comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uina. & ut ita dicã effectiua q̃fierinescit .s facere accep̃speciẽ cũ mund si ere rotundntas cȩli ro
tunditas solis. ead ẽ in diuina &r effectiua q̃fieri nescit s facere. accep̃speciẽ rotunditas otili soli &¬
rorunditas pomi. & ceterȩ figurȩ nat᷑ales quas uidemꝰ in reb qͥbꝰ nascentib: N ex trinsecꝰ ad hibi. s: in ti¬
nia geatoris potentia. qͥdũ celũ eet̃rã ego ĩ plebe. & cuiꝰ sapientia ẽ q̃ attingit afine usq ad finẽ
fortit᷑. & disponit uña suauit: ꝓinđ facti pͥmitꝰ angłi aumꝰ di ministeriũ p̃buerint creatori cetera
facienti. nescio Nec tribuere illis auld eo q ł forte ñ poss. nec doeo derogare qdđͣ poss Greationẽ tam̃
ẽditionẽq oiñiũ naturaꝵ. qua sit ut om̃ino naturȩ sint: eissꝰq facientib illi do tribuo. culse &uã ipsi¬

Expanded text:
uina et, ut ita dicam, effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutunditas caeli et uina et, ut ita dicam, effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem, cum mundus fieret, rutunditas caeli et rutunditas solis: eadem ui diuina et effectiua, quae fieri nescit, sed facere, accepit speciem rutunditas oculi et rutunditas pomi et ceterae figurae naturales, quas uidemus in rebus quibusque nascentibus non extrinsecus adhiberi, sed intima Creatoris potentia, qui dixitfortiter et disponit omnia suauiter. Proinde facti primitus angeli cuius modi ministerium praebuerint Creatori cetera facienti nescio; nec tribuere illis audeo quod forte non possunt, nec debeo derogare quod possunt. Creationem tamen conditionemque omnium naturarum, qua fit ut omnino naturae sint, eis
Abbreviated transcription (Latin):
in mundo: tã ñ eos đins ereatores animaliũ. quã nec agricolas frugũ atq arborũ ¶Cũ enĩ alia sit species¬
q̃ ad inbet᷑ ex trinsecꝰ cuicũq: materiȩ corporali. sic̃ oꝑant᷑ hoĩe᷑ figuli & fabri. atq: id genꝰ opisices qͥ & iam
pingt̃ & fingt̃ formas similes corporib animaliũ. alia uͦ q̃ in trinsecꝰ efficientes causas habent desecreto &
occidto naturȩ uiuentis atq intelligentis arbitrio. q̃ ñ solũ nat̾ales corporũ species. utrũ &iã ipsas ani¬
mamiũ animas dũ nfit fac̃: supͣ dicta illa species artificib qͥb:q tribuat᷑: hȩc aũ altera ñ nisi um arti¬
fici creatori & c̃ditori do. qͥ mundũ ipsũ & angłos sine ullo mundo & sine ullis angłisfec̃: ꝗ̃ eñ in di¬

Expanded text:
in mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum adque arborum. CAPUT XXVI. Omnein mundo, tam non eos dicimus creatores animalium, quam nec agricolas frugum adque arborum. CAPUT XXVI. Omnemateriae corporali, sicut operantur homines figuli et fabri adque id genus opifices, qui etiam pingunt et effingunt formas similes corporibus animalium; alia uero, quae intrinsecus efficientes causas habet de secreto et occulto naturae uiuentis adque intellegentis arbitrio, quae non solum naturales corporum species, uerum etiam ipsas animantium animas, dum non fit, facit: supra dicta illa species artificibus quibusque tribuatur; haec autem altera non nisi uni artifici, creatori et conditori Deo, qui mundum ipsum et angelos sine ullo mundo et sine ullis angelis fecit. Qua enim ui di
Abbreviated transcription (Latin):
nũ . qͥ diuinã m̃tẽ facere ł curare ista ñ eredt̃: Illi aũ qͥ platomi suo ñ credt̃ ñ abillo sũmo đo qͥ fabriatꝰ
ẽ mundũ. s ab alus minorib qͦs qđ ẽ ipse creauerit ꝑmissu siue uissu eiꝰ. animalia facta eẽ cuncta mor¬
talia: inqͥb hõ p̃cipuũ diisq ipsis cognatũ tener& locũ. si suꝑstitiõe careant qua q̃ r̃ uñ iuste uide ant᷑
saera & sacrificia facere quasi c̃ditorib suis: facile carebt̃ oi ã huiꝰ opinĩis errore : Neq eni fas ẽ ullius
nature quãlib& minime mortalisq creatorẽ nisiđm eređẽ ac dicere : &ante quã possit intelligi
Augłiaũ qͦs illi dos libentius appellant. &iã si adhibent ł iussi ł ꝑmissi oꝑationẽ suã reb: qͣgignunt᷑

Expanded text:
tium, qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus tium, qui diuinam mentem facere uel curare ista non credunt. Illi autem qui Platoni suo credunt non ab illo summo Deo, qui fabricatus est mundum, sed ab aliis minoribus, quos quidem ipse creauerit, permissu siue iussu eius animalia facta esse cuncta mortalia, in quibus homo praecipuum disque ipsis cognatum teneret locum, si superstitione careant, qua quaerunt unde iuste uideantur sacra et sacrificia facere quasi conditoribus suis, facile carebunt etiam huius opinionis errore. Neque enim fas est ullius naturae quamlibet minimae mortalisque creatorem nisi Deum credere ac dicere, et antequam possit intellegi. Angeli autem, quos illi deos libentius appellant, etiamsi adhibent uel iussi uel permissi operationem suam rebus quae gignuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ uitũ t̾reno formassas expuluere. eiq animã qualẽ dici. siue quã iã fec erat sufflando indidiss&: sine
potiꝰ susflando fecis&r. eũq flatũ quẽ suflando fet̃. Nã ꝗd ẽ aliud sufflare quã fiatũ flare animã hõis ẽt̃
uoliusso. &iã c̃iugẽ ulli inadiutoriũ gnrãndi ereiꝰ latere osse detracto fẽc̃ ut d s̃: Neq em̃ hȩc carnali esuetudi¬
ne cogitanda s : ut uidẽ solemꝰ opifices ei materia quacũq t̃rena : corporalib: m̃bris qđ artis industria potue¬
rint fabricantes: Manꝰ di :̃ potentia ẽ qͥ &cĩã uisibilia inuisibilit̃ uꝑat᷑: S hȩx fabulosa potiꝰ quã uera esse
arlitrant᷑. qͥ uirtutẽ ac sapientiã dĩ quatioũ & potẽ oia sine seminib ipsa certa serere semina : eihis usitatis
magis nature corporalib: causis : quã oꝑib: diuinȩ m̃tis assignent. S cũ his nullũ nob̵ ẽ in his libris nego¬

Expanded text:
reno formasset ex puluere eique animam qualem dixi siue quam iam fecerat sufflando indidisset siue potius sufflando fecisset eumque flatum, quem sufflando fecit nam quid est aliud sufflare quam flatum facere?, animam hominis esse uoluisset, etiam coniugem illi in adiutorium generandi ex eius latere osse detracto fecit, ut Deus. Neque enim haec carnali consuetudine cogitanda sunt, ut uidere solemus opifices ex materia quacumque terrena corporalibus membris. quod artis industria potuerint, fabricantes. Manus Dei potentia Dei est, qui etiam uisibilia inuisibiliter operatur. Sed haec fabulosa potius quam uera esse arbitrantur, qui uirtutem ac sapientiam Dei, qua nouit et potest etiam sine seminibus ipsa certe facere semina, ex his usitatis magis naturae corporalibus causis quam operibus diuinae mentis adsignent. CAPUT XXV. An ullius uel
Abbreviated transcription (Latin):
manib: eẽ cȩpissent : audiui qͦsdã nescio quã adũs eos responsioẽm. scribendo p̃ parare: Deinđ ad me ꝑ latũ ẽ:
qđ iã scripserint: s tẽpꝰ querant qͦ sineꝑiculo possint ede: Iuos ad moneo: ñ optent qđ eis ñ expedit
facile ẽ enĩ cuiquã uidi respondisse : qͥ tacere noluerit Aut ꝗd ẽ Ioquacius uanitate : q̃ ñ iđo potest
qđ ueritas. q si uoluerit: &iã plus potẽ clamare quã ueritas: S c̃sident om̃a diligent᷑. & si forte
sine studio partiũ udicantes. t alia eẽ ꝑspexerint. q̃ petiꝰ exagitati. quã conuelli possint garrulitatẽ
mule dicendi tp̃e expettãt absit ut eis eueniat quod
uit cullii de quodã qui peccandi licencia
ĩpudentissima & qͣsi satyrica. ł inimica leuitate : cohibeant suas nugas & potiꝰ a prudentib: em̃dari : quã ab
ĩ prudentib oligant laudari: Nã siñ ad libͥtatẽ uera dicendi .s ad licentiã : felir appellabit᷑. Omiserũ: cui

Expanded text:
manibus esse coepissent, audiui quosdam nescio quam aduersus eos responsionem scribendo praeparare. Deinde ad me perlatum est, quod iam scripserint, sed tempus quaerant, quo sine periculo possint edere. Quos admoneo, non optent quod eis non expedit. Facile est enim cuiquam uideri respondisse, qui tacere noluerit. Aut quid est loquacius uanitate? quae non ideo potest quod ueritas, quia, si uoluerit, etiam plus potest clamare quam ueritas. Sed considerent sine studio partium judicantes, talia esse perspexerint, quae potius exagitari quam convelli possint garrulitate maledicendi tempus expectant, absit ut eis eueniat quod ait Tullius de quodam, qui peccandi licentiainpudentissima et quasi satyrica uel mimica leuitate, cohibeant suas nugas et potius a prudentibus emendari quam laudari ab inpudentibus eligant. Nam si non ad libertatem uera
Abbreviated transcription (Latin):
hoc iuditiũ tendat᷑ incertũ ẽ. s scripturaꝵ more scãꝵ diẽ poni solere ꝓt̾p̃e. nemo qͥ illas lit̾as quã lib&r
neglegent̃ legerit. nescit. iđo aũ cũ diẽ iuditii dm̃s addimꝰ ultimũ ł nouissimũ: Qa & nẽ udicat &¬
abhumani gnrĩs initio uidi caũ. dimittens de paradyso & aligno uitȩ separans pͥmos hor̃es. peccati

Expanded text:
um est; sed scripturarum more sanctarum diem poni solere pro tempore nemo, qui illas litteras quamlibet neglegenter legerit, nescit. Ideo autem, cum diem iudicii Dei dicimus, addimus ultimum uel nouissimum, quia et nunc iudicat et ab humani generis initio iudicauit dimittens de paradiso et a ligno uitae separans primos homines peccati
Abbreviated transcription (Latin):
De die ultimi iuditi di q ipse danauerit locuturi eũq asserturi adũs ĩpios & in cre¬
dulos tanꝗ in edificii fundam̃to priꝰ ponere testimonia diuina debemꝰ qͥb qͥ nolt̃ gede hu¬
manis retiunculis falsis atq fallaub ttͣ uenire conant᷑. Ad hoc ut aue illud significare con¬
tendant qđ adhibet᷑ testimoniũ de lit̾is sacris aui oĩno diuinitꝰ eẽ dictũ negent.¬
Nã nullũ exstimo eẽ mortaliũ qͥ cũ ea sic̃ dicta s̃ intellererit. & a sumo ac uero đo per
animas sc̃as dicta eẽ credidit. ñ eiscedat atq c̃sentiat siue id &iã ore fateat᷑. siue aliquo
uitio fateri erubescat aut metuat. ł &ĩa ꝑuicatia simillima insaniȩ. id qđ falsũ eẽ noũ aut credit. &iam s¬

Expanded text:
De die ultimi judicii Dei, quod ipse donaverit, locuturi, eumque asserturi adversus impios et increDe die ultimi judicii Dei, quod ipse donaverit, locuturi, eumque asserturi adversus impios et incredulos, tanquam in aedificii fundamento prius ponere testimonia divina debemus. Quibus qui nolunt credere, humanis ratiunculis falsis atque fallacibus contravenire conantur, ad hoc ut aut aliud significare contendant quod adhibetur testimoniuNam nullum existimo esse mortalium, qui cum ea, sicut dicta sunt, intellexerit et a summo ac uero Deo per animas sanctas dicta esse crediderit, non eis cedat adque consentiat, siue id etiam ore fateatur siue aliquo uitio fateri erubescat aut metuat, uel etiam peruicacia simillima insaniae id, quod falsum esse nouit aut credit,
Abbreviated transcription (Latin):
nec corpꝰ q ȩt̾nis dolorib: subi acebit : Ac ꝑ hoc iđo durior ista seđa mors erit. q finir morte
ñ pot̾it : S qm sic̃ miseria beatitudim & mors uitȩ. ita bellũ paci uidet᷑ eẽ c̃tͣriũ. Merito q̃rit᷑
sic̃ par inbonoꝵ finib p̃dicata ẽ atq laudata ꝗł quale bellũ notiũ ꝑniciosũq sit &uidebit
nihil aliud quã rerũ eẽ int̃se adũsitatẽ atq c̃flictũ. Qdgͥ bellũ grauius & amarius cogitari
potẽ quã ubi uoluntas sic adũsa ẽ passioni & passio uoluntati ut nullius earꝗ uictoria : tales
inimicitiȩ finiant᷑: Et ubi sic c̃fligit cũ ipsa natura corporis uis doloris. ut neutrũ alt̾i
& dolorẽ sanitas tollit. ibi aũ & dolor ꝑmane ut affligat & natura ꝑdurat ut sentiat: quia
utrũq iđo ñ defic̃ ne pena deficiat. Ad hos aũ fines bonoꝵ & maloꝵ illos expetentesistoscauen¬
dos qm̃ ꝑiudiciũ tͣnsibt̃ ad illos bomilad istos mali: De hoc iuditio quantũ ds̃ donauerit in c̃seqͣmi

Expanded text:
nec corpus, quod aeternis doloribus subiacebit; ac per hoc ideo durior ista secunda mors erit, quia finiri morte non poterit. Sed quoniam sicut miseria beatitudini et mors uitae, ita bellum paci uidetur esse contrarium: merito quaeritur, sicut pax in bonorum finibus praedicnihil aliud quam rerum esse inter se aduersitatem adque conflictum. Quod igitur bellum grauius et amarius cogitari potest, quam ubi uoluntas sic aduersa est passioni et passio uoluntati, ut nullius earum uictoria tales inimicitiae finiantur, et ubi sic confligit cum ipsa natura corporis uis doloris, ut neutrum alteriet dolorem sanitas tollit. Ibi autem et dolor permanet ut adfligat, et natura perdurat ut sentiat; quia utrumque ideo non deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem fines bonorum et malorum, illos expetendos, istos cauendos, quoniam per iudicium transibunt ad illos boni, ad istos mali: de hoc iudicio, quantum Deus donauerit, in consequenti
Abbreviated transcription (Latin):
mali s̃ ab illo bonitaris lum inẽ sua uolutate cecidissent: ꝓcul dubro multo ẽ durius nc̃ putare angłos
scõs ȩt̃nȩ suȩ beatitudinis incertos & ipsos de semetipsis ignorare qđ nos de illis ꝑscripturas sc̃ãs nossẽ po
angłis di. qͥb &iã ꝓmitiit᷑. qđ ibt̃ inuitã ȩtnã. Porto aũ si nos certi sumꝰ nunquã nos er illa ĩ mortali felici¬

Expanded text:
mali sunt, ab illo bonitatis lumine sua uoluntate cecidissent: procul dubio multo est durius nunc putare angelos sanctos aeternae suae beatitudinis incertos, et ipsos de semet ipsis ignorare, quod nos de illis per scripturas sanctas nosse poangelis Dei; quibus etiam promittitur, quod ibunt in uitam aeternam. Porro autem si nos certi sumus numquam nos ex illa inmortali felici
Abbreviated transcription (Latin):
eegͣ uissimis malis ad idola colenda c̃pulsi tẽplũq ipsũ repletũ sacrileggis suꝑstitiõib: gentiũ¬

Expanded text:
et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentiuet grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentiu
Abbreviated transcription (Latin):
tiã in illa instauranõe tẽpli opinaret᷑ ĩplet̾ã ñ multo pꝰ eñi adueniente alexandro subiugata ẽ q̃ nđ
tam̃ gła tanta domꝰ illius quanta fuit in suoꝵ regũ lib̾a potestate: hostias sane alerander ĩ molaũ
indi tẽplo ñ ad eiuiꝰ cultũ uera pietate cũs .s ĩ pia uanitate cũ diis falsis colendũ putans: Deinđ
ptolomeus lagi filius q supͣ memoraui pꝰ alexan drimortẽ captiuos inde in egyptũ tͣnstulit. qͦs eiꝰ
fue cessor ptolomeus phila del ꝓhius beniuolentissimꝰ inđ dimis it ꝑquẽ factũ ẽ q paulo ante narraui:
Ut septuaginta int̃p̃tũ scripturas haberemꝰ einđ c̃triti s̃ bellis ꝗ̃ in machabeis libris ea plicant᷑: Pꝰ
hȩc capti arege alexandriȩ ptolomeo qͥ ẽ aprellatꝰ ephifanes: Inđ abantioho rege syriȩ multis

Expanded text:
tiam in illa instauratione templi opinaretur impletam. 2. Non multo enim post adveniente Alexandro subjugata est; quando tiam in illa instauratione templi opinaretur impletam. 2. Non multo enim post adveniente Alexandro subjugata est; quando tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolavit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod paulo ante narraui, ut septuaginta interpretum scripturas haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis
Abbreviated transcription (Latin):
strẽ. in qͥb abhebraica ueritate putant᷑ septuaginta int̃ p̃tes discreƿares & bene intellerti ĩ ueniunt᷑
eẽ c̃cordes Uñ &iã ego ꝓmeo modulo uestigia seq̃ns a płoꝵ qr & ipsi exutrisq id est exhebreis & exseptu¬
aginta testimonia ꝓphetica posuer ut᷑q anctoritate utendũ. Putaui qm̃ exittͣq una atq diuina ẽ s ĩã
scilic& tpr̃e qͦ se sꝑabat instaurato tẽplo pꝰ captiuitatẽ q̃ fuit in babylonia futurã ẽẽ meliorẽ: Sic qͥppe
tens & mouebo om̃s gentes. & ueni& desidatꝰ cunctis gentib qͦ loco septuaginta intp̃tes aliũ sensũ
talib: enĩ electis gentiũ domꝰ edificat᷑ đi ꝑtestam̃tũ nouũ lapidib: uiuis: Longe głosior quã illud
tẽplũ fuit q arege salomone c̃structũ ẽ & pꝰ captiuitatẽ instauratã: ꝓ p̃t hoc gͦ nẽ ꝓpbas exillo tpr̃e¬
halnut illa gens & multis cladib: ad flicta ẽ ab alienigenis regib: ipsisq romanis nehanc aggei ꝓphe¬

Expanded text:
utantur septuaginta interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens apostolorum, quia et ipsi ex utriusque, id est ex Hebraeis et ex Septuaginta, testimonia prophetica posuerunt, utraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est. Sed iam scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captiuitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe tens: Et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Quo loco septuaginta interpretes alium sensum Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratum. P illo tempore habuit illa gens, et multis cladibus afflicta est ab alienigenis regibus, ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophe
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵ canis. De friro &elle eiꝰ sorore qđ uecti ariete uolauerint. De gorgone qđ fuerit crinita serpẽtib
uaspicientes cũtebat in lapides. De helloro fonte qđ eq̃ pennis uolante sit uectꝰ qͥ equus pegas dict ẽ: De
ãphione qđ cytharȩ suauitate lapides inulserit & ad traterit. De fabro dedalo e eiꝰ icaro filio qđ sibi
coaptatis pennis uolauerint. De edipposꝗx monstrũ qđ dã qͦspinga dicebat᷑ humana facies quadru pedẽ
soluta q̃ abilla ꝓponi solebat uelut in solubili q̃stione. suo p̃cipitio ꝑire c̃pulerit . De antheo quẽ necaũ
hercules qđ filius t̾rȩ suerit ꝓpt̃ qđ cadens int̾rã fortior soler& ad surgere : Et siqua forte alia p̃t᷑ misi
hȩ fabulȩ bellũ adusq troianũ ubi scđm librũ mareꝰ uarro de ppłi romani gente finiũ. eroccasiõe b

Expanded text:
rum canis; de Phryxo et Helle eius sorore, quod uecti ariete uolauerint; de Gorgone, quod fuerit crinita serpentibus rum canis; de Phryxo et Helle eius sorore, quod uecti ariete uolauerint; de Gorgone, quod fuerit crinita serpentibus et adspicientes conuertebat in lapides; de Bellerophonte, quod equo pennis uolante sit uectus, qui equus Pegasus dictus est; de Amphione, quod citharae suauitate lapides mulserit et adtraxerit; de fabro Daedalo et eius Icaro filio, quod sibi coaptatis pinnis uolauerint; de Oedipo, quod monstrum quoddam, quae Sphinga dicebatur, humana facie quadrupedem, soluta quae ab illa proponi soleret uelut insolubili quaestione suo praecipitio perire conpulerit; de Antaeo. quem necauit Hercules, quod filius terrae fuerit, propter quod cadens in terram fortior soleret adsurgere; et si qua forte alia praetermisi. Hae fabulae bellum ad usque Troianum, ubi secundum librum Marcus Varro de populi Romani gente finiuit, ex occasione
Abbreviated transcription (Latin):
uocabulũ ẽ ericthonius. uerũ qđ fatendũ ẽ refelit̃ & asuis diis repellt̃ ista doctiores qͥhane opinionẽ
fabulosã hinc exortã fer̃ : qr intẽplo uulcani & mineruȩ qđ ãbo unũ habebant athenis expositꝰ inuentꝰ
e puer rachone inuolutꝰ qͥ eũ significaũ imagnũ futurũ & ꝓpt̃ c̃mune tẽplũ cũ eẽnt parentes eiꝰ ignoti.¬
uulcani & mineruȩ dictũ eẽ filiũ nõis tam̃ eiꝰ originẽ fabula illa potiꝰ quã ista designat historias
ꝗd adnos. hoc in ueracib libris hoĩes instruat religiosos: Illud infallacib: ludis demanes delect& impuros
nauer̃ a pđ eos. Et humi liantes laboꝵ ꝓeoꝵ peccatis & ꝓsꝑitates c̃solationũ ꝓpt miserationẽ đi his
cͣtulerit. Demino tauro qđ bestia fuerit inclusa laberintho qͦ ũ int̾ssent hoĩes in extricabili errore
ind̾ exire ñ potant. Decentauris qđ equoꝵ hõiũq fuerit natura ẽiuncta Decerbero qđ sit triceps infe¬

Expanded text:
ocabulum est Erichthonius. Verum, quod fatendum est, refellunt et a suis diis repellunt ista doctiores, qui hanc opinionem fabulosam hinc exortam ferunt, quia in templo Vulcani et Minervae, quod ambo unum habebant Athenis, expositus inventus est puer dracone involutus, qui eum significavit magnum futurum, et propter commune templum, cum eVulcani et Mineruae dictum esse filium. Nominis tamen eius originem fabula illa potius quam ista designat historia. Sed quid ad nos? Hoc in ueracibus libris homines instruat religiosos, illud in fallacibus ludis daemones delectet inpuros; pro eorum peccatis, et prosperitates consolationum propter miserationem Dei. His rumenta uolando contulerit; de Minotauro, quod bestia fuerit inclusa Labyrintho,\' quo cum intrassent homines, inextricabili errore inde exire non poterant; de Centauris, quod equorum hominumque fuerit natura coniuncta; de Cerbero, quod sit triceps infe
Abbreviated transcription (Latin):
xͦ rex om̃iũ iuppit̃ babet᷑ : Ema eñĩ iuncunt᷑ a sũnis qr lice pͥma p̃cedant tpre : sũ ma suoant disgnttste tio
sic in om̃ib pͥma s̃ initia: sũmiq s̃ fines: S iã hoc negotiũ int̾ ianũ. tminũq discussũ ẽ: Fausȩ aũ q̃dantur
ionu esficientia s̃. ñ effecta. neq ullomꝰ fieri potẽ. ut ł tpr̃e p̃ueniant᷑ Efactis initusue factoꝵ: Seꝑeni pror
ẽ res q̃fac̃ quã illa q̃fit: Qua ppt̃ si adianũ ꝑtinent initia factoꝵ : ñiđo priora s̃ esficientib causis quasiiu
tribuunt: Si c̃ enĩ niba fit aita nihil in choat᷑ ut fiat: qđ ĩ faciens causa p̃cesserit. hc̃ sane dm̃ penes quẽ s̃ om̃s
causȩ: fnctaꝵ om̃iũ naturaꝵ nat̾aliũq rerũ si iouẽ ppłi appellant: or tantis c̃tumelius tãq scedestis crimin&

Expanded text:
piter habetur. Prima enim uincuntur a summis, quia, licet prima praecedant tempore, summa superant dignitate.\' Sed sic in omnibus prima sunt initia summique sunt fines. Sed iam hoc negotium inter Ianum Terminumque discussum est. Causae autem, quae dantur Ioui, efficientia sunt, non effecta; neque ullo modo fieri potest, ut uel tempore praeueniantur a factis initiisue factorum. Semper enim prior est res quae facit, quam illa quae fit. Quapropter si ad Ianum pertinent initia factorum, non ideo priora sunt efficientibus causis, quas Ioui tribuunt. Sicut enim nihil fit, ita nihil inchoatur ut fiat, quod non faciens causa praecesserit. Hunc sane deum, penes quem sunt omnes causae factarum omnium na
Abbreviated transcription (Latin):
q sit mund. quare duo dii sianꝰ &e iuppit̃: quare seo sũ babent cẽpla scorsũ aras : diũsa sacra dissimilia simulaqra:
Sipptea quđ alia uisẽ prinordioꝵ alia causoꝵ & illa iani illa iouis nom̃ accep̃. nunꝗd siun hõ indũ sis reb disas
habeat potestates. aut duas artes. qr singulaꝵ diũsauis ẽ. ido duo uidices. aut duo dñt artifices: Sic gͦ & unꝰ dĩ
cũ ipse habeat potestatẽ pͥmordioꝵ ipse causaꝵ. num ꝓpt̃ illud. duosđos eẽ neresse ẽ putari. qr pͥmerdiatause¬
ẽ: hȩc aũ cognomina ł posuer̃ uni đo ꝓpt̃ causas. potestatesq: diũ sas. ñ tañ ꝓpt tot res. &ia totđos. eũ ee co¬
eger̃. Qđł om̃a uincer& qđ anemine uinceret᷑. quđ opẽ indigentib ferr&. qđ hab & ĩ pellendi statuen di.
stabiliendi resupiuandi. potestatẽ qđ tanꝙ tigill mundũ etiner& acsustiner& qđ aler & om̃a qđ rum

Expanded text:
usque sit mundus, quare duo di sunt Ianus et Iuppiter? Quare seorsus habent templa seorsus aras, diuersa sacra dissimilia simulacra? Si propterea, quod alia uis est primordiorum, alia causarum, et illa Iani, illa Iouis nomen accepit: numquid si unus homo in diuersis rebus duas habeat potestates aut duas artes, quia singularum diuersa uis est, ideo duo iudices aut duo dicuntur artifices? Sic ergo et unus Deus cum ipse habeat potestatem primordiorum, ipse causarum, num propterea illum duos deos esse necesse est putari, quia primordia causaeausas potestatesque diuersas, non tamen propter tot res etiam tot deos eum esse coegerunt.: quod omnia uinceret, quod a nemine uinceretur, quod opem indigentibus ferret, quod haberet inpellendi, statuendi, stabiliendi. liendi, resupinandi potestatem, quod tamquam tigillus mundum contineret ac sustineret, quod aleret omnia, quod rum
Abbreviated transcription (Latin):
netrabile. qł sensit &ĩa iste cũdũ. Ñdũ receptũ hoc donũ łi & ñdũ insuã noticiã fuisse ꝑlatũ. Neq eni¬
ꝓpt̃ea uerũ ñ eẽ iudicaũ qͥa ñdũ infidẽ suã receptũ fuerat ł in noticiã ñdũ ꝑuenerat. Hec ẽ inquã lib̾¬
andoꝵ erealentiũ uniũ salis uia de qua fidelis abrahã diuinũ accep̃ oraculũ in semine tuo benedicent᷑ om̃s
de cognatiõe sua & de qͥomio patris sui. Tc̃ ipse primitꝰ achaldeoꝵ suꝑstitiõib: libatꝰ unũ uerũ đi seqͥndo co¬
luit & hec ꝓmittendi felicit᷑ credidit. Hȩc ẽ uniũ salis uia de qua in sc̃a ꝓphetia dictũ ẽ. Ds̃ misereat᷑ nr̃i

Expanded text:
netrabile. Quod sensit etiam iste, cum dixit, nondum receptum hoc donum Dei, et nondum in suam notitiam fuisse perlatum. Nenetrabile. Quod sensit etiam iste, cum dixit, nondum receptum hoc donum Dei, et nondum in suam notitiam fuisse perlatum. Ne suam receptum fuerat uel in notitiam nondum peruenerat. Haec est, inquam, liberandorum credentium uniuersalis uia, de qua fidelis Abraham diuinum accepit oraculum: In semine tuo benedicentur omnes de cognatione sua et de domo patris sui. Tunc ipse primitus a Chaldaeorum superstitionibus liberatus unum uerum Deum sequendo coluit, cui haec promittenti fideliter credidit
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ relanq̃re potuisse ñ credit neq enĩ ait. ñ eẽ s: hoc tantũ bonũ tantũq adiutoriũ ñdũ receptũ
ñ dũ in suã noticiã eẽ ꝑ latũ nec mirũ. Tc̃ em̃ porphirius erat inreb humanis quando ista libandȩ animȩ
uniũsalis uia q̃ ñ ẽ alia quã religio apiana obpugnari ꝑmittebat᷑ ab idoloꝵ demonũq: cultorib regib q
t̃renis ꝙꝓpt asserendũ & c̃secrandũ martyrũ numerũ. hoc ẽ testiũ ueritatis ꝑ qs ostenderet᷑ om̃a corporalia
mala ꝓfide pietatis & c̃m̃datiõe ueritatis ẽẽ toleranda. Uidebat gͦ ista porphirius & ꝓ huimꝰdi ꝑserutiones
cito istã uiã piturã & ꝓpt̃ea ñ eẽ ipsã libandȩ animȩ uniũsalẽ putabat. ñ intellegens hoc qđ eũ monebat &

Expanded text:
humanum relinquere potuisse non credit. Neque enim ait non esse, sed hoc tantum bonum tantumque adiutorium nondum receptum, humanum relinquere potuisse non credit. Neque enim ait non esse, sed hoc tantum bonum tantumque adiutorium nondum receptum, nondum in suam notitiam esse perlatum; nec mirum. Tunc enim Porphyrius erat in rebus humanis, quando ista liberandae animae uniuersalis uia, quae non est alia quam religio Christiana, obpugnari permittebatur ab idolorum daemohumque cultoribus regibusque terrenis, propter adserendum et consecrandum martyrum  fide pietatis et commendatione ueritatis esse toleranda. Videbat ergo ista Porphyrius et per huius modi persecutiones cito istam uiam perituram et propterea non esse ipsam liberandae animae uniuersalem putabat, non intellegens hoc, quod eum mouebat et
Abbreviated transcription (Latin):
lib andȩ animȩ c̃tineri. Et utiq se achaldeis oracula diuna sũpsisse quoꝵ assiduã c̾memoratioẽ m̃
fac̃ tacere ñ potuit. Quã uult gͦ intellegi animȩ lib̃andȩ uniu̾salẽ uiã ñdũ receptũ ł ex aliqua uerissima
plio losopina ł ex eatꝰ gentiũ doctrinis q̃ magnȩ uelut in diuinis reb habebant᷑. qͥa plus apđ eas curiositas ualun
quoꝵq angłoꝵ cognoscendoꝵ & colendoꝵ ñdũq in suã noticiã historiali cognitiõe ꝑlatã.: Inã ista ẽ uniũ
salis uia nisi q̃ ñ suȩ cuiq gentiꝓpria s uniũsis gentib q̃ c̃munis eẽt diuinitꝰ ĩ ꝑtita ẽ : Quã certe iste hõ
ñ medioeri ingenio p̃ditꝰ eẽ ñ dubitat. ł uidentiã qͥppe diuinã sine ista uniu̾sali uia libandȩ anumnȩ genꝰ

Expanded text:
liberandae animae contineri; et utique se a Chaldaeis oracula diuina sumsisse, quorum adsiduam commemorationem liberandae animae contineri; et utique se a Chaldaeis oracula diuina sumsisse, quorum adsiduam commemorationem facit, tacere non potuit. Quam uult ergo intellegi animae liberandae uniuersalem uiam nondum receptam uel ex aliqua uerissima philosophia uel ex earum gentium doctrinis, quae magnae uelut in diuinis rebus habebantur, quia plus aput eas curiositas ualuit quorumque angelorum cognoscendorum et colendorum, nondumque in suam notitiam historiali cognitione perlatam? Quaia, nisi quae non suae cuique genti propria, sed uniuersis gentibus quae communis esset diuinitus inpertita est? Quam certe iste homo non mediocri ingenio praeditus esse non dubitat. Prouidentiam quippe diuinam sine ista uniuersali uia liberandae animae genus
Abbreviated transcription (Latin):
uia ñdũq in suã noticiã eandẽ uiã historiali cognitiãe ꝑlatã. ꝓculdubio c̃fitet᷑ eẽ aliquã s ñdũ
insuã uenisse noticiã. Ita en i ñ sufficiebat qͥcꝗd de anima lib̾anda studiosissime didicerat sibiq
ł potiꝰ aliis nosse ac tenere udebat᷑. Sentiebat enĩ ad huc sibi de esse aliquã p̃stantissimã auctoritati
quã de re tanta seqͥ oparter&. Cũ aũ dic̃ ł aphylosophia uerissima aliqua ñdũ insuã noticĩã ꝑueniss e
sectã q̃ uniũsalẽ c̃tine uiã animȩ libande : satis quantũ arbitror ostendit ł eã phy losaphiã inqua
ipse philosopbatꝰ ẽ ñ ẽe uerissunã ł ea ñ ẽtineri talẽ uitã. Et qͣmͦ iã potẽ ẽẽ uerissima qua cͣtinet᷑
hȩc uia : Nã q̃ alia uia ẽ uniũ salis animȩ lib andȩ nisi qua uniu̾sȩ animȩ libant᷑. Ac ꝓhoe sine
illa nulla anima lib̾at̃. Cũ aũ addit & dic̃ ł ab indoꝵ morib: ac disciplina. ł ab inductiõe caldeoꝵ

Expanded text:
 notitiam eandem uiam historiali cognitione perlatam: procul dubio confitetur esse aliquam, sed nondum in suam uenisse notitiam. Ita ei non sufficiebat quidquid de anima liberanda studiosissime didicerat sibique uel potius aliis nosse ac tenere uidebatur. Sentiebat enim adhuc sibi deesse aliquam praestantissimam auctoritatem, quam de re tanta sequi oporteret. Cum autem dicit uel a philosophia uerissima aliqua nondum in suam notitiam peruenisse sectam, quae uniuersalem contineat uiam animae liberandae: satis, quantum arbitror, ostendit uel eam philosophiam, in qua ipse philosophatus est, non esse uerissimam, uel ea non contineri talem uiam. Et quo modo iam potest esse uerissima, qua non continetur haec uia? Nam quae alia uia est uniuersalis anilla nulla anima liberatur? Cum autem addit et dicit, Vel ab Indorum moribus et disciplina, vel ab inductione Chaldaeorum,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃fitet᷑ ꝓaildubio cep̃ extp̃re. & tam̃ sẽꝑ erit cũ ante ñ fuerit : Iua gͥ om̃is argumntatio dissolitte
ẽ : qua putat᷑ nihil ẽẽ posse sine fine tpr̃is nisi qđ initiũ ñ hab&r tpr̃is. Inuenta ẽ eni animȩ beati¬
tudo q̃ cũ initiũ tpr̃is habuerit. finẽ tpr̃is ñ habebit. Qua ꝓpt̃ diuinȩ auctoritati huinana cedat
infirinitas eisq beatis & ĩ mortalib de uera religione credamꝰ qͥ sibi honorẽ ñ ex petunt quẽ dõ
suo qͥ &iã ñr ẽ. deberi sciunt. Nec iubent ut sacrificiũ faciamꝰ nisi ei tantũ cuiꝰ & nos cũ illis ut sepe
dui & sepe dicendũ ẽ. sacrificiũ ẽẽ debemꝰ ꝑeũ sacerdotẽ offerendi: qͥ informa quã suscep̃ scđin quã
ñ tp̃rali fastigio tumidã : s et̃nitatis firmitate securũ. Cũ aũt dic̃ porphyrius in pͥme iuata finẽ
de regressu anime libro ñdũ receptũ in unã quandã sectã qđ uniu̾̃salẽ c̃tin& uiã animȩ lib̾andȩ

Expanded text:
confitetur, procul dubio coepit ex tempore, et tamen semper erit, cum antea non fuerit. Illa igitur omnis argumentatio dissoluta est, qua putatur nihil esse posse sine fine temporis, nisi quod initium non habet temporis. Inventa est enim animae beatitudo, quae cum initium temporis habuerit, finem temporis non habebit. Quapropter diuinae auctoritati humana. cedat infirmitas, eisque beatis et inmortalibus de uera religione credamus, qui sibi honorem non expetunt, quem Deo suo, qui etiam noster est, deberi sciunt, nec iubent, ut sacrificium faciamus, nisi ei tantum, cuius et nos cum illis, ut saepe dixi et saepe dicendum est, sacrificium esse debemus, per eum sacerdotem off ad regnum, non temporali fastigio nutabundum, sed aeternitatis firmitate securum. Cum autem dicit Porphyrius in primo juxta finem de Regressu animae libro, nondum receptam unam quamdam sectam, quae universalem contin
Abbreviated transcription (Latin):
de ueritate gaud eb it : Uidit hoc porphyrius pgatãq: animã obhoc reũti dit ad patrẽ. Ne aliqn
iã maloꝵ polluta c̃̾tagione teneat᷑ Falsogͥ aqͥhdã ẽ platonicis creuitꝰ quasi neressarius orbis ille
abeisdẽ abeundi &ad eadẽ reũtendi. Qđ &ĩa siuerũ ẽẽt ꝗd hoc scire ꝓdess&r: nisi forte inde se
nob auderent ꝓferre platonii qͥ ad nos in hac uita iã nesciremꝰ qđ ipsi in alia meliore uita pͣga¬
p̃ferenda sententia his qͥa nimarũ circulos alt̾nante sẽꝑ beatitate & miseria suspicati s. qł siita ẽ
ecce platonicꝰ in melius a platone dissentit. Ecce iudit qđ ille ñ uidit nec post talẽ ac tantũ ma¬

Expanded text:
de ueritate gaudebit? Vidit hoc Porphyrius purgatamque animam ob hoc reuerti dixit ad Patrem, ne aliquando de ueritate gaudebit? Vidit hoc Porphyrius purgatamque animam ob hoc reuerti dixit ad Patrem, ne aliquando iam malorum polluta contagione teneatur. Falso igitur a quibusdam est Platonicis creditus quasi necessarius orbis ille ab eisdem abeundi et ad eadem reuertendi. Quod etiamsi uerum esset, quid hoc scire prodesset, nisi forte inde se nobis auderent praeferre Platonici, quia id nos in hac uita iam nesciremus, quod ipsi in alia meliore uita paeferenda sententia his, qui animarum circulo alternantem semper beatitudinem et miseriam suspicati sunt. Quod si ita est, ecce Platonicus in melius a Platone dissentit; ecce uidit, quod ille non uidit, nec post talem ac tantum ma
Abbreviated transcription (Latin):
pora uelle reũti merito displicuit hoc porphyrio qm̃ reuera crede stultũ ẽ ex illa uita q̃bea¬
tissima eẽ ñ pot̾it nisi de sua fuerit ȩt̾nitate certissima desidare animas corruptibiliũ corporũ
labẽ. & inde ad ista remeare tanq. hoc agat sũma pͣgatio ut in qͥnatio reqͥrat᷑ si enĩ qđ ꝑfecte
mundant᷑ hoc effic̃ ut onĩiũ obliuiscant᷑ maloꝵ. maloꝵ aũ obliuio fac̃ corporũ desideriũ ubi
rurs ĩplicent᷑ inalis. ꝓfecto erit infelicitatis causa sũ ma felicitas & stulticiȩ causa ꝓfectio sapr
entie . & ĩ munditiȩ causa sũma mundatio. nec ueritate ibi beata erit anima quã diucũq
erit ubi oportor fallat᷑ ut beata sit. Ñ enĩ beata erit nisi setura. ut aũ secura sit falso putab
sẽꝑ se beatã fore. quonĩã aliquando erit & misera. Cui gͦ gaudendi causa falsitas erit. qͦ mͦ

Expanded text:
piant in corpora uelle reuerti. Merito displicuit hoc Porphyrio, quoniam re uera credere stultum est ex illa uita, quae beapiant in corpora uelle reuerti. Merito displicuit hoc Porphyrio, quoniam re uera credere stultum est ex illa uita, quae beatissima esse non poterit nisi de sua fuerit aeternitate certissima, desiderare animas corruptibilium corporum labem et inde ad ista remeare, tamquam hoc agat summa purgatio, ut inquinatio requiratur. Si enim quod perfecte mundantur hoc efficit, ut omnium obliuiscantur malorum, malorum autem obliuio facit corporum desiderium, ubi rursus inplicentur malis: profecto erit infelicitatentiae; et immunditiae causa, summa mundatio. Nec veritate ibi beata erit anima, quamdiucumque erit, ubi oportet fallatur, ut beata sit. Non enim beata erit, nisi secura. Ut autem secura sit, falso putabit er se beatam fore, quoniam aliquando erit et misera. Cui ergo gaudendi causa falsitas erit, quo modo
Abbreviated transcription (Latin):
nestius credit᷑ reũti animas semel ad corpora ꝓpria quã reũti totiens addiũsa. Uerũ tam̃ ut
diti exparte magna correctꝰ ẽ in hac opinione porphyrius. ut saltẽ in solos hoĩes humanas
animas p̃cipitari posse sentire beluinos aũ carceres eũtere minime dubitar&. Dic̃ &ĩa
ad hocđm anuno mundo dedisse. ut materiȩ cognoscens mala ad patrẽ reũter&. nec aliquando
iã taliũ polluta c̾tagione teneret᷑. ubi & si aliꝗd inc̃uenient̃ sapit. magis enĩ data ẽ corpori ut bon
facer& ñ eñ mala discer& siñ facer&. In eo tam̃ alioꝵ platoni cor opinionẽ & ñ in re parua em̃dau᷑
qđ mundatã ab om̃ib malis animã & cũ patre c̃siitutã nũquã iã mala mundi huiꝰ passurã eẽ c̃ferꝰ
eẽt. qua sententia ꝓfecto abstulit qđ ẽẽ platonicũ marime ꝑhibet᷑ ut mortuos exuiuis. i ta ui¬
uos ex mortius sẽꝑ fieri. falsũq eẽ ostendit qđ platonice uidet᷑ dixisse uirgilius. incãpos el ysios pͥga¬

Expanded text:
nestius creditur reuerti animas semel ad corpora propria quam reuerti totiens ad diuersa! Verum tamen, ut dixi, ex magna parte correctus est in hac opinione Porphyrius, ut saltem in solos homines humanas animas praecipitari posse sentiret, beluinos autem carceres euertere minime dubitaret. Dicit etiam ad hoc Deum animam mundo dedisse, ut materiae cognoscens mala ad Patrem recurreret nec aliquando iam talium polluta contagione teneretur. Ubi etsi aliquid inconuenienter sapit magis enim data est corpori, ut bona faceret; non enim mala disceret, si non faceret, in eo tamen aliorum Platonicorum opinionem et non in re parua emendauit, quod mundatam ab omnibus malis animam et cum Patre constitutam numquam iam mala mundi huius passuram esse confessus est. Qua sententia profecto abstulit, quod esse Platonicum maxime perhibetur, ut mortuos ex uiuis, ita uiuos ex mertuis semper fieri; falsumque esse ostendit, quod Platonice uidetur dixisse Vergilius, in campos Elysios purga
Abbreviated transcription (Latin):
platonici nollent crede. hanc utiq causa idoneã uidebant᷑ afferre. Iuia nisi qđ sẽꝑ ante fuiss&:. sẽpi¬
t̃nũ deinceps eẽ ñ poss& quãquã &de mundo &de his qͦs uinundo đos ađo factosscribit plato aptissi¬
me dicat eos eẽ cȩpisse & habere initiũ. finẽ tam̃ ñ habituros s ꝑ c̃ditoris potentiss imã uoluntatẽ
in ȩĩnũ mansuros eẽ ꝑhibeat. Uerũ id qͦmͦ intellegant inuener̃ ñ eẽ hoc uidelic& tẽporis. s substi¬
tionis initiũ. Sic̃ enĩ inqͥunt si pes exȩt̃nitate sẽꝑ fuiss& in puluere. sẽꝑ ei sub eẽt uestigiũ. qđ tam̃
uestigiũ acalcante factũ nenio dubitar&. nec altũ alt̾o prius eẽt quãuis altũ ab alt̾o factũ eẽt : sic

Expanded text:
er antea fuisset, sempiternum deinceps esse non posset; quamquam et de mundo et de his, quos in mundo deos a Deo factos scribit Plato, apertissime dicat eos esse coepisse et habere initium, finem tamen non habituros, sed per conditoris potentissimam uoluntatem in aeternum mansuros esse perhibeat. Verum id quo modo intellegant inuenerunt, non esse hoc uidelicet temporis, sed substitutionis initium. Sicut enim, inquiunt, si pes ex aeternitate semper fuisset in puluere, semper ei subesset uestigium, quod tamen uestigium a calcante factum nemo dubitaret, nec alterum altero prius esset, quamuis alterum ab altero factum esset: sic,
Abbreviated transcription (Latin):
licer animali. dunec spiritale obedientiȩ merito fier& : qua sit animȩ acorpore separatio intelligam
simul significatã. meo qđ ds̃ diterat quadie ederrts exea morte moremmini : ñ iđo deb& absuridũ
uidĩ qr ñ eo ꝓrsꝰ die a corpore s̃ soliti : qͦ cybũ int̃dictũ mortiferũq: sũpser̃ : Eo qͥppemutata indẽtius
uitiataq: natura. atq: ligno uitȩ sepatatiõe : iustissima mortis in eis oria corporalis necessitas facta

Expanded text:
tam manifestam, qua fit animae a corpore separatio, intellegamus simul significatam in eo quod Deus dixerat: Qua die ederitis ex illo, morte moriemini: non ideo debet absurdum uideri, quia non eo prorsus die a corpore sunt soluti, quo cibum interdictum mortiferumque sumserunt. Eo quippe die mutata in deterius uitiataque natura adque a ligno uitae separatione iustissima mortis in eis etiam corporalis necessitas facta
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ scriptura diuina cũ trenã ciuitatẽ in babylonẽ hoc ẽ in c̃fusiõe monstrass& ⁊ ad patriarchã sem. retapitu¬
lando reũtit᷑ e ordit᷑ inde gn̾atiões usq ad abrahã sc̃ memorato &ĩa nũo annoꝵ quanto qsq: ad hanc seriem
ꝑtinentẽ filiũ genuiss& quantoq uixiss& ubi certe agnosoendũ ẽ quł ante ꝓmiserã ut appareat quare
sit dictũ defiliis hebet nom̃ eiꝰ phalet qr indieb: eiꝰ diusa ẽ t̃ra: Qdem̃ alrud intellegendũ ẽ t̾rã eẽ diuisã.
nisi diũsitate linguara: Omisis gͥ cet̃is filis sem ad hane rẽ ñ ꝑtinentib: illi conectunt᷑ in ordine gnãtionũ
exillo adã filio qͥ ẽ appellatꝰ seth. Sic gͦ in cip̃ gnationũ ista c̃textio. E hȩ gn̾atiões sem. Semfilius centum

Expanded text:
go scriptura diuina cum terrenam ciuitatem in Babylone, hoc est in confusione, monstrasset, ad patriarcham Sem recapitulando reuertitur et orditur inde generationes usque ad Abraham, commemorato etiam numero annorum, quanto quisque ad hanc seriem pertinentem filium genuisset quantoque uixisset. Ubi certe agnoscendum est, quod ante promiseram, ut appareat quare sit dictum de filiis Heber: Nomen unius Phalech, quia in diebus eius diuisa est terra. Quid enim aliud intellegendum est terram esse diuisam nisex illo Adam filio, qui est appellatus Seth. Sic ergo incipit generationum ista contextio: Et hae generationes Sem. Sem filius centum
Abbreviated transcription (Latin):
S hi qͥ in nõie aquaꝵ q̃ suꝑ celos ̃ angłos intellegi uolt ponderib elem̃tor mouent᷑ & iđo ñputatt
aquaꝵ fluida grauẽq naturã insupiorib mundi locis potiusse ẽstitiu qͥ seđm ratiões suas si i psi hoiem

Expanded text:
intelligi volunt, ponderibus elementorum moventur, et ideo non putant aquarum fluidam gravemque naturam in superioribus mundi locis potuisse constitui: qui secundum rationes suas si ipsi hom
Abbreviated transcription (Latin):
aduito quidẽ mirabłit nullo dubitante d̾initꝰ. S qñ ampliꝰ tuc̃ om̃s mun̾e isto a¬
bundabũt cũ d̾s erit oĩa ĩ oĩbꝰ.  Habebũt tñ etiã illi odĩ corpor ei officiũ suũ ⁊ ĩ locosu
udit absencia ubi cũ eis ip̃e nõ erat. Absit gͦ ut dicamꝰ illos sc̃os in illa uita d̾m clau¬
hebunt inde q̃o est. Si eiñ tm̃ potuerũt ĩ corpore spũali eomͦ utiq etiã ipĩ ocłi spũ a¬
les qͣntũ possũt isti quales nũc ħ̾emꝰ: ꝓculdubio ꝑeos d̾s uid̾i nõ pot̾it. longe itaq
alt̾ius erut̃ potẽcie si ꝑ cos uidebr̃ ĩ corporea illa na q̃ nõ cõtinet᷑ loco s ubiq tota est.

Expanded text:
adjutus quidem mirabiliter, nullo dubitante, divinitus; sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum Deus erit omnia in omnibus; habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum, et in loco suo uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. Absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita Deum clauhabebunt, inde quaestio est. Si enim tantum poterunt in corpore spiritali eo modo utique etiam ipsi oculi spiritales, quantum possunt isti quales nunc habemus: procul dubio per eos Deus uideri non poterit. Longe itaque alterius erant potentiae, si per eos uidebitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est.
Abbreviated transcription (Latin):
pett᷑ uirile manullas sic̃ facies barbã quã nõ eẽ munim̃to s uirili ornam̃to indi¬
cant pure facies femĩaꝵ qualutiqz intrrmmiores inuniri tuciꝰ ꝯueĩret. di gͦ ulłm
m̃brũ est in hus quidẽ conspicus unde ãbigit nemoq. ita at alicui oꝑi accõmo
datũ ut nõ sit decoꝵ lũt aut̃ nõnulla quoꝵ solũ decꝰ ⁊ nullꝰ est seusꝰ puto fa¬
cile intllĩgi in condiciõe coꝵis digintatẽ ncͣatati fuisse prelatã. Transitura¬
est qͥrpe ncͣcitas tpũsq uenturũ qñ sola ĩuicẽ pulcͥtudĩe sine ullalibidĩe ꝑꝓfruam᷑.

Expanded text:
pectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indipectus uirile mamillas, sicut facies barbam, quam non esse munimento, sed uirili ornamento indicant purae facies feminarum, quas utique infirmiores muniri tutius conueniret. Si ergo nullum membrum est, in his quidem conspicuis  etiam sit decorum; sunt autem nonnulla, quorum solum decus et nullus est usus: puto facile intellegi in condicione corporis dignitatem necessitati fuisse praelatam. Transituraest quippe necessitas tempusque uenturum, quando sola inuicem pulchritudine sine ulla libidine perfruamur:
Abbreviated transcription (Latin):
Cert᷑ eĩ nichil creatũ uidemꝰ ĩ corꝑe utilitatis cã. quod nõ ħ̾ecit etiã detoris locũ.
Plus aũt id nob̾ appareret si nu̾os m̃suraꝵ qͥb int̃se cunttri ꝯuexa sũt ⁊ coaptata
nossemꝰ quos forsitã data oꝑ⁊ ĩ hus q̃ foris emiuẽt hũa poss uestigare solertia
nõnulla crudelis quos anathountos uocãt lamauit corꝑa mortuoꝵ siue etiã int̾
manꝰ secantis ꝑscuitãtisq morientiũ atq ĩ carnib hũanis satis ĩhũane ab dita
cuntta rimata est. ut quid ⁊ quomͦ quib locis curandũ esset obduc̾et nu̾os tñ de qͥ¬
Qͥ si uoti esse potuissent ĩ int̾iorib quoq iusc̃ĩb q̃ nullũ oñtant dec ita delettaret
pulcritudo iõnis ut om̃i forme apparẽti q̃ ocłis pl ip̃ius m̃tis q̃ ocłis utitur p̾ferret ᷑¬
arbitrio. Si ͣcut gͦ quedã ita poĩta ĩ cerꝑe ut tantũm᷑ decorẽ heant nõ ⁊ ulũ sic̾ hab

Expanded text:
l creatum uidemus in corpore utilitatis causa, quod non habeat etiam decoris locum. Plus autem nobis id appareret, si numeros mensurarum, quibus inter se cuncta conexa sunt et coaptata, nossemus; quos forsitan data opera in his, quae foris eminent, humaua posset uestigare sollertia; nonnulla crudelis, quos anatomicos appellant, laniauit corpora mortuorum siue etiam inter manus secantis perscrutantisque morientium adque in carnibus humanis satis inhumane abdita cuncta rimata est, ut quid et quo modo quibus locis curandum esset addisceret: numeros tamen de ququi si noti esse potuissent, in interioribus quoque uisceribus, quae nullum ostentant decus, ita delectaret pulchritudo rationis, ut omedam ita posita in corpore, ut tantummodo decorem habeant, non et usum; sicut habet
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ꝙ corꝑa ĩ ouñ corꝑe quotũq fu̾it sp̃ualis corꝑis ocłi acieꝑueniẽte diretti. Patebit̃ etiã co¬
gitaciones ur̃e ĩuicẽ nob̾: Tũc em̃ ĩ plebr̃ quod apłs cũ duisset nolite ante tp̃t̃ qui cꝙͣ udicare
mox addidit. donec ueniat dñs ⁊ illiũet abscondita tenebraꝵ ⁊ maĩfestabit cogitacones
lũ latebit bonũ. uacabr̃ dei laudib qͥ erit oĩaĩ oĩbꝰ. Nã qͥd aliud agr̃ ubi nec ulla defidia
cessabr̃ nec ulla indigẽtia laborabr̃: nestio Ndmon eor etiã sc̃o cãtico ubi lego uł audio
Dtĩ qͥłntãt ĩ donio tua dñe ĩ scła scloꝵ laudabũt te. Oim̃a m̃bra ⁊ uisc̾a ĩ cormptił cor poris
q̃ nũc uidemꝰ ꝑ usus nc̃citatis uarios distributa qm̃ tũe nõ erit ipã ncͣcitas s plena. certa
secura sempit̾na felicitasꝓficient laudib dĩ. Om̃es quippe illi de qͥbꝰ iã sũ loatꝰ q̃ nunc

Expanded text:
eniente directi. patebunt etiam cogitationes nostrae inuicem nobis. tunc enim implebitur quod apostolus, cum dixisset: nolite ante tempus quicquam iudicare, mox addidit: donec ueniat dominus et inluminet abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes lum latebit bonum, uacabitur Dei laudibus, qui erit omnia in omnibus! Nam quid aliud agatur, ubi neque ulla desidia cessabitur neque ulla indigentia labo saeculorum laudabunt te. Omnia membra et uiscera incorruptibilis corporis, quae nunc uidemus per usus necessitatis uarios distributa, quoniam tunc non erit ipsa necessitas, sed plena certa, secura sempitema felicitas, proficient in laudibus Dei. Omnes quippe illi, de quibus iam sum locutus, qui nunc
Abbreviated transcription (Latin):
dei. Deus nat᷑a pectare nõ pot̃. Particeps ũo d̾i abillo accipit ut peccare nõ possit. Seruãdi
aut̃ gradus erãt d̾im mun̾is ut pͥmũ daret᷑ libeꝵ arbitriũ ꝙͦ nõ petcare ħoposs. nouistrͫ

Expanded text:
Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi Dei. Deus natura peccare non potest; particeps uero Dei ab illo accipit, ut peccare non possit. Seruandi autem gradus erant diuini muneris, ut primum daretur liberum arbitrium, quo non pecca
Abbreviated transcription (Latin):
lus inferior ĩuidebit sic̃ nũc nõ ĩuidẽt archangłis angłiceti. Tã uolet ẽẽ unusqͥsq quod
nõ accepit ꝙͣnus sit pacatissiõ concordie bincło ei qͥ accepit obstrittꝰ qm nͨ ĩ to ꝑc uult ocłs
esse qͥ est digitꝰ cũ m̃brũ utͣq cõtmeat tociꝰ corꝑis pacata cõpago. Sic itaq ħebit domĩ ailiꝰ
alio minꝰ ut hoc quoq donũheat nͨ uelit ãplius. Nec idõ libeꝵ arbit᷑um nõ hebũt qr pcc̃a
eol delectare nõ pot̾unt. magis quipe erit libeꝵ a delettacõe ꝑctandi usq ad deleitacion ẽ
nõ pc̃tandi indeclmabilẽ lib̾atũ. Nã pͥmũ libeꝵarbitriũ qd̾ hõĩ datũ est qñ pͥmũ rectus
creatꝰ est potuit nõ pectare s potuit ⁊ pectare. hoc aut̃ nouissimũ es potenciꝰ erit qͦ pecta
re nõ pot̾it. ueꝵ lioc quoq dĩ mun̾e nõ sue possibilitate nͨ e.Ãliud est eĩ ẽẽ d̾m aliud ꝑticipẽ

Expanded text:
uidebit, sicut nunc non inuident archangelis angeli ceteri; tamque nolet esse unusquisque quod non accepit, quamuis sit pacatissimo concordiae uinculo ei qui accepit obstrictus, quam nec in corpore uult oculus esse qui est digitus, cum membrum utrumque contineat totius carnis pacata conpago. Sic itaque habebit donum alius alio minus, ut hoc quoque donum habeat, ne uelit amplius. Nec ideo liberum arbitrium non habebunt, quia peccata eos delectare non poterunt. Magis quippe erit liberum a delectatione peccandi usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberatum. Nam primum liberum arbitrium, quod homini datum est, quando primum creatus est rectus, potuit npoterit; uerum hoc quoque Dei munere, non suae possibilitate naturae. Aliud est enim esse Deum, aliud participem