comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
magis ac magis habund& merrors
suo Quisapit diẽ. id ̃ qͥeligit ꝑ
omne tẽpus abstinendũ drio
sapit. id̃ dño consentit qr plac&
illi eiꝰ abstinentia Alit̃. Quisapit
diẽ. id̃ qͥ iudicat peccatorẽ ꝑ
pȩnitentiã posse saluari. Nec despat
desalute illiis: dño sapit. id̃ dño
concordat in hac parte. qͥ pecca¬
tores non statĩ punit ut peccant
sed expetat adpęnitentiã. Ergo
qͥ non iudicat & dãpnat peccato¬
rẽ sed credit illũ omĩ die posse
qͥ dixit. inqua cũq die peccator
conuersus fuerit ad me. saluabr¬
tur: Dũ ergo peccator nonde¬
sperat cũ dño sapit qͥ peocatorẽ
expectat: & dũ quihodie uidet᷑
iustus fieri posse inuustust ion
desꝑat. cũ dño intelligit & cor¬
cordat. Et qui manducat sub¬
audis omĩa ut gentilis dño mandu¬
cat ꝓpter hõc qđ subdit᷑ gr̃as
enĩ agit deo. Udelicet qr omĩa
credit esse munda: & omĩa licet
ei edere Dño enĩ manducat.

Expanded text:
magis ac magis abundet in errore magis ac magis abundet in errore suo. Qui sapit diem, id est, qui eligit per omne tempus abstinendum, Domino sapit, id est Domino consentit, quia placet illi ejus abstinentia. Aliter: Qui sapit diem, id est, qui judicat peccatorem per poenitentiam posse salvari, nec desperat de salute illius, Domino sapit, id est, Domino concordat in hac parte, qui peccatores non statim punit ut peccant, sed exspectat ad poenitentiam. Ergo qui non judicat et damnat peccatorem, sed credit illum omni die posse qui dixit: In quacunque die peccator conversus fuerit ad me, salvabitur . Dum ergo peccator non desperat, cum Domino sapit, qui peccatorem exspectat, et eum qui hodie videtur injustus, fieri posse justum non desperat, cum Domino intelligit et concordat. Et qui manducat, subaudis omnia ut gentilis, Domino manducat, propter hoc subditur: Gratias enim agit Deo, videlicet, quia omnia credit esse munda, et omnia licet ei edere. Domino enim manducat,
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ nouit qualis quisq . inpresenti
in p̃terito & infuturo quia omĩa
sunt ei presentia & ipse potest
illũ quihodie malus ÷ cras face¬
re bonũ Unusquisq in suo sen¬
suhabund&. Donait indicatiuo
abstinendũ abstineat. & qͥ non
intelligit. id̃ qͥ non uult abstine.¬
re aut ñ potest comedat. Alit̃:
utiꝰ quisq in suo sensu habund&
Qui magna intelligit & sublimia
obseruet illa & babundet bo¬
nis oꝑib & qui sublimia diui¬
noꝵ sacramentoꝵ archana
capere ñ ualet: ea quȩ ueracit̃
credit & intelligit humiliter
& deuote drio seruiendo adĩ¬
pleat. habundet bonis oꝑib:
In suo sensut habur idabat ey¬
prianus quando semel merge¬
bat inbaptismate paruulos
qr qđ intelligebat studiose in¬
plebat bonis oꝑib babundando.
lic& in hoc facto nescius deli¬
quer& sedquia bonis oꝑib ha¬
bundabat. postea correptꝰ a
dño habundauit altiori sensu
ter illos mergendo. Non ÷ ergo
deheretico intelligendũ aut de
praua doctrina ut un ius quisq

Expanded text:
in praesenti, in praeterito, et in futuro: quia omnia sunt ei praesentia, et ipse potest eum qui hodie fecit malum, cras facere bonum. Unusquisque in suo sensu abundet. Non dicit indicativo abstinendum, abstineat: et qui non intelligit, id est, qui non vult abstinere, aut non potest, comedat. Aliter: Unusquisque in suo sensu abundet. Qui: magna intelligit et sublimis, observet illa, et abundet bonis operibus; et qui sublimia divinorum sacramentorum arcana capere non valet, ea quae veraciter credit et intelligit, humiliter et devote Domino serviendo, adimpleat abundando bonis operibus. In suo sensu abundabat Cyprianus, quando semel mergebat in baptismate parvulos; quia quod intelligebat, studiose adimplebat, bonis operibus abundando, licet in hoc facto nescius delinqueret. Sed quia bonis operibus abundabat, postea correptus a Domino, abundavit altiori sensu, ter illos mergendo. Non est ergo de haeretico intelligendum, aut de prava doctrina, ut unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
candũ ꝑtinȩt & qđ non est exfide
id̃ qđ non creditur. ẽt mundũ
adõ factũ simanducauerit pec¬
catũ ÷ qr qđ inmundũ dixit.
fide qui credimus omĩa. eẽ mun¬
da inbecillitates infirmoꝵ sus.¬
tinere. id infirmitates fidei
omĩa esse munida. Radman¬
ducandũ licita & non nob pla¬
cere suadendo scilicet illis
cis edere illos quos ipsi ab orre&
Unus quisq ur̃m ꝓximo suo
placeat in bonũ ad adificatio¬
nẽ fidei ut uerbo & exẽplo
uestro omĩq conuersation ie
edificeritur illi inifide qͥadhuc
uifirmisunt. Eterñ xp̃s Non
sibi placuit solũ modo sed patri
dequo ipse dixit Quȩ plact¬
ta surit ei faciosemꝑ: & bonis
homin uib sicut scriptũ ÷. inp.¬
peria. id÷ conuitia maledicti¬
ones blasphemiae detractiones
inpperantiũ tibi opater ceci
centes. samaritanꝰ es demoni-¬
um habes. &cetera talia dõpa¬
tri imperabant qui erat in
Bene ergo dixit apłs xp̃snon
sua sed patris & nr̃a sicut ipse
dic̃. Nonuen facere uolur¬

Expanded text:
on ex fide, id est quod non creditur esse mundum a Deo factum, si manducaverit, peccatum est; quia quod immundum dixit, fide, quia credimus esse omnia munda, imbecillitates infirmorum sustinere, id est, infirmitates fidei omnia esse munda et ad manducandum licita; et non nobis placere, suadendo scilicet illis eis edere illos cibos quos ipsi abhorrent. Unusquisque vestrum proximo ationem, fidei, ut verbo et exemplo vestro, omniumque conversatione aedificentur illi in fide qui adhuc infirmi sunt. Etenim Christus non sibi placuit, solummodo, sed Patri, de quo ipse dicit: Quae placita sunt ei facio semper , et bonis hominibus, sicut scriptum est: Improperia, id est convitia, maledictiones, blasphemiae, detractiones, improperantium tibi, o Pater, cecicentes : Samaritanus es, et daemonium habes, et caetera; talia Deo Patri improperabant qui erat in Bene ergo dicit Apostolus: Chsua, sed Patris et nostra, sicut ipse dixit: Non veni facere volun
Abbreviated transcription (Latin):
illdm corã dõ incorde ñ iosten¬
tatione uerboꝵ & iacttantia
ne aliũ scandalites diceas. habere
potestatẽ omĩa comedere: Beatus
⁊ ille gentilis qui non udicat neꝙ¬
qđ frẽm suũ non scandalizauit
pico qd ꝓbat omĩa esse gumda:
Beatus dicitur esse in hac parte
gentilis enius constiantia non repre.¬
hendit illũ qđ fratiẽ suũ uidaeũ¬
ñ scandalriauit ut illũ cogerit
admanducandũ carnes quãs ille
detestabatur. sedneq inp̃sentia
illius comedit aliquid qđ ille ab¬
horrebat licet ipse omĩa ꝓbar&
& cogroscer& esse munda. Quiaut̃
discernut. id ÷̃ qͥ iudicat
a fac̃ differentiã inter cibos
mundos & inmundos postquã ad
fidẽ uenit sicut iudeus simandu¬
cauerit dãpnatus: quia non ex
fide hoc ÷ quia ifidelit̃ agit
non credens omĩa munda esse hoc
ueniens cognouerit omnia esse
munda & post modũ fecerit diffe¬
rentiã inter cibũ &̾ cibũ dicer is
alios mundos aliosq inmundos

Expanded text:
illam coram Deo in corde, non in ostenillam coram Deo in corde, non in ostentatione verborum et jactantia, ne alium scandalizes, dicens te habere potestatem omnia comedendi. Beatus, est ille gentilis, qui non judicat, neaeum non scandalizavit, in eo quod probat omnia esse munda. Beatus dicitur esse in hac parte gentilis, cujus conscientia non reprehendit illum quod fratrem suum Judaeum scandalizaverit, ut illum cogeret ad manducandum carnes quas ille detestabatur, sed neque in praesentia illius comederit aliquid quod ille abhorreret, licet ipse omnia probaret et cognosceret esse munda. Qui autem discernit, id est qui judicat et facit differentias inter cibos mundos et immundos, postquam ad fidem venit, sicut Judaeus, si manducaverit, damnatus est; quia non ex fide. Hoc est quia infideliter agit, non credens omnia munda esse. Hoc veniens cognoverit omnia esse munda, et postmodum fecerit differentiam inter cibum et cibum, dicens alios mundos aliosque immundos,
Abbreviated transcription (Latin):
S i milit non manducare carnem
& nonbibere uinũ mediũ ÷ quia
multi s̃ iusti qͥ comedunt carnẽ
& bibunt uinũ cũ sobrietate. et
multi s̃ paganoꝵ atq hereticoꝵ
maximeq hipocritarũ quinion
manducant carnẽ neq bibunt
uinũ. & tamen ñ ideo iustificatur:
tamen melius ÷ abstinere a carnib
&uino inp̃sentia iudei credentis
quã inaliquo illũ scandalizare
P otest & generaliter de omĩb intel¬
ligi qui causa abstinentiȩ ł ienim¬
oꝵ scandalitant plurimos. uel
certe qui causa gulositatis aut
etiam qͥ simplici animo diebus
priuatis carnib uescunt᷑ unde
plurimis offensionẽ generant :
Sonũ esset non comedere. quia
minus caute hoc ꝑagunt: Iufidẽ
habes apud temet ipsum habere
corã deo: Non fide sc̃ȩ trinitatis
hic loquit᷑ sed defide qua credimꝰ
omĩa. eẽ munda iuxta qđ supra.
diximꝰ. Gentilẽ alloquit᷑. Ogentił
habes fidẽ penes temet ipsũ id ÷
credis incorde tuo omĩa esse mun.¬
da & admanducandũ licita habe

Expanded text:
are carnem et non bibere vinum, medium est: quia multi sunt isti qui comedunt carnem et bibunt vinum cum sobrietate. Et multi sunt paganorum atque haereticorum maximeque hypocritarum, qui non manducant carnem neque bibunt vinum; et tamen non ideo justificantur. Tamen melius est abstinere a carnalibus et vino in praesentia Judaei credentis, quam in aliquo illum scandalizare. Potest et generaliter de omnibus intelligi qui causa abstinentiae vel jejuniorum scandalizant plurimos: vel certe qui causa gulositatis; aut etiam qui simplici animo diebus privatis carnibus vescuntur: unde plurimis offensionem generant, bonum esset non comedere, quia minus caute hoc peragunt. Tu fidem habes? penes temetipsum habe, et coram Deo. Non de fide sanctae Trinitatis hic loquitur, sed de fide qua credimus omnia esse munda, juxta quod supra diximus. Gentilem alloquitur: O gentilis, habes fidem penes temetipsum, id est credis in corde tuo omnia esse munda, et ad manducandum licita: habe
Abbreviated transcription (Latin):
toto nisu mentis quȩr̃ gaudentes
inp̃senti despiritali gaudio & de
spe patriȩ cȩlestis. Alit̃ Institia
INillo regno erit: quia nullus ibi
alteri nocebit: frit ibipax: id ÷
pleria cordia quã habebunt electi
cũdõ & angłis: Erit & gaudiũ in¬
effabile dslusione omĩpotentis dĩ:

Expanded text:
o nisu mentis quaerunt, gaudentes in praesenti de spirituali gaudio et spe patriae coelestis. Aliter: Justitia in illo regno erit, quia nullus ibi alteri nocebit. Erit ibi pax, id est plena concordia, quam habebunt electi cum Deo et angelis: erit gaudium ineffabile de visione omnipotentis Dei.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sapientiae habere dum
aliũ uicerit sua pulsatione &
maxime ex re nullius utilitatis
nascitur. Ildeo uero uitanda ÷
qr rixã generat dequa ꝓcedit
odiũ & deodio enormitas mali:
Non inemulatione. Emulatio:
uarias bab& significationes.
dignificat enĩ imitatiorĩe. signi¬
ficat studiũ. dignificat & inui¬
diã: qua quis alterius felicitate
tor quet᷑ ut in boc loco. Vnde
aemulis dicitur imitator studi¬
osus & inudus. Sed induiminu
sic indui arma lucis ut indie
honeste ambulemus. Dolite in qͥt
ambulare & uiuere in cõme sa¬
tionib & reliquis uitus Sedindu¬

Expanded text:
aliquid sapientiae habere, dum aliquid sapientiae habere, dum alium vicerit sua pulsatione, et maxime ex re nullius utilitatis nascitur. Ideo vero vitanda est, quia rixam generat, de qua procedit odium, et de odio enormitas mali: et aemulatione. Aemulatio varias habet significationes: Significat enim imitationem, significat studium, significat et invidiam, qua quis alterius felicitate torquetur, ut in hoc loco. Unde et aemulus dicitur imitator, dicitur studiosus et invidus. Sed induimini sic indui arma lucis, ut in die honeste ambulemus: Nolite, inquit, ambulare, id est vivere in comessationibus et reliquis vit
Abbreviated transcription (Latin):
Et idtuto come sationes t᷑pia
& inhonesta conuiuia: qr sicut
om̃s ꝓprus cibis utunt᷑ & cõmu¬
nib ita etiã ꝓlibitu suo uti¬
quisq quio quid scurilitatis
& otiositatis sibi placet loquit᷑
Non in ebriecatib: briameni
genere masculino dicimꝰ calicem
aptũ potationi: a quo dicitur¬
a ebrietas: quȩ ÷ nimia potatio
uiru.¶Non incubilib: Cubilia
ꝓpͥe sunt lecti siue lustra fera¬
.rũ. dicta afedis cubitationibus
quib assimilant᷑ lecti illoꝵ qui
cũ meretricib in lupanaribus
oo. eunt: Non inpudicitus Inpudi¬
titia ÷ inuerecundia & in religiosi.¬
.tas: siue turpis atq in rationa¬
bilis cõitus. Genera lit̃ autẽ omĩs
libido & incontinentia. ł inmundi¬
tia : inpudicitia appellatur: Oꝑa-¬
tores uero eius dicunt᷑ inpudici
inueretundi atq in religiosi N
incontentione Contentio ⁊ alt̃.
cãtio: siue controuersia: Quȩ
plerũq ex questionib scriptura.¬
rũ soli oriri ut uideat᷑ quis

Expanded text:
edem comessationes turpia et inhonesta convivia, quia sicut omnes propriis cibis utuntur et communibus, ita etiam pro libitu suo unusquisque quidquid scurrilitatis et otiositatis sibi placet loquitur. Non in ebrietatibus. Briam genere masculino dicimus calicem aptum potationi, a quo dicitur ebrietas, quae est nimia potatio vini. Non in cubilibus. Cubilia proprie sunt lecti sive lustra ferarum dicta a foedis cubitationibus, quibus assimilantur lecti illorum qui cum meretricibus in lupanaribus coeunt: et impudicitiis. Impudicitia est inverecundia et irreligiositas, sive turpis atque irrationabilis coitus. Generaliter omnis libido, et incontinentia, vel immunditia, impudicitia appellatur. Operatores vero dicuntur impudici, inverecundi, atque irreligiosi. Non in contentione. Contencontroversia, quae plerumque ex quaestionibus Scripturarum solet oriri, ut videatur quis
Abbreviated transcription (Latin):
re dñm iħm: qui quadiagesimo
die resurrectionis suȩ cęloꝵ altr¬
tudinẽ penitrauit. u bi sedere
nunc credit᷑ inplenitudine pat̃.¬
ne maiestatis: Xp̃s ergo ipse est
sapientia: ipse : iustitia. ipse est
pax & reliquȩ uirtutes in ipso s̃
Xp̃m itaq induit qͥ om̃s uirtutes
quas scit in illo esse. inquantũ
indiustis qr ab omũb peccatis
mundati estis : Similiter & iN
hoc loco intellegendũ ÷ induimi
esse: ut ipse sit decus atq orna¬
mentũ ur̃m Et carniscurã ne
feceritis indesideris: Non ait ne¬
cessitatẽ carnis nefeceritis: quia
necesse ÷ ut manducemꝰ bibamꝰ
dormiamꝰ uestiam᷑: Hoc qi necef¬
sariũ non ꝓhibuit sed carnis

Expanded text:
ristum, qui quadragesimo die resurrectionis suae coelorum altitudinem penetravit, ubi sedere nunc creditur in plenitudine paternae majestatis? Christus ergo ipse est sapientia, ipse est instantia, ipse est pax, et reliquae virtutes in ipso sunt: Christum itaque induit, qui omnes virtutes quas scit in illo esse, inquantum induistis: quia ab omnibus peccatis mundati estis. Similiter et in hoc loco intelligendum est: Induiminesse, ut ipse sit decus atque ornamentum vestrum. Et carnis curam ne feceritis in desideriis. Non ait, necessitatem carnis ne feceritis; quia necesse est ut manducemus, bibamus, dormiamus, vestiamur. Hoc quia necessarium est, non prohibuit; sed car
Abbreviated transcription (Latin):
inter diẽ iudicat: qui quasdã
sententias ueteris ac noui testam̃ti
intelligit quasdã uero penstrare
ñ ualẽt. Omnẽ autẽ iudicat
diẽ: qͥ ex integro uetus & nouũ
testamentũ intelligit:. Pon i¬
merito ergo saera scriptura ꝑ
diẽ intelligit᷑ : quia sicut igno¬
.rantia ⁊ cecitas. ita cognitio
nouo testam̃to continet᷑ luxa
inluminatio cordis÷: lertio mͦ
diẽ int diẽ iudicat: quitantũ
dep̃senti examinat & iudicat:
Uerbigr̃a Uidet qͥs hominẽ bene
facientẽ ł male Quẽ cerrut bonis¬

Expanded text:
inter diem judicat, qui quasdam inter diem judicat, qui quasdam sententias Veteris et Novi Testamenti intelligit, quasdam penetrare non valet. Omnem autem diem judicat, qui ex integro Vetus et Novum Testamentum intelligit. Non immerito ergo sacra Scriptura per diem intelligitur, quia sicut ignorantia est caecitas, ita cognitio Novo Testamento continetur, lux et illuminatio cordis est. Tertio modo diem inter diem judicat, qui tantum de praesenti examinat et dijudicat, verbi gratia: Videt quis hominem bene facientem vel male. Quem cernit
Abbreviated transcription (Latin):
cidit statuere illũ: &in recta fi.¬
de firmare: Uerbi gr̃a. UeNut
modo iudȩus adbaptismũr tran¬
sit ad grãm euangelirnũ quam
comedit carnẽ suillã neq art¬
guillã aut lampredã. abstinet ad¬
huc quasi a carne inmunda ad¬
huc nouellus xp̃ianus ÷ hic talis
dũ ꝑ inter ualla tẽpoꝵ ꝑfectius
erudit dũ dicit qđ nibilsit in¬
mundũ qđ afidelib cũ grãrum
actione sumitur. Ecce statuit᷑
adõ & drĩo suo cui cecidit. putans
aliquid inimundum : Ecce iN
fide firmatur : Nã alius iudi-¬
cat diẽ inter diem. Ille iudicat
id÷ discernit &̃ differentiã facit
inter diẽ & diẽ qͥalternis diebus
a carne ł uino abstinet altertus
non abstinet. Uerbi grã sunt mͦ
feria a carne & uino abstina ⁊
tertia quinta & septima come.¬
.dunt carnẽ &uino indulgenit.
Alius iudicat id ̃ discernit et
eligit omise diẽ inabstmentia
carnis ł uini: sicut heremite
& multi mona choꝵ. Aliter diẽ

Expanded text:
cidit, statuere illum, et in recta ficidit, statuere illum, et in recta fide firmare. Verbi gratia: venit modo Judaeus ad baptismum, transit ad gratiam Evangelii, nunquam comedit carnem suillam, aut anguillam, neque naupraedam, abstinet adhuc quasi a carne immunda, adhuc novellus Christianus est. Hic talis, dum per intervalla temporum perfectius eruditur, dum discit quod nihil sit immundum, quod a fidelibus cum gratiarum actione sumitur, ecce statuitur a Deo et Domino suo cui cecidit putans aliquid immundum, ecce in fide firmatur. Nam alius judicat diem inter diem. Ille judicat, id est discernit, et differentiam facit inter diem et diem, qui alternis diebus a carne vel vino abstinet, alternis non abstinet, verbi gratia: Sunt feria, a carne et vino abstinent: tertia, quinta, et septima comedunt carnem, et vino indigent; alius judicat. Id est, decernit et eligit omnem diem, in abstinentia carnis vel vini, sicut eremitae, et multi monachorum. Aliter: Diem
Abbreviated transcription (Latin):
mundis hominib: luquises qͥ
iudicas alienũ seruũ : Et ÷ sensus
Sids̃ illũ gentilẽ assũpsit ad fidẽ
suã om̃ia manducet. Tuquis es
qui illũ de comestione sua rep̃¬
hendis potest tam̃ & haec sen¬
tentia adiudeã infide ad sũptũ
reserri: scđm qđ sequentia ma¬
nifestant ut dicatur: Ds̃ad sũp¬
sit iudeũ ad fidẽ suã. Licet ille
quȩdã inmunda ad hec putet
&̾ reiciat: luquises ogentilis
fidelis qͥuidicas alienũ seruum
iudeũ scilicet serũn xp̃i ꝑfidem
Suo dño stat subaudis siꝑfectus
÷ infade aut cadit dũo suo sini
ea dubitat. Dño suo stat iudeus
si ꝑfectus ÷ & si omĩa credit mun¬
da quia infide dñi sui stat. Si
autẽ cadit non credens omnia
munda non tibicadit ogentilis
qͥ non potes eũ relelare. sed suo
dño quẽ offendit qͥ potens÷ eũ eri¬
gere & solidare infide Nã cãde¬
re sponte possumus: sed surgere
nisi adõ erigam᷑ nequimꝰ. Stabit
autẽ. id̃ ꝑficietur & stabilietur

Expanded text:
 quis es qui judicas alienum servum? Et est sensus: Si Deus illum gentilem assumpsit ad fidem suam ut omnia manducet, tu quis es, qui illum de comestione sua reprehendis? Potest tamen et haec sententia ad Judaeum in fide assumptum referri, secundum quod sequentia manifestant ut dicatur: Deus assumpsit Judaeum ad fidem suam, licet ille quaedam immunda adhuc putet et rejiciat, tu quis es, o gentilis fidelis, qui judicas alienum servum: Judaeum scilicet servum Christi per fidem? Suo Domino stat, subaudis si perfectus est in fide, aut cadit Domino suo, si in ea dubitat. Domino suo stat Judaeus, si perfectus est, et si omnia credit munda, quia in fide Domini sui stat. Si autem cadit, non credens omnia munda, non tibi cadit, o gentilis, qui non potes eum relevare, sed suo Domino quem offendit, qui potens est eum erigere et solidare in fide. Nam cadere sponte possumus, sed surgere, nisi a Deo erigamur, nequimus. Stabit autem, id est, perficietur et stabilietur
Abbreviated transcription (Latin):
infide quifquadã carnes ab ho¬
minatur dũ nonuult eascome.¬
dere Holus. idt̃ herbas hortoꝵ
&̃ quic quid cordi eiꝰ placet hoc
sumat. Tuautẽ noli illũ diuidr¬
care ꝑbolus omĩa genera her-¬
barũ designant᷑ apta cõmestio¬
.nII. Dicit beatus hieronimꝰ qui
infirmꝰ ⁊ impetu libidiis abstir¬
neat acarnib &uino quibus
libido exeitatur. Et bolus man.¬
duc& id÷ uiles cibos & aridos
quib frenatur & restringitur.
flutus libidinis. odere dłcat:
Crassitudo & enĩ carnũ adeli¬
tiost epulȩ ꝓ nocant corpus
cibos non manducante mdģũ.
nonsꝑnat inanimo suo quasi
minus iustũ Et qui ñ manducat
omĩa ut uideus manducantẽ
omĩa gentilẽ uidelicet ñ indic&
neq rep̃hendat. quasi reũ & pec¬
catorẽ. U̾trosq & iudeos & genti¬
les alternis instruit sententus:
P otest & spiritaliter intelligi
scđm beatũ gregorĩ Quimandu.¬
.cat inquit. id̃ quimeditando
& serutando sacr̃a scripturã
penptrare ualet non manducan.¬

Expanded text:
in fide, qui quasdam carnes abominatur, dum non vult eas comedere, olus, id est herbam hortorum, et quidquid cordi ejus placet, hoc sumat. Tu autem noli illum dijudicare. Per olus, omnia genera herbarum designantur, apta comestioni. Dicit beatus Hieronymus: Qui infirmus est impetu libidinis, abstineat a carnibus et vino, quibus libido excitatur, et olus manducet, id est viles cibos et aridos quibus frenatur et restringitur fluxus libidinis edere discat. Crassitudo enim carnium et deliciosae epulae provocant corpus cibos, non manducantem Judaeum non spernat, in animo suo, quasi minus justum; et qui non manducat omnia, ut Judaeus, manducantem omnia, gentilem videlicet, non judicet neque reprehendat quasi reum et peccatorem. Utrosque enim, Judaeos et gentiles, alternis instruit sententiis. Potest et spiritaliter intelligi secundum beatum Gregorium: Qui manducat, inquit, id est qui meditando et scrutando sacram Scripturam penetrare valet, non manducan
Abbreviated transcription (Latin):
iustitiã presentẽ bonũ & quem
iudet malis oꝑib deditũ iudicat
eũ ꝓpt̃ iustitiã suã malũ. diautẽ
ille quihodie bonus ÷ erasmalũ
fecerit iudicat illũ malũ esse
quẽ antea laudauerat. & sulle
quihodie malus÷ dedi iauerit
a peccatis & pura mente dõser¬
uire cepit: iudicat eũ instum :
Iste talis diẽ inter dit̃ iudicat
qr sccł̃m uarietatẽ tẽporis amir¬
tationẽ uitȩ mutat iuditium
siue sententiã: Qui autẽ iudicat

Expanded text:
praesentem bonum, et quem videt malis operibus deditum, judicat eum propter injustitiam suam malum. Si autem ille qui hodie bonus est, cras malum fecerit, judicat illum malum esse quem antea laudaverat, et si ille qui hodie malus est, declinaverit a malis et pura mente Deo servire coeperit, judicat eum justum; iste talis diem inter diem judicat, quia secundum varietatem temporis et mutationem vitae, mutat judicium suae sentent
Abbreviated transcription (Latin):
uicis sunt fides spes carita sprx
uirtutes: quȩ nos adluce ȩt̃ne
bectitudinus ꝑducunt. Quȩ ñ
in merito arma appella itur
ql nos defendunt ab in ꝓbitate
malignoꝵ spirituuł Eł icinus
ago oꝑa tenebrarũ: quando
expoliamur uitus & induumur
uirtutes Induamur igit᷑ arma
lucis hoc ⁊ undiq muniamꝰ nos¬
ab omĩb iututib ut simus ꝓtec¬
ti & tuti contra aduersa diabo.¬
.li. Et quomodo debeamus illa
arma indui & his uirtutibus
exornari apłs declarat sub nec¬
indumini arma lucis: ut indie
hoc÷ indaritate uirtutũ hones¬
te ambulemꝰ: Qui indie ãbulat
honeste ambulat : quia ñ offeni.¬
.dit pedẽ suũ ad lapidẽ. ñ cadit
non inpingit: sicut ille qͥ in noc¬
te ambulat: Nos autẽ scđm hoc
morutũ apłi honeste & sine of¬
ferisione fidei & gr̃ae siue sci¬
entiȩ ambulare debenus: Non

Expanded text:
lucis sunt fides, spes, charitas, pax, virtutes, quae nos ad lucem aeternae beatitudinis perducunt; quae non immerito arma appellantur, quia nos defendunt ab improbitate malignorum spirituum. Abjicimus ergo opera tenebrarum, quando exspoliamur vitiis, et induimur virtutibus. Induamur igitur arma lucis, hoc est, undique muniamus nos omnibus virtutibus, ut simus protecti et tuti contra adversa diaboli. Et quomodo debeamus illa arma indui et his virtutibus exornari, Apostolus declarat, subnecinduimini arma lucis, ut in die, hoc est in claritate virtutum, honeste ambulemus. Qui in die ambulat, honeste ambulat, quia non offendit pedem suum ad lapidem, non cadit, non impingit sicut ille qui in nocte ambulat. Nos autem, secundum hoc monitum Apostoli, honeste et sine offensione fidei et gratiae sive scientiae ambulare debemu
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti a uob̾ ipsis Non sitis alta
sapientes. id ÷ suꝑba: dedhul¬
milibus consentientes. NU̾t & nos
humiles exhibeatis: Discite in qͥt
qͥ cũ humilib se humiliat non
p̃ferens se illis sed sotians ex
pectans qđ dñs ꝓmisit: Omis
qͥse humiliat exaltabitur :
Qui cũq enĩ humilitatẽ uerã
habent: utiq eandẽ humili¬
tatẽ in aliis uenerant᷑. olite
esse prudentes apuduos m&¬
ipsos: Apud se prudets⁊ & ñ
apud dm̃: qui sapientiã quã
hab& non auctori omĩs sapi¬
entiae deputat: sedsibi siuisꝙ¬
meritis & ingenis siue studus
suis: Quo uitio dep̃hendintur
laborasse philosophi gentiũ: de
quib dicit idẽ apłs inexordio

Expanded text:
veluti a vobismetipsis. Non alta veluti a vobismetipsis. Non alta sapientes, id est superba, sed humilibus consentientes, ut et vos humiles exhibeatis. Discite a me, iqui cum humilibus se humiliat, non praeferens se illis, sed socians et exspectans quod Dominus promisit: Omnis qui se humiliat, exaltabitur . Quicunque enim humilitatem veram habent, utique eamdem humilitatem in aliis venerantur. Nolite esse prudentes apud vosmetipsos. Apud se prudens est, et non apud Deum, qui sapientiam quam habet non Auctori omnis sapientiae deputat, sed sibi suismeritis et ingeniis, sive studiis suis. Quo vitio deprehenduntur laborasse philosophi gentium, de quibus dicit idem Apostolus in exordio
Abbreviated transcription (Latin):
eis subiecta erant: sed potius
dehoc qđ nominia illoꝵ scripta
essen incȩlo & ⁊ sensus: Si uide¬
ritis bominẽ digaia oꝑa agen¬
tẽ que mereantur scribi in
cęlis. Deillius salute cũ gaude¬
tote: Flere cũ flentibus curate :
non cũ his qͥlugent & defletit
amissionẽ rerũ tẽporalium
sed potius cũlis quisua aut ꝓra¬
moꝵ deflent peccata : Sicut
samuhel deflebat saul eoquod
tos corinthioꝵ qͥ post fornicati¬
oñe ñ egerunt penitentiã. Sine
etiam cũ his lugere p̃cipit : qui
lugent qđ differunt᷑ a regno cȩ¬
loꝵ securi iã dep̃mio dequuib
om̃ib dt̃s dixit. Beati qͥlugeni
qm̃ ipsi consolabunt᷑: Iclipi̾um
inuicẽ sentientes Hic sermo aꝑ¬
tius habetur ur igreco Est aut̃e
serisus: dic sentite dealio sicut
de uobis: id̃ sicut uobis bona
optatis sic & aliis & sicut uos uults
aliĩ diligi: sic alios diligite. Uel
ita estimate uos diligĩ afratre:

Expanded text:
eis subjecta erant, sed potius eis subjecta erant, sed potius de hoc quod nomina eorum scripta essent in coelo, et est sensus: Si videritis hominem digna opera agentem, quae mereamur scribi in coelis, de illius salute congaudetote. Flere cum flentibus curate: non cum his qui lugent et deflent amissionem rerum temporalium, sed potius cum his qui sua aut proximorum deflent peccata, sicut Samuel deflebat Saul, eo quotos Corinthiorum, qui post fornicationem non egerant poenitentiam. Sive etiam cum his lugere praecipit, qui lugent quod differtur a regno coelorum, securi jam de praemio, de quibus omnibus Dominus dicit: Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur . Idipsum invicem sentientes. Hic sermo apertius habetur in Graeco. Est autem sensus: Sic sentite de alio sicut de vobis, id est, sicut vobis bona optatis, sic et aliis; et sicut vosipsos diligitis, sic alios diligite; vel, ita aestimate vos diligi a fratre
Abbreviated transcription (Latin):
multi placuerunt dõ angłis
hospitio susceptis sicut abrabã
& lothꝰ alii multi. Benedicite
ꝑsequentib uos id ÷ benedicite
illos & bene loquimini clullis
quinob uĩ nifert̃: Benedicite
& nolite maledicere Male¬
dicere. ⁊ malũ dicere Uerbi
gr̃a detrabere alicui blasphe
male loquant᷑ deuobis dicentes
uos magos esse & discipulos
seductoris hominus nolite idõ
illis maledicere sed patienter
utiq suis auditorib implere
p̃cipiebat: Dicit enũ alibi. Alale.¬
dicimur & benedicimus. Gau¬
dere cũ gaudentib stude tote
N on p̃cipit gaudere cũhis qułi
Ne quib cumq flectib: lacrimȩ
Nr̃ae iungenide sunt. Uerbi
gr̃a. Si uidemꝰ gaudere aliquẽ
suꝑ quȩstũ pecinuȩ aut pos.¬
sessionũ latitudint̃. non debemꝰ
congratulari illis. q̃x istoꝵ gau.¬
dia. luctus sequnt᷑ & lacrime.
Unde dr̃s. Nonsolũ decalibus
sed etiã dehoc ammonuit apłos
ñ esse gaudendũ qđ demorua

Expanded text:
multi placuerunt Deo. Angelis multi placuerunt Deo. Angelis hospitio susceptis, sicut Abraham et Loth, et alii multi. Benedicite persequentivus vos, id est, benedicite illos, et bene loquimini cum illis qui vobis vim inferunt; benedicite, et nolite maledicere, id est malum dicere. Verbi grmale loquantur de vobis, dicentes vos magos esse et discipulos seductoris hominis, nolite ideo illis maledicere, sed patienter utique suis auditoribus implere praecipiebat. Dicit enim alibi: Maledicimur, et benedicimus . Gaudere cum gaudentibus studetote. Non praecipit gaudere cum his qui nec quibuscunque fletibus lacrymae nostrae jungendae sunt. Verbi gratia: si videmus gaudere aliquos super quaestum pecuniae, aut possessionum latitudinem, non debemus congratulari illis, quia istorum gaudia luctus sequuntur et lacrymae. Unde Dominus non solus de talibus, sed etiam de hoc admonuit Apostolus non esse gaudendum quod daemonia
Abbreviated transcription (Latin):
sicut dedamhele a sotis eu legr¬
mus: Necessitatib scc̃ꝵ cõmuu¬
Icantes¬
Nondic̃ scĩs elemosina p̃bete aut
facite: sed honestiori uerbo usus
⁊ ur̃a bona scĩs participate. Fo
tẽpore qͦ apłs ista scribebat cre¬
dentes suis facultatib priuaban.¬
tur: Vnde laudando dicit in
epła ad hebreos udȩis credentib
& rapinã bonoꝵ ur̃oꝵ cũ gaudio
suscepistis. Idõ illos qͥ facultati¬
ꝓxp̃i nomine subsidia tẽpora¬
lia admirustrarent᷑ illoꝵ in¬
digentiã suã putantes bons
tẽporalib cũ eis in cõmune uten.¬
tes: &enĩ dĩ dona cõmunua N
debent fieri priuata hospitali¬
.tatẽ sectantes: Noridix hospi¬
.tales estote ł hospitalitatem
sequimini sed dix hospitalitatẽ
sectamini. Plus enĩ dix̃. Seqͥtur
nãq hospitalitat̃e qͥ rogantes
suscipit Sectat᷑ uero qͥ etiã
non rogantes cogit s querit
nefortẽ inbiuis & plateis ex¬
tra tectũ remaneant. Magna
& enĩ uirtus ÷ hospitalitas: ꝑ ꝗ

Expanded text:
de Daniel et sociis ejus legimus. Necessitatibus sanctorum communicantesdixit, sanctis eleemosynam praebete aut facite, sed honestiori verbo usus est: Vestra bona sanctis participate. Eo tempore quo Apostolus ista scribebat, credentes suis facultatibus privabantur; unde laudando dicit, in Epistola ad Hebraeos, Judaeis credentibus: Et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis . Ideoque illos qui facomine subsidia temporalia administrarent, illorum indigentiam suam putantes, bonis temporalibus cum eis in commune utentes. Dei etenim dona communia non debent fieri privata. Hospitalitatem sectantes. Non dixit, Hospitales estote, vel hospitalitatem sequimini, sed dixit: Hospitalitatem sectamini. Plus enim dixit; sequitur namque hospitalitatem, qui rogantes suscipit: sectatur vero qui etiam non rogantes cogit et quaerit, ne forte in vicis et plateis extra tectum remaneant. Magna etenim virtus est hospitalitas, per quam
Abbreviated transcription (Latin):
angelis possessuri sunt. Ista be¬
atitudo &salus aterna ꝓior. ẽ.
modo Nobis quã esset eo tẽpore
quando credimus : quã dũ finis
mundi magis acmagis ad ꝓpin¬
quat uita futura & salus ȩcer.¬
na magis ac magis festinat.
N ox p̃cessit dies autẽ ad ꝓpinqͣbit.
Nox ⁊ cetitas infidelitatis: Nox ÷
ignorantia. nox etiam : conuer¬
satio tenebrosa inpeccatis: Ista
nox dũ precedit cotidie inȩlec.¬
tis & aduitã ȩternã predestina¬
tis: ad ꝓpinquat dies inlumina¬
tio iudelicet fidei cognitio sc̃e
trinitatis asplendor urtutum
qm̃ dũ transeunt cotidie ꝑ mor¬
te corporis aberũtus istius scłi

Expanded text:
sta beatitudo et salus aeterna propior est modo nobis quam eo tempore quando credidimus, quoniam dum finis mundi magis ac magis appropinquat, vita futura et salus aeterna magis ac magis festinat. Nox praecessit, dies autem appropinquavit. Nox est caecitas infidelitatis, nox est ignorantia, nox est etiam conversatio tenebrosa in peccatis. Ista nox quotidie praecedit in electis, et ad vitam aeternam praedestinatis appropinquat dies, illuminatio videlicet fidei, cognitio sanctae Trinitatis, et splendor virtutum, quoniam dum transeunt quotidie per mortem corporis ab aerumnis hu
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓxp̃i nomine accerrime est
ustulatus: Don fuisset laude
dignus ꝑfecte inuentus nisi a
suo ꝑsecutore fuisset ustulatus:
Ideoq ipsa potestas fuit occasio
laudis enis Sic deceteris sanctis
martirib intelligendũ: & de
omĩb qͥ in iuste dapnantur: Dĩ
enĩ. minister ÷ tibi nabonũ dei
enĩ minister ⁊ id ÷ adõ ÷ constitutꝰ
ad bonũ tuũ ut suo timore et
adiutorio custodiat & tueatur
te mterficiaris ab inimico tuo¬
& ut tuã substantiã non diripi.¬
ant alii. Aliter: sunt multi qͥ
uolunt agere malũ sed timent
potestatẽ mundaña & causa
huius timoris non ꝑficiunt qđ
cupiunt: Ergo ad bonũ illorũ
nefaciant malũ potestates ille
prepositȩ s̃: qr quo amplius
homo malũ facit eo amplius
poerias sustinebit maiores. ⁊ di
autẽ male fecistime: id ÷ non
leue feras potestatẽ timere: Pote¬
rit enĩ te dãpnare: inuenta occa¬
sione. Nonenĩ sine causa gladiũ

Expanded text:
qui pro Christi nomine acerrime est qui pro Christi nomine acerrime est ustulatus. Non fuisset laude dignus perfecte inventus, nisi a suo persecutore fuisset ustulatus; ideoque ipsa potestas fuit occasio laudis ejus. Sic de caeteris sanctis martyribus est intelligendum, et de omnibus qui injuste damnantur. Dei enim minister est tibi in bonum. Dei enim minister est, id est, a Deo constitutus est ad bonum tuum, ut suo timore et adjutorio custodiat et tueatur te, ne interficiaris ab inimico tuo, et tuam substantiam non diripiant alii. Aliter: Sunt multi qui nolunt agere malum, sed timent potestatem mundanam, et causa hujus timoris non percipiunt quod cupiunt. Ergo ad bonum illorum ne faciant malum, potestates illae praepositae sunt, quia quo amplius homo malum facit, eo amplius poenas sustinebit majores. Si autem male feceris, time; id est, non leve feras potestatem timere: poterit enim te damnare inventa occasione. Non enim sine causa gladium
Abbreviated transcription (Latin):
ut bene laborantes laudent &
adiuuent: male uero facientes
dãpnent: Sed & siquis bonũ facit
nontimet potestatẽ: qui uero
malũ timet abea dãpnari. Un¬
de subdit apłs Uisautẽ non
timere potestatẽ bonũ fac &
habebis laudẽ exilla Dondiõ
laudabitte illa potestas. quia
multe potestates s̃ quȩ in subdi¬
tis magis malũ quã bonũ diligt.
Sed habebis laude ex illa potesta¬
te: idt̃ ipsa erit occasio ut tu¬
laude dignus sisquia situo exẽ¬
plo adfidẽ ł iustitiȩ oꝑa fuerit
ꝑducta laudabis tã abilla quã
etiã ab alus apud dm̃ quoq laude
dignus eris: aliter Si potestas illa
usq ad mortẽ te poenis ad flixerit
aut inaliquo contraria extiterit.
tu qui legitime decertando mor¬
tẽ aut aliquã iniuriã patienter
ꝑtuleris. habebis ex illã laudẽ.
id ÷ ipsa p̃bebit occasionẽ ut tu
eiꝰ tibi in rogatis ꝑpetuã beatitu¬
dinẽ & laudabis apud dm̃ & ho.¬
mines: Consideremus laurentiũ

Expanded text:
ut bene laborantes laudent et ut bene laborantes laudent et adjuvent, male vero facientes damnent. Sed si quis bonum facit, non timet potestatem: qui vero malum timet, ab ea damnatur; unde subdit Apostolus: Vis autem non timere potestatem? bonum fac, et habebis laudem ex illa. Non dicit laudabit te illa potestas, quia multae potestates sunt, quae in subditis magis malum quam bonum diligunt, sed habebis laudem ex illa potestate, id est, ipsa erit occasio ut laude dignus sis, quia si tuo exemplo ad fidem vel justitiae opera fuerit perducta, laudaberis tam ab illa, quam etiam ab aliis, et apud Deum quoque laude dignus eris. Aliter: si potestas illa usque ad mortem poenis te afflixerit. aut in aliquo contraria exstiterit, ut quoque legitime decertando mortem aut aliquam injuriam patienter pertuleris, habebis ex illa laudem, id est, ipsa praebebit occasionem ut tu ejus tibi irrogatis perpetuam beatitudinem, et laudaberis apud Deum et homines. Consideremus Laurentium
Abbreviated transcription (Latin):
os dicitur:. Non÷ nobis conlucta¬
tio aduersus carnẽ & sanguinẽ
sed aduersus principes & potesta¬
tes: Sed iste sensus ualde ÷ suꝑ-¬
flius quia innullo debemꝰ subdi
demonibus: Qui antẽ resisturit
potetatib regil iudelicet prin¬
cipib ac dom̃mis suis: ipsi sibi¬
dãpnationẽ ad quirunt : Pro qua¬
litate enĩ cylpe. adquirunt sibi
umdictã qr iratȩ ille potestates
dũ subditi eis parere contẽpnuł.
aut occidunt eos aut incarcerẽ
mittunt. aut etiã inexilũ dirr¬
gunt Si quȩsierit aliquis cur
dñs dãpnauit serũu aut prin¬
ceps subiectũ respondet Resiste¬
bat mibi: & id circo uindictam
accepi ex illo: Considerandũ aut̃
q non de dãpnatione aeterna
loquitur apłs sed decorporali eo
modo quodictũ habemꝰ: Dã prin¬
cipes nonstimori boni oꝑis sed
mali: idẽ non sunt adhoc consti¬
tuti ut timorẽ inͤciant bene
laborantib & bono oꝑi insisten¬
tib sedmale facientib & seruire
nolentib: bã ad hoc sconstituti

Expanded text:
os dicitur: Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates . Sed iste sensus valde est superfluus, quia in nullo debemus subdi daemonibus. Qui autem resistunt potestatibus, regibus videlicet et principibus, et dominis suis, ipsi sibidamnationem acquirunt. Pro qualitate enim culpae acquirunt sibi vindictam, quia iratae illae potestates dum subditi eis parere contemnunt, aut occidunt eos, aut in carcerem mittunt, aut etiam in exsilium dirigunt. Si quaesierit aliquis, cur Dominus damnaverit servum, aut princeps subjectum? responde, Resistebat mihi, et idcirco vindictam accepi ex illo. Considerandum autem, quia non de damnatione aeterna loquitur Apostolus, sed de corporali, eo modo quo dictum habemus. Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali, id est, non sunt ad hoc constituti ut timorem incutiant bene laborantibus et bono operi insistentibus, sed malefacientibus et servire nolentibus. Nam ad hoc sunt constituti,
Abbreviated transcription (Latin):
alterutrũ diligentes qr unus ÷
qͥ unã fidẽ haberit & utio
baptismate s̃ abluti ita se in¬
uicẽ diligere sed̾m dm̃ debent
ueluti fratres exuno matris
utero egrassi Honore inuicem
uobis inpendite p̃lati subiectis.¬
& subiecti p̃latis: qr humilitatis
uirtus etiã  ethicis placit
cũ seruo inutili dẽpnemini. Qui
ligatis manib: & pedib missus
÷ intenebras Et non solũ qͥ pre :
uerũ etiã omĩs subiectus studi¬
osus & uelox deb& esse ad omne
lectione dei & ꝓxcimi neforte
audiatis qr nec frigidus es nec
callidus. Incipiã te euomere
deore meo Debuuis igrus fer-¬
uore dicit dr̃s ineuangelio
Ignẽ ueni mittere irit̾ram: dño¬
seruientes: Non diuitis neq
uituis: siue dilectationib illi
drio serinunt: qͥ eiꝰ p̃cepta ser¬
uant: Spe gaudentes: Spes est
expectatio futuroꝵ bonoꝵ: Inde
dicit apłs modo spe siue expec¬
tatiorie premioꝵ celestiũ. sitis
gaudentes etiã mangustus. In
tribulatione nob illata aꝑ se

Expanded text:
diligentes, quia unus est qui unam fidem habent et uno baptismate sunt abluti, ita se invicem diligere secundum Deum debent, veluti fratres ex uno matris utero egressi; honore invicem vobis impendite, praelati subjectis, subjectivirtus, etiam ethnicis placet. cum servo inutili damnemini, qui, ligatis manibus et pedibus, missus est in tenebras. Et non solum qui praeest, verum etiam omnis subjectus, studiosus et velox debet esse ad omnelectione Dei et proximi, ne forte audiatis: Quia nec frigidus es, nec calidus, insipiam te evomere ex ore meo . De hujus ignis fervore, dicit Dominus in Evangelio: Ignem veni mittere in terram servientes, non divitiis neque vitiis, sive delectationibus. Illi Domino serviunt qui ejus praecepta servant. Spe gaudentes, spes est exspectatio futurorum bonorum. Inde dicit Apostolus modo: Spe sive exspectatione praemiorum coelelestium sitis gaudentes etiam in augustiis; in trib ulatione, vobis illata
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓclĩ amore non agitur: simu¬
latio & finctio uocanda ÷. Idõq
qͥ fr̃m diligefre dicitur. Sinon
correxerit cũ eũ errare uide¬
rit. simulatã caritatẽ erga
ꝓximũ habere cũ uincitur:
O dientes malũ. idt̃ diabolũ &
menbra illius atq om̃e pecca¬
tũ sitis odientes: Notandũ aut̃ẽ
odiũ hic inbonã parcẽ accipr¬

Expanded text:
 Dei amore non agitur, simulatio et fictio vocanda est. Ideoque qui fratrem diligere dicitur, si non correxit cum eum errare viderit, simulatam charitatem erga proximum habere convincitur. Odientes malum, id est diabolum et membra illius, atque omne peccatum sitis odientes. Notandum autem, odium hic in bonam partem accipi
Abbreviated transcription (Latin):
qua fracañ quasi sus meritis me¬
ruerit saluari & dicit. Situo
gentilis ꝑ gr̃am dĩ separatuses a pa-¬
ganismo & abhisqͥ abex ordio sui
diuersis erroribus adõ sunt separati
& contra consuetudm̃ẽ insertus es

Expanded text:
ur quasi suis meritis meruerit salvari, et dicit: Si tu, o gentilis, per gratiam Dei separatus es a paganismo, et ab his qui ab exordio sui diversis erroribus a Deo sunt separati, et contra consuetudinem in
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os debemus diligere ꝓpter dei
amorẽ: licet ab illis ꝑ secutiotĩe
sustineamus. non tamen debemꝰ
one dĩ & ꝓprmu totã legẽ corr¬
sistere. Quare dicat apłs insola
dilectione prcimilgẽ impleci
qđ hoc modo soluitur: Quia in
dilectione ꝓximi consistit ddi¬
lectio dĩ: Neq eNñ ꝓpximus
sit ie dõ nec dssine praximo
potest diligi Uel etiã idõ iN
dilectione pcimi totã legem
dicit impleri: quia dilectione
dĩ nonsic facile possumꝰ ꝓbari
utrũ diligamus dm̃ annon
sicuti dedilectione ꝓximi:
Uerbi gr̃a dũ malũ ꝓmalo nori
reddo dũ peocanti mme fr̃i di¬
mitto. Dũ colligo uagũ adhos.¬
pitium dũ hilari & uultu ele¬
mosinã impendere satago dũ
oro ꝓ ꝑsequentib apparet utiq
inhiscctalib quia diligo pai¬
mũ. Et dũ diligo ꝓximũ osten¬
do me diligere &dm̃ cuiusman¬
datis obtempero. hoc enĩ manda¬
tũ dĩ habemus ut qui diligit
qͥa ꝑcdilectionẽ ꝓximi ꝑuenit᷑¬

Expanded text:
nostros debemus diligere propter Dei amorem; et licet ab illis persecutionem sustineamus, non tamen debemusone Dei et proximi totam legem consistere: quare dicat Apostolus in sola dilectione proximi legem impleri? Quod hoc modo solvitur, quia in dilectione proximi, consistit et dilectio Dei. Neque enim proximus sine Deo, nec Deus sine proximo potest diligi. Vel ideo etiam in dilectione proximi totam legem dicit impleri, quia in dilectione Dei non sic facile possumus probari, utrum Deum diligamus annon, sicut in dilectione proximi. Verbi gratia: Dum malum pro malo non reddo, dum peccanti in me fratri dimitto, cum colligo vagum ad hospitium, dum hilari mente et vultu eleemosynam impendere satago, dum oro pro persequentibus, apparet utique in his et talibus, quia diligo proximum: et dum diligo proximum, ostendo me diligere et Deum, cujus mandatis obtempero. Hoc enim mandatum habemus a Deo, ut qui diligit per dilectionem
Abbreviated transcription (Latin):
gal Uectigal ⁊ tributũ phiscale
& dicitur auebendo eo qđ accipi¬
atur deuectis. id̃ deportatis¬
dite illi nonsolũ incoͥnquinis¬
cendo & humiliando sedmurie.
emim qͥc quã debeatis: nisi
ut inuice diligatis: Id t̃ sic om̃ĩb
seruitutis ur̃ae obsequia & debi¬
ta reddite: ut nemini quicquã
ꝓ quo uob irascatur debeatis.
nisi ut inuicẽ diligatis. Reddite
debitõ &̃ obsequio qđ om̃ĩb potes¬
tatib & principib ꝑsoluere de
bemus eos qui nobis p̃positist̃
diligere debemus: hoc debitum
uitur debetur infoturo quoq
fine fine plemus firmabitur.
Quienĩ diligit ꝓrimũ legẽ imple.¬
uit: Proximus iste non tantum
ꝓpinquus cognatione aut aliqua
affmitate sedetiã omĩs bomo in¬
telligitur quẽ diligendo legem
moxsi implemus: qr qđ moyses
ꝓliba ꝑlegẽ. Don occides non
ad ulterabis & cetera talia: Si
dilectionẽ habemus contraꝓtri.¬
mũ nonagimꝰ. Sienũ ꝓrimum
diligis sicut temet ipsũ: Non

Expanded text:
gal" est tributum fiscale, gal" est tributum fiscale, et dicitur a uehendo, eo quod accipiatur de uectitus, id dite illi, non solum in conquiescendo et humiliando, sed etiam emini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Sic omnibus servitutis vestrae obsequia et debita reddite, ut nemini quidquam pro quo vobis irascatur, debeatis, nisi ut invicem diligatis. Reddite debitum et obsequium, quod omnibus potestatibus et principibus persolvere deest, eos qui nobis praepositi sunt, diligere debetis. Hoc debitum culo vivitur, debetur, in futuro quoque sine pondere plenius firmabitur. Qui enim diligit proximum, legem implevit. Proximus iste non tantum propinquus cognatione aut aliqua affinitate, sed etiam omnis homo intelligitur, quem diligendo, legem Moysi implemus, quia quod Moyses prohibet per legem: Non occides, non adulterabis, et caetera talia, si dilectionem habemus contra proximum non agimus. Si enim proximum diligis sicut teipsum, non
Abbreviated transcription (Latin):
militib quęrentib quid agere
deberent: respondit: Neminem
concutiatis nemini calũpt uã
faciatis: sed contenti estote str¬
pendus ur̃is Ubi notandũ quod
nondixit. Dolite militare quia
milites ad eo constituunt᷑ ut ab
eis patriȩ sibi cõmisse tueatur:
Reddite om̃ib debita id÷ consue¬
tũ obsequiũ. dicut & diĩs ait
Reddite quȩ sunt cesaris cesari: &
quesunt da dõ Cui tributũ debe¬
tis reddere. reddite ei tributũ:
sicut & ipse conditor ꝓse ã petro
didragina: Tributũ dicit᷑ a tribu¬
nif& tribunus atribus : Diqͥdẽ
romulus conditor & auctor ro¬
mȩ intres partes popłm sibi
sub ditũ diuisit rationabili dis¬
tributione insenatores uidelic&
qui & consules uocabantur. in mi¬
lites & agricolas. & unicuiq par.¬
.ti principẽ unũ constituit: qͥ
tribunus dicebatur eo qđ un u
expartib p̃ esset. Censum uero
qđ a subditis exigebatur tribu¬
tũ dicebatur: Cui uectigal: aecti¬

Expanded text:
militibus quaerentibus quid agere militibus quaerentibus quid agere deberent, respondit: Neminem concutiatis, nemini calumniam faciatis, sed contenti estote stipendiis vestris . Ubi notandum est, quia non dixit: Nolite militare, quia milites a Deo constituuntur, ut ab eis patriae sibi commissae tueantur. Reddite ergo omnibus debita, id est consuetum obsequium; sicut Dominus ait: Reddite quae sunt Caesaris Caesari, et quae sunt Dei Deo : cui tributum, debetis reddere, reddite ei tributum, sicut et ipse Conditor pro se et Petro didrachma . Tributum dicit a tribunis, et tribuni a tribus. Siquidem Romulus conditor et auctor Romae, in tres partes populum sibi subjectum divisit rationabili distributione: in senatores videlicet, quae et consules vocabantur, in milites et agricolas, et unicuiqti principem unum constituit qui etiam tribunus dicebatur, eo quod uni ex partibus praeesset. Census uero qui a subditis exigebatur "tributum" dicebatur. CUI VECTIGAL. "Vecti
Abbreviated transcription (Latin):
mentẽ quã debetis habere mun:¬
dã indilectione eiꝰ cui subditi estis.
maxime ꝓpt̃ hoc qr adõ constr¬
tutus ÷ cuius ordmatioru reluc¬
tari non debes Uerbi gr̃a: Es sub.¬
ditus illi timens dãpnũ tẽporale.
dũ seruis ad oculũ : Esto subditus
ꝓpter conscientiã mentis. ut it
ipsa conscientia quã ds̃ intuetur
nehabeas illũ odio cui p̃stas obse.¬
quiũ sed tua mens ꝑhibeat tibi
testimoniũ qđ ex corde diligas
illũ. Idõ enĩ & tributa p̃statis.
sub audis qr adõ prepositi sunt
uobis ł qr defendunt uos ab hos¬
tib & suo timore constringurT
inimicos ur̃os ne interficiamini
abillis. neq ur̃a bona diripiatT
ł etiam ne inuos suã umdictã
exerceant si maliquo rebelles fu¬
eritis & eoꝵ ir̃a paciamit iu sicut
passi sunt iudȩi qͥ noluer̃ roma¬
nis tributũ dare Unde & sequit᷑:
Ministri enĩ dĩ sunt in hoc ipsum
seruientes subaudis ut uos defen¬
dent reos puniant. tributũ a uob
accipiant Sic & ioħs baptista

Expanded text:
mentem quam debetis habere mundam in dilectione ejus cui subditi estis, maxime propter hoc quia a Deo constitutus est, cujus ordinationi reluctari non debetis. Verbi gratia: Es subditus illi timens damnum temporale, dum servis ad oculum: esto subditus propter conscientiam mentis, ut in ipsa conscientia quam Dominus intuetur, non habeas illum odio cui praestas obsequium, sed tua mens perhibeat tibi testimonium quod ex corde diligas illum. Ideo enim et tributa praestatis. Subaudis quia a Deo praepositi sunt vobis, vel quia defendunt vos ab hostibus, et suo timore constringunt inimicos vestros, ne interficiamini ab illis, neque vestra bona diripiant, vel etiam ne in vos suam vindictam exerceant, si in aliquo rebelles fueritis: et eorum iram patiamini, sicut passi sunt Judaei, qui noluerunt Romanis tributum dare. Unde et sequitur: Ministri enim Dei sunt, in hoc ipsum servientes. Subaudis ut vos defendant, reos puniant, tributum a vobis recipiant. Sic et Joannes Baptista