comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fecerit boriũ. hoc consequetur
a dño siue seruus siue liber dpt̃
timore dĩ iusta & fidelia uult
hominib exhiberi seruitia. Dõ
autẽ seruit cuius iura in obseqͥis.
dñi carnalis custodit : quẽ sibi
ꝓiustis actib indiem iuditu uioẽ
reddere. & ceteris omĩb audit
testari. Quae respotest ꝓficere
& iam ad salutẽ dominoꝵ. Eiden.¬
tes enim qđ difficile. ẽ seruos ꝑ
dĩ gr̃am factos fideles ministros
poterant dĩ głam conlaudare
non est acceptio apud dm̃. Non
ignorantiã utiq carnales dni
dñi omniũ dñm esse cõmuniem.
talia exigant seruitia qualia a se
exigi nonferant aegrae. In qua
enĩ quis mensura mensurauerit
causas discernit non ꝑsonas PSȩ
ordinẽ traditũ religiosȩ & disposi.¬
tionẽ mysteru manifestam. ro.¬
bustos illos uult esse infide fidu¬
tia potestatis dĩ. ut scientes firmã
ẽẽ. sp̃e ꝓmissionis. ꝓmptisin it
circa obsequia dĩ erigentes gubna.¬
cula contra fluctus excitos in¬

Expanded text:
fecerit bonum, hoc consequetur a Domino, sive servus, sive liber. Propter timorem Dei justa et fidelia vult hominibus exhiberi servitia; Deo enim servit, cujus jura in obsequiis domini carnalis custodit, quem sibi pro justis actibus in die judicii vicem reddere, et caeteris omnibus audit testari. Quae res potest proficere etiam ad salutem dominorum; videntes enim, quod difficile est, servos per Dei gratiam factos fideles ministros, potuerunt Dei gloriam collaudare. non est acceptio apud eum. Non ignorantes utique carnales domini Deum omnium dominum esse communem, talia exigant servitia, qualia a se exigi non ferant aegre. In qua enim quis mensura mensuraverit, causas discernit, non personas. De ordinem traditum religiose, et dispositionem mysterii manifestam, robustos illos vult esse in fide fiducia potestatis Dei; ut scientes firmam esse spem promissionis, prompti sint circa obsequia Dei, erigentes gubernacula contra fluctus excitos im
Abbreviated transcription (Latin):
causa suꝑbia nasceretur hominib
om̃s debita conditionũ uł offitioꝵ
p̃sentiũ iubent᷑ ex soluere ut ma¬
gis incitent ꝑfidoꝵ animos ad
culturã dĩ quã uident & iustam &
humilẽ. Uidentes autẽ dñi melio¬
rasse seruos & in reddendis obseqͥis.
noꝵ enim auiditate concupiscuil
fidem. Cuius t̃a placidis recina¬
culis gub̃nat humana offitia
siã & qui inconditione ẽ sihabeat
famulũ. non uult contẽpni ab
N on adoculũ seruientes quasi homi¬

Expanded text:
causa superbia nasceretur hominibus, causa superbia nasceretur hominibus, omnes debita conditionum vel officiorum praesentium jubentur exsolvere; ut et magis incitent perfidorum animos ad culturam Dei, quam vident et justam et humilem. Videntes enim domini meliorasse servos, et in reddendis obsequiis norum, omni aviditate concupiscunt fidem, cujus tam placidis retinaculis gubernantur humana officia. Nam et qui in conditione est, si habuerit famulum, non vult contemni ab Non ad oculum servientes, quasi homi
Abbreviated transcription (Latin):
illos indisciplina & correptione
dñi. Ut lex possit seruari quia
cautum. ẽ ut filu honorificent
parentes. Parentib quoq alia
lex ab apło datur. ut sic imbuant
filios ne mandata legis contẽp.¬
nant. Quia qui intimore dñi
fuerint enutriti: poterunt ob¬
seruare quȩ p̃cepta sunt. Nãsi
adiram ꝓuocant filios. nec ipsi
modũ legis custodiunt. Cogere
enim eos uidentur. ut p̃uaricato¬
res inueniantur. Inira enĩ nemo
agnoscit quidsit utile. Idcirco
tẽperantiã parentũ exemplo
debent addiscere. utquȩ utilia
sunt sectentur. Meminisse enĩ
debent patres quia & ipsi filu
fuerunt. & noluerunt utiq exa¬
cerbari a patrib Filii quoq cog¬
noscere debent qđ futuri sunt
patres. & nolunt inhonorari abeis.
idcirco utiq exhibeant in uicẽ
qđ exquirunt ad inuice. Serui
oboedite dominis carnalib cũ
timore & tremore insimplicitate
sublimior & sola potest. ẽẽ celi-¬
gio nr̃a & quȩ credentib cęloꝵ
regna pollicetur nehac igitur

Expanded text:
illos in disciplina et correptione Domini. Ut Lex possit servari, qua cautum est, ut filii honorificent parentes: parentibus quoque alia Lex ab Apostolo datur, ut sic imbuant filios, ne mandata Legis contemnant; quia si in timore Domini fuerint enutriti, poterunt observare quae praecepta sunt. Nam si ad iram provocant filios, nec ipsi modum Legis custodiunt; cogere enim eos videntur, ut praevaricatores inveniantur. In ira enim nemo agnoscit quid sit utile; idcirco temperantiam parentum exemplo debent addiscere, ut quae utilia sunt, sectentur. Meminisse enim debent patres, quia et ipsi fuerunt filii, et noluerunt utique exacerbari a patribus. Filii quoque cognoscere debent quod futuri sunt patres, et nollent inhonorari ab eis. Idcirco utrique exhibeant invicem, quod exquirunt ab invicem. Servi, obedite dominis carnalibus cum timore sublimior et sola potens est religio nostra, et quae credentibus coelorum regna pollicetur: ne hac igitur
Abbreviated transcription (Latin):
num. Quartũ. obseruabit in qͥt
sabbata mea. Quintũ autẽ
honora patrẽ tuũ & matrẽ &
cȩtera. Sed quia prima quattu.¬
or mandata addm̃ ꝑtinent
haec inprima tabula contineri
sub intelligunt᷑. Caetera adho¬
mine ut honor& parentes. Ni
occidat non fornicet᷑ non furet᷑.
nonfalsum testimoniũ dicat.
neq quicquã ꝓximi sui con¬
cupiscat. haec sex mandata ia
scđa tabula uidentur scripta
quoꝵ primũ ẽ honora patrẽ

Expanded text:
num. Quartum: Observabis, inquit, num. Quartum: Observabis, inquit, sabbata mea. Quintum autem: Honora patrem et matrem, etc. . Sed quia prima quatuor mandata ad Deum pertinent, haec in prima tabula contineri subintelliguntur, caetera ad hominem ut honoret parentes, non occidat, non fornicetur, non furetur, non falsum testimonium dicat, neque quidquam proximi sui concupiscat. Haec sex mandata in secunda tabula videntur scripta, quorum primum est: Honora patrem
Abbreviated transcription (Latin):
tate uiri ac femine esse significat.
Ne hoc ꝓdit sed aliam causam quȩ
Non discord& ad memorato miste.¬
rio flagitat. quã scit ad ꝓfectum
humani generis ꝑtinere. hoc est
aecdae & saluatoris. Ut sicut
relictis parentib homo uxori
capiti suo qđ est xp̃s. Uerũ tamen
& uos singuli uNuis quisq suam
uxore ut se diligat. mulier autẽ
ut timeat uirũ. Qm̃ una natura
in uiro &feminaẽ idcirco uir
quasi seipsũ ita mulierẽ diligere
cõmonetur. Muler autẽ quia
ꝑsona inferior. ẽ & conditionis
causa non nature. uiro subiecta
datur filiis ut quia parentibus
auctorib constat oboediunt eis:
I ustum. ẽ enim ut reuerentiam
exhibeant eis ꝑ quos sunt. Qđ est
mandatũ primũ ꝓmissionis ut
bene sit tibi & sis longeuus suꝑ
t̃ram.  missio hȩc in exodo con¬
tinetur. ut honorifici sit paren
rent aetatis. Quomodo tamen
me. Deinde. non facies tͥ si mili
non sumes nom̃ dñi dĩtui inua¬

Expanded text:
tate viri ac feminae esse significat. tate viri ac feminae esse significat. Nec hoc prodit, sed aliam causam, quae non discordet a memorato mysterio flagitat, quam scit ad profectum humani generis pertinere, hoc est, Ecclesiae et Salvatoris; ut sicut relictis parentibus, homo uxori capiti suo, quod est Christus. Verumtamen et vos singuli, unusquisque suam uxorem ut se diligat: mulier autem ut timeat virum. Quoniam una natura in viro et femina est, idcirco vir quasi se ipsum, ita mulierem diligere commonetur, mulier autem quia persona inferior est conditionis causa, non naturae, viro subjecta datur filiis, ut quia parentibus auctoribus constant, obediant eis; justum enim est ut reverentiam exhibeant eis, per quos sunt. Quod est mandatum primum promissionis, ut et bene sit tibi, et sis longaevus super terram. Promissio haec in Exodo continetur , ut honorifici sint parenrent aetatis. Quomodo tamen me. Deinde: Non facies tibi similiNon sumes nomen Domini Dei tui in va
Abbreviated transcription (Latin):
maculata. ita & uiridebent dilige
ita diligere mulieres suas admo¬
nent᷑. ut & iam animas suasꝓillis
ponant. Causa dilectionis zelũ
habentes circa affectũ earũ & disci¬
plina ut religiosȩ & scȩ sint. Suũ
corpus diligit qͥuxorẽ suã diligit.
Naturalis ratione mulier potio
corporis uiri est. Acꝑhoc uir in
muliere se ipsũ diligit quomodo
sifor nicet᷑ inse ipsũ peccat. quia
duo incarne una sunt. Nonergo
ꝑsone substantiã diuidunt. ut
ꝑsonas numerus fiat naturae.
sed ds inunitate naturae. Nemo
enĩ umquã suam carnẽ odit sed
Exemplo saluatoris uirosuxores
suas diligere hortatus. Sicut
xps opus suũ nutrit & fouet. ita
& uir mulierẽ quia caro eius est:
Qm̃ menbra sumus corporis eus.¬
quia caput. ẽ ipse totius excłe.
enis om̃is spiritalis creatura sit
st tamen innomit e eiusgenu
flectat. Propter hoc relinquit
homo patrẽ & matre & ad herebit
uxori suae & erunt duo incarne
una. Adunitatẽ commendandã
unutatis dedit exemplũ ut sicut

Expanded text:
gerita diligere mulieres suas admonentur; ut etiam animas suas pro illis ponant, causa dilectionis zelum habentes circa affectum earum et disciplinam, ut religiosae et sanctae sint. Suum corpus diligit, qui uxorem suam diligit. Naturali ratione mulier portio corporis viri est, ac per hoc vir in muliere se ipsum diligit; quomodo si fornicetur, in se ipsum peccat, quia duo in carne una sunt. Non ergo personae substantiam dividunt, ut per personas numerus fiat naturae: sed sunt in unitate naturae. Nemo enim umquam carnem suam odit, sedExemplo Salvatoris viros uxores suas diligere hortatur: sicut Christus corpus suum nutrit et fovet; ita et vir mulierem, quia caro ejus est. Quoniam membra sumus corporis equia caput est ipse totius Ecclesiejus omnis spiritalis creatura sit: si tamen in nomine ejus genu flectat. Propter hoc relinquet homo patrem et matrem, et adhaerebit uxori suae, et erunt duo in carne una . Ad unitatem commendandam unitatis dedit exemplum; ut sicut
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ suã in apło suo despici. unde
utiq indignatus in causa sua Ñ
negabitureffectũ: Si enĩ consue.¬
tudo & lex est. legatis hominũ
inferre exitia. qua p̃sũptione
& audatia. legatis dĩ. non solum
exitia. sed & mors irrogatur. quare
a dicit ꝓ quo legatione fungor
it icathena : non enĩ ꝑmittẽbat᷑
libere loqui sed insubiectionie
& necessitate uerba dĩ refereris.
uinculis plagis subiciebatur &
mortib:  lapidatus ẽ enimr &
adbestiaspugnauit ephesi. Ut
autẽ sciatis & uosea quȩ circa
me sunt quid agam plene notũ¬

Expanded text:
onem suam in Apostolo suo despici, unde onem suam in Apostolo suo despici, unde utique indignatus in causa sua non negabit effectum. Si enim consuetudo et lex est legatis hominum non inferre exitia: qua praesumptione et audacia legatis Dei non solum exitia, sed et mors irrogatur! Quare et dicit: Pro quo legatione fungor in catena. Non enim permittebatur libere loqui, sed in subjectione et necessitate verba Dei referens, vinculis, plagis, subjiciebatur, et mortibus: et lapidatus est enim et ad bestias pugnavit Ephesi . Ut autem sciatis et vos ea, quae circa me sunt; quid agam plene notu
Abbreviated transcription (Latin):
Si recte conuersamur. sp̃s scs mana
in nobis. & qđ postulamus possumꝰ
I racarne eNum orat. qui polluta
mente p̃catur. Iterum peccaturꝰ
Nonde euentu aut subreptione¬
sedde p̃posito. sed pocest non
peccari admortẽ sed ꝑ seuerant̃
hortetur ut animꝰ sedula m̃te
intentus sit semꝑ indĩ legem
ea meditansdie noctuq quae
amat ds̃ Tunc & ꝓsc̃is possunt
orare: Nlon est enim indigrium
ut ꝓ inuicẽ sollicita sint m̃bra
nec temerariũ poterit uideri si
ꝓ magistro discipuli idonei int̃¬
pellent adiuuentes eum. ut post¬
positis impedimentis lib̾tate
utatur adp̃dicandũ sicut tradi-¬
tum ẽ ab auctore Ne pressus
sui tribulationũ ipse formidine.
acumen doctrin& obtundat
amissa seueritate Duplici igit᷑
genere ꝓse orandũ hortatur
ut & sensus eius impleatur spũ
adeloquendũ plene mysterium.
ut facultas illi detur audaciȩ
in adserendo Quã utiq precem.
libent̃ audit ds̃ Uid& enĩ legati¬

Expanded text:
Si recte conversamur, Spiritus sanctus manet Si recte conversamur, Spiritus sanctus manet in nobis, et quod postulamus, possumus In carne enim orat, qui polluta mente precatur, iterum peccaturus, non de eventu aut subreptionesed de proposito. Sed potest non peccari ad mortem, si perseveranter oretur; ut animus sedula mente intentus sit semper in Dei Legem, ea meditans die nocteque quae amat Deus. Tunc et pro sanctis possunt orare; non est enim indignum ut pro invicem sollicita sint membra: nec temerarium poterit videri, si pro magistro discipuli idonei interpellent, adjuvantes eum, ut postpositis impedimentis libertate utatur ad praedicandum, sicut traditum est ab auctore; ne pressus vi tribulationum, ipsa formidine acumen doctrinae obtundat, amissa severitate. Duplici igitur genere pro se orandum hortatur; ut et sensus ejus impleatur spiritu ad eloquendum plene mysterium, et facultas illi detur audaciae in asserendo, quam utique precem libenter audit Deus; videt enim legati
Abbreviated transcription (Latin):
uigilare debemus. ut quacũq hora
cẽp̾cauerint. mur utos Nos &
p̃paratos inueniant: Necesse :
enim ut & deus adiuu& quos
uiderit inp̃cibus uigilare. & de
armis eius expectare uictoriã
rhuiꝰ modiergo bello sobria
mente opus e. & pura conscientia. qr non
Contra t̃rigenos enim hostes corpus
sagina rõboratur. & poculis mens
incenditur. ut repugnandi sumat
audatiam. Aduersus spirit᷑alia
enim nequitiae spiritaliter re
pugnandũ ẽ. & sobrietatis &absti¬
nentiae asma sumerida sunt.
ut infusi scõ sp̃u inmundos et
erraticos sp̃s deumcamus: Sic
itaq succingamus lũbos nr̃os in
ueritate. sic paratisimus errori
resiftere Om̃is enim qui operati
uult succingit se ut ablato in¬
pehim̃to diligentius
tempore inspũ. ut in ipso uigilan¬
tes iniomĩ ꝑ seuerantia & obsecra¬
tione ꝓomnub scĩs & prome ut
detur mͥ sermo in aꝑtione oris
mei. Exerte nouũ facere myste
tate ut ar ꝓut oport& me loqui:

Expanded text:
vigilare debemus, ut qualitercunque vigilare debemus, ut qualitercunque tentaverint, munitos nos et praeparatos inveniant. Necesse est enim ut Deus adjuvet quos viderit in precibus vigilare, et de armis ejus exspectare victoriam. In hujusmodi ergo bello sobria mente opus est et pura conscientia: quia non Contra terrigenas enim hostes corpus sagina roboratur, et pabulo mens incenditur, ut repugnandi sumat audaciam: adversus spiritalia autem nequitiae spiritpugnandum est, et sobrietatis et abstinentiae arma sumenda sunt; ut infusi sancto Spiritu immundos et erraticos spiritus devincamus. Sic itaque succingemus lumbos nostros in veritate, si parati sumus errori resistere. Omnis enim qui operari vult, subcingit se; ut ablato impedimento, diligentius tempore in spiritu, et in ipso uigilantes in omni instantia et obsecratione pro omnibus sanctis, et pro me, ut detur mihi sermo in apertiomei exerte notum facere mystertate utar, prout oportet me loqui.
Abbreviated transcription (Latin):
nis aut animȩ. sed intellectu &
conuersatione uitȩ. Corruptus
tamen uetus homo dicitur ꝓpter
Hic aut̃ẽ rectam uiã sequitur. qui
deuotus creatori suo inuoluntatẽ
eius ambulat: quã gentilitas
nescit. In nouatus enĩ sp̃umentis.
nouũ homine dicitur indutusqͥẽ¬

Expanded text:
nis aut animae, sed intellectu et nis aut animae, sed intellectu et conversatione vitae. Corruptus tamen vetus homo dicitur, propter hic autem rectam viam sequitur, qui devotus creatori suo in voluntate ejus ambulat, quam gentilitas nescit. Innovatus enim spiritu mentis novum hominem dicitur indutus
Abbreviated transcription (Latin):
&qm̃ sunt quidam inaeccła qui
sub nomine xp̃i non sequuntur.
ueritas iniħm. ut si ita docti sunt
ut. ẽ ueritas in iħm tunc xp̃m di¬
dicisse & illum audisse & in illo
docti esse uideantur. Xp̃s eñi dese
doc& quid sit et quantus credendꝰ
sit. & quȩ spes in eosit & quales
debeant esse credentes. Qui enim
didicit xp̃m scit illum amortuis
resurrexisse ut forma essor fidelib
Idõq magna spes ẽ. post ista morte
amantibus dm̃. Vt exponatis
scđm priorẽ conuersationẽ uecerẽ
homine qui corrũpitur sedđm
desideria erroris. Qui xp̃m
adiuit hoc didicit ut receder&
a conuersatione pristina quam
ueterẽ hominẽ noncupat ꝓpter
preceritũ ignorantiae tempus
Homo itaq unus atq idem. ẽ quasi
pristina uitia sequitur uecusdr̃.
Si autẽ innouitate uitȩ ambulat.
alienus aseculari errore qui esł
siue in actu siue insensu rudis
dicitur. Nonutiq substantia car¬

Expanded text:
Et quoniam sunt quidam in Ecclesia, qui Et quoniam sunt quidam in Ecclesia, qui sub nomine Christi non sequuntur veritas in Jesu; ut si ita docti sunt, ut est veritas in Jesu, tunc Christum didicisse, et illum audisse, et in illo edocti esse videantur: Christus enim de se docet quid sit, et quantus credendus sit, et quae spes in eo sit et quales debeant esse credentes. Qui enim didicit Christum, scit illum a mortuis resurrexisse; ut forma esset fidelibus, ideoque magna spes est pro ista morte amantibus Deum. Ut deponatis secundum priorem conversationem veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris. Qui Christum audivit, hoc didicit; ut recederet a conversatione pristina, quam veterem hominem nuncupat propter praeteritum ignorantiae tempus. Homo itaque unus atque idem est, qui, si pristina vitia sequitur, vetus dicitur: si autem in novitate vitae ambulat, alienus a saeculari errore, qui est sive in actu, sive in sensu, rudis dicitur; non utique substantia car
Abbreviated transcription (Latin):
duritiã cordis illoꝵ qui desꝑantes
semet ipsos tradiderunt inpudicus.
inoꝑationẽ inmundiciae omnis
& auaritiae Eentiles futurȩ re.¬
surrectionis desperatione cecitatẽ
cordis habere significat. quasi
enĩ ultra non futuri uitã suam
contaminant᷑ turpissima oꝑatio.¬
ne. Nolentes se subicere legi fidei
quia phib& uoluntate ꝓpt spem
uitae futurae quã hi idcirco
ridenda cessaent ut iure dehonesta
res & alieta appetere auida
cupiditate uideantur. quasi post
hanc transpist̾ionẽ nulla sit uita
Uos autẽ non ita didicistis xp̃m
sitamen illum audistis& in illo
edocti estis sicut. ẽ ueritas in iħu
Manifestum : ẽ xp̃ianos non despera¬
tionẽ post morc̃e hanc didicisse
sedspem ad utrumq: Fidelibus
enim uita ꝑfidis uero ꝓmittitur
mors quȩ ẽ poena ȩterna: ut siue
mors siue uita xp̃o discatur. Quia
qui eũ sequitur. ꝑ eum resurget ad
uitam. Qui uero discernit se ab
eo. ꝑ eum mancipabitur gehenne:
Ipso enĩ iudicante dãpnabitur.

Expanded text:
illorum, qui desperantes, semetipsos tradiderunt impudicitiis in operationem immunditiae omnis, et avaritiae. Gentiles futurae resurrectionis desperatione caecitatem cordis habere significat. Quasi enim ultra non futuri vitam suam contaminant turpissima operatione, nolentes se subjicere legi fidei; quia prohibet voluptatem propter spem vitae futurae, quam hi idcirco ridendam censent, ut jure dehonestare se, et aliena appetere avida cupiditate videantur, quasi post hanc transpunctionem nulla sit vita. Vos autem non ita didicistis Christum, si tamen illum audistis, et in illo edocti estis, sicut est veritas in Jesu. Manifestum est christianos non desperationem post mortem hanc didicisse, sed spem ad utrumque; fidelibus enim vita, perfidis vero promittitur mors, quae est poena aeterna; ut sive mors, sive vita in Christo discatur; quia qui eum sequitur, per eum resurget ad vitam: qui vero discernit se ab eo, per eum mancipabitur gehennae; ipso enim judicante, damnabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
omĩb Mulieres subdite ẽẽ uiris
naturali lege iubentur. quia
mulieris auctor ẽ. Unde sicut
dño inquit ita uiris subditeesse
debent. Hinc sara ad nm̃ uocabat
abraham Sicut enĩ caput aeccłȩ¬
xp̃s. ẽ. ita & uir mulieris. axp̃o
enĩ aeccła supsit initiũ. UNde
subiecta ẽ illi: Ita & a uiro mulier
ut sit subdita. ineo tamen distat.
quia mulier cũ substantia uiro. ẽ
Eccła aut̃ẽ in nomine potest non
innatura participari xp̃o. Uiri
diligite uxores urãs. sicut & xp̃s
dilexit aeccłam. & sem& ipsũ tra-¬
didit ꝓilla ut eã scĩficar& mun.¬

Expanded text:
omnibus. Mulieres subditae esse viris naturali lege jubentur, quia mulieris auctor vir est; unde sicut Domino, inquit, ita viris subditae esse debent. Hinc Sara dominum vocabat Abraham ; sicut enim caput Eccles est, ita et vir mulieris. A Christo enim Ecclesia sumpsit initium, unde subjecta est illi; ita et viro mulier, ut sit subdita. In eo tamen distat, quia mulier consubstantialis viro est: Ecclesia autem in nomine potest, non in natura participari Christo. Viri, diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam, et semetipsum tradidit
Abbreviated transcription (Latin):
& contirges xp̃m. Dormitationẽ
hanc stuporẽ mentis significat
quealienatur aue Alienatio
uero haec spes morcis ⁊ exqua
resutgere cõmonet᷑. ut resipiscens
ru sub desseratione intae ut
ex surgant. siue emergant admo.¬

Expanded text:
et continges Christum. Dormitionem hanc stuporem mentis significat, quae alienatur a vera via. Alienatio vero haec species mortis est, ex qua resurgere commonetur; ut resipiscens num sub desperatione vitae, esurgant sive emergant admo
Abbreviated transcription (Latin):
illis satis sit ad copiam salutarẽ
Ut nota fiat principibus & potes.¬
tatibus incaelestib per ȩccłam
multi formis sapientiae dĩ
Tantum dehoc bene sensit ds̃ ut
non solũ gentibus hunc magistrũ
dar&. Uerum &iam ut ꝑ eum ueri¬
tas xp̃i innotescat spiritibus in
caelestibus qui sunt principes
& potestates Potestates idõ. quia
potentiores intes caeteros spiritus.
Principes autẽ. eo qđ principent᷑
potestatibus ut agnoscentes ꝑ eccłam
quȩ multiphariȩ aduitam
tracta ẽ in xp̃o. uNus dĩ manere
ministeriũ. designant aberrore
Idenim agitur ut p̃dicatio ȩcdesi¬
astica & iam his ꝓficiat & desideran
adsensum tyranndis diaboli
qua se aduersus dĩ unuus fidem.
impia sũptione armauit. Qui
sensus in psalmo uicesimo tercio

Expanded text:
illis satis sit ad copiam salutarem. illis satis sit ad copiam salutarem. Ut nota fiat Principibus et Potestatibus in coelestibus per Ecclesiam multiformis sapientiae Dei. Tam bene de hoc sensit Deus, ut non solum gentibus hunc magistrum daret; verum etiam ut per eum veritas Christi innotescat spiritibus in coelestibus, qui sunt Principes et Potestates. Potestates ideo, quia potentiores sunt inter caeteros spiritus: Principes autem, eo quod principentur Potestatibus; ut agnoscentes per Ecclesiam, quae multifarie ad vitam attracta est, in Christo unius Dei manere mysterium, desinant ab errore. Id enim agitur, ut praedicatio ecclesiastica etiam his proficiat, et deserant assensum tyrannidis diaboli, qua se adversus Dei unius fidem impia praesumptione armavit. Qui sensus psalmo vigesimo
Abbreviated transcription (Latin):
& illumine quȩ. ẽ dispensatio
mysteru absconditi a scłis indõ
qui unuuersa creauit missum
se dicit duplicimodo docere g̃s
mysterium qđ fuit indõ ex quos̃
omĩa ut ꝑ eum discant hac in¬
telligant xp̃m semꝑ indõ & apud
dm̃ & quasi circũcisione & cętera
legis mandata disposuit saluare
geutes. Indigni enũ inuenti sunt
iudȩi tantũ ac talem habere
doctorẽ. Sic enim iuda crede-¬
bant inixp̃m. ut legem tamen
milia sunt in uidȩa credentiũ.
&̃ om̃s isti emulatores sunt legis.
UDide factum ẽ ut uaselectionis
ad gentes doceridas missus ess& ut uł
ipsi fidei suam spem plenã haberẽ
nihil delege sed insolo xp̃ospe.¬
rantes. Manifesto aut̃e sacram̃to
xp̃i tale donũ datum est quod
aꝑte salutis haber& effectum:
Sicut enim magna uota maxima
dantur aphoris. ita & magnifico
manifesto misterio gaudu &
leticiae causa tam egregio mu¬
nere donatisunt homines qđ

Expanded text:
Et illuminem omnes, quae dispensatio Et illuminem omnes, quae dispensatio mysterii absconditi a saeculis in Deo, qui universa creavit. Missum se dicit duplici modo docere gentes mysterium, quod fuit in Deo, ex quo sunt omnia; ut per eum discant ac intelligant Christum semper in Deo, et apud Deum, et quia sine circumcisione et caeteris Legis mandatis disposuit salvare gentes. 238 Indigni enim inventi sunt Judaei tantum ac talem habere doctorem; sic enim Judaei credebant in Christum, ut Legem tamen millia sunt in Judaeis credentium, et omnes isti aemulatores sunt Legis . Unde factum est, ut vas electionis ad gentes docendas missus esset, ut vel ipsi fidei suae spem plenam haberent, nihil de Lege, sed in solo Christo sperantes. Manifestato enim sacramento, Christi tale donum datum est, quod perfectae salutis haberet effectum; sicut enim in magna vota maxima dantur apophoreta; ita et magnifico manifestato mysterio, gaudii et laetitiae causa tam egregio munere donati sunt homines, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sum minister scđm donũ grãe
dĩ quȩ data. ẽ m scđm operationẽ
uirtutis eius ꝑp̃dicationẽ nusterii.
Cognitũ asserit donũ qđ disposuit
ds̃ gentib iuxta uirtutis suȩ ope¬
ratiorĩe. Operatio enĩ uirtutis eiꝰ
uit. dispensatio tamen eugłi eius
haec ẽ quȩ agnita e uoluritas
se cũse minumũ dicit. scier is
humilitatẽ ꝓfectũ habere.I.n
tantã grãm sibi datũ dicit ut¬
donũ hoc qđ ante ignotũ fuit. pre¬
cȩteris scłis sibi adserit concessum
ut hoc manifestar& gentib Unde
erum miimus scõꝵ omnuum
uideri potest. qui antequã bapti¬
⁊aretur uas electionis appellatꝰ
seprobat ad p̃dicandũ donũ dĩ.
INdiuitus in conp̃hensibilib xp̃i
quã gentib iam desꝑatis largiri
dignatus. ẽ ut sine oꝑa saluarent᷑
ꝑfidẽ : & manifestũ est qr nemo
egregiũ & maximu manus ꝑi
dignĩa mittit ꝑ sonã. Ostenderis
ergo quantũ adõ mereatur:
Humiliat se ut meritũ eius crescat.

Expanded text:
m donum gratiae Dei, quae data est mihi secundum operationem virtutis ejus. Per praedicationem ministerii sui cognitum asserit donum, quod disposuit Deus gentibus juxta virtutis suae operationem. Operatio enim virtutis ejusvit. Dispensatio tamen Evangelii ejus haec est, qua agnita est voluntas se, cum se minimum dicit, sciens humilitatem profectum habere. Nam tantam gratiam sibi datam dicit; utdonum hoc quod ante ignotum fuit praeteritis saeculis, sibi asserat concessum, ut hoc manifestaret gentibus. Unde enim minimus sanctorum omnium videri potest, qui antequam baptizaretur, vas electionis appellatus se probat ad praedicandum donum Dei in divitiis incomprehensibilibus Christi, quas gentibus jam desperatis largiri dignatus est; ut sine opere salvarentur per fidem. Et manifestum est quia nemo egregium et maximum munus per indignam mittit personam. Ostendens ergo quantum a Deo mereatur, humiliat tamen se, ut meritum ejus concrescat.
Abbreviated transcription (Latin):
infructuosi erga bonũ & questuosi
ad malũ. Magis autẽ & obiurgate
quȩ inocculto abeisfiunt turpe. ẽ
&iam iamdicerer slon solũ alienos
uult eos ẽẽ a malis actibus sed &
arguere mala facta eoꝵ qui in
ocũ  turpiter oꝑant᷑. Tunc enim
ꝓbant᷑ peccata si arguant᷑ contra-¬
ob iuigant̾ manifestant᷑. Uerum. ẽ
quia tunc uident᷑ peccata cũ ob¬
iurgantur:. Quia qui peccat quadiu
ñ corripit᷑. minime sibi uidetur pec.¬
care. Om̃e enĩ qđ manifestatur
lux.ẽ. In manifesto ambiguita sñ
est. nec excusari potest. qđ palã
delictam.ẽ: Sicut enĩ apparente
sole diesẽẽ negari iam ñ pocesti.

Expanded text:
infructuosi erga bonum, et quaestuosi ad malum. . Magis autem et objurgate; nam quae in occulto ab eis fiunt, turpe est etiam dicere. Non solum alienos vult eos esse a malis actibus, sed et arguere mala facta eorum, qui in occulto turpiter operantur. Tunc enim probantur peccata, si 247 arguantur; ut aa lumine manifestantur. Verum est, quia tunc videntur peccata, cum objurgantur; quia qui peccat, quamdiu non corripitur, minime sibi videtur peccare. Omne enim quod manifestatur, lux est. In manifesto ambiguitas non est, neque excusari potest, quod palam delictum est. Sicut enim apparente sole, diem esse jam negar
Abbreviated transcription (Latin):
res & uilissima uideretur. hunc
laici baptizant neq die quocũq
credentes tingunt᷑ nisi aegri. Idõ
non ꝑ omia conueniunt scripta
apłi ordinationi quȩ nunc iN
aeccła. ẽ: qr hȩc int ipsa primordia
bantur ut recedente eo sequens¬
ei succeder&. Deniq aput aegyptũ
tenendos. inmutata. ẽ ratio ꝓspicien.¬
te c̃silio. ut non ordo sedmeritum
temere usurpar&. & ess& multis
scandalũ. Inlege nascebant᷑ sacer
dotes exgenere a aron leuitȩ. nunc
enĩ om̃s exgenere sunt sacerdotali
Dicente petro apło Qui estis inquit¬
genus regale & sacerdotale. Idõq
expopło potest fieri sacerdosi
aedificationẽ corporis xp̃i. Eccđȩ
ordinationẽ ad cõpaginationem
humani generis in professionus
unitate. dicit cõpositam: ut diuersi
dignitate in xp̃o om̃s sint uniũ
caput habentes xp̃m. hoc ẽ auctore
uitȩ. Donet occurramus om nes
inunitate fidei: & agnitione filudĩ:
Tamdi dicit manere ordinationẽ.

Expanded text:
res et vilissima videretur. Hinc res et vilissima videretur. Hinc laici baptizant, neque quocunque die credentes tinguntur nisi aegri. Ideo non per omnia conveniunt scripta Apostoli ordinationi quae nunc in Ecclesia est, quia haec inter ipsa primordia bantur, ut recedente eo sequens succederet. Denique apud Aegyptum tenendos, immutata est ratio, prospiciente concilio ut non ordo, sed meritum,temere usurparet, et esset multis scandalum. dotes ex genere Aaron Levitae : nunc autem omnes ex genere sunt sacerdotali, dicente Petro apostolo: Quia estis genus regale et sacerdotale; ideoque ex populo potest fieri sacerdos . In aedificationem corporis Christi. Ecclesiae ordinationem ad compaginationem humani corporis in professionis unitate dicit compositam; ut diversi dignitate in Christo omnes sint unum, unum caput habentes Christum, hoc est, auctorem vitae. . Donec occurramus omnes in unitatem fidei et agnitionem Filii Dei. Tamdiu d
Abbreviated transcription (Latin):
copositares est qua cȩperat
Primũ etum om̃s docebant. &
om̃s baptizabant. quib cumq
diebus uł temporibus fuiss&
occasio. Nec enim philippus tempꝰ
quȩsiuit aut diem quo eimuchus
posuit: neq paulus & sil as tepus
distulerunt quo optionẽ carceris
baptizarent cumomib euis naq
petrus clericos habuit aut diem
quesiuit. quando cornelium cũ
omnidomo enis baptizauit. Nec
ipse. sediussit fr̃ibus quicũ illo erał
adcorneliuma ioppe. Adhuc
preter septẽ diaconos. nullus fuerat
ordinatus. Ut ergo crescer& plebs
& multiplicaret᷑. omĩb inter inicia
concessum. ẽ & euangelizare & bap.¬
tizare. & scripturas in aeccła ex¬
planare. A tubi autẽ omĩa loca
consticuta sunt & rectores. & cȩtera
nullus dedero auder& qͥordinatꝰ
nonesset p̃supmere officium quod
scir&. non sibi creditũ uł concessũ.
& coepit alio ordine ꝓuidentia gub.¬
nari eccła. quia si om̃s eadem pos¬
sent. in rationabile esse &uulgaris

Expanded text:
composita res est, quam coeperat. composita res est, quam coeperat. Primum enim omnes docebant, et omnes baptizabant, quibuscumque diebus vel temporibus fuisset occasio; nec enim Philippus tempus quaesivit, aut diem quo eunuchum posuit: neque Paulus et Silas tempus distulerunt, quo Optionem carceris baptizarent cum omnibus ejus ; neque Petquaesivit quando Cornelium cum omni domo sua baptizavit, nec ipse, sed jussit fratribus qui cum eo erant apud Cornelium in Joppe. Adhuc enim praeter septem diaconos nullus fuerat ordinatus. Ut ergo cresceret plebs et multiplicaretur, omnibus inter inicia concessum est et ewangelizare et baptisare et scripturas in ecclesia explanare. At ubi omnia loca constituta sunt et rectores et cetera nullus de clero auderet, qui ordinatus non esset, praesumere officium quod sciret non sibi creditum vel concessum: et coepit alio ordine et providentia gubernari Ecclesia. Quod si omnes eadem possent, irrationabile esset, et vulgaris
Abbreviated transcription (Latin):
uero explanatores sunt scriptu¬
rarum quã uis inter ipsa primor.¬
dia fuerint ꝓpħȩ sicut agabus
& quattuor uirgines ꝓphetantes
da. Nunc autẽ inter p̃ces ꝓphae
dicunt᷑. Euangelistȩ diacoru s̃
sicut fuit philippus. Quã quam
Nonsunt sacerdotes. euangeli¬
modũ & stephanus & philippus
memoratus pastores: Possi
esse lectores qui lectione saginent
popłm audientẽ quia non inpane
sunt. quia ini aeccła ipsi cõpescunt
solebant imbuere sicut mos iudȩ¬
oꝵ ẽ quoꝵ traditio adnos tran¬
situm fecit qui ꝑ neglegentiam
obsoleuit inter istos. Post ep̃m
plus eẽ intelligitur. qui ꝓpter
reseratũ occultũ scripturarũ
senisum ꝓpħare dicitur. fresertĩ
quia future spei uerba depromit
qui ordo nũnc potest. ẽẽ presbi¬
teru. Nlam inepiscopo omnes
ordines sunt. quia primus sacer
adimplerida offitia ecđȩ
ministerio fideliũ. TameN
postquã omĩb locis aeccłaes
constitute & officia ordina. alit

Expanded text:
vero explanatores sunt Scriptuvero explanatores sunt Scripturarum; quamvis inter ipsa primordia fuerint prophetae, sicut Agabus, et quatuor virgines prophetantes da : nunc autem interpretes prophetae dicuntur. Evangelistae diaconi sunt, sicut fuit Philippus; quamvis non sint sacerdotes, evangelibeatus Stephanus et Philippus memoratus . Pastores possunt esse lectores, qui lectione saginent populum audientem; quia non in panesunt, quia in Ecclesia ipsi compescunt solebant imbuere, sicut mos Judaeorum est, quorum iraditio ad nos transitum fecit, quae per negligentiam obsolevit. Inter istos post episcopum plus esse intelligitur, qui propter reseratum occultum Scripturarum sensum prophetare dicitur; praesertim quia futurae spei verba depromit, qui ordo nunc potest esse presbyterii. Nam in episcopo omnes ordines sunt: quia primus sacerdadimplenda officia Ecclesiae in ministerio fidelium. Tamen postquam in omnibus locis Ecclesiae sunt constitutae, et officia ordinata, aliter
Abbreviated transcription (Latin):
desceridit iricorde terrae ut
ostensio eius p̃dicatio ess& mortu¬
o ut quot quot cupidi eiꝰ eẽnt
liberarent᷑. Nec poterant non
ascendere qui ad hoc descenderant
cui potestatis suȩ calcata morte
cũ captius quoꝵ causa pati se ꝑmisit
resurget. Qui descendit ipse. ẽ qui
asceridit suꝑ om̃s caelos ut imple¬
r& omĩa hoc ẽ qđ dicit dñs. slemo
ascendit incaelũ. Nisi qui descendit
decelo. filius hominis qui ẽ. in celo
Quod quidẽ & inpsalmo continet᷑.
Eit enim. A summo cȩlo egressio eius
& regressus eius usq ad summũ eius.
Hic ergo desceridens decęlis interrã
homo natus. ẽ post mortuis des-¬
cendit ad inferos. ex quibus tercia
die resurgens om̃s mortales. ascen.¬
dit suꝑ cunctos celos ut inlusam
mortem ostender& creaturae:
& ipse dedit quosdam quidem
apłos. quosdam autẽ ꝓphȩtas.
alios uero euangelistas quosdã
uero pastores & magistros ad con¬
sum mationẽ scõꝵ inopus minis.¬

Expanded text:
descendit in cor terrae; ut descendit in cor terrae; ut ostensio ejus praedicatio esset mortuorum, et quotquot cupidi ejus essent, liberarentur. Nec poterat non ascendere, quia ad hoc descenderat; ut vi potestatis suae, calcata morte, cum captivis quorum causa pati se permisit, resurgeret. Qui descendit, ipse est qui et ascendit super omnes coelos, ut impleret omnia. Hoc est, quod dicit Dominus: Nemo ascendit in coelum, nisi qui descendit de coelo, Filius hominis, qui est in coelo. Quod quidem et in psalmo continetur; ait enim: A summo coelo egressio ejus, et regressus ejus usque ad summum ejus . Hic ergo descendens e coelis in terram, homo natus est: post mortuus descendit ad inferos, ex quibus tertio die resurgens, ante omnes mortales ascendit super cunctos coelos; ut illusam mortem ostenderet creaturae. Et ipse dedit quosdam quidem apostolos, quosdam autem prophetas, alios vero evangelistas, quosdam vero pastores et magistros ad consummationem sanctorum in opus minis
Abbreviated transcription (Latin):
haec post triumphos coepit largiri.
U incens enĩ mortẽ exaltatus incrucẽ
sicut ipse dixerat. Ait enĩ. Cũ exal¬
tatus fuero a terra. omĩa trabam
adme. Expoliauit inferos cũcaptiuos
quos ex p̃uaricatione adae aut
ꝓprus captiuos peccatis in conditio.¬
ne tenebat. abstulit consencientes
sibi. & ascendens inde iricaelos in¬
duxit. Ex quibus aliquanti resur¬
gentes inicorporib multis apparu¬
erunt intestimoniũ euicte mortis
Ut qui forte xp̃i resurrectionem
credituri ñ essent. ex hoꝵ resurrecti.¬
one quos mortuos scirent rei fieren
Hos enĩ uiderunt quosagnoscerent
dudũ uixisse. Qũa ius captiui inuiti
& alieni dicant᷑: saluator tame
& suos dixit & uoluntarios. Appa¬
rentia erũ sua dũ lacessit desideran.¬
tes. liberare coepisse illos dicitur:
Qđ autẽ desceridit quidẽ nisi quia
&iam desceridit in inferiora terrae.
Uerum . ẽ q idõ descendit ut ascen¬
der&. & norisicut homines qui
ad hoc descet iderunt ut illic rema¬

Expanded text:
haec post triumphos coepit largiri; vincens enim mortem, exaltatus est in cruce, sicut ipse dixerat. Ait enim: Cum exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me . Exspoliavit inferos, cum captivos quos ex praevaricatione Adae, aut propriis captos peccatis in conditione tenebant, abstulit consentientes sibi, et ascendens inde in coelos induxit . Ex quibus aliquanti resurgentes in corporibus, multis apparuerunt ad testimonium evictae mortis; ut qui forte Christi resurrectionem credituri non essent, ex horum resurrectione, quos mortuos scirent, rei fierent; hos enim viderunt, quos agnoscerent dudum vixisse. Quamvis captivi, inviti et alieni ducantur; Salvator tamen et suos duxit, et voluntarios. Apparentia enim sua dum lacessit desiderantes liberari, cepisse illos dicitur. Quod autem ascendit, quid est, nisi quia etiam descendit prius in inferiora terrae? Verum est quia ideo descendit, 241 ut ascenderet; et non sicut homines, qui ad hoc descenderunt, ut illic rema
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfectam idõ adiecit ut impleami¬
ni ait momne plenitudinẽ dĩ. ut
confessione & gr̃arum actione sicut
patri ita & filio honorificentia re.¬
seruetur. & omĩa quȩ adõ patre s̃.
ꝑfiliũ facta & restaurata credant᷑.
ut sit plena ꝑfectio diuinitatis in
ꝓfessione credentiũ. Nihil enim de¬
erit xpĩano quando dm̃ patr̃e per
omia inmensum ẽe cognoscit. Cari¬
tatẽ quoq xp̃i ineffabilem & supra¬
eminent̃e scientiae humane confitet᷑.

Expanded text:
perfecta, ideo adjecit: Ut impleamiperfecta, ideo adjecit: Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei; ut confessione et gratiarum actione sicut Patri, ita et Filio honorificentia reservetur: et omnia quae a Deo Patre sunt, per Filium facta et restaurata credantur; ut sit plena perfectio divinitatis in professione credentium. Nihil enim deerit christiano, quando Deum Patrem per omnia immensum esse cognoscit: charitatem quoque Christi ineffabilem, et supereminentem sci
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscere nos uult caritatẽ quia
suꝑ eminentis. ẽ scientiae & subintel.¬
ligitur humane. ut suꝑscientiã
homit iũ habeatur dilectio xp̃i:
nis causa homo nasceret᷑. Deit ide
propter qđ ita dilexit nosios.
aut ut quit nr̃m haber& qͥnullus
INdiget: Num quid non caritas
haec suꝑ scientiã hominum. ẽ: ãut
quis hominũ hanc poterit caritatẽ
alicui exhibere quãquã in parsit.
Ac ꝑhoc suꝑ emini& humana cõm̃ta:
hoc ergo uult nos scire. quia sensus
nr̃ ad sequi nonpotest. nec ꝑspicere
ꝓfur ditatẽ berieficioꝵ xp̃i erga.
Nos. ut ꝑ inde semꝑ eisimus sup¬
plices & deuoti. & qui debitis nulla
ratione satis facere possumus : uł
i fide eius usq admortẽ ꝑseueremꝰ:
Ille enim ꝑmagnificentia maiestatis¬
suȩ ea gessit ꝓnobis quȩ sibi digna s̃
ut & nosquantũ ei possumus famule¬
mͥ. ut impleamini inomnẽ plenitu.¬
dine dĩ. Quia fides neq insolo
patre integra ẽ neq insolo filio

Expanded text:
agnoscere nos vult charitatem; quia agnoscere nos vult charitatem; quia supereminentis est scientiae, et subintelligitur humanae; ut super scientiam hominum habeatur dilectio Christnis causa homo nasceretur, deinde mPropter quid ita dilexit nos? aut ut quid nostrum haberet, qui nullius indiget? numquid non charitas haec super scientiam hominum est? aut quis hominum hanc poterit charitatem alicui exhibere; quamquam impar sit, ac per hoc supereminet humana commenta? Hoc ergo vult nos scire, quia sensus noster assequi non potest, nec perspicere profunditatem beneficiorum Christi erga nos; ut perinde semper ei simus supplices et devoti, et qui debitis nulla ratione satisfacere possumus, vel in fide ejus usque ad mortem perseveremus. Ille enim pro magnificentia maquae sibi indigna sunt; ut et nos in quantum possumus, ei famulemur. Ut impleamini in omnem plenitudinem Dei. Quia fides neque in solo Patre integra est, neque in solo Filio
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: ut uice eius tutos p̃st& nos
siei ad sentiamus ut occulta reuelet.
ꝑ qũe utiq ipsũ inNobis habitare
ambigere ñ debemus. Est enim hic
alius parachytus int̃ quos ꝑsonarũ
distantia ẽ non naturae. quia & de
eius accipit & adõ ꝓcedit in quib
etum naturȩ unitas. ẽ: in uicẽ sui
sunt. Unde dicit dñs. Omĩa patris
mea sunt & mea omĩa patris. Ut
caritate radicati & fundati possitis
cõ preherdere cũ omĩb scĩs. quȩ sit
latitudo & longitudo & altitudo
& ꝓfunidũ. hoc p̃stare dicit habitan
tanta longitudo. e quanta & alti¬
tudo & tanta altitudo quantum
sint in mersitate infirmitatis.
Spera enĩ diffiruto modo concludit᷑.
ut solus ineffabilis & infinitus ha¬
beatur. & grãe huic insufficienter
agunt᷑. Quicũ tantus sit. dignatꝰ
tis & morti subiectum. Cognoscere
quoq suꝑ eminentẽ scientia cari.¬
tatis xp̃i. post dĩ patris infinita m
& incõprehensibilẽ cognitionẽ & in¬
enarrabilẽ clem̃tiam xp̃i quoq

Expanded text:
obis; ut vice ejus tutos praestet nos, si ei assentiamus, ut et occulta revelet; per quem utique ipsum in nobis habitare ambigere non debemus. Est enim hic alius paraclitus, inter quos personarum distantia est, non naturae; quia et de eo accipit, et a Deo procedit . In quibus enim naturae unitas est, invicem sui sunt; unde dicit Dominus: Omnia Patris mea sunt, et mea omnia Patris . Ut in charitate radicati et fundati, possitis comprehendere cum omnibus sanctis quae sit latitudo, et longitudo, et altitudo, et profundum. Hoc praestare dicit habitanttanta longitudo est, quanta latitudo, et tanta altitudo, quantum sunt immensitate infinitatis. Sphaera enim definito modo concluditur:ut solus ineffabilis et infinitus habeatur: et gratiae huic insufficienter agantur, quia cum tantus sit, dignatustis et morti subjectum. Cognoscere quoque supereminentem scientiae charitatem Christi. Post Dei Patris infinitam et incomprehensibilem cognitionem et inenarrabilem clementiam, Christi quoque
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib non menbra sed naturae
ipsi faciunt distinctiones. hoc ẽ
ergo qđ laboratur ut ad unũ sensũ
redigatur creatura. & insensu
unum sit corpus. du omniũ ut ia¬
ꝓfessio ẽ ut concordet incaritate
creatoris ad suũ ꝓfectum Re
a edificat enim se intemplum
dñi destructa enim fuerat dem̃tia
& furore diaboli. hoc. ergo dico
& cestor indño ut non ambuleas
sicut & gentes ambulant inuani.¬
.tate mentis sui obscurati intellectu
alienati fide dĩ ꝑ ignorantiã quȩ
est inupsis. Manifestatio creatu¬
rȩ & ratione ostensa quã sequi
debeat creatura infide dĩ sui. dũ¬
taxat: contestatur illos indm̃. ut
non aliter incedant uł sentiant
quã docentur ne sinules gentibus
inueniant᷑ qui nec fidem recipiunt
nec conuersationẽ quã mandat
lex. Obscurũ habentes sensum ne
conteplentur diuini nominis
ueritate. Una enim sectantes quȩ
sunt idolatria infrenantur adia-¬
bolo. ne uniusdĩ iter incedant :

Expanded text:
omnibus non membra, sed naturae omnibus non membra, sed naturae ipsae faciunt distinctiones. Hoc est ergo quod laboratur, ut ad unum sensum redigatur creatura, et in sensu unum sit corpus, dum omnium unafessio est, ut concordet in charitate Creatoris ad suum profectum; 243 reaedificat enim se in templum Domini, destructa enim fuerat dementia et furore diaboli. Hoc ergo dico et testor in Domino, ut non ambuletis, sicut et gentes ambulant in vanitate mentis suae, obscurati intellectu, alienati a fide Dei propter ignorantiam, quae est in ipsis. Manifestato creatore, et ratione ostensa, quam sequi debeat creatura, in fide Dei sui dumtaxat, contestatur illos in Deum, ut non aliter incedant vel sentiant, quam docentur; ne similes gentilibus inveniantur, qui nec fidem recipiunt, nec conversationem, quam mandat Lex, obscurum habentes sensum, ne contemplentur divini nominis veritatem. Vana enim sectantes, quae sunt idololatria, infrenantur a diabolo; ne unius Dei iter incedant,
Abbreviated transcription (Latin):
subministrationis. In mensuram
uni cuiusq partis incrementũ cor¬
poris facit ad aedificationẽ sui in
caritate. Qua ratione xp̃m caput
ẽe. omniũ dixerit docet. Ex ipso
enim inquit ome corpus id est
om̃ĩs chorus angeloꝵ & potentiarũ
principũ & potestatũ subsistit
Qua uis enim singula haec numeros
ꝓprios habeant & sint legion ies
ut ipse dñs dixit. quia ab uno tam̃
ꝑunũ sunt simul omĩa unũ corpus
appellat. sicut enim menbra cum
sint unius corporis. diuersa tam
sunt actu & dignitate. Ita & crea¬
acherubin & seraphin potentis
quȩ sub sedis dĩ sunt. & angelis
quos ipse dñs scos appellat quasi
quȩdam concatenatio sit usq ad
firmament̃u ordinata descendens
ut totum & iunictum sit & meritis
tamen discernatur. Meritis dico
non solum efficioꝵ sed & naturarũ
Nec enim quia iuncta dicit omĩa¬
ci uiuserunt naturae. sed quod in
corpore menbra faciunt. discreta
officus non natura. Ita & in his

Expanded text:
um operationem in mensuram uniuscujusque partis, incrementum corporis facit ad aedificationem sui in charitate. Qua ratione Christum caput esse omnium dixerit, docet; ex ipso enim, inquit, totum corpus, id est, omnis chorus Archangelorum et Potentiarum, Principatuum et Potestatum subsistit. Quamvis enim singula haec numeros proprios habeant, et sint legiones, ut ipse Dominus dixit ; quia tamen ab uno et per unum sunt, simul omnia unum corpus appellat. Sicut enim membra cum sint unius corporis, diversa tamen sunt actu et dignitate: et ita creaa Cherubim et Seraphim potentiis, quae sub sede Dei sunt, et Angelis quos ipse Dominus sanctos appellat , quasi quaedam concatenatio sit, usque ad firmamentum ordinata descendens; ut totum et junctum sit et meritis tamen discernatur: meritis dico non solum officiorum, sed et naturarum. Nec enim quia juncta dicit omnia, unius erunt naturae: sed quod in corpore membra faciunt discreta officiis, non natura; ita et in his
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ numerat unitatis sunt. Con¬
cordant enĩ momĩb patrem ta men
dm̃. quia Nulli deb& qđ est: super
omĩa esse dixit & ꝑ om̃s. Idõ ꝑom̃s
quia exeo om̃s &. necesse. ẽ suꝑ hec
omĩa sitͥ quȩ exeo sunt & iNominib
Nobis idẽ fidelibus. hi nob est eÑ
ꝑ confessioriẽ quia eũ fatemus. & qr̃
spm suũ dedit nobis ꝑ quẽ siNe.
dubio in inobis. Inpaganis non es ⁊
quia pater xp̃i. ẽẽ. negatur ab illis.
Unicuiq autẽ nr̃m data. ẽ gr̃a scđm
maensuram donationis xp̃iu.
dona sunt putarentus officere uni¬
tati. Hoc purgat ñ esse contrarium
quia indonis offitioꝵ diuersitas. ẽ
Non naturae. Uniq autẽ tantũ ⁊¬
clari dicit gr̃ae quantũ donare
digi iatus fustit dñs nontamet i¬
sinie ae quitatis m̃sura qr imicuiq

Expanded text:
enumerat, unitatis sunt, concordant enim in omnibus. Patrem tamen Deum, quia nulli debet quod est, super omnia esse dixit, et per omnes. Ideo per omnes, quia ex eo omnes: et necesse est ut super haec omnia sit, quae ex eo sunt. Et in omnibus nobis, id est, fidelibus. In nobis est enim per confessionem; quia eum fatemur, et quia spiritum suum dedit nobis, per quem sine dubio in nobis est: in paganis non est; quia Pater Christi negatur esse ab illis. Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Domini dona sunt, putarentur officere unitati, hoc purgat non esse contrarium; quia in donis officiorum diversitas est, non naturae. Unicuique autem tantum dicit dari gratiae, quantum donare dignatus fuerit Dominus; non tamen sine aequi
Abbreviated transcription (Latin):
inuicẽ se sufferant cũ pacientia.
Modestia enĩ ꝓfectũ parit q̃ cũ se
miucẽ tolerant cũ lenitate animi
monentes corriguntur ad effectũ.
& pax ineis manebit ꝑqua filu
dĩ non in merito uocabuntur. quia
dixit dñs. Beati pacifici. qm̃ filu
dĩ uocabunt᷑: ꝑ turbatio erũ uel¬

Expanded text:
ut invicem se sufferant cum patientia. ut invicem se sufferant cum patientia. Modestia enim profectum parit; quia cum se invicem tolerant, cum lenitate animi monentes, corriguntur ad effectum, et pax in eis manebit, per quam Filii Dei non immerito vocabuntur; quia dixit Dominus: Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur