comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
compellebat᷑ Itaq sacdos
egrimeferes ortũ suum
uastari cũ frequent
pauꝑem illũ ãmonius¬
s quãtinꝰ porcũ siuim
domi teneret ip̃mq por¬
cũq teneras oleꝵ plan¬
tas fuffod entem. cum
ĩuria p̾ber extra septa
orti sepiꝰ expulisset. nec
extremũ dolore scimula¬
t ꝯ eundem portum oc¬
cidit Perũ pauꝑ ille
aĩalis sui interĩtũ cog¬
noscens ãminicłm sub¬
stantiole sue se magna
exꝑte ꝑdidisse ĩgenuit:
bolensq age̾ cum pbro
sibi scd̃m leges restitue¬
ret illo econtra orti
sui iacturam exaggera¬
cet. cũ detrimento cau¬
se sue despc̃s et repu¬
sus est Itaq sac̾dos ir¬
reconsiliatus manẽs
pauꝑi frĩ suo adĩmo¬
landũ uere reconsilia¬
cionis hosticm temer¬
rius accessit. s dñs
iħs qui fc̃s est nobis
ai dnõ prẽ iusticia re¬
demptio et reconsilia¬
cio. discordie peste ma¬
culato pñcicmi suam
exhibere digͣtus nõẽ
Ecte nãq homo dei cui
supͣmeminiꝰ ĩfra sacri
canonis actionem

Expanded text:
aque sacerdos aegerrime ferens hortum suum vastari, cum frequenter pauperem illum admonuisset, quatenus porcum suum domi teneret, ipsumque porcum teneras olerum plantas suffodientem cum injuria verberum extra septa horti saepius expulisset, nec extremum dolore stimulatus eumdem porcum occidit. Verum pauper ille animalis sui interitum cognoscens, adminiculum substantiolae suae se magna ex parte perdidisse ingemuit, volensque agere cum presbytero, secundum leges restitueret, illo econtra horti sui jacturam exaggeracet, cum detrimento causae suae despectus et repulsus est. Itaque sacerdos irreconciliatus manens pauperi fratri suo, ad immolandam verae reconciliationis hostiam temerarius accessit; sed Dominus Jesus, qui factus est nobis a Deo Patre justitia, redemptio, et reconciliatio , discordiae peste maculato praesentiam suam exhibere dignatus non est. Ecce namque homo Dei, cujus supra meminimus, infra sacri canonis actionem
Abbreviated transcription (Latin):
pimꝰ declinet In hac
igit᷑ sancti feruoris emu¬
latione. et religiose cõuer¬
sationis claritate grẽ dei
laudabilit̾ cõsũmãs: de¬
nariũ diurnũ et insuꝑ

Expanded text:
pimus, declinet. » In hac igitur sancti fervoris aemulatione et religiosae conversationis claritate, gratiae Dei laudabiliter consummans, denarium diurnum, et insu
Abbreviated transcription (Latin):
eccĩe decent̾ locata m¬
na fideliũ deuotione
colunt᷑ ¶ Qui beati
a p̃fato cipło directiy
mi germanie ppłis i¬
bũ salutis et tropheu
crucis p̃dicauerũt. q
dieb suis tres nobil

Expanded text:
esiae decenter locata magna fidelium devotione coluntur. Qui beati a praefato apostolo directi, primi Germaniae populis verbum salutis et tropaeum crucis praedicaverunt, quique diebus suis tres nobil
Abbreviated transcription (Latin):
qiͣ ipã ꝓmociofieret dñs
reuelare dignatꝰ est. Cũ
enĩ ante tanti tꝑis spa¬
sterii clareuallis de feli¬
cib actib dilã abbatis
sui bernardi colloq̃rẽt᷑
dente ego scio ĩquid
ꝙ sex ⁊ uł septẽ ãnos
qui biodie est abbas de¬
de dunis ĩ huiꝰ mona¬
sterui reginũe suctedeͭ
debet Ꝙ ubi deo donã¬
te fcm̃ est. idem religio¬
sus abbas pastoralem
curã tanto hũilius ex¬
c̾cuit. qnͣto se inferio¬
rẽ meritis predecessori
suo iudicauit Quanto
enĩ eminenciores pensa¬
bat u̾tutes illius qui p̾¬
cesserat tasito in se ma¬
gis despiciepat ꝙq bon
est cũ magne religio¬
onis spem daret: iomii¬
acione tñ melioris ĩ
oculis suis ꝓp̾a sibi ui¬
ta bilesçeret Huiꝰ pe¬
nerabilis abbatis iꝑi¬
bus erat ĩ monasteri
careuallis religiosus
quidã monachus: qu
bidit głosã ꝙͣdã pisio

Expanded text:
fieret, Dominus revelare dignatus est. Cum enim ante tanti temporis spatribus Claraevallis de felicibus actibus dilecti abbatis sui Bernardi colloquerentur: dente: « Ego scio, inquit, quod sex vel septem annos qui hodie est abbas de Dunis, in hujus monasterii regimine succedere debet. » Quod ubi Deo donante factum est, idem religiosus abbas pastoralem curam tanto humilius exercuit, quanto se inferiorem meritis praedecessori suo judicavit. Quanto enim eminentiores pensabat virtutes illius qui praedecesserat, tanto in se magis despiciebat quidquid boni est ut, cum magnae religionis speciem daret; comparatione tamen melioris, in oculis suis propria sibi vita vilesceret. Hujus venerabilis abbatis temporibus erat in monasterio Claraevallis religiosus quidam monachus, qui vidit
Abbreviated transcription (Latin):
dignatus est uerũ fẽ
ille qui eandẽ uisionẽ
dideꝰ meruit. ptrũ do.¬
mitans an plene pisl¬
lans eam uiderit ĩco s
habet: magis autem
uigilans et in extasim
raptus uidisse se credi¬
pasche cũ eẽt ad uigi¬
lias in choro clareuallẽ
aere contra mediĩ
chori apparuit ei dexte¬
ra refulgens atq głosa.
in psalnis et ỹnis et
cantitis spĩtalib scõ noĩ
suo confitentẽ bñdixit.
et uiuifice crucis signa¬
tulũ semel et scdõ lon¬
go tractu suꝑ eam / in¬
pressit Sp̃s autẽ reue¬
lans mistei̾a loquebat¬
aũt ĩ corde uidentis h ͨ
atq dicebat Istud est
brachiũ dominãtis.
hec est dextera oĩpotẽ¬
tis Eadẽ itaq die cõuer¬
sus est uir nobilissimꝰ
andreas uirdunẽsis
archidyatonꝰ. qui tã
orois illic aduenerat
nec tñ aliquid ad pñs
conuersionis auositũ
habebat S cũ orõnũ
suffragia petitũs capłm

Expanded text:
dignatus est. Verum frater ille qui eamdem visionem videre meruit, utrum dormitans, an plene vigilans eam viderit incertum habet; magis autem vigilans et in exstasin raptus vidisse se crediPaschae, cum esset ad vigilias in choro Claraevallenaere contra medium chori apparuit ei dextera refulgens atque glorioin psalmis et hymnis et canticis spiritualibus sancto nomini suo confitentem, benedixit, et vivificae crucis signaculum semel ac secundo longo tractu super eam impressit. Spiritus autem revelans mysteria loquebatur in corde videntis haec atque dicebat: « Istud est brachium Dominantis, haec est dextera Omnipotentis. » Eadem itaque die conversus est ibi vir nobilissimus Andreas Virdunensis archidiaconus, qui causa orationis illuc advenerat, nec tamen aliquod ad praesens conversionis propositum, habebat. Sed cum orationum suffragia petiturus, cap
Abbreviated transcription (Latin):
et cũ hoc penitente p̃uei¬
mus faciem dei ĩ confes¬
sione et cordis contritio¬
ne. quatinꝰ postiodũ
tũ ipõ meream: faciem
dei uide᷑ in cordis iubilo
et spũs exultatione Be¬
re scd̃m dei testimoniũ¬

Expanded text:
et cum hoc poenitente praeveniamus faciem Dei in confessione et cordis contritione, quatenus postmodum cum ipso mereamur faciem Dei videre in cordis jubilo et spiritus exsultatione. Vere, s
Abbreviated transcription (Latin):
ĩemendatũ. discrictũ
sibi iuditem offensũ
reddet et malignis
spuritib occusionem
calũpniandi p̃beret
recor datus est libelli
sermonũ quẽ fecerat
sił q memorie occrit
pres statuisse nullũ
cibsq gn̾alis capłi licẽ¬
cici libros fuceͬ debere

Expanded text:
inemendatum, districtum sibi Judicem offensum redderet, et malignis spiritibus occasionem calumniandi praeberet, recordatus est libelli Sermonum quem fecerat, simulque memoriae occurrit Patres statuisse nullum absque generalis capituli licentia libros facere debere
Abbreviated transcription (Latin):
Hĩc ista ꝓcella genutu
hĩc effusio lacrimaꝵ ꝓ
inde nũc certissiẽ spero
ꝙ hodiernã sterilitatẽ
crastine satisfactionib
nbertas grandi fenor
conpensabit Mane ita¬
q facto cũ scolas repetis¬
s p̃dicator egregiꝰ. ad
nutũ dñi nauẽ cogitatio¬
nis duxit ĩ altũ. et sacre
doct̾ne recia laxauit in
capturã finito uero ser¬
mone. plurimi ex husdẽ
clericis ꝑ manũ illius
sese dño reddiderũt Qͦs
ille ꝓtuiꝰ de mũdi picło
tanꝙͣ de marius flucti
b extractos et nehiculis
conductis ĩpositos : ĩ sal¬
uatoriũ clareuallis in¬
ferre nõ distulit Tandẽ
egressus de ciitate cũ co¬
mitatu suo usq ad pl¬
lã sc̃ dyonisii uenit: ibiq
ꝑnoctauit Bũmo uero
manecũ eũ rcõ itinere
ꝓfecturũ frẽs illiꝰ estima¬

Expanded text:
Hinc ista procella gemituum; Hinc ista procella gemituum; hinc effusio lacrymarum: proinde hinc certissime spero, quod hodiernam sterilitatem crastinae satisfactionis ubertas grandi fenore compensabit. » 20. Mane itaque facto cum scholas repetisset praedicator egregius, ad nutum Domini navem cogitationis duxit in altum, et sacrae Scripturae retia laxavit in capturam. Finito vero sermone, plurimi ex eisdem clericis per manum illius sese Domino reddiderunt. Quos ille protinus de mundi periculo, tanquam de maribus extractos, et vehiculis conductis impositos, in salvatorium Claraevallis inferre non distulit. Tandem egressus de civitate, cum comitatu suo usque ad villam Sancti Dionysii venit, ibique pernoctavit. Summo vero mane cum eum recto itinere profecturum fr
Abbreviated transcription (Latin):
uadã p̃terea pice
sus est de more scolas eoꝵ
cius de mũdi contẽptu
mo ex eis cõuerteret᷑ tris¬
tis egressus est eo ꝙ pret̾
potũ et pret̾ solitũ id ei
accidiss Uemẽsq ad do¬
mũ cuiusdã archidiacoi
qui eũ ad hospiciũ suũ
traxerat. secessit ĩ orato¬
riũ ibidẽ ꝯstitutũ cũq ce¬
pisset orae in spũ pehemẽ¬
ti: ualidissima cõpuctioẽ
totus ĩ lacrimis resolu̾tꝰ
est: ita ut genutus et sui¬
gultus quos cohibeͬ non
poterat. foris audiri con
Rñdens autẽ unꝰ ex eis
uio religiosus quondã
abbas fusmaci noiẽ
renaldꝰ qui secretoꝵ
fauli dei magis cõscuit
erat. et eius eciã relatu
ista cognouimꝰ ĩ dixit
ad eũ Homo iste mura¬
bilis totus igne carita¬
tis accensus et totꝰ in
deo absorptꝰ uil aliud
ĩ mũdo desiderat nisi
bũ pite seminauit ĩ sco¬
lis. et de cõuersiõe cleris¬
recepit nõ recepit: deu
sibi putat iratũ: ciuꝰ¬
hodie in sua p̃dicatiõe
non p̃sensit respectũ

Expanded text:
uadam praeterea die sus est de more scholas eortius de mundi contemptu,mo ex eis converteretur, tristis egressus est, eo quod praeter votum, et praeter solitum id ei accidisset: veniensque ad domum cujusdam archidiaconi, qui eum ad hospitium suum traxerat, recessit in oratorium ibidem constitutum. Cumque coepisset orare in spiritu vehementi, validissima compunctione totus in lacrymas resolutus est; ita ut gemitus et singultus, quos cohibere nopoterat, foris audiri contRespondens autem unus ex eis, vir religiosus, quondam abbas Fusniaci, nomine Renaldus, qui secretorum famuli Dei magis conscius erat, et cujus etiam relatu ista cognovimus, dixit ad illum: « Homo iste mirabilis, totus igne charitatis accensus, totus in Deo absorptus, nihil aliud in mundo desiderat nisi bum vitae seminavit in scholis, et de conversione clericraneum non recepit, Deum sibi putat iratum, cuhodie in sua praedicatione non sensit respectum.
Abbreviated transcription (Latin):
abdute̾ et iũgeꝰ huic
ouili dñto: ut fiat pnꝰ
grer et unꝰ pastor Cũ
erao ceuissent ĩtroire in¬
fiuitatõ: uidit cdericos
tres alonge ĩ occursũ eꝰ
uenientes dixitq adso¬
cios suos. Expediuuit nos
cem᷑ En isti sũt cleriti:

Expanded text:
huic ovili dominico, ut fiat unus grex, et unus Pastor. » Cum ergo coepissent introire civitatem, vidit clericos tres a longe in occursum ejus venientes, dixitque ad socios suos: « Expedivit nos cemur. En isti sunt clerici
Abbreviated transcription (Latin):
Uni nuã adepturũ Ut ãt
aus dubietatis scrapu¬
is de corde tuo tollat et
lepin ẽẽ quẽ paulo añ
uẽtẽ ĩ carne bene noue¬
ais nõ dubites: ecce tolle
Manibꝰ meis psalteri
Qd portarius ĩ capło
lesut et necdri ĩuienĩt¬
Tulit itaq sacrista de ma¬

Expanded text:
iam adepturum. Ut autem totius dubietatis scrupulus de corde tuo tollatur, et meipsum esse, quem paulo ante viventem in carne bene noveras, non dubites, ecce tolle de manibus meis psalterium quod portarius in capitulo quaesivit, et necdum invenitTulit itaque sacrista
Abbreviated transcription (Latin):
tãꝙͣ sõpniator aut ade¬
monibꝰ illusus derisu
beretur Nocte uero se
dũ sicut pͥus pigilãbᷤ
sedẽs ĩ lecto suo. de hiis que
sibi p̃tita nocte cõtigerãt
attẽcius cogitaret ⁊ rursus
iste defũctus sicut ãtea ui¬
gilãti et stupẽti apparuit:
dixitq ei Nõ recte agis do¬
mine sacrista. nõ recte agi ᷤ¬
erga me. qui irã dñi por¬
mnanꝰ ꝙͣ horrẽdũ sit ĩcid̾e¬

Expanded text:
 somniator aut a daemonibus illusus derisui haberetur. Nocte vero sequenti, dum sicut prius vigilans et sedens in lecto suo, de iis quae praeterita nocte contigerant attentius cogitaret, rursus idem defunctus sicut antea vigilanti et stupenti apparuit, dixitque ei: « Non recte agis, domine sacrista, non recte agis circa me, qui iram Domini pormanus quam horre
Abbreviated transcription (Latin):
me absoluẽs: gn̾alẽ or̃o¬
nẽ ꝓ mea liberatiõe fuib
ĩuĩg̾e dignet᷑ Ut aũt no¬
ueris hec q̃ uides et audi
fãtasticã neq̃ꝙͣ illusionẽ
ẽẽ ĩ argumẽtũ ueĩtatis
psalteriũ qd̃ portarius ã¬
te aliquos dies ĩ capłon
quisiuit et nõdũ ĩuẽn.ĩ
illo tali loco repositũ ĩue¬
nies Uerũ sacrista qͥ hoi
audierat et uidẽcit. lices
multũ mirãet᷑ tã ĩsolitꝰ̃
nouitatẽ rei ⁊ tñ cũ eeth

Expanded text:
me absolvens, generalem orationem pro mea liberatione fratribus injungere dignetur. Ut autem noveris haec quae vides et audis phantasticam nequaquam illusionem esse, in argumentum veritatis psalterium quod portarius ante aliquot dies in capitulo requisivit et nondum invenit, in tali loco repositum invenies. » Verum sacrista qui haec audierat et viderat, licet multum miraretur tam insolitam novitat
Abbreviated transcription (Latin):
nauit eus cũctis q̃ frm
psib oportuna eẽ cog¬
nouitr et ita qui uatu¬
us penerat. scdm ꝓphe¬
ciam abbatis plemus
et gaudẽs ad suos reme¬
ret: nũciũ misit qui ab¬
bati significaret eiꝰ ad¬
audito uenerabilis pater
exultauit in dno pesiem̃¬
ter: et cõuocatis ĩ pnũ
frĩb ait Deus misera¬
cionũ dñs. deus miseqͣ¬
cionũ libere et liberalit
egit Dere libera liter pẽ
eleganter egisti nobiscũ
dñe paocurator et pastor
nr̃ͥ aꝑiens manũ tuã
et unplens benedictioẽ
tur penuriã nrãꝵ Tũt
ordinata ꝓcessione occur¬
rerũt obuiã uenienti spĩ
usq ad portã ÷ ita ut ip¬
se abbas procederet in¬
dutis pestib sacris cũ
pastorali mrga: mĩstris
p̃cedentib eñ cũ cruce
et aqua benedicta. Ex¬
ceperũt ergo solẽpniter ⁊
cũ multa grãrũ actione
elemosinã illã. nõ ut ab
hoiẽ p̃stitam. s tãꝙͣ celi

Expanded text:
navit eas cunctis quae fratrum usibus opportuna esse cognovit: et ita qui vacuus venerat, secundum prophetiam abbatis plenus et gaudens ad suos remearet, nuntium misit, qui abbati significaret ejus adaudito venerabilis Pater exsultavit in Domino vehementer, et convocatis in unum fratribus ait: « Deus miserationum Dominus, Deus miserationum libere ac liberaliter egit. Vere nobiliter, vere eleganter egisti nobiscum, Domine, procurator et pastor noster, aperiens manum tuam et implens benedictione tua penuriam nostram. » Tunc ordinata processione, occurrerunt obviam venienti fratri usque ad portam, ita ut abbas ipse procederet indutus vestibus sacris cum pastorali virga, ministris praecedentibus eum cum cruce et aqua benedicta. Exceperunt ergo solemniter, et cum multa gratiarum actione eleemosynam illam, non ut ab homine praestitam, sed ta
Abbreviated transcription (Latin):
bade. quia mittet dñs
angelũ suũ tecũ: et ꝓspe¬
nĩ faciat iter tuũ ꝓ fc̃s
itaq frater cũ percellia
ꝑuenisset: a quodã ui¬
ofideli et timorato sus
ceptus ẽ hospicio Qui
dũ itineris eius causas
et frm̃ indigentias ag¬
nouisset: abiit ĩ ĩstan¬
ti ad quẽdam locuple¬
tissimũ hoiẽm finiti¬
mnũ suũ qͥ desꝑate lan¬
guens ac pene iã mo¬
riẽs . Facultates suas
pauꝑib erogabat. Cũ¬
S aisteraensiũ moͬchori
quoꝵ iã ĩ ꝑtib illis sãt¬
ditis celebris habebat
eidẽ infirmo penuriã
indicusset: potutus est
ad domũ eius sup̃dictꝰ¬

Expanded text:
ia mittet Dominus angelum suum tecum, et prosperum faciet iter tuum. » Profectus itaque frater cum Verzelliacum pervenisset, a quodam viro fideli et timorato hospitio receptus est. Qui dum itineris ejus causas et fratrum indigentias cognovisset 293 abiit in instanti ad quemdam locupletissimum hominem, finitimum suum, qui desperate languens, ac pene jam moriens facultates suas pauperibus erogabat. Cumque Cisterciensium monachorum, quorum jam in partibus illis sanctitas celebris habebatur, eidem infirmo penuriam indicasset, vocatus est ad domum ejus supra dict
Abbreviated transcription (Latin):
deuoto datũ est in spũ
uidere btãm mariam
magdalenã splẽdis¬
simo uultu et hĩtu añ
altare stantẽ Qua uisa
cia magna Cũq cogi¬
taret cũo optando atq
supplicando et magno
estu sacri desideru suspi¬
rando. quatinꝰ ei btĩssi¬
ma dei genitrix pirgo ma¬
ria cui deuotissime die
noctuq seruiebat siłit̾
monstraret᷑: fcã est uox
ad eum ĩ ipã no pisio¬
ne dicens Nosse te cõuenit
ꝙ necdũ ydoneus es ad
sublĩssimã ĩ macłate
dei genitricis et uirgĩs
claritatẽ intuendã Dat¬
ce qͣtũ poteris: ut ẽam

Expanded text:
tum est in spiritu videre B. Mariam Magdalenam splendidissimo vultu et habitu ante altare stantem. Qua visa, tia magna. Cumque cogitaret animo, optando atque supplicando, et cum magno aestu sacri desiderii suspirando, quatenus ei beatissima Dei genitrix virgo Maria, cui devotissime die noctuque serviebat, similiter monstraretur, facta est vox ad eum in ipsa visione dicens: « Nosse te convenit quod necdum idoneus es ad sublimissimam immaculatae Dei genitricis et Virginis claritatem contuendace quantum poteris, ut eam
Abbreviated transcription (Latin):
captũ et fere sensu alienatũ
reddidit De bonis sumamꝰ
exẽpla eligẽtes magis cũ
piris uirtutũ ĩ agone spiri¬
tali uirilit̾ tertare ⁊ pigroꝵ
uo̾ et ĩutiliũ tepiditati sit ex
animo cõpaciami: ut tamẽ
negligẽcias eoꝵ ꝓpt̾ spẽ di¬
uine retribucionis seu ꝓpt̃

Expanded text:
captum et fere alienatum reddidit. De bonis sumamus exempla, eligentes magis cum viris virtutum in agone spirituali viriliter certare; pigrorum vero et inutilium tepiditati sic ex animo compatiamur, ut tamen negligentias eorum, propter spem divin
Abbreviated transcription (Latin):
qnymo tumidis et ĩdisci¬
plinatis rñsiõĩbꝰ hoc se nũ¬
ꝙͣ facturũ garriebat In¬
tea sole ad occasũ u̾gẽte
claudit᷑ dies⁊ et ip̃e rãco¬
ris et amaritudĩs felle
plenꝰ. et ĩcõtũacia sua ꝑdu¬
rare nõ ꝑtimescẽs. tãꝙͣ

Expanded text:
nimo tumidis et indisciplinatis responsionibus hoc se nunquam facturum garriebat. Interea sole ad occasum vergente clauditur dies: et ipse rancoris et amaritudinis felle plenus, et in contumacia sua perdurare non pertimescens, ta
Abbreviated transcription (Latin):
us seclusi scrutari uelle
emeritatis eẽ uidet᷑ Quia
Sĩ pius magis ꝙͣ curiosꝰ
scrutator es. archanũ hꝰ
secreti tibi quãtũ caꝑe po¬
tes patefaciam Tu cogi¬
dans sedula mentis in¬
encione u̾sas ubinã fuit
bita spacio quadriginta
ierũ illoꝵ quib corpꝰ
neũ in sepulchro iacuit:¬
⁊ hoc scire ardentis pie¬
tis affcũ desideras Sci
digit᷑. qr sicut infans
it piscea mat̾na clausꝰ
iuit nec tñ sentit: sic erã
go ui uiscerib t̾re iacens
sõpno mortis ĩ corꝑeᷤ
uens: in cuiꝰ oĩpotenti
tea resuscitatꝰ ĩ oculis ho¬
minũ futurꝰ erã Hac ergo
geĩna uisione et allocutio¬
ne scõꝵ dñs gherardus cla¬
uallis abbas confortatus
studebat se de die in diem
ꝓficiens xpo sedulũ exhibe̾
famulatũͥ tanto certior
de ĩminente sibi t̾mio uite:
ꝙͣtominꝰ falli posse uel
falle̾ sciebat uelle celestem¬

Expanded text:
us seclusam scrutari velle temeritatis esse videtur. Quia tamen pius magis quam curiosus scrutator es, arcanum hujus secreti tibi, quantum capere potes, patefaciam. Tu cogitas, et sedula mentis intentione versas, ubinam anima rit spatio quadraginta dierum illorum quibus corpus meum in sepulcro jacuit: et hoc scire ardenti pietatis affectu desideras. Scito igitur quia sicut infans intra viscera clausus vivit, nec tamen sentit, sic eram ego in visceribus terrae jacens, et somno mortis in corpore vens, in cujus omnipotenti tea resuscitatus in oculis hominum futurus eram » Hac ergo gemina visione et allocutione domnus Gerardus Claraevallis abbas confortatus, studebat de die in diem proficiens Christo sedulum exhibere famulatum, tanto certior de imminente sibi termino vitae, quanto minus falli posse, vel fallere velle sciebat nuntium coelestem
Abbreviated transcription (Latin):
git᷑ eodẽ ãno quo
hãc btam uisio¬
nẽ uideat. ĩminẽ
te tꝑe quo sc̃s abbas hos¬
tia xp̃i effici mereret᷑ et
agni ĩmaculati pedisse¬
quus sanguine ꝓusticia
sicut ille ꝓ uniũsali eccĩa
funde̾t: usitationẽ domo¬
rũ suarũ scdm ordinis
ĩstituta face̾ ꝓposuit. et
int ceteas etiã igniatũ
adire de creuit Frẽs autẽ
qr beluinã psendo mona¬
chi illius rabiem quẽ supͣ
a dño abbate correptũ. et
in eadẽ domo sub piã cõ

Expanded text:
gitur eodem anno quo hanc beatam visionem viderat, imminente tempore, quo sanctus abbas hostia Christi effici mereretur, et Agni immaculati pedissequus sanguinem pro justitia, sicut ille pro universali Ecclesia funderet, visitationem domorum suarum, secundum Ordinis instituta, facere proposuit, et inter caeteras etiam Igniacum adire decrevit. Fratres autem, quia belluinam pseudomonachi illius rabiem, quem supra a domno abbate correptum, et in eadem domo sub po
Abbreviated transcription (Latin):
pin̾a ductus ĩgemuit. ꝙ
congruã satis oportunitatẽ
q̃rẽdi nactus fuisset nĩ¬
me hoc quesisset Explo¬
tis ergo negocuis ꝓ qu¬
b ierat treuerĩ reu̾tit
s mĩme apud scm̃ mas¬
thiam hospitat᷑ Nã qũ¬
homo potens et diuies
de ecdẽ cuutate magnis
p̃cib extorseat ab eo cũ
pori uice illut fuisset
quatinꝰ ĩ reditu suo bñ¬
dictioe domui ipĩꝰ dareds¬
naret᷑ In eadẽ itaq dom
susceptꝰ hospicio pusqͣ
cubitũ iret conu̾sũ siuĩ
creciꝰ alloquit᷑  et ut
duos equos sibi añ lu¬
cẽ sternat imꝑat. ipẽ¬
q solus cũ eo ad scm̃
mathiã uadat Paret
ilie: dictisq tẽpestine
matutĩs abbas oroũ¬

Expanded text:
ia ductus ingemuit, quod congruam satis opportunitatem quaerendi nactus fuisset, minime hoc quaesisset. Explicitis ergo negotiis, pro quibus ierat, Treverim revertitur, sed minime apud S. Mathiam hospitatur. Nam quidam potens et dives homo de eadem civitate magnis precibus extorserat ab eo, cum priori vice illic fuisset, quatenus in reditu suo benedictionem domui ipsius dare dignaretur. In eadem itaque domo susceptus hospitio priusquam cubitum iret, conversum suum secretius alloquitur, et ut duos equos sibi ante lucem sternat, imperat, ipseque solus cum eo ad Sanctum Mathiam vadat. Paret ille, dictisque tempestive matutinis, abbas or
Abbreviated transcription (Latin):
am ut de ceteris tateã:
um̃ capitabile lecti sui
quo post noct̾nas ui¬
uias et diurnos labo¬
es fessũ caput reclina

Expanded text:
am, ut de caeteris taceam, ipsum capitale lecti sui, in quo post nocturnas vigilias et diurnos labores fessum caput reclina
Abbreviated transcription (Latin):
et scĩe. uerũ etiã pieta¬
us et grẽ sũt abscondi¬
n. ita ut hũc famulũ
uũ spirituciliũ caris¬
matũ nectare repleuit
it non tm̃ ĩ ipm credeᷤ
pĩq felicit̾ seruire: S
et duram horrendãq
mortem pro eo pati
nõ timuerit Nã qualis¬
cuiuisq sit fides tribula¬
no ꝓbat: et si constat
ꝑfcam hrẽ caritatem.
ulũ qui in ipm ꝑseuea¬
fictam. caritatem de cor
puro et consciencia bo

Expanded text:
e, verum etiam pietatis et gratiae sunt absconditi, ita hunc famulum suum spiritualium charismatum nectare replevit, ut non tantum in ipsum credere, ipsique feliciter servire, sed et duram horrendamque mortem pro eo pati non timuerit. Nam si qualiscujusque sit fides tribulatio probat, et si constat perfectam habere charitatem illum qui in ipsa perseverafictam, charitatem de corde puro et conscientia bo
Abbreviated transcription (Latin):
succederet: tante pu¬
tatis hoĩnem non fol
non eiceret seu grarde
culpe subiceret. ẜ ite
trario seorsu eũ trahe
ueniam coram ipõ pe¬
teret. supplicans ut rã¬
corem quẽ adu̾sus se
industrie. s grẽ dei meri¬
tisq sanctissimi patris
sui b̾nardi tribuebat
sa negotioꝵ certa neces¬
sitas eũ de monasterio
ꝓgredi postulass: tm̃
se ac talem ĩ oĩ disci¬
plina et continẽcia se¬
tularib exhibebat: ut
tam rex ꝙͣ pruicipes

Expanded text:
succederet; tantae perversitatis hominem non solum non ejiceret, seu gravi culpae subjiceret, sed e contrario seorsim eum trahens veniam coram ipso peteret, supplicans ut rancorem quem adversus se industriae, sed gratiae Dei, meritisque sanctissimi patris sui Bernardi tribuebat.sa negotiorum certa necessitas eum de monasterio progredi postulasset, tantum se ac talem in omni disciplina et continentia saecularibus exhibebat, ut tam rex, quam principes
Abbreviated transcription (Latin):
eodẽ ordĩe stanciũ: qui
etiã młta maioris liũs
claritate radiãtes frm̃ de¬
uotioĩ cõgratulari uide¬
bant᷑ Porro in supiori
illo loco chori bidi dnñ
abbatẽ quasi in stallo
suo stantẽ: qui et ipẽ
conpetenti gła c̾cũdatꝰ
magne luct radios emirte
Cũq fr̃ ille querẽt utrũ¬
nã uidisset dnm̃ abba¬
gelis claritate refulgẽ¬
tẽ: rñdit senior Bcire
debes ꝙ in hac morli¬
uita et corruptibili qnͣ
tũcũq quis ꝓficiat᷑. nõ
poterit pari cũ sanctis
angelis claritatis gła
sem magni apud deũ

Expanded text:
stantium, qui etiam multo majoris luminis claritate radiantes, fratrum devotioni congratulari videbantur. Porro in superiori illo choro vidi domnum abbatem quasi in stallo suo stantem; qui et ipse competenti gloria circumdatus magnae lucis radios emitteCumque frater ille quaereret, utrumnam vidisset domnum abbagelis claritate refulgentem, respondit senior: « Scire debes quia in hac mortali et corruptibili vita quantumcunque quis proficiat, non poterit pari cum sanctis angelis claritatis gloria sem magni apud Deum
Abbreviated transcription (Latin):
excessũ mentis uenissem
raptus sũ in spũ cist̾ciũ.
et pidi cõuentũ monacho¬
rũ ĩ choro ordine suo stãtẽ
mułta claritate ꝑfusũ:
laudes deo deuotissume ꝑ¬
soluentẽ Supͣ eundẽ pero
conuentũ uidi aliũ con

Expanded text:
excessum mentis venissem, raptus sum in spiritu Cistercium; et vidi conventum monachorum in choro in ordine suo stantem multa claritate perfusum, laudes Deo devotissime persolventem. Supra eumdem vero conventum vidi al
Abbreviated transcription (Latin):
rmantib ꝙ sedula ser¬
io exhibitione sacrifi¬
ũ cordis contriti et
pũs hiu̾iliati deo totidie
tonsolatione oii
re penitentiũ adhue
hoc fingili mosta¬
litatis corpe positus
non solũ placatam ui

Expanded text:
rmantibusque sedula servitii exhibitione, sacrificium cordis contriti et spiritus humiliati Deo quotidie consolationem omnium vere poenitentium, adhuc in hoc fragili mortalitatis corpore positus, non solum placatam vi
Abbreviated transcription (Latin):
tũ fuit Quẽ cũ ille cõspice¬
ret ad se ingredientẽ et ue¬
teranos ac uenerandos
artus baculo sustentãte:
manũ et uoce qua erat
sius seruitorib ĩnuit: ut
scõ uenienti assurgerẽt
et locũ sedendi citius p̃pa¬
rarent Illis uero mirãtib
atq q̃rentib de quo nam
scõ senex loqueret᷑ p̃men
te egritudine ende̾ non po¬
terat Postmodũ autẽ re¬
cepta uirtute loꝙͣdi cum
idipm denuo sciscitarẽt᷑
confessus est uidisse se

Expanded text:
tum fuit. Quem cum ille inspiceret ad se ingredientem, et veteranos ac venerandos artus baculo sustentantem, manu ac voce qua poterat suis servientibus innuit, ut sancto venienti assurgerent, et locum sedendi citius praepararent. Illis vero mirantibus, atque quaerentibus de quonam sancto senex loqueretur, premente se aegritudine respondere non poterat. Postmodum autem, recepta virtute loquendi, cum idipsum denuo sciscitarentur, confessus est vidisse se
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ clareualleqe¬
dem aliꝙͣ diu conu̾satu
s sub castissima clareis¬
iensiũ disciplina neqss
fuerat nutritꝰ. uerũ
alia domo illut trans¬
missus crimĩa graus¬
sima q̃ ĩ priori domoi
cõmiserat. usq ad ipn
mortis articulũ horid¬
da cordis duricia suis
cõfessione et pnĩa au¬
so pessime celabat coi
iberalit᷑ ꝙͣ misericordi
ab et̾ne dampnatioĩs
nput ip̃iꝰ ĩminentis
cripe dignatꝰ est. pressꝰ

Expanded text:
in Claravalle quidem aliquandiu conversatus, sed sub castissima Claraevallensium disciplina nequaquam fuerat nutritus, verum de alia domo illuc transmissus, crimina gravissima, quae in priori domo sua commiserat, usque ad ipsum mortis articulum, horrenda cordis duritia, sine confessione et poenitentia abysso pessimae celabat consliberaliter quam misericorditer ab aeternae damnationis caput ipsius imminentis, eri
Abbreviated transcription (Latin):
dant queso istud qui non
solũ ad laborẽ segnit̾ in¬
cede̾. uero eciã ꝓ friuola
qͣuis occasione a coĩ labo¬
re solent remaneͬ cũ ter
tũ oẽm ordinis ĩstitutio¬
nẽ scãm et deo placẽtẽ
eẽ nec sine graui ꝑiculo
aĩaꝵ negligi possẽ De frẽ

Expanded text:
dant, quaeso, istud qui non solum ad laborem segniter incedere, verum etiam pro frivola quavis occasione a communi labore solent remanere, cum certum sit omnem Ordinis institutionem sanctam et Deo placentem esse, nec sine gravi periculo animarum negligi posse. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
glorificandus est xpõ
qmͣ de resurrextione
lazari quatridriam.
eo uidelicet ꝙ in delias
tantis clausus atqs

Expanded text:
glorificandus est Christus, quam de resuscitatione Lazari quatriduani, eo videlicet quod in deliciis tantis clausus atq
Abbreviated transcription (Latin):
mõ fatigatus est laboe̾.
et iã post modicũ habet
ad uigilias surgeͬ Quod
si te interĩ obdormuente
oporteat illũ suã ĩt̾rũ¬
pere dormitionẽ nimuĩ
uexabit᷑. et p̃grandes ui
usq ad horã diuini officii
exsuectes nos Cui eger¬
ut imperasti: si tñ poto
meo tius p̃cib suffroge̾is
Abiit itaq abbas sc̃s cũ
silencio ĩ dormitoriũ: et
ille qui extremũ fere an

Expanded text:
modo fatigatus est labore; et jam post modicum habet ad vigilias surgere: quod si te interim obdormieoporteat illum suam interrumpere dormitionem, nimium vexabitur, et praegrandes vigusque ad horam divini officii exsut imperasti, si tamen voto meo tuis precibus suffrageris. » Abiit itaque abbas sanctus cum silentio in dormitorium: et ille qui extremum fere an
Abbreviated transcription (Latin):
re carnis uitã sustenta¬
bat: et estatis ardores
hyenus q asprĩos algo¬
res incredibili paciencia
tollerabat: ita ut quadã
pice cũ brumale tempus¬
gelu solito ãplius ĩhorru¬
isset et nix młta ualde de
nubib flueret et ipẽ non
hñs quo a facie nuis et

Expanded text:
e carnis vitam sustentabat, aestatis ardores hiemisque asperrimos algores incredibili patientia tolerabat, ita ut quadam vice cum brumale gelu solito amplius inhorruisset, et nix multa valde de nubibus flueret, ipse non habens, quo a facie nivis et
Abbreviated transcription (Latin):
Agnoscis ne me: Egos
ille defũctꝰ : olĩ tibi nõ
notꝰ. Noui gͦ quo tẽdas
sed ĩcrissũ tẽ fatigas. Iã
enĩ morte absorptꝰ est
quẽ uiuẽtẽ ĩuenire te pis¬
tas Porro unũ ẽ qd̃ te
patitur pacienter: et ꝙ¬
pectat tãꝙͣ paciẽs redd̃¬
tor. Uerũtũ ĩmaculale
genitricis sue lesioned
q cõuicia nõ facile sĩ¬
net ÷ sed auut pñti sup¬
cio ciciꝰ punit: aut sil
malis aterbius feri.
tus ille qui loquebals
euanuit. Is uo ad loꝰ
siũ iuxta mortui uatici¬
uĩ repꝑit ⁊ et referẽs q̃
udicat: t̾rorẽ f̾rori et
uraculũ miracło adiec¬
Itẽ aliũ quẽdã iurato¬
e ĩpudẽtẽ et execrabilẽ
arca fines supͣdicte ciui¬
atis cardocii fuisse affir¬
nabat. p̃dictus uenera¬
ilis abbas geraldus ⁊ qͥ¬
utricis et u̾gĩs marie sa¬
rata et secreta mẽbra õe

Expanded text:
e? Ego sum ille defunctus, olim tibi non ignotus. Novi ego quo tendas, sed incassum te fatigas. Jam enim morte absorptus est, quem viventem invenire te putas. Porro unum est, quod te patitur, patienter exspectans, tamquam patiens redditor. Verumtamen immaculatae genitricis suae laesiones atque convitia non facile sustinet: sed aut praesenti supplicio citius punit, aut si malis acerbius ferit. efunctus ille, qui loquebatur evanuit. Is vero ad locum tuum juxta mortui vaticinium reperit; et referens quae audierat, terrorem terrori, et miraculo miraculum adjecit. Alium quemdam juratorem impudentem et exsecrabilem circa fines supradictae civitatis Cadorcii fuisse affirmabat praedictus venerabilis abbas Gerardus. Qnitricis et Virginis Mariae sacrata et secreta membra ore
Abbreviated transcription (Latin):
cio digna atq diuina ĩui¬
sibili et qͣsi fulmineo ictu
feriẽs aic ꝑforãs sceleratũ.
maiestatis irate t̾ribile de¬
dit expimẽtũ. Pcussus ita¬
Qblasphemꝰ corruit: et pu¬
tãs ꝙ aliquis eũ mateĩali
gladio cõfodisset. horrẽdo
gemitu exclamãs. ait heu
heu miser ⁊ quis es q̃ meĩ¬
terfecisti: Cũq diucius ĩ
terra palpitãs et mortife¬
ros geniurꝰ efflãs uoluta¬
retur ⁊ tãdẽ urgẽte malig¬
no spũ cui traditꝰ fuerat:
abhominabilẽ cuã tartareis
ignibꝰ cõcreniãdã expuit.
Nudato itaq corꝑe ad la¬
uãdũ ĩuẽta est ĩ dorso eiꝰ
plaga recẽs t̾ribili aꝑtura
dehiscẽs ÷ ac si aliqua secu¬
ris ãplissima ibidẽ ĩmersa
fuisset: ita ut penetͣlia cor¬
dis epatis et pulmonis fũ¬
ditꝰ apparerẽt. Quo uiso cõ¬
territi sũt iurcitores: uidẽte ᷤ

Expanded text:
io digna atque divina invisibili et quasi fulmineo ictu feriens ac perforans sceleratum, majestatis iratae terribile dedit experimentum. Percussus itaque blasphemus corruit, et putans quod aliquis eum materiali gladio confodisset, horrendo gemitu exclamans, ait: « Heu, heu, miser quis es, qui me interfecisti? » Cumque diutius in terra palpitans, et mortiferos gemitus efflans, volutaretur, tandem urgente maligno, cui traditus fuerat, abominabilem animam tartareis ignibus concremanda expuit. Nudato itaque corpore ad lavandum, inventa est in dorso ejus plaga recens terribili apertura dehiscens, ac si aliqua securis amplissima ibidem immersa fuisset, ita ut penetralia cordis, hepatis et pulmonis funditus apparerent. Quo viso conterriti sunt juratores, vidente
Abbreviated transcription (Latin):
xpm̃ et beatissimani
bernardo abbate stan¬
tes in quodam orto de
liciaꝵ: cuiꝰ amenitatis
et głe tanta erat ĩmẽ¬
sitas ut hũana locucio

Expanded text:
m, et beatissimam Bernardo abbate stantes in quodam horto 329 deliciarum; cujus amoenitatis et gloriae tanta erat immensitas, ut locutio
Abbreviated transcription (Latin):
sine mĩa decerni ĩ eũ.
quẽ fortassis diuina m¬
sericordia. idcirco tpalit̾
punisset : ne cõceptã m

Expanded text:
icordia decerni in eum quem fortassis divina misericordia idcirco temporaliter punisset, ne conceptam m
Abbreviated transcription (Latin):
di uerbis qͣ nr̃is expl¬
tabimꝰ Cũ enĩ post obi¬
sũ eus isdẽ unabilis ab¬
has nobili illa facũdia¬
sua sermonẽ pussimo
uctu plenũ in cõuentu
It dolor meꝰ ꝙͣ dolẽda
laga mea Cernitis
nẽpe ꝙͣ fidus comes
eseruit me in hac uia¬
i qua ambulabã ꝙͣ¬
us ad opꝰ suauis ad
nores Quis ita mn pne¬

Expanded text:
di verbis quam nostris explicabimus. Cum enim post obitum ejus idem venerabilis abbas nobili illa sua facundia sermonem piissimo luctu plenum in conventu sit dolor meus! quam dolenda plaga mea. Cernitis nempe quam fidus comes deseruit me in via hac qua ambulabanis ad opus, quam suavis ad mores. Quis ita mihi perne
Abbreviated transcription (Latin):
ut sibi uidebat᷑ ibidẽ duo
alii nouicii. qui secũ erãt
ui ꝓbatione Cũ ergo suꝑ¬
pliciter dñm adorasset et
ut sui socioꝵ suoꝵ miserẽt᷑
hũilima p̃ce rogaret: mo¬

Expanded text:
ut sibi videbatur, ibidem duo alii novitii, qui secum erant in probatione. Cum ergo suppliciter Dominum adorasset, et ut sui sociorumque suorum misereretur humillima prece rogaret, mo
Abbreviated transcription (Latin):
usis cibbas clareualiesis
factus rigorem discipline
ꝑ quẽ alios ad tramitem
iusticie cogebat ĩse ipõ
mĩme neglexit: s quãtũ
dignitas officii sui pacie¬
bat᷑ ad coĩs uite socialita

Expanded text:
bbas Claraevallensis factus, rigorem disciplinae per quem alios ad tramitem justitiae cogebat, in seipso minime neglexit, sed quantum dignitas officii sui patiebatur, ad communis vitae socialita
Abbreviated transcription (Latin):
di tã incũfesto miracus¬
lo edoctus sibi messe so¬
bat Postinodũ uero
cũ reuerẽdissimꝰ pr
stephanꝰ cisterciensis
frẽs eius cũ aliis uiris
religiosis ad edifican
domũ clareuallis mi¬
siss  ip̃q uenerabile̾
bernardũ ceteris p̃fen¬
set abbatẽ: dñs gheni

Expanded text:
 tam manifesto miraculo edoctus, sibi inesse sciebat. Postmodum vero, cum reverendissimus Pater Stephanus Cisterciensis fratres ejus, cum aliis viris religiosis, ad aedificandam domum Claraevallis misisset, ipsumque venerabilem Bernardum caeteris praefecisset abbatem, dominus Ge
Abbreviated transcription (Latin):
set: explicitis iam ꝑsal¬
mis sepulture attinẽti¬
tib. antiphona clemẽ¬
tate frm̃ dulci modu¬
latione decantabatur
Interim pero p̃dc̃s seruꝰ
dei oculos non curio¬
sitatis. s pietatis indi¬
tes c̾cũquaq ducẽs atq
redutens: sanctã illã
młtitudinen uelut ã¬
geloꝵ chorũ letus in¬
tuebat ᷑  totusq dul¬
teduus ac deuotionis
affectib in semetipõ
liquescens: qm̃ ĩ pita
sua uiũ ex ipĩs fier
non licebat nimirũ
obĩa renitente ut sal¬
tẽ moriendo unꝰ ex
eis fieri merẽt᷑ feruẽ¬
tis desiderii estib opta¬
bat et orabat Anti¬
phona itaq ꝑcantata
dũ in clausula eiꝰ pb
niã peterent et ꝓ aĩs
defuncti frẽs suplices
exorarent: seruo dei ear¬
dem ueniã cũ ceteris
petente. atq eundẽ ser¬
monẽ ardenti pietatis
spũ orante᷑ rupti st
fontes ocłoꝵ eius lar¬
gissimoq lacrimarũ
ombre faciem rigans
non solũ defuncto reã¬
em s et sibi celerẽ i

Expanded text:
set, explicitis jam psalset, explicitis jam psalmis sepulturae attinentibus, Antiphona, Clementate fratrum dulci modulatione decantabatur. Interim vero praedictus servus Dei, oculos non curiositatis sed pietatis indices circumquaque ducens ac reducens, sanctam illam multitudinem velut angelicum chorum laetus intuebatur, totusque dulcedinis ac devotionis affectibus in semetipso liquescens, quoniam in vita sua unum ex ipsis fieri non licebat, nimirum obedientia renitente, ut saltem moriendo unus ex eis fieri mereretur, ferventis desiderii aestibus optabat et orabat. Antiphona itaque percantata, dum in clausula ejus ubniam peterent, et pro anima defuncti fratris supplices exorarent, servo Dei eamdem veniam cum caeteris petente, atque eumdem sermonem ardenti pietatis spiritu orante, rupti sunt fontes oculorum ejus, largissimoque lacrymarum imbre faciem rigans, non solum defuncto requiem, sed et sibi celerem in
Abbreviated transcription (Latin):
sortiri Cũq tabula defũc¬
toria sonãte grandis illiꝰ
cetus monachorũ scilis
atq conusorũ deuotissi¬
mũ ꝯcͥsũ et occursum ui¬
det cõmendationis quoq
solẽpnem executionem.
et in elatione funeris
cantus pietatem mag¬
ne młtituduus exten¬
sam et ordinatã ꝓcessio¬
nẽ. sac̾dotũ etiã at nũs¬
troꝵ. ꝓ aĩa defuncti frĩs
hostiam salutarẽ ĩmo¬
lanciũ sacrũ obseqͥum¬
et psalmodie nichilomi¬
nꝰ cirta defuncti corpꝰ
religiosas excubias to¬
tꝰ in affcũ pietatis re¬
solutꝰ. et huiꝰ beneficii
qd̾ sꝑ optauerat estuan¬
ti corde ꝑticipiũ mẽri
desiderans. cũ gemitu
ualido petut aĩe sue
ut morẽtur: et ex ĩtimis
medullis cordis clamãs
dne aĩa morte iustoꝵ:
et fiant nouissima mea
hoꝵ siłia Exeq̾arũ pero
solẽpniis rite celebratis.
delatoq ad tumulũ cor¬
pore᷑ dũ sicut moris
est tam nouit̾ sepelien¬
pausanciũ sepulchra
cõuentꝰ ãplissimo ambi¬
tu ĩ modũ corone giras¬

Expanded text:
sortiri. Cumque tabula defunctoria sonante grandis illius coetus, monachorum scilicet atque conversorum devotissimum concursum et occursum videret, commendationis quoque solemnem exsecutionem, et in elatione funeris cantus pietatem magnaeque multitudinis extensam et ordinatam processionem, sacerdotum etiam ac ministrorum pro anima defuncti fratris hostiam salutarem immolantium sacrum obsequium, psalmodiae nihilominus circa defuncti corpus religiosas excubias, totus in affectu pietatis resolutus, et hujus beneficii, quod semper optarat aestuanti corde participium mereri desiderans, cum gemitu valido petivit animae suae ut moreretur, ex intimis medullis mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia . Exsequiarum vero solemniis rite celebratis delatoque ad tumulum corpore, dum, sicut moris est, tam noviter sepelienpausantium sepulcra conventus amplissimo ambitu in modum coronae gyras
Abbreviated transcription (Latin):
pariis ĩcõmodis pexãs.
et surripienciũ delictoꝵ
sine quib pñs pita nõ
ducit᷑ rubiginẽ purgãs
poti sui compotem tam
felicit̾ ꝙͣ celerit̾ fecit Se
sequenti pero nocte cũ
menbra sopori dedisset.
aptũ est ei celũ: et in¬

Expanded text:
commodis vexans, et subrepentium delictorum, sine quibus praesens vita non ducitur, rubiginem purgans, voti sui compotem tam feliciter quam celeriter fecit. Sequenti vero nocte, cum membra sopori dedisset, apertum est ei coelum, et
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ bernardũ alioꝵ q
sanctoꝵ multitudinẽ
copiosam cũ gloria ci¬
magua quoꝵ felicissi¬
ma bisione ita letatꝰ
est ut iam se quasi
bnũ ex eis reputaret
lrescente aũt languore
i mlta paciencia grãs
agebat deo: oris con¬
fessione. cordis cont̾tio¬
ne. et sancte p̃cis de¬
uotione. portionẽ u
nũ diem sancto fuie
aueuit Eite sic bñdi¬
ut  homo qui timẽt
dñm i q̃ bona q̃ ĩ alus
pidet uenẽat᷑ et diligit:
et licet ipẽ ꝓ uirib uir¬
tutũ studiis ĩbigilet:
brauiũ tñ laboris sui
fr̃ius meritis int̾ueniẽ¬
tib pleniꝰ et ꝑfectius
se consequi posse p̃su¬
mit. si eoꝵ quos melio¬
res se reputant consor¬
ciũ uelipita uel ĩ mor¬
te adipisti potuerit Etre
seruus iste dei ciiꝰ pere
felicẽ cõsũmationẽ descrip¬
simꝰ. doctus a deo de pr¬
tutib sius non altũ sa¬
pere ẜ ꝓ inꝑfectione sua
sꝑ tumere: dũ sanctissime
congregatioĩs beatã so

Expanded text:
S. Bernardum aliorumque sanctorum multitudinem copiosam cum gloria magna, quorum felicissima visione ita laetatus est, ut jam se quasi unum ex eis reputaret. Crescente autem languore in multa patientia gratias agebat Deo, oris confessione, cordis contritione, et sanctae precis devotione, portionem simum diem sancto fine quievit: Ecce sic benedicetur homo, qui timet Dominum : qui bona quae in aliis videt veneratur et diligit; et licet ipse pro viribus virtutum studiis invigilet, bravium tamen laboris sui fraternis meritis intervenientibus plenius et perfectius se consequi posse praesumit, si eorum quos meliores se reputat, consortium, vel in vita vel in morte adipisci potuerit. Ecce servus iste Dei, cujus vere felicem consummationem descripsimus, doctus a Deo, de virtutibus suis non altum sapere, sed pro imperfectione sua semper timere, dum sanctissimae congregationis b
Abbreviated transcription (Latin):
et angustã mã quar
ipẽ in euangelio seqͥ¬
cib suis ꝓponit ingre¬
si sumus ĩ u̾tute obed¬
entie tibi p̃cipio ͥ quo¬
tinus post obitũ tuũ
tꝑe et modo quo eiu¬
facias Cui eger faciã in¬
adiuitus mandatũ tuum
effectui mancipare ualu¬
ero Dixit: et post modi¬
cũ de cõualle ploracioĩs
ad monten grudii ad mõ¬
tem et̾ne bcĩtudinis felici¬
cer ascendit Pauci post
hoc fluxerãt diesͥ et pe¬
nẽabilis abbas cũ cõuẽ¬
tu frm̃ in labore positu
sicut moris erat pausan¬
di dederrt signũ: ipẽ quo¬
q paululũ remotus ub
aliis meditacioni ĩsistẽs
capucio cooptus caput
sedebat Ecce et frater ille
defunctus magna dãt¬
tatis gła ꝑfusus repente
corã eo astitit: ita tñ ut
magis in aere ferri quã
quõ se haberet nł qualit̾
sibi eẽt. rñdit Bene optĩe
pater bene michi ẽ. bene
sit et tibi. quia ꝑ doct᷑¬
iã et sollicitudinẽ tuã
illius ĩt̾mĩabilis guit¬
patis dei q̃ exuꝑat oẽm

Expanded text:
et angustam viam, quam ipse in Evangelio sequacibus suis proponit, ingressi sumus, et in virtute obedientiae tibi praecipio quatenus post obitum tuum, tempore et modo, quo ejufacias. » Cui aeger: « Faciam, inadjutus mandatum tuum effectui mancipare valuero. » Dixit, et post modicum de convalle plorationis ad montem gaudii, ad montem aeternae beatitudinis feliciter ascendit. Pauci post haec fluxerant dies, et venerabilis abbas, cum conventu fratrum in labore positus, sicut moris est, pausandi dederat signum, ipse quoque paululum remotus ab aliis, meditationi insistens, caputio coopertus caput sedebat: et ecce frater ille defunctus magna claritatis gloria perfusus repente coram ipso astitit, ita tamen ut magis in aere ferri quam quomodo se haberet, vel qualiter sibi esset, respondit: « Bene, optime Pater, bene mihi est, bene sit et tibi, quia per doctrinam et sollicitudinem tuam illius interminabilis gaudpaci
Abbreviated transcription (Latin):
picinis moͬchis tanꝙͣ nõ¬
uarũ rerũ adĩuẽtores e
scandali scismatis q ĩ¬
tentoes iudicemur: suy
oiã pero meroris acer̾¬
bissimi iaculo tnͣffigit
cor nrm̃ paucitas nr̃a.
qm̃ singuli totidie mor¬
te ĩterueniete tollimur
medio: et sicut palde ꝑ¬
tatẽ scẽ pauꝑtatis yd¬
associare nobiscũ neqͣq
dignatus ẽ: ꝑ quas hu
nõstre institũtionis for¬
mulã ad posteros tnͣs¬
mittere paleamus Qui¬

Expanded text:
vicinis monachis tanquam novarum rerum adinventores, et scandali schismatisque incentores dijudicemur. Super omnia vero moeroris acerbissimi jaculo transfigit cor meum paucitas nostra, quoniam singuli quotidie morte interveniente tollimur e medio, et sicut valde pertatem sanctae paupertatis idassociare nobiscum nequaquam dignatus est: per quas hujus nostrae institutionis formulam ad posteros transmittere valeamus
Abbreviated transcription (Latin):
retulimus graui merore
afficerẽtur ꝓ eo qd̾ successo¬
rib pene carerent: accidit
ut unus ex eis pñtis uite
cursu cõfũmato tãꝙͣ eme¬
rite milicie faũlus in gau¬
diũ diũ sui introducendꝰ
et laboris sui brauiũ recep¬
turus morti approquĩqua¬
res Qui cũ iã in extremiᷤᷤ
ageretl un̾abił abbas te¬
dio desꝑate posteritatis
nimio affectus ausus ẽ
aliꝙ̾ p̃sumere. qd̾ quidẽ
temeritati asscribi potuis¬
set: si nõ pietas intentio¬
nis p̃sumentẽ excusasset
Cũ enĩ constet. ꝙ ꝙꝙͣ a¬
gant hoiẽs intentio iudi¬
cat omes credimus qr co¬
ram oculis dnĩ pietas ĩten¬
cionis et dure articulus
nccͣtis neuũ excluserit p̃¬
sũptionis dũ itaq sicut p̃¬
fati sumus fr̾ ille ĩextre¬
mis positus finẽ pite p̃sto¬
laretur: accedens ad eũ ab¬
et defectione mentis u̾sa¬
mur quia artã et angus¬
tam piã ꝙͣ ĩ regła nõ¬
bis btĩssimus p̃r noster

Expanded text:
retulimus, gravi moerore afficerentur pro eo quod successoribus pene carerent, accidit ut unus ex eis praesentis vitae cursu consummato, tanquam emeritae militiae famulus in gaudium Domini sui introducendus, et laboris sui bravium recepturus, morti approximaret. Qui cum jam in extremis ageret, venerabilis abbas taedio desperatae posteritatis nimium affectus, ausus est aliquid praesumere; quod quidem temeritati ascribi potuisset, si non pietas intentionis praesumentem excusasset. Cum enim constet quod gant homines, intentio judicet omnes, credimus quia coram oculis Domini pietas intentionis, et durae articulus necessitatis naevum excluserit praesumptionis. Dum itaque, sicut praefati sumus, frater ille in extremis positus finem vitae praestolaretur, accedens ad eum abet defectione mentis versamur, quia arctam et angustam viam, quam in Regula nobis beatissimus Pater noster
Abbreviated transcription (Latin):
loqui ei pnuttẽt᷑ acce¬
dens ad carcerẽ clamauit
Scito fr̃ gherarde qr itu¬
ri sumꝰ in ꝓximo: et mo¬
nasteriũ introituri Tu
uero qniquidẽ exire nõ li¬
cet hic monachus esto.
sciens ꝙ uis et non potes
didicit durũ eẽ sibi con¬
tra scimulũ gr̃e dei recal¬
citrae̾: didicit inꝙͣ felle¬
a dulcedo amoris huiꝰ
scłi quantis calamitati¬
b ꝙͣtis pe amaritudinib

Expanded text:
loqui ei permitteretur, accedens ad carcerem clamavit: « Scito, frater Gerarde, quia ituri sumus in proximo, et monasterium introituri. Tu vero quando quidem exire non licet, hic monachus esto, sciens quod vis et non potes, didicit durum esse sibi contra stimulum gratiae Dei recalcitrare. Didicit, inquam, fellea dulcedo amoris hujus saeculi quantis calamitatibus, quantisve amaritudinib
Abbreviated transcription (Latin):
uero quadã post matu¬
tinas quiescentib ceteis
ĩfirmis. ipẽ sicut erat
feruentissimꝰ more soli¬
to uigilabat et orabat
in lecto. Et ecce ꝑ ostũ¬
ĩtrans oculis eius ma¬
ruit et in uestitu et po¬
tu fornitarie mulieris
Que corã eo transient
circui bat oberrãs. qͥi
aliquẽ querens Erat ãt
ĩ medio domꝰ lampa
accensa q̃ copiose refu¬
gens petulantis illui
monstri motus et ges
lassiuos aꝑte uideri
ciebat Ibat ergo fanta¬
tita meretrix optutu
girouago cũcta plusts

Expanded text:
e quadam post matutinas quiescentibus aliis, ipse, ut erat ferventissimus, more solito vigilabat et orabat in lecto. Et ecce per ostintrans oculis ejus maruit, in vestitu et vultu formosae mulieris. Quae coram eo transiens circuibat oberrans, et quasi aliquem quaerens. Erat autem in medio domus lampas accensa, quae copiose refulgens petulantis illius monstri motus et gestus lasciviosos aperte videri faciebat. Ibat ergo phantastica meretrix, obtutu gyrovago cuncta perlust
Abbreviated transcription (Latin):
libros diini officii ui¬
uuris maĩb ferentes
Sit ergo uersipellis
et tortuosus draco tnͣs¬
figuratus est in ange¬
lũ lucis. cũ comitatu ĩ¬
pietatis siłante pieta¬
tem. accedens ad hoiẽ
pccorem. sed grã dei
ad pnãni roborctum
sereno ore letale decep¬
cionis uirus euomuit
dicens adeũ O serue

Expanded text:
libros divini officii impuris manibus ferentes. Sic ergo versipellis et tortuosus draco transfiguratus in angelum lucis, cum comitatu impietatis pietatem simulante accedens ad hominem peccatorem, sed gratia Dei ad poenitentiam roboratum, sereno ore lethale deceptionis virus evomuit, dicens ad eum: « O serve