comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men quippe dico uobis.
donec transeat cȩlum
& terra. iota unum aut
unus apex non preteri¬
bit a lege: donec om̃ia
fiant. Dum enim fiunt
etiam illa. quȩ adduntur ad ꝑfectionem:
multomagis fiunt illa. quȩ premissa st̃
ad inchoationẽ. Quod autem ait. iota
Sunum aut unus apex non transiet a lege.
nichil aliud potest intelligi: nisi uehemẽs
expressio ꝑfectionis quandorluteras singu¬
las demonstrata est. Inter quas literas.
iota minor ẽ çȩteris. quia uno ductu fit.
A pex autem: etiam ipsius aliqua in sũmo

Expanded text:
dico vobis, donec transeat coelum et terra, iota unum aut unus apex non transiet a Lege, donec omnia fiant. Dum enim fiunt etiam illa quae adduntur ad perfectionem, multo magis fiunt illa quae praemissa sunt ad inchoationem. Quod autem ait, Iota unum, aut unus apex non transiet a Lege, nihil potest aliud intelligi nisi vehemens expressio perfectionis, quando per litteras singulas demonstrata est: inter quas litteras iota minor est caeteris, quia uno ductu fit; apex autem est etiam ipsius aliqua in summo
Abbreviated transcription (Latin):
cientia & doctrina: & illud quod iam
supra memorauimus. iustum iudicium
iudicate. Hec enim fr̃s si diligenter sicut
credimus considerare. & cum grandi solli¬
citudine deo auxiliante obseruare uolu¬
mus: non de paruo peccato cum dei ad¬
iutorio liberamur. M axima enim pars
generis humani indiscreto iudicio ad rep̃¬
hendendum prompta & parata eẽ probat᷑.
cum tamen se non ita uelit ab aliis iudica¬
ri. quomodo uult alios iudicare. Pro hac
re scriptura diuina ammonet dicens.
Priusqͣm interroges. ne uituꝑes quemqͣm:
& cum interrogaueris corripe iuste. Omis
homo prius se uult in terrogari: & postea
si reus est pacienter reprebendi. Et quia
omnes hoc nobis uolumus ab aliis fieri:
iustum est ut hoc in aliis studeamꝰ implẽre
Prius cum pacientia interrogemus & sollici¬
ti simus: & cum aliquid certius agnoueri¬
mus. tunc aut simala sunt reprehendere.
aut bona defendere uelimus. propter illud
quod scrͥptum est: omnia quȩcunq uultisᷤ

Expanded text:
ia et doctrina . Et illud quod jam supra memoravimus, Justum judicium judicate. Haec enim, fratres, si diligenter, sicut credimus, considerare, et cum grandi sollicitudine, Deo donante, observare volumus, non de parvo peccato cum Dei adjutorio liberamur. Maxima enim pars generis humani indiscreto judicio ad reprehendum prompta et parata esse probatur; cum tamen non ita se velit ab aliis judicari, quomodo vult alios judicare. Propter hoc Scriptura divina admonet, dicens: Priusquam interroges, ne vituperes quemquam; et cum interrogaveris, corripe juste . Omnis homo prius se vult interrogari; et postea, si reus est, patienter tolerat reprehendi. Et quia omnes hoc nobis volumus ab aliis fieri, justum est ut hoc in aliis studeamus implere. Prius cum patientia interrogemus, et solliciti simus; et cum aliquid certius agnoverimus, tunc aut si mala sunt, reprehendere, aut si bona, defensare velimus: propter illud quod scriptum est, Omnia quaecumque vultis
Abbreviated transcription (Latin):
ubi non opus est ꝑgere ad reconciliationẽ.
Non enim ueniam postulabis ab eo qui tͥ
fecit iniuriam. sed tantum dimittis. si tibi
a dño dimitti cupis. quod ipse commnise¬
ris. Pergendum est gͦ ad reconciliationẽ.
cum in mentem uenerit. quod nos forte
frẽm in aliquo lesimus: ꝑgendum autẽ
non pedib corporis sed pedibus animi:
ut te humili affectu prosternas fr̃i. ad
quem cara co gitatione cucurreris in
conspectu eiꝰ.  cui munus oblaturus es.¬
Spiritalit̾ templum nr̃m. interior hõ
est: altare fides: munus prophetia. doc¬
trina. oratio. hymnus. psalmus: & siqͥd
tale aliud spiritalium donorum aliqͥd
occurrerit. Ita enim etiam si presens sit
poteris eum non simulato animo lenire:
atq in grãm reuocare ueniam postulan¬
do. si hoc prius coram deo feceris. ꝑgens
ad eum non pigro motu corporis. sed ce ce¬
lerrimo dilectionis affectu: atq inde ue¬
niens. idest intentionem reuocans. ad id

Expanded text:
ubi non opus est pergere ad reconciliationem. ubi non opus est pergere ad reconciliationem. Non enim veniam postulabis ab eo, qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittis, sicut tibi a Domino dimitti cupis, quod ipse commris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus Spiritaliter, templum nostrum interior homo est, altare fides, munus, prophetia, doctrina, oratio, hymnus, psalmus, et si quid tale aliud spiritalium donorum aliquid occurrerit. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire atque in gratiam revocare, veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed et celerrimo dilectionis affectu, atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id
Abbreviated transcription (Latin):
iudicitim: nec dampnati pęnam sicut
concilium. In gehenna quippe certa est
& dampnatio. & pȩna dampnati. Gehen¬
na nomen compositum ẽ. exge & hen¬
na. Gi ẽ enim. uallis interpretatur. Ge¬
henna autem. uallis gratuita. Fu̾it enim
uallis filiorum ennon. iuxta iherłm.
in qua multa iacuere cadauera mortuo¬
rum: unde & inferno gehenna congruit
nomine. Si offers munus tuum ad alta¬
re. & ibi recordatus fueris. quia frater
tuius habet aliquid aduersum te. relin
si tu habes aliquid aduersus frẽm tuum:
sed si fr̃ tuus habet aliquid aduersum te:
ut durior reconciliationis tibi imponatur
placare: nescio anconsequenter munera nr̃a
offeramus deo. Docet utiq eum qui in fra¬
trem impacificus ẽ. pacis hostiam iuste
domino offerre non posse. Si inmentem
uenerit. quod aliquid habeat aduersum
nos fr̃. idẽ si nos eum in aliquo lesimus:
tunc ipse habet aduersum nos. Nam nos
habemus aduersus illum. si ille nos lesit:

Expanded text:
judicium, nec damnati poenam sicut judicium, nec damnati poenam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena damnati, gehenna nomen compositum est ex ge et henna; ge enim vallis interpretatur, gehenna autem vallis gravida; fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, in qua multa jacuere cadavera mortuorum: unde et inferni gehenna congruit nomini. Si ergo offeres munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquidsi tu habes aliquid adversum fratrem tuum, sed si frater tuus habet aliquid adversum te, ut durior reconciliationis tibi imponatur n possumus, nescio an consequenter munera nostra offeramus Deo. Docet utique eum qui in fratrem impacificus est, pacis hostiam juste Domino offerre non posse. Si in mentem venerit, quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum aliquo laesimus, tunc enim ipse habet adversus nos, nam nos habemus adversum illum, si ille nos laesit,
Abbreviated transcription (Latin):
plus est utiq qͣm si surgens ira silentio pre¬
meretur. Si uero non solum uox indig¬
nantis audiatur. sed etiam uerbum quod
iam certam eius uituꝑationem inquem
profertur designet & notet: quis dubitet
amplitis hoc ẽẽ qͣm si solus indignatioĩs
sonus ederetur: In primo itaq unum ẽ:
idẽ ira sola. In scdo duo: & ira & uox quȩ
quȩ iram significat: & in uoce ipsa certe
uituperationis ex pressio. Unde nunc etiã
tres reatus: idẽ tudicii. concilii. gehenne
ignis nominat. Nam iniudicio. adhuc
defẽ siom datur locus. Inconcilio autem
qͣmqͣm & iudicium eẽ soleat: tamen quia
interẽẽ aliquid hoc loco fateri cogit ipfa
distinctio: uidetur ad concilium ꝑtinere
sententiȩ prolatio. qͣndo iam cum ipso
reo agitur. utrum dampnandus sit Sed
inter se qui iudicant conferunt. quo sup¬
plicio dampnari oporteat: quem constat
ẽẽ dampnandum. Gehenna uero igniꝰ nec
dampnationem habet dubiam sicut

Expanded text:
plus est utique quam si surgens ira silentio preplus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem, in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae quae iram significet, et in voce ipsa certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, consilii, et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam sicut
Abbreviated transcription (Latin):
datim etiam peccata commemorarentur. La¬
cha enim obscurum est. quia nec grecum
est nec latinum. Non nulli autem degreco
trahere uoluerunt eius interpretationem:
putantes pannosum dici. Grece enim pan¬
nus. rachts dicitur. Probabilius atitem
dicitur. uocem ẽẽ non significantẽ aliquid
aliud. nisi indignantis animi motum ex-¬
primentem: cit sunt apud gramaticos in-¬
teriectiones. cum dicitur adolente heu. uił
ab irascente hem. Quȩ uoces quarumcunq
linguarum sunt propriȩ: nec in alienam
linguam facile tranferuntur. Que causa
utiq coegit tam grecum interpretem qͣm
latinum. uocem ipsam ponere: cum quom
eam inter pretaret᷑ non inueniret. Gradus
itaq sunt inistis peccatis. ut primo quis¬
q irascatur: & eum motum retineat corde
conceptum. Iam si extorserit uocem indig¬
nantis. ipsa commotio non significantem
aliquid: sed illum animi motum ipsa ertip¬
tione testantem qua feriat᷑ ille cii irascimur.

Expanded text:
datim etiam peccata commemorarentur. Radatim etiam peccata commemorarentur. Racha enim obscurum est, quia nec Graecum est nec Latinum, nonnulli autem de Graeco trahere voluerunt ejus interpretationem, putantes pannosum dici, Graece enim pannus, rachus dicitur. Probabilius autem dicitur vocem esse, non significantem aliquid aliud, nisi indignantis animi motum exprimentem, ut sunt apud grammaticos interjectiones, cum dicitur a dolente, heu, vel ab irascente, hem, quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur; quae causa utique coegit tam Graecum interpretem, quam Latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur, non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignantis, ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascimur,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum propriȩ hebreorum ẽ. Racha enĩ
dicitur chenos. idest inanis & uacuus: quẽ
nos possumus uulgata iniuria absq cere¬
bro nuncupare. Si de ocioso sermone red¬
dituri sumus rationem. qͣntomagis de con¬
tumelia: Sed & signanter additur. qui
lixerit fr̃i suo rachã. Frater enim nr nullꝰ
est: nisi qui eundem nobiscum habet pa¬
trem. Cum gͦ similiter credat in deum:
& xp̃m dei nouerit sapientiam: qua ratio¬
nestulticiȩ eulogio denotari potest: Quid s¬
inter est reum iudicio. & reum concilio. &
reum gehenne ignis: Nam hoc postremũ
grauissimum sonat. & ammonet gradus
quosdam factos a leuioribr ad grauiora:
donec ad gehennam ignis. ueniretur. Et
um ẽẽ concilio: item leuius ẽ eẽ reum concilio
qͣm reum eẽ gehenne ignis. oportet ut leuiꝰ
ẽe intelligatur irasci sine causa fr̃i. quam
dicere racha: & rursus esse leuius dicere racha
ꝗͣ dic̾e fatue. Ñ enĩ reatꝰ ip̃e hab̃et gͣdus nͥ gͣ¬

Expanded text:
verbum proprie Hebraeorum est: raca enim verbum proprie Hebraeorum est: raca enim dicitur κήναι, id est, inanis et vacuus quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur, qui dixerit fratri suo, Raca, frater enim nullus est, nisi qui eumdem nobiscum habet patrem. Cum ergo similiter credat in Deum et Christum Dei noverit sapientiam, qua ratione stultitiae elogio denotari potest? Quid interest inter reum judicio et reum consilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora donec ad gehennam ignis veniretur. Et um concilio, item levius est esse reum concilio, quam reum esse gehennae ignis, oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere racha, et rursus, levius esse racha, quam dicere fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gra
Abbreviated transcription (Latin):
dat. non continuo magnus erit & idone¬
tis in regno cȩlorum: sed tamen ascendit
aliquem gradum. Perficietur autem:
si nec irascitur sine causa.. Quod si ꝑfe¬
cerit: multo remotior Terit ab ho¬
micidio. Qua propt̾ qui do Acet ut
non irascamur. non soluit legem ne oc¬
cidamus : sed implet potitis. ut & foris
dum non occidimus. & in corde dum non
irascimur: inocentiam custodiamus:¬
Unde subditur. Audistis quia dictum ẽ
antiquis: non occides. Qui autem occide¬
rit. reus erit iudicio. In lege enim iudica¬
batur. ut qui occideret. & ipse occideret᷑
Ego autem dico uobis: idẽ nouus homo¬
ego. uobis nouis noua loquor: quia om¬
nis qui irascitur fr̃i suo. reus erit iudi¬
cio. Uidendum ẽ qͣntum inter sit inter
iusticiam phariseorum & xp̃ianorum: q̃
intro ducit in regnum cȩlorum. Ibi emm oc¬
cisio. reum facit iudicio: hic autem ira re¬
um nichilominus facit iudicio. Qui autẽ
dixerit fr̃i suo racha. reus erit concilio. Hoc

Expanded text:
dat, non continuo magnus erit et idonedat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum; sed tamen ascendit aliquem gradum; perficitur autem si nec irascitur sine causa: quod si perfecerit multo remotior erit ab homicidio; quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit legem ne occidamus, sed implet potius ut foris dum non occidimus, et in corde dum non irascimur innocentiam custodiamuustodiamus. Audistis, quia dictum est antiquis: Non occides. Qui autem occiderit, reus erit judicio. In lege autem judicabatur, ut et qui occidebat, et ipse occideretur. Ego autem dico vobis. Id est, ego novus homo, vobis novis nova loquor. Quia omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Videndum est, quantum intersit inter justitiam Phariintroducit in regnum coelorum: ibi enim occisio reum facit judicio, hic autem ira nihilominus reum facit judicio. Qui autem dixerit fratri suo, Raca, reus erit consilio. Hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in regno cȩlorum. Minima gͦ mandata.
significantur ꝑunum iota & ꝑunum apicẽ.
Qui gͦ soluerit & docuerit sic: id ẽ scđm
id quod soluit. non scđ̃m id quod inue¬
nit & legit: minimus uocabit᷑ in regno
celorum. Et fortasse ideo non erit mregno
docuerit sic: scd̃m id quod non soluit. mag¬
nus uocabitur in regno celorum. Qui gͦ
magnus uocabitur in regno celorum: se¬
quitur ut etiam sit in regno cȩlorum. quo
magni admittuntur. Ad hoc enim ꝑtinet
quod sequitur. Dico enim uobis. nisi ha-
bundauerit iusticia ur̃a plusqͣm scribarũ
& phariseorum: non intrabitis ĩ regnum
homines: sed etiam ista quȩ ame addunt᷑.
qui non ueni soluere legem sed implere:
non intrabitis in regnum cȩlorum. Iusti¬
cia phariseorum ẽ: ut non occidant. Iusti¬
cia eorum qui intraturi sunt inregnum
dei est: ut non irascantur sine causa. Mi .iiͣ.
imum ẽ gͦ non occidere. & qui illud sol¬
uerit. minimus uocabitur in regno cȩloꝵ.
Qui autem illud impleuerit ut non occi¬

Expanded text:
in regno coelorum. Mandata ergo minima significantur per unum iota et unum apicem. Qui ergo solverit et docuerit sic, id est, secundum id quod solvit, non secundum id quod invenit et legit, minimus vocabitur in regno coelorum: et fortasse ideo non erit in regncuerit sic, secundum id quod non solvit, magnus vocabitur in regno coelorum. Qui vero magnus vocabitur in regno coelorum, sequitur ut etiam sit in regno coelorum, quo magni admittuntur: ad hoc enim pertinet quod seqbundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et pharisaeorum, non intrabitis in regnum hominem, sed etiam ista, quae a me adduntur, qui non veni solvere legem, sed implere, non intrabitis in regnum coelorum. Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant, justitia eorum qui intratuDei est, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo et non occidere, et qui illud solverit minimus vocabitur in regno coelorum. Qui autem illud impleverit ut non occi
Abbreviated transcription (Latin):
iracundia festuca est: illa uero quȩ
in longum tempꝰ pro trahitur. trabes
efficitur. Ut gͦ irasci & cito placari fe¬
stuca est: ita iracundia diu in corde ser¬
uata trabes est. Ergo ira inueterata
conuertitur intrabem. Et qua fronte ille
qui odium seruat in corde. illum iudica¬
re presũmit incuius ocdm non trabem s
festucam ẽẽ cognoscit: Nam cordis
oculum festuca turbat: trabes excẽcat.
Quod dixi fr̃s. scripturarum debeo testi¬
moniis approbare. Quomodo ira oculũ
odium oculum cordis excẽcat iohannes
ȩuuangesta testatur. Qui inquit odit
frẽm suum intenebris ẽ. & intenebris
ambulat & nescit quo uadit: qm̃ tenebrȩ
obcecauerunt oculos eius. Scdm hec gͦ

Expanded text:
iracundia festuca est: illa vero quae iracundia festuca est: illa vero quae in longum tempus protrahitur, trabes efficitur. Ut ergo irasci, et cito placari, festuca est; ita iracundia diu in corde servata, trabes est. Ergo ira inveterata convertitur in trabem. Et qua fronte ille qui odium servat in corde, illum judicare praesumit, in cujus oculo non trabem, sed festucam esse cognoscit? Nam cordis oculum festuca turbat, trabes excaecat. Quod dixi, fratres, Scripturarum debeo testimoniis approbare. Quomodo ira cordis odium oculum cordis excaecat, Joannes evangelista testatur: Qui, inquit, odit fratrem suum, in tenebris est, et in tenebris ambulat, et nescit quo vadat; quoniam tenebrae obcaecaverunt oculos
Abbreviated transcription (Latin):
nitȩ: ꝑiculose nr̃os proximos iudicamus.
e ipsis enim dñs dixit. nolite iudicare &
non iudicabimini. De illis uero quȩ aꝑta
sunt & publica mala: iudicare & redar¬
guere.cum caritate tamen & amore pos¬
sumus & debemus: odio habentes non
hominẽ. sed peccatum: non uitiosum s
uitium. detestantes morbum. potius
quam egrotum. Nam publicus adult̾
raptor assiduȩ ȩbriosus. proditor & suꝑ¬
bus. si iudicati uel castigati non fueris̃:
implebitur in eis illud quod beatus
martyr cyprianus de talibus dixit :
qui peccantem uerbis adulantibus pal¬
pat. peccandi fomitem subministr ¶at.
quod in hac ipsa ȩuuangłica lectione
audiuimus. Quid enim uides festucã
in oculo fr̃is qui & trabem in oculo tuo
non uides: Hidisti enim hominem
subito irasci. noli continuo iudicare:
sed expecta paululum. forsitan quam
uelociter irascitur. tam celeriter mitiga¬
tur. Quid tamen festuca. quid trabes
significet uideamus. Subitanea enim

Expanded text:
nitae, periculose nostros proximos judicamus. nitae, periculose nostros proximos judicamus. De ipsis enim Dominus dixit, Nolite judicare, ut non judicemini. De illis vero quae aperta sunt et publica mala, judicare et redarguere, cum charitate tamen et amore, et possumus et debemus; odio habentes non hominem, sed peccatum, non vitiosum, sed vitium; detestantes morbum potius, quam aegrotum. Nam publicus adulter, raptor, assidue ebriosus, proditor et superbus, si judicati vel castigati non fuerint, implebitur in eis illud quod beatus martyr Cyprianus de talibus dixit: Qui peccantem verbis adulantibus palpat, peccati fomitem subministrat. a lectione audivimus: Quid enim vides festucam in oculo fratris tui, et trabem in oculo tuo non vides? Vidisti enim hominem subito irasci; noli continuo judicare, sed exspecta paululum: forsitan quam velociter irascitur, tam celeriter mitigatur. Quid tamen festuca, quid trabes significet videamus. Subita enim
Abbreviated transcription (Latin):
mus tuȩ comedit me. Forte aliquis uici¬
nus aut amicus tuus dum animũ suũ
habet in rebus suis satis necessariis occu¬
patum. aut tardiũs te salutauerit. aut
tardius occurrit qͣm debuit: noli eum
iudicare. noli malignum crede. & magis
hȩc aut ꝑ obliuionẽ. aut ꝑ negligentiam
qͣm ꝑ despectum uel suꝑbiam factum
crede: quia forte & tibi hoc ut ẽ huma¬
na fragilitas frequent̾ euenit. ut rebus
aliis nimis intentus aliquid minus caute
aut minus sollicite fecisse iudearis: & ta¬
men noluisti te pro hac re malo animo
iudicari. In istis gͦ & in his similib quȩ
utrum bono an malo animo fiant. scire
non possumus. melius est ut ad partem dex¬
teram. nr̃m animum declinemus. quia to¬
lerabilius est nos in hoc preuenire. ut eos
qui mali sunt bonos eẽ credamus: qͣm ut
consuetudine iudicandi etiam de bonis
quod malum ẽ suspicemur. De istis gͦ
rebus quȩ sunt deo no te & nobis in cog¬

Expanded text:
mus tuae comedit me . Forte aliquis vicimus tuae comedit me . Forte aliquis vicinus aut amicus tuus, dum animum suum habet in rebus satis sibi necessariis occupatum, tardius te salutaverit, aut tardius occurrerit, quam debuit; noli eum superbum judicare, noli malignum credere, sed magis hoc aut per oblivionem aut per negligentiam, quam per despectum vel superbiam factum crede: quia forte et tibi hoc, ut est humana fragilitas, frequenter evenit, ut rebus aliis nimis intentus, aliquid minus caute aut minus sollicite fecisse videaris; et tamen noluisti te pro hac re malo animo judicari. In istis ergo et in his similibus, quae utrum bono an malo animo fiant, scire non possumus, melius est ut ad partem dexteram nostrum animum declinemus: quia tolerabilius est nos in hoc praevenire, ut eos qui mali sunt, bonos esse credamus, quam ut consuetudine judicandi, etiam de bonis quod malum est suspicemur. De istis ergo rebus quae sunt Deo notae et nobis incog
Abbreviated transcription (Latin):
potest: sed intellectum sobrium querit.
Inconuersatione enim humana dilectissimi
sunt aliqua quȩ rationabiliter reprehen¬
&eargui debent: illa uero quȩ aut ignora¬
mus. aut utrum bono. an malo animo
fiant scire non possumus: iudicare penitꝰ
non debemus Herbi gr̃a. Uides hominem
frequentius ieiunare: congaude. & noli ni¬
mis laudare: quia potest hoc pro huma¬
na gła fieri. Sed & noli uituꝑare: quia
potest & pro deo & pro ammȩ remedio
ieiunare. Uidisti alium indicto ieiunio
publico uelle prandere: cum dilectione
ammone. Si dixerit se pro stomachi
lassitudine ieiunare non posse. crede &
noli iudicare: quia utrumq potest fieri.
ut pro gula uel luxuria prandere uelit.
& pro infirmitate ieiunare non possit.
U idisti alterum subditis suis cum seue.¬
ritate disciplinam imponere. & indulgen¬
tiam tardius dare. noli iudicare crudelem:
quia forsitan non facit morbo iracundiȩ
sed zelo disciplinȩ & amore iusticie.
propt̾ illud quod scriptum ẽ: delus do¬

Expanded text:
potest; sed intellectum sobrium quaerit. In conversatione enim humana, dilectissimi, sunt aliqua, quae rationabiliter reprehenet argui debent: illa vero quae aut ignoramus, aut utrum bono an malo animo fiant, scire non possumus, judicare penitus non debemus. Verbi gratia, vides hominem frequentius jejunare; congaude, et noli nimis laudare; quia potest hoc pro humana gloria fieri: sed et noli vituperare; quia potest et pro Deo et pro animae remedio jejunare. Vidisti alium indicto publico jejunio velle prandere; cum dilectione admone. Si dixerit se pro stomachi lassitudine jejunare non posse, crede et noli judicare: quia utrumque potest fieri, ut pro gula vel luxuria prandere velit, et prae infirmitate jejunare non possit. Vidisti alterum subditis suis cum severitate disciplinam imponere, et indulgentiam tardius dare; noli judicare crudelem: quia forsitan non hoc facit morbo iracundiae, sed zelo disciplinae et amore justitiae; propter illud quod scriptum est, Zelus do
Abbreviated transcription (Latin):
monem suum parabolas
iungere: ut quod ꝑ simples
itaq petro sub comparatione regis & dñi &
serui. qui debitor decem milium talentoꝵ
a dño rogans ueniam impetrauerat: ut
ipse quoq dimittat conseruis suis mino¬
ra peccantib. Si enim ille rex & dominꝰ
seruo debitori decem milia talenta tam
facile dimisit: qͣntomagis serui conseruis
suis minora debent dimittere: Quod ut
manifestius fiat: dicamus sub exemplo. Si
quis ur̃m commiserit adult̾ium. homici-¬
dium. sacrilegium. maiora crimina decẽ
milium talentorum. roganti dimittun¬
tur: si & ipse dimittat minora peccantib.
Si autem ob contumeliam simus impla¬
cabiles: & ꝓpter amarum uerbum perpetes
habeamtis discordias nonne nobis uidem᷑
recte redigendi incarcerem. & sub exemplo
oꝑis nr̃i hoc agere: ut maiorum nob̃ de¬
lictorum uenia non relaxetur: Oblatus¬

Expanded text:
monem suum parabolas jungunt, ut quod simplex itaque Petro sub comparatione regis et domini, et servi, qui debitor decem millium 143 talentorum, a domino rogans, veniam impetraverat; ut ipse quoque dimittat conservis suis minora peccantibus. Si enim ille rex et dominus servo debitori decem millia talentorum tam facile dimisit, quanto magis servi conservis suis debent minora dimittere? Quod ut manifestius fiat, dicamus sub exemplo: Si quis nostrum commiserit adulterium, homicidium, sacrilegium, majora crimina decem millium talentorum, rogantibus dimittuntur, si et ipsi dimittant minora peccantibus. Sin autem ob factam contumeliam simul implacabiles, et propter amarum verbum perpetes habeamus discordias: nonne nobis videmur recte redigendi in carcerem: et sub exemplo operis nostri hoc agere, ut majorum nobis delictorum venia non relaxetur? Et
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Scio quosdam istum qui debebat de¬
cem milia talentorum diabolum int̾¬
pretari: cuius uxorem & filios uenundatos
ꝑseuerante illo in malitia. insipientiam
& malas cogitationes intelligi uolunt.
Sicut enim iusti uxor dicitur sapientia:¬
&& sic uxor iniusti & peccatoris appellari
stulticiam. Sed quomodo ei dimittat dñs
decem milia talenta. & ille nobis conseruis
suis centum denarios Qnon dimiserit:
nec eccłiastice interpretationis est:
nec a prudentib uiris recipiende Sic &
pader m̃s cȩlestis faciet uob̃: si non remise¬
ritis unusquisq fr̃i suo de cordib ur̃is.
parua fr̃ib non dimittimus: magna nob̃
a deo non dimittent᷑. Et quia potest unꝰ¬
quisq dicere. nichil habeo contra eum:
ipse nouit. habet deum iudicem: non mͥ
cure ẽ quid uelit agere: ego ignoui ei confir¬
mat sententiam suam: & omnem simulatio¬
nem ficte pacis euertit dicens. Si non remi¬
seritis unusquisq fratri suo de cordib ur̃is

Expanded text:
. Scio quosdam istum qui debebat decem millia talenta, diabolum interpretari, cujus uxorem et filios venundandos perseverante illo in malitia, insipientiam et malas cogitationes intelligi volunt. Sicut enim justi uxor, dicitur sapientia: sic uxorem 144 injusti et peccatoris, appellari stultitiam. Sed quomodo ei dimittat dominus decem millia talenta; et ille nobis conservis suis centum denarios non dimiserit, nec Ecclesiasticae interpretationis est, nec a prudentibus viris recipiendae. Sic et Pater meus coelestis faciet vobis, si non remiserit unusquisque fratri suo de cordibuparva fratribus non dimittamus, magna nobis a Deo non dimittentur. Et quia potest unusquisque dicere: Nihil habeo contra eum, ipse novit; habet Deum judicem, non mihi cura est quid velit agere, ego ignovi ei, confirmat sententiam suam et omnem simulationem fictae pacis evertit, dicens: Si non remiseritis unusquisque fratri suo de cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
autem hic eẽ dixit. cum & ipse hie. & illi ad¬
huc eẽnt. Sic enim ẽ locutꝰ homo. congruens
hominib: ut mos loquendi sese habet hu¬
manus. An non cotidie dicimus. iam non ẽ
hic: de aliquo: hinc qͣm totius ab itũro: E
maxime hoc demorituris solet dici: qͣm qͣm
& ipse dñs tanqͣm preuidens. quid lecturos
mouere posset. adiecit. ego adte uenio: sic ex¬
ponens quodammodo cur dixerit. iam non

Expanded text:
autem hic esse dixit, cum et ipse hic et illi adhuc essent. Sic enim est locutus, homo congruens hominibus, ut mos loquendi sese habet humanus. An non quotidie dicimus, Jam non est hic, de aliquo quantocius abituro? Et maxime hoc de morituris solet dici. Quanquam et ipse Dominus tanquam praevidens quid lecturos movere posset adjecit, Et ego ad te venio: sic exponens quodammodo cur dixerit, Jam non
Abbreviated transcription (Latin):
sed etiam secuturis post ea popłis
hoc ꝓuidit. ut prius ẽẽ mus de re¬
surrectione securi. quã de morte
solliciti: & ante cum do uiueremus
in celis: qua ligendo cũ hominib
conuersaremur᷑ in terris. In salua¬
tore enĩ om̃s resurreximꝰ. om̃s reuiximus. om̃s
ad celestia transmigrauimus. Est
enĩ in illo xp̃o homine uniusciuꝰq
nr̃m caro: sanguis & portio. Ubi
non de publico. non de multitudine
ceteroꝵ. precipue qui ꝑ apłos uniuer¬
so mundo tribuit scĩtatis exemplum.
Non inquam hunc de publicõ esse
arbitror: sed de cȩlo. Ipse ẽ enim de
cȩlo puer. de quo dicit isaias ꝓpheta:
puer natus ẽ nobis. & filius datus est
nobis. Ipse plane puer est: qui sicut
innocens cũ malediceretur. non rema¬
ledixit: cum ꝑcuteretur non reꝑcus¬
sit : quin potius in ipsa passione. pro
suis orauit inimicis dicens. Pater di¬
mitte eis : nesciunt enim quid faci¬
unt. Ita simplicitatẽ quam infanti¬

Expanded text:
sed etiam secuturis postea populis sed etiam secuturis postea populis hoc providit, ut prius essemus de resurrectione securi quam de morte solliciti; et ante cum Deo viveremus in coelis, quam cum hominibus conversaremus in terris. In Salvatore enim omnes resurreximus, omnes reviximus, omnes ad coelestia transmigravimus; est enim in illo Christi homine uniuscujusque nostrum carnis et sanguinis portio: ubi non de publico, non de multitudine caeterorum, praecipue qui per apostolos universo mundo tribuit sanctitatis exemplum; non, inquam, hunc de publico esse arbitror, sed de coelo. Ipse est enim de coelo puer, de quo dicit Isaias propheta: Puer natus est nobis; filius datus est nobis . Ipse plane puer est, qui sicut innocens, cum malediceretur, non remaledixit; cum percuteretur, non repercussit; quin potius in ipsa passione pro suis oravit inimicis, dicens: Pater, dimitte eis; nesciunt enim quid faciunt . Ita simplicitatem, quam infanti
Abbreviated transcription (Latin):
rent. Non gͥ mirandum ẽ si in sal¬
uatore tam crudeles fuerunt. qui
extiterunt in suos posteros tam cru-
pit & lȩtandum. in qua die totius
mundi gaudia celebrant᷑. Omibus
enĩ lȩtandum ẽ. quia om̃ib ꝓdest.
Cunctis exultandũ ẽ. quia cunctis
est salutare. Et icło non adulato¬
ria adhibenda: nec fucata lȩticia.
Quisq enim in xp̃i resurrectione
letatur: letetur potius quia in xp̃o
ipse surrexit. In illo enim nr̃a portio.
nr̃a conditio. & mortẽ ꝑtulit & re¬
uixit. Et licet nos adhuc resolutio
corpusculi maneat: cepimus tunc
in xp̃o ȩterna uita iam uiuere.
Unde quamuis fragilitatẽ nrãm
acceleret immaturȩ mortis occasio.
in saluatore trinc didicimus prius
resurgere quam ꝑire. Ante enĩ fu¬
turus homo resurrexit in xp̃o. ꝙͣ
uitam sortiretur in scło. Non enim
tantũ illi dñs generationi resur¬
rectionis prestitit grãm. in cuius
generationis tempore resurrexit:

Expanded text:
rent. Non igitur mirandum est, si in Salrent. Non igitur mirandum est, si in Salvatorem tam crudeles fuerunt, qui exstiterunt 474 in suos posteros tam crudeecipit et laetandum, in qua die totius mundi gaudia celebrantur. Omnibus enim laetandum est, quia omnibus prodest; cunctis exsultandum est, quia cunctis est salutare, et ideo non adulatoria est adhibenda, nec fucata laetitia. Quisquis enim in Christi resurrectione laetatur, laetetur potius quia in Christo ipse resurrexit: in illo enim nostra portio, nostra conditio, et mortem pertulit et revixit. Et licet nobis adhuc resolutio corpusculi maneat, coepimus tunc in Christo aeterna vita jam vivere; unde quamvis fragilitatem nostram acceleret immaturae mortis occasio, in Salvatore tamen didicimus prius resurgere quam perire: ante enim futurus homo resurrexit in Christo quam vitam sortiretur in saeculo. Non enim tantum illi Dominus generationi resurrectionis praestitit gratiam, in cujus generationis tempore resurrexit,
Abbreviated transcription (Latin):
dominabitur. Custodiebant gͦ eum
sollicite in sepulchro: p̃sertim qui a
se die tercia dixerat surrecturum.
Custodiebant autem eũ sollicite in
sepulchro: quia necesse illis erat eum
non iam doctorẽ timere sed iudicẽ.
Iudicẽ inquam ñ sui tantũ sed & cru¬
delis sententiȩ suȩ qua filios posteros¬
q suos siuis scelerib addixerunt: di¬
centes sanguis eius suꝑ nos & suꝑ fili¬
os nr̃os. Crudelis sub tali sententia
non solum p̃sentes liberos dampnat:
sed etiã non natos occidit. Quantos
enĩ hac uoce ad conscientiam facino¬
ris uocant. quos scientia criminis
non tenebat. Crudelis inquã impi¬
etas. quod posteros ante in reatum
uocat. quam ꝓducat in lucẽ. ut pͥus
futuris contingeret peccare quã ui-¬
uere. Cruenti plane genitores. qui
ante parricidȩ facti sunt quam pa-¬
rentes. & ante eos socios suis sceleribꝰ
assumpserunt. quos utrum sangui¬
nis participes possent habere nesci¬

Expanded text:
dominabitur . Custodiebant ergo eum dominabitur . Custodiebant ergo eum sollicite in sepulcro, praesertim quia se die tertia dixerat surrecturum; custodiebant autem sollicite in sepulcro, quia necesse illis erat eum jam non doctorem timere, sed judicem: judicem, inquam, non sui tantum, sed et crudelis sententiae suae, qua filios posterosque suos sceleribus addixerunt, dicentes: Sanguis ejus super nos et super filios nostros . Crudelis sub tali sententia non solum praesentes liberos damnat, sed etiam non natos occidit. Quantos enim hac voce ad conscientiam facinoris vocant, quos scientia criminis non tenebat! crudelis, inquam, impietas, quod posteros ante in reatum vocat, quam producit in lucem: ut prius futuris contingeret peccare, quam vivere. Cruenti plane genitores, qui ante parricidae facti sunt quam parentes: et ante eos socios suos sceleribus assumpserunt, quos utrum sanguinis participes possent habere, nesci
Abbreviated transcription (Latin):
mana destruere: nͥ sola uirtus resur¬
rectionis aperiret. Deniq dicit sc̃s
gno terrã tremore fuisse cõmotam.
ut fundam̃ta tumuli mouerentur. &
ꝑcussos pauore custodes qui uenerant
custodire mortuum. ẽẽ factos ut mortu¬
os. Ut mortuos inquam. Dignũ pla-¬
ne iudicium. Sic cum ustꝰ resurgit.
peccator emoritur. cum reuiuiscit in¬
nocens. eius interficitur inimicus.
Nam iđo nec ꝓgredientẽ. dnm cerne¬
re potuerunt. quia criminosas men-¬
tes terror oppresserat: dum sustinere
fulgorem resurrectionis rutile non
ualebant. Maiore gͦ sollicitudine
pharisei dñm custodierunt mortuũ.
quã uiuum sunt ꝑsecuti. Si quidẽ
causa illos maior urgebat. Intelli-¬
gebant enim facilius fuisse apud su-¬
peros eum despici. quam redeuntẽ
ab inferis posse contempni. et quod
tunc p̾dicans facile potuerit occidi:
nunc autẽ resurgens iam ñ possit
occidi dicente apło. Resurgens autẽ
iam ñ moritur : mors illi ultra non

Expanded text:
mana destruere, nisi sola virtus resurmana destruere, nisi sola virtus resurrectionis aperiret. Denique dicit sancgno terram tremore fuisse commotam, et fundamenta tumuli moverentur, et percussos pavore custodes, qui venerant custodire mortuum, esse factos ut mortuos. Ut mortuos, inquam: dignum plane judicium, si, cum justus resurgit, peccator emoritur; cum reviviscit innocens, ejus interficitur inimicus; nam ideo nec progredientem Dominum cernere potuerunt, quia criminosas mentes terror oppresserat, dum sustinere fulgorem resurrectionis rutilae non valebant. Majore ergo sollicitudine Pharisaei Dominum custodierunt mortuum, quam vivum sunt persecuti; siquidem causa illos major urgebat: intelligebant enim facilius fuisse eum apud superos despici, quam redeuntem ab inferis posse contemni; et quod tunc praedicans facile potuerit occidi, nunc autem resurgens jam non possit occidi, dicente Apostolo: Resurgens autem jam non moritur. Mors illi ultra non
Abbreviated transcription (Latin):
tralia. ipsum dnm̃ post resurrectio¬
nem cũ discipłis loquentẽ. conuersan¬
tẽ. edentem. thomam quoq clauoꝵ
uulnera etiã digito contrectantem.
ut hȩc om̃ia pretermittam: tamen
fidẽ nrãm confirmat impietas uidȩ¬
oꝵ. Nam sufficit ad credulitatem
nobis. eoꝵ nimium cauta crudeli¬
tas. Quo enĩ diligentius custodie¬
runt tũmulũ. eo constat illũ mani¬
festius surrexisse. Quo plures appo¬
suere custodes: eo plures testimoniura
reliquere: Nam hoc procurauit diui¬
na ꝓuidentia. ut resurrectioni domi¬
nicȩ non solum angłi. ñ solũ discipłi.
sed & testimoniũ ꝑhiberent. quod est
amplius inimici. Libentius gͦ accipimꝰ.
quod eum diligentius obseruarunt.
Credimus enĩ sub tot custodibus po¬
tuisse illum ꝓdire citius quã ꝑire: &
de tumulo uire dñi ꝓgredi: quã disci¬
puloꝵ fraude subduci. Tanta enĩ sol¬
licitudine sepulchrum obstruxit in¬
pietas. ut id non p̾ualeret manus hu¬

Expanded text:
tralia, ipsum Dominum post resurrectiotralia, ipsum Dominum post resurrectionem cum discipulis loquentem, conversantem, edentem, Thomam quoque clavorum vulnera etiam digito contrectantem : ut haec omnia praetermittam, tamen fidem nostram confirmat impietas Judaeorum. Nam sufficit ad credulitatem nobis eorum nimium cauta credulitas. Quo enim diligentius custodierunt tumulum, eo constat illum manifestius surrexisse; quo plures apposuere custodes, eo plures testes reliquere. Nam hoc procuravit divina providentia, ut resurrectioni non solum angeli, non solum discipuli, sed et testimonium perhiberent, quod est amplius, inimici. Libentius ergo accipimus, quod eum diligentius observarunt; credimus enim sub tot custodibus potuisse illum prodire citius quam perire, et de tumulo jure Domini progredi quam discipulorum fraude subduci: tanta enim sollicitudine sepulcrum obstruxit impietas, ut id non praevaleret manus hu
Abbreviated transcription (Latin):
est fr̃s in hac die
quam fecit dñs
continuata lȩti¬
lempnitate iugi
gła gratulandũ.
HIec enim quia nox sollempnitati
interuenit: gaudia nr̃a prefidit.
Nec quia obscuritas diftinxit temꝑa
uesꝑtina. resurrectionis lux uota et̾¬
na deseruit. Nobis enim heri & ho¬
die dies: unus dies ipse est: quia sic¬
dicit de saluatore beatus apłs. Iħ̾c
nobis semꝑ ẽ dies: quia in ipso uiui¬
mus. in ipso mouenur. in ipso non
morimur. Non morim᷑ inquã: quia
sicut lucẽ. xp̃i nulla peccati incessit
obscuritas. ita & uiuentes in ea nul¬
la temporis absumit. uetustas. Lete¬
mur gͦ in .xp̃o resurrectionis die. Cõ¬
munis enim om̃ium. cõmunis ẽ nr̃a
leticia. Cõmũnis plane: quia om̃s
illo resurgente surreximꝰ. Om̃ĩum
enĩ reuixit saluti. qui ꝓ om̃iũ pec¬
catis addictus ẽ passioni. Resurrexit
gͥ saluator a mortuis. Noua res &
mira. sed habet hȩc assertio ueritatẽ.
Nam ut taceam ꝓphetarũ oracula.
angłoꝵ mynisteria. aꝑta sepultͥ pene¬

Expanded text:
die quam fecit Dominus continuata laetiestivitate jugi gloria gratulandum. Nec quia nox solemnitati intervenit, gaudia nostra praescidit: nec quia nox distinxit tempora vespertina, resurrectionis lux vota aeterna deseruit. Nobis enim heri et hodie dies unus, dies ipse est, quia sicut de Salvatore beatus Apostolus anobis semper est dies, quia in ipso vivimus, in ipso movemur , in ipso non morimur: non morimur, inquam, quia sicut lucem Christi nulla peccati incessit obscuritas, ita et viventes nulla temporis absumit vetustas. Laetemur ergo in Christi resurrectionis die; communis enim omnium, communis est nostra laetitia. Communis plane, quia omnes illo resurgente resurreximus. 472 Omnium enim revixit saluti, qui pro omnium peccatis addictus est passioni. Resurrexit igitur Salvator a mortuis. Nova res et mira, sed habet haec assertio veritatem. Nam ut taceam prophetarum oracula, angelorum ministeria, aperta sepulcri pene
Abbreviated transcription (Latin):
in suo iam supplicio positus. patronum q̃¬
rit. Nam ecce subiungitur. Qui eleuans
oculos cum ẽẽt intormentis. uidit abraham
a longe & lazarum in sinu eius: & ipse cla¬
mans dixit. Pater abraham miserere mei:
& mitte lazarum ut intinguat extremum
digiti su̾i in aqͣm: ut refrigeret linguam
meam. quia crucior in hac flamma. O qͣn¬
ta ẽ subtilitas iudiciorum dei: oqͣm distinc¬
te agitur. bonorum actuum malorumq
recributio. Certe suꝑius dictum est. quia i
hac uita lazarus cadentes micas de mensa
diuitis querebat & nemõ illi dabat: nunc
de supplicio diuitis dicitur. quia de extre¬
mo digito lazari. distillari aqͣm in ore
suo concupiscit. Hinc gͦ fr̃s. hinc colligite:¬

Expanded text:
in suo jam supplicio positus patronum quaein suo jam supplicio positus patronum quaerit. Nam ecce subjungitur: Qui elevans oculos, cum esset in tormentis, vidit Abraham a longe, et Lazarum in sinu ejus. Et ipse clamans dixit: Pater Abrahitte Lazarum ut intingat extremum digiti sui in aquam, ut refrigeret linguam meam, quia crucior in hac flamma. O quanta est subtilitas judiciorum Dei! O quam districte agitur bonorum actuum malorumque retributio! Certe superius dictum fuit quia in hac vita Lazarus cadentes micas de mensa divitis quaerebat, et nemo illi dabat; nunc de supplicio divitis dicitur quia de extremo digito Lazari distillari aquam in ore suo concupiscit. Hinc ergo, hinc, frat
Abbreviated transcription (Latin):
retur amplius pauꝑ: simul hunc & pauꝑ¬
tas & egritudo thabefecit: atq in suꝑ. ui¬
debat procedentem diuitem. & ab obse¬
quentib cuneis circumfulciri. & se in infir¬
mitate & in opia a nullo uisitari. Nam
quia nemo ei aduisitandum ad erat. testan¬
tur canes qui licenter uulnera lingebant.
E x una gͦ re. om̃ps deus duo iudicia exhi¬
buit. dum lazarum pauꝑem ante ianuã
dicitis iacere ꝑmisit: ut & diues impius
dampnationis sibi augeret ultionem: & tẽp¬
tatus pauꝑ. cresceret ad remunerationem.
Conspiciebat ille cottidie cui non misereret᷑.
uidebat iste de quo probaretur. Duo infe¬
rius corda. sed untis de super inspector: qͥ
& hunc temptando exercebat ad głam.
& illum tolerando. expectabat ad penam.
Nam sequitur. fãctum est autem ut more¬
rẽtur mendicus: & portaretur ab angelis
in sinum abrahe. Mortuus est autem &
diues: & sepultus ẽ in inferno. Qui nimirũ
diues. eum cui in hac uita misereri noluit:

Expanded text:
retur amplius pauper, simul hunc et paupretur amplius pauper, simul hunc et paupertas et aegritudo tabefecit. Atque insuper videbat procedentem divitem obsequentibus cuneis circumfulciri, et se in infirmitate et inopia a nullo visitari. Nam quia nemo ei ad visitandum aderat, testantur canes, qui licenter ejus vulnera lingebant. Ex una ergo re omnipotens Deus duo judicia exhibuit, dum Lazarum pauperem ante januam divitis jacere permisit, ut et dives impius damnationis sibi augeret ultionem, et tentatus pauper cresceret ad remunerationem. Conspiciebat ille quotidie cui non miseretur, videbat iste de quo probaretur. Duo inferius corda, sed unus desuper inspector qui et hunc tentando exercebat ad gloriam, et illum tolerando exspectabat ad poenam. Nam sequitur: 5. Factum est autem ut moreretur mendicus, et portaretur ab angelis in sinum Abrahae. Mortuus est autem et dives, et sepultus est in inferno. Qui nimirum dives eum cui in hac vita misereri noluit
Abbreviated transcription (Latin):
tationem pauꝑ. Sed dum ȩgenum & ulce¬
rosum. ante ianuam dunitis. & delitiis afflu¬
entis posuit: in una eademq re & ex uisi¬
one pauꝑis non miserenti diuiti cumulũ
dampnationis intulit: & rursum exuisio¬
ne diuicis. temptatum cotidie pauꝑem
probauit. Quantas namq hunc egenũ
& uulneribus obsessum. demptationes cre-¬
ditis in sua cogitatione tolerasse: cum ip¬
se egeret pane. & non haberet etiam salu¬
tem: atq ante se diitem cerueret. salutẽ
& delicias habere cum uoluptate. se do¬
lore & frigore affici. illum gaudere conspi¬
ceret. bysso purpuraq uestiri: se depͥmi
uulnerib. illum diffluere acceptis rebus:
se egere. illum nolle largiri : Quantus
putamꝰ fr̃s km̃i tunc in corde pauꝑis tu¬
multus temptationum fuit: cui certe pote¬
rat ad pęnam sufficere pauꝑtas. etiam si
sanus fuisset I rursum sufficeret egritudo.
etiam si subsidium ad eẽt: Sed ut proba¬

Expanded text:
tationem pauper. Sed dum egenum et ulcetationem pauper. Sed dum egenum et ulceratum ante januam divitis et deliciis affluentis posuit, in una eademque re et ex visione pauperis 1656 non miserenti diviti cumulum damnationis intulit, et rursum ex visione divitis tentatum quotidie pauperem probavit. Quantas namque hunc egenum et vulneribus obsessum tentationes creditis in sua cogitatione tolerasse, cum ipse egeret pane, et non haberet etiam salutem, atque ante se divitem cerneret salutem et delicias habere cum voluptate; se dolore et frigore affici, illum gaudere conspiceret, bysso et purpura vestiri; se deprimi vulneribus, illum diffluere acceptis rebus; se egere, illum nolle largiri? Quantus putamus, fratres mei, tunc in corde pauperis tumultus tentationis fuit, cui certe poterat ad poenam sufficere paupertas, etiamsi sanus fuisset; et rursum suffecisset aegritudo, etiamsi subsidium adesset? Sed ut proba
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbos ignorat: Unde & quibusdam
de miraculorum uirtute suꝑbientibus:
in fine dicturus est. Nescio uos unde sitis:
discedite a me omnes operarii iniquitatiͤ.
At contra moysi dicitur: noui te ex nomine
Ait gͦ de diuite: homo quidam. Ait de
paupe: egenus nomine latarus. Ac si
aꝑte dicat. Pauꝑem humilem scio: stiꝑbũ
diuitem nescio. Illum cognitum ꝑ approba¬
tionem habeo: hunc ꝑ iuditium reprobati¬
onis ignoro. Pensandum nobis est: etiam
conditor nr̃ omnia quanta consideratione
dispensat. Una & enim res non pro una re
agitur. Nam ecce plenus ulcerib. m̃dicꝰ
lazarus ante ianuam diuitis iacet. Qua de
re una: dñs duo iudicia expleuit. Habuis¬
set enim fortasse aliqͣm excusationẽ diues.
si lazarus pauꝑ & ulcerosus ante enis ia¬
nuam non iacuisset: si remotus fusset. si eiꝰ
inopia non eẽt oculis eius inportuna. Rur¬
sum si longe eẽt diues ab oculis ulcerosi pau¬
peris: minorem tolerasset in animo temp¬

Expanded text:
superbos ignorat? Unde et quibusdam superbos ignorat? Unde et quibusdam de miraculorum virtute superbientibus in fine dicturus est: Nescio vos unde sitis; discedite a me, omnes operarii inquitatis . At contra Moysi dicitur: Novi te ex nomine tuo . Ait ergo de divite: Homo quidam. Ait de paupaperte dicat: Pauperem humilem scio, superbum divitem nescio. Illum cognitum per approbationem habeo, hunc per judicium reprobationis ignoro 4. Pensandum nobis est etiam conditor noster quanta omnia consideratione dispensat. Una etenim res non pro una re agitur. Nam ecce plenus ulceribus mendicus Lazarus ante januam divitis jacet. Qua de re una Dominus duo judicia explevit. Habuisset enim fortasse aliquam excusationem dives, si Lazarus pauper et ulcerosus ante ejus januam non jacuisset, si remotus fuisset, si ejus inopia non esset oculis importuna. Rursum si longe esset dives ab oculis ulcerosi pauperis, minorem tolerasset in animo ten
Abbreviated transcription (Latin):
& purpura indutus fuisset. Nemo qͥppe
uestimenta precipua. nisi ad inanem głam
querit: uidelicet ut honorabilior cȩteris
eẽ uideatur. Ulam quia prosola in ani
gła. uestimentum preciosius queritur. res
ipsa testatur: quod nemo uult ibi p̃ciosis
uestibus indui. ubi ab aliis non possit uidĩ.
Quam culpam possumus melius etiam exdi
uerso colligere: quia si abiectio uilis indu¬
menti uirtus non eẽt ȩuuangelista ugilan¬
ter de ioħe non diceret. erat indutus pił
camelorum. Sed notandum nobis magno¬
pere est: in ore ueritatis de suꝑbo diuite¬
& humili pauꝑe qͣntus sit ordo narratio¬
nis. Ecce enim dicitur. Homo quidam erat.
diues: & protinus sub infertur. Et erat qͥdã
mendicus: nomine lazarus. Certe in popło
plus solent nomina diuitum: qͣm paupe¬
rum sciri. Quid est gͦ quod dñs de paupe
& diuite. uerbum faciens nomen pauꝑis
dicit. & nomen diuitis non dicit: nisi qͦd
deus humiles nouit. atq approbat. &

Expanded text:
et purpura indutus fuisset. Nemo quippe et purpura indutus fuisset. Nemo quippe vestimenta praecipua nisi ad inanem gloriam quaerit, videlicet, ut honorabilior caeteris esse videatur. Nam quia pro sola inani gloria vestimentum pretiosius quaeritur res ipsa testatur, quod nemo vult ibi pretiosis vestibus indui, ubi ab aliis non possit videri. Quam culpam possumuverso colligere, quia si abjectio vilis indumenti virtus non esset, evangelista vigilanter de Joanne non diceret: Erat indutus pilis camelorum . Sed notandum nobis magnopere est, in ore Veritatis de superbo divite, et de humili paupere, quantus sit ordo narrationis. Ecce enim dicitur: Homo quidam erat dives. Et protinus subjungitur: Et erat quidam mendicus nomine Lazarus. Certe in populo plus solent nomina divitum quam pauperum sciri. Quid est ergo quod Dominus de paupere et divite verbum faciens nomen pauperis dicit, et nomen divitis non dicit, nisi quod Deus humiles novit, atque approbat, et