comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
circausus corporales omnis sua mouetur intentio & peromnes motussuos
erga uoluptates ac libidines corporis occupatur siuero talissit qui incom¬
mune aliquid curare uel prouidere studeat aut rei publice consulens
aut magistratib parens aut quicqͥd illud est quod in commune cestepro¬
desse uideatur exerc&. Iamuero siquit alissit ut aliquidmeli u
quamhaec quaetor porea uidentur intellegat. & sapientiae acscientiae
operam hab& sine dubio erga huiusce modi studia omnem sui declinaũ
industriam quopossit  in quisita ueritate rerum causas rationẽ¬
que cognosatasicutergo in hac uita alius quidem summumbonum corporis
nidicat uoluptatem: alius uero in commune consulere. alnis studuis & intelle¬
gentiae operam dare. Itarequirimus milla inta quȩ uera est quae abscondita
esse dicitur cumxp̃o indõ id est imila a&ernauita: si aliqui taliserit nobis ui¬

Expanded text:
circa usus corporales omnis sua movetur intentio, et per omnes motus suos circa usus corporales omnis sua movetur intentio, et per omnes motus suos erga voluptates suas ac libidines corporis occupatur: si vero talis sit qui in commune aliquid curare vel providere studeat, aut reipublicæ consulens, aut magistratibus parens, aut quidquid illud est quod in commune certe prodesse videatur, exercet. Jam vero si quis talis sit ut aliquid melius quam hæc quæ corporea videntur intelligat, et sapientia et scientiæ operam habeat, sine dubio erga hujuscemodi studia omnem declinabit industriam, quo possit inquisita veritate rerum causas ratione. Sicut ergo in hac vita alius quidem summum bonum corporis judicat voluptatem, alius vero in commune consulere, alius studiis et intelligentiæ operam dare: ita requiramus in illa vita quæ vera est, quæ abscondita esse dicitur cum Christo in Deo, id est in illa æterna vita, si aliquis talis erit nobis vi
Abbreviated transcription (Latin):
uitae habitatione unxerunt lucida egloriosa exresurrectione suscipient
Ita &impii quique quin hacuita errorum tenebras & noctem gnorantuac
dlexerunt obscuris & atris postresurrectionem corporib induantur
ut ea ipsa caligo ignorantiae quae in hoc mundo interiora corum mentes
obsederat: infuturo perexterius corporis appareat indumentum
similiter quoque &ani decarcere sentiendum est: sed sufficiant ista in
eraeien i loco quac interim nunc ut dicendi ordo seruar&ur : quam pau¬
DERE PRO MIS SIONIDUS¬
Cestumest quia nullum animal omnimodis otiosum atqrimmobile essẽ potest
se domni genere remoueri &agere semper & uelle aliquid gestit Ehanc
inesse naturam omnib animantib: manifestum puto multo ergo magis
rationabile animal i d est hominis naturam necesseest semper aliquit mo¬
uere uel agere: &si quidem imemor suisit &quit se deceat ignoret

Expanded text:
vitæ habitationibus vixerunt, lucida et gloriosa ex resurrectione suscipient, vitæ habitationibus vixerunt, lucida et gloriosa ex resurrectione suscipient, ita et impii quique qui in hac vita errorum tenebras et noctem ignorantiæ dilexerunt, obscuris et atris post resurrectionem corporibus induantur, ut ea ipsa caligo ignorantiæ quæ in hoc mundo interiores eorum mentes obsederat, in futuro per exterius corporis appareat indumentum. Similiter quoque et de carcere sentiendum est. Sed sufficiant ista in præsenti loco, quæ interim nunc, ut dicendi ordo servaretur, quam paude repromissionCertum est quia nullum animal omni modo otiosum atque immobile esse potest, sed omni genere moveri et agere semper et velle aliquid gestit: et hanc inesse naturam omnibus animantibus, manifestum puto. Multo magis ergo rationabile animal, id est, hominis naturam necesse est semper aliquid movere vel agere. Et si quidem immemor sui sit, et quid se deceat ignoret,
Abbreviated transcription (Latin):
sũ illud intellegi de diunsione ista ut qm̃unicuiq fidelium &iã siminimꝰ
sit in eclesia adesse angelus dicitur. qui& semper uidere faciem dĩ patris
a saluatore perhib&ur: &hic quiutique unumerat cumeo cui prae erat
sũsper in oboedientiam efficiatur In aignus auferriabeo dĩ angelus dicit᷑
&tunc parseius idest humanae naturae pars auilsa adĩparte
cum in fidelib deputatur qm̃ commonitiones ad ponĩ sibiadõ angeli
non fideliter custo diuit sed & exteriores tenebras ut ego opinor nontã
aerem aliquem obscurum. &smneullo lumine intellegendum peto
quam dehnis quiprofundae ignorantiae tenebris inmersi extraomnes
&intellegentiae lumen effatisunt. Videndum quoqueest ne forte & iã
illud iste sermo sinific& quod s̃cut sẽĩ corporasua in quib: scãe & purae in hui

Expanded text:
su illud intelligi de divisione ista, ut quoniam unicuique fidelium, etiamsi minimus su illud intelligi de divisione ista, ut quoniam unicuique fidelium, etiamsi minimus sit in Ecclesia, adesse Angelus dicitur " qui etiam semper videre faciem Dei patris a Salvatore perhibetur; et hic utique unum erat cum eo cui præerat, si is per inobedientiam efficiatur indignus, auferri ab co Dei Angelus dicatur, et tunc pars ejus, id est humanæ naturæ pars, avulsa a Dei parte cum infidelibus deputetur, quoniam commonitiones appositi sibi a Deo Angeli non fideliter custodivit. VIII. Sed et exteriores tenebras, ut ego opinor, non tam aërem aliquem obscurum, et sine ullo lumine intelligendum puto, quam de his qui profundæ ignorantiæ tenebris immersi extra omne intelligentiæ lumen effecti sunt. Videndum quoque est, ne forte etiam illud iste sermo significet, quod sicut sancti corpora sua, in quibus sancte et pure in hujus
Abbreviated transcription (Latin):
diciuntur &epar secrum cuminfidelib: poni tam quam eapare quienpsocu
oropria nonsit aliorum sumimnitienda sine dubio genus aliqui a indicat poe¬
neeorum: quorum ut mihi uidetur sep arandus ab anima sp̃isindieatiue
doni & non recte administratus. Idest aut interram de fonusest aut in
sodario coligatus : Aufer&ur profecto ab anima donumip̃s &par sreliq̃
quae sip er est idest animae substantia cuminfidelib ponitur. diuisa ae se¬
parata ab eo sp̃ñ cumquo adiungens sẽ dño unus ĩp̃sesse debuerat. siuero
hoc non dedi sp̃u seddenatura ipsius ammae intellegendumest. parsenus
melior ila dic&ur quat adimaginem di & s̃imilitudmnem factaest: Alia aut̃
parsea quae post modũ perliberi arbitrii lapsum contranaturam prime
conditionis &puritatis adsumptaest. quae utiq pars ut porte amica & cara
materiae cum in fidelium sorte multatur Potest autem &am tertio sen¬

Expanded text:
dicuntur, et pars eorum cum infidelibus poni, tanquam ea pars quæ ipsorum dicuntur, et pars eorum cum infidelibus poni, tanquam ea pars quæ ipsorum propria non sit aliorsum sit mittenda, sine dubio genus aliquod indicat pœnæ eorum, quorum, ut mihi videtur, separandus ab anima spiritus indicatdoni, et non recte administratus, id est aut ad terram defossus est, aut in sudario colligatus, auferetur profecto ab anima donum spiritus, et pars reliqua quæ superest, id est animæ substantia, cum infidelibus ponetur, divisa ac separata ab eo spiritu cum quo adjungens se Domino unus spiritus esse debuerat. Si vero hoc non de Dei spiritu, sed de animæ ipsius natura intelligendum est, pars ejus melior illa dicetur quæ ad imaginem Dei et similitudinem facta est; alia autem pars, ea quæ postmodum per liberi arbitrii lapsum contra naturam primæ conditionis et puritatis assumpta est, quæ utique pars, utpote amica et chara materiæ, cum infidelium sorte mulctatur. Potest autem et tertio sen
Abbreviated transcription (Latin):
incomimina rione p&ecatorib uelut corporearum aegritudinum appellatio¬
nib memorantur inueni& quod animarum ueluitia ueliupplitia per
baee sguraliter indicentur. Vt autem intellegamis quia taratione qua
medici adiutoria languentib ad hibent. ut percura sreparent sanitatem
Bamas egit circaeos quil apsisunt & deciderunt in .i. dicio est illud quod
perhieremiam proph&am iub&ur Calix furorisdĩ propinari omnibus
gentib: ut bibant &insaniant &euomant : In quo comminatur dicens
quia siqui noluerit bibere non manducabitur. Ex quio utiq intellegitur quod
furor uindictae dĩ adpurgationem proficit animarum. Qm̃ autem & apoena
quaeperignem inferridicitur pro adiutorio intellegitur adhiberi esaias
doc & quide isrł quidem sic dicit. Ablu& dñs sordes filiorum & filiarum nion
& sanguinem expurgabit emedio ipsorum spũ iudicii & spũ ustionis: de

Expanded text:
in comminatione peccatoribus velut corporearum ægritudinum appellatioin comminatione peccatoribus velut corporearum ægritudinum appellationibus memorantur, inveniet quod animarum vel vitia vel supplicia per hoc figuraliter indicentur. Ut autem intelligamus quia ea ratione qua medici adjutoria languentibus adhibent, ut per curas reparent sanitatem, etiam Deus agit circa eos qui lapsi sunt et deciderunt in peccata, indicio est et illud, quod per Hieremiam prophetam jubetur calix furoris Dei propinari omnibus gentibus ut bibant, et insaniant, et evomant. In quo comminatur dicens, quia si quis noluerit bibere, non mundabitur. Ex quo utique intelligitur quod furor vindictæ Dei ad purgationem proficit animarum. Quoniam autem et ea pœna quæ per ignem inferri dicitur, pro adjutorio intelligitur adhiberi, Esaias docet, qui de Israël quidem sic dicit: «Abluet Dominus sordes filiorum vel filiarum Sion, et sanguinem expurgabit e medio ipsorum spiritu judicii et spiritu ustionis.» De
Abbreviated transcription (Latin):
uitiis quaeper̃seam potumque collegimus necessariam habemus
Interdum austerioris aemordatioris medicamenti curam. nonnũ¬
quam uero suduitii qualitas depoposcerit. rigore ferri &sectionis
asperitate in digemus quod ñ & ha&it super gresius fuerit morbiu modus
adultumum conceptum uitium &iam inis exurit. Quantomagis intellegen
qudo an d arierum eescelerum diuersitate collegerant utihuius cemodi poe¬
nalib curis inupeuiam gnis inferre supplicium hisquisan itatem amimar per¬
diderun : cuiusrei imagines &iam in scripturis scĩ referuntur: Denique in
deutero nomio sermo diuinius peccatorib comminatur: quo d febrib & ft ro¬
rib dẽ durigine puniantur: & oculorum facellationib: & mentis alienatione
oeparaf lexia & casitate ac debilitate renium cruciandi sint: siqui ergo ex
orio eteominicriptura congreg& omnes langorum cominemonrationes quiae:

Expanded text:
vitiis quæ per escam potumque collegimus, necessariam habemus vitiis quæ per escam potumque collegimus, necessariam habemus interdum austerioris ac mordacioris medicamenti curam; nonnunquam vero, si id vitii qualitas depoposcerit, rigore ferri et sectionis asperitate indigemus; quod si etiam hæc supergressus fuerit morbi modus, ad ultimum conceptum vitium etiam ignis exurit: quanto magis intelligenquæ ex peccatorum et scelerum diversitate collegerant, uti hujuscemodi pœnalibus curis, insuper etiam ignis inferre supplicium his qui sanitatem animæ perdiderunt? Cujus rei imagines etiam in Scripturis sanctis referuntur. Denique in Deuteronomio sermo divinus peccatoribus comminatur, quod febribus et frigoribus et aurigine punientur, et oculorum vacillationibus, et mentis alienatione, et paraplexia, et cæcitate, ac debilitate renum cruciandi sint. Si quis igitur ex otio de omni Scriptura congreget omnes languorum commemorationes quæ
Abbreviated transcription (Latin):
nis medicamento mitrgatum est: anhis affectib inmutatis generalis
poena estimulis uexabuntur sed & aliam suppliciorum speciem in¬
tellegi arbitror posse quia si quid sentimus soluta corporis membra
at q a suis inuicem diuulsa conpagib inmensi doloris generare cruciatũ.
Itacum anima extraordinem atq conpagem ueleam armoniane
qua adbene ogendum &utiliter sentiendum adõ creataest fueriat muen¬
ta  & sibim& ipsi ratttonabilium motuum conpagine consonare poenã
cruciatumq putandasit sibim& ipsius ferre discidii. &inconstantiae
suae atq inordinationis sentire supplicium quaeq animae dissolu¬
tio atque dnuulsio cum adhibiti ignis ratione fuerit explorata sire
dubio ad firmioremsu conpaginem inftaurationem que solidatur
Multa sunt &dam alia quaenos latent: quae illisoli cognita sunt quiest
medicus animarum nostrarum: sienim adcorporis sanitatem prolns

Expanded text:
nis medicamento mitigatum est; an his affectibus immutatis generalis nis medicamento mitigatum est; an his affectibus immutatis generalis pœnæ stimulis vexabuntur. Sed et aliam suppliciorum speciem intelligi arbitror posse; quia sicut quidem sentimus soluta corporis membra atque a suis invicem divulsa compagibus immensi doloris generare cruciatum, ita cum anima extra ordinem atque compagem, vel eam harmoniam qua ad bene agendum et utiliter sentiendum a Deo creata est, fuerit inventa, nec sibimetipsi rationabilium motuum compagine consonare, pœ- nam cruciatumque putanda sit suimetipsius ferre dissidii, et inconstantiæ suæ, atque inordinationis sentire supplicium. Quæ animæ dissolutio atque divulsio cum adhibiti ignis ratione fuerit explorata, sine dubio ad firmiorem sui compaginem instaurationemque solidatur. VI. Multa sunt etiam alia quæ nos latent, quæ illi soli cognita sunt qui est medicus animarum nostrarum. Si enim ad corporis sanitatem pro his
Abbreviated transcription (Latin):
dentib indie quaiudicabitas̃ occulta hominum sec̃dm eigłm meum
ꝑiħmxp̃m: Ex quo intellegitur. quod circaipsam animae sũbstantiam
torm̃ta quaedam ex ipsis p&ccatorũ noxiis affectib: generantur. & ne
ex his passionum uitiis quȩ animab accidere solent. Id est cũ uel flãmis¬
amoris exuritur anima uelteli autliboris ignib: maceratur. autcum iraagi
nimia&ates aliquanti intolerabiliter ferentes mostem sibire. quamhũ¬
cemodi cruciatus perp&i tolerabilius habere: Reciuiresiane sihis qrui
tioum malis istis quae supra diximus in r&itisunt n&cemendaueris aliqͥd
in hacurta adhuc positi conparare sibim& potuerunt:. &ita ex hoc mun¬
do abscesserunt: sũfficiat illis ad poenam: quod illis ipñis perdurantib
insc̃noxiis affectib cruciantur. Idest irae cielfuroris uel insaniae uel
meroris quorumutiq mostiferum uirus nollo in hac uita emendatio¬

Expanded text:
dentibus in die qua judicabit Deus occulta hominum, secdentibus in die qua judicabit Deus occulta hominum, secm.» Ex quo intelligitur quod circa ipsam animæ substantiam tormenta quædam ex ipsis peccatorum noxiis affectibus generantur. V. Et ne ex his passionum vitiis quæ animabus accidere solent, id est, cum vel flammisamoris exuritur anima, vel zeli vel livoris ignibus maceratur, aut cum ira aginimietates aliquanti intolerabiliter ferentes, mortem subire, quam hujuscemodi cruciatus perpeti, tolerabilius habuere. Requires sane si his qui vitiorum malis istis quæ supra diximus irretiti sunt, nec emendationis aliquid in hac vita adhuc positi comparare sibimet potuerunt, et ita ex hoc mundo abcesserunt, sufficiat illis ad pœnam quod illis ipsis perdurantibus in se noxiis affectibus cruciantur, id est, vel iræ, vel furoris, vel insaniæ, vel mœroris, quorum utique mortiferum virus nullo in hac vita emendatio
Abbreviated transcription (Latin):
suram quam intemperies collecta materiam suggesserit ac fomitẽ febriũ.
quae materiae qualitas exdiuersa in temperiȩ congregata causa uel acer¬
bioris morbi uel prolixioris existit. Ita anima cum multatudinẽ maloꝵ
operum & abundantiam in se congregauerit p&catorum : Conp&enti
tempore omnis illa malorum congregatio efferuescit ad suppliciũ
atque inflammatur adpoenas: cum mens ipsa uel conscientia perdi¬
uinam uirtutem omnia in memoriam recipiens quorum in sem&¬
ipsa signa quaedam ac formas cum p&car& expresserat. & sirguloꝵ
quae uel foede acturpiter gesserat uel&iã impie commiserat histo¬
riam quandam scelerum suorum ante oculos uidebit expositam:
Tunc & ipsã conscientia propriisstimulis agitatur atq: conpurgitur &
sui ipsa efficitur accusatrix & testis. Quodita sensisse &iam paulũ apostolũ
puto cumdicit. Interse inuicem cogitationib: accusantib aut &iã desen¬

Expanded text:
suram qua intemperies collecta materiam suggesserit ac fomitem febrium; suram qua intemperies collecta materiam suggesserit ac fomitem febrium; quæ materiæ qualitas ex diversa intemperie congregata, causa vel acerbioris morbi vel prolixioris existit: ita anima cum multitudinem malorum operum et abundantiam in se congregaverit peccatorum, competenti tempore omnis illa malorum congregatio effervescit ad supplicium, atque inflammatur ad pœnas; cum mens ipsa vel conscientia per divinam virtutem omnia in memoriam recipiens, quorum in semetipsa signa quædam et formas, cum peccaret, expresserat, et singulorum quæ vel fœde ac turpiter gesserat, vel etiam impie commiserat, historiam quamdam scelerum suorum ante oculos suos videbit expositam; tunc et ipsa conscientia propriis stimulis agitatur atque compungitur, et sui ipsa efficitur accusatrix et testis. Quod ita sensisse puto etiam Paulum Apostolum cum dicit: «Inter se invicem cogitationibus accusantibus, aut etiam defen
Abbreviated transcription (Latin):
miitationem ita corpus incorruptum sit quo dresurgit: ut nesuplicus qͥdẽ
corrumpiualeat ac dissolui: siergo itasehab& qualitas eius corporis quod
resurg& amortuis : uide amus nunc qui dsibi uelit ignis a&erni cõmina¬
tio : Inuenimus namque in esaia proph&a. desgnariunus cuiusq propriũ
esse gnem quopunitur: ait enim: ambulate in lumine ignis uestri &inflãma
quam accendistis. perquossermones hoc uid&ur indicari: quod unusq̃sq
poccatorum flammam sibiipse proprii ignis accendat : & non in aliquem
ignem qui antea iamfuerit accensus ab alio uel ante ipsum substiterit de¬
mergatur: Cuius ignis esc̃a atque materia stint nostrapeccata: quae ab apło
paulo ligna & faenum. & stipula nominantur. & arbitror quod sic̃ incor¬
pore escae abundantia. & qualitas uel quantitas cibi contraria febres
generat. & febres diuersi uel modi ueltemporis secundum eam men¬

Expanded text:
mutationem ita corpus incorruptum sit quod resurgit, ut ne suppliciis quidem mutationem ita corpus incorruptum sit quod resurgit, ut ne suppliciis quidem corrumpi valeat et dissolvi. Si ergo ita se habet qualitas ejus corporis quod resurget a mortuis, videamus nunc quid sibi velit ignis æterni comminatio. IV. Invenimus namque in Esaia propheta designari uniuscujusque proprium esse ignem quo punitur; ait enim: «Ambulate in lumine ignis vestri, et in flamma quam accendistis. Per quos sermones hoc videtur indicari, quod unusquisque peccatorum flammam sibi ipse proprii ignis accendat, et non in aliquem ignem qui antea jam fuerit accensus ab alio, vel ante ipsum substiterit, demergatur. Cujus ignis materia atque esca nostra sunt peccata, quæ ab Apostolo Paulo ligna et fœnum et stipula nominantur. Et arbitror quod sicut in corpore escæ abundantia et qualitas et quantitas cibi contraria febres generant, et febres diversi modi vel temporis secundum eam men
Abbreviated transcription (Latin):
terram putanda sunt : quib: insita ratio eaquae substantiam contin& cor¬
poralem: quamuis emortua fuerint corpora &corrupta at quedispersa
uerbo tamendi ratio illa ipsa quae semper in substantia corporis saluaest eri¬
gat ea de terra: & restituat acrepar&. sicut ea uirtus quae in est ingrano
frumenti posicorruptionemeius ac mortem reparat acrestituit granũ
inculimi corpus &spicȩ. &itahis quidem qui regni caelorum hereditatẽ
consequimerebuntur ratioilla praeparandi corporis quam supra diximus
dĩiussũ ex terreno & animali corpore corpus reparat sp̃itale quodhabere pos¬
sit incaelis: hisuero quiinferioris meritis fuerint uel abiectiores. aut &iam
ultimi & abstrusi. prounius cuiusq uitae atque ammae dgnitate: &iam
gloria corporis & dignitas dabitur: Ita tamen : ut &iam eorum quiadignem
a&ernum uel adsuplicia destinandi sunt: peripsam resurrectionis per¬

Expanded text:
terram putanda sunt: quibus insita ratio ea quæ substantiam continet corterram putanda sunt: quibus insita ratio ea quæ substantiam continet corporalem, quamvis emortua fuerint corpora et corrupta atque dispersa, Verbo tamen Dei ratio illa ipsa quæ semper in substantia corporis salva est, erigat ea de terra, et restituat ac reparet, sicut ea virtus quæ est in grano frumenti, post corruptionem ejus et mortem reparat ac restituit granum in culmi corpus et spicæ. Et ita his quidem qui regni cœlorum hæreditatem consequi merebuntur, ratio illa reparandi corporis quam supra diximus, Dei jussu ex terreno et animali corpore corpus reparat spirituale, quod habitare possit in cœlis; his vero qui inferioris meriti fuerint, vel abjectioris, vel etiam ultimi et abstrusi, pro uniuscujusque vitæ atque animæ dignitate, etiam gloria corporis et dignitas datur: ita tamen ut etiam eorum qui ad ignem æternum, vel ad supplicia destinandi sunt, per ipsam resurrectionis per
Abbreviated transcription (Latin):
inuirtute : & quod in ignobilitate. quomodo surg& ingloria. & quod incor¬
ruptione quomodo ad incorruptione transferatur:. Quodutiq sicredunt
apostolo quia corp ingloria. &inuirtute. &in in corruptibilicate resurgens
sp̃itale iam effectum: absurdum uidetur &contra a postoli sensum dicere:
Idrursum carnis & sanguinis passionib: inplicari cũ manifeste dicat apłs
possidebit sed &illud quomodo accipiunt quod dicit a postolus. quia omnes
aiitem mmutabimur: quacutique inmutatio secundum illum ordinẽ quẽ
superius diximus expectanda est : In quasine dubio aignum aliquid diuina
graetia sp̃erare nosconuenit: quod futurum credimus hoc ordine quo nu¬
dum granum frumenti aut alicuius c&erorum interra seminatum deserbit
apostolus cuids̃ dat corpis prout uoluit cum primum granũ ipsum frum̃ti
mostium fuerit. Itanamque &iam nr̃ a corpora uelut granum cadere in

Expanded text:
in virtute; quod in ignobilitate, quomodo resurgat in gloria; et quod in corin virtute; quod in ignobilitate, quomodo resurgat in gloria; et quod in corruptione, quomodo ad incorruptionem transferatur. Quod utique si credunt Apostolo quia corpus in gloria et virtute et incorruptibilitate resurgens, spirituale jam effectum sit, absurdum videtur et contra sensum Apostoli dicere id rursum carnis et sanguinis passionibus implicari, cum manifeste dicat Apostpossidebit.» Sed illud quomodo accipiunt quod dicit Apostolus: Omnes autem immutabimur?» Quæ utique immutatio secundum illum ordinem quem superius docuimus, expectanda est in qua sine dubio dignum aliquid divina gratia sperare nos convenit; quod futurum credimus hoc ordine quo nudum granum frumenti aut alicujus cæterorum» in terra seminatum describit Apostolus, cui «Deus dat cor» pus prout vult,» cum primum granum ipsum frumenti mortuum fuerit. Ita namque etiam nostra corpora velut granum cadere in
Abbreviated transcription (Latin):
ingloria. Idest scõrum comparationem caelestium corporum sumpsit
dicens. aliagloria solis. aliagloria lunae aliagloria stellarum: &iterũ
uolens differentias eorum docere qui in hac uita non expurgati adresur¬
rectionemuenient Idest peccatores: de terrenis sumit exemplũ dicens:
Alia corpora uolucrum : alia piscium : digne &enim scĩs caelestia : terrena
p&catorib conparantur: Ha&cquidem dicta sint aduersum eos. quire sur¬
rectionem mostuorum. idest resurrectionem corporum negant:
Nunc uero sermonem conuestimus ad nonnullum nr̃orũ: quiuel proi¬
tellectus ex iguitate uelex planationis inopia : ualde uilem &abiectum
sensum dere surrectione corporis introducunt: Quos interrogamus quomodo in¬
tellegunt animale corpus gratia resurrectionis inmutandum & spĩtale fu¬
turum : & quo modo quod in infirmitate seminatur resurrecturum sentiaN

Expanded text:
in gloria, id est sanctorum, comparationem cœlestium corporum sumpsit in gloria, id est sanctorum, comparationem cœlestium corporum sumpsit dicens: «Alia gloria solis, alia gloria lunæ, alia» gloria stellarum;» et iterum volens differentias eorum docere qui in hac vita non expurgati ad resurrectionem venient, id est peccatores, de terrenis sumit exemplum, dicens: «Alia corpora volucrum, alia piscium.» Digne etenim sanctis cœlestia, terrena peccatoribus comparantur. Hæc quidem dicta sint adversus eos qui resurrectionem mortuorum, id est, resurrectionem corporum negant. III. Nunc vero sermonem convertimus ad nonnullos nostrorum qui, vel pro intellectus exiguitate, vel explanationis inopia, valde vilem et abjectum sensum de resurrectione cor poris introducunt. Quos interrogamus, quomodo intelligant animale corpus gratia resurrectionis immutandum, et spirituale futurum; et quomodo quod in infirmitate seminatur, resurrecturum sentiant
Abbreviated transcription (Latin):
bitu deformatur: Requiremus ab eis si possunt nobis sp̃italis corporis habitũ
de monstrare at que describere : quodutiq: facere nullomodo poterunt:
sẽd & differentias eorum quire surgunt inquiremus ab eis. quomodo os¬
tendunt uerum esse illud quoddictum est. Quia alia caro uolucrum.
alia piscium. & corpora caelestia & corpora terrestria: sed alico quidem
caelestium gloria alia uero terrestriam: alia uero gloria solis aliaglori a lunae alia
gloriastellarum. stella ab stella diffest ingloria it a& resurrectiomostuorũ:
sc̃cundum istamergo consequentiam caelestium corporum: ostendant nob
differentias gloriae eorum quire surgunt: & siullo genere conatisuerint
sccundum caelestium corporum differentias aliquã excogitare rationẽ:
quaeremur ab eis ut &iam secundum terrenorum corporum comparationẽ:
differentias resurrectionis ad signent: Nosuero ita intellegimus. quod
uolens apostolus describere quanta ess& differentia eorum quiresurged

Expanded text:
bitu deformatur, requiremus ab eis si possunt nobis spiritualis corporis habitum demonstrare atque describere: quod utique nullo modo facere poterunt. Sed et differentias eorum qui resurgunt inquiremus ab eis. Quomodo ostendent verum esse illud quod dictum est quia «alia caro volucrum, alia piscium, et corpora cœlestia et corpora terrestria, sed alia quidem cœlestium gloria, alia vero terrestrium, alia gloria solis, alia» lunæ, alia stellarum: stella a stella differt in gloria, ita et resurrectio mortuorum?» Secundum istam ergo consequentiam cœlestium corporum ostendant nobis differentias gloriæ eorum qui resurgunt, et si ullo genere conati fuerint secundum cœlestium corporum differentias aliquam excogitare rationem, quæremus ab eis ut etiam secundum terrenorum corporum comparationem differentias resurrectionis assignent. Nos vero ita intelligimus, quod volens Apostolus describere quanta esset differentia eorum qui resurgent
Abbreviated transcription (Latin):
omnium iustorum. ds̃ adam . abel. seth. enos. enoc. noe. sem. abrahã
isa ac ia cob. duo decim patriarcharum. morsi & prophetarum:
& quod hic ds̃ in nouis simis dieb: sic̃ ꝑproph& assuos ante promiserat
quiuenit anteomnem ereaturam natus expatreesta ciueum in
omnium conditione patriministrasie ꝑ ipsum narique omoruct
factasunt: Mouisumis temporib seipium ex maniens. homof aore
in carnatus est cumds esset: & homo factus mansit quoderards. corp̃
ad sum it nostro corpori simile: eosolo differens quodnatum ex
uerc enim & a mortuis resurrexit: &pi resurrectionem conues¬
satus cum discipulisiuis: adiumꝰ tusest: Tumdeinde honore

Expanded text:
omnium justorum, Domnium justorum, DIsaac, Jacob, duodecim Patriarcharum, Moysis et Prophetarum: et quod hic Deus in novissimis diebus, sicut per Prophetas suos ante promiserat,us ipse qui venit, ante omnem creaturam natus ex Patre est. Qui cum in omnium conditione Patri ministrasset, a per ipsum enim omnia facta sunt,» novissimis temporibus seipsum exinaniens, homo factus incarnatus est cum Deus esset, et homo factus mansit quod erat Deus. Corpus assumpsit nostro corpori simile, eo solo differens quod natum ex vere enim a mortuis resurrexit, et post resurrectionem conversatus cum discipulis suis, assumptus est. Tum deinde honore
Abbreviated transcription (Latin):
grecos & barbaros pollicentib ueritatem desiuimus apudomnes eam
quaerere qui eam falsis opinionib: adserebant postea quam credidim̃
multisinte quiseputant sentire quaexp̃i sunt & non nullieorum
diuersa aprioribus sentiant. seru &uruero & desiasticã pracdica¬
tio persuccesionis ordinem ab apostolis trordita: & usq ad praesens
in ecelesiis ꝑmanens. illa sola credendaest ueritas q̃uae innullo ab
necen aria crediderunt omnib: credentib: &iam his quipitriores
erga inquisitionẽ diuinae scientiae uidebantur manifestissimae
trdiderunt rationẽ scilic& ad sertionis eorum relinquentes ab
sint siluerunt. Profecto ut studiosiores quique ex posterissuis
sui fructum ostendere ualerent: hiui delic& qui dignossẽ & capaces
sapientiae praepararent : Species uero eorum quaeperpraedica¬
tionem apostolicam manifeste tradunt᷑ istaesunt : Primo quod
unus est dr̃ qui omnia creauit atque conposuit. quique ex nullis
essefecit un iuersa: Dsa prima creatura & conditione mundi

Expanded text:
Græcos et Barbaros pollicentibus veritatem, desivimus apud omnes eam quærere qui eam falsis opinionibus asserebant, posteaquam credidimus multi sint qui se putant sentire quæ Christi sunt, et nonnulli eorum diversa a prioribus sentiant, servetur vero ecclesiastica prædicatio per successionis ordinem ab Apostolis tradita, et usque ad præsens in Ecclesiis permanens: illa sola credenda est veritas, quæ in nullo abnecessaria crediderunt, omnibus etiam his qui pigriores erga inquisitionem divinæ scientiæ videbantur, manifestissime tradiderunt, rationem scilicet assertionis eorum relinquentes ab sint, siluerunt, profecto ut studiosiores quique ex posteris suissui fructum ostenderent, hi videlicet qui dignos se et capacessunt praedicata. Species vero eorum quae per praedicationem apostolicam manifeste traduntur, istae sunt. Primo quod unus est Deus qui omnia creavit atque composuit, quique cum nihil essent, esse fecit universa. Deus a prima creatura et conditione mundi
Abbreviated transcription (Latin):
eicestamen aduersum diabolum & angelos eius contrarias que uir¬
tutes. exeoquod illi peccatis eam onerare contendant : Nos uero
si recte consulteq uiuamus: ab huice modi exuere nos conemur

Expanded text:
ei certamen adversus diabolum et angelos ejus, contrariasque virei certamen adversus diabolum et angelos ejus, contrariasque virtutes, ex eo quod illi peccatis eam onerare contendant, nos vero si recte consulteque vivamus, ab hujusmodi onere nos exu
Abbreviated transcription (Latin):
uel filius &iam ipse dĩ habendussit necne: sedinquirenda iam
ista prouirib: sunt descã scriptura & sagati perquisitione inues¬
tiganda: sane quodiste spr sc̃s unumquem que scõrum uel pro¬
ph&arum uel a postolorum in spirauerit : & non alius sp̃s inue¬
teribus. alius uero in his qui inaduentum xp̃i inspiratisunt fue¬
rit᷑ manifestissime in ecclesiis praedicatur :
Posthaeo iam quod anima substantiam uitam que habens propriam.
cumex hoc mundo discesserit prosuis meritis dispensabitur siue
uitae aeternae acbeatitudinis hereditate potitura si hoc eisua
gest apraestiterint. siue igni a&erno acsupliciis mancipanda si
in hoc eam scelerum culpa detorserit: sed & quiaerit tempus re¬
surrectionis mortuorum cum corpus hoc quod in corruptione semina¬
tur surge t in corruptione. & quod seminatur in ignominia surg&
ingloria: Est & illud definitum in ecclesiastica praedicatione omnẽ
animamesse rationabilem : Liber i arbitrii & uoluntatis. essequoq

Expanded text:
el filius etiam Dei ipse habendus sit, necne: sed inquirenda jam ista pro viribus sunt de sacra Scriptura, et sagaci perquisitione investiganda. Sane quod iste Spiritus unumquemque sanctorum, vel Prophetarum, vel Apostolorum inspiraverit, et non alius Spiritus in veteribus, alius vero in his qui in adventu Christi inspirati sunt, fuerit, manifestissime in Ecclesiis prædicatur. Post hæc jam quod anima substantiam vitamque habens propriam, cum ex hoc mundo discesserit, pro suis meritis dispensabitur, sive vitæ æternæ ac beatitudinis hæreditate potitura, si hoc ei sua gesta præstiterint; sive igni æterno ac suppliciis mancipanda, si in hoc eam scelerum culpa detorserit: sed et quia erit tempus resurrectionis mortuorum, cum corpus hoc quod nunc «in corruptione seminatur, surget in incorruptione; et quod seminatur in» ignominia, surget in gloria.» Est et illud definitum in ecclesiastica prædicatione, omnem animam rationabilem esse liberi arbitrii et voluntatis; esse quoque
Abbreviated transcription (Latin):
omnes appellationes exoperibusenus ac uirtutibus nominataesunt:
Et innulla harum uelleui opiione intelligi corporale aliquid
potest: quod uel magnitudinem designare uide̾tur uel habitum. uelcolorem.
Qm̃hi qui apud̃ nos uideetur hominum filii uelc&erorum animalium se¬
minieorum aquib: seminati sunt respondent: uel earum inquarum utero
formaturae nutriuntur. habent ex his quicquid illud est: quod inlucem hane
ad sument acdeferunt processuri In fandum autem est & mlicitum dm̃:
patrem ingeneratione ungeniti filii sui atque in subsistentiam ens. ex ae¬
quare alicui uel hominum uelaliorum animantium generati: sed necesse ẽ
solum. sed ne incogitatione quidem uelsensu inueniri potest: ut humana cogita¬
tio possit ad praehendere: quomo do ingenitus dr̃ pater efficitur unigenitifili:
est namque ita a&erna ac sempiterna generatio: sicut splendor generatur

Expanded text:
omnes appellationes ex operibus ejus ac virtutibus nominatae sunt; omnes appellationes ex operibus ejus ac virtutibus nominatae sunt; et in nulla harum vel levi opinione intellpotest, quod vel magnitudinem designare videatur, vel habitum, vel colorem: quoniam hi qui videntur apud nos hominum filii, vel cæterorum animalium, semini eorum a quibus seminati sunt respondent, vel earum quarum in utero formantur ac nutriuntur, habent ex his quidquid illud est quod in lucem hanc assumunt, ac deferunt processuri. Infandum autem est et illicitum, Deum patrem in generatione unigeniti Filii sui atque in subsistentia ejus exæquare alicui vel hominum vel aliorum animantium generanti: sed necesse estsolum, sed ne in cogitatione quidem vel sensu inveniri potest, ut humana cogitatio possit apprehendere quomodo ingenitus Deus pater efficitur unigeniti Filii. Est namque ita æterna ac sempiterna generatio sicut splendor generatur
Abbreviated transcription (Latin):
rant procreata adõ. penitus deperirent: Oportuit ante mortem esse talẽ
uistutem quae futuram dissolueret mostem : &esset resurrectio quae indño
& saluat ore nostro formata est: quaeresurrectio in ipsa dĩ sapientia & uerbo
acuita consister&: Cum de in de qmfuturum erat ut aliqui ex his quicrea¬
tisunt proeo quod non naturaliter idest substantialiter in ess& eis bonum sed
accidens: non uolentes in conuertibiles & in commutabiles permanere ac
semper in eisdem bonis aequa acmoderata libratione durare sed conuersi¬
atque mutati destatusuo deciderent: uia factus est uerbum dĩ acsapientia:
quaeuia id circo dicitur quod adpatrem ducit eos qui incedunt per eam:
Quaecum que ergo diximus desapientiadĩ . haec conuenienter. aptabuntur
& intelleguntur &iam proeo quod filius dĩ uita est : & pro eo quod uerbum est
&proeo quod ueritasest & pro eo quodresurrectio est: Qinahae

Expanded text:
rant procreata a Deo, penitus deperirent: oportuit ante mortem esse talem rant procreata a Deo, penitus deperirent: oportuit ante mortem esse talem virtutem quæ futuram dissolveret mortem, et esset resurrectio quæ in Domino et Salvatore nostro formata est, quæ resurrectio in ipsa. Dei Sapientia, et Verbo, ac Vita consisteret. Tum deinde quoniam futurum erat ut aliqui ex his qui creati sunt, pro eo quod non naturaliter, id est substantialiter inesset eis bonum, sed accidens, non volentes inconvertibiles et incommutabiles. semper permanere, ac semper in eisdem bonis æqua ac moderata libratione durare, sed conversiatque mutati de statu suo deciderent: Via factus est Verbum Dei et Sapientia. Quæ Via idcirco dicitur, quod ad Patrem ducat eos qui per eam incedunt. Quæcumque ergo diximus de Sapientia Dei, hæc convenienter aptabuntur et intelligentur etiam pro eo quod Filius Dei vita est, et pro eo quod verbum est, et pro eo quod via est, et pro eo quod resurrectio est: quia hae
Abbreviated transcription (Latin):
uerbum: & hoc erat in initio apuddm̃: Qui autem initiumdatꝰ
uerbo ds̃ uel sapientiaedĩ intuere nemagis inipsum ingenitum patrem impi&atem
suam iact& cumeum neg& semper patrẽfuisse.& genuissel uerbum: & ha¬
buisse sapientiam in omnib: anterioribus ueltemporibus uel saeculis: uel siquid
illudest quod nominari potest: hicergo filius & iam omnium quae sunt.
uerita sest: & uita &recte : Nam quomodo uiuerent quae factasunt nisi ex uita
uel quomodo ueritate constarent eaquae sunt nisi ex ueritate descenderen.
uel quomodo rationabiles esse posstint substantiae nisi uerbum uel ratio
praeceder&. uel quomodo sapiens. nisi esset sapientia: : Uerum qm̃futurũ
erat ut &iam deciderent aliqui auita. & mortem sibiipsi consciscerent
ex eoipso quod auita deciderent. non enim aliud estmors quamauita dis¬
cedere & utique noness& consequens ut ea quae semel aduiuent dumfue¬

Expanded text:
verbum, et hoc erat in initio» apud Deum.» Qui autem initium dat verbum, et hoc erat in initio» apud Deum.» Qui autem initium dat Verbo Dei, vel Sapientiæ Dei, intuere ne magis in ipsum ingenitum Patrem impietatem suam jactet, cum eum neget semper patrem fuisse, et genuisse Verbum, et habuisse Sapientiam in omnibus anterioribus, vel temporibus, vel sæculis, vel si quid illud est quod nominari potest. IV. Hic ergo Filius etiam omnium quæ sunt Veritas est et Vita; et recte. Nam quomodo viverent quæ facta sunt, nisi ex vita? vel quomodo veritate constarent ea quæ sunt, nisi ex veritate descenderent? vel quomodo rationabiles possent esse substantiæ, nisi verbum vel ratio præcederet? vel quomodo saperent, nisi esset sapientia? Verum quoniam futurum erat ut etiam deciderent aliqui a vita, et mortem sibi ipsi consciscerent ex eo ipso quod a vita deciderent non enim aliud est mors quam a vita discedere; et utique non esset consequens ut ea quæ semel ad viven, dum fue
Abbreviated transcription (Latin):
uelut descripta ac praefigurata fuerant creaturis. seipsam persalomo¬
nem dicit creatam esse sapientia initium uiarum di. Continens scilic&
in sem& ipsã uniuersae creaturae uelinitiũm uel formẽs. uel species :
Quali autem modo intelleximus sapientiam in itium uiarum dĩ esse. &
quomodo creataesse dicitur species scilic& in se & initia totius praeformans
& continens creaturae : hoc modo &iam uerbum dĩ eamesse intelligen¬
dumest perhoc quod ipsa ceteris omnib: idest uniuersae creaturae
misteriorum & archanorum rationem quaeutique intradi sapientiam
continentur aperiat : & perhoc uerbum dicitur quia sit tamquam area¬
norum mentis interpres: Vnde &recte mihidictus uid&ur sermo ille
qui inactib pauliscriptumest iquia hic est uerbum animaluiuens:
Iohannes uero excelsius & praeclarius in initio euagłii sui dicit
propria definitione dm̃ esse definiens uerbum dicens. & dr̃ erat

Expanded text:
velut descripta ac praefigurata fuerant creaturis, se ipsa per Salomovelut descripta ac praefigurata fuerant creaturis, se ipsa per Salomonem dixit creatam esse Sapientia initium viarum Dei , continens scilicet in semetipsa universae creaturae vel initia, vel rationes, vel species. Quali autem modo intelleximus Sapiequomodo creata esse dicitur, species scilicet in se, et initia totius præformans et continens creaturæ: hoc etiam modo verbum Dei eam esse intelligendum est, per hoc quod ipsa cæteris omnibus, id est universæ creaturæ mysteriorum et arcanorum rationem, quæ utique intra Dei sapientiam continentur, aperiat: et per hoc Verbum dicitur, quia sit tanquam arcanorum mentis interpres. Unde et recte mihi dictus videtur sermo ille qui in Actibus Pauli scriptus est, quia hic est verbum animal vivens. Joannes vero excelsius et præclarius in initio Evangelii sui dicit, propria definitione Deum esse definiens verbum, dicens: «Et Deus erat
Abbreviated transcription (Latin):
& quod dici dedõ nefasest noluisse generare: Quod utrumq & absur¬
dumesse &impium omnib: pat& Id est ut autex eo quod non potuit
ds̃ proficeret ut poss&: Autcum poss& dissimular& ac differr& gene¬
rare sapientiam: Propt̃ quo dnossemꝑ dm̃patrem nouimus ungeniti
filii sui ex ipsoquidemnati. & quod est abipso trahentis. sine ullotam̃
initio non solumeo quod aliquib temporum spatiis distingui potest:
sẽ dne illo quidem quodsola apud sem & ipsũm mens intuerisol& &
nudo ut itadixerim intellectuatq: animo conspicari: Extra omne
ergo quoduel dici uel intelligi potest initium generatam esse creden¬
dum est sapientiam: In hac ipsa ergo sapientiae subsistentia quod omnis
uistus ac deformatio futurae inerat creaturae. Ueleorum quaeprin¬
cipaliter existunt uel eorum quae accidunt: Consequenter uistute pres¬
cientiae praeformata at que disposita prohis ipsis quae inipsa sapientia

Expanded text:
et, quod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absuret, quod dici de Deo nefas est, noluisse generare: quod utrumque et absurdum esse et impium, omnibus patet; id est, ut aut ex eo quod non potuit Deus proficeret ut posset, aut cum posset, dissimularet ac differret generare Sapientiam. Propter quod nos semper Deum patrem novimus unigeniti Filii sui, ex ipso quidem nati, et quod est ab ipso trahentis, sine ullo tamen initio, non solum eo quod aliquibus temporum spatiis distingui potest, sed ne illo quidem quod sola apud semetipsam mens intueri solet, et nudo, ut ita dixerim, intellectu atque animo conspicari. Extra omne ergo quod vel dici vel intelligi potest initium generatam esse credendum est Sapientiam. In hac ipsa ergo Sapievirtus ac deformatio futurae inerat creaturae, vel eorum quae principaliter existunt, vel eorum quae accidunt consequenter virtute praescientiae praeformata atque disposita: pro iis ipsis quae in ipsa sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
Praebentem se: & mentib inserentem eorum quicapaces uirtutũ eĩ
atque intellegentiae fiunt: Siergo semel recte receptumest unige¬
nitum filium dĩ sapientiam e iusesse substantialiter subsis tentem:
Nesciosiiam ultra euagari sensus noster debeat ad suspicandum.
nefoste ipiyar̃ postasis id est substantiaenis corporeum aliquid
habeat: Cumomne quod corporeumest uelhabitu uel colore uel
magnitudine design&ur: & quisum quam sanisensus habitũ uelco¬
lorem aut mensurae magnitudinẽ insapientia requisiuit. perhoo
quod sapientia est : Quo modo autem extrahiũ sapientiae generationem fuisse
aliquando dm̃patrem uelad punctum momenti alicuius potest quissentire
uelcredere. Quitamen pium aliquid dedõ intellegere nouerit uelsentire:
Aut enim non potussẽ dm̃dic& generare sapientiam antequã generar&.
ut eam quaeantenonerat postea genuerit ut ess&. Aut potuis se quidẽ

Expanded text:
præbentem se et mentibus inserentem eorum qui capaces virtutum ejus præbentem se et mentibus inserentem eorum qui capaces virtutum ejus atque intelligentiæ fiunt. Si ergo semel recte receptum est unigenitum Filium Dei, sapientiam ejus esse substantialiter subsistentem, nescio si jam ultra evagari sensus noster debeat ad suspicandum, ne forte ipsa ὑπόστασις, id est substantia ejus, corporeum aliquid habeat, cum omne quod corporeum est, vel habitu, vel colore, vel magnitudine designetur. Et quis unquam sani sensus habitum, vel colorem, vel mensuræ magnitudinem in sapientia requisivit, per hoc quod sapientia est? Quomodo autem extra hujus Sapientiæ generationem fuisse aliquando Deum patrem, vel ad punctum momenti alicujus quis potest sentire vel credere, qui tamen pium aliquid de Deo intelligere noverit vel sentire? Aut enim non potuisse Deum dicet generare Sapientiam antequam generaret, ut eam quæ ante non erat, postea genuerit ut esset; aut potuisse quidem,
Abbreviated transcription (Latin):
& diuersis nominib: proreb& opinionib appellantium nuncupat᷑:
sapientia nam que dicitur sic ut &ialo mondixit. Dn sore auit me initid̃
uiarum suarum in operasua . priusquam aliquid facer&: ante sȩcula fun¬
dauitme in initio prius quam terram facer &: priusquam producerent
fontes aquarum. antequam firmarentur montes : ante omnes autẽ
colles generatme : Dicitur autem & primogenitus. sic̃ dicit apostolus.
quiest primogenitus omnis creaturae : N&tamen alius est primoge¬
nitus ꝑnaturam quam sapientia sedunus atque idemest: Dequique
& apostolus paulus dicit: xp̃s dĩ uirtus & dĩsapientia: Nemo tamenpu¬
t& aliquid nos in substantiuum dicere : cum eum dĩ sapientiã nominam:
Id est ut exemplicausa finxerim quodeum nonueluit animal quod¬
dam sapiens sed remaliquam quae sapientes efficiat intellegamus

Expanded text:
et diversis nominibus pro rebus vel opinionibus appellantium nuncupatur. et diversis nominibus pro rebus vel opinionibus appellantium nuncupatur. Sapientia namque dicitur, sicut et Salomon dixit: «Dominus creavit me initium viarum suarum, et in ópera» sua antequam aliquid faceret, ante sæcula fundavit me.» In initio priusquam terram faceret, priusquam produceret» fontes aquarum, antequam firmarentur montes, ante omnes autem colles generat me.» Dicitur autem et primogenitus, sicut dixit Apostolus: «Qui est primogenitus omnis creaturæ.» Nec tamen alius est primogenitus per naturam quam Sapientia, sed unus atque idem est. Denique et Apostolus Paulus dicit: «Christus Dei virtus et Dei sapientia.» II. Nemo tamen putet aliquid nos insubstantivum dicere, cum eum Dei Sapientiam nominamus; id est, ut exempli causa finxerim, quod eum non velut animal quoddam sapiens, sed rem aliquam quæ sapientes efficiat, intelligamus,
Abbreviated transcription (Latin):
unstutibus animae coaptantur: sicut & salo mondicit: sensum diuinũ
inuenies: sciebat namque duogenera esse sensuum in nobis: unum
genus sensuum Mortale corruptibile. humanum: aliud genus immor
tale quod nunc diuinum nominauit: Hoc ergo sensũ diuino. non oculoꝵ
sed cordis mundi quae est mens dr̃ uideri ab his qui dignisunt potest
corsane promente: ⁊dest prointellectuali uirtute nominari. mom¬
nibus scripturis nouis acu&erib: abundanter inuenies: Hoc igitur
modo quamuis longe inferius quam dignum est ut pote ꝓinfirmitate
humanae intellegentiae naturamdĩ intellegentes : nuncquid sibiuelit nom̃ xp̃i
in xp̃odĩ tatis eius natura quod est unigenitus filius patris: & alia humana
natura quam in nouissimis temporibus pro dispensatione suscepit: propt̃
quod uiden dumest primo quid sit unigenitus filius dĩ quimultis quidẽ

Expanded text:
virtutibus animæ coaptantur, sicut et Salomon dicit: «Sensum divi» num virtutibus animæ coaptantur, sicut et Salomon dicit: «Sensum divi» num invenies. Sciebat namque duo genera esse sensuum in nobis, unum genus sensuum mortale, corruptibile, humanum; aliud genus immortale et intellectuale, quod nunc divinum nominavit. Hoc ergo sensu divino non oculorum, sed cordis mundi, quæ est mens, Deus videri ab his qui digni sunt potest. Cor sane pro mente, id est pro intellectuali virtute nominari in omnibus Scripturis novis ac veteribus abundanter invenies. Hoc igitur modo quamvis longe inferius quam dignum est, utpote pro infirmitate humanæ intelligentiæ naturam Dei intelligentes, nunc quid sibi velit nomen Christo deitatis ejus natura, quod est unigenitus Filius Patris; et alia humana natura quam in novissimis temporibus pro dispensatione suscepit. Propter quod videndum primo est quid sit Unigenitus filius Dei, qui multis quidem
Abbreviated transcription (Latin):
uidere propriae dicitur necui deri: Idcirconeque pater afilio neque
filius a patre uideri in eugło dicitur. sed agnosci: Quodsi proponat nob
aliquis quare dictumest: beatimundo corde qm̃ipsi dm̃ uidebunt.
multomagis &iam exhoc ut ego arbitror ad sertionostra firmabitur
nam quid aliumest dm̃uidere corde : nisi secundum id quodsupra ex¬
posumus mente eum intellegere atque cognoscere requenter namq
sensibilium membrorum nomina adanimam referuntur. Ita ut
oculiscordis uidere dicatur. Id est uirtute intellegentiae aliquid intel¬
lectuale conicere: sic & audire aurib dicitur: cum sensum intellegentiae
profundioris aduertit sic & uticam possidentib: dicimus: cummandit¬
& comedit panem uitae. quidecalo descendit: similiter & c&eris uti
membrorum officiis dicitur : quae excorpora appelt latione trans lata

Expanded text:
videre proprie dicitur, nec videri: idcirco neque Pater a Filio, neque videre proprie dicitur, nec videri: idcirco neque Pater a Filio, neque Filius a Patre videri in Evangelio dicitur, sed cognosci. IX. Quod si proponat nobis aliquis, quare dictum est: «Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt; multo magis etiam ex hoc, ut ego arbitror, assertio nostra firmabitur: nam quid aliud est corde Deum videre, nisi secundum id quod supra exposuimus mente eum intelligere atque cognoscere? Frequenter enim sensibilium membrorum nomina ad animam referuntur, ita ut oculis cordis videre dicatur, id est, virtute intelligentiæ aliquid intellectuale conjicere. Sic et audire auribus dicitur, cum sensum intelligentiæ profundioris advertit. Sic et uti eam posse dentibus dicimus, cum mandit, et panem comedit vitæ qui de cœlo descendit. Similiter et cæteris uti membrorum officiis dicitur, quæ ex corporali appellatione translata