comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ne occit̾am uiam catꝑe ꝑuitati nr̃e ambiguitatẽ
qui eoꝵ asseqũtur eloqtitũ ⁊ penetrant intellt̃ar
qtioꝵ nos qui ꝯcupiscentiis satiscetimies p̃clare eo¬
rum scĩe noti eqriamuu ut eos sicut illi intellige̾
laleanius. Quapp̾ q̃so te uit ꝑtunctanti mͥ sende¬
as. ⁊ que obscaritatẽ fatifĩt elucidate dignetis:¬
In pͥmis quero ate utrũ deus t̾nitas sit ⁊ quib
testimoniis approbes nosse desidero.

Expanded text:
rae ambiguitatem qui eorum assequuntur eloquium, et penetrant intellectum. Quorum nos dum concupiscentiis satisfacimus, praeclarae eorum scientiae non aequamur, ut eas sicut illi intelligere valeamus. Quapropter quaeso te ut percontanti mihi respondeas, et quae obscuritatem faciunt, elucidaIn primis quaero a te, utrum Deus Trinitas sit; et quibus testimoniis approbes, nosse desidero.
Abbreviated transcription (Latin):
ne occl̃tam uiam carꝑe ꝑuitati nr̃e ambiguitatẽ
ñ minimã relinq̃rtnt sũt ⁊̃ plaue sp̃uales uiri
qui eoꝵ asseqũtur eloquiũ ⁊ penetrant intellt̃m
quoꝵ nos qui ꝯcupiscentiis satisfecimus p̃clare eo¬
rum scĩe non equamur ut eos sicut illi intellige̾
ualeanius. Quapp̃ q̃so te ut ꝑtunctanti mͥ sende¬
as. ⁊ que obscuritatẽ faciũt elucidare digneris:
testimoniis approbes nosse desidero. Augustinus¬
rincipium geneseos euident̾ ostẽ¬
dit. ait enim. In principio fecit d̾s
celum et t̾ram. Quid aliud prĩ¬
cipim intlligendtim putabimꝰ
nisi filium: Ip̃e enim de serpso
introgantib uideis quis eẽt. s̾ndit. Principiũ
qui ⁊ loquitur uob̃. Ergo pͥncipium filius ꝑ fi¬

Expanded text:
rae ambiguitatem non minimam reliquerunt. Sunt etiam plane spirituales viri, qui eorum assequuntur eloquium, et penetrant intellectum. Quorum nos dum concupiscentiis satisfacimus, praeclarae eorum scientiae non aequamur, ut eas sicut illi intelligere valeamus. Quapropter quaeso te ut percontanti mihi respondeas, et quae obscuritatem faciunt, elucidare digneris. testimoniis approbes, nosse desidero. RESP. Principium Geneseos evidenter ostendit. Ait enim: In principio fecit Deus coelum et terram. Quem alium principium intelligendum putabimus, nisi Filium? Ipse enim de se ipso interrogantibus Judaeis quis esset, respondit: Principium, quia et loquor vobis . Ergo p
Abbreviated transcription (Latin):
ne occit̾am uiam catꝑe ꝑuitati nr̃e ambiguitatẽ
qui eoꝵ asseqũtur elonutũ ⁊ penetrant intellt̃m
qtioꝵ nos qui ꝯcupiscentiis satisfetimus p̃clare eo¬
rum scĩe non equamui ut eos sicut illi intelleg̾e̾
testimoniis approbes nosse destdero.

Expanded text:
rae ambiguitatem qui eorum assequuntur eloquium, et penetrant intellectum. Quorum nos dum concupiscentiis satisfacimus, praeclarae eorum scientiae non aequamur, ut eas sicut illi intelligere testimoniis approbes, nosse desidero.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqñ ita dt᷑ ut cũ mente intlłigattr. uelut tũ dꝰ ho¬
minom exanima et corpore constare aliqñ ita ut ex¬
cepta mente dicatur s cum excepta m̃te dr᷑. ex hiis
oꝑib intlłigitui q̃ hemus cum bestiis ꝯnĩa. bestio nãs¬
que carent catione q̃ m̃tis est ꝓpri¬
mouetut Mou̾t añt ꝑ se animã sentit. qui sentit
in sc cẽ uoluntatem. Nam si uolumꝰ non alius de
nob̾ iuuat. ⁊ iste motus aĩe spontaneus est iħ ei tribu¬
tum est adeo qui tñ motus ñ de loco in locum est sicui

Expanded text:
aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis communia. Bestiae namque carent ratione, quae mentis sempmoveatur. Moveri per se animam sentit, qui sentit in se esse voluntatem. Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
ullo sapiente homĩe auctore fit hõ det̾ior non
eñi ꝑtra ista cułpa est. ĩmo tanta est que t słpiẽ¬
homo dector. mlto eñĩ p̃stantior dei tiolientas ꝙħ
lomĩs sapientis est illo aũt auctore tũ dt᷑ sslo uo¬
lente dicit᷑ est gͦ uitiũ uotis qͦd est homo detͥiore

Expanded text:
ullo sapiente homine auctore fit homo deterior. Non enim parva ista culpa est, imo tanta est, quae in sapienhomo deterior. Multo enim praestantior Dei voluntas, quam hominis sapientis est. Illo autem auctore cum dicitur, illo volente dicitur. Est ergo vitium voluntatis quo est homo deterior:
Abbreviated transcription (Latin):
inl deo bonoꝵ eñ deus cã est sibi etgo inhi suit iu aut
srrasione. s ui nlło mͦ. ne sit deo ualentior siqͥdem ĩ¬
deus optime hoiem fecit lit si uell manete optimꝰ
nllo resistente impediret. suasione e alt̾its lominiꝰ
si ꝯcedimtis homtnẽ deprauari tursũ q̃rend̾ erit sua¬
sor ip̃e a quo depͤuatus sit ñ eñi pot̾ prauris ñ eẽ ta¬
lium suasor testat nescio quid qd̾ nec ds̃ tiec lp̃ scit¬

Expanded text:
in Deo; bonorum enim Deus causa est. Si ergo in homine, aut vi, aut suasione. Sed vi nullo modo, ne sit Deo valentior. Siquidem Deus ita optime hominem fecit, ut si vellet manere optimus, nullo resistente impediretur. Suasione autem alterius hominis si concedimus hominem depravari, rursum quaerendum erit, suasor ipse a quo depravatus sit. Non enim potest pravus non esse talium suasor. Restat nescio quid, quod nec Deus, nec homo sit
Abbreviated transcription (Latin):
sit u̾ ũtas falsitatẽ nũ¬
qũa patitut. anima u̾o a¬
sope fal̃itur. non ig᷑ qr cum au̾itate est aĩa fise
xp̃a est est aũt u̾itas deus dñ higitur autlo¬
rem ut sit aĩa. de libo at bit̾ͥo. Omne quod fit
ei aquo fit par eẽ ñ pot̾ alioquin iusticia q̃ sua
curq tribuere d de reb auferat᷑. necẽ est. hõiãe
ago deus cum fetit qͦ quam oꝑtimũ fecetit nd̃ tũ

Expanded text:
itas falsitatem nunquam patitur, anima vero saepe fallitur. Non igitur, cum a veritate anima est, a se ipsa est. Est autem veritas Deus: Deum igitur habet auctorem ut sit anima. II. De libero arbitrio. Omne quod fit, ei a quo fit par esse non potest. Alioquin justitia, quae sua cuique tribuere debet, de rebus auferatur necesse est. Hominem ergo De
Abbreviated transcription (Latin):
attingit qd̾ ⁊ sensibile corporeũ dt᷑ sñ ulla intr̾m fsi¬
one temporis ꝯmutat᷑. uelut tũ capilli capitis nostri
crescunt uł corpus u̾git in senectutem. quit ĩ tiuent̃ ui¬
tam efflorescit ꝑpetuo id fit qd̃ nec oĩo ĩt̾imitit sieci¬
qd sciã ꝯp̃henditur. ꝯprehendi aũt ñ pot̃ qd̾ sine ĩt̾¬
missione muitatur. Non est igitur expectanda sĩ
sensibilia eomodo semꝑ manentia ⁊ q̃dnera nob̾¬

Expanded text:
ngit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur: velut cum capilli capitis nostri crescunt, vel corpus vergit in senectutem, aut in juventam efflorescit, perpetuo id fit, nec omnino intermittit fieri comprehenditur. Comprehendi autem non potest quod sine intermissione mutatur. Non est igitur exspectanda sinsensibilia eodem modo semper manentia, et quaestion
Abbreviated transcription (Latin):
uet̾em hoĩem cũ actib eiꝰ ⁊ indinte noumm
qui renouat᷑ in agiitoe di scd̃m ymagĩem
eus qui cͣquit eũ. ¶is dubitet hanc reno¬
uato̾m in m̃te fł.  S ⁊ qui dubitat audiat
aptõrem sentenciam eadem quiꝑpe admoneĩ
ita dic̃ alio loco. Sic̾ est u̾tas in iħu depon̾e nos
scdm pͥorem comũsatom uet̾em hoĩem eũ qui cor

Expanded text:
cum actibus eius, induite nouum, qui renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius, qui creauit eum. quis dubitet hanc renouationem in mente fieri? sed et qui dubitat. audiat apertiorem sententiam. eadem quippe admonens ita dicit alio loco: sicut est ueritas in Iesu, deponere uos secundum priorem conuersationem ueterem h
Abbreviated transcription (Latin):
Illos añt qui hec uno uicio capilloꝵ contͣ p̾cep¬
tum apłicũ demissoꝵ offendunt. ⁊ ꝑturbant
eceam. qr cũ alii uolentes de ilł mali aliquid
sentire coguntur Manifesta u̾bã apłi in per¬
u̾sam detorquere sem̃ãm. Alii sanũ intlłci scri¬
pturaꝵ defend̾e malunt qm̃ quoil homines ad
⁊ ꝑiculosissime contentões. Qid̾ illi forte si scirent:
ħ qͥuoq sñ dubitatõne corrig̾ent. quoꝵ ceta mira¬
Ẽ alia tanta bona debitis officiis xͥeme dilcois
omĩa in quib loquatõr fortasse fui. qm uel¬
lent occupatones ⁊ tue ł mee si approbata. fuc

Expanded text:
hoc uno uitio capillorum contra praeceptum apostolicum dimissorum offendunt et perturbant ecclesiam — quia cum alii nolentes de illis mali aliquid sentire coguntur manifesta uerba apostoli in peruersam detorquere sententiam, alii sanum intellectum scripturarum defendere malunt quam quoslibet homines aduet periculosissimae contentiones: quod illi forte si scirent, hoc quoque sine dubitatione corrigerent, quorum cetera mirapropter alia tanta bona debitis officiis christianae diomnia, in quibus loquacior fortasse fui, quam uellent occupationes et tuae et meae, si adprobas, fac
Abbreviated transcription (Latin):
natur. Ius gͦ ꝙ nõ debͥelando capite p̃cipitur
uiris in corore quid̾ figuratin. s in mente a¬
giturꝰ ubi est ymago et głia d̾i u̾ba ip̃a indi¬
cant. Nir quid̾ inquit no̾ d uelare caput cõ
sit ymagd ⁊ głia d̾i. ubi aũt sit ħ y mago ip̃e

Expanded text:
uod de non uelando capite uiris praecipitur, in corpore quidem figuratur, sed in mente agitur, ubi est imago et gloria dei. uerba ipsa indicant. uir quidem, inquit, non debet uelare caput, cum sit ima
Abbreviated transcription (Latin):
fig᷑aꝵ tiũm᷑ intellectum accipiant᷑. au
etiam scd̃m sidẽ retũ gestaꝵ asserenda ⁊
deferidenda sint. Nam uõ eẽ accipienda fi
dens apłm dicentẽ. Omĩa aut̃ ħ: in
sigura contingeba̾t iblic. Et illd̾ quod
ingenesi scͥptim est. Et enunt dno ĩ

Expanded text:
antummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. Nam non esse accipienda figdens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
Uncipio fec̃ d̾ fecit celũ ⁊ t̾rm. fiat lipxco
modo qͦ ꝑtalis c̃ature Intiorẽ ⁊ occultũ mo¬
tũ diui̾nitꝰ dici potuit fiat lux. an ⁊̃ corꝑa¬
lit̃ sonũt sonuit uox dicẽtis dei fiat lixx. sic̃
corꝑalit̃ sonuit uox dicẽtis dei. Tu. es filiꝰ m̃s
dilactus. ⁊ hoc ꝑcilturã corꝑalẽ. qͣm fec̃at deus.
cũ inpͥucipio fecit ds celũ ⁊ t̾rã. an̾ꝙͣ fi̾et lixx.
q̃ inhac sonante uoce fcã est.: et ũ ita est. qr
luigua sonuit uox ista dũte deo siat lux. qr
nõn dum erat linguaꝵ diũsitas q̃ pꝰ ea fc̃a est.
in edificatõe tͣris pꝰ diluuiũ. Q̾ nam lm¬
gua erat una ⁊ sola. qua d̾s locutꝰ est fit lux.
Et quis erat q̃m oportebat audire atq ratel¬
ligẽ. ad q̃m uox hꝰmodi pferret᷑.: An ħ absur¬
t̾a carnalisq cogitatõ est. atq suspicio : old

Expanded text:
cipio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius meus dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua lingua sonuit ista uox dicente deo: fiat lux? quia nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
fig᷑aꝵ tiũmiꝰ intelleccum accipiant᷑: an
etiam scd̃m sidẽ cerũ gestaꝵ asserenda. ⁊
dens apłm dicentẽ. Omĩa autꝰ ħ: in
sigura contingeba̾t illis. Et issd̃ quod
ingenesi scͥptum est. Et enuit dno ĩ

Expanded text:
antummodo intellectum accipiantur, an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et dens Apostolum dicentem, Omnia autem haec in figura contingebant illis : et illud quod in Genesi scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩ hoc libͦ de sp̃ĩtali tacuisso ittellga¬
tur: atq ut dixisse celũ ⁊ n̾atti. ut oni¬
nem cãturari corꝑeam. suꝑioreru atq
inferiorem significare uolũit Au utus
ĩ formis mat᷑ia dc̃a ẽ. celũ ⁊ t̾ra. Spiri¬
tat uidelicet uita: sicuti ẽe pot̾ ĩse uõ
ꝯuersa ad cãtorẽ. tali eñi ꝯulione: formã¬
tit atq ꝑficitur. Si aut̃ nõ ꝯũtatur. ĩ¬
fortis est. Corꝑalis autẽ: si possit in¬
telligi ꝑ pͥuatõmi omnis corpee qͣutatis.
q̃ apparet ĩ mat̃ia formata. cuiti iam sẜ̾
sp̃es o corꝑs. suic uisu sene alio qͦlib
sensu corꝑit ꝑceptibiles. an celũ intelli¬
gend ẽ ereatã sp̃italis ab exordio qͣ ft̃aẽ
es ad huc Imꝑfecca: qr t̾ra Inqͥt erat ĩ uisibit
⁊ in ꝯposita: ⁊ teneb ͤ erant suꝑ abyssũ. Qłꝰ
uerbis uidet᷑ raformitatẽ significare supstau

Expanded text:
uisse intelligatur, atque ita dixisse coelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare voluerit. An utriusque informis materia dicta est coelum et terra: spiritualis videlicet vita, sicuti esse potest in se, non conversa ad Creatorem; tali enim conversione formatur atque perficitur; si autem non rmis est — corporalis autem si possit intellegi per priuationem omnis corporeae qualitatis, quae apparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta es adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uide
Abbreviated transcription (Latin):
tux. multo quam hominũ. ⁊ quoꝵlib opific̃
ẽẽ meliora. ⁊ ideo diuinis honorib dignuora.
quam ea que intemplis colebantur.Nonqͦ
ue lapis ⁊ oanis eẽnt colenda sapientibus
s ut hoc modo iutelligent qui possent tanta
suꝑstitõue dem̃sos eẽ homines. ut enĩgẽ¬
tib huic eẽt tam tuipis demonstrandꝰ gradꝰ
ad quem uenire si pud̾et. uid̾e̾nt quantonia

Expanded text:
tur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum tur, multo quam hominum et quorumlibet opiticum esse meliora, et ideo divinis honoribus digniora, quam ea quae in templis colebantur. Non quod vere lapis et canis essent colenda sapientibus, sed ut hoc modo intelligerent qui possent, tanta superstitione demersos esse homines, ut emergentibus hic esset tam turpis demonstrandus gradus, ad quem venire si puderet, viderent quanto ma
Abbreviated transcription (Latin):
uia in uera religione
colit᷑. ⁊ purgatissima pietate
cognoscitur pͥncipium naturar rerum oĩũ
a quo uniũsitas omnis inchoat᷑ ⁊ ꝑficit᷑ ⁊ cõ¬
tinentur. huic eudentius error eoꝵ dephen
ditur ppłoꝵ qui multes d̾os cołe quam unũ
sapientes qͦs philosophos uocant. scolas habe¬
baut dissentientes ⁊ templa cõmunia. Nõ
eĩ uł ppła uł sacerdotes latebat de ip̃orti
d̾oꝵ nat᷑a quam diũsa sentirent. cum suã
quisq opinionem publice profiti nõ forira¬
daret. atq om̃ibus si pꝰset persuad̾e molar᷑.
om̃s tanĩ cum sectatorib suis diũsa ⁊ adũsa
sentientibꝰ ad sacra cõia nullo ꝓhibente
⁊ aluid eod̾ ip̃o ppło. audiente defendisse pͥ¬
uatim. ꝯocrates tam̃ audacior cet̃is fuisse¬
ꝑhib̾tur iurando ꝑcanem q̃mlib. ⁊ lapidẽ
⁊ quitqͥt quasi ad manũ occurrisset. Credo
intelligebat qualiacumq oꝑa nat᷑e q̃ ad
munustrante diuina pro uidentia gignerẽ¬

Expanded text:
ia in vera religione  colitur, et purgatissima pietate cognoscitur principium naturarum omnium, a quo universitas et inchoatur et perficitur et continetur: hinc evidentius error dedeos colere. quam unum sapientes, quos philosophos vocant, scholas habebant dissentientes et templa communia. Non enim vel populos vel sacerdotes latebat, de ipsorum deorum natura quam diversa sentirent, cum suam quisque opinionem publice profiteri non formidaret, atque omnibus, si posset, persuadere moliretur; omnes tamen cum sectatoribus suis diversa et adversa sentientibus, ad sacra communia nullo prohibente et aliud eodem ipso populo audiente defendisse privatim. perhibetur, iurando per canem quemlibet aut lapidem o quasi ad manum occurrisset. Credo intellministrante divina providentia gigneren
Abbreviated transcription (Latin):
sapĩa pietas est. habes inhoc libro b̾at⁊ iob
ham ibi legitur qd̾ ip̃a sapientia dix̃it hõi.
ecce pietas est sapĩa. Si autem queras quam
dix̃it eo loco piecatem. distuctiꝰ ing̾co reꝑies. theo¬
sebiam. qui d est. dei cłtus. Dicitar eiũ g̃te pi¬
nus cultus qͣmuis ⁊ hoc p̾cipue referatur ad
colendum deũ. S uich est cõmodiꝰ illo honũe.
quo eutent̃ dei cultus exp̃ssus est. cum quid
ẽẽt hom̃is sapientia dic̾ẽtur. Queris ne aliqͥd
dici breuiꝰ. qui. petis ame ut magna breuit̃
ci caritate. colendum d̾m ꝓfecto diccͣs est beͤ¬
iiiꝰ. hoc dc̃m eẽ qͣm uelles. Ac de inde petiturꝰ
eat breuit᷑ explicars que ad sigła tͥa istap

Expanded text:
sapientia pietas est. Habes hoc in libro sancti Job: nam ibi legitur, quod ipsa Sapientia dixerit homini, Ecce pietas est sapientia . Si autem quaeras quam dixerit eo loco pietatem, distinctius in graeco reperies θεοσέβειαν, qui est Dei cultus. Dicitur enim graece pinus cultus, quamvis et hoc praecipue referatur ad colendum Deum. Sed nihil est commodius illo nomine, quo evidenter Dei cultus expressus est, cum quid esset homini sapientia diceretur. Quaerisne aliquid dici brevius, qui petis a me ut breviter magna charitate colendum Deum; profecto dicturus es, brevius hoc dictum esse quam velles: ac deinde petiturus ea tibi breviter explicari, quae ad singula tria ista
Abbreviated transcription (Latin):
Pͥncipio fec̃ d̾ fecit celũ ⁊ t̾rm. fiat lipxeo
modo qͦ ꝑtalis c̃ature Intiorẽ ⁊ occultũ mo¬
tũ diui̾uitꝰ dici potuit fiat lux. an ⁊̃ corꝑa¬
lit̃ sonũt sonuit uox dicẽtis dei fiat luxx. sic
corꝑalit̃ sonuit uox dicẽtis dei. Tu. es filiꝰ mĩs
dilactus. ⁊ hoc ꝑc̃ilturã coꝑalẽ. qͣm fec̃at deus.
cũ inpͥucipio fecit ds celũ ort̾rã. an̾ꝙͣ fi̾et lixx.
q̃ nihac sonante uoce fcã est et ũ ita est. qr
non dum erat linguaꝵ diũsitas q̃ pꝰ ea fc̃a est.
in edificatõe tͣris pꝰ diluuiũ Q̾ nam lm¬
gua erat una ⁊ sola. qua d̾s locutꝰ est fut lux.
Et quis erat q̃m oportebat audire atq ratel¬
ligẽ. ad q̃m uox hꝰmodi ꝓferret᷑: Al ħ absur¬
t᷑a carnalisq cogitatõ est. atq suspicio: Old¬

Expanded text:
cipio fecit caelum et terram: fiat lux, eo modo, quo per talis creaturae interiorem et occultum motum diuinitus dici potuit: fiat lux. an etiam corporaliter sonuit uox dicentis dei: fiat lux, sicut corporaliter sonuit uox dicentis dei: tu es filius meus dilectus? et hoc per creaturam corporalem, quam fecerat deus, cum in principio fecit deus caelum et terram, antequam fieret lux, quae in hac sonante uoce facta est. et si ita est, qua nondum erat linguarum diuersitas, quae postea facta est in aedificatione turris post diluuium. quaenam lingua erat una et sola, qua deus locutus est: fiat lux, et quis erat quem oportebat audire atque intellegere, ad quem uox huius modi proferretur? an haec absurda carnalisque cogitatio est atque suspicio
Abbreviated transcription (Latin):
ut ĩ hoc libͦ de sp̃ĩtali tacuisso intellga¬
tur: acq ut dixisse celũ ⁊ t̾ati ut om¬
nem caturam corꝑeam. suꝑiorem atq
inferiorem significare uoluũt Au ubus
ĩ foriuis mat̾ia dc̃a ẽ. celũ ⁊ t̾ra Spiri¬
rat uidelicet uita: sicuti ẽẽ pot̾ ĩ se nõ
ꝯuersa ad cãtorẽ. tali eñĩ ꝯũsione: forma¬
tur atꝙ ꝑficttur. Si aut̃ nõ ꝯũtatur. ⁊̃¬
forntis est. Corꝑalis autẽ: si possit in¬
telligi ꝑ pͥuatõii omnis corꝑee qͣutatis.¬
q̃ apparet ĩ mat̃ia sormata. curti iami s̾
sp̃es or corꝑs. suic uisu sine alio qͦlib
sensu corꝑit ꝑceptibiles. An celũ intelli¬
gSend ẽ creatã sp̃italis ab exordio q̃ ft̃aẽ
es ad huc Imꝑfecca: qr t̾ra Inqͥt erat ĩ uisibit
⁊ in ꝯposita: ⁊ tenebͭ erant suꝑ abyssũ. Qħꝰ
Auerbis uidet᷑ raformitatẽ significare supstani

Expanded text:
li tacuisse intellegatur atque ita dixisse caelum et terram, ut omnem creaturam corpoream superiorem atque inferiorem significare uoluerit? an utriusque informis materia dicta est caelum et terra, spiritalis uidelicet uita sicuti esse potest in se, non conuersa ad creatorem — tali enim conuersione formatur atque perficitur; si autem non conuertatur, informis est — corporalis autem si possit intellegi per priuatiapparet in materia formata, cum iam sunt species corporum siue uisu siue alio quolibet sensu corporis perceptibiles? an caelum intellegendum est creatura spiritalis ab exordio quo facta es adhuc imperfecta? quia terra, inquit, erat inuisibilis et incomposita, et tenebrae erant super abyssum; quibus uerbis uide
Abbreviated transcription (Latin):
figͣaꝵ tiũmiꝰ intellectum accipiant᷑: au
etiam scd̃m side̾ rerũ gestaꝵ asserenda ⁊
defendenda sint. Nam uõ ẽẽ accipienda si
dens apłm dicentẽ. Omĩa autꝰ ħ: in
sigura contingeba̾t iblis Et issd̾ quod
ingenesi scͥptrat est. Et enunt dno ĩ

Expanded text:
antummodo intellectum accipiantur an etiam secundum fidem rerum gestarum asserenda et defendenda sint. nam non esse accipienda figdens apostolum dicentem: omnia autem haec in figura contingebant in illis, et illud quod in Genesi scriptum e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯuertit. ⁊ quẽ p̃sentem nt̃ mox
gaudens uoce mutata ad loͥ᷑ so¬
¶ Quia meliora sũt uerb̾a iuno.
flagnͣcia unguentis optims.
berib sponsam suam lacte pie¬
tatis nutrit. ⁊ interp̃tatõnum
turbines his cam fouet ut per¬
sistat et reficit. Qaud aũt ꝑ uñ
nisi cura tanporał expͥmitur.
briaturut adimusibilia cogͦs¬
cenda. aut ex toto aut pene in¬
sensibilis reddatur. S ub̾a spõ¬
si uino meliora exñt. quiaulo
refacit ⁊̃ sapientes. ħ ip̃os p̃dio¬
tas utiq sapientissimos faciũt.
Que: quot uicib sponsa cum
dilectõis ubertate suggit tot
sentencias sapĩe sibi ĩuentrem
memorie trahit. Charitas .n.
corpacificat m̃tem in tẽptatõib
roborat iut sedes sapĩe sit aĩa
iusti: quietẽ rribuit ⁊ locum p̃¬
parat ħ̾ itaci ubera unguẽtis
reficit spũaliũ donoꝵ ⁊ odorẽ ⁊
suauitatem sentit. quorum
bornoꝵ ub̾tate ꝑximos quosq
ad int̾iora gustanda secumt᷑¬

Expanded text:
convertit; et quem praesentem habet, mox convertit; et quem praesentem habet, mox gaudens, voce mutata, alloia meliora sunt ubera tua vino, fragrantia unguentis optimis. uberibus sponsam suam lacte pietatis nutrit et inter tentationum turbines, his eam fovet, et, ut persistat, reficit. Quid autem per vinum, nisi cura temporalis exprimitur? briatur, ut ad invisibilia cognoscenda, aut ex toto, aut pene insensibilis reddatur. Sed ubera sponsi vino meliora existunt, quia re facit sapientes , haec ipsos idiotas utique sapientissimos faciunt, quae quot vicibus sponsa cum dilectionis ubertate sugit, tot sententias sapientiae sibi in ventrem memoriae trahit. Charitas enim cor pacificat, mentem in tentationibus roborat, et ut sedes sapientiae sit anima justi, quietem tribuit, et locum praeparat. Haec itaque ubera unguentis reficit, is spiritualium donorum et odorem et suavitatem sentit. Quorum bonorum ubertate proximos quosque ad interiora gustanda secum tr
Abbreviated transcription (Latin):
sculetur me os¬
culo oris sui os
esponsi inspira¬
tio xp̃i osculũ
oris. ẽ amor in¬
spiratõis. Dic̃
g̾ sponsa desiderio estuans. et in
amplexu sponsi sui matdescẽs.
Osculet᷑ me osculo oris sui. Ac si
clic̾et. Ille quem suꝑ om̃iai
mo solũ cliligo ueĩat. qui clulce¬
dine sue inspiratõrs metangat.
Quia cum eiꝰ osculũ sencio. subi¬
ta municõne mere linquo. et
ĩ eiꝰ sumlitudinẽ ilico liq̃facta
tranfformor fastidit quippe m̃eᷤ
concupiscit. ⁊ dũ ista obstrepũt¬
⁊ ĩilla fugit seq absconderene
ħ ftenciat appetit. Idoq oscłm
sponsi querit. quia si ille iũcło¬
sui gͣuissimi amoris hanc nõ
trahit. ħ̾ in sue molestissime
grauedinis detenta. quo modo
se ad illum ꝯftrat oĩo ñ ĩuẽit
Sed pus xͨ anxietatem eius scẽ¬
ciens. amoremdiligens uotũ
exaudiens oscłm porrigit me
desiderio lacestat. gustu sue
suauitatis lenit. ⁊ dlũ suam p̾¬
sentiam exilbet. eam ad maius
und̾ ħ illũscenciens ad eum sẽ

Expanded text:
sculetur me osculo oris sui. Os sponsi, inspiratio Christi. Osculum oris, dulcis amor inspirationis. Dicit ergo sponsa desiderio aestuans, et in amplexum sponsi sui inardescens: Osculetur me osculo oris sui. Ac si diceret: Ille quem super omnia, imo solum diligo, veniat, qui dulcedine suae inspirationis me tangat, quia cum ejus osculum sentio, subita mutatione me derelinquo, et in ejus similitudinem illico liquefacta transformor. Fastidit quippe sanctconcupiscit, et dum ista obstrepunt, in illa fugit, seque abscondere ne haec sentiat, appetit. Ideoque osculum sponsi praeerit, quia si ille gratissimi amoris vinculo hanc non trahit, haec vi suae molestissimae gravedinis detenta, quomodo se ad illum conferat, omnino non invenit. Sed pius sponsus anxietatem ejus sentiens, amorem diligens, votum exaudiens, osculum porrigit, et ne desiderio lassescat, gustu suae suavitatis lenit, et dum suam praesentiam exhibet, eam ad majus Unde haec illum sentiens, ad eum se
Abbreviated transcription (Latin):
m̃dent᷑: aditientes uise aliena delicta. ut nͥ tantũ de suis malis.s e
n ordinis. si ex dĩ uoluntate ꝓuenerit: nolens qͥdẽ. s humilis
rub̾nandã suscipiat. Multis int̾cipit sathnas fraudib eos qͥ uitẽ¬
purgatio interioris occłi. cũ excluduntur ea quȩ tẽpora¬
lit̾ cupiebantur: ut acies simplicis coedis ferre possit simpli¬
cem lucem. diuinitꝰ sine ullo occasu aut iimutatione fuil¬
gentẽ. Nec solum ferre. sed etiam manere in illa ñ tantũ
sine molestia: sed ȩtiam cũ inesfabili gaudio. qͦ uere ac sinee
le p̾ceꝑit: ꝑ quem & discimꝰ quid oremꝰ. & consequim᷑ qͦd
oremus. Sic itaq orate inquit.I¬

Expanded text:
dentur: adjicientes in se aliena delicta, ut non tantum de suis malis, sed rdinis, si ex Dei voluntate provenerit, nolens quidem, sed humilis, gubernandam suscipiat. Multis intercipit Satanas fraudibus eos quipurgatio interioris oculi, cum excluduntur ea quae temporaliter cupiebantur, ut acies cordis simplicis ferre possit simplicem lucem, divinitus sine ullo occasu aut immutatione fulgentem: nec solum ferre, sed etiam manere in illa; non tantum sine molestia, sed etiam cum ineffabili gaudio, quo vere ac sincele praeceperit, per quem et discimus quid oremus, et consequimur quod oramus. Sic itaque orate vos, i
Abbreviated transcription (Latin):
rum subsistentus incomũcta
crinitas in qua nicħ inferius
nicħ suꝑius. nicħ anteruus nicħ
post̾uis in natura diuinitatis
essencie credendum est. nichil
sermens nicħ subiectum. nicħ
loco comp̾hensibile nicħ temꝑ¬
aneum. nichil infirimm. nichil
accressens nich qd sexum habitũ¬
ue ꝑtinens. nicħ torporeum sen¬
tire fas est. s unus deus sine ini¬
tio sempit̾mis sine loco ubiq
totus sine sui mutatione om¬
na mutabilia disponens creat᷑a¬
tum tempora. p̾cerita p̃sentia
fucura ꝑitet cernens. cui nicħ
est pt̾itum nichil restat futu
nim. s cuncta presentia sunt.
cui nichil displicet ꝙ bonuim
nich̾ naturalit̾ malum catũ
est: ꝙ ꝑ se nicħ nisi creati tõi
itium est. boñ gͦ est sine
qualitate magnus sũ qͣnti ͭ ͤ
eternus sine tempore. p̾cipũ
sine situ. Qui omnib cat᷑is
infunditur cũm non est illis
pat̾ ergo deus om̃ipõc ex nullo
originem ducit. ⁊ ip̃e origo
duuuitatis est. aquo filius d̾s
ommpõc genitus sme cp̃r est

Expanded text:
rum subsistentia inconjuncta Trinitas, in qua nihil inferius, nihil superius, nihil anterius, nihil posterius, in natura divinitatis esse credendum estnihil subjectum, nihil loco comprehensibile, nihil temporaneum, nihil infirmum, nihil crescens, nihil ad sexum habitumque pertinens, nihil corporeum sentiri fas est; sed est unus Deus sine initio, sempiternus sine loco, ubique totus, sine sui mutatione omnia mutabilia disponens creaturarum; tempora praeterita, praesentia, futura pariter cernens; cui nihil est praeteritum, nihil restat, sed cuncta praesentia sunt. Cui nihil displicet quod bonunihil naturaliter malum creatum est, quod per se nihil nisi creati boni vitium est. Bonus ergo sine qualitate, magnus sine quantitate, aeternus sine tempore, praecipuus sine situ, qui omnibus creaturis infunditur, cum non sit illi ergo Deus Omnipotens ex nullo originem ducit, et ipse origo divinitatis est, a quo Filius Deus Omnipotens genitus sine tempore est;
Abbreviated transcription (Latin):
itelligi in deo yide¬
licet ⁊ inrebus. hoc est increat᷑is
⁊ creatore. Non quo dm̃ inpr̃em
ponamus ut equiꝑare creatorẽ
creatura possit. S qr omne ꝙ
est aut fcm̃ intelligitur aut ĩ¬
fc̃m. aut potens. aut sb̾iectum.
aut et̾num. auc cemꝑaneum

Expanded text:
telligi: in Deo, videlicet, et rebus, hoc est, in Creatore et creaturis; non quod Deum in parte ponamus, aut aequiparare Creatorem creatura possit, sed quia omne quod est, aut factum intelligitur aut infactum, aut potens, aut subjectum, aut aeternum, aut temporaneum
Abbreviated transcription (Latin):
licet ⁊ inrebus. hoc eit increat᷑is
⁊ treatore. Non quo dm̃i inpr̃em
ponannus ut equiꝑare creatorẽ
creatura possit. S qr omne ꝙ
est ant fcm intelligitur. aut ĩ¬
fc̃m. aut potens. aut sb̾iectum.
aut et̾num. aut cemꝑaneum.

Expanded text:
rebus, hoc est, in Creatore et creaturis; non quod Deum in parte ponamus, aut aequiparare Creatorem creatura possit, sed quia omne quod est, aut factum intelligitur aut infactum, aut potens, aut subjectum, aut aeternum, aut temporaneum.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd peteremꝰ: tan magnũ. donũ accepimꝰ ut sinamur
ante dederit ut filũ eẽnt: Postremo quanta cura ani¬
mũ tangit. ut qͥ dicit pat̾ nrͣ. tanto patre ñsit in dignus:
Si enĩ quisqͣm ꝑlebeiꝰ senatorem grandioris ȩtatis ab eo ip
cile audebit cogitans humilitatẽ generis sui. & opum
indigentiã. & plebeie ꝑsone uilitatem. qͣnto gͦ magis
trepitandũ ÷. appellare patrẽ dm̃. sitanta ÷ Labes tan¬
teq sordes inmoribꝰ ut multo iustiꝰ eas assueta coniune¬
tione ds̃ expellet. quã ille senator cuiꝰ uis mendici eges

Expanded text:
aliquid peteremus, tam magnum donum accepimus, ut sinamur ante dederit, ut filii essent? Postremo quanta cura animum tangit, ut qui dicit, Pater noster, tanto Patre non sit indignus? Si enim quisquam plebeius senatorem grandioris aetatis ab eo ipscile audebit, cogitans humilitatem generis sui, et opum indigentiam, et plebeiae personae vilitatem: quanto ergo magis trepidandum est appellare Patrem Deum, si tanta est labes, tantaeque sordes in moribus, ut multo justius eas a sua conjunctione Deus expellat, quam ille senator cujusvis mendici eges
Abbreviated transcription (Latin):
popło. xp̃iano: qd̾ patrem dm̃ esset habiturꝰ. scłm illud
euuanglicũ. Dedit illis potestatẽ filios di fieri. A płs au¬
tẽ paulꝰ dic̃. Quã du heres paruulꝰ ÷ nichil distat aser¬
no. & sp̃m ad optionis nos accepisse cõmemorat: in quo

Expanded text:
populo christiano, quod Patrem Deum esset habiturus, secundum illud populo christiano, quod Patrem Deum esset habiturus, secundum illud evangelicum, Dedit eis potestatem filios Dei fieri : apostolus autem Paulus dicit, Quamdiu haeres parvulus est, nihil distat a servo; et spiritum adoptionis nos accepisse commemorat, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
te nob̾ debita nr̃a. sicut & nos dimittimꝰ debitoribꝰ nr̃is.
& ne nos inducas intemptationẽ: sed libera nos amalo.
Cũ in om̃i dep̃catione beniuolentia concilianda sit eiꝰ
quẽ dep̃camur. deinde dicendũ qͥd dep̃cem᷑. laude illiꝰ
ad quẽ oratio dirigit᷑ solet beniuolentia conciliari. et
hoc in orationis pͥncipio poni solet: in qͦd dñs nr̃ nichil
dicta sunt in laudem dĩ quȩ ꝑ om̃s scãs seripturas uarie
ut oraret patrem dm̃: sed dñs eis insinuatus ÷ tanquã
seruientibꝰ. id ÷ scdm carnẽ adhuc uiuentibꝰ. Hoc autẽ
dico cũ mandata legis acciꝑent: quȩ obseruare uibe¬
non aberrarent: sicuti est illud. Filios genui & exaltaui:
ipsi autem sp̃uerunt me. & illud. Ego dixi dii estis:
& filii excelsi om̃s. Uos autem siẽ oͥmines moriemini: & sic̃¬
Et alia ꝑmulta ubi arguuntur uidei qđ filiĩ esse peccan¬
do noluerunt. exceptis eis quȩ inꝓpħia dicuntur de fut᷑o

Expanded text:
 debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris: et ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo. Cum in omni deprecatione benevolentia concilianda sit ejus quem deprecamur, deinde dicendum quid deprecemur; laude illius ad quem oratio dirigitur, solet benevolentia conciliari, et hoc in orationis principio poni solet: in quo Dominus noster ndicta sunt in laudem Dei, quae per omnes sanctas Scripturas varie ut oraret Patrem Deum; sed Dominus eis insinuatus est, tanquam servientibus, id est, secundum carnem adhuc viventibus. Hoc autem dico, cum mandata Legis acciperent, quae observare jubenon aberrarent: sicuti est illud, Filios genui, et exaltavi; ipsi autem spreverunt me ; et illud, Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes et alia permulta, ubi arguuntur Judaei, quia filii esse peccando noluerunt: exceptis eis quae in prophetia dicuntur de futuro
Abbreviated transcription (Latin):
IUine sapientice subtilibtas. sic̾ int̾ius ut testis scrutat᷑ congcientiam.
ita ext̾ius irrogat penas: ut uerum sĩ testimonium ꝓpħe. quia ipse ÷¬
patienti: assidue peccanti. ⁊tua flagella cotidie sustinenti. Ordinata ÷̃ n
quenti parcit. qmͣ pecatoreͬ aut flagello tẽporali ad purgatione᷑ ferit.
t̾no puniendũ relinqt: aut ipse inse hõ penitendo punit qđ male

Expanded text:
ivinae sapientiae subtilitas sicut interius ut testis scrutatur conscientias, ita exterius irrogat poenas, ut verum sit testimonium prophetae, quia ipse patienti, assidue peccanti, et tua flagella quotidie sustinenti. 2. Ordinata esquenti parcit: quoniam peccatorem aut flagello temporali ad purgationem ferit, aut judicio aeterno puniendum relinquit, aut ipse in se homo poenitendo punit quod male
Abbreviated transcription (Latin):
iꝑbiat. dũ uͦ aut animi aut carnis dolore atterit᷑. amundi amore
iriꝰ circa suos electos in hac uita ds agit. ut dũ fortiorib flagelli stim
nulla ob lectam̃ta p̃sentis uite delectenit: s celeste patrian ubi certa reqͥes ex¬
ctat᷑. in desinent̾ desicł̾ent. Clectos uite istius adu̾sitate ꝓbari. ut
ũ nidiciũ a domo dñi incipiat. dum in hac uita electos suos as gei
corma est ꝑcussio ii. De gemina percussione.
.. Pmuiłneram̃ contientia ex caritate. ut lm̃ ardentiꝰ diligamꝰ Gemnino aui

Expanded text:
biat: dum vero aut animi aut carnis dolore atteritur, a mundi amore one luxuriae. Durius circa suos electos in hac vita Deus agit, ut, dum fortioribus flagelli stimulis feriuntur, nulla oblectamenta praesentis vitae delectent, sed coelestem patriam, ubi certa requies exspectatur, indesinenter desiderent. Electos hujus vitae adversitate probari, utudicium a domo Dei incipiat , dum in hac vita electos suos Deus castigat. CAPUT II. De gemina percussione Dqua vulneramur conscientia ex charitate, ut Deum arde
Abbreviated transcription (Latin):
iitium est. boñ gͥ est sme
qualitate. magnus sñ qͣnti ͭ ͤ
eternus sine tempore p̾cipũ
sine situ. Qui omnib c̃at᷑is
infunditur cum̃ non est illis
pat̾ ergo deus om̃ipõc ex nullo
originem ducit. ⁊ ip̃e origo
diuinutatis est. a quo filius d̾s
ommpõc genitus sine cp̃r est
tandum sit. Cum amultis⁊
sapientibus uiris disputatũ
plus fides accõmodanda ẽẽ pote¬
tit reliquerunt. Quidnos de
tanta ⁊ tam ꝑiculoĩa re aliꝙͣ
temptare oportet uł quid
nos adhoꝵ ambages inquib
se minicem ꝑtes uyincunt
cum ꝓprias expõnes astrũe
non ualent.: ꝓferre emolum̃¬
ti conferunt᷑ Iccirco ne supͣ
nos anquid appetannuis hĩc
cumꝙ carnibus agni pascha¬
lis commedentis saturitas cõ¬
sumere non potuit: crura ex
igua uorax trastino flãma
cõnsunt. ꝑ ꝙ intelugitur
ꝙ omina que scripture sac ͤ
corpore nr̃e muestigationis
scĩam effugiunt domunnce

Expanded text:
itium est. Bonus ergo sine qualitate, magnus sine quantitate, aeternus sine tempore, praecipuus sine situ, qui omnibus creaturis infunditur, cum non sit illi ergo Deus Omnipotens ex nullo originem ducit, et ipse origo divinitatis est, a quo Filius Deus Omnipotens genitus sine tempore esttandum sit, cum a multis et sapientibus viris disputatum plus fides accommodanda esse potuerit reliquerint, quid nos de tanta et tam periculosa re aliquid tentare oportet, vel quid nos ad horum ambages, in quibus se invicem partes vincunt, cum proprias expositiones astruere non possunt, proferre emolumenti confert? 11. Et idcirco, ne supra nos aliquid appetamus, hanc uaecunque ex carnibus agni paschalis comedentis saturitas consumere non potuerit, cura non exigua vorax crastino flamma consumit, per quod intelligitur quia omnia quae Scripturae sacrae corpore nostrae investigationis scientiam effugiu
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua eis gr̃e illimimatõe
actingums ad ꝑfectum om¬
ma scire sicut oportet non
ualennis. xpte enim cog¬
noscimus quamdui in hoc scło
sumus. S si ad aliud pris lu¬
minum mestimabile lumẽ
ꝑueniam᷑. Tũc cognoscemus
sicut cogniti sumnis.
cce uenerabił pat̾ mͥ de
ordine creaturaꝵ tibi
pponenti iuxta ingenioli mei
modulum compendioso ser¬
mone fumatim respondi
cuuus opusculi m̾cedem or̃o¬
nibus cuis compensabo non ꝙ
conatus ⁊ ea q̃ ñ ualet afsequi
implet omnia. Ecce ingaro¬
philatio templi pauꝑis uidne
eris exiguum mumiiis multo¬
rum duntum auro copioso
pfertur. ⁊in aurato taberna¬
culo ubi argentum ⁊ gẽmaꝵ
diligentia non despicitur. aut
datis obedĩam placido pectorisi
tui portu recipere non dedigna¬
re et contra garrentiũ instabi¬
les fluctus tue timere auctori¬
tatis presentis opusculi raui¬
culam non pigeat guberna¬
re. Ego enim donis ⁊ catholi¬
cis lectorib consentiens miudo¬
rum non turo querelas qui si¬

Expanded text:
aliqua ejus gratiae illuminatione attigimus, ad perfectum omnia scire, sicut oportet, non valemus; ex parte enim cognoscimus, quandiu in hoc saeculo sumus; sed si ad illud Patris luminum inaestimabile lumen perveniamus, tunc cognoscemus sicut cogniti sumus. 13. Ecce, venerabilis Pater, de ordine creaturarum tibi proponenti, 620 juxta ingenioli mei modulum, compendioso sermone summatim respondi. Cujus munusculi mercedem orationibus tuis compensabo; non qconatus et ea quae non valet assequi, implet; nam et in gazophylacio templi pauperis vidulae aeris exiguum munus multorum divitum auro copioso praefertur, et in aurato tabernaculo, ubi argentum et gemmarum diligentia non despicitur. 14. vitatis obedientiam placido pectoris tui portu non dedignare, et contra garrientium instabiles fluctus temone tuae auctoritatis praesentis opusculi naviculam non te pigeat gubernare. Ego enim, bonis et catholicis lectoribus consentiens, invidorum non curo querelas, qui si
Abbreviated transcription (Latin):
ne et mirabili humilitate discunt᷑. Hac gͥ instructio
tũ cũ signa in cognita lectorem ñ impedierint. mitẽ ce hu¬
datum et radicatum &e edificatũ in caritate quã scientia in¬
flare ñ possit: accedit ad ambigua signa inscͥpturis consi¬
eranda & discernenda. de quib iam t̃cio uolumine d
ggrediat. quod dñs donare dignabitur amen. Explic
omo timens clm̃ uoluntatem eiꝰ inscͥpturis iiꝰ Incipt¬
scis diligent̃ inqͥrit. et ne amet c̾tamina pietate mans¬
tus p̃munitus etiã scientia linguarũ: ne in u̾bis locutionib q
ignotis hereat. p̃munitꝰ etiã cognitione quarundã rerũ necessa¬
riarũ. ne uim naturam ue earũ quȩ ꝓpt̾ similitudinẽ ad

Expanded text:
ne et mirabili humilitate discuntur. Hac igitur instructione praeditum cum signa incognita lectorem non impedierint, mitem et nuina levi, fundatum et radicatum et aedificatum in charitate, quem scientia inflare non possit, accedat ad ambigua signa in Scripturis consideranda et discutienda, de quibus jam tertio volumine dicere aggrediar, quod Dominus donare dignaomo timens Deum, voluntatem ejus in Scripturis sanctis diligenter inquirit. Et ne amet certamina, pietate mansuetus; praemunitus etiam scientia linguarum, ne in verbis locutionibusque ignotis haereat; praemunitus etiam cognitione quarumdam rerum necessariarum, ne vim naturamve
Abbreviated transcription (Latin):
tus. nͥ qd̾ datum est in monce syna. Et ineo qd̾ dixiᷤ cẽ
poꝵ hystoria scm̾ambrosium soluisse qͣstionem tam¬
quam coetaem fuerĩt plato ⁊ iheremias me fefellit
eiꝰ legitur. quẽ de sacram̃tis siue de philosophia scͥp¬
sit. hoc opus eiꝰ sic incipit. St̃ p̃cepta quedam:

Expanded text:
tus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de tus, nisi quod datum est in monte Sina. et in eo, quod dixi: de temporum historia sanctum Ambrosium soluisse quaestionem, tamquam coaetanei fuerint Plato et Hieremias, me fefellit eius legitur, quem de sacramentis siue de philosophia scripsit. Hoc opus sic incipit: Sunt praecepta quaedam.
Abbreviated transcription (Latin):
ibros de doctrina xp̃iana cum imꝑfectos comꝑisem ꝑ¬
fic̾e malin quam eis relictis ad alia retractanda tͣnsire
compleui gͦ tercium qui scriptus fuerat usq
ad eum locum ubi cominemoratũ est ex eũgłio
testimonium de muliere que abscondit fermentũ in
tribus mensuris farine: donec totũ fermentares: Adeli¬
dietiam nouissimum librum. et in quatuor libris op̃
ills impleui. Quoꝵꝵ pͥmi tres adiuuant. ut serapte ute
telligãtur. quartus aut̃ quomodo que intelligimꝰ ꝓtẽ¬
renda sunc. In scđo sane libro de auetoreaicer libri qͣuiẽ
plures uocant sapientiã salomonis. qd etiam ip̃m sc̃
cccliasticim iheus filius sirachscripsit. nonita eorstare
ut ame dictũ est pꝰea didiei: et omnino ꝓ babiliꝰ comꝑi
non ee hunc eiꝰ auetorẽ. Ubi aut̃ dixi his quadgitã
qͣtuor libri testamenti uet̾is cerminat᷑ auctoritas. ex
confuetudine qͥ iam loqͥt᷑ eccłia. uetus testam̃tum ap¬
pellacur. Apłs aut̃ non uidet᷑ appellare cestam̃tum uẽ¬

Expanded text:
ibros de doctrina Christiana cum inperfectos conperissem, perficere malui quam eis sic relictis ad alia retractanda transire. conpleui ergo tertium, qui scriptus fuerat usque ad eum. locum, ubi commemoratum est ex euangelio testimonium de muliere, quae fermentum abscondit in tribus mensuris farinae, donec totum fermentaretur. addidi etiam nouissimum librum et quattuor libris opus illud inpleui, quorum primi tres adiuuant, ut scripturae intellegantur, quartus autem, quomodo quae intellegimus proferenda sint. In secundo sane libro de auctore libri, quem plures uocant Sapientiam Salomonis, quod etiam ipsum sicut Ecclesiasticum Iesus Sirach scripserit, non ita constare, ut a me dictum est, postea didici et omnino probabilius conperi non esse hunc eius auctorem. ubi autem dixi: his quadraginta quattuor libris testamenti ueteris terminatur auctoritas, ex consuetudine, qua iam loquitur ecclesia, uetus testamentum appellaui; apostolus autem non uidetur appellare testamentum ue
Abbreviated transcription (Latin):
sic incipit. Utrũ aĩa a se ipsa sũ:
gitur: habet tam̃ ñ inutilem ingenii ⁊ intis exercita.¬
tione̾ magisq morib ad ueriloquiũ diligendũ ꝓficit.
Hunc qͦq auferre statuerã de opuscłis meis. ꝙ ⁊ obscurꝰ
⁊ anfractuosus ⁊ oi̾no molestus michi uidebatur ꝓpt̾
qđ eũ nec edideram. Deinde cũ post ea scripsissem
alterum cuiꝰ titulus est contra mendatium: multo
Itaq in ista retractione opusculoꝵ meoꝵ. cũ eu iticolu¬
men repperissem: etiam iꝑsũ retractatum manere
p̃cepi. maxime ꝙr non nulla in eo sunt necessaria
in inquisitionis disputatione uersatur: ad eunidem
tam̃ fine̾ ut̾ꝙ dirigitar. Hic liber sic incppit. Magna
questio de mendatio:¬

Expanded text:
sic incipit: Utrum anima a seipsa sit. gitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis exercitationem, magisque moribus ad veriloquium diligendum proficit. Hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus, et omnino molestus mihi videbatur, propter quod eum nec edideram. Deinde cum postea scripsissem alterum, cujus titulus est, Contra Mendacium, multo ctum. Itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumen reperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi: maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, in inquisitionis disputatione versatur. Ad eumdem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de Menda
Abbreviated transcription (Latin):
ToRoRM Quos ep̃s e laporaui. Prim
duo sunt ad sĩplicianũ ȩccłiȩ mediolanensis antistitem.
qͥ beatissi mo successit ambrosio de diu̾sis questionib: qͣru
um te ipsum iam mecũ sic uiuere non audiendo solũ
tiam legendo ista cognouerit. Libi autẽ si ut sentio ac¬
nici placent: uires ad eos defendendos ualidiores para.
llos ego reoscitare decreui. Quȩ cum essent dicta: prai
aratum esse nuntiatum est: atq surreximus. aMen¬

Expanded text:
orum, quos episcopus elaboraui, primi duo sunt ad Simplicianum, ecclesiae Mediolanensis antestitem, qui beatissimo successit Ambrosio, de diuersis quaestionibus, quum te ipsum iam mecum sic uiuere non audiendo solum uerum etiam legendo ista cognouerit. tibi autem, si, ut sentio, Academici placent, uires ad eos defendendos ualidiores para; llos ego reos citare decrevi. Quae cum essent dicta, prandium paratum esse annuntiatum est, atque surreximus.
Abbreviated transcription (Latin):
uiorib ⁊ multis. tam̃ magno gemitu ⁊ dolore peni¬
tendi miscđia dĩ dignꝰ fuerit: non ipsius ẽ. qui si re¬
linqueretur interiret. s miserentis dĩ qui eius p̃cib
doloriq subuenit. Parũ ẽ. enĩ uelle nͥ d̾s misereatur:
s d̾s ñ miseretur qui ad pacẽ uocat. nisi uoluntas
post cũ agerem dixi. Hȩc aut̃e uocatio. qͦ siue in sin
głis hoib siue in popłis atꝙ in ipso genere huma¬
no ꝑ tẽpoꝵ oportunitates oꝑatur. altę ⁊ ꝓfundȩ ordi¬
nationis ẽ: quo ꝑtinet etiam illud. in utero sanctifi¬
dilexi. esau aũ odio habui ⁊ cęt̾a. Quanuis testimoni¬
um illud cũ esses in renib patris tui uidi te: unde
michi tanqͣm scriptũ sit occurrerit nescio.Lxix. ẽ
mors in uictoria. Ubi ẽ mors contentio tua: bbi ÷ mors
aculeus tuus: aculeus aũ mortis peccĩn u̾tꝰ aũ pecc̃r.lex. lxxi.

Expanded text:
uioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paeniuioribus et multis, tamen multo gemitu, et dolore paenitendi misericordia dei dignus fuerit, non ipsius erit — qui si relinqueretur, interiret — sed miserentis dei, qui eius precibus dolorique subuenit. parum est enim uelle, nisi deus misereatur; sed deus non miseretur, qui ad pacem uocat, nisi uoluntas post cum agulis hominibus, sive in populis atque in ipso genere humano per temporum opportunitates operatur, altae et profundae ordinationis est. Quo pertinet etiam illud, « In utero sanctifidilexi, Esau autem odio habui, et cetera, quamuis testimonium illud: cum esses in renibus patris tui, uidi t e, unde mihi, tamquam scriptum sit, occurrerit nescio. sexagensmors in uictoriam. ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus? aculeus autem mortis pecc
Abbreviated transcription (Latin):
in nobis. uisq ad id qd̾ dictũ est spe enĩ salui facti
sunius. Uhi cũ exponere qd̾ scripstum est:⁊ ipsa
creatura liberabitur a seruitute interitus. dixi. E
ipsa creatura id ẽ ipse hõ: qd̾ ĩa signacło imaginis
ꝓpter ꝑeccatũ amisso remanserit tantũ mͦ creatu¬
ra. Qd non ita ẽ. accipiendũ: quasi totũ amiserit
homo qd̾ habebat imagins di. Nã si oĩno ñ amisiss¬
ñ eẽt ꝓꝑter qd̾ diceretur. resormamini in nouitate sp̃s¬
m̃tis itr̃ȩ ⁊ in eauide̾ inagnie̾ transformamur. S rur¬
sus si tocũ amisisset: nichil maueret unde diceret. ꝙ̃ ꝙͣ
in imagine ãbulet ħo tam̃ uane conturbatur. Ite qd̾
dixi spiritaliter sumos angłos uiuere. iufimos uero
animaliter. Audatiꝰ dictũ ẽ. de infimis. quͣa ut possit
de scripturis scĩs. uł ipsis reb ostendi. Quia ⁊ si forsi¬
o homo tu qͥs es qui respondeas deo: Ubi dixi. Quia
etiã siĩ leuiorib quisq peccatis. aut certe qͣnius gra¬

Expanded text:
spe enim salui facti sumus. ubi cum exponerem, quod scriptum est: et ipsa creatura liberabitur a seruitute interitus, dixi: et ipsa creatura, id est ipse homo, cum iam signaculo imaginis propter peccatum amisso remansit tantummodo creatura. quod non ita est accipiendum, quasi totum amiserit homo, quod habebat imaginis dei. nam si omnino non amisisst, propter quod diceretur: reformamini in nouitate mentis uestrae, et: in eandem imaginem transformamur; sed rursus, si totum amisisset, nihil maneret, unde diceretur: quamquam in imagine ambulat homo, tamen uane conturbatur. item quod dixi spiritaliter summos angelos uiuere, infimos ueanimaliter, audacius dictum est de infimis, quam ut possit vel scripturis sanctis vel ipsis rebus ostendi, quia, si forso homo, tu quis es, qui respondeas deo? ubi dixi: quia etiamsi leuioribus quisque peccatis aut certe quamuis gra