comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nautem p̃t̾etint̾ intuendum qd̃ di¬
citur: qui testimoniũ ꝑhbet de his
& scrips̃t hec. Fhibuit quippe testimoni¬
um uerbo d̾i p̃dicando: ꝑhibitit scͥben¬
do. ꝑhibuit denuo eadem quȩ scripserat
quidẽ a temꝑe dñice passionis. resurrecti¬
onis. & ascensionis in celum. usq ad ultima
ter sexaginta & quinqi: abs̃q ullo scri¬
bendi amminiculo u̾bum p̾dicauit. at
ubi a domiciano qui scds post neronem
xp̃ianorum ꝑsequutor extitit in exiliũ
missus est: irrumpentes in eccł̃iam here¬
tici quasi in destituta pastore ouilia lu-
gabant: simplicitatem fidei cuangłice ꝑ¬
uersa maculauere doctrina. S dum
ipse post occisionem domiciani ꝑmit¬
tente pio principe nerua. rediret ephe-¬
sum: compulsus.ẽ ab omĩb pene tũe
asiȩ ep̃is & multarum ecrłiarum le¬
gationib de coeterna patri diuinita¬
te xp̃i. altius facere sermonem: eo qd̾
in trium eu̾głistarum scͥptis. mathei

Expanded text:
Non autem praetereunter intuendum quod diNon autem praetereunter intuendum quod dicitur, Qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec. Perhibuit quippe testimonium verbo Dei praedicando, perhibuit scribendo, perhibuit denuo eadem quae scripserat quidem a tempore Dominicae passionis, resurrectionis et ascensionis in coelum usque ad ultima ter sexaginta quinque, absque ullo scribendi adminiculo verbum Dei praedicabat. At ubi a Domitiano, qui secundus post Neronem Christianorum persecutor exstitit, in exsilium missus est, irrumpentes in Ecclesiam haeretici, quasi in destitugabant, simplicitatem fidei evangelicae perversa maculavere doctrina. Sed dum ipse post occisionem Domitiani, permittente pio principe Nerva rediret Ephesum, compulsus ab omnibus pene tum Asiae episcopis et multarum Ecclesiarum legationibus, de coaeterna Patri divinitate Christi, altius facere sermonem, eo quod in trium Evangelistarum scriptis, Matthaei,
Abbreviated transcription (Latin):
speculatiua autem felicitas que hic incho¬
atur. illic sine fine ꝑficitur: quando & suꝑ¬
norum ciuum & ipsius diũ p̃sentia ñ ꝑ
specłm & in enigmate sicut nunc: s facie
ad facĩem iudebitur. Unde recte de ea
sub typo discipuli quẽ diligebat. quẽ¬
q supra pectus suum fecit discumbere:
dicit iħc. Sic eum uolo manere donec
uenio. Acsi aꝑte dicat. Nolo gustum
speculatiue uirtutis quã maxime in
sc̾is meis diligo. sꝑantib in ꝓtectione
alarum inearii. in ebriatis ab ub̾tate
domius meȩ. sicut laboriose usum acti-¬
onis leti conditione finire: s post mor¬
tem sublimius me apparente atq in
meȩ conspectum maiestatis illos ꝑdu-¬
cente ꝑfici. Sequitur. Hic est discipłs
ille qui testimonium ꝑhibet de his. ꝙ
scripsit hec: & scimus qi uerum est te¬
strmonium eius. lam manifeste beatus
iohannes suã ꝑsonam designat ex offi¬
cio: quã designare uitat ex uocabulo.

Expanded text:
SpeculatiSpeculatiatur, illic sine fine perficitur, quando et supernorum civium, et ipsius Domini praesentia, non per speculum et in aenigmate sicut nunc, sed facie ad faciem videbitur. Unde recte de ea sub typo discipuli quem diligebat, quemque supra pectus suum fecit discumbere, dicit Dominus: Sic eum volo manere donec venio. Ac si aperte dicat: Nolo gustum speculativae suavitatis, quam maxime in sanctis meis diligo, sperantibus in protectione alarum mearum, inebriatis ab ubertate domus meae, sicut laboriosae usum actionis lethi conditione finiri, sed post mortem sublimius me apparente, atque in meae conspectum majestatis illos perducente perfici. Sequitur: Hic est discipulus ille qui testimonium perhibet de his, et scripsit haec. Et scimus quia verum est testimonium ejus. Jam manifeste beatus Joannes suam per sonam designat ex officio, quam designare vitat ex vocabulo.
Abbreviated transcription (Latin):
fectum: at tamen una uita ꝑ petrum.
alia designatur ꝑ ioħem In eo & enim
qd̾ ait petro dñs. extendes manus tuas
& alius te ciniget & ducet quo tu ñ uis:
ꝑfectionem expͥmit actiue conu̾sationis.
quȩ temptationum solet igne ꝓbari. Un¬
de alibi de ea dicit aꝑtius. Beati qui ꝑse¬
quitionem patiunt᷑ ꝓpt̾ iusticiam. Cui
recte subiungit dicens. sequere me: qi
passus est ꝓ nobis. relinquens nob̃ exemplũ
ut sequamur uestigia eius. Qd autem dicit
de iolianne. sic eum uolo manere donec ue-¬
nio: statum contemplatiuȩ uirtutis insi.¬
nuat. quȩ ñ ꝑ mortem finienda ut actiua:
complenda. Actiuus namq labor cum mor-¬
te deficit: mercedem post mortem acceptu¬
rus ec̃nam. Quis enim in illa uita panem
esurienti dat. ubi nemo esurit: q̃uis aquã
sitienti ubi nemo sitit: Quis mortuum se
uenitur: Actionis gͦ ibi labor nullus: s so¬
lus p̃t̾i̾tȩ actionis ꝑpetuus remanet fructꝰ.

Expanded text:
fectum, attamen una vita per Petrum, fectum, attamen una vita per Petrum, alia designatur per Joannem. In eo etenim quod ait Petro Dominus, Extendes manus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis, perfectionem exprimit activae conquae tentationum solet igne probari. Unde alibi de ea dicit apertius: Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam . Cui recte subjungit dicens: Sequere me. Quia passus est pro nobis, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus. Quod autem dicit de Joanne, Sic eum volo manere donec venio, statum contemplativae virtutis insinuat, quae non per mortem finienda ut activa, complenda. Activus namque labor cum morte deficit, mercedem post mortem accepturus aeternam. Quis enim in illa vita panem esurienti dat, ubi nemo esurit? quis aquam sitienti, ubi nemo sitit? quis mortuum sepvenitur? Actionis ergo ibi labor nullus, sed solus praeteritae actionis perpetuus remanet fructus.
Abbreviated transcription (Latin):
ceti̾s se mancipando frͥne dilectionis obse
edoctus. diutine orationis dulcedine in¬
structus. crebra lacrumarũ compunctio¬
ne assuefactus. a cunctis mundi negociĩs
uacare. & in sola dilectione d̾i ocłm men¬
tis intendere didicerit ⁊ gaudiumq ꝑpe¬
tuȩ beatitudinis qd̃ in futuro ꝑcepturꝰ.ẽ.
uita etiã in p̃senti. crꝑit arclent̾ desidando
p̃gustare: & aliquando etiã quantũ mor¬
talib fas est: in excessu mentis sublimit̃
lationis illos maxime recipit. qui post lon¬
ga monasticȩ rudimenta uirtutis. secreti
ab hominib degere norunt: eo libiorem
ad celestia meditanda animũ habentes.
quo a t̾renis seꝑatum tumultib. Nãq
actiua ñ solis in cenobio monachis : s &
cuncto ut diximus popło d̾i generalit̃
ingrecdienda ꝓponitur. & quidẽ utrumq
apłm. & petrum uidelicit & iołiem quãuis
int̾ homines positum. ꝓ excellentis cul¬
mine gr̾e constat in utraq uita fuisse ꝓ¬

Expanded text:
caeteris se mancipando fraternae dilectionis obseqcaeteris se mancipando fraternae dilectionis obseqedoctus, diutinae orationis dulcedine instructus, crebra lacrymarum compunctione assuefactus, a cunctis mundi negotiis vacare, et in sola dilectione oculum mentis intendere didicerit, gaudiumque perpetuae beatitudinis quod in futuro percepturus est, vita etiam in praesenti coeperit ardenter desiderando praegustare, et aliquando etiam, in quantum mortalibus fas est, in excessu mentis speculandoinae speculationis illos maxime recipit qui post longa monasticae rudimenta virtutis secreti ab hominibus degere norunt, eo liberiorem ad coelestia meditanda animum habentes, quo a terrenis separantur tumultibus. Namque activa non solis in coenobio monachis, sed et cuncto, ut diximus, populo Dei generaliter ingredienda proponitur. Et quidem utrumque apostolum, et Petrum videlicet et Joannem, quamvis inter homines positum, pro excellentis culmine gratiae constet in utraque vita fuisse per
Abbreviated transcription (Latin):
te donec ueniret ipse. Possumus autem
mystice inhis quȩ petro & iohanni a dño
p̃dicta atq in eis sunt gesta: duas eccłiȩ
uitas quib in p̃senti exercetur. actiuam
scilicet & contemplatiuã designatas ac¬
ciꝑe. Quarum actiua cominunis popło
dei uia uiuendi est: ad contemplatiuã
exercitationẽ piȩ actionis ascendunt. Ac¬
tiua quippe uita est: studiosum famulũ
xp̃i uistis insistere laborib: & prius qͥdẽ
scipsum ab hoc scło unmacłatum custodi¬
re: mentẽ. manum. linguam. ac mbra
corꝑis cet̾a ab omĩ inquinam̃to culpe
temptantis continere: ac diuinis ꝑpe¬
tuo subiugare seruiciis: deinde etiam
rere. esurienti cibum: potum sicienti: al-¬
genti uestitum ministrando. egenos ua¬
gosq in domum recipiendo. infirmum
uisitando: mortuum sepeliendo. eripi¬
endo inopem de manu fortioras ens.
egenum & pauꝑem a diripientib eum:
s & erranti uiam ueritatis ostendendo. ac

Expanded text:
re, donec ipse veniret. Possumus autem re, donec ipse veniret. Possumus autem mystice in his quae Petro et Joanni a Domino praedicta atque in eis sunt gesta, duas Ecclesiae vitas, quibus in praesenti exercetur, activam scilicet et contemplativam, designatas accipere, quarum activa communis populo Dei via vivendi est: ad contemplativam ectionem piae actionis ascendunt. Activa quippe vita est studiosum Christi famulum justis insistere laboribus, et prius quidem seipsum ab hoc saeculo immaculatum custodire, mentem, manum, linguam, ac membra corporis caetera ab omni inquinamento culpae tentantis continere, ac divinis perpetuo subjugare servitiis. Deinde etiam rere, esurienti cibum, potum sitienti, algenti vestitum ministrando, egenos vagosque in domum recipiendo, infirmum visitando, mortuum sepeliendo, eripiendo inopem de manu fortioris ejus, egenum et pauperem a rapientibus eum; sed et erranti viam veritatis ostendendo, ac
Abbreviated transcription (Latin):
bilem euangłizandi constantiã in pacli¬
mos insulam exilio religatur: ubi hu¬
mano licet destitutus solatio. diuinȩ
tar̃ usionis & alloquutionis meriut
crebra consolatione releuari. Deniq ibi¬
dem apocalypłyn quam ei dñs de statu
eccłie p̃senti uł futuro reuelauit. manu
sua conscripsit. Unele constat ꝓmissionẽ
sic manendi donec ueniret dñs. ñ eo ꝑtine¬
re qd̃ sine labore certaminis iuicturꝰ in
mrundo: s illo potius qđ sine dolore pa̾¬
sionis transiturus eẽt de mundo. Siẽ enĩ
in patrum litt̾is inuenimus. cũ longo
confectus senio sciret imminere diem re
monita exhortationum ac missarũ cele¬
brationem. ultimũ eis ualefecit. Dem¬
de descendens indefossum sepulture sue
locun: facta oratione appositus.ẽ. ad pa¬
tres suos: tam liber a dolore mortis. qͣ
a corruptione carnis inuenit᷑ alienus.
Atq ita completa est ueridica saluato¬
ris sententia: qr sic eum uoluerit mane¬

Expanded text:
bilem evangelizandi constantiam, in Pathbilem evangelizandi constantiam, in Pathmos insulam exsilio relegatur, ubi humano licet destitutus solatio, divinae tamen visionis et allocutionis meruit crebra consolatione relevari. Denique ibidem Apocalypsin, quam ei Dominus de statu Ecclesiae praesenti, vel futuro revelavit, manu sua conscripsit. Unde constat promissionem sic manendi, donec veniret Dominus, non eo pertinere quod sine labore certaminis victurus in mundo, sed illo potius, quod sine dolore passionis transiturus esset de mundo. Sicut enim in Patrum litteris invenimus, cum longo confectus senio, sciret imminere diem recmonita exhortationum ac missarum celebrationem, ultimum eis vale fecit: deinde descendens in defossum sepulturae suae locum, facta oratione, appositus est ad patres suos tam liber a dolore mortis, quam a corruptione carnis invenitur alienus. Atque ita completa est veridica illa Salvatoris sententia, quia sic eum voluerit mane
Abbreviated transcription (Latin):
uolo manere donec ueniam. Quid ad te:
Nongͦ putandum qr discipłs ile ñ sit
quis est homo qui uiuet & ñ uidebit
mortem: s ita potius intelligendum. qd̾
ceteris xp̃i discipłis ꝑ passionem consũ¬
matis. ipse in pace ȩccłiȩ aduentum uo¬
cationis expectauerit. Et hoc est qd̃ ait
dñs. sic eum uolo manere donec uenio:
ñ qr ñ & ipse multos antea labores ꝓ dño
pressurasq malorũ tolerauerit. s qr ul¬
timum in pace senium finierit: uitpote
exccłiis xp̃i ꝑ asiam quã regebat longe
lateq fundatis. Nam & in actib apłoꝵ
cum cet̾is apłis flagellatus inuenitur:
quando ibant gaudentes a conspectu
concilii. qm̃ digni habiti sunt ꝓ nomine
tħhu contumeliam pati: & a domiciano
cesare in fertientis olei dolium missus
in eccłiastica narratur hystoria: ex quo
tamen diuina se ꝓtegente gr̾a tam inta-¬
ctus exierit. quam fuerat a corruptione
concupiscentis carnalis extraneus. Nec
multo post ab eodem pͥncipe ꝓpt̾̃ in seꝑa¬

Expanded text:
volo manere donec veniam; quid ad te? Non ergo putandum quia discipulus ille non sit Quis est homo qui vivit, et non videbit mortem? Sed ita potius intelligendum quod, caeteris Christi discipulis per passionem consummatis, ipse in pace Ecclesiae adventum vocationis exspectaverit. Et hoc est quod ait Dominus: Sic eum volo manere donec veniam, non quia non et ipse multos antea labores pro Domino pressurasque malorum toleraverit, sed quia ultimum in pace senium finierit, utpote Ecclesiis Christi per Asiam quam regebat jam longe lateque fundatis. Nam et in Actibus apostolorum cum caeteris apostolis flagellatus invenitur, quando ibant gaudentes a conspectu concilii, quoniam digni habiti sunt pro nomine Jesu contumeliam pati. Et a Domitiano Cin ecclesiastica narratur historia; ex quo tamen divina se protegente gratia, tam intactus exierit, quam fuerat a corruptione concupiscentiae carnalis extraneus. Nec multo post ab eodem principe, propter insupera
Abbreviated transcription (Latin):
seor. reu̾titur ad eos diabolus: et septenario
sibi numero demonũ addito. habitat pristinã
possident᷑ blasphemantes insinagogis suis. xp̃m
iħm: quã in egẏpto possessi fuerant ante legiᷤ
noticiã. quia aliud.ẽ uenturũ nõ credere.
aliud eũ nõ suscepisse qui uenerit. Septena-¬
riũ aut̃ numerũ adiunctũ diabolo uel ꝓpt̃
sabbatũ intellige. uel ꝓpt̾ numerũ sp̃c scĩ:¬
ut quomͦ in isaẏa suꝑ uirgã de radice iesse
&e florẽ qͥ de radice conscendit septẽ sp̃c uir-¬
tutũ descendisse narrant᷑. ita &e e cõtrario ui-¬
ciors numerus in diabolo consecrecratus sit.
factũ .ẽ. aut̃ cũ hȩc diceret: extollens uocẽ
quȩdã mulier de turba dixit illi. Beatus

Expanded text:
aeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario aeorum, revertitur ad eos diabolus, et septenario sibi numero daemonum addito habitat pristinam possidentur blasphemantes in synagogis suis Jesum Christum, quam in Aegypto possessi fuerant ante legis notitiam. Quia aliud est venturum non credere, aliud eum non suscepisse, qui venerit. Septenarium autem numerum adjunctum diabolo, vel propter sabbatum intellige, vel propter numerum SpiritUt quomodo in Isaia, super virgam de radice Jesse, et florem qui de radice conscendit, septem spiritus virtutum descendisse narrantur, ita et e contrario vitiorum numerus in diabolo consecratus sit. Factum est autem cum haec diceret, extollens vocem quaedam mulier de turba, dixit illi: Beatus
Abbreviated transcription (Latin):
simone mago cet̾isq talib specialit̾ legimꝰ im-¬
plecũ. Quo aut̃ generalit̾ hȩc ꝑabola tendat.
ipse scłm matheũ saluator exposuit: ubi ea
t̃minata mex subdidit dicens. Sic erit & gene
huie pessimȩ: id est qđ de uno quolibet specia¬
lit̃ geri solere narraui: hoc in tota generaliter
huiꝰ popłi gente geri nõ desinet. Inmundus qͥp¬
pe spc̃ exiuit a uideis: quando acceꝑunt legẽ.
Et ambulauit ꝑ loca arida: requirens sibi re-¬
quiẽ. Expulsus. uideł. a iudeis: ambulauit
ꝑgentiũ solitudines. Quȩ cũ postea dnõ credi¬
dissent: ille nõ inuento loco in nationib. dix̃.
Reu̾tar ad domũ meã pristinã unde eriui:
habebo iudeos quos ante dimiserã. Et ueniẽs.
inuenit uacantẽ &e scopis mundatã. Uacabat
bat dicentẽ. dimittetur uobis domꝰ ur̃ã deserca.
Quia igit᷑ dĩ &e. angłoꝵ p̃sidia nõ habebant.
oe ornati erant suꝑflus obseruationib phari-¬

Expanded text:
Simone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus imSimone mago, caeterisque talibus, specialiter legimus impletum. Quo autem generaliter haec parabola tendat, ipse secundum Matthaeum Salvator exposuit, ubi, ea terminata, mox subdidit dicens: Sic erit et generationi huic pessimae. Id est, quod de uno quolibet specialiter geri solere narravi, hoc in tota generaliter hujus populi gente geri non desinit. Immundus quippe spiritus exivit a Judaeis, quando acceperunt legem. Et ambulavit per loca aridaquiem, expulsus videlicet a Judaeis ambulavit per gentium solitudines, quae cum postea Domino credidissent, ille non invento loco in nationibus, dixit: Revertar ad domum meam pristinam, unde exivi, habebo Judaeos quos ante dimiseram: Et veniens invenit vacantem, scopis mundatam. Vacabat t dicentem: Dimittetur vobis domus vestra deserta . Quia igitur Dei et angelorum praesidia non habebant, et ornati erant superfluis observationibus Pharis
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit scopis mundatã. hoc est gr̃a baptisma¬
tis a peccators labe castigatã. sed nulla boni oꝑis
industria cumulatã. Unde bene matheus hãc
domũ. uacantẽ. scopis mundatã atq ornatam
dicit inuentã. Mundatã uideł. a uiciis pristi¬
nis ꝑbaptismũ: uacantẽ abonis actib ꝑ negli¬
gentiã. ornatã simulatis uirtutib ꝑ hẏpocri¬
sim. Et tc̃ uadit & assumit septẽ alios spc̃ ne¬
quiores se: & ingressi habitant ibi. ꝑ septem
malos sp̃c̃: uniuersa uicia designat. Quẽcumq
enĩ post baptisma siue pͣuitas heretica. seu mũ-¬
dana cupiditas arripuerit: mox om̃iũ ꝓster-¬
nec inima uiciors. Unde recte nequiores tunc
eũ sp̃s dicunt᷑ ingressi: quia nõ solũ illa septẽ
habebit uicia quȩ septẽ sp̃ualib sunt contͣ¬
ria uirtutib. sed ꝑ hipocrisin ipsas se uirtutes
habere simulabit. Et sunt nouissima homi-¬
nis illiꝰ. peiora priorib. Melius quippe erat

Expanded text:
invenit scopis mundatam. Hoc est, gratia baptismainvenit scopis mundatam. Hoc est, gratia baptismatis a peccatorum labe castigatam, sed nulla boni operis industria cumulatam. Unde bene Matthaeus hanc domum vacantem, scopis mundatam atque ornatam dicit inventam: mundatam videlicet a vitiis pristinis per baptismum, vacantem a bonis actibus per negligentiam, ornatam simulatis virtutibus per hypocrisim. Et tunc vadit et assumit septem alios spiritus nequiores se, et ingressi habitant ibi. Per septem malos spiritus universa vitia designat. Quemcunque enim post baptisma sive pravitas haeretica, seu mundana cupiditas arripuit, mox omnium prosternet in ima vitiorum. Unde recte, nequiores tunc eo spiritus dicuntur ingressi, quia non solum habebit illa septem vitia, quae Septem spiritalibus sunt contraria virtutibus, sed et per hypocrisin, ipsas se virtutes habere simulabit. Et sunt novissima hominis illius pejora prioribus. Melius quippe erat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽpore baptismatis spc̃ inmundus qui in eo
prius habitauerat ad cõfessionẽ catholicȩ fi
Aabrenũtiationẽ mundanȩ conuersationis ei-¬
ciat᷑. locaq in aqͦsa ꝑagret. id est corda fideliũ
quȩ a mollicie flurȩ cogitationis expurgata
st̃ callidus insidiator exploret. siquos ibi for¬
te suȩ nequitiȩ gressus figere possit. Sed bene
dicit᷑ querens requiẽ & nõ inueniens: quia
castas m̃tes effugiens. in solo diabolus corde
pͣuors gratã sibi pot̾ inuenire quietẽ. Unde¬
ce de illo dñs. Sub umbra in qͥt dormit in
secreto calami. & locis hum̃tib : in umbra
uideł. tenebrosas cõscientias. incalamo qui
foris ẽ. nitidus intꝰ uacuus. simulatrices.
in locis hum̃tib lasciuas mollesq m̃tes in¬
sinuans. Dicit. Reu̾tar indomũ meã unde
exiui. Timendus ẽ iste u̾siculus ñ exponendꝰ:
ne culpa quã in nob̃ extinctã credebamꝰ. ꝑ in¬
curiã nos uacantes opprimat. Et cũ uenerit:

Expanded text:
tempore baptismatis spiritus immundus, qui in eo tempore baptismatis spiritus immundus, qui in eo prius habitaverat ad confessionem catholicae fidei, abrenuntiationem conversationis, ejiciatur; locaque inaquosa peragret, id est, corda fidelium, quae a mollitie fluxae cogitationis expurgata sint, callidus insidiator exploret, si quos ibi forte suos nequitiae gressus figere possit, sed bene dicitur. Quaerens requiem, et non inveniens. Quia castas mentes effugiens, in solo diabolus corde pravorum gratiam sibi potest invenire quietem. Unde de illo Dominus: Sub umbra, inquit, dormit in secreto calami, et in locis humentibus ; in umbra, videlicet tenebrosas conscientias: in calamo, qui foris nitidus, intus est vacuus, simulatrices: in locis humentibus, lascivas mollesque mentes insinuans. Dicit: Revertar in domum meam unde exivi. Timendus est iste versiculus, non exponendus, ne culpa quam in nobis exstinctam credebamus, per incuriam nos vacantes opprimat Et cum venerit,
Abbreviated transcription (Latin):
nõ ÷ mecũ adu̾sũ me est: & qui non colligit
mecũ disꝑgit. Nõ putet quisꝗͣ de hereticis hoc¬
dictũ &e scismaticis. quãꝗͣ & ita ex suꝑ fluo
possit intelligi: sed ex consequentib textuq
sermonis ad diabolũ refertur. & qđ nõ possint
oꝑa saluatoris beelzebub oꝑib comꝑari. Ille cu¬
pit animas hominũ tenere captiuas: dñs lib̾a¬
re. Ille p̃dicat idola: hic uniꝰ dĩ noticiã. Ille
trahit ad uicia: hic ad uirtutẽ reuocat. Quo¬
mͦ gͦ possuit habere cõcordiã int̾ se: quoꝵ
oꝑa diuisa st̃: Cũ inmundus spẽ exierit ab ho¬
mine: ambulat ꝑ loca in aqͦsa. Iuãuis simplici¬
ter intelligi possit dnm hȩc ad distinctionẽ
suors &r satͥane oꝑũ adiunxisse. qđ scilicet ip¬
se semꝑ polluta mundare. satͥanas uͦ munda-¬
ta grauiorib festinet actaminare sordib: tñ
&r de heretico quolibet uel scismatico uel etiã
malo catholico pot̾ nõ incõuenient̃ accipi. deqͦ

Expanded text:
 adversum me est; et qui non colligit mecum, dispergit. Non putet quisquam de haereticis dictum et schismaticis, quanquam et ita ex superfluo possit intelligi, sed ex consequentibus textuque sermonis ad diabolum refertur, et quod non possint opera Salvatoris Beelzebub operibus comparari. Ille cupit animas hominum tenere captivitas, Dominus liberare; ille praedicat idola hic unius Dei notitiam; ille trahit ad vitia, hic ad virtutem revocat. Quomodo ergo possunt habere concordiam inter se, quorum opera divisa smine ambulat per loca arida. Quamvis simpliciter intelligi possit Dominum haec ad distinctionem suorum et Satanae operum adjunxisse, quod scilicet ipse semper polluta mundare, Satanas vero mundata gravioribus festinet attaminare sordibus; tamen et de haeretico quolibet vel schismatico, vel etiam malo catholico potest non inconvenienter accipi. De quo
Abbreviated transcription (Latin):
nore. nec primã similẽ uisa est nec habere
sequentẽ. At ille dixit. Qͥnimmo: beatiqui
audiunt u̾bũ dĩ. &. custodiunt illud. Pul-¬
chrȩ saluator attestationi mulieris annuit.
nõ eã tantũmͦ quȩ uerbũ dĩ corꝑalit̾ gene¬
rare meruerat. sed & om̃s qui idẽ u̾bũ spũ¬
alit̾ auditu fidei conciꝑe &e boni oꝑis custodia
uel insuo uel in ꝑximors corde parere ce qͣsi
alere studuerint asseuerans esse beatos: qͥa
ce eadẽ dĩ genitrix & inde qͥdẽ beata quia
u̾bi incarnandi ministra ẽ facta temꝑalis.
sed inde multo beatior. quia eiꝰdẽ semꝑamã-¬
di custos manebat ȩt̃na. Qua sententia sapi-¬
entes iudeoꝵ clã ꝑcutit: qui u̾bũ dĩ ñ audi-
ae custodire. sed negare &e blasphema quere

Expanded text:
imilem visa est, nec habere sequentem. At ille dixit: Quinimo, beati qui audiunt verbum Dei, et custodiunt illud. Pulchre Salvator attestationi mulieris annuit, non eam tantummodo, quae Verbum Dei corporaliter generare meruerat, sed et omnes qui idem Verbum spiritaliter auditu fidei concipere, et boni operis custodia vel in suo, vel in proximorum corde parere, et quasi alere studuerint, asseverans esse beatos. Quia et eadem Dei genitrix et inde quidem beata, quia Verbi incarnandi ministra est facta temporalis; sed inde multo beatior, quia ejusdem semper amandi custos manebat aeterna. Qua sententia sapientes Judaeorum clam percutit, qui Verbum Dei non audire et custodire, sed negare et blasphemare quaere
Abbreviated transcription (Latin):
nunt᷑. Cũ fortis armatꝰ custodit atriũ suũ:
in pace st̃ ea quȩ possidet. fortẽ diabolũ. atri¬
um uͦ illiꝰ mundũ qui in maligno positus
ẽ appellat: in quo usq ad saluatoris aduen¬
tũ male pacato potiebat᷑ imꝑio. quia in cor-¬
dib infideliũ sine ulla contͣlictione qui¬
escebat. Unde & alibi princeps mundi uo-¬
catur. dicente dño. Uenit enĩ princeps mun-¬
di: & in me nichil inuenit. Et iterũ. Nẽ prin¬
ceps mundi huiꝰ eiciet᷑ foras. De qua hic eiee-¬
tione subiungit᷑. Si aut̃ fortior illo suꝑue¬
niens uicerit euͣ: uniu̾sa arma eiꝰ auferte.
in quib confidebat. & spolia eiꝰ distribuet.
De se ipso quippe loquit᷑: qđ ñ concordi fal-¬
lax oꝑatione quẽadmodũ calũpniabantur.
s fortiori potentia uictor. homines a demo-¬
nio lib̾aret. arma in quib male fortis ille
confidebat. astuciȩ doliq st̃ neqͥtiȩ spũalis:
spolia uͦ eius ipsi homines st̃ ab eo decepti. Quȩ ui¬

Expanded text:
um. Cum fortis armatus custodit atrium suum, in pace sunt omnia quae possidet. Fortem diabolum, atrium vero illius mundum, qui in maligno positus est, appellat, in quo usque ad Salvatoris adventum male pacato potiebatur imperio, quia in cordibus infidelium, sine ulla contradictione quiescebat, unde et alibi princeps mundi vocatur, dicente Domino: Venit enim princeps mundi, et in me nihil inveniet , et iterum: Nunc princeps mundi fortior illo superveniens vicerit eum, universa arma ejus auferet, in quibus confidebat, et spolia ejus distribuet. De seipso quippe loquitur, quod non concordi fallax operatione, quemadmodum calumniabantur, sed fortiori potentia victor, homines a daemonio liberaret. Arma in quibus male fortis ille confidebat astutiae dolique sunt nequitiae spiritalis, spolia vero ejus ipsi homines sunt ab eo decepti. Quae vi
Abbreviated transcription (Latin):
quid facies de his quȩ de cȩlo uenerint: Utiq
respondebis &x magos in egẏpto multa sig¬
na fecisse de cȩlo. Ipse aut̃ ut uidit cogitatio¬
nes eoꝵ: dixit eis. Omẽ regnũ in seipsum
diuisũ desolabit᷑: & domꝰ supͣdomũ cadet.¬
nõ ad dicta s ad cogita respondit: uͭel sic cõ-¬
pellerent᷑ credere potentiã euis qui cordis
uidebat occulta. Si aut̃ omẽ regnũ in se ip¬
so diuisũ desolatur: gͦ patris & filii & sp̃c¬

Expanded text:
qui feceris de iis quae de coelo venerint? Utique qui feceris de iis quae de coelo venerint? Utique respondebis, et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo. Ipse autem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipso divisum desolabitur, et domus supNon ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipsum divisum desolatur, ergo Patris, et Filii, et Sp
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc. uel quȩ negare neqͥuerant sinistra int̾pre¬
catione ꝑuertere laborabant: quasi hec non
diuinitatis sed inmundi spc̃ oꝑa fuissent. idẽ.
beelzebub qui ds̃ erat acharon. Nã beelquid̃
ipse ẽ. baal: zebub aut̃ musca uocat᷑. Nec iux-¬
ta quȩdã mendosa exemplaria uel .i. litte¬
ra uel .d. in fine nominis. ẽ legenda sed .u. be¬
elrebub gͦ baal muscarũ. idẽ. uir muscarũ
siue habens muscas int̾p̾tat᷑: obsordes. uidłe.
ĩmolaticii cruoris. ex cuiꝰ spurcissimo ritu
uel nomine pͥncipẽ demonioꝵ cognomina¬
bant. Et alii tẽptantes: signũ de cęlo quere¬
bant ab eo. Uel in morẽ heliȩ ignẽ de sublimi
uenire cupiebant: uel insimilitudinẽ samu¬
elis cẽpore estiuo mugire tonitrua cͥoruscare
fulgura. imbres ruere. quasi ñ possint & illa
calũpniari & dicere. exoccultis &e uariis aeris
passionib accidisse. At tu qui calũpniaris ea
quȩ octis uides. manu tenes. utilitate sentis:

Expanded text:
nterpretatione pervertere, laborabant, quasi non haec divinitatis, sed immundi spiritus opera fuissent, id est, Beelzebub, qui Deus est Accaron . Nam Beel quidem ipse est Baal, Zebub autem musca vocatur. Nec juxta quaedam mendosa exemplaria, l litera, vel d, in fine est nominis legenda, sed b. Beelzebub ergo baal muscarum, id est, vir muscarum, sive habens muscas, interpretatur, ob sordes, videlicet, immolatitii cruoris, ex cujus spurcissimo ritu vel nomine principem daemoniorum cognominabant. Et alii tentantes, signum de coelo quaerebant ab eo. Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant, vel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere, quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis,
Abbreviated transcription (Latin):
missi st̃ denere. & maluerunt credere.
Illi respondunt ex pre iudicio cordissui:
quod ce illis. Numqͥd &e tu galileus ese
Id est quasi agalileo seductus. Dñs enĩ
galileus dicebat᷑ : qm̃ de nazareth ciui¬
tate erant parentes eius. Scdm mariã
dixi parentes: ñ scd̾m uirile sem̃. Non
enĩ quęsiuit in terra nisi matrẽ : qui
iam habebat de suꝑ patrẽ. Nam utraq eiꝰ
natiuitas mirabilis fuit: diuina sine
matre. humana sine patre. Quid gͦ illi
quasi legis doctores ad nichodemũ dixe¬
runt: Scrutare scripturas & uide : qͥa
ꝓpħa agalilea ñ surgit. S dñs ꝓpħarũ¬

Expanded text:
missi sunt tenere, et maluerunt credere. missi sunt tenere, et maluerunt credere. Illi responderunt, ex praejudicio cordis sui, quod et illis: Numquid et tu Galilaeus es? Id est, quasi a Galilaeo seductus. Dominus enim Galilaeus dicebatur, quoniam de Nazareth civitate erant parentes ejus. Secundum Mariam dixi parentes, non secundum virile semen: non enim quaesivit in terra nisi matrem, qui jam habebat desuper Patrem. Nam utraque ejus nativitas mirabilis fuit; divina sine matre, humana sine patre. Quid ergo illi quasi Legis doctores ad Nicodemum dixerunt? Scrutare Scripturas, et vide quia propheta a Galilaea non surgit. Sed Dominu
Abbreviated transcription (Latin):
credidit in eum aut ex phariseis: Sed
turba hȩc quȩ ñ nouit legem: maledi.¬
cti sunt. Qui ñ nouerant legem ipsi
credebant in eum qͥ miserat legẽ: &e eũ
qui miserat legẽ contẽpnebant illi qui
docebant legem. ut impleretur qđ di¬
xerat ipse dñs. ego ueni ut ñ uidentes
uideant & uidentes cȩci fiant. Cȩci enĩ
facti sunt pharisei doctores: illumina¬
ti sunt poplĩ nescientes legẽ & in aucto.¬
rẽ legis credentes. Nichodemꝰ tam̃ unꝰ
ex phariseis qͥ ad dñm nocte uenerat.
& ipse ñ quidẽ incredulus s timidus. nã
ideo nocte uenerat ad lucem quia illumi¬
nari uolebat & sciri timebat: respondit
iudeis. Numqͥd lex nr̃a iudicat hominẽ:
nͥ audierit ab ipso prius &e cognouerit
quid faciat: uolebant enĩ illi ꝑuerse an¬
te. esse dampnatores quã cognitores.
Sciebat enĩ nichodemꝰ uel potiuis crede¬
bat : quia si tantũ mͦ eum uellent paci¬
enter audire. forte similes fierent illis. qͥ

Expanded text:
credidit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed credidit in eum, aut ex Pharisaeis? Sed turba haec quae non novit Legem, maledicti sunt. Qui non noverant Legem, ipsi credebant in eum qui miserat Legem; et eum qui miserat Legem, contemnebant illi qui docebant Legem: ut impleretur quod dixerat ipse Dominus, Ego veni ut non videntes videant, et videntes caeci fiant . Caeci enim facti sunt Pharisaei doctores, illuminati sunt populi nescientes Legem, et in auctorem Legis credentes. 2. Nicodemus tamen unus ex Pharisaeis, qui ad Dominum nocte venerat, t ipse non quidem incredulus, sed timidus; nam ideo nocte venerat ad lucem, quia illuminari volebat, et sciri timebat: respondit Judaeis, Numquid Lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius et cognoverit quid faciat? Volebant enim illi perverse ante esse damnatores quam cognitores. Sciebat enim Nicodemus, vel potius credebat, quia si tantummodo eum vellent patienter audire, forte similes fierent illis qui
Abbreviated transcription (Latin):
no ex occasione lectionis eu¬
glice locudos nos ẽẽ. uobis
de sp̃u scõ. Ad hunc potandũ cũ dñs in¬
uitasset credentes in se. loquens int̾ eos
qui illũ tenere cogitabant & interficere
cupiebant. nec ualebant quia ille nole¬
bat: cũ gͦ hȩc locutus ẽẽt. nata ẽ. de illo
in turba dissensio. aliis putantib quod
ipse ẽẽt. xp̃c. aliis dicentib quia de gali¬
lea nõ exurget xp̃c. Qui uero missi fu.¬
erant ut eum tenerent. redierunt im.¬
munes acrimine: & pleni ad miratio.¬
ne. Nam ce testimoniũ ꝑhibuerunt di.¬
uinȩ doctrinȩ eius: cũ dicerent aquib
missi fuerant. quare ñ adduxistis euĩ.
Respondunt enĩ. numqͣ se audisse ho¬
minẽ sic locutũ. Non enim quisꝙͣ sic
loquit᷑ homo. Ille autẽ sic locutus ẽ:
quia d̾s erat & homo. Tañ pharisei
testimoniũ eoꝵ repellentes: dixert᷑
eis. Numqͥd & uos seducti estis: Uide.¬
mus enĩ delectatos uos esse sermonib
illius. Numqͥd aliquid de principib

Expanded text:
no ex occasione lectionis evangelicae locutos nos esse vobis de Spiritu sancto. Ad hunc potandum cum Dominus invitasset credentes in se, loquens inter eos qui illum tenere cogitabant, et interficere cupiebant nec valebant, quia ille nolebat: cum ergo haec locutus esset, nata est de illo in turba dissensio, aliis putantibus quod ipse esset Christus, aliis dicentibus quia de Galilaea non exsurget Christus. Qui vero missi fuerant, ut eum tenerent, redierunt immunes a crimine, et pleni admiratione. Nam et testimonium perhibuerunt divinae doctrinae ejus, cum dicerent a quibus missi fuerant, Quare non adduxistis eum? Responderunt enim nunquam se audisse hominem sic locutum: Non enim quisquam sic loquitur homo. Ille autem sic locutus est, quia Deus erat et homo. Tamen Pharisaei testimonium eorum repellentes, dixerunt eis: Numquid et vos seducti estis? Videmus enim delectatos vos esse sermonibus illius. Numquid aliquis de principibus
Abbreviated transcription (Latin):
quo resurgente. discipłi nouo amore ex¬
arserunt: quo ascendente. celi nouo obse¬
quio patuerunt. Celebremꝰ ergo deuota sol¬
lempnitate & hunc diẽ. quo cognitũ xp̃m
magi ex gentib ad orauerunt: sicut cele¬
brauimus illũ diem. quo natũ xp̃m pas¬
stores ex uidea uidert̃. Ipse enĩ dñs iħc xp̃s

Expanded text:
quo resurgente discipuli novo amore exquo resurgente discipuli novo amore exarserunt, quo ascendente coeli novo obsequio patuerunt. Celebremus ergo devota solemnitate et hunc diem, quo cognitum Christum Magi ex Gentibus adoraverunt ; sicut celebravimus illum diem, quo natum Christum pastores ex Judaea viderunt . Ipse enim Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
potestate regendã putet: quando quidẽ ista
sentiendo seruos suos in domo peccantes uer¬
berare ñ sinit᷑: nisi prius deos suos incelo
radiantes blasphemare cogatur. Xp̃m ta.
& ñ sane fatidicos s plane falsidicos libros
possunt ideo putare substellarũ decreco
esse natũ: quia eo nato stellã magi in ori¬
ente uiderunt. Hinc enĩ potius xp̃c non
illa ñ in cęlo sydereas uias tenuit. s ho.
cũ in quo natus fuerat demonstrauit.
Unde ñ ipsa xp̃m fecit mirabilit̾ uiuere:
s ipsam fecit xp̃c mirabilit̾ apparere.
Nec ipsa xp̃i mirabilia decreuit: sed &¬
ipsam. xp̃c int̾ sua mirabilia demons.¬
trauit. Ipse enim natus ex matre de cȩlo
tĩȩ nouũ sydus ostendit: qui natus ex pa¬
tre clum t̾ramq formauit. Eo nascente.
lux noua est in illa stella reuelata: qͦ mo¬
riente. lux antiqͣ est in sole uelata. Eonas¬
cente. superi nouo honore claruerũt. quo
moriente. inferi nouo timore tremuert᷑:

Expanded text:
potestate regendam putet; quandoquidem ista potestate regendam putet; quandoquidem ista sentiendo servos suos in domo peccantes verberare non sinitur, nisi prius deos suos in coelo radiantes blasphemare cogatur. Christum et non sane fatidicos, sed plane falsidicos libros, possunt ideo putare sub stellarum decreto esse natum, quia eo nato stellam Magi in Oriente viderunt. Hinc enim potius Christus non illa non in coelo sidereas vias tenuit, sed hom ad locum, in quo natus fuerat, demonstravit. Unde non ipsa Christum fecit mirabiliter vivere, sed ipsam fecit Christus mirabiliter apparere: nec ipsa Christi mirabilia decrevit, sed ipsam Christus inter sua mirabilia demonstravit. Ipse enim natus ex matre, de coelo terrae novum sidus ostendit, qui natus ex Patre coelum terramque formavit. Eo nascente lux nova est in stella revelata, quo moriente lux antiqua est in sole velata. Eo nascente superi novo honore claruerunt, quo moriente inferi novo timore tremuerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
erat. illa ꝓͣduxit. Hic iam erubescat stulti¬
cia sacrilega. & quȩdã ut sie uicam indocta
doctrina: quȩ ideo putat. xp̃m substellarũ
decreto esse natũ. quia scriptũ est in eugłio.
cũ natus ẽẽt. stellam eiꝰ magos in orienteui.¬
disse. Quoduerũ non esset. nec si homines
subdecreto eius modi nascerent᷑: qui ñ sicut
dĩ filius propria uoluntate. s nature mor¬
talis conditione nascunt᷑. Nunc aũt tantũ
ab horret auero. substellato fato natũ ẽẽ.¬
xp̃m: ut nullos homines ita nasci credat
quisq recte credit in xp̃m. S de genituriᷤ
hominũ uani homines loquant᷑: qđ insi.¬
pientes opinant᷑ Negent uoluntatẽ qua
peccant: confingant necessitatẽ qua pec¬
cata defendant. Terditos mores ꝑ quos in
tr̃a ab hominib detestant᷑. in cęlo ȩtiã fin.¬
gere conent᷑: & a syderib manare ñtian¬
tur. Uideat tam̃ uniis quisq eoꝵ. quẽ ad¬
modũ non uitam s fallatiã suã qualicũq

Expanded text:
ella perduxit. Hic jam erubescat stultitia sacrilega, et quaedam, ut sic dicam, indocta doctrina, quae ideo putat Christum sub stellarum decreto esse natum, quia scriptum est in Evangelio, quando natus est, stellam ejus Magos in Oriente vidisse. Quod verum non esset, nec si homines sub decreto ejusmodi nascerentur: quia non sicut Dei Filius propria voluntate, sed naturae mortalis conditione nascuntur. Nunc autem tantum abhorret a vero, sub stellato fato natum esse Christum, ut nullum hominum ita nasci credat quisquis recte credit in Christum. Sed de genituris hominum vani homines loquantur quod insipienter opinantur, negent voluntatem qua peccant, confingant necessitatem qua peccata defendant; perditos mores, per quos in terra ab hominibus detestantur, in coelo etiam figere conentur, et a sideribus manare mentiantur: videat tamen unusquisque eorum quemadmodum non vitam, sed familiam suam qualicumque
Abbreviated transcription (Latin):
otas aliqͦs baptirari. illi qr meliores sibi ui¬
dent᷑ auie continentia. suie elemosinis. siue
docꝰtrina. dedignabunt᷑ isti fortasse acciꝑe qd̃
illi inferiores acceꝑunt. O portee ut sanem
cõs ut ñ dedignent᷑ uenire ad baptismum
diuĩ: qr ego ueni ad baptismũ serui. lam gͦ
hoc nouerat ioħes: & nouerat dñm. Quid
gͦ docuit columba: Quid uoluit ꝑ colum¬

Expanded text:
otas aliquos baptizari, illi quia meliores sibi viotas aliquos baptizari, illi quia meliores sibi videntur, sive continentia, sive eleemosynis, sive doctrina, dedignentur isti fortasse accipere quod illi inferiores acceperunt; oportet ut sanem eos, ut non dedignentur venire ad baptisma Domini, quia ego veni ad baptisma servi. 9. Jam ergo hoc noverat Joannes, et noverat Dominum. Quid ergo docuit columba? quid voluit per colum
Abbreviated transcription (Latin):
te hucusq dixisse iohem. Ego ñ nouerã eũ:
s qui me misit baptizare iu aquaĩe mͥ dix̃.
Quȩrimus qͥd dixerit. Sequit᷑. Sue quẽ ui¬
deris spm̃ descendentẽ tamqͣ co. utnbã & ma-¬
nentem suꝑ eum. N dico sequentia: int̾unat¬
tencdite.suꝑ quẽ uideris spĩn descenden¬
tem tãqͣ.  colunibã & manentẽ suꝑ eum.
ipse .ẽ.S. quid ipse est: Quid me uoluit ꝑ
columbã docere qui me misit: Quia ip̃se
erat dñs e lam nouerã aquo mssus eram:
iam nouera eum cui dixi. tu ad me ueni
baptuari. ego ate debeo baptizari. Usc adeo
gͦ noueram dñm: ut ego ab eo uellem baptria-¬
ri. ii ut a me ipse baptriaret᷑. Et tc̾ mͥ dixit.
Sine modo: impleat᷑ omĩs iusticia. Pati ueni.
baptuari ñ uenio: Impleat᷑ onũs iusticia. Ait
mͥ diĩs m̃s. Impleat᷑ omĩs uisticia: doceã ple¬
nam humilitatẽ. Noui suꝑbientes in fut᷑o
popło meo: noui aliqͦs in aliqua excellentio¬
re gr̃a futuros homines. ut cum uicdint idi¬

Expanded text:
uc usque dixisse Joannem, Ego non noveram eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit. Quaerimus quid dixerit? Sequitur, Super quem videris Spiritum descendentem, quasi columbam, et manentem super eum. Non dico sequentia; interim attendite: Super quem videris Spiritum descendentem, tanquam columbam, et manentem super eum, ipse est. Sed quid ipse est? quid me voluit per columbam docere qui me misit? Quia ipse erat Dominus? Jam noveram a quo missus eram: jam noveram eum cui dixi, Tu ad me venis baptizari? ego a te debeo baptizari: usque adeo ergo noveram Dominum, ut ego ab eo vellem baptizari, non ut a me ipse baptizaretur: et tunc mihi dixit, Sine modo; impleatur omnis justitia ; pati veni, baptizari non venio? impleatur omnis justitia, ait mihi Deus meus; impleatur omnis justitia, doceam plenam humilitatem: novi superbientes in futuro populo meo, novi aliquos in aliqua excellentiori gratia futuros homines, ut cum viderint idi
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑ mendacuun: de suo loquit᷑. blemo haboe
de suo: nͥ mendacium & peccatum. Si qͥd autẽ
homo hab& ueritatis & iusticie: ab illo fon¬
te est quẽ debemus sitire in hac heremo.
ut ex eo quasi guttis quibdã irrorati.
hac ꝑegrinatione int̾un consolati ne desicia¬
mus uruia. uenire ad cuis requiẽ satietatẽq
possimus. Si gͦ qui loquit᷑ mendacium de
suo loquit᷑: qui loquit᷑ ueritatem de di lo

Expanded text:
suo loquitur . Nemo habet de suo, nisi mendacium et peccatum. Si quid autem homo habet veritatis atque justitiae, ab illo fonte est, quem debemus sitire in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati, et in hac peregrinatione interim consolati, ne deficiamus in via, venire ad ejus requiem satietatemque possimus. Si ergo qui loquitur mendacium, de suo
Abbreviated transcription (Latin):
hannis. Quomͦ ñ sufficer&. quando nec ip¬
se erat necessarius: Illienĩ nullũ baptimũ
necessarium erat: s ad hortandos suos ad
baptismũ suum suscepit baptismũ serui.
lt ne p̃ponert᷑ baptismũ serui baꝑtismo
diũ: baptitatist̃ alii baptismo conserui.

Expanded text:
annis. Quomodo non sufficeret, quando nec ipannis. Quomodo non sufficeret, quando nec ipse erat necessarius? Illi enim nullus baptismus erat necessarius; sed ad hortandos nos ad baptismum suum, suscepit baptismum servi. Et ne praeponeretur baptismus servi baptismo Domini, baptizati sunt alii baptismate conservi
Abbreviated transcription (Latin):
ratus eẽt baptismo ioħis: tenete ꝗd dici¬
mus. ñ tantũ ualeat scłm ut deleat de
trun ualeant spinȩ curarũ ut suffocent
semen qđ seminat᷑ in uob̾. quare enĩ cogun᷑
eadẽ repetere. nͥ qr de memoria cordis ur̃i se-¬
curi ñ sumus: sigͦ solus diis baptiratus eẽt
baptismo iohantus. ñ decẽnt qui sic eũ habe¬
rent ut putarent baptismũ iohannis ma¬
iorem. eẽ. quã est baptismus xp̃i. Dicerent
enĩ. Usq adeo ille baptisnus maior est: ut
solus xp̃e eo baptiari meruisset. Ergo ut
deͥtur nob̃ a dño exemplum humilitatis
ad ꝑcipiendã salutem baptismi: xp̃e susce¬
pit qđ ei opus ñ erat. s ꝓpt̾ nos opꝰ erat.
& rursum ne hoc ipsum qđ accepit a ioħ̃e
& alii baptirari a iohanne.S qui baptirati
sunt a ioħe ñ eis suffecit. baptixati st̃ enĩ
tisinus iohannis. Qui accipiunt baptismũ
xpi baptismum iołns ñ quęxunt: qui acce¬
ꝑunt baptismũ iohannis baptismum xp̃i
quȩsierunt. Ergo xp̃o suffecit baptisius io¬

Expanded text:
dicimus; non tantum valeat saeculum, ut deleat e tum valeant spinae curarum, ut effocent semen quod seminatur in vobis: quare enim cogimur eadem repetere, nisi quia de memoria cordis vestri securi non sumus? si ergo solus Dominus baptizatus esset baptismo Joannis, non deessent qui sic eum haberent, ut putarent baptismum Joannis majorem esse, quam est baptismus Christi. Dicerent enim: Usque adeo illud baptisma majus est, ut solus Christus eo baptizari meruisset. Ergo ut daretur nobis a Domino exemplum humilitatis, ad percipiendam salutem baptismatis, Christus suscepit quod ei opus non erat, sed propter nos opus erat. Et rursus, ne hoc ipsum quod accepit a Joet alii baptizari a Joanne. Sed qui baptizati sunt a Joanne, non eis suffecit: baptizati sunt enimtismus Joannis. Qui accipiunt baptismum Christi, baptismum Joannis non quaerunt: qui acceperunt baptismum Joannis, baptismum Christi quaesierunt. Ergo Christo suffecit baptismus Jo
Abbreviated transcription (Latin):
alicui dare. ĩi ut nemo baptiraret᷑ baptis¬
mo dnĩ s ut semꝑ ipse dñs bapti ⁊ aret: id
actum.ẽ. ut & ꝑ ministros diĩs baptuar&.
idẽ. & quos ministri dñi bapciaturi erant.
dĩis baptirar& ñ illi. Aliud.ẽ. enĩ baputare
ꝑ ministerium: aliud baptu are ꝑ potesta¬
tem. Baptismus enĩ talis est qual est ille
in cuius potestate cdatur: ñ quał ille est ꝑ cuiꝰ

Expanded text:
alicui dare, non ut nemo baptizaretur baptismo Domini, sed ut semper ipse Dominus baptizaret: id actum est, ut et per ministros Dominus baptizaret, id est, ut quos ministri Domini baptizaturi erant, Dominus baptizaret, non illi. Aliud est enim baptizare per ministerium, aliud baptizare per potestatem. Baptisma enim tale est, qualis est ille in cujus potestate datur; non qual
Abbreviated transcription (Latin):
tirari nͥ ab illo qui sibi tenuit baptrrandi
potestatem. Et ut noueritis fr̃s qi hoc in illo
ñ nouerat ioħes. & hoc didicit ꝑ columbã:
dm enĩ nouerat. s eum baptirandi potesta¬

Expanded text:
tizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi tizari, nisi ab illo qui sibi tenuit baptizandi potestatem. Et ut noveritis, fratres, quia hoc in illo non noverat Joannes, et hoc didicit per columbam: Dominum enim noverat, sed eum baptizandi sibi potesta
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa ueritate dicente quando int̾rogauit
iudeos. Baptisinum ioħis uude est. de cȩlo an
ex hominib: Ergo ne tot baptismi aicerent᷑.
quot ẽẽnt serui qui baptiiant accepta pote¬
state ã dño: sibi tenuit dũs baptirandi po¬
testatem. serius ministeriũ decdit. Dicit se
seruus baptitare. recte dicit sicut apłs dicit.
baptiraui autẽ & stepliane domũ s tanqͣ
munster. Ideo si sit & malus & contingat illi
habe minst̾ium. & si eum homines ñ noue¬
runt. & d̃s eum nouit: ꝑmittit d̾s baptira
riꝑ eum. qui sibi tenuit potestatem. Hoc
autẽ ioħes si nouerat in dño. Quia dñs erat
nouerat. qr ab ipso debebat baptizari no¬
uerat. & confessus est : qr ueritas erat ille. &
ille uerax missus a ueritate nouerat hoc.
S quid in eo ñ nouerat: Quia sibi retentu
transmissurus & translaturus in aliquem
seruum: s siue baptuaret in ministerio ser¬
uus bonus. siue baptuar&s in ministerio ser¬
uus malus. ĩ scir& se ille qui baptuaret᷑ bap¬

Expanded text:
psa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos, Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus ? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum : sed tanquam minister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non norunt, et Deus cum novit: permittit Deus baptizari per eum, qui sibi tenuit potestatem. 8. Hoc autem Joannes non noverat in Domino. Quia Dominus erat, noverat; quia ab ipso debebat baptizari, noverat: et confessus est quia veritas erat ille, et ille verax missus a veritate; hoc noverat. Sed quid in eo non noverat? Quia sibi retenturtransmissurus et translaturus in aliquem servum: sed sive baptizaret in ministerio servus bonus, sive baptizaret in ministerio servus malus, non sciret se ille qui baptizaretur bap
Abbreviated transcription (Latin):
illum iustoꝵ nullus post illũ ut acciꝑet
baptismum. qđ baptisinũ ipsiuis diceret᷑.
Accepit quidẽ: ñ enĩ a se posset iliqͥd. Siem̃
a se quis loquit᷑: mendaciũ de ilio lequit᷑.
illo ut baptuare possit accepit: quẽ pꝰca
baptirauit. Holite mirari. Sic enim boc fe¬
cit xp̃c in iohaune: quomͦ quiddã fecit. xp̃e¬
in matre. De xp̃o enim dictũ est: omĩa ꝑ

Expanded text:
t acciperet baptismum, qui baptismus illius diceretur. Accepit quidem; non enim a se posset aliquid: si enim a se quis loquitur, mendacium de suo loquitur. illo ut baptizare posset accepit, quem postea baptizavit. Nolite mirari: sic enim hoc fecit Christus in Joanne, quomodo quiddam fecit in matre. De Christo enim dictum est, Omnia
Abbreviated transcription (Latin):
tuato dño & ab aqua ascendente. At si ille qͥ
cum misit dixit. suꝑ quẽ uideris spm̃ descẽ¬
dentem sicut columbã & manentem suꝑ eũ.
ipse est qui baꝑtriat in spũ scõ. & ñ nouerat¬

Expanded text:
tizato Domino, et ab aqua ascendente. At si ille qui tizato Domino, et ab aqua ascendente. At si ille qui eum misit, dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Sp