comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscibilem. Predicte gͥ passiones
sic distinguntur qr prime sex .s. A
mor. Odium. Desiderium. Abho¬
minatid. Delcõ ⁊ Tristicia. Pertinẽt
ad contupiscibilem. reliquẽ uero o
sex ad irascibilem spestant. Nui.¬
merus autem passionum concupi
hoc est tripliciter. nam erga bonũ
per concupistibilem tͤ passionamur.
nam bonum apprelensum primo
nobis placet. secundo tendimus ĩ
ip̃m tertio adepto eo quietamur
in eo prout ergo nobis bonum
aliquod placet est in nobis amor.¬
quietamur in eo existit in nobis
gaudium ⁊ delcͣo samor gͦ ⁊ deside¬
rium ⁊ delc̃o sum̃tur respectu bõi
odium uero. ab hominatio ⁊ tristi¬
tia sumuntur respectu mali / nã
prout malum nobis displicet
est odium:. prout uero ip̃m fugi¬
mus est abhominatiosed prout
eo ad epto dolemus ht ẽẽ trsticia
¶Uiso quomodo accipiuntur
passiones concupiscibiles restat
uidere quomodo sumunde sunt
passiones irascibiles. Diffñt a̾

Expanded text:
cupiscibilem. Praedictae ergo passiones cupiscibilem. Praedictae ergo passiones sic distinguuntur. quia primae sex videlicet, amor, odium, desiderium, abominatio, delectatio, et tristitia, pertinent ad concupiscibilem. reliquae vero sex ad irascibilem spectant. Numerus autem passionum concupishoc est tripliciter. Nam erga bonum per concupiscibilem tripliciter passionamur. Nam bonum apprehensum primo nobis placet. secundo tendimus in ipsum: tertio adepto quietamur in eo. Prout ergo nobis bonum aliquod placet, est in nobis dequietamur in eo, existit in nobis gaudium et delectatio. Amor ergo, desiderium, et delectatio sumuntur respectu boni. Odium vero, abominatio, et tristitia, sumuntur respectu mali. Nam prout malum nobis displicet, est odium: prout vero ipsum fugimus, est abominatio: sed prout eo adepto dolemus, habet esse tristitia. Viso quomodo accipiuntur passiones concupiscibiles: restat videre, quomodo sumendae sunt passiones irascibiles. Differunt autem
Abbreviated transcription (Latin):
ẜ hoc propter uocabulorum pemi¬
riam ut ait ph̃s. quarto ech̃. man¬
suetudo enim proprie nominare
uidetur passionem oppositam ire
s cum sit quedam irtus inter uã
⁊ mansuetudinem quia iurtutẽ
illam proprie nominare nesciꝰo
nominamus eam nomine mã¬
suetudinis eo quod illa uirtus płꝰ
conueniatꝰ mansuetudinem qmͣ
cum ira serit gͥ mansuetudo equi¬
uocum ad uirtutem ⁊ ad passio¬
nem oppositam ire. Siquis aũt
laborare uellet, posset inuenire
nomenproprium s tonstat de re
de uerbis minime est curandum¬
¶ Enumezatis ergo passionib
sic põt accipi eorum numerus qr
in appeticu sensitiuo sappetitus eĩ
incellectiuus quia nõ est uirtus
incorpore sũi nõ est uirtus affi¬
xa organo ab huius ͥ passionib
est semotus. Erit ergo omnis
passio ut hic depassione loquit᷑
in appetitu sensitiuo: sensiciuuᷤ
autem appetitus ut supra diffusiꝰ dix¬
inius. diuiditur in irastibileu ⁊ con¬

Expanded text:
sed hoc est propter vocabulorum penused hoc est propter vocabulorum penuriam, ut ait Philosophus 4. Ethic. Mansuetudo enim proprie nominare videtur passionem oppositam irae. Sed cum sit quaedam virtus inter iram et mansuetudinem, quia virtutem illam proprio nomine nominare nescimus, nominamus eam nomine mansuetudinis, eo quod illa virtus plus communicat cum mansuetudine, quam cum ira. Erit mansuetudo aequivocum ad virtutem, et ad passionem oppositam irae. Si quis autem laborare vellet, cuilibet posset invenire nomen proprium. Sed cum constat de re, de verbis minime est curandum. Enumeratis ergo passionibus, sic potest accipi earum numerus quia in appetitu sensitivo. Appetitus enim intellectivus quia non est virtus in corpore, sive non est virtus affixa organo, ab huiusmodi passionibus est semotus. Erit ergo omnis passio ut hic de passione loquimur in appetitu sensitivo. Sensitivus autem appetitus ut supra diffusius diximus dividitur in irascibilem, et con
Abbreviated transcription (Latin):
Ipositionum quedam sunt uirtutes
quedam sunt annexe uirtutibus
q̃uedam disponent ad uirtutes q̃¬
dam sunt supra uiitutes. ut ergo
reges ⁊ principes possint bonas o¬
disposiciones mentis hr̃e decet eos
let genera bonarum dispositio¬
ui. Quot sunt passiones am
partibus huius operis qr
ostensum est inquo reges ⁊ prin¬
cipes suum finem ponere deleãt.
⁊ quomodo oz eos ẽẽ iurtuosos
Restat ex sequi detertia partehiuꝰ
primi libri ostendendo quas pas¬
siones ⁊ motus animi quos re¬
ges ⁊ printipes debeant iitari
S cum hoc sciri nõ possit nisi pri
principales ⁊ que sunt landabiles ⁊
que uituperabiles Ideo primo de hi
is tractabimus ¶accipiendo autẽ
munerum passiomin sicut dicela¬
mus ẽẽ duodecim uurtutes sicut
dicere possumus quod sunt duo¬
decim passiones . uidelicet. Amor.
Odium. Desiderium. Abhomina¬
tio. Delc̃o. Tristicia. Spes. Bespera-¬
tio. Timor. Audatia. Ira. Man¬
suetudo. Computabatur enii
supra mansuecudo inter untutes

Expanded text:
edam sunt virtutes, quaedam annexae virtutibus, quaedam disponentes ad virtutes, quaedam vero sunt supra virtutes. Ut ergo reges, et principes possint bonas dispositiones mentis habere. decet eos haec genera dispositioui. Quot sunt passiones anipartibus huius operis, quia ostensum est in quo reges et principes suum finem ponere debeant, et quomodo oportet eos virtuosos esse. Restat exequi de tertia parte huius primi libri, ostendendo quas passiones, et quos motus animi reges et principes debeant imitari. Sed cum hac sciri non possit, nisi priuprincipales, et quae sunt laudabiles, et quae vituperabiles: ideo de his primo tractabimus. Accipiendo autem numerum passionum, sicut dicebamus esse duodecim virtutes, sic dicere possumus quod sunt duodecim passiones. videlicet, amor, odium, desiderium, abominatio, delectatio, tristitia, spes, desperatio, timor, audacia, ira, et mansuetudo. Comparabatur enim supra mansuetudo inter virtutes:
Abbreviated transcription (Latin):
consiliatina ⁊ iudicata ille ergo ma¬
gis sunt adimuidantes et desetui¬
entes uirtuti. quam sint uirtutes
bene ergo dictum est quod bonaꝵ
dispositionum quedam sunt ad̾¬
minicłautes ⁊ annexe uitutibus
s quedam sunt disponentes aduͥ¬
tutem ut perseuerantia ⁊ continẽ¬
cia. continentia enim nõ proprie
est uirtus quia uirtuoso delectabi¬
le est bene facere: continens enĩlic
nõ sequatur passionem s ratõnem
tamen quia nõ est continens isi
quia contra passiones se tenet rati¬
one pugne quam sentit nõ est ei
delectabile bene faceres quam diu
gͥ est aliquis continens ⁊ quai¬
diu ht passiones fortes nõ ht̃ per¬
fectum usum uirtutis. attamen
uncendo passiones illas disponit᷑
ut sit uirtuosus. quare continen¬
cia l possit d uirtus large accepta
iurtute. magis tamen uidetur eẽ
dispõ aduirtutem quam uirtus.
S cum continencia potõr sit quã
perseuerantia. accipiendo perseue¬

Expanded text:
consiliativa, et iudicativa. illae ergo maconsiliativa, et iudicativa. illae ergo magis sunt adminiculantes et deservientes virtuti, quam sint virtutes. Bene ergo dictum est, quod bonarum dispositionum quaedam sunt adminiculantes, et annexae virtutibus: sed quaedam sunt disponentes ad virtutem, ut perseverantia, et continentia. Continentia enim non proprie est virtus, quia virtuoso delectabile est benefacere: continens enim licet non sequatur passionem, sed rationem. tamen quia non est continens, nisi quia contra passiones se tenet, ratione pugnae quam sentit, non est ei delectabile benefacere. Quandiu ergo aliquis est continens, et quandiu habet passiones fortes, non habet perfectum usum rationis et virtutis: attamen vincendo passiones illas, disponitur ut sit virtuosus. Quare continentia licet possit dici virtus, large accepta virtute, magis tamen videtur esse dispositio ad virtutem, quam virtus. Sed cum continentia potior sit, quam perseverantia accipiendo perseve
Abbreviated transcription (Latin):
supra quod licet largo
Imodo accisendo uirtutes omnis
rona disp̃o mentis possit dͥ quedã
uircus atcamen bonarum dispõ¬
nuni quedam magis sunt ãnexe
⁊ ad mimicłantes uirtutibus et
disponentes ad uirtutem quam
sint iurtutes. Sic eciam quedã
dispõnes bone magis delent dͥ
supra uirtutem quam iuitutes.
s quomodo hoc eẽt nõ prõbatuurr
quia nund̃ decl̃ata erant ea per
que hec omnia ignotescunt. S
uisis preħitis ostendere quomo¬
do hoc sit se hẽant nõ est difficile.
Nam eubulia ⁊ sinesiys. siue uͥ¬
tus consiliatina ⁊ indicatina. uͥ¬
tutes suntaccipiendo iuitutem
uirtutem ut hic de uirtute loqͥ¬
mur aliquo modo deficiunt a
ratione untutis. nam ut dici¬
tur .iiͦ. etħ. quod ad uirtutem
pertinet primo sciens dem̃ eli
rari quare cum eubulia consi¬
lietur sẏnesis iudicet. prudentia
p̾cipiat firmiter ⁊ inmobilit̾
opera fieri secundum iudicata ⁊
tiꝰ se tenet exparte operis ẽ potõr
i magis hñs racionem iirtutis quã

Expanded text:
supra, quod licet largo modo accipiendo virtutes, omnis bona dispositio mentis possit dici quaedam virtus: attamen bonarum dispositionum quaedam magis sunt annexae, et adminiculantes virtutibus et disponentes ad virtutem; quam sint virtutes. Sic etiam quaedam dispositiones bonae magis debent dici supra virtutes quam virtus. Sed quomodo hoc esset, non ea, per quae haec omnia innotescunt. Sed visis praehabitis, ostendere quomodo haec sic se habent, non est difficile. Nam eubulia, et synesis sive consiliativa, et iudicativa, virtutes sunt, accipiendo virtutem tamen, ut hic de virtute loquimur, aliquo modo deficiunt a ratione virtutis. Nam ut dicitur 2. Ethicorum ad virtutem pertinet primo scire, deinde elrari. Quare cum eubilia consilietur, synesis iudicet, prudentia praecipiat firmiter et immobiliter opera fieri secundum consiliata, immediatius se tenet ex parte operis, est potior, et magis habet rationem virtutis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
dam dispositio adiurtutem. uirtus ãt
leroyca quam diuinam uocare pos¬
sumus magis est supra iurtutem
quam sit iurtus. unde ph̾s .uixech̃
loquens de hac uirtute ait quod nõ
est uirtus sed est quid honorabiliꝰ
iurtute. Cum ergo prudentia iusti¬
cia ⁊ alia de quibus superius tracta¬
iunius sit uirtutes/ consiliatiua et
iudicatiua sint amexe uirtutib
quia sunt adminicłantes ⁊ annexe
prudencies continencia uero ⁊ per

Expanded text:
dam dispositio ad virtutem. Virtus autem heroica, quam divinam vocare possumus, magis est supra virtutem, quam sit virtus. Unde Philosophus 7. Ethicorum loquens de hac virtute, ait, quod non est virtus, sed quid honorabilius virtute. Cum ergo prudentia, iustitia, et alia, de quibus superius tractavimus, sint virtutes: consiliativa, et iudicativa sint annexae virtutibus, quia sunt adminiculantes et annexae prudentiae: continentia
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iusticiam odimus ⁊ abhomĩa¬
mur fures ⁊ inuistos¶Deside¬
rium aũt quod inmitritur a¬
mori precedit abhominationẽ
que innittitur odio. Spes uero
precedit desperationeminam si
primum uolitum est bonum¬
⁊ quicquid est uolitũ est uolitũ
sub ratione boni passio que o
magis coniungit nos bono se¬
cundum quod huuus precedit¬
omnes alias passiones ⁊ quia
tendere in bonum est magis ꝯ¬
iungi bono quam defitere abipo¬

Expanded text:
et iustitiam odimus, abominaet iustitiam odimus, abominamur fures et iniustos. Desiderium autem, quod innititur amore, praecedit abominationem, quae innitur odio. Spes vero praecedit desperationem. Nam si primum volitum est bonum, et quod est volitum est volitum sub ratione boni: passio, quae magis coniungit nos bono, secundum quod huiusmodi, praecedit alias passiones: et quia tendere in bonum est magis coniungi bono quam deficere ab ip
Abbreviated transcription (Latin):
datiam iram ⁊ mansuetudinẽ
que sumuntur respectu malisti¬
mor autem ⁊ audatia precedũt
iram ⁊mansuecudinem nam
cum aliquid prius sic futurum
quam presens. timor ⁊ audatia
que sumitur respectu mali fun¬
Iraui precedunt ⁊ mansuetudi¬
nem que sumuntur tespectu mali
presentis plane ergo pz quem or¬
dinem hñt dicte passiones si su-¬
mantur bine ⁊ bine ¶ccepte uero
singulariter sic ordinari delent.
quia amor est prior odio. desideri¬
ne. Spes desperatione: timor au¬
dacia. Ira mansuetudine. delec¬
tatio tristicia.Amor enim est pri¬
or odio quia semper passio sump¬
ca respectu bomi secundum quod
hĩ prior est passione sumpta res¬
pectu maliinam appetitus per
se ⁊ primo tendit inbonum. si a
re fugit malum hoc est exconse¬
quenti. Inquantum fugere ma¬
lum ht rationem loni. Amorgͦ
est ommino primus motus et
prima passio. nam ip̃m odiũ
ex amore sumit originem insi¬
emim amaremus aliquid nich̃
abhominaremur uel hr̃emus
odioInam quia amamus bonũ

Expanded text:
am, iram, et mansuetudinem, quae sumuntur rspectu mali. Timor autem, et audacia praecedunt iram, et mansuetudinem. Nam cum aliquid prius sit futurum, quam praesens: timor, et audacia, quae sumuntur respectu mali futuri, praecedunt iram, et mansuetudinem, quae sumuntur respectu mali preasentis. Plane ergo patet, quem ordinem habent dictae passiones, si sumantur binae et binae. Acceptae vero singulariter, sic ordinari debent: quia amor est prior odio: desiderine: spes desperatione: timor audacia: ira mansuetudine: delectatio tristitia. Amor enim est prior odio: quia semper passio sumpta respectu boni secundum quod huiusmodi prior est passione sumpta respectu mali. Nata appetitus per se et primo tendit in bonum. Si autem refugit malum, hoc est ex consequenti, inquantum fugere malum, habet rationem boni. Amor ergo est omnino primus motus, et prima passio. Nam ipsum odium ex amore sumit originem: nisi amaremus aliquid, nihil abominaremur, vel haberemus odio. Nam quia diligimus bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝑ ꝯñs bene bellare non pot̾it.¬
¶ Septimo decet eos hr̃e aꝑti-¬
tudinem ⁊ industriam ad ꝓ¬
tegendum se ⁊ ad feriendum
militaris ẽ uctoria. S cũ oĩs
bellica oꝑatio contineatur sb̃
militari ut suͣ ostendebatur et
uictoria ẽẽ finis. qĩe cũ maxĩe
contĩgat bellantes uince̾ si bñ
sciant se protegere ⁊ alios feri¬
re industria protegendi et fe¬
riencli ualde ẽ expediens bel¬
latorib. qualiter autẽ talis ĩ¬
ddustria h̾atur ⁊ quałr sit feri¬
endum hostem ⁊ q̃ ãminiculã¬
tur ad ista infra patebit. ¶Oc¬
tauo detz bellatores u̾ecunda¬
ri ⁊ erubescere turpẽ fugam.

Expanded text:
,et per consequens bene bellare non potest. Septimo decet eos habere aptitudinem, et industriam ad protegendum se, et ad feriendum militaris, est victoria. Sed cum omnis bellica operatio contineatur sub militari, ut supra ostendebatur, etvictoria esse finis. Quare cum maxime contingat belantes vincere, si bene sciant se protegere et alios ferire; industria protegendi, et feriendi valde est expediens bellatoribus. Qualiter autem talis industria habeatur, et qualiter sit feriendum hostem, et quae adminiculantur ad ista, infra patebit. Octavo decet bellatores verecundari, et erubescere turpem fugam.
Abbreviated transcription (Latin):
no uito faciant sibi uicos pło¬
res ⁊ tonstituant ciuitatẽ am¬
plius autẽ ip̃is excrescentib
⁊ non ualentib hĩtare in una
ciuitate/ fabricent sibi ciuitateᷤᷤ
plures. ⁊ constituant regnum
talis constitutio regni ⁊ tiuita¬
tis ẽ maxime naturalis. non
solum quia homines natura¬
lem impetum ad talem con
que est opus nature. ¶ Sids̃
autem modus constitutõnis
regni ⁊ ciuitatis ut tum ex cõ¬
cordia hominum talis cõsti¬
tutio ht̃ esse. lz non sit adeo na¬
uitatem constituere in qua re¬
periuntur sufficientia ad uitã
sic ⁊̃ hñt naturalem impetũ
ut constituant principatum
⁊ regnumi qr per talem consti¬
tutõnem possunt magis paci¬
fice uiuere ⁊ magis resistere ho¬
stib uolentib impugriare ip̃os.
Est enim hiꝰ impetus natu
uant.⁊ ut sufficiant sibi in ui¬
lem. sic naturalem hñt impe¬
tum ut pacifice uiuant ⁊ ut
faciliter resistant hostib ꝙ fit
per societatem principatus et

Expanded text:
no vico, faciant sibi vicos plures, et constituant civitatem: amplius autem ipsis excrescentibus et non valentibus habitare in una civitate, fabricent sibi civitates plures, et constituant regnum: talis constitutio regni et civitatis est maxime naturalis, non solum quia homines habent naturalem impetum ad talem consquae est opus naturae. Secundus autem modus constitutionis regni et civitatis, ut cum ex concordia hominum talis constitutio habet esse, licet non sit adeo navitatem constituere, in qua reperiuntur sufficientia ad vitam. Sic etiam habent naturalem impetum, ut constituant principatum et regnum; quia per talem constitutionem possunt magis pacifice vivere, et magis resistere hostibus volentibus impugnare ipsos. est enim huius impetus ut sufficiant sibi in vitem: sic naturalem habent impetum ut pacifice vivant et ut naturaliter resistant hostibus, quod sit per societatem principatus et
Abbreviated transcription (Latin):
litico debent insudare ut sciant
y dioma litterale. debent ⁊ aliꝙ̃
Il
adcliscere de dyaletica ⁊ rethori¬
ca ut ex hoc sb̃tiliores fiant ad
intelligendum quecunq ꝓpoĩta.
quo fcõ totum suumi ingenium
debent exponere ut bñ intelligãt
moralia ⁊ ut sciant se ⁊ alios regẽ
Nam ⁊ de musita scd̃m ph̾m
in pol. eos scire decet in qnͣtum
deseruit ad bonos mores. Si gͥ
morale negocium scire expedit
ab hiis qui cupiunt principari:
ut si omnes alias scĩas ignora¬
rent adhuc studere deberent ut
eis moralia nulgałr ⁊ grosse ꝓ¬
ponerentur qr per ea princeps suf¬
ficienter instruitur qualiter de¬
beat principari ⁊ qũo se tiues
indutere debeat ad uirtutes. ¶p̃

Expanded text:
litico, debent insudare, ut sciant idioma literale. Debent etiam id addiscere de dialectica et rhetorica, ut ex hoc subtiliores fiant ad intelligendum quaecunque; proposita: quo facto totum suum ingenium debent exoponere, ut bene intelligant moralia et ut sciant se et alios regere. Nam et de musica sis eos scire decet, inquantum deseruit ad bonos mores. Sic ergo morale negocium scire expedit ab iis qui cupiunt principari: ut si omnes alias scientias ignorarent, adhuc studere debent, ut eis moralia vulgaliter et grossa proportionentur: quia per ea princeps sufficientere instruitur, qualiter debeat principari, et quo se et cives inducere debeat ad virtutes.
Abbreviated transcription (Latin):
tualium copiam. Immo ⁊ si
antib tiboꝵ ubertas ac̃huc eẽt
eis nccͣa abstinentia ⁊ non gra¬
uare se ex nimio cibo ut laborẽ
pugnandi melius tollerare pos¬
sint. ¶Qiͣto decet eor nõ cura¬
re de incommoditate iacendi ⁊
stantli. nam expedit aliq̃n pu

Expanded text:
tualium copiam: immo et tualium copiam: immo et antibus ciborum ubertas, adhuc esset eis necessaria abstinentia, et non gravari ex nimio cibo, ut laborem pugnandi melius tolerare possent. Quarto decet eos non curare de incommoditate iacendi et standi. Nam expedit aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
bunt. qr nisi quis possit susti-¬
nere armoꝵ pondera inutilis
ẽ ad bellum. ¶ Sidõ bellanti¬
b expedit posse sufferre qiͣ assi¬
duos membroꝵ motus naraisi
quis ĩ bello non continue se-
ducat adũsarius non fallit᷑
in ꝑcutiendo. q̃r semper exponi¬
tur ad sustinendum fortiores
ictus. exꝑtum ẽ enim ꝙ hoĩe
continue seducente ⁊ mouente
uix aut nũquam ad plenum
aliqͣ percussio pt̃ ip̃m attingẽ
s semper uulnera sb̃t̾fugit nã
sic̃ si signum se mou̾et ⁊ nõ sta¬
ret flfixum nõ sic de facili per¬
cuteretur ab aiu. sic homo secir
tunuolens nõ sic de facili uul¬
neratur ab hoste. continuus gͦ
membroꝵ motus ẽ ncͣcͣius ad
uitandum plagas. sic ⁊̃ ẽ ncciꝰ
bent ẽẽ homines pugnatiui ut
du tollerare possint assidiũ mẽ-¬
broꝵ motum. ¶Certio hoĩes
pugnatiuos decet non turare de
partitate iustus. nam graue est
uttra armoꝵ pondera ⁊ eoꝵ que
requiruntur ad defensionem ex̃¬
citus deferre inhũndantia uit¬

Expanded text:
bunt: quare nisi quis posset sustinere armorum pondera, inutilis est ad bellum. Secundo bellantibus expedit posse sufferre quasi assiduos membrorum motus. Nam si quis in bello non continue se ducat, adversarius non fallitur in percutiendo, quare semper exponitur ad sustinendum fortiores ictus: expertum est enim quod homine continue se ducente et movente, vix aut nunquam ad plenum aliqua percussio potest ipsum attingere, sed sempervulnere subterfugit. Nam sicut si signum se moveret et non staret fixum, non sic de facili percuteretur ab arcu, sic homo se cumvolens, non sic de facili vulneratur ab hoste. Continuus ergo membrorum motus est necessarius ad vitandum plagas. Sic etiam est nebent esse homines pugnativi, ut diu tolerare possint assiduum membrorum motum. Tertio homines pugnativos decet non curare de parcitate victus. Nam grave est, ultra armorum pondera et eorum quae requiruntur ad defensionem exercitus, deferre in abundantia vic
Abbreviated transcription (Latin):
sitatem ultra qͣm si descenda¬
tur ꝑit esse eius. Dicere ergo
in ciuitate uel in regno debere¬
ẽẽ omnem unitatem: ẽ dr̃eti
uitatem non ẽẽ ciuitatem et
regnum non ẽẽ regnum. ¶ Se¬
cunda uia ad inuestigandũ
hec idem sumitur per comꝑa¬
tionem ad ex̾citum uel ad cõ¬
pugnanẽ. Nam ut dr̃ ẜo pol.
nam hoc quid̃ .s. compugnatõ
utilis ẽ scd̃m qͣntitatem qm¬
uis sit idem sp̃ẽ. est enini com¬
pugnatio auxilii gr̃a. sicut
enim plures homines magis
trahunt nauem qͣntũcunq
illi plures sint eiusdem ritus
⁊ sint simules ⁊ conformes sic
plures homines magis bellã
Cuiitas autem non sic s cõ¬
stituta est ad fufficientian ui¬
te. qr ergo diu̾sis indigemus
ad uitam o in çiuitate diu̾si¬
tatem esse. ¶ Tertia uia de¬
clarans ⁊ manifestans uias
p̃dc̃as sumitur per comꝑatõ¬
nem ad partes. nami sicut qr

Expanded text:
rsitatem, ultra quam si descendarsitatem, ultra quam si descendatur, perit esse eius. Dicere ergo in civitate vel in regno esse debere omnem unitatem, est dicere civitatem non esse civitatem, et regnum non esse regnum. Secunda via ad investigandum hoc idem. sumitur per comparationem ad exercitum, vel ad pugnationem. Nam ut dicitur 2. Polit. nam hoc quidem scilicet compugnatio utilis est secundum quantitatem, quamvis sit idem specie: est enim compugnatio auxilii gratia. sicut enim plures homines magis trahunt navem, quantumcunque illi plures sint eiusdem ritus et sint similes et conformes, sic plures homines magis bellant. Civitas autem non sic, sed constituta est ad sufficientiam vitae. Quia ergo diversis indigemus ad vitam, oportet in civitate diversitatem esse. Tertia via declarans et manifestans vias praedictas, sumitur per comparationem ad partes. Nam sicut quia
Abbreviated transcription (Latin):
¶ Prima sumitur qͣntũ ad
esse ip̃ius tiuitatis. scd̃a ꝑ com¬
parationem ad ex̾citum. Ter¬
cia per comparatõm ad partes.
Qrta ꝑ comparatõem ad prin¬
cipantes ⁊ sb̃os. Quinta per
comparatõem ad finem. Sex¬
ta ꝑ comparatõem ad ea q̃ iui¬
demus in alus totis. ¶Pri¬
ma uia sic pr nam maior ẽ u¬
nitas unius singularis hõĩs
qͣm totius domus ⁊ domus
qm uici ⁊ uic qm ciuitatis
⁊ curtatis qͣm regni. constat
enim domus ex plurib ꝑsoms
uicus ex plurib domib ciuitaᷤ
ex plurib uicis. ⁊ regnum ex p¬
lurib ciuitatib. Si ergo tant̃
uniretur domus ꝙ omnes per¬
sone hĩtantes in ip̃a fierent u¬
na persona iam non remanerz
domus s fieret homo unus a¬
liqius singularis. sic si tm̃ u
niretur uicus ꝙ fieret una do¬
mus iam non remaneret uic
Eodem autem modo si tm̃ u¬
niretur ciuitas ꝙ fieret unus
uicus uł una domus non ul-¬
teriꝰ remanerz ciuitas. reqͥrit
enim ciuitas aliquam diu̾¬

Expanded text:
 Prima sumitur quantum ad  Prima sumitur quantum ad esse ipsius civitatis, Secunda per comparationem ad exercitium. Tertia, per comparationem ad partes. Quarta, per comparationem ad principantes et subiectos. Quinta per comparationem ad finem. Sexta, per comparationem ad ea quae videmus in aliis totis. Prima via sic patet. Nam maior est unitas unius singularis hominis, quam totius domus, et domus quam vici, et vici quam civitatis, et civitatis quam regni. Constat enim domus ex pluribus personis, vicus ex pluribus domibus, civitas ex pluribus vicis, et regnum ex pluribus civitatibus. Si ergo tantum uniretur domus, quod omnes habitantes in ipsa fieret una persona, iam non remaneret domus, sed fieret homo unus aliquis singularis: sic si tantum uniretur vicus, quod fieret una domus, iam non remaneret vicus: eodem etiam modo si tantum uniretur civitas, quod fieret unius vicus vel una domus, non ulterius remaneret civitas; requirit enim civitas aliquam dive
Abbreviated transcription (Latin):
onem ciuitatis ⁊ reprimendos
hostes dicebant autem ciuita¬
tem si bñ ordinata erat/ ad mi¬
nus debere hr̃e mille bellato¬
res ⁊ ad plus quinq milia
Princeps uero ⁊ consiliarii
⁊necessarii erant in ciuitate: ad
dirigendum ciues ut uirtuo¬
se uiuerent ⁊ut debite obser¬
uarent leges. Tangebant ⁊̃dã
ciuitatis de quib si locus occ̃¬
rat mentio fieri poterit. Cap̃
mani unitatem ⁊ conformtta¬
M
rere in omnib reb/ nam si oĩ¬
a essent equalia iam nõ eẽnt
omnia ad hoc enim ꝙ sint
omnia que requiruntur ad
uniu̾sum ⁊ ad hoc ꝙ uniuer¬
sum scd̃m suum statum sit
tas tota uniu̾si nor p̃t resua¬
ri in una sp̃e oz ibi dare sp̃es di¬
u̾sas ut in plurib sp̃eb entiũ
reseruetur maior ꝑfcõ qͣm in
una tm̃ .ri. sic ⁊ in ciuitate ad
litatem. ut socrates ⁊ pło crede¬
bant. ¶Cangit autẽ ph̾s ẜo
poł. qiͣ sex rõnes probantes ꝙ
non oz ciuitatem esse maxime
unam ⁊ maxime conformem.¬

Expanded text:
onem civitatis et reprimendos onem civitatis et reprimendos hostes dicebant autem civitatem si bene ordinata erat ad minus deberet habere mille bellatores, et ad plus quinque millia. principes vero et consiliarii necessarii erant in civitate ad dirigendum cives ut virtuose viverent, et ut debite observarent leges. Tangebant autem civitatis, de quibus si locus occurrat mentio fieri poterit. Quod mam unitatem et conformitam quaerere in omnibus rebus. Nam si omnia essent aequalia, iam non essent omnia. Ad hoc enim quod sunt omnia quae requiruntur ad universum, et ad hoc quod universum secundum suum statum sitta bonitas universi non potest reservari in una specie, oportet ibi dare species diversas; ut in pluribus speciebus entium reservetur maior perfectio, quam in una tantum. Sic etiam in civitate ad litatem, ut Socrates et Plato credebant. Tangit autem PhiloPolit. quasi sex rationes, probantes quod non oportet civitatem esse maxime unitam, et maxime conformen.
Abbreviated transcription (Latin):
quib hñdat uena argenti siłr
se hr̃e si ergo natura sic agit
ꝙ uenam auri non conuertit
in uenam argenti. uł in uenã
ferri nec econtrario qr maxĩe
bñ oꝑamur si mitamur actee
nature ⁊ maxime bñ regitur
ciuitas si mittetur ordinem na¬
turalem. uena auri ut principã¬
tes maiori principatu. uł exñ¬
tib in maiorib principatib ẽt
uena argenti ut exĩtes in mi-¬
norib non debent conu̾ti in ue¬
nam ferri ut ꝙ fiant sb̾diti ⁊
deponantur a magistratib suiᷤ.
senserunt statuendum circa
ciuitatem est. qr dixerunt eã¬
ciuitatem qmͣl diuidendam
esse in quinqz partes uidelz in
agricolas, artifices bellatores ⁊¬
siliarios ⁊principem. Dixeĩt
enim agricolas nccios esse ad
constitutõem ciuitatis ꝓp̃ea que
requirunt᷑ ad uictums artifices
u̾o ncͣcii erant pp̃ uestimenta
⁊ domos ⁊ alia que requirun¬
tur ad uitam. Gellatores qͥ¬
dem nccͣii existebant pp̃ defensi¬

Expanded text:
quibus abundat vena argenti similiter quibus abundat vena argenti similiter se habere. si ergo natura sic agit quod venam auri non convertit in venam argenti, vel in venam ferri, nec econverso; quia maxime bene operamur si imitamur actiones naturae, et maxime bene regitur civitas si imitatur ordinem naturalem: vena auri ut principantes maiori principatu, vel existentes in maioribus principatibus; et vena argenti ut existentes in minoribus, non debent converti in venam ferri, ut quod fiant subditi, et deponantur a magistratibus suis.senserunt statuendum circa civitatem, est, quia dixerunt civitatem quamlibet dividendam esse in quinque partes. videlicet in agricolas, artifices, bellatores, consiliarios, et principem. Dixerunt enim agricolas necessarios esse ad constitutionem civitatis, propter ea quae requiruntur ad victum. Artifices vero necessarii erant, propter vestimenta et domos et alia quae requiruntur ad vitam. Bellatores quidem necessarii existebant, propter defensi
Abbreviated transcription (Latin):
masculi s ⁊̃ femine. Inmo ĩ
bestiis ⁊ in auib uiuentib in
rapina ferociores esse iudentur
femine qͣm mares nam si cor¬
fideramus aues ip̃as uiuẽtes
ex raptul maiores corpore ⁊au¬
datiores corde ⁊ pr̃antiores ui-¬
rib sunt femine qͣm matuli-
ut ancipitres ⁊ astures ⁊ aqͥle¬
si in aliis ałib hoc uidenitis
ꝙy non solum bellant mares ⁊
femine qr maxime uidetur eẽ
scd̃m ordinem naturalem in
quo toĩcamus cum aĩalibus
aliis uidetur ciuitas esse ma¬
xime naturaliter ordinata si
ad opera bellita ordinentur nõ
solum uiri s ⁊ mulieres. ¶Qrͣ¬
tum ꝙ dixerunt instituendũ eẽ
in ciuitate ẽ qr semper uolebãt
eosdem principari ⁊ esse in ma¬
gistratu ut qui erant officialẽ
semper essent officãles. ⁊ qui p̃¬
positi semper p̃positi ⁊ sic de ma¬
gistratib aliis assumebant ⁊̃
ad hoc exemplum ex t̾ra. Uide¬
mus enim partes terre in qui¬
b hñdat uena auri semper qiͣ
hñdare ibi talem uenam ⁊ in

Expanded text:
culi sed etiam foeminae. Immo in bestiis et in avibus viventibus ex rapina ferociores esse videntur foeminae quam mares. nam si consideramus aves ipsas viventes ex raptu, maiores corpore et audaciores corde et praestantiores viribus sunt foenimae quam masculi: ut ancipitres, et austures, esi in aliis animalibus hoc videmus quod non solum bellant mares sed foeminae, quia maxime videtur esse secundum ordinem naturalem in quo communicamus cum animalibus aliis, videtur civitas maxime naturaliter ordinata si ad opera bellica ordinentur non solum viri sed etiam mulieres. Quartum quod dixerunt instituendum esse in civitate, est, quia semper volebant eosdem principari, et esse in magistratu. ut qui erant officiales, semper essent officiales; et qui praepositi, semper praepositi; et sic de magistratibus aliis. Assumebant etiam ad hoc exemplum de terra. Videmus enim partes terrae, in quibus abundat vena auri, semper quasi abundare ibi talem venam; et in
Abbreviated transcription (Latin):
regni. Uidemus enim tiuitates
non existentes sb̃ uno regei p̃lo¬
res guerras ⁊ discordias habe
adinuicem. ¶Enum̾atis ã
duob modis generationis ti¬
uitatis ⁊ regni quoꝵ quilz di¬
ci pt̃ naturalis possumuᷤ addẽ
modum tercium. qui quasi ẽ
simpliciter uiolentus: cum eĩ
homines disꝑsi morabantur
poterat quis insurgere ꝑ tyrã¬
nidem ⁊ ꝑ uiolentiam et domi¬
nari eis ⁊ ut facilius cis do¬
minaretur poterat eos uiolẽ¬
ter congregare in unum ⁊ cõ¬
stituere inde ciuitatem / sic ⁊̃ ⁊
regnum per uiolentiam ⁊ ꝑ
tyrannidem consiitui possẽt
ut si quis dominans alicui
ciuitati per tyrannidem ⁊ ꝑ
tes alias ⁊ faciat se regem
constitui super illas. ¶Ui¬
so diu̾sos esse modos gen̾atõ¬
nis ciuitatis ⁊ regni restat ui¬
dere in quot partes hunt ter¬
cium librum diuidere. In qͦ
de hiꝰ regimine trautacti sumꝰ.
p enim ex dcĩs naturalem ge¬
nerationem ctuitatis ⁊ regni
ordinari ad bñ uiuere. ⁊ ad re¬

Expanded text:
regni; videmus enim civitates non existentes sub uno rege plures guerras et discordias habere ad invicem. Enumeratis autem duobus modis generationis civitatis et regni, quorum quilibet dici potest naturalis: possumus addere modum tertium, qui quasi est simpliciter violentus. Cum enim homines dispersi morabantur, poterat quis insurgere per tyrannidem et per violentiam, et dominari eis: et ut facilius eis dominaretur, poterat eos violenter congregare in unum, et constituere inde civitatem. Sic etiam et regnum per violentiam et per tyrannidem constitui posset, ut si quis dominans alicui civitati per tyrannidem et ptes alias, et faciat se regem constitui super illas. Viso diversos esse modos generationis civitatis et regni, restat videre in quot partes oportet hunc tertium librum dividere, in quo de huiusmodi regimine tractaturi sumus. Patet enim ex dictis naturalem generationem civitatis et regni ordinari ad bene vivere, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
gus eo ꝙ paruus error ĩ prĩ¬
cipio maximus est in fine di¬
u ergo sunt principia pertrac¬
tanda ⁊ longis sermonib sũt
excutienda ne circa ip̃a contin¬
gat error ¶ qr cum in regĩe ciui¬
tatis primo sit polititia ordi

Expanded text:
gus, eo quod parvus error in pringus, eo quod parvus error in principio, maximus est in fine. Diu ergo sunt principia pertractanda, et longis sermonibus sunt excutienda, ne circa ipsa contingat error. Quare cum in regimine civitatis primo sit politia ordi
Abbreviated transcription (Latin):
cientiam in uita. nam ciuitaᷤᷤ
est communttas hñs tinum
omnis per se sufficientie uite.
s ut dc̃m est ad sufficientiam
uite requiruntur diu̾sa. Idõo
ciuitatem hr̃e aliquam diuer¬
sitatem in se ⁊ diu̾sos hr̃e uitos
ut expediens ad uttam cy non
reperitur in uno uico reꝑiatur
in alio. ¶Sexta uia sumitur
per comparatõnem ad alia to-¬
ta. ut nũquam melodia q̃ est
multitudo uocum est bñ ꝓpor¬
tionata si sint omnes uoces
equales. s ad rectami consonã¬
tiam or ibi dare diu̾sitatem
tonoꝵ sic pictura nũquam est
bene ordinata nisi sit ibi diuer¬
sitas coloꝵ: sic ⁊ ciuitas nũꝙͣ
bene ordinata erit nisi sit ibi di¬
uersitas officioꝵ. Decet ergo
hoc reges ⁊ principes cognosce
qr nũquam quis bene nouit re¬
gere cuiitatem nisi sciuerit qͣut̃
constituitur ⁊ nisi cognoscat qͦ
modo o in ea diu̾sitatem eẽ.¬
tati omnia sic esse communia
ut socrates ordinauit ⁊ ꝙ reges
⁊ principes hoc decet cognoscere

Expanded text:
cientiam in vita; nam civitas est communitas habens terminum omnis per se sufficientiae vitae: sed ut dictum est ad sufficientiam vitae requiruntur diversa, ideo oportet civitatem habere aliquam diversitatem in se, et diversos habere vicos, ut expediens ad vitam quod non reperitur in uno vico, reperiatur in alio. Sexta via sumitur per comparationem ad alia tota. ut nunquam melodia; quae est multitudo vocum, est bene proportionata, si sint omnes voces aequales: sed ad rectam consonantiam oportet ibi dare diversitatem tonorum. sic pictura nunquam est bene ordinata, nisi ibi sit diveristas colorum. sic et civitas nunquam bene ordinata erit, nisi sit ibi diversitas officiorum. Decet ergo hoc reges, et principes cognoscere, quod nunquam quis bene novit regere civitatem, nisi sciverit qualiter constituitur; et nisi cognoscat quod oportet in ea diversitatem etati omnia sic esse communia, ut Socrates ordinavit: et quod reges, et principes hoc decet cognoscere.
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis. ¶ Sid̃m qd̃ ccͣ itra
phi ẽ qr dixerunt ciuib oĩa
debe̾ ẽẽ corrimunia. Ut ꝙ hã¬
berẽt communes possõnes cõ¬
haberent communes filios
Inam qr pp̃ communẽ usim
feminaꝵ patres non certifica¬
rentur de ꝓpriis filiis repita¬
rent quemilib pueroꝵ esse fi¬
lium proprium Hidebatur
enim sotͣti ⁊ platoni totam
dissensionem cuuum consur¬
gere ex proprietate possõnum.
est meumsq̃ uare ut arguebat
si possõnes essent communes ⁊

Expanded text:
nitatis. Snitatis. Squia dixerunt civibus omnia debere esse communia: ut quod haberent communes possessiones comhaberent communes filios. nam quia propter communem usum foeminarum patres non certificarentur de propriis filiis reputarent quemlibet puerorum esse filium proprium. videbatur enim Soctati et Platoni totam dissensionem civium consurgere ex proprietate possessionum, est meum. Quare ut arguabat si possessiones essent
Abbreviated transcription (Latin):
stabitur quõ eligendi sunt pu¬
gnatores ⁊qualr impugnan¬
di sunt hostes. ⁊ qũo ordinan¬
de sunt acies uelloꝵl ⁊ quibus
cautelis uti debeant bellantes¬
Cap̃ .uii. qũo socrates ⁊ plato
dixerunt ciitatem ordinandã
esse ⁊ quid senserunt de cuuli regi
Ocrates autem mine¬
tum dui ph̾atus esset cir¬
ca naturas reꝵ uidens circa na¬
turalem scĩam magnam diffi¬
cultatem ẽẽ ut narrat ph̾s in
ralia quem pło suus discipłs
in muttis secutus est pp̃ ꝙ pħs
sotrates ⁊ pło de moralibus
quinq tetigisse uidentur cir¬
ca ciuitatem ⁊ regimen cuule.
¶Primum ẽ qr dixerunt
ciutatem debere ẽẽ maxime u¬
nam ꝙ forte idõ hoc opinati st̃
qr semper multitudo ab unita¬
te procedit. ⁊ semper unitas urͣ
esse potior multitucine. unde
me bonus uidr̃ ergo tiuitaᷤ
esse potissime uona si sit potiᷤ¬
sime una. qnͣto igitur plus
ad unitatẽ procedit tanto plꝰ
appropinquat ad t̾inum bo¬

Expanded text:
stabitur quomodo eligendi sunt pustabitur quomodo eligendi sunt pugnatores, et qualiter impugnandi sunt hostes, et quomodo ordinandae sunt acies bellorum, et quibus cautelis uti debeant bellantes. Quomodo Socrates, et Plato dixerunt civitatem ordinandam esse, et quid senserunt de civili ocrates autem quandiu philosophatus esset circa naturas rerum, videns circa naturalem scientiam magnam difficultatem esse, ut narrat Philosopralia, quem Plato suus discipulus in multis secutus est, propter Socratirca civitatem et regnum civile. Primum est, quia dixerunt civitatem debere esse maxime unam. quod forte ideo hoc opinati sunt, quia semper multitudo ab unitate procedit, et semper unitas videtur esse potior multitudine unde pme bonus. videtur ergo civitas esse potissime bona, si sit potissime una. igitur quanto plus ad unitatem procedit, tanto plus appropinquat ad terminum bo
Abbreviated transcription (Latin):
ẜo metħ. ⁊ cura finem elenchoꝵ
nullus sibi sufficit in inueniẽ¬
do artem aliquam. S o tid¬
hoc iuuari per auxilium p̾ce¬
dentium tradentium notitia
aliquam de arte illa Iõ or. ꝓpt̾
tatis ⁊ regni recitare quid sen
quõ antiquitus regebantur ti¬
uitates:nam ex hoc aliqualr
manuducemur ad sciendum
quid uitandum ⁊ quid imitã¬
dum sit in regimine regni et
tuitatis ł totum ergo hũnc li¬
brum tertium diuidemus in
tres partes.: nam primo narra¬
buntur opiniones ph̾oꝵ cir¬
ca regimen cuule ⁊ reprobabũ¬
tur ea in quib uisi sunt non
bñ sentire cura hiꝰ regimen. re¬
citabuntur ergo primo regĩa
instituta ab antiquis ph̃is
ut per eoꝵ noticiam manudu¬
cantur reges ⁊principes qũo
nã. ¶Scdõ osterdetur q̃ sit
optima poli ᷑ siue optimum
regimen ⁊ quib cautelis uti
debeant principantes ⁊ qũõ tẽ-¬
pore pacis p̃p uiuere sufficient̾
⁊ iurtuose. regenda sit ciuitas
⁊ regnum. ¶Tercio manife¬

Expanded text:
 Meta. et circa finem Elenchorum, nullus sibi sufficit in inveniendo artem aliquam, sed ohoc iuvari per auxilium praecedentium tradentium notitiam aliquam de arte illa: ideo oportetvitatis et regni citare quid sensquomodo antiquitus regebantur civitates. Nam ex hoc aliqualiter manducemur ad sciendum quid vitandum, et quid imitandum sit in regimine regni et civitatis. Totum ergo hunc librum tertium dividemus in tres partes. Nam primo narrabuntur opiniones Philosophum circa regimen civile, et reprobabuntur ea in quibus visi sunt non bene sentire circa huiusmodi regimen. recitabuntur ergo prima regimina instituta ab antiquis Philosophis, ut per eorum notitiam manducantur reges et principes, quomodo na. Secundo ostendetur, quae sit optima politia sive optimum regnum, et quibus cautelis uti debeant principantes, et quomodo tempore pacis propter vivere sufficienter et virtuose regenda sit civitas et regnum. Tertio manife
Abbreviated transcription (Latin):
li hiꝰ oportet: in ciuitate da¬
re diuesitatẽ aliquam ut in
ea reꝑiantur sufficiai ad ui¬
tam. sic̃ ergo si non ess diuer¬
sitas in membris corporis ut si
omnia essent oculi corpus mi¬
ꝑfc̃m esset.qr licet uideret non
possz audire. nec ambulare, sic
si eẽt maxima conformitas in
ciuitate ut ꝙ omnes essent tex¬
tores uł coriarii ciuttas imꝑ¬
festa ess ͣ ad sufficientiam uite
non solum indigemus talcia¬
digemus uictualib ⁊ domib
⁊ aliis que requruntur ad iu¬
tam. ¶Quarta uia sumitꝰ
ꝑ tomparatõnem ad principã¬
tes ⁊ sb̃os nam cum ciuitas
sit ordo ciuium ad aliquem
principantem uł dñantem
et cum inciuitate oporteat da¬
re aliquos magistratus ⁊ ali¬
quas p̃pͣsituras ꝙ non ẽẽt nisi
ibi aliqui eent dominantes ⁊
aliqui sb̾iecti q̃r cũ hoc diu̾sita¬
tem requirat oz in ciuitate da

Expanded text:
i; oportet in civitate dare diversitatem aliqua, ut in ea reperiatur sufficientia ad vitam. Sicut ergo si non esset diversitas in membris corporis, ut si omnia essent oculi, corpus imperfectum esset, quia licet videret, non posset audire, nec ambulare: sic si esset maxima conformitas in civitate, ut quod omnes essent textores vel coriarii, civitas imperfecta esset, quia ad sufficientiam vitae non solum indigemus calcia domibus, et aliis quae requiruntur ad vitam. Quarta via sumitur per comparationem ad principantes et subiectos. Nam cum civitas sit ordo civium ad aliquem principantem vel dominantem, ut cum in civitate oporteat dare aliquos magistratus, et aliquas praeposituras, quod non esset, nisi ibi aliqui essent dominantes, aliqui subiecti. quare cum hoc diversitatem requirat, oportet in civitate d
Abbreviated transcription (Latin):
sarẽt lites ⁊ iurgia ⁊ ess ciuitaᷤᷤ
optime ordinata. uolebant q̃
uxores esse communes, qr ex hoc
consurgeret maxima dilectio
inter ciues: nam uxorib non
sent communes filii ⁊ qr patrũ
ad filios est maxima dilectio
ĩ ciuitate illa ess maximus
amor eo qđ̃ antiquiores dili¬
gerent omnes iuniores ut fili¬
os ⁊ iuniores eos diligerent
munitatem uxorum ⁊ filioꝵ
ut ess maxima unitas ⁊ max¬
ima coniunctio in tiuitate nã
cum sit maxima unitas ⁊ ma¬
xima coniunctõ patrum ad
filios antiquiores reputarent
se hr̃e maximam unitatẽ tum
iuniorib ⁊ econtrario eo ꝙ cre¬
derent eos esse suos filios. Illi
uero opinarentur eos ẽẽ suos
patres. ¶Tertium uero ꝙ sẽ¬
serunt dc̃i phi tirca regimen ci

Expanded text:
s, et eorum iurgia, et esset civitas optime ordinata. Volebant etiam uxores communes, quia ex hoc consurgeret maxima dilectio inter cives. nam uxoribus non sent communes filii: et quia patrum ad filios est maxima dilectio, in civitate illa esset maximus amor, eo quod antiquiores diligerent omnes iuniores ut filios, et iuniores eos diligerent smodi communitatem uxorum et filiorum ut esset maxima unitas et maxima coniunctio in civitate. nam cum sit maxima unitas, et maxima coniunctio patrum ad filios, antiquiores reputarent se habare maximam unitatem cum iunioribus, et econverso, et quod crederent eos esse filios, illi vero opinarentur eos esse suos patres. Tertium vero quod senserunt dicti Phi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi diximus ꝙ pp̃ excrescenti¬
am filioꝵ collactaneoꝵ ⁊ nepo¬
tum domus põt crescere in ui¬
cum nicus in ciuttatemri ci¬
dus est ex concordia constitue¬
tium ciuitatem uel regnum
gentes que uocabantur archa¬
des ubi quilz ꝑ se morabatur
homines ergo sic dispersi morã¬
tes aliqñ concordabant in unũ
constituentes sibi ciuitatem a¬
liquam in qua simul moran¬
tes. hr̃e possent sufficientius
que requiruntur ad indigen

Expanded text:
ubi diximus quod propter excrescentiubi diximus quod propter excrescentiam filiorum collectaneorum et nepotum domus potest in vicum, vicus in civitatem, et cidus est ex concordia constituentium civitatem vel regnum. gentes, quae vocabantur Arcades, ubi quilibet per se morabatur. homines sic dispersi morantes aliquando concordabant in unum, constituentes sibi civitatem aliqua, in qua simul morantes habere possent sufficientius quae requiruntur ad indigen
Abbreviated transcription (Latin):
gis esset expediens aiuitati.¬
¶Tertia uia ad inuesti ᷤ hoc
dem sumitur ex parte defensio¬
nis ⁊ remonis impedimentorũ
hostium uidemus enm ꝙ cũ
aliqua ciuitas impugnatur
confederat se ciuitati alii. ut me¬
lius possit resistere impugnatõ¬
ni hostium. Cum ergo regnũe
sit qĩ quedam confederatiõ płi¬
um ciitatum/ eo ꝙ uniantur
sb̃ uno rege cuius ẽ qͣmlz ꝑtez
regni defendere ⁊ ordinare cuu¬
lem poͣ aliaꝵ ciuitatum ad
defensionem cuiusl tiuitatis
regni si contingat eam ab extra¬
neis impugnari: pp̃ faciliorez
defensionem ⁊ tuitionem utile
fuit ex plurib communitati¬
b politicis constituere unam
cium librum. in quo determina¬
tur de hiꝰ regimine diidere in
Enerationis riuitatis et
regni duos modos possu¬
mus assignare quoꝵ quilz ẽ
aliquo modo natural. alter mñ
est naturalior altero. ¶Prim̃¬
modus est ille de quo supra in
scdõ libro fecimus mentione

Expanded text:
 tanto magis esset expediens civitati tanto magis esset expediens civitatiTertia via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte defensionis et remotionis impedimentorum hostium. Videmus enim quod cum aliqua civitas impugnatur confoederat se civitati alii, ut melius possit resistere impugnationem hostium: cum ergo regnum sit quasi quaedam confederatio plurium civitatum, eo quod uniantur sub uno rege, cuius est quemlibet partem regni defendere, et ordinare civilem potentiam aliarum civitatum ad defensionem cuiuslibet civitatis regni; si contingat eam ab extraneis impugnari, propter faciliorem defensionem et tuitionem utile fuit ex pluribus communitatibus politicis constituere commut hunc tertium librum in quo determinatur de huiusmodi regimine dividere in enerationis civitatis et regni duos modis possumus assignare, quorum quilibet est aliquo modo naturalis, aliter tamen est naturalior altero. Primus est ille de quo supra in secundo libro fecimus mentionem,
Abbreviated transcription (Latin):
inliget alt̾ius oꝑel p̃p̃ qd̃ ictile
est ip̃sis menibrs congregarlĩ
uno corpore. ut sibi inuitem
sb̾ueniant sic qr non omnes
ciuitates hũndant in eisdem
Tutile est eis congregari sub u¬
no regno ut melius possint si¬
bi inuicem sb̃uenire. In hiis
que requiruntur ad sufficien¬
tiam uite. ¶ Scd̾a uia ad in¬
uestigandum hoc idem sumi¬
tur ex parte adeptõnis uirtutiᷤ
Intentõ enim legis latoris ut
tanto principalius d intendẽ
hoc qͣm illud qnͣto aĩa est poti¬
or corpore. ⁊ qͣnto oꝑationes ur-¬
tuose excellunt exteriora bona
o ergo rectores ciuitatis hr̃e ci¬
iulem potentiam. ut possint co¬
gere ⁊ punire nolentes iurtuose
uiuere/ ⁊ turbantes patem et bo¬
num statum alioꝵ ciuiumsq̃
cum peru̾si in ciuitate aliqͣ nõ
audeant insurgere contra prĩ¬
cipem si sciant ip̃m hr̃e magnã
ciuilem politicã ⁊ dñari in ci¬
uitatib multis si constet de
printipe ꝙ iuste regat⁊ ꝙ nõ

Expanded text:
indiget alterius opere, propter quod utile indiget alterius opere, propter quod utile est in ipsis membris congregari in uno corpore, ut sibi invicem subveniant: sic quia non omnes civitates abundant in eisdem, utile est eis congregari sub uno regno, ut melius possint sibi invicem subvenire in his quae requiruntur ad sufficientiam vitae. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte adoptionis virtutis. Intentio enim legislatoris ut tanto principalius debet intendere hoc quam illud, quanto anima est potior corpore, et quanto operationes virtuosae excellunt exteriora bona. Oportet ergo rectores civitatis habere civilem potentiam, ut possint cogere et punire nolentes virtuose vivere, et turbantes pacem et bonum statum aliorum civium. Quare cum perversi in civitate aliqua non audeant insurgere contra principem, si sciant ipsum magnam habere civilem potentiam, et dominare in civitatibus multis, si constet de principe quod iuste regat et quod
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ semper oporteat tuittatem ex
ꝓpriis possonib hr̃e omnia que
requiruntur ad uitam s suffiẽ
tiuitatem sic esse sitams cy per
mercatõnes ⁊ per ponderis por¬
tatiuam: ⁊ per humanam indu¬
striam facilit̾ hr̃e possit suffi¬
tientia uite. Sic ergo uicus ⁊̃
quo ex̾cetur ars fabrilis indi¬
get uico alio in quo ex̾cetur ar
textoria eoty hommes ad suf¬
ficientiam uite indigeant tam
operib fabroꝵ qm textoꝵ ł sic qr
conuenit tuictates aliquas ha¬
bundare in iund ⁊ deficere ĩ fru¬
mento in quo contingit cinita¬
tes alias habundare o ciuitatẽ
unam indigere auxilio alt̾ui
qr sicut utile est uite humane
in eadem ciuitate con diu̾sos
uicos ut facilius hartur quere¬
quiruntur ad nitami sic utile
est ciictates plures congrega¬
ri sb̃ urio princiꝑatu aut̃ sb̃nno
regno.t fatilius ⁊ meliꝰ
sibi inuitem sb̃ueniant qͣntu
ad ea quib indigemus in uita.
nam sic̃ diuersa m̃bra corporis
non eundem actum hñt ⁊ unũ

Expanded text:
semper oporteat civitatem ex propriis possessionibus habere omnia quae requiruntur ad vitam: sed sufficit civitatem sic esse sitam, quod per mercationes, et ponderis portativam, et per humanam industriam faciliter habere possit sufficientia vitae. Sicut ergo vicus, in quo exercetur ars fabrilis, indiget vico alio, in quo exercetur ars textoria, eo quod homines ad sufficientiam vitae indigeant tam operibus fabrorum quam textorum: sic quia contingit civitates aliquas abundare in vino, et deficere in frumento, in quo contingit civitates alias abundare, oportet civitatem unam indigere auxilio alterius. Quare sicut utile est vitae humanae in eadem civitate congregari diversos vicos, ut facilius habeantur quae requiruntur ad vitam: sic utile est civitates plures congregari sub uno principatu aut sub uno regno, ut facilius et melius sibi invicem subveniant quantum ad ea quibus indigemus in vita. Nam sicut diversa membra corporis non eundem actum habent, et unum