comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fer audita hartagini licet iam pͥdem ut ipse dixi¬
sti. uirum nou̾it: tamen nunt precipue de eo plu¬
ta cognoscat: ne solum ibi ciprianum martirem
suum. quamuis sancto illius sanguine consecrata
miretur. Iam si adleuam achie sinum diuexus pau¬
lulum intraueris. sciat chorinchuis. sciant athene.
non sapientiorẽ in achademia platonem. nec socra¬
ten in carcere fortiorem. felicem quidem gr̃am q̃
meruit audire apłm predicantem: sed nequaquã
axp̃o gallias derelictas. quib donauerat habere
martinum

Expanded text:
feres audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixiferes audita Carthagini: licet iam, prout ipse dixisti, uirum nouerit, tamen nunc praecipue de eo plura cognoscat, ne solum ibi Cyprianum martyrem suum, quamuis sancto illius sanguine consecrata, miretur. iam si ad laeuam Achaiae sinum paululum deuexus intraueris. sciat Corinthus. sciant Athenae, non sapientiorem in academia Platonem nec Socraten in carcere fortiorem: felicem quidem Graeciam, quae meruit audire Apostolum praedicantem, sed nequaquam a Christo Gallias derelictas, quibus donauerit habere Martinum
Abbreviated transcription (Latin):
e martino autem: expectare non
debes: ut ulla sit meta referendi. Lati¬
us ille diffunditur. quam ut ullo ualeat sermo¬
ne concludi. Ista interim de illo uiro portabis ori¬
enti. Sed dum recurris. diuersasq regiones. loca.
portus. insulas. urbesq preter legis: martitil
nomen &e głam sparge: ꝑ populos. In pͥmis mem̃to
non preterrire campaniam: ce si maxime cur sus
indeuio sit: non tamen tͥ tanti sint uł magnare
morare. ulla dispendia. quin illic ad eas illu¬
strem unrum. ac toto laudatum orbe paulinum
Ili queso te pͥmum sermonis nr̃a quem uł hester¬
no confecimus: uolumen euolue: illi om̃ia refe¬
res: illi cuncta recitabis. ut mox ꝑ illum sacras
uuri laudes roma cognoscat: sicire pͥmum ill um
nrñ libellum nonꝑitaliam tantum: sed ꝑ totũ
etiam diffudit illiricum. Ille martini non inuidꝰ
głarum: sanctareq in xp̃o uirtutũ pussimus esti¬
mator: non abnuet presulem nrm cum suo felice
compon̾e. In de si forte ad affrricam tnͣffretabis: re¬

Expanded text:
e Martino autem exspectare non debes, ut ulla. sit meta referenti: latius ille diffunditur, quam ut ullo ualeat sermone concludi. ista interim de illo uiro portabis Orienti, et dum recurris diuersasque oras , loca, portus, insulas urbesque praeterlegis, Martini nomen et gloriam sparge per populos: in primis memento non praeterire Campaniam: etsi maxime cursus in deuio sit, non tamen tibi tanti sint uel magnarum morarum ulla dispendia , quin illic adeas inlustrem uirum ac toto laudatum orbe, Paulinum: illi, quaeso te, primum sermonis nostri, quod uel hesterno confecimus uel hodie diximus, uolumen euolue: illi omnia referes, illi cuncta recitabis, ut mox per illum sacras uiri laudes Roma cognoscat, sicut primum illum nostrum libellum non per Italiam tantum, sed per totum etiam diffudit Illyricum. ille Martini non inuidus gloriarum sanctarumque in Christo uirtutum piissimus aestimator non abnuet praesulem nostrum cum suo Felice conponere. inde si forte ad Africam transfretabis, re
Abbreviated transcription (Latin):
adultos iam qͥnq catulos inale foeta nutͥebat. Qui
ut clausis luminib ex aluomatͥs exierant: cetitate
ppetua tenebant᷑. Quos singulos de rupe ꝓ̃latos:
ante anachorite pedes mater exposuit. Tum de¬
mum santtus animadu̾tit. quid bestia postula¬
leret. In uocatoq dei noĩe: contrectauit manu lu¬
mina clausa catulor: ac statim cecitate depulsa: aꝑ¬
tis ocłis bestian : dui negata lux patuit. Ita fr̃s illi
anachorita quem desiderabant uisitato. cum ad¬
modum fructu osa laboris sui m̾cede redierunt:
qui in testimoniũ tante uͥtutis ad missi. fidem sc̃i.
Mira dicturus sum: leenam post dies qͥnq ad
auctorem tanti beneficii reuertisse: eidemq in usi¬
tate fere pellem ꝓ mun̾e detulisse. Quaplerumq
sanctus ille quasi amiculo cͥcumtectus. non dedi¬
gnatus ẽ. munus ꝑ bestiam sumere. cuiꝰ alium
potius interpretabat᷑ auctorẽ.

Expanded text:
adultos iam quinque catulos male feta nutriebat, qui ut clausis luminibus ex aluo matris exierant, caecitate perpetua tenebantur. quos singulos de rupe prolatos ante anachoretae pedes mater exposuit. tum demum sanctus aduertit quid bestia postularet, inuocatoque Dei nomine contrectauit manu lumina clausa catulorum: ac statim caecitate depulsa apertis oculis bestiarum diu negata lux patuit. ita fratres illi, anachoreta quem desiderabant uisitato, cum admodum fructuosa laboris sui mercede redierunt, qui in testimonium tantae uirtutis admissi fidem sancti,mira dicturus sum, leaenam post dies quinque ad auctorem tanti beneficii reuertisse eidemque inusitatae ferae pellem pro munere detulisse: qua plerumque sanctus ille quasi amiculo circumtectus non dedignatus est munus per bestiam sumere, cuius alium potius interpretabatur auctorem.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe cessabat. Pernox in orationib & uigiliis. fatis¬
centes artus sp̃ui seruire cogebat: nobili iłi o stra¬
tu suo in cinere & cilicio recubans. Et cum a dis¬
cipulis rogaret᷑ ut saltim uilia sͥ sineret stram̃ta
subponi: non decet in quit filir ꝓꝑianum nisi
in tinere mori. Ego si aliud uobis exemplum re¬
lin quo: ipse peccaui. Oculis ac rianib in celum
semꝑ intentis: inuictum ab oratione sp̃m non re-¬
laxabat. Et cum apresbiteris qui tunc ad eum con¬
fluxerant rogaret᷑: ut corpusculum lateris muta¬
tione releuaret: sinite inquit. sinite me fr̃s celum
potius respic̾e quam terram: & suo iam itinene
iturus ad dñm sp̃c dirigat᷑. hȩc locutꝰ: diabolũ
uidit ꝓpe adstare. Quid hic inquit astas cruenta
bestia: Nichil in me funeste repꝑies: abrahe mesi¬
nus recipit. Cum hac ergo uoce fatigatum diui¬
qui affuerunt. iam exanimi corꝑe glorificati ho

Expanded text:
opere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatisopere Dei cessabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum a presbyteris, qui tunc ad eum conuenerant, rogaretur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. Cum hac ergo uoce spiritum redqui affuerunt, iam exanimi corpore, glorificati
Abbreviated transcription (Latin):
amoremq positus: dubitauit pene quid mallet
quia nec hos deserere. nec axp̃o uolebat diutiꝰ se¬
parari. Nichil tamen in uoto suo ponens. aut
uoluntati relin qñs: totum se in domini arbito.
bis dicere uidetur: Grrauis quidem ẽ. domine cor¬
poreȩ pugna militiȩ. & iam satis ẽ. quod huc usq
certaui. Sed si adhuc in eodem labore ꝓ castiris tuo¬
rum stare me precipis. non recuso. nͨ fatiscentẽ
causabor etatem. Munia tua deuiotus implebo. sub
signis tins. quo ad ipse tu uisseris militabo. Et ꝙͣ¬
uis optata sit seni missio post laborem: est tamen
animus uictor annor. & cecł̃e nescius senectuti. Ac¬
si iam parcis etati: bonum mͥ est domine uolun-¬
tas tua. hosuero quib timeo: ipse custodies.¶Qui¬
rum in effabilem nec labore uictum. nec morte uĩ¬
cendum: qui in nullam seꝑtem ꝓnior inclinau̾ie.
nec mori timuit: nec uiuere recusauit. Itaq cum iã
ꝑaliquot dies in febrium ceneret᷑. non tamen adc

Expanded text:
maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio dicens: grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinauerit, nec mori timuerit nec uiuere recusauerit. itaque cum iam per aliquot dies ui febrium teneretur, non tamen ab
Abbreviated transcription (Latin):
qui tantam in martiro
aRtino uͥtutem uiderent ut etiam
auib imꝑaree. Aliquamdiu gͦ in uico illo uł in ec-¬
cłia ad quam ierat commoratus. pace inter clericos
restituta: cum iam regredi ad monasteriũ cogitaret:
uuib corporis cepit repente destitui. Conuocatis¬
q discipłis: indicat se iam resolui. Tum uͦ meror &
luctus om̃ium uox una plangentiũ. Qur nos pa¬
ter deseris: Aut cui nos desolatos relinquis: In¬
uadent enim gregem tuum lupi rapaces. Et quis
eos amorsib nrĩs ꝑcusso pastore ꝓhibebit: Sci¬
mus quidem desiderare texp̃m. sed salua tͥ sunt
tua premia: nec dilata minuent᷑. nostiri potius
miserere quos deseris: Tinc ille motus his fletib
ut totus semꝑ in domino miscđie uscerib afflue¬
bat: lacͥmasse ꝑhibetur. Conuersusq ad dmm̃:
hac tantum flentib uoce. respondit. Domine si
adhuic popło tuo sum necessanius: non recuso la¬
borem fiat uoluntas tua. Nimirum inter spem

Expanded text:
qui tantam in Martino qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem
Abbreviated transcription (Latin):
uit: dixitq fratͥb dissolutio¬
pem sui corꝑis imminere. Int¬
ea causa extitit:qua cum daten-¬
sem diocesim uisitaret. Nam clericis inter se discor
rum suorum non ignoraret: ꝓficisei tamen ob istiꝰ
modi causam non recusauit. bonam hanc uͥtutum
suar consuminationẽ existimans. si pacem eccłiȩ
redditam reliquisset. Ita ꝓfectus cũ suo illo ut semꝑ
frequentissimo discipłorum sauctissimoq comitatur.
mergos in flumine conspicat᷑ piscium predam seqͥ:
& rapacem ingluuiẽ assiduis urgere capturis. for¬
mainquit hec: demonũ est. Insidiant᷑ in cautis.
capiunt nestientes: captos deuorant. exaturariq
non q̃unt deuoratis. Imꝑat deinde potenti uͥtute¬
uerborum: ut eum cui innatabãt gurgitem relin-¬
q̃ntes. aridas peterent desertasq regiones. Eo ni¬
mirum cͥca aues illas usus imꝑio: quo demones
fugare consueuerat. Ita grege facto om̃s in unũ
ille uolueres congregate: relicto flumine montes
filuasq petierunt: non sine admiratione multorum.

Expanded text:
xitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesirum suorum non ignorasset, proficisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum,
Abbreviated transcription (Latin):
gła. & natura demutate carnis ostensus ẽ. Iam¬
enim in obsequium funeris credi non potest.:
qͣnta hominum multitudo conuen̾it. Tota obui
am ciuitas ruit. Guncti exagius atq uicis: mul¬
ti q ex uicinis etiam urbib affuerunt. O qͣnͣ¬
tus luctus omniũ. quanta precipue merentium
lamenta monachorum: qui eo die feread duomilia cõ

Expanded text:
gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfuerunt. o quantus luctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia co
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑari. absoluit eum ab honere uinculi. & pͥ¬
stine restituit libertati. Hec ab ipsius wilica
rii presbiteri ore coram multis testib factum
eẽ. cognoui Utinam semͥ in tali uͥtute dignare¬
tur manifestare beatus confeffor: ut sic absol-¬
ueret meor ligamina peccamin um: sicut su¬
per eum cont̾uit uasta ponda cathenarum.
ture sue uoces beati martiNi iugeter auxiliũ¬
imploraret: apparuit ei beatus confessor in ui-¬
su nocte: hẏ lari uultu arridens: & confueta de¬
ferens arma: beatum signacłm sancte crucis su¬
per pedem infirmun imposuit: mox om̃i dolo¬
oc charigisilus referendarius regis do¬
tharii cuius manus &e pedes ab humore
contraxerant: uenit ad sanctam basilicam &e
orationi incumbens. ꝑduos aut tres menses
a beatrconfessore uisitatus: menbris debilib
sanitatem obtinere ꝓmeruit: & postea ante dic¬
ti regis domesticus fuit: multaq beneficia po¬
pulo turonico uł seruientib sͥ ministrauit.¬

Expanded text:
operari, et absolvit eum ab onere vinculi et properari, et absolvit eum ab onere vinculi et pristinae resrii presbyteri ore coram multis testibus fac um esse cognovi. Utinam se mihi in tali virtute dignaretur manifestare beatus Confessor, ut sic absolveret meorum ligamina peccaminum, sicut super eum contrivit vasta pondera catenarum.turae suae inploraret, apparuit ei beatus confessor in visu nocte, hilari vultu adridens et consueta deferens arma; beatum signaculum sanctae crucis super pedem infirmum inposuit, mox, omni doloc experta Charigisilus referendarius regis Chlothari, cui manus et pedes ab humore contraxerant, venit ad sanctam basilicam, et orationi incumbens per duos aut tres menses, a beato antestite visitatus, membris debilibus sanitatem obtenere promeruit. Et postea antedicti regis domesticus fuit, multaque beneficia populo Turonico vel servientibus beata
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt. Nescio autem qua imminente neglegen¬
tia. foris atͥo comp̾hensus est. Quem honeratum
ferro: uinctis post tergum manib: ducebant ad
regem. At ille uoce magna clamare cepit: ut & sͥ
beatus marti Nus
misereretur oraRe. neeum
sineret ire captiuum: cuiꝰ deuotꝰis expetierat tem¬
plum. Statimq in eius uotib orante beato eu fro¬
nio episcopo de de muro ciuitatis contra basilicã.
dissolute sunt manus eius. & om̃s bacce cathena¬
rum confracte cecidunt. Eductus usq ad regẽ:
ibuterum compedib & cathenis constrictus retine¬
batur. Sed inuocato nomine sepe dicti patroni.
ita om̃e ferrum suꝑ eum commĩnutum ẽ. ut pu¬
tares eum fuisse ceu figulum. Hoc tantus erat
insꝑatus: ut non solueret᷑ auinculo quo adusq
nomen illud sacratissimum inuocasset. In uoca¬
to autẽ: omĩa soluebant᷑. Tunc rex altioris in¬
genii uidens uͥtutem sancti martitu ibidem

Expanded text:
potuerunt. Nescio autem qua imminente negligenpotuerunt. Nescio autem qua imminente negligentia foris atrium comprehensus est. Quem oneratum ferro, vinctisque post tergum manibus, ducebant ad regem. At ille voce magbeatus Martinus misereretur, orare, nec eum sineret ire captivum, cuius devotus expetierat templum. Statimque in eius vocibus, orante beato Eufronio episcopo de muro civitatis contra basilicam, dissolutae sunt manus eius, et omnes bacae catenarum confractae caeciderunt. Perductus autem usque ad regem, ibi iterum in compedibus et catenis constrictus retenebatur. Sed invocato nomine saepe dicti patroni, ita omne ferrum super eum comminutum est, ut putaris eum fuisse ceu figulum. Hoc tantum erat in spatiis, ut non solveretur a vinculo, quoadusque nomen illud sacratissimum invocasset; invocato autem, omnia solvebantur. Tunc rex altioris ingenii videns virtutem sancti Martini ibidem
Abbreviated transcription (Latin):
hac debilitate detentus: neq domino suo aliquid
oꝑis exercebat. hic fide commonitus. cum ad bea¬
ti basilicã ugillasset: directa manu. deliberata-¬
q ab om̃i impedimento lingua: beati martin
miracłm popłis testabatur dicens. Ecce quid
in hac note sanctus dei oꝑatus ẽ. me teste ꝓbate
Reuersus autem ad dominũ suum: narra urt
ei om̃i que acta fuerant. Sed ille minime uͥtutẽ
gloriosi pontificeis credens: adsolitum eum ad¬
aptat seruitum. Qui cum oꝑari cepisset: rur¬
sum in debilitate regreditur. Intelligens autẽ
dominus eius dei hoc ẽẽ. misterium. transmi¬
sit eum ad locum scm̃: in quo pͥus abierat. Abi
cum maxima deuotione ꝑnoctans: dato die: sa¬
nitati quã prius habuerat instaurat᷑.x
lonum existimaui & illud non obinitere
inrelatu. wilicario presbito referente
ad basilicam sancti
ad basilicam sancti martiNi confugit. atq
ibi in cathenis positus tustodiebatur: sed uir¬
tute beati presulis comminute cathene stare ñ¬

Expanded text:
hac debilitate detentus, neque domino aliquid operis exercebat. Hic fide commonitus, cum ad beati basilicam vigilasset, directa mann deliberataque ab omni inpedimento lingua, beati Martini miraculum populis testabatur, dicens: 'Ecce, quid in hac nocte sanctus Dei operatus est, me teste, probate!' Reversus autem ad dominum suum, narravit ei omnia quae acta fuerant. Sed ille minime virtutem gloriosi pontificis credens, ad solitum eum adaptat servitium. Qui cum operari coepisset, rursum in debilitate redigitur. Intellegens autem dominus eius, Dei hoc esse mysterium, transmisit eum iterum ad locum sanctum, in quo prius abierat; in qua ille cum maxima devotione pernoctans, dato die, sanitati, quam prius meruerat, instauratur. 23. Dignum exaestimavi et illud non omittere in relatu, quid Wiliacharium presbiterum referentem ad basilicam sanctiad basilicam sancti Martini confugit, atque ibidem in catenis positus custodiebatur, sed virtute beati Praesulis comminutae catenae stare n
Abbreviated transcription (Latin):
uere hanc uocem ab insidiatore fuisse ꝓlatam:
ut beatum sacerdotem ab oratione turbaret.
Sed ille hoc iacłm fidei loriea repellens: magis
ac magis sancti uiri presidium flagitabat: si¬
mulq exhortans: ut om̃s orarent. Cũm hȩc age¬
rentur: subito suꝑuenit odor suauissimus quasi
balsamum in nauim: & tanꝙ̃ si cum turibulo
aliquis cͥcumiret odor thimiamatis efflagraũ.
Quo odore adueniente: cessat seua uiolentia uen¬
torum: elisisq astantium aquaꝵ molib: red-¬
ditur mare tranquillum. Mirantur om̃s morti iam
dediti fluttuum pacem. & ꝓtinus data serenitate: red¬
duntur in littore. Quod nullus ambigat beati uiri
aduentu hanc tempestatẽ fuisse sedatam. Tunc õs
in cõmune deo grãs referunt: quod eos ꝑ inuocatio¬
nem antitistis sui dignatus ẽ. sit de hoc ꝑicło libera-¬
martini reliqͥas

Expanded text:
o hanc vocem ab insidiatore fuisse prolatam, ut beatum sacerdotem ab oratione turbaret. Sed ille hoc jaculum fidei lorica repellens, magis ac magis sancti viri praesidium flagitabat, simulque cohortabatur, ut omnes orarent. Cumque haec agerentur, subito supervenit odor suavissimus quasi balsamum in navi, et tanquam si cum thuribulo aliquis circuiret, odor thimiamatis effragravit. Quo odore 1012 advenientes cessit violentia saeva ventorum, elisisque aquarum astantium molibus, redditur mare tranquillum. Mirantur omnes morti jam dediti fluctuum pacem, et protinus data serenitate redduntur in littore. Quod nullus ambigat, beati viri adventu hanc tempestatem fuisse sedatam. Tunc omnes in commune Domino gratias referunt, quod eos per invocationem Antistitis sui dignatus sit de hoc periculo liberaSancti reliquias
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ cellula diuanicatis pedibus suꝑ illum ignem nu¬
dato inguine residẽt. continuo martitius factã
sacro tegmini sensit inuiriam: magna uoce pro¬
clamans. Quis inquit nudato inguine nostrum
incestat habitaculum: hoc ubi ille frr̃ audiuit:
& ex conscientia quod increpabat᷑ agnouit: con¬
tinuo ad nos cucurrit cucurrit ex animis pudorẽ
uͥtute confessus¬

Expanded text:
sibi sellula divaricatis pedibus super ignem illum nusibi sellula divaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret; continuo Martinus factam sacro tegmini sensit injuriam, magna voce proclamans: Quis inquit nudato inguine nostrum incestat habitaculum? Hoc ubi ille frater audivit, et ex conscientia quod increpabatur agnovit; continuo ad nos cucurrit exanimis, pudorem rtute confessus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑuolauit nuntians simul & agens gr̃as. domumn
suam om̃i ꝑcculo liberatam. Centum enm ar-¬
genti libras optulit: quas uir beatus nec respu¬
it nec recepit. Sed priusꝙ pondus illud mona¬
sterii limen atting̾et: redim̃dis id captiuis conti¬
nuo deputauit. Et cum eis suggereret᷑ a frr̃ib ut
aliquid ex eo insumptu monasterii reseruaret:
omnib in augustum ẽẽ. uictum: multis de ẽẽ. uesti¬
tum: nos inquit eccłia & pascat & uestiat: dum mo¬
do nichil nr̃is usib quesisse uideamur .xix.¬
uccurrunt hoc loto illius uurri magna
miracula. que facilius admirare possumꝰ.
quam referre. Agnocitis ꝓfecto: quod dico. Mul¬
ta sunt illius que non queant explicani. ueluti istud
ẽ. quod nescio an ita gestum ẽ. ut anobis possit
exponi. Quidam e frrĩb nomen non ignoratis:
sed celanda ꝑsona ẽ: ne sancto uiro uerecundiam
fecerimus. Quidam ergo cum ad fornaculam
illius carbonum copiam repperisset: ⁊ admota

Expanded text:
peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum: nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uest, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. Quidam e fratribus nomen non ignoratis; sed celanda persona est, ne sancto viro verecundiam fecerimus, quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam reperisset, et admota
Abbreviated transcription (Latin):
imminutã ad tempus grãm multiplici
mercede reꝑauit: Uidi postea ad pseudoforum
monasterii ipsius adductum energuminum:
& pͥusꝙ limen attingeret: fuisse curatum.
estantem quendã nuꝑ au
diui: cum tyrreno mari cursu illo quo
romam tenditur nauigaret. subito turbinib
exortis extremum uite om̃ium fuisse discͥmen. In
quo cum quidam egiptius negotiator nec dum xͥa¬
nus magña uoce clamau̾it: deus martitie eri¬
pe nos: mox tempestatem fuisse se datam: seq
is um fidelis: cum familiam illius lues extrema
uexarẽt: & inaudite calamitatis exemplo. ꝑ totã
domum corꝑa erga ꝓcumberent:martit u per
litteras implorauit auxilium. Quo temꝑe: iur
beatus rem eẽ. ꝓmisit difficilem impetrari. Nam
sp̃u sentiebat domum illam diuino numine uerbe¬
rari. Tamen non pͥus destitit: septem totos dies. to¬
tidemq noctes orando & ieunando continuans:
quam id quod exorandum receꝑat impetraret.
Mox ad eum lycontius. diuina exꝑtus beneficia:

Expanded text:
inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper diui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque ir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia
Abbreviated transcription (Latin):
uid illud quod factum ẽ. a quodam: cu¬
ius nomen quia presens ẽ: ꝓdisse uetuit.
subpͥmetur: Cui quidem temꝑi: hic etiam sar-¬
turninus interfuit. Qanis nobis importunior ob¬
latrabat. In nomine inquit martiru: iu beo te
obmutescere. Can hesi ͭ latratus in gutture: lin¬
guam ut abscisam putares: obmutuit. Ita parũ
est ipsum martiNum fecisse uͥtutes. CRedite mͥ
quiꝰ etiam alii nomine eius multa fecerunt.
uitiani quondam comitis

Expanded text:
uid illud, quod factum a quodam est, cuius nomen, quia praesens est et prodi se uetuit, supprimetur: cui quidem tempori hic etiam Saturninus interfuit. canis nobis inportunior oblatrabat. in nomine, inquit, Martini iubeo te obmutescere. canis — haesit latratus in gutture: linguam abscisam putares - obmutuit. ita parum est ipsum Martinum fecisse uirtutes: credite mihi, quia etiam alii in nomine eius multa fecerunt. Auitiani quondam comitis
Abbreviated transcription (Latin):
lo & a multis frr̃ib hec michi in iuncta legatioẽ. ut
si unꝙ terras istas te incolume contigissem: ea te sup¬
plere compellerem: que in illo tuo libro de uͥtutib
beati uiri ꝓfessus es preterisse. Age ergo: quia non
illa a te audire desido que scripta suffitiunt. illa que
tum uel ꝓpter legentium ut credofastidium prete¬
risti: multis id una mecum a teposcentib expluent᷑¬
Et quidem postumiane inquam cum te iam dudum
de santtorum uͥtutib intentus audirem: tacitis ad
martitiuin meum cogitationib recurrebam: me¬
rito ꝑspitiens omĩa illa que singłi diuersa fecissent
ꝑunum istum facile completa. Nam cum excelsa re¬
tuleris: quod michi dixisse liceat pace sanctorum:
nichil ate penitus audiui. in quo martinus eẽt. infe
essieue nullius

Expanded text:
lo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, lo et a multis fratribus haec mihi iniuncta legatio est, ut, si umquam terras istas te incolumi contigissem, ea te supplere conpellerem, quae in illo tuo libro de uirtutibus beati uiri professus es praeterisse. age ergo, quia non illa a te audire desidero, quae scripta sufficiunt, illa quae tum uel propter legentium, ut credo, fastidium praeteristi, multis id una mecum a te poscentibus explicentur. Equidem, Postumiane, inquam, cum te iam dudum de sanctorum uirtutibus intentus audirem, tacitis ad Martinum meum cogitationibus recurrebam, merito perspiciens omnia illa, quae singuli diuersa fecissent, per unum istum facile conpleta. nam cum excelsa retuleris, quod mihi dixisse liceat pace sanctorum, nihil a te penitus audiui, in quo Martinus esset inferior. sed sicut nullius
Abbreviated transcription (Latin):
Gniosco id quidem postumianus inquit:
neq unꝙ a dextera mea liber ille discedet.
bat: enipsum. Hic michi in qͥt terre ac mari comẽ
hic inꝑegrinatione tota sotius. & consolator fuit.
Sedreferam tibi plane: quo liber iste penetrauerit.
& quam nullus fere in orbe terrare locus sit: ubi
non materia tam felicis historie ꝑuulgata teneat᷑.
Primus eum nolane ubi uir studiosissimus tui pau¬
linus inuexit: deinde cum tota certatim urbe ra¬
peretur: exultantes librarios uidi: quod nichil
ab his studiosius haberetur. Siquidem nichil illo ꝓm¬
tius. nichil carius uenderet᷑. hic nauigationis meẽ
cursus longe ante ꝓgressus: cum ad affricam uenis
sem: iam ꝑtotam kartaginẽ legebat᷑. Solus eum cy¬
renensis ille presbiter non habebat: sed me largien¬
te descripsit. Nam quid ego de alexandria loquar.
ubi pene om̃ib magis quam tͥ notus ẽ: hic egiptũ.
ny triam. tebaydam. ac tota menphitica regna tnͣs
cui cum me familiarem tuum ẽẽ. dixissem: & ab il¬

Expanded text:
gnosco id quidem, Postumianus inquit, neque umquam a dextera mea liber iste discedit. bat - en ipsum. hic mihi, inquit, terra ac mari comes,. hic in peregrinatione tota socius et consolator fuit. sed referam tibi sane, quo liber iste penetrarit, et quam nullus fere in orbe terrarum locus sit, ubi non materia tam felicis historiae peruulgata teneatur. primus eum Romanae urbi uir studiosissimus tui Paulinus inuexit: deinde cum tota certatim urbe raperetur, exultantes librarios uidi, quod nihil ab his quaestuosius haberetur, siquidem nihil illo promptius, nihil carius uenderetur. hic nauigationis meae cursum longe ante praegressus, cum ad Africam ueni, iam per totam Carthaginem legebatur. solus eum Cyrenensis ille presbyter non habebat, sed me largiente descripsit. nam quid ego de Alexandria loquar? ubi paene omnibus magis quam tibi notus est. hic Aegyptum, Nitriam, The baidam ac tota Memphitica regna transcui cum me familiarem tuum esse dixissem, et ab il
Abbreviated transcription (Latin):
tia. sed in fide constat. Meminerit etiam: salu¬
tem scł̃o non aboratorib sed a piscatorib predi¬
catam: cum utiq si utile fuisset: id quoq dñs
prestare potuisset. Ego enĩ cũ pͥmũ animũ ad
scribendum appuli: quia nefas putarẽ tanti ui¬
ri latere uirtutes: apud me ipsum didier: ut
solecismis non erubescerem: qͥa nec magnã istaꝵ
umquam rerum scientiam contigissẽ. Et si qͥd
ex his studiis olim fortasse libassem: totum id
dissuetudine tanti temporis ꝑdidissem. Sed ta¬
men ne nos moueat tam molesta defensio:sup¬
presso si tͥ uidetur nomine libellus edatur. Qd̃
ut fieri ualeat: titulum frontis erade: ut mu¬
ta sit pagina: & quod sufficit loquatur materie:
non loquatur auctorem. Prologus Incipit ui

Expanded text:
tia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutia, sed in fide constat. Meminerint etiam, salutem saeculo non ab oratoribus, sed a piscatoribus praedicatam; cum utique, si utile fuisset, id quoque Dominus praestare potuisset. Ego enim cum primum animum ad scribendum appuli, quia nefas putarem tanti viri latere virtutes, apud me ipse decidi ut soloecismis non erubescerem: quia nec magnam istarum umquam rerum scientiam contigissem; et, si quid ex his studiis olim fortasse libassem, totum id desuetudine tanti temporis perdidissem. Sed tamen, ne nos maneat tam molesta defensio, suppresso, si tibi videtur, nomine libellus edatur. Quod ut fieri valeat, titulum fronti erade, ut muta sit pagina; aut, quod sufficit, loquatur materiam, non loquatur auctorem. INCIPIT LI
Abbreviated transcription (Latin):
euerus: desiderio fratri km̃o
salutem. Ego quidem frater
unanimis libellum quem de
uita scĩ mantini scͥpseram. sceda sua ꝓmere: et
intra domesticos parietes cohibere decreueram.
Quia ut sũ natura infirmus: iudicia humana
uitabam: ne quod fore arbitror: sermo incultior
legentib displiceret: omniũq rep̃hensione dig¬
nissimus iudicarer: qui materiam disertis me¬
rito sc̃ptorib reseruandã impudens occupassem.
Sedd petenti tibi sepius negare non potui. Quid
enim esset. quod ñ amori tuo uel cum detr intoo
mei pudoris impenderẽ: Ea tibi fiducia libel¬
lum edidi: quem nulli a te prodendũ reor: quia
id ipsum spopondisti. Sed uereor:ne tu ei ia¬
nua sis futurus: & emissus semel: ñ queat re
uocari. Quod si acciderit: & ab aliquib eũ legi
uideris.bona uenia id a lectorib postulabis:
ut res potius quam uerba ꝑpendant: & equo
animo ferant: si aures eoꝵ uitiosus forsitan
sermo ꝑculerit: quia regnum dĩ: ñ ineloquen¬

Expanded text:
EVERUS DESIDERIO charissimo salutem. Ego quidem, frater unanimis, libellum quem de vita sancti Martini scripseram, scheda sua premere, et intra domesticos parietes cohibere decreveram; quia, ut sum natura infirmus, judicia humana vitabam, ne quod fore arbitror sermo incultior legentibus displiceret, omniumque reprehensione dignissimus judicarer, qui materiam disertis merito scriptoribus reservandam impudens occupassem: sedenim esset, quod non amori tuo uel cum detrimento mei pudoris inpenderem? uerumtamen ea tibi fiducia libellum edidi, qua nulli a te. prodendum reor, quia id spopondisti. sed uereor, ne tu ei ianua sis futurus, et emissus semel reuocari non queat. quod si acciderit et ab aliquibus eum legi uideris, bona uenia id a lectoribus postulabis, ut res potius quam uerba perpendant et aequo animo ferant, si aures eorum uitiosus forsitan sermo
Abbreviated transcription (Latin):
multo post baptizatus est semꝑq ooartinyoo sa¬
lutis sue auctorem miro coluit affectu.
eR ideoꝯ tempus in eodem oppido ingressus
patrisfamilias cuiusdam domum in lumi¬
ne ipso restitit: idicens horribile in atrio domus de¬
moniũ se uidere. Cui cum ut disceee imꝑaret. que
dam e familia qui in interiore parte edium mora¬
batur arripuit. Seuire dentib miser cepit: & ob¬
uios quoscumq laniare. Commota domus. fa¬
milia turbata: populus in fugam uersus. oorur¬
tinUs se furenti obiecit: ac pͥmum stare ei imꝑat
Sed cum dentib fremeret: hiantiq ore morsum
minaretur: digitos ei coartinus.
ro ac sicandens ferrum faucib accepisset: longe
reductis dentib digitos beati uisa uitabat
attigere. Et cum fugere de obsesso corpe penis &e
cruciatib cogeret᷑: nec tamen liceret ei ꝑ os exire.
feda relinq̃ns uestigia. fluxu uentͥs egestus est.
Nterea cum de metu atq impetu. Lc xuiii¬

Expanded text:
multo post baptizatus est, semperque Martinum samulto post baptizatus est, semperque Martinum salutis suae auctorem miro coluit affectu. Per idem tempus in eodem oppido ingressus patris familias cuiusdam domum, in limine ipso restitit dicens, horribile in atrio domus daemonium se uidere. cui cum ut discederet imperaret et patrem familias, qui in interiore parte aedium morabatur, arripuisset, saeuire dentibus miser coepit, et obuios quosque laniare. commota domus, familia turbata, populus in fugam uersus: Martinus se furenti obiecit, ac primum stare ei imperat. sed cum dentibus fremeret hiantique ore morsum minaretur, digitos ei Martinus inro, ac si candens ferrum faucibus accepisset, longe reductis dentibus digitos beati uiri uitabat attingere: et cum fugere de obsesso corpore poenis et cruciatibus cogeretur nec tamen exire ei per os liceret, foeda relinquens uestigia fluxu uentris egestus est. Interea cum de motu adque impetu
Abbreviated transcription (Latin):
puelle uim sancti liquoris effudit. statimq uox
reddita ẽ. Tum paulatim singła cum tactu eius
ceꝑunt menbra uisuiscere: donec firmatatis gres¬
obeoꝯq temꝑe tetradii cuiusdam ꝓconsu¬
laris uiri seruus demonio correptus. do¬
lendo exitu cruciabat᷑. Rogatus ergo ooantinys
ut ei manum impon̾et: deduci eum ad se iubet.
Sed nequam sp̃c nullo ꝓferri modo excella in qͥ¬
erat potuit. ita inaduementes rabidis dentib seuie¬
bat. Tum tetradius ad genua beati ooartinu ad¬
uoluitur: orans ut ad domum in qua demonia cꝰ
habebatur ipse descendet. Tum uero ooantinus
negare se ꝓfani & gentilis domum adire non posse
Nam tetradius adhuc eodem temꝑe gentilitatis er-¬
rore implicatus tenebatur. Spopondit ergo se si
de puero demon fuisset exactus: xp̃ianum fore.
Ita ooartinus imposita manu puero: immundũ
ab eo sp̃m eiecit. Quouiso: tetradius dnm̃ iħim
xp̃m credidit: statimq cathecuminus factus nec

Expanded text:
puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox puellae uim sancti liquoris infundit, statimque uox reddita est. tunc paulatim singula contactu eius coeperunt membra uiuescere, donec firmatis eresEodem tempore Taetradii cuiusdam proconsularis uiri seruus daemonio correptus dolendo exitu cruciabatur. rogatus ergo Martinus, ut ei manum inponeret, deduci eum ad se iubet: sed nequam spiritus nullo proferri modo de cellula, in qerat, potuit: ita in aduenientes rabidis dentibus saeuiebat. tum Taetradius ad genua beati uiri aduoluitur, orans ut ad domum, in qua daemoniacus habebatur, ipse descenderet. tum uero Martinus negare se profani et gentilis domum adire posse: nam Taetradius eo tempore adhuc gentilitatis errore implicitus tenebatur. spondet ergo se, si de puero daemon fuisset exactus, Christianum fore. ita Martinus inposita manu puero inmundum ab eo spiritum eiecit. quo uiso Taetradius Dominum Iesum credidit: statimque catechumenus factus nec
Abbreviated transcription (Latin):
ingressus. Ibi inspectante ppło. multisq aliis e¬
piscopis presentib heiulans senex genua eius am¬
plectitur dicens. filia mea morit᷑ misero genere lan¬
guoris. & quod ipsa ẽ morte crudelius solo sp̃u iiuit
iam carne premortua. rogo ut eam adeas atq bene¬
dicas. confido enim quod ꝑte reddenda sie sit sanita¬
ti. Qua ille uoce confusꝰ: obstupuit & refugit: dicers
hoc sue non eẽ. uirtutis. Senem errare iuditio non
ẽẽ. se dignum: ꝑ quem dñs signum uirtutis osten¬
deret. Pstare uehementius flens pater & orare: ut
exanimem uisitaret. Postremo ã circum stantib e¬
piscopis ire compulsus: descendit ad domum puel¬
le. Ingens turba ꝓforib expectabat: quidnam
dei seruus eẽt. facturus. Ac primum que erant il¬
lius familiaria in istius modi reb arma: solo pro¬
stratus orauit. Bemde egram intuens: dari sͥ o¬
leum postulabat. Quod cum benedixisset: in os

Expanded text:
ingressus. ibi inspectante populo multisque aliis pingressus. ibi inspectante populo multisque aliis praesentibus episcopis, eiulans senex genua eius amplectitur dicens: filia mea moritur misero genere languoris, et quod ipsa est morte crudelius, solo spiritu uiuit, iam carne praemortua. rogo ut eam adeas adque benedicas: confido enim quod per te reddenda sit sanitati. qua ille uoce confusus obstipuit et refugit dicens, hoc suae non esse uirtutis: senem errare iudicio, non esse se dignum, per quem Dominus signum uirtutis ostenderet. perstare uehementius flens aterpater et orare ut exanimem uisitaret: postremo a circumstantibus episcopis ire conpulsus descendit ad domum puellae. ingens turba pro foribus expectabat, ; quidnam Dei seruus esset facturus. ac primum quae erant illius familiaria in istius modi rebus arma, solo prostratus orauit. deinde aegram intuens dari sibi oleum postulat: quod cum benedixisset, in os
Abbreviated transcription (Latin):
ec dissimile huic fuit illud cum eum idola
destruentem cultro quidam ferire uoluis¬
set: in ipso ietu ferrum ei de manib excussum: non
comꝑauit. Plerumq autem contͣdicentib sͥ rusti¬
cis ne eorum fana destrueret: ita predicatione sc̃a
gentilium animos mittigabat: ut luce eis ueritatis
ostensa: ipsi sua templa subuerterent. Curationũ
uero tam potens in eo gr̃a erat: ut nullus fere adeũ
egrotus accesserit: qui non continuo receꝑit sani¬
tatem. Quod uł exconsequenti li quebit exemplo.
Reueris puella quedam dira
paralisis egri tudine tenebat᷑. ita ut iam
ꝑmultum tempus nullo ad humanos usus corꝑis
offitio fungeretur: om̃i exparte premortua: ux
tenui sp̃u palpitabat. Tristes ad solam funeris ex¬
pectationẽ. assistebant ꝓpinqui: cum subito nun-¬
tiatur ad ciuitatem illam uenisse oos¬
ooartinyoo. Qd
ubi pater puelle comꝑit: currit examimis ꝓ filia
rogaturus R forte. Martinus iam i eccłiã fuerat

Expanded text:
ec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicatione sancta gentiles animos mitigabat, ut luce eis ueritatis ostensa ipsi sua templa subuerterent. Curationum uero tam potens in eo gratia erat, ut nullus fere ad eum aegrotus accesserit, qui non continuo receperit sanitatem: quod uel ex consequenti liquebit exemplo. Treueris puella quparalysis aegritudine tenebatur, ita ut jam per multum tempus nullo ad humanos usus corporis officio fungeretur: omni ex parte praemortua, vix tenui spiritu palpitabat. Tristes ad solam funeris exspectationem assistebant propinqui, cum subito nuntiatur ad civitatem illam venisse Martinum. Quod ubi pater puellae comperit, cucurrit exanimis, pro filia rogaturus.
Abbreviated transcription (Latin):
finio bituricum atq turonorum. eccłia
ibi est celebris religione sanctorum. nec minus.
gloriosa sacrare uirginum multitudo. Preteri¬
ens gͦ martirus: insecretario eccłiȩ haburt mã¬
sionem. Post discessum illius: cuncte in secneta¬
rium illud uͥgines ieruunt: allabunt singula
loca. ubi aut sederat uir beatus aut steterat: stra¬
nentum etiam in quo quieuerat: partiunt᷑.
Una earum post dies paucos. partem straminis.
quam sͥ ꝓ benedictione collegerat: energumino
Nec mora dicto cicus eiecto demone: ꝑsona pur

Expanded text:
finio Biturigum atque Turonorum. Ecclesia ibi est celebris religione sanctorum, nec minus gloriosa sacrarum virginum multitudine. Praeteriens ergo Martinus, in secretario ecclesiae habuit mansionem. Post discessum illius cunctae in secretarium illud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno,nec mora, dicto citius, ejecto daemone, persona pur
Abbreviated transcription (Latin):
uid de disentericis dicam: ubi tam ueloci¬
ter inuenitur medela: quam fideliter
fuerit inquisita: Nam uidi mulierem a desinte
cum necessitas cominoneret: inter manus ad lo¬
ca necesseria deferretur. Que simul & conforta¬
tionem cibi & uͥtutem corpusculi suꝑflue dirigẽ¬
do ꝑdid̾at: Me indice. noui hanc ad basilicam ui-¬
gillasse. Reddito autem post nocturnas tenebras
die: abraso beati tumuli puluere & remedium ha¬
buisse simul & poculum.

Expanded text:
uid de dysentiricis dicam, ubi tam velociter invenitur medela, quam fideliter fuerit inquisita? Nam vidi mulierem a dysentercum necessitas commoveret, inter manus ad loca necessaria transferretur, quae simul et confortationem cibi, et virtutem corpusculi superflue digerendo perdiderat; me indice novi hanc ad basilicam vigilasse. Reddito autem post nocturnas tenebras die, abraso beati tumuli pulvere, et remedium hausisse simul et poculum;
Abbreviated transcription (Latin):
gelos uisos familiariter: & sensimus &
exꝑtisumus. Rem minimam dicturꝰ sum: sed
tamen dicam. Aput ne mausum ep̃orum syno
das habebatur: ad quam quidem ire nolue-¬
rat: sed quid gestum esset: scire cupiebat. Casu
cum eo iste sulpitius nauigabat: sed ꝓcul. ut
semꝑ a ceteris in remota nauis ꝑte residebat. Ibi
ei angelus quid gestum ẽẽt insinodo nuntia¬
uit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite
requirentes: satis comꝑtum habiumus. diẽ
ipsum fuisse conuentus: & ea ibi ab episcopis
fuisse decreta: que maititio angelus nuntiarat
hec cum maxime Gallus nec dum explicitis que
statuerat referre loqueret᷑. puer familiaris ingres¬
sus t. nuntians refrrigerium presbiterũ stare ꝓ
forib. Dubitare cepimus: utrum Gallum ad¬
huc ẽẽt. melius audire: an ex optatissimo nob̾
uiro qui offitio causa ad nos uemiebat occurre-¬
re.Tum sallus. Etiam si non ob aduentum sanc¬
tissimi sacerdotis relinqnda nobis hȩc eẽt. oratio:

Expanded text:
gelos uisos familiariter et sensimus et experti sumus. rem minimam dicturus eum, sed tamen dicam. apud Nemausum edus habebatur, ad quam quidem ire noluerat, sed quid gestum esset scire cupiebat. Casu cum eo iste Sulpicius navigabat; sed procul, ut semper, a caeteris in remota navis parte solus residebat. Ibi ei angelus, quid gestum esset in synodo, nuntiavit. Nos postea tempus habiti concilii sollicite requirentes, satis compertum habuimus, ipsum diem fuisse conventus, et ea ibi ab episcopis fuisse decreta quae Martino angelus nuntiaratHaec cum maxime Gallus, necdum explicitis quae statuerat referre, loqueretur, puer familiaris ingressus est, nuntians, Refrigerium presbyterum stare pro foribus. dubitare coepimus, utrum Gallum adhuc esset melius audire, an exoptatissimo nobis uiro, qui officii causa ad nos ueniebat, occurrere. tum Gallus: etiamsi non ob aduentum sanctissimi sacerdotis relinquenda nobis haec esset oratio,
Abbreviated transcription (Latin):
ministrum auctor ingueret..uii¬
N uico autem ambiciensi. id ẽ. castello ueteri. qd̾
nunc frequens habitat᷑ a frr̃ib. ydolum noueratis
grandi oꝑe constructum: in quo politissimis saxis
moles turrita surrrexerat: que in colle sum mita¬
tis theono sublimi ꝓcedens: suꝑsticionem loci
oꝑis dignitate ser uabat. huius destructionem.
Marcello ibidem consistenti presbitero: iur beatꝰ
sepemandauerat. Post aliquantum tempus re¬
gressus: increpat presbiterum cur adhuc ydoli
struttura consisteret. Ille causatu uix militari
manu. & ui publice magnitu dinis tantam molẽ
posse subuerti: ne dum id facile putaret ꝑ imbecil¬
los clericos. aut infirmos monachos quiuisse curari.
Tum martinus

Expanded text:
ministrum auctor urgueret. Iministrum auctor urgueret. In uico Ambatiensi, id est castello ueteri, quod nunc frequens habitatur a fratribus, idolium noueratis grande opere constructum. politissimis saxis moles turrita surrexerat, quae in conum sublime procedens superstitionem loci operis dignitate seruabat. huius destructionem Marcello, ibidem consistenti presbytero, uir beatus saepe mandauerat. post aliquantum tempus regressus increpat presbyterum, cur adhuc idolii structura consisteret. ille causatus uix militari manu et ui publicae multitudinis tantam molem posse subuerti, nedum id facile putaret per inbecillos clericos aut infirmos monachos quiuisse curari. tum Martinus
Abbreviated transcription (Latin):
eo ut aduitianum recurram: qui cum
in omnib locis cunctisq urbib ederee
crudelitatis sue infanda monimenta: turonis tan¬
tum in nocens erat. Et illa bestia que huma no
sanguine & infelicium mortib alebatur: mitem
se atq transqͥllum beato uiro presente prestabat.
Memini quodam die ad eum uenisse martitiũ
Qui ubi secretarum eius in gressus ẽ. uidet post
tergum ipsius demonem mire magnitudinis as¬
sidentem. Quem eminus ut uerbo quia ita necesse¬
est parum latino loquamur exsufflans. auitianus
se exufflari existimans. Quid me inquit sc̃e sic
aspicis: Tum martirius. Non te inquit: sed eum
qui ceruici tue teter incubuit. Ita recessit: diabolus:
& reliquit familiare subsellium. Satisq constat:
ab illo die auitianum mitiorem fuisse: seu quod in¬
tellexerat egisse: se semꝑ assidentis sͥ diaboli fecis¬
se uoluntatem: seu quod inmundꝰ sp̃c ab illius con¬
sessu ꝑ martinium fugatus: priuatus ẽ. potestate
grassandi: cum erubesceret minister auetore: nec

Expanded text:
ed ut ad Auitianum recurram - qui cum in omnibus locis cunctisque in urbibus ederet crudelitatis suae infanda monumenta, Turonis tantum innocens erat: et illa bestia, quae humano sanguine et infelicium mortibus alebatur, mitem se adque tranquillum beato uiro praesente praestabat —: memini quodam die ad eum uenisse Martinum : qui ubi secretarium eius ingressus est, uidit post tergum ipsius daemonem mirae magnitudinis adsidentem. quem eminus, ut uerbo, quia ita necesseest, parum Latino loquamur, exsufflans, Auitianus se exsufflari existimans, quid me, inquit, sancte, sic accipis? tum Martinus, non te, inquit, sed eum, qui ceruici tuae taeter incumbit. cessit diabolus et reliquit familiare subsellium: satisque constat post ilium diem Auitianum mitiorem fuisse, seu quod intellexerit egisse se semper adsidentis sibi diaboli uoluntatem, seu quod inmundus spiritus ab illius consessu per Martinum fugatus priuatus est potestate grassandi, cum erubesceret minister auctore nec