib uagi ina¬
uib fabulis occupant᷑ cachin¬
no soluuntur. spretaq intentio¬
ne orandi peccata ꝓquib ueni¬
am exorare debuerant augent
quõdq est grauiꝰ siquis eos pro
huiꝰmodi stulta p̃sumptione re¬
darguere ausus fuit odiis eum
et maledictis ꝑsequuntur. nec
diuinum ex hoc iudicuim refor¬
midant cuiꝰ templum nefario au¬
su profanant. Hoc sane qd̃ tunc

Expanded text:
ad hoc ibi residebant, ut inter ad hoc ibi residebant, ut inter emptores vendfieret prompta pecuniae taxatio. Ergo quodammodo honesta erat et licita negotiatio ista, quia ad hoc ut dictum est emebantur hostiae, ut Deo offerrentur. Quid ergo putamus fecisset Dominus, si invenisset eos rixis dissidentes, aut fabulosis, otiosis aut turpibus et obscenis colloquiis vacantes, aut quolibet negotiabantur in templo, quae Domino offerre volebant? Haec contra illos dicimus, qui ecclesiam ingressi, non sicut in domo Dei cum metu et reverentia ibi consistunt, sed lascivientibus obtutibus vagi, inanibus fabulis occupantur, cachinno solvuntur, spretaque intentione orandi, peccata pro quibus exorare debuerant, augent. Quodque gravius est, si quis eos pro hujusmodi stulta praesumptione redarguere ausus fuerit, odiis eum et maledictis persequuntur, nec divinum ex hoc judicium formidant, cujus templum ausu nefario profanant. Hoc sane, quod tunc
Abbreviated transcription (Latin):
quit erat pascha uideoꝵ et ascen¬
dit ihc iherosolumnam. Quod dñs
ꝓpinquante pascha iherosolimã
ascendit. nob̃ profecto exemplũ
dedit quanta cura et studio di¬
uinis subdi debeamꝰ imꝑiis Si
enim ille qui erat dĩ filius in
infirmitate nr̃e carnis apparẽs
decreta legis a se data implebat
sollempnitates legitimas cum
ceteris hominib frequentando
quid nob̃ qui seruisumus agen¬
dum ẽ quanto studio et he it
alie festiuitates et bonis oꝑib
sunt preueniendeꝰ et digna re¬
uerentia cum uenerint celebn¬
de. Et inuenit intemplo uendẽ¬
tes boues et oues et columbas
et nummularios sedentes. Et
cumfecisset quasi flagellum de
resticulis omnes eiecit de tẽplo.
Dues quoq et boues et nummu¬
latioꝵ effudit es: et mensas sub¬
uertit. Non est putandum quod
hec uenalia in ip̃otemplo fierẽt
s potiꝰ in porticib quib ipsum
templum cingebatur. Oues gͦ
et boues et columbe ad hoc ibie¬
mebantur ut sacrificio domini
offerrent᷑. Nummularii uero

Expanded text:
cha Judaeorum, et ascendit Jesus Hierosolymam. Quod Dominus appropinquante Pascha Hierosolymam ascendit, nobis profecto exemplum dedit, quanta cura et studio divinis subdi debeamus imperiis. Si enim ille qui erat Dei Filius, in infirmitate nostrae carnis apparens, decreta legis a se data implebat, solemnitates legitimas cum caeteris hominibus frequentando, quid nobis, qui servi sumus, agendum est? Quanto studio et hae et aliae festivitates bonis operibus sunt praeveniendae, et digna reverentia cum venerint celebran Et invenit in templo vendentes boves et oves et columbas, et nummularios sedentes: et fecisset quasi flagellum de resticulis, omnes ejecit de templo; boves quoque et olariorum effudit aes, et mensas subvertit. Non est putandum quod haec venalia in ipso templo fierent, sed potius in porticibus, quibus ipsum templum cingebatur. Oves ergo et boves et columbae ad hoc ibi emebantur, ut in sacrificio Domini offerrentur. Nummularii vero
Abbreviated transcription (Latin):
ultimꝰ omniũ
suum scripsit
euuangłium: idcirco pleniꝰ ac
ꝓfundius eaque a tͥb euuangłi¬
stis omissa fuant describere cu¬
rauit. Illi autem ea tantũ scͥp¬
serunt que a domino duobus
annis ante passionem eiꝰ gesta
sunt. incipientes a temꝑe quo
iohannes baptista missus est
in carcerem. Ergo diligentissime¬
sc̃i euuangłii narratione consid̾a¬
la repperimus bis dominũ sal¬
uatorem ad paschalem sollemp¬
nitatem celebrandam iherosoli¬
main uenisse: semel pͥmo anno
predicationis sue quod ioh̃es
scribit et iterum ip̃o quo passurꝰ
erat anno quando quinq dies
soluam intrauit. Ytraq tam̃
uice auaritiam scribarum sacer¬
dotumq impietatm detestatꝰ¬
quam in templo exercebant es
cum omnib qui negocia inibi¬
exercebant eiecit. Qua dere pati
non ẽẽ hanc ipãm lectionẽ que
apud mathm et lucam legitur
qm̃ bis idem miraculum in pas¬
cha gestum est. Primo scilicet an¬
no predicationis qui est tertus
ante passionem et tertio iamim¬

Expanded text:
ultimus omnium suum scripsit evangelium, idcirco plenius ac profundius ea quae a tribus evangelistis omissa fuerant, describere curavit. Illi enim ea tantum scripserunt, quae a Domino duobus annis ante passionem ejus gesta sunt, incipientes a tempore quo Joannes Baptista missus est in carcerem. Ergo diligentissime Evangelii narratione considerata, reperimus bis Dominum salvatorem ad paschalem solemnitatem celebrandam Hierosolymam venisse. Semel primo anno suae praedicationis, quod Joannes scribit, et iterum ipso quo passurus erat anno, quando quinto die solymam intravit. Utraque tamen vice avaritiam Scribarum, Sacerdotumque impietatem detestansquam in templo exercebant, eos cum omnibus qui negotia ibidem habebant, ejecit. Qua de re patet, non hanc esse ipsam lectionem quae apud Matthaeum et Lucam legitur, quoniam bis idem miraculum in Pascha gestum est. Primo scilicet anno praedicationis, qui est tertius ante passionem, et secundo im
Abbreviated transcription (Latin):
Et quia naturales sunt isti sensꝰ
qui pͥmam etatem regunt. et d̾o
artifice nob tributisunt recte
dicuntur idem mariti tanqͣm¬
legitimi: qm̃ non eos error uicio
ꝓprio s dei artificio natura ꝯtͥbu¬
it. Cum autem quisq uenerit
ad eam etatem tui uita possit
capax ẽẽ rationis siueritatẽ sta¬
timi comp̃hendere potuerit. nõ
illis sensib rectorib utet᷑ s habe

Expanded text:
Et quia naturales sunt isti sensus, Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dicuntur viri, id est mariti, tanqlegitimi; quoniam non eos error vitio proprio, sed Dei artificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem, ut jam possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utetur; sed habe
Abbreviated transcription (Latin):
gendos multo beatius amplec¬
tatur. Est gͦ alius intellectus ut
quinq uiri intelligantur qͥnq
corporis sensus. Unus quiad o¬
culos ꝑtinet. quo lucem istam
uisibilem et quoslibet colores
formas q corpoꝵ cernimꝰ. Alt̃ est
aurium quo uocum et omnium
sonorum momenta sentimus.
Tercius narium quo uaria odoꝵ
suauitate delectamur: Quartus
in ore gustus dulcia ⁊ amara sẽ¬
tit et omnium saporum habet
examen. Quintus ꝑtotũ corpꝰ
tangendo diiudicat callida et
frigida mollia et dura lenia et
asꝑa: et quicquid aliud est quõd
tangendo sentimus. Istis itaq
carnalib quinq sensib pͥma
hominis etas imbuitur neces¬
sitate nature mortalis quia ita
pt᷑ peccatum primi hominis
nati sumus. ut nondum reddi¬
ta luce mentis carnalib sensib
dediti carnalem uitam sine ul¬
la ueritatis intelligentia tran¬
seamꝰ. Tales necesse est ẽẽ infan¬
tes ut paruulos pueros qͥ non¬
dum possunt accipere rationẽ.

Expanded text:
gendos multo beatius amplecgendos multo beatius amplectatur? Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus; unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam visibilem, et quoslibet colores, formasque corporum cernimus; alter est aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus; tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur; quartus in ore gustus, dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen; quintus per totum corpus tangendo dijudicat calida et frigida, mollia et dura, lenia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendcarnalibus quinque sensibus prima hominis aetas imbuitur, necessitate naturae mortalis, quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus subditi, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes, et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
samaritane similes ẽẽ uideam᷑.
ẜ de illo dono dei si aliquid iã
gustauim̃: sp̃ualiter ista tracte¬
mus. Quinq uiros quinq libͤs
qui ꝑ moysen ministrati sunt
lonnulli accipiunt. Eo autem
dstum est et mine quẽ habes
non est tuus uir. de ip̃o dominum
dixisse intelligunt ut iste sit sen¬
sus: primo quinq libris moysi
quasi quinq uiris seruisti. Nũc
autem quem habes idest quem
nondum in eum credidisti. S
quinq librorum copulatione
tenebatur. potest mouere quo¬
mͦ dici potuerit quinq uiros
habusti quasi nunc eos iam ñ
haberet. cum adhuc utiq ip̃is
subdita uiueret. Deinde cum
quinq libri moysi nichil ali¬
ud qͣm xp̃m predicant sicut.
ait. ip̃e sicrederetis moysi crede¬
retis forsitam ⁊ mͥ. ille enim de
me scͥpsit. quomͦ potest intelli¬
gi aquinq illis libris moysi¬
recedere hominem ut ad xp̃m
tͣnseat cumille qui credit in
illos libros s sp̃ualiter intelli¬

Expanded text:
Samaritanae similes esse videamur. Samaritanae similes esse videamur. Sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritualiter ista tractemus. 6. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est, Et nunc quem habes, non est tuus vir; de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem quem habes, id est, quemnondum in eum credidisti. Sed quinque librorum copulatione tenebatur, potest movere quomodo dici potuerit, Quinque viros habuisti, quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret. Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait, Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mime scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat; cum ille qui credit in illos libros, sed spiritaliter intelli
Abbreviated transcription (Latin):
altum captiuam duxit. captu¬
tatem: dedit dona hominib s
adhuc illa mulier carnalit̃ sapl
sic enim ei respondit. Domint
neq hauritorium habes et pu¬
teus altus ẽ Unde mͥ habes dals
aquam uiuam: Nunquid tum¬
ior es parre nr̃o racob qui deds
nob̃ hunc puteum: et ip̃e ex eo
bibit et filii eius et pecora eius:
Sunc uero iam dominus expo¬
nit quid dixerit. Omnis inquit
qui biberit ex aqua ista: sitiet
iterum. Qui autem biberit de
aqua quam ego dedero non si¬
net insempiternum. Sed aqua
illa quam ego dedero fiet in eo
fons aque salientis inuttamẽt¬
nam. S quia adhuc mulier p̃¬
dentiam carnis amplectitur
aquam ut non sitiam neq ue¬
mai huc haurire. Dicit en ihe.¬
Uoca uirum tuum: et ueni huc
Cum sciret eam uirum non ha¬
bere tur hoc dixerit queritur.
Namq cum mulier dixerit nõ
iuros habuisti et nuncquẽ habes
uon est tuus uir hoc uere dixisti.
S non sunt hec carnaliter accipi¬
enda ne huic ip̃i adhuc mulieri

Expanded text:
altum, captivam duxit captialtum, captivam duxit captivitatem, dedit dona hominibus . » Sed adhuc illa mulier carnaliter sapit, sic enim respondit: « Domine, neque » hauritorium « habes, et puteus altus est; unde mihi habes dare aquam vivam? Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus? Nunc vero jam Dominus exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam ego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur.aquam, ut neque sitiam, neque veniam huc haurire. Dicit ei Jeoca virum tuum, et veni huc. Cum sciret eam virum non habere, cur hoc dixerit, quaeritur; namque cum mulier dixerit: Non viros habuisti, et nunc quem habes non est tuus vir; hoc verum dixisti. Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri
Abbreviated transcription (Latin):
tellexerat. Sed quia ip̃e sitiebat
fidem eius eidemsitienti sp̃m
sc̃m̃ dare cupiebat. Hanc enim
intelligimus aquam uiuam
quod ẽ donum di sicut ip̃t ait.
Si scires donum der. Et sieut ide
iohannes testatur alio loco di¬
cens. quõd stabat ih̾c et clama¬
beit si quis sitit uenrat. ad me
et bibat. Qui credit inme sicut
dicit scͥptura flumina de uen
tre eius fluent aque uiue. Con¬
sequenter omnino qui credit ĩ
me inquit flumina de uentriẽ
fluent aque uiue quia primo
credimus ut hec dona merems
Hec gͦ flumina aque uiue que
illi mulieri uolebat dare mer¬
ces est fidei quam prius in illa
sitiebat. Cuius aque uiue mt̃¬
pretatione ita subicit. Hoc au¬
tem dicebat inquit de sp̃u qũ
accepturierant hii qui ineum
credituri erant.Nondum autẽ
erat sp̃c datus quia iħc nondũ
fu̾at glorificatus. Hoc itaq do¬
num sp̃c scĩ est quod post suã
glorificationem dedit eccl̃ie sũ
alia scͥptura dicit. Ascendens in

Expanded text:
tellexerat; sed quia ipse sitiebat tellexerat; sed quia ipse sitiebat fidem ejus, eidem sitienti Spiritum sanctum dare cupiebat. Hanc enim recte intelligimus aquam vivam, quod est donum Dei, sicut ipse ait: Si scires donum Dei; et sicut idem Joannes testatur alio loco dicens: Quoniam stabat Jesus, et clamabat: Si quis sitit, veniat ad me et bibat. Qui credit in me, sicut dicit tre ejus fluent aquae vivae. » Consequenter omnino qui credit in me, inquit, flumina de ventre ejus fluent aquae vivae: quia primo credimus, ut haec dona mereamur. Haec ergo flumina aquae vivae, quae illi mulieri volebat dare, merces est fidei, quam prius in illa sitiebat. Cujus aquae vivae interpretationem ita subjicit: Hoc autem dicebat, inquit de Spiritu, quem accepturi erant hi qui in eum credituri erant. Nondum enim erat Spiritus datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus. Hoc itaque donum Spiritus sanctus est, quod post suam glorificationem dedit Ecclesiae, sicut alia Scriptura dicit: « Ascendens in
Abbreviated transcription (Latin):
ut nou̾is quid sitiebat dominꝰ
eius qui ꝑrexerant inciuitatẽ
ut cybos emerent. Dicunt ei. Rab¬
bi: manduca. Ille autem dixit
eis. Ego habeo escam manducare
quamuos nescitis. Dicunt disci¬
puli eius ad alterutrum. Nunq̃d
aliquis attulit ei manducare:
Dicit euħc. Meus cỹbus est ut
faciam uoluntatem eius quimi
sit me: ut ꝑficiam opus eius.
Nunquid hic intelligitur alia
uolũtas patris qui eum misit:
et opus eius quod ꝑficere uelle̾
respondit. nisi ut nos ad fidem
suam a ꝑnicioso mundi errore
conuerteret: Qualis est gͦ cybus
eius talis et potus. Quappter
hoc in illa muliere sitiebat ut
faceret in ea uoluntatẽ patris
et ꝑficeret opus eius. Sed illa
carnaliter intelligens respon¬
dit. Tucumsis udeus quomͦ
a me bibere poscis cum sim mu¬
lier samaritana: Non enum co¬
ietuutur uidei samaritanis. Cui
ab eo et dedisset tͥ aquam uiuã.
Et hinc ei ostendebat ñ se talẽ
aquam petisse qualem ip̃a in¬

Expanded text:
ut noveris quid sitiebat Dominusut noveris quid sitiebat Dominusejus, qui perrexerant in civitatem, ut cibos emerent, et dicunt ei: Rabbi, manduca. Ille autem dixit eis: Ego aliam habeo escam manducare, quam vos nescitis. Dicunt ergo discipuli ejus ad alterutrum: Nunquid aliquis attulit ei manducare? Dicit eis Jesus: Meus cibus est, ut faciam voluntatem ejus qui me misit, et ut perficiam opus ejus. Nunquid hic intelligitur alia voluntas Patris qui eum misit, et opus ejus quod perficere velle respondit, nisi ut nos ad fidem suam a pernicioso mundi errore converteret? Qualis est ergo cibus ejus, talis et potus. Quapropter hoc in illa muliere sitiebat, ut faceret in ea voluntatem Patris, et perficeret opus ejus. Sed illa carnaliter intelligens respondit: Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere poscis, cum sim mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. Cui ab eo, ut dedisset tibi aquam vivam. Ut hinc ei ostenderet non se talem 501 aquam petisse, qualem ipse in
Abbreviated transcription (Latin):
humiliter apparere dignatus
est. De hac infirmitate carnis
ꝓph̃a dicit. Homo in plaga po¬
situs. et sciens ferre imberilli¬
latem. De humilitate uero apłs
loquitur. dicens. Humiliauit
le factus subditus usq ad mor¬
tem quamiqm illud quos sẽoet
qm̃ solent sedere doctores possit
alio intellectu non humilitatis
modestiam: s magistri demon¬
strare ꝑsonam. S queri potest
quare a muliere samaritana ab
nerat bibere postulauit cumip̃e
postea sp̃ualis fontis affluentiã
se petentib dare posse p̃dicauĩt
S scilicet sitiebat ds mulieris illiꝰ
fidem que qm̃ samaritana erat
et solebat samariaydolatrie y¬
maginem sustinere. ip̃i enim ꝑa¬
tia populo uideorum simulachs
mutorum animalium idẽ uac¬
cis aureis animarum suaꝵ decꝰ
dinem que simulathris serui¬
erat ad munimentum fid̾ixp̃i¬
ane et incorrupte religionis ad¬
duceret. Nonenim est inquit sa¬
nis opꝰ medicus s male habenti¬
b Ergo eorum fidem sitit ꝓ qͥb

Expanded text:
humiliter apparere dignatus humiliter apparere dignatus est. De hac infirmitate carnis Propheta dicit: Homo in plaga positus, et sciens ferre imbecillitatem; de humilitate vero Apostolus loquitur dicens: Humiliavit se, factus subditus usque ad mortem . Quanquam illud quod sedit, quoniam solent sedere doctores, possit alio intellectu non humilitatis modestiam, sed magistri demonstrare personam. Sed quaeri potest quare a muliere Samaritana, quae nerat, bibere postulaverit, cum ipse postea spiritalis fontis affluentiam se petentibus dare posse praedicaverit? Sed scilicet sitiebat Deus mulieris illius fidem, quoniam Samaritana erat, et solet Samaria idololatriae imaginem sustinere; ipsi enim separati a populo Judaeorum, simulacris mutorum animalium, id est, vaccis aureis animarum suarum deddinem, quae simulacris servierat, ad munimentum fidei Christianae et incorruptae religionis adduceret. Non enim est, inquit, sanis opus medicus, sed male habentibus. Ergo eorum fidem sitit, pro qu
Abbreviated transcription (Latin):
ut moriente scilicet ueteri ly¬
minem nouum in se ostitue¬
ret quem exutum luto terre¬
no in t̾ris in celestia regna tnͣs¬
ferret. Ergo nunc puteus ut di¬
ctum est mundi huiꝰ terrenum
laborem et errorem tenebrosa
ꝓfunditate significat. Et qũ
intior dictũ est ab apło. et si
extior homo nr̃ corrumpitur. s¬
interior renouatur.de die indrẽ.
Rectissime omnino qm̃ omnia
usibilia ad ext̾iorem hominem
na renuntiat. Hora sexta uenit
dominus ad puteum id est in
modio die unde iam incipit
soliste uisibilis declinari in oc
mo interior recreatur ad int̾ĩo¬
rem lucem que numqͣm occidit
rtuertatur scd̃m apłicam dis¬
ciplinam non querens que ui¬
dentur. sed que non uidentur.
Que enim uidentur temꝑalia
sunt. que autem non uident᷑
cterna sunt. Quod autem fati¬
gatus uenit ad puteum infir¬
mitatem carnis significat. Qd̃
sedit humilitatem. quia et im¬
beuillitatem carius ꝓ nobis sus¬
cepit et homo hominib tam

Expanded text:
ut moriente, scilicet, vetere hout moriente, scilicet, vetere homine, novum in se constitueret, quem exutum luto terreno, in coelestia regna transferret. Ergo nunc puteus, ut dictum est, mundi hujus terrenum laborem et errorem tenebrosa profunditate significat. Dictum dictum est ab Apostolo: Et si exterior homo noster corrumpitur, interior autem renovatur de die in diem. Rectissime omnino, quoniam omnia visibilia ad exteriorem hominem lina renuntiat. Hora sexta venit Dominus ad puteum, id est, medio die, unde jam incipit sol iste visibilis declinare in occmo interior recreatus, ad interiorem lucem quae nunquam occidit, revertatur; secundum apostolicam disciplinam, non quaerens quae videntur, sed quae non videntur. Quae enim videntur temporalia sunt, quae autem non videntur aeterna sunt. Quod autem fatigatus venit ad puteum, infirmitatem carnis significat; quod sedit, humilitatem, quia et imbecillitatem carnis pro nobis suscepit, et homo hominibus tam