comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui oẽ datũ optimũ et
oẽ donũ ꝑfcm descẽdẽs
a prẽ lũmũ. singulis
fidelib ꝓut uuit dis¬
penscit. monacho cui¬
dam layco et illrãto
speciale ac mirabile dor
doctis et lrãtis. fide et
deuocione non ĩferior
uestiarii officiũ in da¬
rens. non scdm pso¬
naꝵ acceptionẽ. ꝑf¬
tes indigentiũ pesti

Expanded text:
e datum optimum, et omne donum perfectum descendens a Patre luminum, singulis fidelibus, prout vult, dispensat, monacho cuidam laico et illitterato speciale ac mirabile quoddoctis et litteratis fide et devotione non inferior, vestiarii officium in Clarens, non secundum personarum acceptionem, tes in
Abbreviated transcription (Latin):
lib clarꝰ. deuotione nõ
infimꝰ noĩe conradus.
solẽpnem diem puri¬
ficationis btẽ pirgĩs
et mrĩs ibidem celebra¬
re sacrisq uigiliis ob
reuerenciã tante diei̾
ni longũ ualde ꝓductis
a principio osq ad fi¬
nem deuotus int̾ esse

Expanded text:
libus clarus, devotione non infimus, nomine Conradus, solemnem diem Purificationis beatae Virginis et matris ibidem celebrare, sacrisque vigiliis ob reverentiam tantae diei in longum valde productis a principio usque ad finem devotus interesse
Abbreviated transcription (Latin):
latĩ sb̃intrans religionẽ
exterminat Banguisu¬
ge due st̃ filie ait sa¬
piens: dicentes affer
O quanti st̾ qui latas
huiꝰ scli pias que ad mor¬
tem trahũt deseruisse
et artam angustamq
piam que ad uitã du¬
cit apprehendisse uiden¬
tur ͬ s quia pessiẽ huiꝰ
sanguissuge detestestũ¬
de huiꝰ mẽretricis id ẽ
negligencie complexum
mĩme deuitant. generãt
ex eo ipereo semĩne du¬
as filias ipã mrẽ sua de¬
teriores. poluptatẽ scilu
et panitatem. que sine
cessacione sine oĩ ꝓrsus
int̾polacione clamãt mi¬
sere mr̃i sue dicentes af¬
fer affer Isti st̾ qui segre¬
gant semetipõs aĩales
spm̃ nõ habentes : qui
hĩtũ religionis gestantes
mentiri deo ꝑ tonsurã
noscũtur: qui nõ dnĩcis
s suis inclusi ouilib ꝓ
lege hñt desideriorũ polu¬
tatem ł qui cũ nutriri de

Expanded text:
latim subintrans religionem exterminat. Sanguisugae duae sunt filiae, ait Sapiens, dicentes: Affer, affer . O quanti sunt, qui latas hujus saeculi vias, quae ad mortem trahunt, deseruisse et arctam angustamque viam, quae ad vitam ducit, apprehendisse videntur: sed quia pessimae hujus sanguisugae, detestandae hujus meretricis, id est negligentiae complexum minime devitant, generant ex eo vipereo semine duas filias, ipsa matre sua deteriores, voluptatem scilicet et vanitatem, quae sine cessatione, sine omni prorsus interpolatione clamant miserae matri suae, dicentes: Affer, affer. Isti sunt qui segregant semetipsos, animales spiritum non habentes, qui habitum religionis gestantes, mentiri Deo per tonsuram noscuntur; qui non Dominicis, sed suis inclusi ovilibus pro lege habent desideriorum voluptate
Abbreviated transcription (Latin):
officiũ solẽpnit̾ decan¬
tare. ita ut uno dicen¬
te collcãs et oroẽs. alu
subiũgerent amen: te¬

Expanded text:
officium solemniter decantare, ita ut, uno dicente, collectas et orationes, alii subjungerent, Amen, cae
Abbreviated transcription (Latin):
rat supplititer orare q¬
dit hec pectator ille qui
ab ũcio pectat et iratꝰ
ẽ dẽtibꝰ suis frenduit en
distabuit de ãtiqua po¬
sessione sua ÷ noua pia¬
tis arte se expelli ueher¬
tissime ĩdoluit : totãqn
lignoꝵ spirituũ catuam
tis laq̃os tẽdẽdos ĩnuocas
Primo igitur cõticinis
pore dũ penitẽs ille pa¬
uido corde pericula oĩa
metuẽs sonũ aure tapti¬
ret. audiuit repẽte qͣsi¬

Expanded text:
reret, suppliciter orare. Vreret, suppliciter orare. Vidit haec peccator ille, qui ab initio peccat, et iratus est, dentibus suis frenduit et distabuit, de antiqua possessione sua nova pietatis arte se expelli vehementissime indoluit; totamque malignorum spirituum catervam nis laqueos tendendos invocavit. Primo igitur conticinii tempore, dum poenitens ille pavido corde pericula omnia metuens, sonum aure captaret, audivit repente quasi
Abbreviated transcription (Latin):
diligẽciꝰ ĩstruitur Et qr
nisi qui legitiẽ c̾taueĩt
nõ coronabitur ⁊ suꝑ
qͥt uideat. quoscũq t̾ro¬
res. qnͣtas cũq horripi¬
laciones sentiat ne ullũ
oĩno uͥbũ loquatur: quo¬
usq fcõ mane ip̃e epũs
cũ cruce dñica ueniat.
suaq benedc̃ĩone fam̃is
officiũ restitucit. De hĩc
rudis agonitheta qua¬
lit̾ in spir̾ili palestra se
ex̾tere debeat sufficiẽter
instructus. letantibus
angelis fremẽtibꝰ demoĩ¬
bus ĩ eccĩa ĩtroducitur:
factaq orõe añ altare sis¬
tit᷑ ⁊ rursũq ab epo de ꝑ¬
seuerãtie cõstancia ãmo¬
netur : sicq r̾cedẽtibꝰ cũc¬
tis. ianuarũqͦ r̃pagulis
firmissime clausis ĩ ma¬
nu dei relĩquitur. Circũ¬
septus ergo timore et hor¬
rore nocturno didicit iã
mitesce ⁊ suꝑbie fastũ de¬
pon̾e: crudelitatis belui¬
ne rabiem ĩ mãsuetudi¬
erat tremẽtibꝰ labiis ĩ¬
uocare: et ne se diuina
pietas ĩ hoc peritulosi
certaminis agone dess¬

Expanded text:
diligentius instruitur; et quia nisi quis legitime certaverit, non coronabitur . Supedquid videat, quoscunque terrores, quantascunque horripilationes sentiat, ne ullum omnino verbum loquatur, quousque facto mane ipse episcopus cum cruce Dominica veniat, suaque benedictione faminis officium restituat. Dehinc rudis agonotheta qualiter in spirituali palaestra se exercere debeat sufficienter instructus, laetantibus angelis, frementibus daemonibus in ecclesiam introducitur, factaque oratione ante altare sistitur, rursumque ab episcopo de perseverantiae constantia admonetur: sicque recedentibus cunctis, januarum quoque repagulis firmissime clausis, in manu Dei relinquitur. Circumseptus ergo timore et horrore nocturno didicit jam mitescere, superbiae fastum deponere, crudelitatis belluinae rabiem in mansuetudierat, trementibus labiis invocare; et ut se divina pietas in hoc periculosi certaminis agone non dese
Abbreviated transcription (Latin):
do eo młta facerent et
oent̾ eũ audierent
Dux enã t̾re illiꝰ pir
se ad reuerentiã btĩ ui¬
⁊ submittebat  fasti¬
qũi q principatꝰ sui
celcatudini sanctitatis
uꝰ adeo huiliabat¬
ut aliquociens familia¬
rib sus dice̾t Quacũq
hora abbatem gherardũ
me uidere considero tãto
timore concutior: ac si oĩa
secreta et obstrusa pecto¬
ris mei patecuit oculis
set et usq ad decrepitam
etatem ꝑuenisset quadra¬
gesumũ in p̃latione com¬
plens ãnũ uariis quoq

Expanded text:
rent, et libenter eum audirent. Dux etiam terrae illius, vir se ad reverentiam beati viri submittebat, fastigiumque principatus sui celsitudini sanctitatis ipsius adeo humiliabaut aliquoties familiaribus suis diceret: « Quacumque hora abbatem Gerardum me videre considero, tanto timore concutior, ac si omnia secreta et abstrusa pectoris mei pateant oculis set, et usque ad decrepitam aetatem pervenisset, quadragesimum in praelatione complens annum, variis quoq
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓnũ nouerat ᷑ uerbũ
semel emissũ occasio¬
nem scandali de se ĩfir¬
mis dedisse grauit᷑ do¬
luit et qui secure cum
apło dice̾ poterat gła
nra hec est testomiũ
consciençie nr̃e mali¬
ciam diei panis suspi¬
cionib se exagitare pa¬
cient ferre nequibat
Ceteꝵ cautꝰ sequi consili¬
um apłi dicentis noli
uinci a malo s uinice
ĩbono malũ: tuens
eciã ne forte cõtunuis
dolor imꝑac̃ĩestimulus
nutritꝰ ĩ odium aduer¬
saru u̾teretur: totam rĩ
grassantis in se doloris.
ad negociũ transtulit
pietatis assidius oroĩb¬

Expanded text:
num noverat, verbum semel emissum occasionem scandali de se infirmis dedisse, graviter doluit, et qui secure cum Apostolo dicere poterat: Gloria nostra haec est: testimonium conscientiae nostrae , malitiam diei vanis suspicionibus se exagitare, patienter ferre nequibat. Caeterum cautus sequi consilium Apostoli dicentis: Noli vinci a malo, sed vince in bono malum , timens etiam ne forte continuus dolor impatientiae stimulis nutritus in odium adversarii verteretur, totam vim grassantis in se doloris ad negotium transtulit pietatis, assiduis oratio
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃m ꝑicłi cepit ebullire
de ĩtiis cordis eius
medullis fons lac̾maꝵ
uere de fonte domꝰ dauid
patente ĩ ablutionem
pctõris et menstruate
cpia trahenb: quosca¬
turiente fluebant ab
ocłis lac̾me non suꝑde
ducentẽ eas. non ut con¬
funderet᷑ et piret qui
fundenti eas confusio¬
nis et ꝑdicionis foueã
pauerat. ẜ ut resipiscẽs
alaq̃is dyaboli a quo
captiuꝰ tenebat᷑ ad ipĩꝰ
uolũtatem et̾ne uite utĩ¬
tudinem et głam recu¬
paret In ebriatus itaq
sincerissimo pino cari¬
tatis qd̾ letificat cor
hoĩs. cuiꝰ dignior ꝓpor¬
tio et eminencior laus
est diligere ĩunicos et
uare ꝓ ꝑ sequẽtibus
et calũpmantib non se
poteat in medio frm̃
pati: s cito secretũ petẽs
coram uno de altarib
ad oroẽm ꝓsternit᷑: qua¬
tinꝰ bulliencia ardentis¬
sime compũctionis aro¬
mata liberiꝰ euaparãdi.
celosq sicut uirgula fu¬
mi penetrandi oportu¬
nitatẽ nãciscerent᷑ Ibi

Expanded text:
riculi coepit ebullire de intimis cordis ejus medullis fons lacrymarum, vere de fonte domus David patente in ablutionem peccatoris et menstruatae cipia trahens , quo scaturiente fluebant ab oculis lacrymae, non super deducentem eas, non ut confunderetur et periret, qui fundenti eas confusionis et perditionis foveam paraverat; sed ut resipiscens a laqueis diaboli, a quo captivus tenebatur ad ipsius voluntatem, aeternae vitae beatitudinem et gloriam recuperaret. Inebriatus itaque sincerissimo vino charitatis, quod laetificat cor hominis, cujus dignior portio et eminentior laus est, diligere inimicos, et orare pro persequentibus et calumniantibus, non se poterat in medio fratrum pati, sed cito secretum petens, coram uno de altaribus ad orationem prosternitur, quatenus bullientia ardentissimae compunctionis aromata liberius evaporandi, coelosque sicut virgula fumi penetrandi opportunitatem nancisceretur. Ibi
Abbreviated transcription (Latin):
miãm. btĩssimeq dei
genitricis pietatem exo¬
rans quatmꝰ dina grã
et se in caritate cõfirma¬
ret. et ĩ emulo suo mag¬
nitudinem malicie sue ꝯ¬
paimẽt: et ad tollendũ
scandali fomitem. pnxio¬
ne dulcedinis sue com¬
punget Nec frustra
laborauit in gemitu
suo. neq pupille ocłoꝵ
eius ociose pietatis
aquis fluebant. s qui
consolat᷑ hũiles tribu¬
latoꝵ susceptor dñs¬
pocem eius impletũq
est in eo qd̾ sapientis

Expanded text:
iam, beatissimaeque Dei genitricis pietatem exorans, quatenus divina gratia et se in charitate confirmaret, et in aemulo suo magnitudinem malitiae comprimeret, et ad tollendum scandali fomitem vinctione dulcedinis suae compungeret. Nec frustra laboravit in gemitu suo, neque pupillae oculorum ejus otiosae pietatis aquis fluebant: sed qui consolatur humiles, tribulatorum susceptor Dvocem ejus, impletumque es
Abbreviated transcription (Latin):
eger cum eũ plangẽtẽ
audiret. dicebat intra
se Planctꝰ iste cicius
cõuertet᷑ in gaudium
et doloris istius extrema
iam i nũc occupabit
gcudiũ sempit̾nũ Cũ
hec et hus siłici cogita¬
retͣ en ꝑsona quedam
iuisibilis añ lcũlũ eius
assistens ac diutissime
cõnonẽs ad singulos
fere planctus quos ille

Expanded text:
eger, cum eum plangentem audiret, dicebat intra se: « Planctus iste citius convertetur in canticum, et doloris istius extrema jam nunc occupabit gaudium sempiternum. » Cum haec et his similia cogitaret, en quasi persona quaedam invisibilis ante lectum ejus assistens, ac diutissime commonens, ad singulos fere planctus, quos ille
Abbreviated transcription (Latin):
cio prudent̾ aduertẽ lo
uł ordinis sui mutacio
absq sedis aplĩce cõsen¬
su se p̃sumere neqͣͣ de¬
bere Erat tũc in galli¬
arũ ꝑtib sedis aplite
legatus penerabilis hu¬
gõ lugdunensis arthi¬
epũs. pir religione. pru¬
dencia et autoritate¬
nerandus Hunc p̃dic¬
tus abbas et frẽs qui
desiderio ĩnouande ma¬
nastice religionis. fla¬
grabant adeũt: estus
et pota cordiũ suorũ hu¬
lit̾ pandunt. consue¬
dines ordinis a regul
quã erant ꝓfessi nĩm¬
ũ discrepare conq̃rũt
et ꝓpterea maĩfeste ꝑuu¬
rix crimẽ se scienteri¬
currisse dolendo faten
Addunt preterea se n¬
tã suã ex integro sc
instituta regule scĩ prꝰ
sui benedicti ordinare
pelle: et ut eis ad hos
li berius exequendũ id̾

Expanded text:
cio prudenter advertere loci vel Ordinis sui mutationem, absque sedis apostolicae consensu, se praesumere nequaquam debere. Erat tunc in Galliarum partibus sedis apostolicae legatus, venerabilis Hugo Lugdunensis archiepiscopus, vir religione, prudentia et auctoritate venerandus. Hunc praedictus abbas et fratres, qui desiderio innovandae monasticae religionis flagrabant, adeunt, aestus et vota cordium suorum humiliter pandunt, consuetudines Ordinis a Regula quam erant professi, nimium discrepare conqueruntur; et propterea manifeste perjurii crimen se scienter incurrisse dolendo fatentur. Addunt praeterea se vitam suam ex integro secundum instituta Regulae sancti Patris sui Benedicti ordinare velle, et ut eis ad hoc liberius exsequendum, id
Abbreviated transcription (Latin):
oquente aliqũ¬
uerbũ dei frĩb
btõ bernardo cũ uehemẽ¬
t̾ uicia corriꝑet t̾rorem
tremendi iudicii dei mẽ¬
tib incuteret:  sensit in
spũ quosdã de sedentib
grauiter ĩ consciẽtiis sius
turbari. et fere ĩbaraty
desꝑatioĩs ꝓlabi Tũt
uero spũ fr̃ne caritatis
totus flãmescens. mi¬
rantib oĩb qui aderãt

Expanded text:
oquente aliquaverbum Dei fratribus beato Bernardo, cum vehementer vitia corriperet, terroremque tremendi judicii Dei mentibus incuteret, sensit in spiritu quosdam de sedentibus graviter in conscientiis suis turbari, et fere in barathrum desperationis prolabi. Tunc vero spiritu fraternae charitatis totus flammescens, mirantibus omnibus qui aderant,
Abbreviated transcription (Latin):
pir dei equũ suũ ascẽ
erccto capite uenit ans
hoẽm dei: et clamãsis
sciatis qr caballus nis
nrĩ qui tã malꝰ uobe
apparet: nõ ita cerus¬
sus et ꝑĩgius est sicu
iste sompes pr Quo al¬
dito uir initis et pass
rũdit ei mox tranqu¬
lo pultu et aĩo dicens
Nõ diffiteor aice qd̾ as¬
trius: perũtamẽ scire
te cõuenit qr iumentũ
istud de quo michi ĩsul¬
tas brutũ est cuał. unũ

Expanded text:
ir Dei equum suum ascenderat, erecto capite venit ante Hominem Dei, et clamans cosciatis quia caballus magistri nostri, qui tam malus vobis apparet, non ita cervicosus et pinguis est, sicut iste sonipes vester. » Quo audito, Vir mitis et patiens respondit ei mox tranquillo vultu et animo, dicens: « Non diffiteor, amice, quod astruis. Verumtamen scire te convenit, quia jumentum istud, de quo mihi insultas, brutum est animal, unu
Abbreviated transcription (Latin):
rũt ei frẽs equitaturam
solito meliorẽ. que tam
longo itinei suffice̾ pos¬
sit Qui cũ ad illas ꝑtes
comitãtib epĩs deuenis¬
set henritꝰ quidã quõ¬
dã monachꝰ niger tũc
eorũdẽ hereticoꝵ pnceps
cognito aduentu faũli
dei. peritus est a facie eiꝰ.
sciẽs quia nõ posset re¬
siste̾ sapĩe et spũi qui ĩ
eo loquebat᷑ Pinde ma¬
tertura fuga delituit. et
reꝑiriibi quoq glorifi¬
conspectu tocius pplĩ et
principũ terre: faciẽs co¬
tidie ꝑ manꝰ uliꝰ signa
et prodigia magne in
plebe Nec facile credi
pt̃ quãta turbaꝵ ĩfinitas
apostolicũ pirũ tota die
ꝓsequebat᷑ dũ alii eru¬
dicionẽ alii curationẽ:
hoim̃ multitudine. cũ
eos copiosius de fide
catholica conseruanda
et de ĩmũda hereti toꝵ
societate uitanda cõmor¬
de hereticis illis qͥ potẽ¬
cior cetei̾s atq prudẽcio
uidebat᷑ Qui cũ ama¬
ro oculo cernẽt mia̾tioe
quã dei faũlo ppłus im¬
pendebat: moliebut᷑

Expanded text:
runt ei fratres equitaturam solito meliorem, quae tam longo itineri sufficere posset. Qui cum ad illum terram comitantibus episcopis devenisset, Henricus quidam, quondam monachus niger, tunc eorumdem haereticorum princeps, cognito adventu famuli Dei, veritus est a facie ejus, sciens quia non posset resistere sapientiae et Spiritui qui in eo loquebatur. Proinde maturata fuga delituit, et reperiri. Ibi quoque glorificonspectu totius populi et principum terrae, faciens quotidie per manus illius signa et prodigia magna in plebe. Nec facile credi potest, quanta turbarum infinitas apostolicum virum tota die prosequebatur, dum alii eruditionem, alii curationem, hominum multitudine, cum eos copiosius de fide catholica conservanda, et de immunda haereticorum societate vitanda commonde haereticis illis, qui potentior caeteris atque prudentior videbatur: qui cum amaro oculo cerneret venerationem, quam Dei Famulo populus impendebat, moliebatur
Abbreviated transcription (Latin):
ita mundũ et candidũ et
cib onũ corruptione penitꝰ
alienũ ĩuentũ est.: ac sire¬
centissime ibi reconditum
eẽt Bane nemo in t̾ra illa
reptus est qͥ eiusdem ecciẽ
uel cltaris constructionẽ
uel consetrationẽ se uidis
culo uniu̾si qui aderant
letati sũt ualde: et edifi¬
cciti in fide glorificauerũt
deũ. cognoscentes utiq
ipm̃ ẽẽ sacratissimũ cor¬
pus diũ de quo ueratit
scriptũ est. non dabis
scm tuũ uidere corrupti¬
one migrauit autem
a scło isdem ut̃s pontifox
c̃no diũce intarnacois
Mͦ Cͦ septuagesims ot
tauo tercio ydus nouenbris
et digno honore sepultus
iuxta penerabilem go¬
defridũ quondã lingonẽ¬
sem epm̃: qui sub btõ
bernardo pͥoris offiçio
in tiareualle functus
et inde ad cipicem pon¬
ti ficalis dignitatis as¬
sũptus ministeriũ sibi
cõmissũ scẽ religioseq
conu̾sando multiplicit

Expanded text:
ita mundum et candidum, et ab omni corruptione penitus alienum inventum est, ac si recentissime ibi reconditum esset. Sane nemo in terra illa repertus est, qui ejusdem ecclesiae vel altaris constructionem vel consecrationem se vidissculo, universi qui aderant laetati sunt valde, et aedificati in fide glorificaverunt Deum, cognoscentes utique ipsum esse sacratissimum corpus Domini, de quo veraciter scriptum est: Non dabis sanctum tuum videre corruptionem . Migravit autem a saeculo idem beatus pontifex anno Dominicae Incarnationis mtavo, tertio Idus Novembris, et condigno honore sepultus est juxta venerabilem Godefridum quondam Lingonensem episcopum, qui sub beato Bernardo prioris officio in Claravalle functus, et inde ad apicem pontificalis dignitatis assumptus, ministerium sibi commissum, sancte religioseque conversando, multiplicer
Abbreviated transcription (Latin):
modũ in thoro psallẽtiũ
fieri solet Cõmendatio¬
ne uero completa. cla¬
matũ est denuo ut sin¬
guli reuerterent᷑ ad lota
sua Quib egressis de
oratorio: Ft̃s est iterũ
sonitꝰ et collisio tumu¬
loꝵ qnͣ se in eis recollo¬
cauerũt Tũt paulatim
teperũt defice̾ luĩaria
illa q̃ in ecciã uidebãt᷑.
qusq penitꝰ extingue
cleritꝰ ule de loco illo
in quo fixus herebat
et intrans oratorium
reposuit ibi sacramen¬
talia pasa que secũ de¬
tulerat Qui cũ ad man

Expanded text:
modum in choro psallentium fieri solet. Commendatione vero expleta, clamatum est denuo ut singuli reverterentur ad sua loca. Quibus egressis de oratorio, factus est iterum sonitus et collisio tumulorum, quando se in eis recollocaverunt. Tunc paulatim coeperunt deficere luminaria illa quae in ecclesia videbantur, quousque penitus exstingueclericus ille, de loco in quo fixus haerebat, et intrans oratorium reposuit ibi sacramentalia vasa, quae secum detulerat. Qui cum ad man
Abbreviated transcription (Latin):
suos. ptinã non ĩ pũcto
ad infna descensuri U
et in ipõ cisterciensi or¬
dine qui licet ꝑ gram̃
dei purus et integer sit

Expanded text:
suos, utinam non in puncto ad inferna descensuri! Sed et in ipso Cisterciensi Ordine, qui licet per gratiam Dei purus et integer sit
Abbreviated transcription (Latin):
ĩnocentis uite et cõuersa¬
tionis honeste. cũ grauit
ciliꝙͣdiu egrotass: tandẽ
ad extrema deuenit Introi¬
uit atẽ ad eũ gra uisi¬
tacionis bt̃s bernardꝰ.
et confortans illũ ait
Confide fili qr migratu¬
rus es iam nũt de morte
cid uitam. de labore tꝑa¬
li ad requiem sempiter

Expanded text:
innocentis vitae, et conversationis honestae, cum graviter aliquandiu aegrotasset, tandem ad extrema devenit. Introivit autem ad eum gratia visitationis beatus Bernardus, et confortans eum ait: « Confide, fili, quia migraturus es jam nunc de morte ad vitam, de labore temporali ad requiem sempiter
Abbreviated transcription (Latin):
cirta eũ adimpleta fuis¬
sent: responsũ est. qr
rite excepto eo solo ꝙ ab¬
bas dũ labori feruenciꝰ
instaret eũ ĩ ꝓpa ꝑsona ĩ

Expanded text:
circa eum adimpleta fuissent, responsum est quia rite, excepto eo solo quod abbas, dum labori ferventius instaret, eum in propri
Abbreviated transcription (Latin):
econsueuerat non pa¬
debar qualescũq plu¬
ras hrẽ s feno et pa¬
cubabat: haut surdus
auditor siue que in ui¬
quasi dura declinat᷑. qm̃
lis requies O utã et po

Expanded text:
consueverat, non patiebatur qualescunque plumas habere, sed feno et pacubabat, haud surdus auditor sententiae, quae in Viquasi dura declinatur, quorporalis requies. O beata, et po
Abbreviated transcription (Latin):
Porro bt̃s bernaroꝰ ut
erat medicꝰ sapientissi¬
mꝰ. pastor q sollicitus
timẽs nimirũ hoĩ rusti
cor tuũ fr̃ signa cor tuũ
Quid est qd̾ locutꝰ es.
Unde tibi subriꝑe potuit
tante p̃sũpcionis auda¬
cia: Enĩuero tu non es ille
pauꝑculꝰ et miserabilis
nl hrẽs in scło nccĩtate
forsitan magis ꝙͣ timore
dei cogente ad nos confu¬
gisti: młtis p̃cib tandem
aditũ inpetrando Nos pero
tausa dei collegimnꝰ inopẽ:
et parem te fecimꝰ ĩ uictu¬
⁊ citq pestitu ceterisq co¬
nitib hiis qui nobiscũq
sũt sapientib atq nobiliꝰ¬
unꝰ ex illis Quid igit᷑ tri¬
buisti dnõ ꝓ omĩb istis.
Et ecce non sufficit ingrati¬
tuduui tue gratis accepis
se tot beneficia de manu
diũ: nisi et regnũ ip̃iꝰ he¬
reditario iure uẽdices tibi
qd̃ nullꝰ unꝙͣ regum
aut principũ ꝙͣtislib
auri et argenti mouꝰ¬
b potuit compare
unde michi paupi et
misero suggeri potuus
tante non presupciõis

Expanded text:
Porro beatus Pater, ut erat medicus sapiens pastorque sollicitus, timens nimirum homini rusticcor tuum, frater, signa cor tuum. Quid est quod locutus es? Unde tibi subripere potuit tantae praesumptionis audacia? Enimvero, num tu es ille pauperculus, miserabilis res in saeculo, necessitate forsitan magis quam timore Dei cogente, ad nos confugisti, multis precibus tandem aditum impetrando? Nos vero causa Dei collegimus inopem, et parem te fecimus in victu, et vestitu, caeteris commoditatibus, his qui nobiscum sunt sapientibus atque nobiliunus ex illis. Quid igitur tribuisti Domino pro omnibus istis? Et ecce non sufficit ingratitudini tuae gratis accepisse te tot beneficia de manu Domini, nisi et regnum ipsius haereditario, jure vindices tibi, quod nullus unquam regum vel principum, quantislibet auri et argenti molibus potuit compararunde mihi pauperi et misero suggeri potuit tantae, non praesumptionis,
Abbreviated transcription (Latin):
scilic regnũ dei non tas¬
nis nobilitate nõ trens
duuiciis possidet᷑. ẜ sol
obediencie pirtute ach¬
moratione apud me
tõtuuu.: ponens ils
quasi signatulũ sure
meũ assudue mediꝰ¬
tando et suꝑ brachiũ meũ
olicite oꝑando Querite

Expanded text:
ilicet regnum Dei non carnis nobilitate, non terrenis divitiis possidetur, sed sola obedientiae virtute acqmoratione apud me continui, ponens illud quasi signaculum super cor meum, assidue meditando; et super brachium meum, sollicite
Abbreviated transcription (Latin):
que ibi erat ꝓiecerũt.
Qui se ĩde ꝓut poterat
cõsedit: totꝰ ex fuligiẽ p¬
ludis denigratꝰ atq fedi¬
tꝰ Ubi cũ merore et ãs¬
tia dep̃ssus sederet : ethͣ¬
ꝙͣ ĩcõtinẽti redituras la¬
uales demonũ effigies
formidaret: Astitit eus
dicẽs cid illũ Cõfortars
et nolite timere ⁊ qm̃ꝰ
ligni illi tenebraꝵ mis¬
trĩ suꝑbie et cõtuane
tores: tibi olterius noc̾e
aũt facto cũ cõu̾sꝰ isdẽ
et licet młtũ ꝑ officinas
suꝰ ĩueniri non posset
ispicati sũt oẽs clãdesti
eũ discessu ad scł̃i po¬
nitũ redisse. Erat aũt
llꝰ loci talis: ut coq̾na¬
ios oporteret ad miste¬
iũ coqͥne mũdã aquã
t᷑ portã haurire Unde
ẽs qͥ tũc coqͥne officio
iruiebãt sũmo mane
ipiderũt cõu̾sũ illũ ue¬
ut amẽtẽ sb̃ arbore se¬
ẽtẽ: festinatoq redeũte ᷤᷤ¬
pori et frĩbꝰ qd̾ uiderãti¬
dicarũt. Prior itaq as¬
ũptis secũ aliꝙͣtis ex
ĩbꝰ exiuit foras ad eñ

Expanded text:
bi erat projecerunt. Qui se inde prout poterat consedit, totus ex uligine paludis denigratus atque foedatus. Ubi cum moerore et angustia depressus sederet, et incontinenti redituras larvales daemonum effigies formidaret, astitit ei dicens ad illum: « Confortare, et noli timere, quoniam maligni illi tenebrarum ministri, superbiae et contumaciae ultores, tibi ulterius nocereautem facto cum conversus idem et licet multum per officinas quaesitus inveniri non posset, suspicati sunt omnes clandestino eum discessu ad saeculi vomitum rediisse. Erat autem situs loci talis, ut coquinarios oporteret ad ministerium coquinae mundam aquam extra portam haurire. Unde fratres qui tunc coquinae officio inserviebant, summo mane viderunt conversum illum, velut amentem, sub arbore sedentem: festinatoque redeuntes priori et fratribus quod viderant indicarunt. Prior itaque assumptis secum aliquantis ex fratribus exivit foras ad eum;
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ et ip̃iꝰ moͣsteris ĩsti¬
ta scdm regła beati au¬
gustini disposita sũr
Erat gͦ hõ ille mãdato
dei scrutator sedulus e
sui sibi cõmissaꝵ casti¬
labat: latrũtulos quo
ĩtegritatis corruptores
ne thalamũ celestis spõ¬
si uiolarẽt. uirilit ꝓpul¬
batꝰ Cũq bonis pollẽ
a p̃cipuũ uelut p̃cio sã¬

Expanded text:
m et ipsius monasterii instituta secundum Regulam beati Augustini disposita sunt. Erat ergo homo ille mandatorum Dei scrutator sedulus, esui sibi commissarum castilabat, latrunculos quosque integritatis corruptores, ne thalamum coelestis sponsi violarent, viriliter propulsabat. Cumque bonis polleret ua p
Abbreviated transcription (Latin):
nulli qͥ licet ab hac
cut dignũ est declinẽt: ĩ
minoribꝰ tñ p̃ceptis ꝑ obe¬
diẽtiã ĩuĩctis minꝰ sũt cau¬
ti ⁊ limitẽ obedĩe facile tnͣs¬
grediũt᷑: sed et si postea re¬
atũ ĩobedĩe cõfessiõe et pnia
dilu̾e conãtur magis hoc
ꝑfũctorie ꝙͣ pera cordis cõ¬
adhuc exẽplũ ĩ obediẽ ꝓp̾o¬
n̾e nõ grauabor: ut quibꝰ
panis mẽdacii id ẽ ꝓp̾e uo¬
lũtatis appetitꝰ cõtra mã¬
datũ p̃lati sui suauis ẽẽ
dinoscit᷑ hoc exẽplo t̾riti re¬
sipiscãt: ne forte panis fur¬
tiuꝰ ĩ stomacho cõscĩe u̾tat᷑
ĩ fel aspidũ: sicq diuicias
ĩobedĩe quas delectabilit̾ de¬
uorãt euomãt. et de uẽtre
eoꝵ extͣhat eas deus¶In
trãs renũ. q̃ ecĩa gn̾ali no¬
mie saxonia uocat᷑ trito¬
rio ciuitatis ꝑadeburnẽ

Expanded text:
nulli, qui licet ab hac cut dignum est, declinent, in minoribus tamen praeceptis per obedientiam injunctis minus cauti, limitem obedientiae facile transgrediuntur, sed etsi postea reatum inobedientiae confessione et poenitentia diluere conantur, magis hoc perfunctorie, quam vera cordis conadhuc exemplum inobedientiae proponere non gravabor, ut quibus panis mendacii, id est propriae voluntatis appetitus, contra mandatum praelati sui suavis esse dignoscitur, hoc exemplo territi resipiscant, ne forte panis furtivus in stomacho conscientiae vertatur in fel aspidum: sicque divitias inobedientiae, quas delectabiliter devorarant, evomant, et de ventre eorum extrahat eas Deus. In trans Rhenum, quae etiam generali nomine Saxonia vocatur, territorio civitatis
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ honore młta cũ de¬
p̃a sibi ĩcũctis ncc̃itatibꝰ
suffragia lacrimosis
e cõtinus p̃ibꝰ ĩplorc̃e
Porro laudabilẽ cõsuetu¬
tĩs et mrĩs nomẽ noĩa

Expanded text:
multa cum depsam sibi in cunctis necessitatibus suffragia lacrymosis et continuis precibus implorare. Porro laudabilem talem consueturginis et matris nomina
Abbreviated transcription (Latin):
tronũ prẽdonũq mo¬
limina. tam longo
itinere salua et inco¬
limia minare potue¬
rit᷑ p̃sertun cũ genꝰ

Expanded text:
tronum praedonumque molimina, tam longo itinere salva et incolumia minare potuerit, praesertim cum gen
Abbreviated transcription (Latin):
ro claustri ꝓpe capłm eciã
reuerendissimi prĩs hũb̾¬
ti uenerabile corpus recõ¬
ditũ est. ubi et loculus
qui sacra eius ossa seruat
titulũ noĩs eius p̃fert.
ut pinde frẽs eius ĩ clau¬
stro sedentes et ex lcõne
feruentissima scẽ religio¬
nis eius studia cognoscẽ¬
tes q̃ tanta tãq magni¬
ficti fuerũt. ut ea lrãꝵ
monumentis trade beatis¬
simꝰ pr̃ bernardus non

Expanded text:
ro claustri prope capitulum, etiam reverendissimi Patris Humberti venerabile corpus reconditum est, ubi et loculus qui sacra ejus ossa servat, titulum nominis ipsius praefert, ut proinde fratres in claustro sedentes, et ex lectione ferventissima sanctae religionis ejus studia cognoscentes, quae tanta tamque magnifica fuerunt, ut ea litterarum monimentis tradere beatissimus Pater Bernardus
Abbreviated transcription (Latin):
dubitaret: simł eciã tum¬
oculis hñtes uicalestai
torporẽ et negligenso
pcul a se repellãt. nec
om̃o nisi ꝑ arduos cdla¬
strales discipline laber
coronã monachi ꝓpos¬
tã se adepturos eẽ pre¬
suppore ĩ clãeualle ta¬
uit quidã de sen¬
rib clareuallis
odo noĩe suppͥoratꝰ offia¬
ũ ĩ ecidẽ dõmio ꝑ plures
ãnis domus illius ardus¬
illius labores non solũ
uolũtarie pauꝑtatis so
eciã dure ncc̃ĩtãtis qual
nouitate sua domꝰ illa
ob penuriã reꝵ sepus
constringebat᷑. tam alo¬
crit ꝑcucurrit: ut tũs f¬
uencior eẽ un dei laudio
notaret᷑: cũ corꝑalib

Expanded text:
umoculis habentes, incalescant torporem et negligentiam procul a se repellant: nec omnino nisi per arduos claustralis disciplinae labores, coronam monachis propositam se adepturos esse prsubpriore in Claravalle. Fuit quidam de senioribus Claraevallis, Odo nomine, subprioratus officium in eadem domo per plures annis domus illius arduos labores, non solum voluntariae paupertatis, sed etiam durae necessitatis, qua in novitate sua domus illa ob penuriam rerum saepius constringebatur, tam alacriter percucurrit, ut tunc ferventior esse in Dei laudibus notaretur, cum corporalib
Abbreviated transcription (Latin):
dicii et ardoris. sicut ip̃e
dñs ꝑ aliũ ꝓphetam tes¬
tatur dicens. et mũda¬
bo sanguinem eoꝵ quẽ
non mũdauerãt. et sicut
idem ꝓpħa de dnõ dicit.
quia ipẽ erit quasi ig¬
nis conflans et quasi¬
igius herba fullonum.
et sedebit conflans et
emũdãs argentũ pur¬
gansq filios leuii uti¬
nam attẽdẽnt hii qui
leiitatibꝰ et negligenciis
atq sõpnolentia non
tument ꝑdẽ dies suos
De hoc metuendo exaĩe
in quadam collectiua
legisse me memini. ꝙ
monachus quidam in
extremis agens añꝙͣ
decede̾t iaptus est ĩ spũ
ductꝰq ad loca inferna¬

Expanded text:
iritu ardoris , sicut et ipse Dominus per alium prophetam testatur, dicens: Et mundabo sanguinem eorum, quem non mundaverant ; et sicut item propheta de Domino dicit, quia ipse erit quasi ignis conflans, et quasi herba fullonum: et sedebit conflans et emundans argentum, purgansque filios Levi , utinam attenderent ii, qui in levitatibus et negligentiis atque somnolentia non t perdere dies suos. De hoc metuendo examine in quadam collectiva legisse me memini quod monachus quidam in extremis agens, antequam decederet raptus est in spiritu, ductusque ad loca inferna
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ ingressa ẽ putre¬
do ĩ ossib frĩb p̃dicti
et ꝑcussus est circa fe¬
mora ultere pessimo
apostemate cãceroso
et crescente ĩdies au¬
gustia languoris tots
distabuit: ita ut car¬
iub circa locũ ulteris
undiq corrosis ossa
nudata patescerẽt: et
uulnera u̾mib scatur¬
rẽt: ãnis itaq pluribus
in grabato carceratꝰ et
diuine aĩaduersionis
flagellis hũilit subdi¬
tꝰ quot horis uiuebar
totidẽ pene intericioĩb
subiacebat Erat ergo
pacienti aĩe miserabi¬
lis dolor a facie, puta¬
centis corꝑis siuiͣ sul¬
q seruitorib eius ãgus¬
tia cordis ĩmensa pre
horrore et fetore quenl
tabrosũ ulcus contima

Expanded text:
iae, ingressa est putredo in ossibus fratris praedicti, et percussus est circa femora ulcere pessimo, apostemate canceroso, et crescente in dies angustia languoris, totus contabuit, ita ut carnibus circa locum ulceris undique corrosis, ossa nudata patescerent, et vulnera vermibus scaturirent. Annis itaque pluribus in grabato carceratus, et divinae animadversionis flagellis humiliter subditus, quot horis vivebat, totidem pene interitionibus subjacebat. Erat ergo patienti animae miserabilis dolor et angor a facie putrescentis corporis sui, simulque servitoribus ejus angustia cordis immensa, prae horrore et fetore, quem tabiosum ulcus conti
Abbreviated transcription (Latin):
suũ. ecce subito facta
est in aera cõmocio
magna turbinũ et
pugnanciũ intra se tẽ¬
pestas ualida uentoꝵ
Tonitrua quoq crebra
et t̾ribilit̾ pndiq con

Expanded text:
suum, ecce subito facta est in aere commotio magna turbinum, et compugnantium inter se tempestas valida ventorum. Tonitrua quoque crebra, et terribiliter undique c
Abbreviated transcription (Latin):
querere quenã eẽt ula
iustor congregatio. q̃
tam spẽali p̃rogatia
p̃ ceteris ordinb a drõ
meruit honorari Didi
est ei quici ipẽ eẽt ord
cistertiensis. uiuent
uero ille splendidus
sanctissimꝰ uernardͤ
primꝰ clareuaiis ab¬
bas Mox ubi hec au¬
diuit. quasi de extasi
quadam in se reu̾sus
dicebat intra se Nũs
non ego fui nouiaꝰ
in ordine cisterciensi
in magna illa domꝰ
cdareuallis: Ut qu
ergo miser ocio torpeo et
non festino me cõũgere
qiuit uclarissimo cẽtut᷑
quatuiꝰ cũ eis et̾ne bea¬
titudinis ꝑticens fiam:
ot hec dicens cepit totis
uirib celeres gressus
molriꝰ ẜ obstatulo.
quoda p̃peditus ꝓficere
ion ualuit Nam uelu¬
ti ramꝰ quidam arbo¬
ris tortuosus ato nodo¬
sus ꝓplexis rec̾iutatib
pedẽs et tibias eius un¬
diꝙ sic artabat: ut licet
sumoꝑe impedimentũ hͦ
sũpe iuteret᷑ in cassũ la¬
boraret Unde sibimetipĩ
uehement indignatꝰ ẽ ꝙ
tam friuola occasione
tanto bono priuaretur.

Expanded text:
erere, quaenam esset illa justorum congregatio, quae tam speciali praerogativa prae caeteris Ordinibus a Domino meruit honorari. Dictumque est ei quia ipse esset Ordo Cisterciensis; juvenis vero ille splendidus sanctissimus Bernardus primus Claraevallis abbas. Mox ubi haec audivit, quasi de extasi quadam in se reversus, dicebat intra se: « Nunquid non ego fui novitius in Ordine Cisterciensi, in magna illa domo Claraevallis? Ut quid ergo miser otio torpeo, et non festino me conjungere huic praeclarissimo coetui, quatenus cum eis aeternae beatitudinis particeps fiam? » Et haec dicens, coepit totis viribus celeres gressus moliri, sed obstaculo quodam praepeditus proficere non valuit. Nam veluti ramus quidam arboris tortuosus atque nodosus perplexis recurvitatibus pedes et tibias ejus sic arctabat, ut licet summopere impedimentum hoc rumpere niteretur, incassum laboraret. Unde sibimetipsi vehementer indignatus, quod tam frivola occasione tanto bono privaretur
Abbreviated transcription (Latin):
tis afflictos miabiliter le¬
tificarẽt: et tanꝙͣ e stag̾¬
no rõnabiliũ pisciũ pẽnu¬
lis pie intentionis et squa¬
mis sc̃ẽ oꝑacionis ĩundã¬
ciam suã declarãtiũ riuu

Expanded text:
tis afflictos mirabiliter laetificarent, et tanquam e stagno rationabilium piscium pennulis piae intentionis, et squamis sanctae operationis munditiam suam declarantium, rivu
Abbreviated transcription (Latin):
onsidera lcõr
tanꝙͣ in breui
tis corã oculis tuis ele¬
gant depictũ. ita ut ex
hĩs uir monachus fcũs
monachi uigilauit in
actus: q̃ hoc qd̾ eãt hĩtu
et noĩe souertissima in¬
dustria elciborauit ut
eẽt eciã in rei ueritate
Indignissimũ fore repu¬
tãs uacuo noĩe mona¬
u sine uirtutis oꝑe

Expanded text:
onsidera, lector, tanquam in brevi tis coram oculis tuis eleganter depictum, ita ut ex beatus vir monachus factus monachi vigilavit in actus: qui hoc quod erat habitu et nomine, solertissima industria elaboravit, ut esset etiam in rei veritate, indignissimum fore reputans vacuo nomine monachi sine virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓspeciosa scẽ quietis et
contẽplatioĩs rachele
lippientẽ lyã .i. seculariũ
negocioꝵ inquietos tumł¬
tus. supponi sibi: ũuto li¬
c et renitente sco bernar¬
dosarcinã cure pastõal de¬
flexibile qd̾ eciã in defes¬
sus tanꝙͣ iugũ diũ suaue
et onus eius leue usqz in
finẽ uitesue portauit Cũ
ueo iã senuisset et faciscẽ¬
tib menbris uigorcorꝑis
defecisset insuꝑ quoq ũa¬
riis adu̾se ualitudinis
ĩcõmoditatib prgeret᷑
erat tñ aũnꝰ eius uige
et feruens ĩ ope dei. i
ut arduos ordinis lap¬
res quos uix robusta
iuuenu etas tollẽare
terct. ipẽ sen ex et fere
decrepitus pacient ỹms
alacrit᷑ ꝑt̾reret: renussi¬
nes pero et indulgẽctiat¬

Expanded text:
speciosa sanctae quietis et contemplationis Rachele lippientem Liam, id est saecularium negotiorum inquietos tumultus supponi sibi, invito licet et renitente S. Bernardo, sarcinam curae pastoralis deflexibile, quod etiam indefessus, tanquam jugum Domini suave, et onus ejus leve, usque in finem vitae suae portavit. Cum vero jam senuisset, et fatiscentibus membris vigor corporis defecisset, insuper variis adversae valetudinis incommoditatibus urgeretur: erat tamen animus vigens et fervens in opere Dei, ita ut arduos Ordinis labores, quos vix robusta juvenum aetas tolerare poterat, ipse senex et fere decrepitus patienter, imo alacriter percurreret: remissiones vero et indulgentia
Abbreviated transcription (Latin):
st benignitas redemp¬
rib nr̃i. o quãtũ de deo
us quorũdam pia et
deuota simplicitas me¬
returi ut in effabilem
illã et̾ne bisionis dei dul¬
cedinem. q̃ generalit̾

Expanded text:
st benignitas Redemptoris nostri! o quantum de Deo suo quorumdam pia et devota simplicitas meretur, ut ineffabilem illam aeternae visionis Dei dulcedinem, quae generalit
Abbreviated transcription (Latin):
Quos cũ ille tremulus
et anxius pidisset: roga¬
bat attencius ut sui mise¬
Tu sano consilio acqͥesce
contẽpnis: et opem fla

Expanded text:
Quos cum ille tremulus et anxius vidisset, rogabat attentius, ut sui mise« Tu sano consilio acquiescere contemnis, et opem fla
Abbreviated transcription (Latin):
ciã de esset Que cũ aliquã¬
tulũ diuciꝰ exspectaret
cõuẽtus ĩterĩ uersis uul¬
tib ad oriẽtẽ stabat Cũq
pr̃ scũs in stallo suo ante
gͣdũ presbiterii staret᷑.
monachꝰ quidã añ pau¬
cos dies defũctꝰ ei uisi¬
bilit̾ apparuit: et stans
contͣ eũ caput quasire

Expanded text:
 aliquantulum diutius exspectaretur, conventus interim versis vultibus ad Orientem stabat. Cumque Pater sanctus in stallo suo inter gradum presbyterii staret, monachus quidam ante paucos dies defunctus ei visibiliter apparuit; et stans contra eum, caput quasi re
Abbreviated transcription (Latin):
sos enĩ sumꝗquui ab
eucharius. isti quoq
frẽs mei mat̾nꝰ et ua¬
lerius: quoꝵ flagitaturꝰ

Expanded text:
Nos enim sumus, qui ab o quidem Eucharius, isti quoque fratres mei Maternus et Valerius, quorum opem flagitatur
Abbreviated transcription (Latin):
lcũs est ad prẽs suos. in¬
surus bona diũ in t̾ra
uiuenciũ amõ et usq
in sempit̾nũ De cuiꝰ glo¬
rificatione iusio talis
apparuit eadẽ qua defũctꝰ
est die Erat in quodam
monasterio longius a
clareualle remoto mona¬
chus quidam religiosus
et magne opĩonis uir:
quem ꝓ sua sanctitate
oẽs eiusdem monasterii
frẽs sincere diligebant
oẽs singulariter honora¬
bant Hic ergo eadem die
qua p̃dc̃s frater ĩ clare¬
ualle defunctꝰ est: et ipẽ
moriens ad extrema
deuenit Cũq iam mor¬
ti ꝓximꝰ uideret᷑: ł rap¬
tus est ab hũcuns. ita

Expanded text:
lectus est ad patres suos, visurus bona Domini in terra viventium, a modo et usque in sempiternum. De cujus glorificatione visio talis apparuit, eadem qua defunctus est die. Erat in quodam monasterio longius a Claravalle remoto monachus quidam religiosus et magnae opinionis vir: quem pro sua sanctitate omnes ejusdem monasterii fratres sincere diligebant, omnes singulariter honorabant. Hic igitur eadem die, qua praedictus frater in Claravalle defunctus est, et ipse moriens ad extrema devenit. Cumque jam morti proximus videretur, raptus est ab humanis, ita
Abbreviated transcription (Latin):
qñ illi uel raro subri¬
na et leui aliqua cogi¬
tatione ꝙ ceteri hoĩmi
excentis pancis ꝑfãs
puipende᷑ solent seipm̃
scrupulo sissime⁊ diui

Expanded text:
 illi vel raro subrena et levi aliqua cogitatione, quod caeteri hominum, exceptis paucis perfectis, parvipendere solent, seipsum scrupulosissime di
Abbreviated transcription (Latin):
nuxti sacre fiufset
se imposita ꝓtinus a¬
paruit ei dñs iħs stans
suꝑ eandẽ aram ĩ forma
puuli p̃ filiis hoĩm sue¬
ciosi ita manifeste atq
morose. ut usq ad con¬
sũmationẽ sacrificui
presbit̾ eiusdẽ loci qui
babat: lomo ĩlioneste
uite atq flagicios ꝰ erct
Qmͣ diu uero sacerdos
ille seu fideliũ oblatiões
recipiendo seu sermonẽ
ut in die festo fieri solet
ad ppłm ꝓferendo. seu
aliqͥd auud faciendo dor¬
sũ ad altare habebat.
tam dui sanctꝰ infans
ante calitẽ scabat Qnͣ¬
dui uero sacerdos ad satra¬
mentũ faciem tenebat:
tam du sc̃s ille puerulus
tamꝙͣ ĩmũdũ presbiteri
alitũ ab horrens longe
remotus ab eo post caui¬
tem consistebat Qd̃cũ
F̃ ille conspice̾t compũt¬
totus in lacruas resolu¬
tus. ita ut ĩundacio lacri¬
maꝵ a contuitu dulcissĩ
redemptoris ocłoꝵ eius
aciem int̾dũ p̃pediret Cõ¬
pleta autẽ reuelatione:
glorificauit deũ qui sibi
talia dignatꝰ est demon¬

Expanded text:
mixti sacrae fuisset mixti sacrae fuisset mensae imposita, protinus apparuit ei Dominus Jesus, stans super eamdem aram in forma parvuli prae filiis hominum speciosi, ita manifeste atque morose, ut usque ad consummationem sacrificii presbyter ejusdem loci, qui abat, homo inhonestae vitae, atque flagitiosus erat. Quamdiu ergo sacerdos ille, seu fidelium oblationes recipiendo, seu sermonem, ut in die festo fieri solet, ad populum proferendo, seu aliquid aliud faciendo, dorsum ad altare habebat, tandiu sanctus infans ante calicem stabat. Quandiu vero sacerdos ad sacramentum faciem tenebat, tandiu sanctus ille puerulus, tanquam immundum presbyteri halitum exhorrens, longe remotus ab eo, post calicem consistebat. Quod cum frater ille conspiceret, compunctotus in lacrymas resolutus, ita ut inundatio lacrymarum a contuitu dulcissimi Redemptoris oculorum ejus aciem interdum praepediret. Completa autem revelatione, glorificavit Deum, qui sibi talia dignatus est demon
Abbreviated transcription (Latin):
longo tractu a corꝑe exeũ¬
te: et quasi fumũ incensi
de thuribulo ꝓcedentem
Que cũ tota fuisset egres¬
sa  collegit se pnũ glo¬
bũ et stetit supra corpꝰ
in aere suspensa altitu¬
dine quatuor aut quĩq
cubitoꝵ Erat aũt spẽs
eius tamꝙͣ nubetula cõ¬
densa atq ꝑspicua. et
quasi ad mensurã umꝰ
modi oppansa Man¬
sit ergo ibidem ĩmobi
comitata et sacdotali
cõmendatione mũĩta
picłosi atq ignoti it¬
neris ducatum accipe
potuit infirmarios
euocauit Qui ꝓtinus
accelerantes tabulam
defunctoꝵ pulsauerũt.
et frẽs ad cxequias con¬
crerũt poñte uero con¬
uentu cũ cruce et aqua
benedicta cũ iam sa¬
datio eẽt iniciata tũs
cĩa ilia quasi icun se¬
tura. ꝓcessit: et nebu¬
la illa que uidebat᷑ eua¬
nuit Alio quoq tpeas
cidit: ut p̃fatus uirdei
dei diũca diuinis uit¬
eẽt officiis in ecciã qua¬
dã prochiali Dicta ua
offerenda cũ iam nũst¬
tio panis et uint a qua

Expanded text:
longo tractu a corpore exeunlongo tractu a corpore exeuntem, et quasi fumum incensi de thuribulo procedentem. Quae cum tota fuisset egressa, collegit se in unum globum, et stetit supra corpus in aere suspensa, altitudine quatuor aut quinque cubitorum. Erat autem species ejus tanquam nubecula condensa atque perspicua; et quasi ad mensuram unius modii oppansa. Mansit ergo ibidem immobilationibus comitata, et sacerdotali commendatione munita, periculosi atque ignoti iteneris ducatum acciperpotuit, infirmarios evocavit. Qui protinus accelerantes, tabulam defunctorum pulsaverunt, et fratres ad exsequias concurrerunt. Praesente vero conventu cum cruce et aqua benedicta, cum jam sadatio esset initiata, tunc anima illa quasi secura processit, et nebula illa quae videbatur, evanuit. Alio quoque tempore accidit ut praefatus vir Dei die Dominica divinis interesset officiis in Ecclesia quadam parochiali. Dicta itaque offerenda, cum jam ministratio panis et vini aqua
Abbreviated transcription (Latin):
decreueris. portionem
accipies in terra uiuẽ¬
ciũ cũ oĩb istis Bipero
post concupicencias tuas
ire uolueris. in gladio
numerandꝰ es cũ hiis qͦs
uidisti: terribili quidem s
iusto dei iudicio ꝓiectos
ĩ anathema obluuonis
finuta itaq uisione cũ
fuiss ad se reu̾sus homo
totus infremuit. totus
uehementꝰ in horruit: du¬
plici nimirũ constrictus¬
amittet. tum eciã ne pe¬
nã reꝓboꝵ incurret Ex
tũt pero et deinceps cẽpit
btĩssimũ doctorem augistis¬
tinũ diuciꝰ amae̾ et dicta
illius sapidiꝰ ruĩnare Con¬
tigit aliqñ ut infirmaret᷑
in domo dei q̃ est abbatia
ordinis cisterciensis sita
in pago bituricensi Por¬
ro ibidem tũt egrotauit
ad mortem fr̃ quidã hones¬
te cõuersationis Qui cũ
casu accidit ut infirma¬
riis absentib spm̃ exala¬
ret Predictus uero frat̾
cũ ibidem instratu suo re¬
cubans graui corꝑis mo¬
lescia langueret: reuelã¬
te sibi dño uidit manifeste
corꝑeis otulis aiãm illam

Expanded text:
decreveris, portionem accipies in terra viventium cum omnibus istis. Si vero post concupiscentias tuas ire volueris, in gladio numerandus es cum iis quos vidisti, terribili quidem, sed justo Dei judicio projectos in anathema oblivionis. Finita itaque visione, cum fuisset ad setotus infremuit, totus vehementer inhorruit, duplici nimirum amitteret, tum etiam ne poenam reproborum incurreret. Ex tunc vero et deinceps, coepit beatissimum doctorem Augustinum dulcius amare, et dicta illius sapidius ruminare. Contigit autem aliquando ut infirmaretur in Domo-Dei, quae est Abbatia Ordinis Cisterciensis, sita in pago Bituricensi. Porro ibidem tunc aegrotavit ad mortem frater quidam honestae conversationis. Qui cum casu accidit ut infirmariis absentibus spiritum exhalaret. Praedictus vero frater, cum ibidem in stratu suo recubans gravi corporis molestia langueret, revelante sibi Domino vidit manifeste corporeis oculis animam illam
Abbreviated transcription (Latin):
aliquis tibi nocere tẽp¬
tauerit. in die nouissi¬
mo ego rñdeboꝓ te. et
tuci O pere amicũ fide¬
lem piũ patrem ciuxi¬
uciriũ fortem qui post

Expanded text:
aliquis tibi nocere tentaverit in die novissimo, ego respondebo pro te, et tua. » O vere amicum fidelem, pium patrem, auxiliarium fortem, qui post
Abbreviated transcription (Latin):
autoritate mĩta. ĩ a¬
baciam scdm̃ regulã sq̃
pũs benedicti disponẽd
surrexis Haut pero muł¬
to post hec. elapso ipis
spacio molismenses moͣ¬
chi polũtate dnĩ gaufri¬
di abbatis sui qui rober¬
to successerat nũcios ad
romanã curiã destinar̃t:
a dño pͥp orbano ĩportu¬
ne postulantes quatinus
p̃fatus abbas robertus
loco pristino id ẽ molismẽ¬
pũ importunitate dñs
legato suo uenerabili si
hugoni ut si fui posset
idem abbas reuerteret᷑
et monachi heremũ dili¬
gentes in pace cõsisterẽt

Expanded text:
auctoritate munita, in abbatiam secundum Regulam S. Patris Benedicti disponendam surrexit. Haud multo vero post elapso temporis spatio, Molismenses monachi voluntate domni Gaufridi abbatis sui, qui Roberto successerat, nuntios ad Romanam curiam destinarunt, a domino papa Urbano importune postulantes, quatenus praefatus abbas Robertus loco pristino, id est Molismenrum importunitate motus legato suo, venerabili scilicet Hugoni, ut si fieri posset, idem abbas reverteretur, et monachi eremum diligentes in pace consisterent
Abbreviated transcription (Latin):
illã Cũq reppiss clausas
mato ostio cellule iterũ
recubãs obdormiuit ꝓ¬
funda uero nocte cũ sc̃s
ille uir ad ncciͣa surgere
uellet assurrerit fr̃ dolens
ꝙ liũare ei deẽt ħespiciẽs
aũt ad fornaculã pñtẽ
in qua ꝑ octo dies antea
focus nõ fuerat. uidit
ibidẽ prunarũ ardenciũ
nõ puã congeriẽ Accensa¬
q ex eis lampade cũ statĩ
ad eandẽ fornaculã ocłos
reducet. nõ mõ prunas
illas nõ repperit. ẜ ne ul¬
la quidẽ in ea caloris yesti¬
tuit Cũ autẽ ultima eg̾¬
tudine qua et mortuus
est decũberet .ł iã ĩ extre¬
mis poĩto ut̃s b̾nardus
angelico uoltu et uestib al¬
bis decoratus apparuit.in

Expanded text:
illam. Cumque reperisset clausas mato ostio cellulae iterum recubans obdormivit. Profunda vero nocte cum sanctus ille vir ad necessaria surgere vellet, assurrexit frater, dolens quod luminare ei deesset. Respiciens autem ad fornaculam praesentem, in qua per octo dies antea focus non fuerat, vidit ibi prunarum ardentium non parvam congeriem. Accensaque ex eis lampade, cum statim ad eamdem fornaculam oculos reduceret, non modo prunas illas non reperit, sed ne ullum quidem in ea caloris vestituit. Cum autem ultima aegritudine qua et mortuus est decumberet, jam in extremis posito beatus Bernardus angelico vultu et vestibus albis decoratus apparuit, in