comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hã uel alius aliquis patrũ senex & plenus
dierũ: & post quã uenit plenitudo temꝑis
misit d̃s filiũ suũ. At contra dies impiors
manes sunt & uacii. Uiri enĩ sanguinũ &
dolosi non duudiabunt dies suos. Et au.uiii.¬
dierunt uicimi et cognati enis quia magni-¬
ficauit dñs misccłiam suã cũ illa÷ ce congra
tulabant᷑ ei. Habet scõꝵs editio ortus lȩticiã
plurimoꝵ : quia cõmune est bonii. Iusticia
enĩ cõmunis ẽ. uirtus. Et ideo in ortu ius¬
ti future uitȩ in signe ꝓmitcit᷑: & grã secu¬
tura urtutis exultatione uicinoꝵ p̃figu¬
rante signatur: Et factũ est in die octauo ue.¬
nert᷑ circũcide puerũ: & uocabant eũ no¬
mine patris sui zachariã. Et respondens

Expanded text:
aliquis patrum senex et plenus dierum. Et postquam venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum . At contra dies impiorum inanes sunt et vacui. Viri enim sanguinum et dolosi, non dimidiabunt dies suos . Et audierunt vicini et cognati ejus quia magnificavit Dominus misericordiam suam cum illa, et congrtulabantur ei. Habet sanctorum editio laetitiam plurimorum quia commune est bonum, justitia enim communis est virtus, et ideo in ortu justi futurae vitae insigne praemittit, et gratia secuturae virtutis exultatione vicinorum praefigurante signatur. Et factum est in die octavo venerunt circumcidere puerum, et vocabant eum nomine patris sui Zachariam. E
Abbreviated transcription (Latin):
autem dicit ñ cũ illis fuisse tunc apłm
thoniã. cũ scdm lucã duo illi quoꝵ uniis
erat cleophas regressi in hierłm inuene¬
runt congregatos undecim & eos quieũ
ipsis erant: procul dubio intelligndũ est.
quod inde thomas exierit. antequã eis
dñs hȩc loquentib appareret. Matheus uͦ¬

Expanded text:
annes, non cum illis fuisse tunc apostolum Thomam, cum secundum Lucam duo illi, quorum erat unus Cleophas, regressi Jerusalem, invenerint congregatos undecim, et eos qui cum ipsis erant; procul dubio intelligendum est quod inde Thomas exierit, antequam eis Dominus haec loquentibus appareret. 75.
Abbreviated transcription (Latin):
tib uisũ esse dñm: hoc iam dereio inquit
manifestatus est iħs discipłis cum resirre¬
xisset amortius. Si autem acceꝑimus intra
illos octo dies antequã thomas eũ indere
ab undecĩ quibq discipłis dñm uisti: nõ
erit hoc ad mare tiberiadis tercio nianife¬
statũ esse. sed quarto. Nam primo die
resurrectionis excepto quod a mulierib ui
iterũ duob illis quoꝵs erat unus cleophas.
tercio plurimis iam inde colloquentib
noctis exordio. Sed hoc totũ ioħes ad unĩ.
diem referens: semel cõputat. Iterũ autẽ
hoc est illo die quando eũ iudit thomas:
tertio uͦ ad mare tyberiadis hoc est tercio
die manifestationis eius ñtercia manifes¬
tatione. Ac ꝑ hoc post hec om̃ia cogimur
in telligere: factũ esse quod eũ in morite
quo eos scdmi constitutũ precesserat. ut imple

Expanded text:
tibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, tibus uisum esse dominum, hoc iam tertio. inquit, manifestatus est Iesus discipulis, cum resurrexisset a mortuis. si autem acceperimus intra illos octo dies, antequam Thomas eum uidisset, ab undecim quibusque discipulis dominum uisum, non erit hoc ad mare Tiberiadis tertio manifestatum esse, sed quarto. quod quideresurrectionis suae, excepto quod a mulieribus uiiterum duobus illis, quorum erat unus Cleopas, tertio plurimis iam inde conloquentibus noctis exordio, sed hoc totum Iohannes ad unum diem referens semel conputat; iterum autem, hoc est alio die, quando eum uidit et Thomas; tertio uero ad mare Tiberiadis, hoc est tertio die manifestationis eius, non tertia manifestatione. ac per hoc post haec omnia cogimur intellegere factum esse. quod eum in monte quo eos secundum constitutum praecesserat
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ fieri. ut ñ onĩs sed aliqui eoꝵ ibi fuerig
alii uero disciplĩ cũ eis ita ut undecĩ cõple¬
rentur: ac sic nõ fuisse sbi thomã. qui post¬
.III. illos dies octo primo dñm uidit. Marrus
quippe quando illos undecĩ memorauit:
nõ ut cumq undecĩ sed illis inquit undecĩ
apparuit. Lucas ȩtiã regress̃i sunt inquit
in hierłm: & inuenerunt congregatos erhẽ¬
qui cũ ipsis erant. Nam cũ ad iunxit et
eos qui cũ ipsis erant: satis declarait enn¬
nentius illos undecĩ appellatos cũ quib
erant cetĩ. ac ꝑ hoc illi intelligunt᷑ qui iam
uocabant᷑ apłi. Hoc proinde fieri potuit
ut ex numero apłoꝵ & aliors discipłos un¬
decim discipłi cõplerent᷑ : qui uiderent
intra illos octo dies in galileẽ monte iħm.
Sed occurrit aliud quod obsistat. Iohes enĩ
quando cõmemorauit nõ in monte abtun¬
decim sed ad mare tiberiadis a septẽ piscan¬

Expanded text:
ergo fieri ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint; ergo fieri ut non omnes, sed aliqui eorum ibi fuerint; alii vero discipuli cum eis, ita ut undecim complerentur: ac sic non ibi fuisse Thomam, qui post illos dies octo primo Dominum vidit. Marcus quippe quando illos undecim memoravit, non utcumque undecim, sed illis, inquit, undecim apparuit. Lucas etiam, Regressi sunt, inquit, Jerusalem, et invenerunt congregatos unde fuisse. nam cum adiunxit: et eos qui cum ipsis erant, satis utique declarauit eminentius illos undecim appellatos, cum quibus erant ceteri, ac per hoc illi intelleguntur qui iam uocabantur apostoli. hoc proinde fieri potuit, ut ex numero apostolorum et aliorum discipulorum undecim discipuli conplerentur, qui uiderent intra illos octo dies in Galilaeae monte Iesum. Sed occurrit aliud quod obsistat. lobannes enim, quando commemorauit non in monte ab undecim, sed ad mare Tiberiadis a septem piscan
Abbreviated transcription (Latin):
geli p̃dictionẽ. Quando gͦ uiderunt dñm
in galilea. ñ sedm hoc quod dicit ioħes ad
mare tyberiadis tunc enĩ septẽ fuerunt
&e piscantes inuenti sunt: sed scđm id qđ
dicit matħs ubi erant undeci in monte.
quo eos scdm p̃dictionẽ angłi iħi p̃cesse.¬
rat. Quia enĩ nõ ipso die quo resurre¬
xit. manifestũ est. Nam in hierłm uisũ
esse eo die inicio noctis lucas &e ioħes aper.¬
tissi me consonant: Marcus autẽ ñ aperte.
Non gͦ ipso die quo resurrexit neq in con¬
sequentib octo dieb post quos dicit iohes
discipłis apparuisse dñm. ubi eũ primo ui.¬
dit thomas: qui eũ non uiderat in die re.¬
surrectionis eius. Nã utiq si intra eosdẽ
dies octo eũ in monte galileȩ iã illi unde¬
cim uiderant: quomͦ post octo dies eũ
primo uidit thomas qui in illis undeciꝰ
fuerat. nisi quis dicat non illos undeci
qui tunc iam apłi uocabant᷑ secd discipłos
undecĩ illic fuisse ex multo numero dis:

Expanded text:
on aperte. Quando ergo viderunt Dominum in Galilaea? non secundum id quod dicit Joannes, ad mare Tiberiadis; tunc enim septem fuerunt, et piscantes inventi sunt: sed secundum id quod dicit Matthaeus, ubi erant undecim in monte, quo eos secundum praedictionem angeli Jesus praecesset. quia enim non ipso die. quo resurrexit, manifestum est; nam in Hierusalem uisum esse eo die initio noctis Lucas et Iohannes apertissime consonant, Marcus autem non aperte.non ergo ipso die, in quo resurrexit, neque in consequentibus octo diebus, post quos dicit Iohannes discipulis apparuisse dominum, ubi eum primo uidit Thomas, qui eum non uiderat die resurrectionis eius. nam utique si intra eosdem octo dies eum in monte Galilaeae iam illi undecim uiderant, quomodo post octo dies eum primum uidit Thomas, qui in illis undecim fueraqui jam tunc Apostoli vocabantur, sed discipulos illic undecim fuisse, ex multo numero disci
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃m roborant. demonib imꝑant. uirtuti¬
bus choruscant. p̃sentia despiciunt: et̾nã
patriã uocib moribq p̃dicant. Eam etiã
moriendo diligunt : atq ad illã ꝑtorm̃¬
ta ꝑtingunt. Occidi possunt: & flecti ne-¬
queunt. Et si corã hominib torm̃ta passi
sunt: spes illors immortalitate plena ẽ.
In paucis uexati. in multis bene disponẽ
tur: qm̃ d̃s temptauit illos & inuenit
eos dignos se. Tanquã aurũ in fornace p¬
bauit illos: & quasi holocausta hostiȩ acce¬
tantũ credimus scĩficatũ: quantũ in semet.¬
ipsis ut scĩficaret᷑ laborare ꝑ torm̃ta nõ
cessauere. Xp̃i uera sac̃dotib atq doctorib
siue confessorib huuis festiuitatẽ cliei nõ

Expanded text:
spiritum roborant, daemonibus imperant, virtutispiritum roborant, daemonibus imperant, virtutibus coruscant; praesentia despiciunt, aeternam patriam cum vocibus moribusque praedicant: eam etiam moriendo diligunt, atque ad illam per tormenta pertingunt. Occidi possunt, et flecti nequeunt; et si coram hominibus tormenta passi sunt, spes illorum inmortalitate plena est; in paucis vexati, in multis bos, et invenit illos dignos se. Tanquam aurum in fornace probavit illos, et quasi holocausta hostiam accetantum credimus sanctificatum, quantum in semetipsis ut sanctificaretur laborare per tormenta non cessavere; Christi vero sacerdotibus atque doctoribus, sive confessor
Abbreviated transcription (Latin):
torũ genera xp̃i passionẽ non lassascen¬
tib p̃cordioꝵs m̃tib imitabant᷑. Alii fer¬
ro ꝑ empti. alii flãmis exuui. alii flagrĩ
ũberati. alii uectib ꝑforati. alii crucia¬
guis priuati. alii lapidib obruti. alii frigo¬
Sre afflicti. alii fame cruciati: alii uͦ trun¬
catis manib siue cet̾ĩs cesis menbris. spec¬
taculũ contumeliȩ in popłis nudi propt̃
nomĩ dñ portantes. Hi sunt triũphatores
& amici di. qui contẽpnentes sceleratorũ
uissa principũ. modo coronant᷑ & accipi¬
unt palmas laboꝵ: quia fundati erant
mente compunctus. in genuscens an. Scĩ
ludibria & ũbera exꝑti. insuꝑ &e uincła
& carceres: lapidati sunt. secti sunt temp
Circuierunt in melotis: in pellib capri¬
nis. E gentes. angustiati. afflicti: quibus
dignus ñerat mundus. Et beatus papa
Gregorius. in expositione cuius dã eñgelii
de istius modi bellatorib querimoniã faci-¬
endo: ecce inquit electi dĩ carnẽ domant.

Expanded text:
i passionem non lacessantibus praecordiorum mentibus imitabantur. Alii ferro perempti, alii flammis exusti, alii flagris verberati, alii vectibus perforati, alii cruciaguis privati, alii lapidibus obruti, alii frigore afflicti, alii fame cruciati; alii vero, truncatis manibus, sive caeteris caesis membris, spectaculum contumeliae in populis nudi propter nomen Domini portantes. Hi sunt triumphatores et amici Dei, qui, contemnentes sceleratorum jussa principum, modo coronantur et accipiunt palmas laborum, qui fundati erant mente compunctus, ingemiscens ait: Sancti ludibria et verbera experti, insuper et vincula et carceres. Lapidati sunt, secti sunt, tCircuierunt in melotis, in pellibus caprinis, egentes, angustiati, afflicti, quibus dignus non erat mundus, et caetera. Et beatus papa Gregorius, in expositione cujusdam Evangelii, de istiusmodi bellatoribus querimoniam faciendo: « Ecce, inquit, electi Dei carnem domant,
Abbreviated transcription (Latin):
quasi imbrib irrigarunt celestib. ut feli¬
y citer
ꝓferre immarcescibilẽ bonoꝵ oum fruetũ
loca in speluncis & exiguis cellarũ tugu¬
riis modico contenti pabulo demorabã¬
tur. bestiis sociati. uisus hominũ fugi¬

Expanded text:
quasi imbribus irrigant coelestibus, ut feliciter proferre immarcescibilem bonorum operum loca in speluncis et exiguis cellarum tuguriis modico contenti pabulo demorabantur. Alii bestiis sociati, alii avibus su
Abbreviated transcription (Latin):
cit. sed hȩc & si pater aut sp̃s sc̃s fecit. ne¬
mo alius fecit. quia totius trinitatis una
substantia est: inueniet ipsũ fecisse. si
quando quispiã dĩ homo tale aliqͥd fecit.
Potest quippe in se ipso cuncta ꝑ seipsũ: ne¬
mo autẽ potest aliquid sine ipso . X p̃e
namq cum patre & sp̃u scõ non st̃ tres
dii sed unus ds: de quo scriptũ est. bene¬
dictus dñs d̃s isrł qui facit mirabilia so
eoꝵs fecit ipso faciente fecit. hȩc autẽ ipse
non illis facientib fecit.

Expanded text:
cit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, necit sed haec et si Pater aut Spiritus sanctus fecit, nemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; nemo autem potest aliquid sine ipso. Christus namque cum Patre et Spiritu sancto, non sunt tres dii, sed unus Deus, de quo scriptum est, Benedictus Dominus Deus Israel, qui facit mirabilia soleorum fecit, ipso faciente fecit. Haec autem ipse, non illis facientibus, fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
eis: & nondũ hoc fecerat quando di¬
cebat si oꝑa ñ fecissem in eis quȩ nemo
alius fecit. Nimirũ gͦ sunt illa que in
eors ualitudinib tanta miracula salu¬
tis ostendit : quanta in illis antea ne¬
mo donauit. Hȩc enĩ iuderunt: &e hoc
eis exꝓbrans ad iungit & dicit. Nunc
autẽ &e iudunt et odert̃ et me &e pa
trem meũ. Sed ut impleat᷑ sermo qui cap̃¬
in lege cors scriptus est: quia odio me¬
habuert̃ gratis. E orũ legem dicit ñ ab
ipsis inuentã s ipsis datam: sicut dici¬
mus panẽ nr̃m cotidianũ. quẽ tam̃ a
dõ petimus addendo da nobis. Gratis
autẽ odit : qui nullũ ex odio cõmodũ
querit uel in cõmodũ fugit. Sic odunt
dñm impii sic diligunt iusti. hoc est
gratis: ut alia pret̾ illũ nõ expectent
bona. qmͣ̃ ipse erit in om̃ib om̃ia. Quis¬
quis uero altius attendit xp̃m dicentẽ.
si oꝑa ñ fecissem in eis quȩ nemo alius fe¬

Expanded text:
eis: et nondum hoc fecerat, quando dieis: et nondum hoc fecerat, quando dicebat: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit. Nimirum ergo illa sunt, quae in eorum valetudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et odertrem meum: sed ut adimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquis vero altius attenderit Christum dicentem, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fe
Abbreviated transcription (Latin):
briã uestim̃ti eius tangerent: & qͦtqͦt
tangebant eum salui fiebant. hȩc nemo
alius fecit in eis. Sic enĩ intelligñdũ est
quod ait in eis non int̾ eos uel corã eis:
sed prorfus in eis quia sanauit eos. Hec
quippe intelligi uoluit: quȩ ñ solũ fa-¬
cerent admirationẽ. uerũ etiã manifes¬
tam conferrent salutẽ. Pro quib benefi¬
ciis utiq amorẽ ñ odiũ recribuere de¬
buerunt. Omĩa quidẽ cetorũ miracu¬
la suꝑat quod ẽ. natus ex uirgine: ma¬
trisq integritatẽ solus potuit nec concep¬
tus uiolare: nec natus. Sed hoc nec corã
eis factũ est. nec in eis. Ad agnoscendam
quippe huius miraculi uerrtatẽ nõ com¬
muni cũ eis conspectu s discreto abeis
die dercia in carne in qua occisus fue¬
rat de sepulchro se reddidit uiurĩ &e ñ¬
quã deinde moriturus cũ illa ascendit
in celũ: suꝑat etiã cuncta quȩ fecit. Sed
neq hoc factũ est in uideis neq coram

Expanded text:
briam vestimenti ejus tangerent; et quotquot briam vestimenti ejus tangerent; et quotquot tangebant eum, salvi fiebant . Haec nemo alius fecit in eis. Sic enim est intelligendum, quod ait in eis, non inter eos, vel coram eis, sed prorsus in eis, quia sanavit eos. Haec quippe intelligi voluit, quae non solum facerent admirationem, verum etiam manifestam conferrent salutem: pro quibus beneficiis utique amorem, non odium retribuere debuerunt. Omnia quidem caeterorum miracula superat, quod est natus ex virgine, matrisque integritatem solus potuit nec conceptus violare, nec natus. Sed hoc nec coram eis factum est, nec in eis. Ad cognoscendam quippe hujus miraculi veritatem, non communi cum eis aspectu, sed discreto ab eis die tertio in carne, in qua occisus fuerat, de sepulcro se reddidit vivum, et nunquam deinde moriturus, cum illa ascendit in coelum, super etiam cuncta quae fecit. Sed neque hoc factum est in Judaeis, neque coram
Abbreviated transcription (Latin):
demonstret᷑ & alios scõs quedã oꝑa mi¬
randa fecisse quȩ nemo alius fecit.Sed
qui tam multa uicia &e malas uali¬
tudines uexationes q mortaliũ tanta
potestate sanaret : nullus omino legit᷑
antiquoꝵ. Ut enĩ taceant᷑ quos iuben¬
do sicut occurrebant saluos singłos fecit:
Mareus eugłista quodã loco ait. Uespe
autem facto cũ occidisset sol. deferebant
ad eũ male habentes & demonia habẽ¬
tes: & erat om̃is ciuitas ad ianuã con¬
gregata. Et curauit multos qui uera¬
bant᷑ uariis languorib : &e demonia ei
ciebat multa. Id autẽ cũ cõmemorassẽt
matħs: etiã testimoniũ ꝓpħicũ addidit
dicens. Ut ad impleretur quod dictũ est
ꝑ isayam ꝓpħam dicentẽ. Ipse infirmi¬
tates nr̃as accepit: & egritudines porta¬
uit. Item alio loco dicit marcus. & quo¬
cuniq introibat in uicos uel in uillas
aut in ciuitates. in plateis ponebant
infirmos. & dep̃cabant᷑ eum ut uł fr̃¬

Expanded text:
demonstretur et alios sanctos quaedam opera midemonstretur et alios sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia, et malas valetudines, vexationesque mortalium tanta potestate sanarit, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur, quos jubendo sicut occurrebant salvos singulos fecit; Marcus evangelista quodam loco ait: Vespere autem facto, cum sol occidisset, ad eum omnes male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras accepit, et aegritudines portavit . Item alio loco dicit Marcus: Et quocumque introibat in vicos, vel in villas, aut in civitates, in plateis ponebant infirmos
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ. quod aꝑuit oculos ceci nati. & alia
multa quȩ cõmemorare longũ ẽ. Sed
respondetur nobis & alios fecisse qͣ ipse
ñ fecit: et quȩ nemo alius fecit. Qiis
enĩ nisi moyses egyptios plagis tot tai¬
tisq ꝑcussit. diuisit mare. popłm du¬
.xit. manna de cȩlo. esurientib unpecͦ¬
aquã de petra sicientib fudit: Quis nͥ
iħe naue popło transituro iordanis fluen¬
ta duusit: & currentẽ solem emissa ad
đm oratione frenauit & fixit: quis
pret̃ samson propt̃ suã sitim maxilla
mortui asini exundante saciatur: Qͥs
pret helẏam curru igneo in alta sub¬
uectus ẽ. Quis pret̃ heliseũ quod pau¬
lo ante cõmemoraui sepulto cadaue¬¬
re cadauer alt̃ius reddidit uite: qͥs
pret̃ danielẽ int̾ ora inclusoꝵ secum
leonũ esurientiũ uixit in nocuus: qͥs
preter tres uiros ananiã. azariã. mi¬
saelem. in flãmis ardentib ce ñ uren¬
tib deambulauit illesus: Pretereo

Expanded text:
vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetraquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis praeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium vixit innocuus ? Quis praeter tres viros, Ananiam, Azariam, Misaelem, in flammis ardentibus et non urentibus deambulavit illaesus ? 3. Praetereo
Abbreviated transcription (Latin):
quentẽ & oꝑantẽ non credidert̃. Nleq
queret᷑ eis &e oꝑaretur in eis: sed hoc par¬
catum quo in eũ non credidunt idõsie
cõmemorat᷑ quia ipso peccato tenent᷑ &
cetera. Hoc enĩ si ñ haberent & in eũ cre.¬
derent: dimitterent᷑ et cet᷑a. S ed quid ẽ.
hoc quod cũ dixisset si oꝑa non fecissẽ
in eis: mox addidit. quȩ nemo alius
fecit. Nulla quippe in oꝑib xp̃i uidẽ¬
tur esse maiora quã suscitatio mortuoꝵ:
quod scimus ȩtiam antiquos fecisse ꝓ.¬
pħas. Fecit enĩ helyas. fecit helyseus:
cũ in hac carne uiueret. & cũ in suo mo¬
numento sepultus iaceret. Nã quidã
portantes mortuũ cũ irruentib hostib
eo refugissent eũq ibi posuissent: con¬
tinuo resurrexit. Fecit tam̃ aliqua xp̃c
quȩ nemo alius fecit: quod quinq mi
lia hominũ de quinq ce quatuor mi¬
lia milia de septem panib pauit: quod
suꝑ aquas ambulauit & petro ut hoc
faceret p̃stitit. quod aquã mutauit in

Expanded text:
quentem et operantem non crediderunt. Neque queretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo monumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius llia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit; quod aquam mutavit in
Abbreviated transcription (Latin):
bonitatis suȩ consolationes. Uiciũ quippe
in illo diligere ꝓhibemur. iubemur q
diligere naturam. cũ ipse inse diligat ui¬
ciũ. oditq naturã: ut nos eũ & diligamꝰ
et oderimus recte. cũ se ipse diligat ode¬

Expanded text:
bonitatis suae consolationes. Vitium quippe bonitatis suae consolationes. Vitium quippe in illo diligere prohibemur, jubemurque diligere naturam, cum ipse in se diligat vitium, oderitque naturam: ut nos eum et diligamus et oderimus recte, cum se ipse diligat ode
Abbreviated transcription (Latin):
gratiȩ saluȩ facte sunt.Si autẽ gr̃a inqͥt:¬
dus ꝑditionis: qui odit mundũ redẽpti¬
onis. diligit se utiq falsa dilectione ñ ue.¬
ra.Pro inde falso se diligit: & uere odit.
Qui enĩ diligit iniquitatẽ : odit animã
suam. Sed diligere se dicit᷑: qm̃ iniqͥtatẽ
qua iniquus ẽ. diligit. Et rursus odisse
se dicit᷑: quia quod ei nocet hoc diligit.
Odit gͦ in se naturã : diligit uiciũ. Odit
quod factus est ꝑ dĩ bonitatẽ : diligit qđ
in eo factũ est ꝑlib̾am uoluntatẽ. Unde noᷤ
quoq illũ diligere & prohibem᷑ si recte
intelligimus. et iubemur. Prohibemur
scilicet ubi nobis dicit᷑. nolite diligere
mundũ: ubemur autẽ ubi nobis dicit᷑.
diligite inimicos ur̃os. Ipsi enĩ sũt mũ¬
dus qui nos odit. Ergo ꝓhibemur dili¬
gere in illo qđ ille diligit in se ipso. et
iubemur diligere in illo quod ipse odit
in se ipso: dĩ scilicet opificiũ. &e diũsas

Expanded text:
gratiae salvae factae sunt. Si autem, inqgratiae salvae factae sunt. Si autem, inqdus perditionis, qui odit mundum redemptionis; diligit se utique falsa dilectione, non vera. Proinde falso se diligit, et vere odit. Qui enim diligit iniquitatem, odit animam suam . Sed diligere se dicitur, quoniam iniquitatem qua iniquus est diligit: et rursus odisse se dicitur, quoniam quod ei nocet, hoc diligit. Odit ergo in se naturam, diligit vitium: odit quod factus est per Dei bonitatem, diligit quod in eo factum est per liberam voluntatem. Unde nos quoque illum diintelligamus, et jubemur. Prohibemur scilicet ubi nobis dicitur: Nolite diligere mundum . Jubemur autem ubi nobis dicitur: Diligite inimicos vestros . Ipsi sunt enim mundus, qui nos odit. Ergo prohibemur diligere in illo quod ipse diligit in seipso; et jubemur diligere in illo quod ipse odit in seipso, Dei scilicet opificium, et diversas
Abbreviated transcription (Latin):
mundi. Totus gͦ mundus eccłia ẽ: etto¬
tus mundus odit ęccłiam. Mundus gͥ
odit mundũ. inimicus reconciliatũ.
dãpnatus saluatũ: inquinatus mun-¬
datũ. Sed iste mundus quẽ ds in xp̃o
ydo
dlectus est inimico. dampnato. contaminato.
Ex eadem quippe massa quȩ tota in adam
piit fiunt uasa nuscdiȩ in quib ẽ. munduᷤ
ptinens ad reconciliationẽ: quẽ mundus
odit. ex eadẽ massa ꝑtinens ad uasa tre. q̃
pfecta sunt inꝑditionẽ. Dẽniq cũ dixissẽt
si de mundo essecis mundus quod suũ erat
diligeret: continuo subiecit. Quia uero
de mundo non estis. sed ego elegi uos de
mundo: proptẽa odit uos mundus. E rgo
& ipsi inde erant. unde ut ñ ẽent. electi
sunt inde. ñ meritis suis quoꝵ nulla bo.¬
na p̃cesserant oꝑa. ñ natura que tota fue.¬
rat ꝑ libum arbitriũ in ipsa radice uici¬
ata: sed gratuita hoc est uera gr̃a. Qͥ enĩ .f.¬
de mundo mundũ elegit fecit qđ elige¬
ret ñ inuenit: quia reliquiȩ ꝑ electione

Expanded text:
mundi . Totus ergo mundus Ecclesia est, et totus mundus odit Ecclesiam. Mundus igitur odit mundum, inimicus reconciliatum, damnatus salvatum, inquinatus mundatum. Sed iste mundus quem Deus in Christo ndo electus est inimico, damnato, contaminato. Ex eadem quippe massa quae tota in Adam periit, fiunt vasa misericordiae, in quibus est mundus pertinens ad reconciliationem, quem mundus odit ex eadem massa pertinens ad vasa irae, quae perfecta sunt in perditionem . Denique cum dixisset: Si de mundo essetis, mundus quod suum esset diligeret, continuo subjecit: Quia vero de mundo non estis, sed mundo; propterea odit vos mundus. » Ergo et ipsi inde erant, unde ut non essent, electi sunt inde, non meritis suis, quorum nulla praecesserant bona opera, non natura, quae tota fuerat per liberum arbitrium in ipsa radice vitiata: sed gratuita, hoc est vera gratia. Qui enim de mundo mundum elegit, fecit quod eligeret, non invenit; quia, « reliquiae per electionem
Abbreviated transcription (Latin):
quent᷑. De quib autẽ hoc dixerit si que¬
ramus: inueniemus eũ adhec uerba
uenisse ab eo quod dixerat. si mundus
uos odit scitote quia me priorẽ uobis
odio habuit. Nunc uero addidit: si ñ
uenissẽ & locutus eis fuissẽ peccatũ ñ
haberent. Iudeos ostendit ex pressius.
De his gͦ &e illa dicebat. Nam hoc indi¬
cat ũborũ ipsa contextio. De his eni
dicit si ñ uenissem & locutus eis fuissẽ
peccatũ non hab̃ent: de quib dicebat
si me ꝑ secuti sunt et uos ꝑsequentur.
si sermonẽ meũ seruauert̃ & ur̃m ser¬
uabunt. sed hȩc om̃ia facient uobis

Expanded text:
me. De quibus autem hoc dixerit si quaeramus, invenimus eum ad haec verba venisse ab eo quod dixerat, Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit: nunc vero quod addidit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, Judaeos ostendit expressius. De his ergo et illa dicebat; nam hoc indicat verborum ipsa contextio. De his enim dicit, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, de quibus dicebat, Si me persecuti sunt, et vos persequentur; si sermonem meum servaverunt, et vestrum servabunt: sed haec omnia fa
Abbreviated transcription (Latin):
debemus etiã mundi odia sustinere.
Necesse est enĩ ut nos oderit: quos ceris
nolle quod diligit. Sed plurimũ nos
dñs consolatur de se ipso: qui cũ diis¬
set hec mando uobis ut diligatis inui-¬
ceni. adiecit atq ait. Si mundus uos
odit: scitote quia me priorẽ uobis obbo
habuit. Cur ergo se menbrũ supͣ uer¬
ticem extollit: Recusas esse in arpore.
si ñuis odiũ mundi sustinere cũ capte.
Si de mundo inquit fuissetis: munoꝰ
quod siũ erat diligeret. Uniuerse utiq
hoc dicit eccłiȩ: quã plerũq etiã ꝑsã
mundi nomine appellat. sicut ẽ illus.
ds̃ erat in xp̃o mundũ reconcilians si¬
bi. Itemq illud. Non enĩ uenit filius
homins ut urdicet mundũ: s ut sal¬
uetur mundus ꝑ ipsũ. Et in epła sua

Expanded text:
debemus etiam odia mundi sustinere. debemus etiam odia mundi sustinere. Necesse est enim ut nos oderit, quos cernit nolle quod diligit. Sed plurimum nos nus consolatur, qui cum dixisset, Haec mando vobis, ut diligatis invicem; adjecit, atque ait, Si mundus vos odit, scitote quoniam me priorem vobis odio habuit. Cur ergo se membrum supra verticem extollit? Recusas esse in corpore, si non vis odium mundi sustinere cum capite. Si de mundo, inquit, essetis, mundus quod suum erat diligeret. Universae utique hoc dicit Ecclesiae, quam plerumque etiam ipsam mundi nomine appellat: sicut est illud, Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Itemque illud. Non venit Filius hominis ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum . Et in E
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpħȩ. Hic est fructus nr̃. De fructu
itaq mandans nobis dĩs: hec mando
inquit uobis ut diligatis inuicẽ. unde
& apl̃s paulus cũ contra oꝑa carnis cõ-¬
m̃dare fructũ sp̃s uellet: a capite hoc
posunt. Fructus inquit sp̃s caritas ẽ. ac
deinde cetera tanquã ex isto capite exor¬
ta ce religata contexuit. Que sunt gau¬
diũ. pax. longanimitas. benignitas. bo¬
nitas. fides. mansuetudo. continentia.
Quis autẽ bene gaudet: qui bonũ ñ
diligit unde gaudet Quis pacẽ uerã
msi cũ illo põtest hab̾e quẽ ueraciterdilig̃.
Quis ẽ. longanimis in bono ꝑseuerant
manendo: nisi ferueat diligendo e Qͥs
est benignꝰ. ma diligat cui opitulatur.
Quis bonus: nisi diligendo efficiatirx
continet unde turpetur: nisi diligat ui¬
de honestetur: Merito itaq bonus ni
sola p̃cipienda sit. sine qua ñ possint
prodesse cetera bona: & quȩ ñ poteft ha¬
beri sinc cec̃ĩs bonis quib homo efiie¬
.ix. bonus. Pro hac autẽ dilectione paticit

Expanded text:
et Prophetae : hic est fructus noster. De fructu itaque nobis mandans, Haec mando, inquit, vobis, ut diligatis invicem. Unde et apostolus Paulus, cum contra opera carnis commendare fructum spiritus vellet, a capite hoc posuit, Fructus, inquit, spiritus charitas est: ac deinde caetera tanquam ex isto capite exorta et religata contexuit, quae sunt, gaudium, pax, longanimitas, benignitas, bonitas, fides, mansuetudo, continentia . Quis autem bene gaudet, qui bonum non diligit unde gaudet? Quis pacem veram, nisi cum illo potest habere quem veraciter diligit? Quis est longanimis in bono perseveranter manendo, nisi ferveat diligendo? Quis est benignus, nisi diligat cui opitulatur? Quis bonus, nisi diligendo efficiatur? continet unde turpatur, nisi diligat unde honestatur? Merito itaque magister sola praecipienda sit, sine qua non possunt prodesse caetera bona, et quae non potest haberi sine caeteris bonis, quibus homo effiitur bonus. Pro hac autem dilectione patienter
Abbreviated transcription (Latin):
Ac ꝑ hoc quia ueritatẽ qua uidicante
dãpnant᷑ de patre dm̃ natũ nesciunt: u¬
tiq etiã ipsũ & nesciunt et odert̃. Omi¬
seros homines: qui cũ esse uolunt mali
esse ueritatẽ qua dãpnant᷑ mali uolig
Nolunt eñ eam esse quod est. cũ ipsi qie¬
beant nolle esse qd sunt: ut ipsa mañt
mutentur. ne ipsa iudicante uidicenꝰ¬

Expanded text:
Ac per hoc quia veritatem qua judicante Ac per hoc quia veritatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damn
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ nesciens non ipsũ sed quod putat
esse ipsũ: ita fieri potest ut etiã homo
in iustus hominẽ oderit iustũ. dũ esti¬
mat se sui similẽ iniustũ diligere nesci¬
ens diligat iustũ. & tam̃ dũ eum credit
in iustũ diligat ñ ipsũ sed quod putat
esse ipsũ. Quẽ ad modũ autẽ hominẽ:
sic & dm̃. Deniq si introgarent᷑ iudei u¬
trũ diligerent dm̃ quid se aliud quã
diligere respondent: nec ex animo m̃ti¬
entes s errando potius opinantes: Quo¬
modo enĩ diligerent patrẽ ueritatis:
qui odio haberent ueritatẽ: Nolunt
enĩ sua facta dampnari: & hoc habet
ueritas ut talia facta dãpnent᷑. Tantũ
gͥ odert̃ ueritatẽ: quantũ oderũt sias
pęnas quas talib irrogat ueritas. Nesci¬
unt autẽ illã esse ueritatẽ: quȩ tales qͣles
ipsi sunt dampnat. Oderunt ergo quã ne¬
sciunt: & cũ illã oderunt ꝓfecto & eum
de quo nata ẽ. nisi odisse non possunt.

Expanded text:
autem nesciens non ipsum, sed quod putat autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, sic et Deum. Denique si interrogarentur Judaei, utrum diligerent Deum; quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent Patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari, et hoc habet veritas ut talia facta damnentur: tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat: oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt.
Abbreviated transcription (Latin):
mur: a nrͣo prohibeamus accessu. com¬
munẽ cũ illo uitã uictũq habere noli¬
mus. eũq etiã si discipline imponende
necessitas cogit. siue ne aliis noceat siue
ut fiat ipse correctior. asꝑitate salubri ꝑ¬
sequamur: & hominẽ bonũ tanꝙͣ ma¬
lum affligamus. quẽ nescientes amamꝰ.
hoc fit si quis uerbi gr̃a cũ sit pudicus a
nobis creditur impudicus. Sine dubio enĩ
si pudicũ diligo. hoc est ipse quod cdiligo
Ergo etiã ipsũ diligo et nescio. Et si inpu¬
dicũ odie non ipsũ ergo odi. quia ñ est qđ
odi. Et tam̃ dilecto meo cũ quo semꝑ in
caritate pudiciciȩ habitat anima mea fa¬
cio ignaruis in uiriã: non errans in dis¬
cretione uirtutũ atq uiciorũ. sed incor¬
dium tenebris humanoꝵ. P roinde sicut
fieri potest ut homo bonus odit bonũ
hominẽ nesciens. uel potuis diligat ne¬
sciens. ipsũ enĩ diligit cũ bonũ diligit
quia io quod ille ẽ. hoc istȩ diligit. ocdit

Expanded text:
mur, a nostro prohibeamus accessu, commur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit
Abbreviated transcription (Latin):
manũ quã non posse inspicere cor huma¬
nũ. & idõ ñ euis latebras ꝑscrutari: sed
plerũq aliud quã id quod ibi agitur sus¬
picarie Quã quã & inhis rerũ tenebris
humanarũ hoc est cogitationũ alienarũ
& si suspiciones intelligere ñ possimius
quia homines sumus: udicia tam̃ id est
definitas firmasq sententias continere
debemus nec ante tempus quie quã ui-¬
dicare. quo adusq ueniat dñs & illumi¬
net abscondita tenebrarũ & manifestet
cogitationes cordis. & tunc laus erit uni¬
cuiq adõ. Quando gͦ non erratur in reb
ut recta sit imꝓbatio uicioꝵ uirtutũ q¬
approbatio: profecto si erratur in homini¬
bus uenialis ẽ. humana temptatio. ꝑ has
autẽ humanoꝵ cordiũ tenebras res mul¬
tum miranda & multũ dolenda contin¬
git: ut eum ñ nũquã quẽ in iustũ pu-¬
tanius & tam̃ iustus est & iusticiã in eo
nescientes diliginus. deuitemus. aũse.¬

Expanded text:
manum quam non posse inspicere cor humamanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tenebris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, averse
Abbreviated transcription (Latin):
hystoria & multomagis fama m̃tit᷑. ꝑti¬
net autem ad nos ne ꝑniciosa opinone fal¬
lamur. ut quia non possumus hominũ
uidagare conscientiã. de ipsis reb habea¬
mus certam uerãq sententiã: hoc ẽ. ut
si ille uel ille homo utrũ sit impudicus
pudicus ue nescimus. oderimus tam̃ im¬
pudicitiã & pudicitiã diligamus. Et si
illũ uel illũ iniustũ esse iustãue nesci¬
mus amemus tam̃ iusticiã & in iusticiã
detestemur: non quas nobis ipsis errando
confingimus. s quas fidelit hanc appetẽdã
illãq uitandã in dĩ ueritate conspicimus:
ut cum de ipsis reb quod appetendũ est ap¬
petimus quod deuitandũ est deuitamus
ignoscat᷑ nobis quod de occultis hominũ ali¬
quando immo assidue ñ uera sentimus.
hoc enĩ ad humanã temptationẽ ꝑtinere
arbitror : sine qua duci ista ñ potest uita.
ita ut apłs diceret. Temptatio uos ñ app̃¬
hendat: nisi humana. Quid enĩ tam hu¬

Expanded text:
historia, et multo magis fama mentitur. Pertihistoria, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam hu
Abbreviated transcription (Latin):
mus od̃imus. Fama quippe aliqua sermo-¬
cinante seu male seu bene. fit ut ñ un¬
merito oderimus uel amemus ignarũ.
Sed si fama sit uera: quomꝰ est de quo
uera didicimus dicenous ignotus: An
quia eius faciem faciẽ non uidimus: ꝙͣ.
cũ & ipse ñ uideat nulli tam̃ potest no¬
tior esse quã sibi: Non igit᷑ in eius facie
corporali nobis intimatur cuiꝰq noticia :
sed tunc nobis ad cognitionẽ patet. qͣndo
eius mores & uita ñ latet. Alioquin: nec
se ipsum quisq nosse potest qui uidere
faciẽ suã non potest. Sed utiq tando certiꝰ
quã notus ẽ. aliis ipse se nouit: quanto
certius int̾ĩore conspectu potest uidere
quod sapit. uidere quod cupit. uidere
qđ̃ uiuit. Quȩ cũ aꝑiunt᷑ &e nobis: tunc
uere fit cognitus nobis. hȩc itaq qm̃ ple.¬
rũq ad nos de absentib uel etiam mortuiꝰ
siue fama siue litteris ꝓferunt᷑: hinc fit
ñ tamen quos omino nescimus uel ode.

Expanded text:
mus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermomus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali nobis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit us non tamen quos omnino nescimus, vel ode
Abbreviated transcription (Latin):
dãpnarent᷑. Qui me inquit odit. et pa¬
trem meũ odit. Hic nobis fortasse dicit᷑
Quis potest odisse quẽ nescit: Et utiq
antequã diceret si ñ uenissem & locutũ
eis fuissẽ peccatũ non hab̃ent. dixerat
sed nescio quid qđ de illo aliud opuant᷑.
ñ utiq ipsum s illud inueniuntur odisse
quod fingunt. aut errando potius sus¬
picant᷑. Et tam̃ nisi possent homines
odisse quod nesciunt: ñ utrũq uerrtaᷤ
dixisset qđ eius patrẽ & nesciunt et
scitur questio. Si enim dm ñ quod est
ipse s nescio quid aliud eũ suspicant᷑
& credunt. et hoc odert̃: utiq ñ ipsũ
odert̃ sed quod sua m̃daci suspicione
uel uana credulitate concipiunt. Si aut
quod est hoc de illo sentiunt: quomͦ eum
nescire dicunt᷑: Et de hominib quidẽ fie¬
ri potest: ut eos sepe quos nũquã uidimꝰ
diligamus. Ac ꝑhoc nec illud e contrario
impossibile ẽ: ut eos quos nũquã uidi¬

Expanded text:
damnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Padamnarentur. 5. Qui me odit, inquit, et Patrem meum edit. Hic nobis fortasse dicatur: Quis potest odisse quem nescit? Et utique antequam diceret, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent, dixerat sed nescio quid aliud de illo opinantur; non utique ipsum, sed illud inveniuntur odisse quod fingunt, aut errando potius suspicantur. Et tamen nisi possent homines odisse quod nesciunt, non veritas utrumque dixisset, quia ejus Psciunt. Si enim Deum non quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidi
Abbreviated transcription (Latin):
lege sunt ꝑditione discerni: si tam̃ qđ
mirũ est. Neq enĩ de infidelib & fidelib¬
sermo erat ut hoc diceret sed de gentib
& iudeis: qui certe utriq nisi in ipso
saluatore saluent᷑ qui uenit quȩre ie qđ
ꝑierat ad ꝑdicionẽ sine qdubio ꝑtinebint
Quãuis dici possit alios grauius alios le¬
uius ꝑituros: id ẽ. alios grauiores ils
leuiores pęnas in sua ꝑdicione passtiros
Ille enĩ ꝑire dõ dicitur: quisquis abils
beatitudine quã dat scĩs ꝑ supplicuĩ sepi¬
diũsitas peccatoꝵ. Quȩ quo qͦ modo se hi¬
tia quã coniectura scrutatur aut effit̾
humana: isti certe ad quos uenit &e qͥb
locutus est xp̃c ñ habent de maguo in¬
fidelitatis peccato illã excusationẽ qua
possint dicere. ñ uidimus ñ audiuimus.
suie ñ acceptaret᷑ ista excusatio ab ille
cuins in scrutabilia sunt iudicia. siue
acceptaret᷑. & si ñ ut ab om̃i dãpnationt
libarentur. certe ut aliquanto leuius

Expanded text:
Lege sunt, perditione discerni: si tamen quLege sunt, perditione discerni: si tamen qumirum si ita est. Neque enim de infidelibus et fidelibus erat sermo ut hoc diceret, sed de Gentibus et Judaeis: qui certe utrique nisi in eo Salvatore salventur, qui venit quaerere quod perierat , ad perditionem sine dubio pertinebunt. Quamvis dici possit, alios gravius, alios levius perituros, id est, alios graviores, alios leviores poenas in sua perditione passuros. Ille enim perire Deo dicitur, quisquis ab illa beatitudine quam dat sanctis suis, pdiversitas peccatorum; quae quomodo se haa, quam conjectura scrutatur aut effatur humana. Isti certe ad quos venit, et quibus locutus est Christus, non habent de magno infidelitatis peccato illam excusationem, qua possint dicere, Non vidimus, non audivimus: sive non acceptaretur ista excusatio ab illo cujus inscrutabilia sunt judicia, sive acceptaretur, et si non ut ab omni damnatione liberarentur, certe ut aliquanto lenius
Abbreviated transcription (Latin):
iudicabunt᷑ : non solũ nichil adiuuare ex
cusationẽ hanc uident᷑ ostendere. uerum
etiã plus grauare. Qui enim se quia non
audierunt excusabant: sine lege ꝑibt̃.S:
utrũ hi qui cũ audirent contẽpserunt uł
etiam restiterunt. nec tantũ contradicendo.
s eos a quib audierunt odiis ꝑsequẽdo
in eis deputandi sunt de quib aliquid le-¬
uius udetur sonuisse quod dictũ est ꝑ
legem indicabunt᷑. merito queritur. Sed
si aliud est ꝑire sine lege. aliud iudicari
ꝑ legem. & illud est grauius. hoc audem
leuius : ꝓcul dubio ñ sunt isti in hac pe¬
na leuiori ponendi. quia neq in lege pec¬
cauert̃. sed omĩno legem xp̃i acciꝑe no¬
luerunt. & eam quantũ ad ipsos attine¬
bat omĩno nullã esse uoluert̃. Illi autẽ
eam suscipiunt eamq sc̃am & mandatũ
sc̃m &e iustũ et bonũ fatentur: s infirmi-¬
tate ñ implent qđ ab ea rectissime p̃cipi
dubitare ñ possunt. Hi sunt qui aliquo
modo forsitan possunt ab eoꝵ qui sine

Expanded text:
udicabuntur; non solum nihil adjuvare hanc excusationem videntur ostendere, verum etiam plus gravare. Qui enim se quia non audierunt, excusabunt, sine Lege peribunt. 4. Sed utrum hi qui cum audirent, contempserunt, vel etiam restiterunt, nec tantum contradicendo, sed et eos a quibus audierunt odiis persequendo, in eis deputandi sunt de quibus aliquid levius videtur sonnisse quod dictum est, per Legem judicabuntur, merito quaeritur. Sed si aliud est perire sine Lege, aliud judicari per Legem, et illud est gravius, hoc autem levius; procul dubio non sunt isti in hac poena leviore ponendi, quia neque in Lege peccaverunt, sed omnino Legem Christi accipere noluerunt, et eam quantum ad ipsos attinet, omnino nullam esse voluerunt. Illi autem eam suscipiunt, eamque sanctam, et mandatum sanctum et justum et bonum fatentur ; sed infirmitate non implent quod ab ea rectissime praecipi dubitare non possunt. Hi sunt qui aliquo modo forsitan possunt ab eorum, qui sine
Abbreviated transcription (Latin):
leges publicas fecisse cognoscerent pu¬
niebant: quomͦ intelligendũ est quod
ait dñs si de mundo essetis mundus
quod suũ erat diligeret e Neq enĩ quoꝰ
punit diligit mundus. aquo uidemꝰ
supradicta scelerũ genera plerũq puni¬
ri: nisi quia mundus ẽ. in eis a quib
talla scelera patiunt᷑. mundus ẽ. in eis
a quib talia scelera diligunt᷑. Munduᷤ
itaq ille qui intelligit᷑ in malis atq un¬
piis. & odit quod suũ est ex ea parte ho¬
minũ qua sceleratis nocet: oe diligit
qđ suũ est ex ea parte hominũ qua ip
sis sceleratis fauet. E rgo hec omĩa fii¬
yent
uobis propter nom̃ meũ. uel ita dictũ
quod ipsi faciunt quia &e hoc in uobis
dũ ꝑsecunt᷑ oderunt. Et addidit: quia
nesciunt eũ qui misit me. hoc scđm
eam scientiã dictũ intelligendũ est de
qua & alibi dictum ẽ: scire autẽ te
sensus ẽ. consũmatus. Hac quippe scien¬
tia qui scunt patrẽ aquo missus est

Expanded text:
leges publicas fecisse cognoscerent, puleges publicas fecisse cognoscerent, puniebant; quomodo intelligendum est quod ait Dominus, Si de mundo essetis, mundus quod suum erat diligeret . Neque enim quos punit diligit mundus, a quo videmus supra dicta scelerum genera plerumque puniri: nisi quia mundus est in eis a quibus talia scelera puniuntur, et mundus est in eis a quibus talia scelera diliguntur. Mundus itaque ille qui intelligitur in malis atque impiis, et odit quod suum est, ex ea parte hominum qua sceleratis nocet; et diligit quod suum est, ex ea parte hominum qua eisdem ipsis consceleratis favet. Ergo, Haec omnia facient vobis propter nomen meum, vel ita dictum quod et ipsi faciunt: quia et hoc in vobis dum persequuntur, oderunt. Et addidit: Quia nesciunt eum qui misit me. Hoc secundum eam scientiam dictum intelligendum est, de qua et alibi scriptum est, Scire autem te, sensus est consummatus . Hac quippe scientia qui sciunt Patrem a quo missus est