comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de corporeis elementis credendus est
animam fecisse suffiando. Utrũ autẽ
nichilo. an ex aliqua re quȩ iam
ab illo spiritalit̃ facta erat. sed ani¬
ma nondum erat: merito quȩripo¬
test.Si enim dm̃ ad huc aliquid ex
nichilo creare non credimus post
ea qũã creauit om̃ia simul. ꝙ. obhoc
a consummatis om̃ib oꝑib requie¬
uisse credimus quȩ inchoauit facere.
ut qͥcqͥd deinde faceret ex hiis facereti
uideo queadmodum intelligamus.
adhuc eum ex nichilo animas facere.
An dicendum est. eum in illis quidem
oꝑib primoꝵ sex dierum fecisse diem
illum occultum: ac si hoc potius cre¬
di oportet spiritualem atq intellectua¬
lem naturam. scilicet unitatis angłice
ꝙ mundum. id est cęlum &̾ terra atq
in illis iam extantib naturis rationes
creasse futurarum aliarum naturarũ.
non ipsas naturas: Alioquin si iã ibi
creatȩ essent sicut erant futurȩ: non
adhuc essent futurȩ. Quod si ita est.

Expanded text:
de corporeis elementis credendus est de corporeis elementis credendus est animam fecisse sufflando. CAPUT V.-- Anihilo; an ex aliqua re, quae jam ab illo facta spiritualiter erat, sed anima nondum erat, merito quaeri potest. Si enim Deum adhuc aliquid ex nihilo creare non creeaquam creauit omnia simul, et ob hoc a consummatis omnibus operibus requieuisse credimus, quae inchoauit facere, ut, quidquid deinde faceret, ex his faceret, non uideo, quemadmodum intellegamus adhuc eum ex nihilo animas facere. an dicendum est eum in illis quidem operibus primorum sex dierum fecisse diem illum occultum ac, si hoc potius credi oportet, spiritalem atque intellectualem naturam, scilicet unitatis angelicae, et mundum, id est caelum et terram, atque in illis iam extantibus naturis rationes creasse futurarum aliarum naturarum, non ipsas naturas? alioquin si iam ibi creatae essent, sicut erant futurae, non adhuc essent futurae. quod si ita est,
Abbreviated transcription (Latin):
non quemlibet flatum corporeum
eum dicere. sequentia docent. Cum
enim dixisset. omnẽ flatum ego feci:
& ꝓpter peccatum in quit pusillum
quid contristaui eum .s. ꝑcussi eũ.
Quid ergo dicit flatum. nisi ami¬
mam: quȩ ꝓpter peccatum ꝑcussa
&. contristata est: Quid igitur est
omnem flatum ego feci: nisi omnẽ
animam ego feci: Si ergo dm̃ dice¬
remus tanquam corporei huius
mundi animam. cui mundus ipse
esset tanqũa corpus unius animan¬
tis: recte non eum diceremus susfian¬
do fecisse animam hominis. nisicor¬
poream de isto aere subiacente sibi
ex corpore suo: non tamen quod
dedisset sufflando. de seipso dedisse
putare deberemus: sed ita de subie
cto sibi aere corporis sui. sicut am¬
ma de huiusmodi re similiter adia¬
cente sibi. hoc est de corpore non de
seipsa flatum facit. Nunc uero qr
non tantũmodo mundi corpus dõ
esse subditum dicimus. sed illũ solũ¬
ẽẽ supra omnem creaturam. siue cor¬
poralem seu sp̃ualem: nec de scipso nec

Expanded text:
non quemlibet flatum corporeum eum dicere sequentia docent. cum enim dixisset: omnem flatum ego feci, et, propter peccatum, inquit, pusillum quid contristaui eum et percussi eum. quid ergo dicit flatum nisi animam, quae propter peccatum percussa et contristata est? quid igitur est: omnem flatum ego feci, nisi: omnem animam ego feci? Si ergo deum diceremus tamquam corporei mundi huius animam, cui mundus ipse esset tamquam corpus unius animantis, recte non eum diceremus sufflando fecisse animam hominis, nisi corpoream de isto aere subiacente sibi ex corpore suo, non tamen quod dedisset sufflando de se ipso dedisse putare deberemus, sed ita de sibi subiecto aere corporis sui, sicut anima de huiusmodi re similiter adiacente, hoc est de corseipsa flatum facit. Nunc vero quia non tantummodo mundi corpus Deo esse subditum dicimus, sed illum esse supra omnem creaturam sive corporalem sive spiritualem; nec de seipso, nec
Abbreviated transcription (Latin):
multa ligna .&. tam multa genera
herbarum. non sine ulla oꝑa homi¬
num nascuntur ex terra: An obhoc
utrumq positum est. & quia non¬
dum pluerat suꝑ terram. &̾. quia
nondum erat homo qui oꝑaretur
terram: Ubi enim oꝑa humana ñ
est: ꝑ pluuiã ista nascuntur. Sunt
non nascuntur: nisi humana opera
accedat. Ideo nunc utrumq adiuto¬
rium necessarium est. ut cuncta na¬
scantur: cunc autẽ utrumq defuit.
ideo fecit deus hȩc potentia uerbi
sui sine pluuia: & sine opere huma¬
no. Nam etiam ipse nunc facit.
sed iam ꝑ pluuiam. & ꝑ hominum
manus: quamius neq qui plantat
sit aliquid. neq qui rigat. sed qui
incrementum dat ds. Quid est ergo
quod adiungit: fons autẽ ascende¬
bat de terra. & irrigabat omnem
suꝑficiem terrȩ: Ille quippe fons tan¬
ta largitate manans: sicut nilus
egypto posset uniuersȩ terrȩ eẽ pro
pluuia. Quid itaq pro magno
commendatum est. ante qũa plue¬
ret fecisse dm̃ illa gignentia: cum

Expanded text:
multa ligna et tam multa genera multa ligna et tam multa genera herbarum, non sine ulla opera hominum nascantur ex terra. 18. An ob hoc utrumque positum est, et quia nondum pluerat super terram, et quia nondum erat homo qui operaretur terram? Ubi enim opera humana non est, per pluviam ista nascuntur. Sunt non nascuntur, nisi humana opera accedat. Ideo nunc utrumque adjutorium necessarium est, ut cuncta nascantur: tunc aut in utrumque defuit; ideo fecit Deus haec potentia Verbi sui sine pluvia, sine opere humano. Nam etiam nunc sed iam per pluuiam et per hominum manus, quamuis neque qui plantat est aliquid neque qui rigat, sed qui incrementum dat, deus. Quid est ergo, quod adiungit: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae? ille quippe fons tanta largitate manans sicut Nilus Aegypto posset uniuersae terrae esse pro pluuia. quid itaque pro magno conmendatum est, antequam plueret, fecisse deum illa gignentia, cum
Abbreviated transcription (Latin):
at & quid nobis insinuet indagare
difficile est: tanquam ideo ante qu̾a
exortum est fecit ds̃ fenum agri.qr
nondum pluerat suꝑ terrã.Si enĩ
post pluuiam fenum fecisset: plu¬
uia magis ex ortum. quam factũ
ab eo uideretur. Quid enim: Quod
post pluuiam exoritur. ab alio fit:
nisi ab eodem deo: Cur autẽ non
erat homo. qui oꝑaretur terram:
Nonne iam sexto die fecerat homi¬
nem: & septimo die requieuerat ab
recapitulando cõmemorat: qm̃ quan¬
do fecit ds omne uiride agri. atq
omne fenum agri. nondũ pluerat
suꝑ terram. &. nondum erat homo:
Tertio quippe die fecit ista: hominem
autẽ sexto die. Sed cum fecit ds
omne uiride atq om̃e fęnum agri.
ante quam exortum est suꝑ terram:
non solum homo non erat qui oꝑa¬
retur terram. sed nec ipsum fęnum
erat suꝑ terram: quod utiq ante
dicit factum. quam exortum. At
ideo die tertio fecit ds ista. quia
nondum erat homo qui oꝑando
terram faceret ea: quasi uero tam

Expanded text:
at et quid nobis insinuet, indagare at et quid nobis insinuet, indagare difficile est. tamquam ideo, antequam exortum est, fecit deus fenum agri, quia nondum pluerat super terram; si enim post pluuiam fenum fecisset, pluuia magis exortum quam factum ab eo uideretupost pluviam exoritur, ab alio fit nisi ab eodem Deo? Cur autem non erat homo qui operaretur terram? Nonne jam sexto die fecerat hominem, et septimo requieverat ab recapitulando commemorat, quoniam quando fecit Deus omne viride agri, et omne fenum, nondum pluerat super terram, et nondum erat homo? Tertio quippe die fecit ista, hominem autem sexto. Sed cum fecit Deus omne viride atque omne fenum agri antequam exortum est super terram, non solum homo non erat qui operaretur terram, sed nec ipsum fenum erat super terram, quod utique ante dicit factum quam exortum. An ideo die tertio fecit Deus ista, quia nondum erat homo qui operando terram faceret ea? Quasi vero tam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter ordinem conditoꝵ. Postremo
quietis sui creatoris qua in se requie¬
scit ab om̃ib oꝑib sius notitiam
representans. in qua non habet ue¬
speram: benedici ꝙ. scĩficari obhoc
meruit. Unde ipsũ septenariũ nume¬
rũ sc̃o sp̃u quodãmodo dedicatum
cõmendat scriptura: & nouit ȩccłia.
Hic est ergo liber creaturȩ cęli & ter¬
rȩ. quia in principio fecit d̾s cęlum
q. terram. scd̾m materiȩ quandã ut
ita dicam formabilitatẽ: quȩ conseqͦn¬
ter uerbo eius formanda fuerat. prȩce¬
dens formationem suã non tempo¬
re. sed origine. Nam utiq cum for¬
maretur primum factus est dies:
cum factus est dies. fecit d̾s cęlum &
terram. ꝙ. omne uiride agri. ante¬
quam esset suꝑ terram: & omne fȩ
num anteqũa exoriretur. sicut tracta¬
uimus: uł siquid liquidius & congru¬
entius uideri ꝙ dici potuit aut po¬
pluerat ds suꝑ terram: & homo non
erat qui operaret᷑ terram: quo ꝑtine¬

Expanded text:
propter ordinem conditorum. postremo propter ordinem conditorum. postremo quietis sui creatoris, quia in se requiescit ab omnibus operibus suis. notitiam repraesentans, in qua non habet uesperam, benedici et sanctificari ob hoc meruit. unde ipsum septenarium numerum sancto spiritui quodammodo dedicatum commendat scriptura et nouit ecclesia. Hic est ergo liber creaturae caeli et terrae, quia in principio fecit deus caelum et terram secundum materiae quandam, ut ita dicam, formabilitatem, quae consequenter uerbo eius formanda fuerat, praecedens formationem suam non tempore, sed origine. nam utique cum formaretur, primum factus est dies; cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, antequam esset super terram, et omne feagri antequam exoriretur, sicut tractavimus; vel si quid liquidius et congruentius videri et dici potuit aut popluerat deus super terram, et homo non erat. qui operaretur terram, quo pertine
Abbreviated transcription (Latin):
quarto die luminaria & sidera creata st̃.
ut prius pars mundi suꝑior reb qͦ intra
mundũ mouent᷑ uisibilib ornaretur
Quinto aquarum natura
quia cęlo aeriq coniungit᷑. ꝓdupxit
ad dĩ uerbum indigenas suos: oĩa
scilicet natatilia & uolatilia. & hȩc
potentialiter. in numeris qui ꝑ con¬
gruos tempoꝵ motus exererentur.
Sexto. terrestria similiter animalia.
tanqũa ex ultimo elemento mundi
ultima: nichilominus potentialiter:
quoꝵ numeros ꝑ tempus postea ui¬
sibiliter explicaret. Hunc omnem
ordinem creaturȩ ordinatȩ dies ille
cognouit: & ꝑ hanc cognitionem
sexies quodamodo pręsentatus. tan¬
qũa sex dies ex̾ibuit. cum sir unus
dies: ea quȩ facta sunt in creatore
primitus. & in ipsis se consequenter
agnoscens. nec in ipsis remanens. sed
eoꝵ etiam posteriorem cognitionẽ
ad cdi referens dilectionem: uesperã
ꝙ mane & meridiem omnib prȩ¬
buit: non ꝑ moras temporum. sed

Expanded text:
quarto die luminaria et sidera creata sunt, quarto die luminaria et sidera creata sunt, ut prius pars mundi superior rebus, quae intra mundum mouentur, uisibilibus ordinaretur. quinto aquarum natura, quia caelo aerique coniungitur, produxit ad dei uerbum indigenas suos, omnia scilicet natatilia et uolatilia; et haec potentialiter in numeris, qui per congruos temporum motus exererentur. sexto terrestria similiter animalia, tamquam ex ultimo elemento mundi ultima, nihilominus potentialiter, quorum numeros tempus postea uisibiliter explicaret. Hunc omnem ordinem creaturae ordinatae dies ille cognouit; et per hanc cognitionem sexies quodammodo praesentatus tamquam sex dies exhibuit, cum sit unus dies ea, quae facta sunt, in creatore primitus et in ipsis consequenter agnoscens nec in ipsis remanens, sed eorum etiam posteriorem cognitionem ad dei referens dilectionem, uesperam et mane et meridiem in omnibus praebuit, non per moras temporum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum flatum dĩ dicere dubitemus.
dum intelligatur non ẽẽ di natura
atq substantia. sed hoc ipsum esse
sufflare quod est flatum facere. qͦd
autẽ flatum facere. hoc animã face¬
re. Cui sententiȩ congruit: quod ꝑ¬

Expanded text:
ipsam flatum dei dicere dubitemus, ipsam flatum dei dicere dubitemus, dum intellegatur non esse dei natura atque substantia, sed hoc ipsum esse sufflare, quod est flatum facere, quod autem flatum facere, hoc animam facere. cui sententiae congruit quod
Abbreviated transcription (Latin):
uos qui sp̃uales estis instruite huius¬
modi in sp̃u lenitatis: intendens te
ipsum ne et tu tempteris. Hoc drxi.
ne cuiquam impossibile uideatur
quod peccauit adam. si spiritalis
erat mente: qũauis animalis eẽt
corpore. Quȩ cum ita sint: nichil
tamen adhuc prepropere confirma¬
mus: sed expectamus potius utrum
etiam cȩtera scriptura hunc intelle¬
ctum non impediat: Sequitur enim
quȩstio de anima ualde difficilis:
in qua multi laborauerunt. nobisq
ubi laboremus reliquerunt. Siue enĩ
quia non om̃ium om̃ia legere potui.
qui de hac re scđm scripturarũ nr̃a¬
rum ueritatẽ ad aliquid liquidum mi¬
nimeq dubium ꝑuenire potuerunt.
siue quia tanta quȩstio est. ut etiam
qui eam ueraciter soluunt non facile
intelligant᷑ a talib qualis ipse sũ: fa¬
teor neminem michi adhuc ꝑsuasis¬
se quod sic habeam de anima. ut
nichil amplius quęrendum putẽ.
Utrum autẽ nunc certum aliquid
inuenturus sim & definiturus. igno¬
ro: quod autẽ potuero: si conatum

Expanded text:
ales estis, instruite huiusmodi in spiritu lenitatis, intendens te ipsum, ne et tu temteris. hoc dixit ne cuiquam inpossibile uideatur, quod peccauit Adam, si spiritalis erat mente, quamuis animalis esset corpore. quae cum ita sint, nihil tamen adhuc praepropere confirmamus, sed expectamus potius, utrum etiam cetera scriptura hunc intellectum non inpediat. Sequitur enim quaestio de anima ualde difficilis, in qua multi laborauerunt nobisque, ubi laboremus, reliquerunt. siue enim quia non omnium omnia legere potui, qui de hac re secundum scripturarum nostrarum ueritatem ad aliquid liquidum minimeque dubium peruenire potuerunt, siue quia tanta quaestio est, ut etiam qui eam ueraciter soluunt non facile intellegantur a talibus, qualis ipse sum, fateor neminem mihi adhuc persuasisse, quod sic habeam de anima, ut nihil amplius quaerendum putem. utrum autem nunc certum aliquid inuenturus sim et definiturus, ignoro. quod autem potuero, si conatum
Abbreviated transcription (Latin):
intueri: quod cum posset dicere. hic
est liber creaturȩ cęli & terrȩ. cum fe¬
cit cęlum & terram: ut in cęlo & in ter¬
ra intelligamus quicquid in eis est:
sicut loqui diuina scriptura consueuit.
ut nomine celi & terre sepissimȩ. inter
ram uniuersam. aliquando adiungeis
ꝙ dicens. ꝙ quȩ sunt in eis: ut qͥcqͥd
hoꝵ diceret. ibi intelligeremus ꝙ diem
siue quem primitus condidit. siue
istum quem prȩsentia solis facit:
non ita dirit. sed interposuit diem
dicens. cum factus est dies. Nec ita
locutus est ut diceret. hic est liber cre¬
aturȩ diei & cęli & terrȩ. tanquam
hoc ordine quo facta narrantur: nec
ita. hic est liber creaturȩ cęli & terrȩ.
cum factus est dies. & cęlum & terra.¬

Expanded text:
intueri, quod, cum posset dicere: hic intueri, quod, cum posset dicere: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fecit deus caelum et terram, ut in caelo et terra intellegeremus quidquid in eis est, sicut loqui diuina scriptura consueuit, ut nomine caeli et terrae saepissime, interduram, aliquando adiungens et dicens: et quae sunt in eis, ut, quidquid horum diceret, ibi intellegeremus et diem, siue quem primitus condidit, siue istum, quem praesentia solis facit: non ita dixit, sed interposuit diem dicens: cum factus est dies. nec ita locutus est, ut diceret: hic est liber creaturae diei et caeli et terrae, tamquam hoc ordine, quo facta narrantur, nec ita: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies et caelum et terra
Abbreviated transcription (Latin):
re scripturarum nunc uniuersam crea¬
turam uoluerit accipi: quęri potest. cur
addiderit & om̃e uiride agri. Quod
michi uidetur ideo posuisse: ut signifi¬
cantius intimaret quem diem cõmen¬
dauerit quod ait. cum factus est dies.
Cito enim quisquam putaret hunc di¬
em lucis corporeȩ cõmendatum: quo
arcueunte nobis uicissitudo diurni
nocturniq temporis exhibet᷑. Sed cũ
creaturarũ conditarũ ordinẽ recolimꝰ.
& inuenimus omne uiride agri ter¬
tia die creatum ante qu̾a sol fieret.
qui quarta die factus est: cuius pre¬
sentia dies dies iste cotidianus usita¬
tusq ꝑagitur: quando audimus cũ
factus est dies. fecit ds cęlum & terrã.
ꝙ̃ omne uiride agri. ammonemur
de ipso die cogitare: que siue corpo¬
ralem in nescio qua luce nobis inco¬
gnita. siue spiritalem in societate uni¬
tatis angłicȩ. non tamen talem qua¬
lem hic noiumus. intellectu inuestiga¬
re contendimꝰ. Illud autẽ ñ ab re fuerit

Expanded text:
re scripturarum nunc uniuersam creare scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride agri. quod mihi uidetur ideo posuisse, ut significantius intimaret, quem diem commendauerit, quod ait: cum factus est dies. cito enim quisquam putaret hunc diem lucis corporeae commendatum, quo circumeunte nobis uicissitudo diurni nocturnique temporis exhibetur. sed cum creaturarum conditarum ordinem recolimus et inuenimus omne uiride agri tertio die creatum, antequam sol fieret. qui quarto die factus est, cuius praesentia dies iste cotidianus usitatusque peragitur, quando audimus: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, admonemur de ipso die cogitare, quem siue corporalem in nescio qua luce nobis incognita siue spiritalem in societate unitatis angelicae non tamen talem, qualem hic nouimus, intellectu uestigare conemur. Illud etiam non ab re fuerit
Abbreviated transcription (Latin):
est dies: sicut ibi postea narratum
est. quod d̾s fecerit diem: inde con¬
tinuo rursus dictum. fecit d̾s cȩlũ
ꝙ terram: tanqu̾a scĩam qu̾e admo¬
dum hȩc facta sunt. post conditum
diem. Sed quia ita interpositum est
ut diceretur cum factus est dies. si¬
ue hoc suꝑiorib uerbis conectas. ut
sit una sententia. hic est liber crea¬
turȩ cęli & terrȩ. cum factus est di¬
es. siuie inferiorib ut item hoc modo
sit plena sententia. cũ factus est dies
fecit ds celum &. terram: ꝓculdubio
cogit eomodo se intelligi cęlum &
terram cõmemorasse. quom facta st̃
cũ factus est dies. Deinde cũ dictũ
eẽt. fecit ds cęlum & terram. additũ
est . &. omne uiride agri: quȩ certe
manifestum est tertia die facta. Unde
liquidius apparet. eundem illum esse
unum diem quem fecit ds: quo repe¬
tito factus est ꝙ. scds &. tertius. ꝙͣ. cȩ¬
teri usq ad septimum diem. Cum
autẽ nomine cęli & terrȩ. usitato mo¬

Expanded text:
est dies, sicut ibi postea narratum est dies, sicut ibi postea narratum est, quod deus fecerit diem : inde continuo rursum dictum: fecit deus caelum et terram, tamquam sic iam, quemadmodum haec facta sunt post conditum diem. sed quia ita interpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem fecit deus, quo repetito factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato mo
Abbreviated transcription (Latin):
es. Sic enim uerba contexuit. hic est
liber creaturȩ celi ꝙ terrȩ. cum factus
est dies. fecit d̾s cęlum & terrã. ut
si quisqũa uelit sic intelligere quod
suꝑius positum est. liber creaturȩ cęli
ꝙ. terrȩ. qũeadmodum dictum est.
in principio fecit ds cęlum & terrã.
priusqũa conderet diem. quia pri¬
us ꝙ hic cõmemorata sunt celum s.
terra. ꝙ postea factus est dies: corriga¬
tur consequentib uerbis. quia & post
commemoratũ factũ diem. rursus
cęli &. terrȩ nomen adiunctum est:
quanqu̾a & hoc quod positum est.
cum.&. sic adiunctum. factus est dies.
cuiuis contentioso extorqueat. alium
intellectum esse non posse. Si enĩ ita
esset interpositum ut dicerenur. hic
est liber creaturȩ cęli ꝙ terrȩ. factus
est dies. fecit d̾s celum & terrã: qͥsqͣm
forte arbitraret᷑ librũ creaturȩ cęli ꝙ
terrȩ sic appellatũ. qͦm̾ appellatũ ẽ in pͥn¬
diem: ac deinde subiunctum. factus

Expanded text:
es. sic enim uerba contexuit: hic est es. sic enim uerba contexuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit sic intellegere, quod superius positum est: liber creaturae caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit deus caelum et terram, quisquam forte arbitraretur librum creaturae caeli et terrae sic appellatum, quomodo appellatum est: in prindiem, ac deinde subiunctum: factus
Abbreviated transcription (Latin):
hic est inquit liber creaturȩ cęli &ͥ
terrȩ cum factus est dies: satis ut
opinor ostendens. non ita hic se com¬
memorasse cęlum & terrã. sicut in pͥn¬
cipio anteqũa fieret dies. cum tene¬
brȩ essent suꝑ abyssum: sed quomodo
factum ẽ cęlum ꝙ terra. cum factus
est dies. idest. iam formatis atq di¬
stinctis partib & generib rerum
quib uniuersa creatura disposita
atq composita reddit hanc speciẽ
quȩ mundus uocatur. Illud hic gͦ¬
cȩlum cõmemoratum est: quod cũ
creasset ds. firmamentũ uocauit.
cum om̃ib quȩ in illo sunt: ꝙ ea ter¬
ra quȩ cum abysso imum optinet lo¬
cum. cum om̃ib quȩ in ea sunt. Se¬
quitur enim & adiungit: fecit ds
cȩlum & terram: ut cęli & tirrȩ no¬
mine ꝙ premisso anteqũa factum di¬
em commemoraret.& repetito cum
cõmemorasset. non sinat suspicari ita
se nunc cȩlum & terrã nominasse sic̃
in principio anteqũa esset creatus di¬

Expanded text:
hic est, inquit, liber creaturae caeli et hic est, inquit, liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, satis, ut opinor, ostendens non hic se ita commemorasse caelum et terram, sicut in principio, antequam fieret dies, cum tenebrae essent super abyssum, sed quomodo factum est caelum et terra, cum factus est dies, id est iam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus uniuersa creatura disposita atque conposita reddit hanc speciem, quae mundus uocatur. Illud hic caelum commemoratum est, quod cum creasset deus firmamentum uocauit, cum omnibus, quae in illo sunt, et ea terra, quae cum abysso imum obtinebat locum, cum omnibus, quae in ea sunt. sequitur enim et adiungit: fecit deus caelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repetito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nominasse, sicut in principio, antequam esset creatus di
Abbreviated transcription (Latin):
&. om̃e fenum
agri. anteqũa exortum est. Non enĩ
pluerat suꝑ terram ds: & homo ñ
erat qui oꝑaretur terram. Fons aũt
ascendebat de terra: & irrigabat
omnem faciem terrȩ. Nunc certe
firmior fit illa sententia qua intel¬
ligitur unum diem fecisse dm̃. un¬
de iam illi sex uł septem dĩes. unius
huius repetitione numerari potue¬
runt: quando quide aꝑtius sc̃a scri¬
ptura iam dicit. concludens quodam¬
modo cuncta. quȩ ab initio usq ad
hunc locum dixerat. atq infert. Hic
est liber creaturȩ uł facture. cęli & t̾rȩ
cum factus est dies. Neq enim quisq
dicturus est: cęlum & terram hic
ita commemorata: sicut dictũ erat.
anteqũa conditus insinuaret᷑ dies.
In principio fecit ds cęlum & terrã.
Iuud enĩ si eo modo intelligitur. ut
aliquid ds fecerit. sine die. priusꝗͣ
faceret diem: qua ratione id possit
accipi. suo loco dixi quod dicendũ
putaui: nulli intercludens melius
intelligendi licentiam. Nunc autẽ.

Expanded text:
et omne fenum agri, antequam exortum est. non enim pluerat deus super terram et homo non erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat, antequam conditus insinuaretur dies, in principio fecit deus caelum et terram. illud enim si eo modo intellegitur, ut aliquid deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi suo loco dixi, quod dicendum putaui, nulli intercludens melius intellegendi licentiam. nunc autem,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc est ꝓpħas aꝑta denuntiatione prȩ¬
dixit. aꝑta potestate p̃cepit. aꝑta ue¬
ritate compleuit. Unde quis usq adeo
desipiat. qui non eum potius colendũ
eligat que coli non ꝑhibent quos&
colebat. quem ꝓculdubio cum colere
cȩperit. illos utiq non est culturus
quos ꝓhibet coli. qũe colit: Quod aũt¬
quia ipsum ẽẽnt culturȩ gentes exter¬
inquit dñs aduersus eas. & extermina¬
bit õs deos gentium terrȩ. & adorab̃t
eum unusquisq de loco suo. om̃s insule
gentium. Neq solȩ insulȩ. sed ita om̃s
gentes. ut etiam om̃s insulȩ gentium
quandoquidẽ alibi non insulas nomi¬
nat. sed uniuersum orbem terrarum
dicens. Cõmemorabunt᷑ ꝙ conuerten¬
tur ad dñm uniuersi fines terrȩ. Et ado¬
rabunt in conspectu eius unuiersȩ fa¬
ipse dñabitur gentium. Hȩc autẽ ꝑ
xp̃m fuisse complenda & aliis plurib
testimoniis. & in eodẽ psalmo unde hoc
commemoraui. satis apparet. Cum enĩ

Expanded text:
hoc est prophetas, aperta denuntiatione praehoc est prophetas, aperta denuntiatione praedixit, aperta potestate praecepit, aperta ueritate conpleuit. unde quis usque adeo desipiat, qui non eum potius colendum eligat, quem coli non prohibent, quos colebat? quem procul dubio cum colere coeperit, illos utique non est culturas, quos prohibet coli quem colit. Quod autem ipsum essent culturae gentes exterinquit, dominus aduersus eos et exterminabit omnes deos gentium terrae, et adorabunt eum unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. neque solae insulae, sed ita omnes gentes, ut etiam omnes insulae gentium, quandoquidem alibi non insulas nominat, sed uniuersum orbem terrarum dicens: commemorabuntur et conuertentur ad dominum uniuersi fines terrae, et adorabunt in conspectu eius uniuersae paipse dominabitur gentium. haec autem per Christum fuisse conplenda et aliis pluribus testimoniis et in eodem ipso psalmo, unde hoc commemoraui, satis adparet. cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
& clanculo ꝑferunt᷑ mouere nos de¬
bent. si cuiquã dęmonũ extortum est
id ꝓdere cultorib suis quod didice¬
rat ex eloquiis ꝓpħarum. uł ex ora¬
culis angłoꝵ. Quod cur non fieret
cum & ista non sit opinatio sed attesta¬
tio ueritatis: Illud enĩ quod solũ ab
eis flagitandũ est nec unqũã antea
ꝓtulerunt nec unqu̾a postea nͥ forte
confictũ ꝓferre conabunt᷑ aliquid
deos suos ꝑ uates suos contra dm̃
qͦ dõ doctissimi eoꝵ auctores qͥa omĩa
illa legere ac nosse potuer̃t̃. magis que¬
sierunt quis ds esset qu̾a dm̃ negare
potuerunt. Porro autẽ ds iste que
nullꝰ eoꝵs negare ausus ẽ uerũ dm̃ qͥ ꝙ
si negaret non solum subiaceret debi¬
tis penis.uerũ etiam certis coniunce¬
retur effectib: iste ergo d̃s quem ne¬
mo ut dixi illoꝵ negare ausus est
uerum dm̃. illos falsos deos eẽ. &. om̃i¬
no deserendos. eoꝵq templa & simu¬
lachra & sacra euertenda ꝑ suosuates

Expanded text:
et clanculo proferuntur, mouere nos deet clanculo proferuntur, mouere nos debent, si cuiquam daemonum extortum est id prodere cultoribus suis, quod didicerat ex eloquiis prophetarum uel ex oraculis angelorum, quod cur non fieret, cum et ista non sit oppugnatio, sed adtestatio ueritatis? illud enim, quod solum ab eis flagitandum est, nec umquam antea protulerunt nec umquam postea nisi forte confictum proferre conabuntur, aliquid deos suos per uates suos contra deumquo deo doctissimi eorum auctores, qui omnia illa legere ac nosse potuerunt, magis quaesierunt, quis deus esset quam deum negare potuerunt. porro autem deus iste, quem nullus eorum negare ausus est uerum deum, qui et si negaret, non solum subiaceret debitis poenis, uerum etiam certis conuinceretur effectis: iste ergo deus, quem nemo, ut dixi, illorum negare ausus est uerum deum, illos falsos esse deos et omnino deserendos eorumque templa et simulacra euertenda per suos uates,
Abbreviated transcription (Latin):
quo complerent᷑ uaticinia ꝓpħarũ
di unius qui istos falsos deos dicit.¬
& ne colantur uehementissime p̃ci¬
pit. cur non hoc etiã ipsi comꝑtũ
prȩdicere sinerent᷑. ut inde clarius
appareret. eos hȩc antea uł minime
credidisse. uł suis cultorib enuntiare
timuisse. infine aut̃ tanꝙͣ nichil am-¬
plius habentes quid agerent etiam
ibi uoluisse suam ostentare diuina¬
tionem. ubi iam ꝓduntur diusimu¬
lasse diuinitatẽ: Quod autẽ dicunt
reliqui eoꝵ cultores etiam suoꝵ
quibuscđa libris hȩc p̃cognita con¬
tineri. quanqu̾a ex reb impletis con-¬
ficta putanda sint. quȩ in eoꝵ tem¬
plis tam longo antea tempore po¬
płis eoꝵ si uera ẽẽnt innotescere de¬
buerunt. sicut nr̃a non solum in
ȩccłiis nr̃is. uerum etiã quod ad gra¬
uius testimonium contra om̃s ini¬
micos ualet in iuideoꝵ sinagogis
antiquissima & notissima recitant᷑.
tamen nec ista ipsa quȩ ab eis uix raro

Expanded text:
quo conplerentur uaticinia prophetarum quo conplerentur uaticinia prophetarum dei unius, qui istos falsos deos dicit et. ne colantur, uehementissime praecipit, cur non hoc etiam ipsi completum praedicere sinerentur, unde clarius adpareret eos haec antea uel minime credidisse uel suis cultoribus enuntiare timuisse, in fine autem, tamquam nihil amplius habentes quod agerent, etiam ibi uoluisse suam ostendere diuinationem, ubi iam produntur diu simulasse diuinitatem? Quod autem dicunt reliqui eorum cultores etiam suorum quibusdam libris haec praecognita contineri, quamquam ex rebus inpletis conficta putanda sint, quae in eorum templis tam longo antea tempore populis eorum, si uera essent, innotescere debuerunt, sicut nostra non solum in ecclesiis nostris, uerum etiam — quod ad grauius testimonium contra omnes inimicos ualet — in iudaeorum synagogis antiquissima et notissima recitantur: tamen nec ipsa ista, quae ab eis uix raro
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ideo hȩc ꝑ suos uates ac fanaticos fre¬
quentare noluert̃. sicut eoꝵ poeta iuno¬
nem inducit non om̃imodo credentẽ
quȩ de turni morte iupiter diecrat.
iuno autẽ ab istis potestas aeria pre¬
dicatur. quȩ apud uirgilium sic loqui¬
tur. nunc manet in sontem grauis
exitus. aut ego ueri uana feror quod
ut opotius formidine falsa ludaR.
& in melius tua qui potes orsa refle¬
ctas: aut ergo ista sibi quȩ ꝑ ꝓpħas
predicta nouerant. posse accidere
demones hoc ẽ potestates aeriȩ dubi¬
tabant. &. ꝓpterea p̃dictionem eoꝵ
celebrare noluerunt.ꝙ. hinc intelli¬
gendum est quales sint. aut cũ ea
uentura certissime scirent. iđo ꝑ
sua templa tacuerunt. ne iã tunc
inciperent ab hominib intelligen¬
tib deseri atq contemni. quod
de temploꝵ & simulachroꝵ suoꝵ
futura euersione eis ꝓpħis attesta¬
rentur qui eos coli ꝓhibebant. Nc̃
uero postea qũa tempus aduenit.

Expanded text:
et haec ideo per suos uates ac fanaticos freet haec ideo per suos uates ac fanaticos frequentare noluerunt — sicut eorum poeta Iunonem inducit non omni modo credentem, quae de Turni morte Iuppiter dixerat: Iuno autem ab istis potestas aeria praedicatur, quae apud Virgilium sic loquitur: nunc manet insontem grauis exitus, aut ego ueri uana feror. quod ut o potius formidine falsa ludar et in Melius tua, qui potes, orsa reflectas! — aut ergo ista sibi, quae per prophetas praedicta nouerant, posse accidere daemones, hoc est potestates aeriae, dubitabant et propterea praedicationem eorum celebrare noluerunt — et hinc intellegendum est quales sint — aut, cum ea uentura certissime scirent, ideo per sua templa tacuerunt, ne iam tunc inciperent ab hominibus intellegentibus deseri atque contemni, quod de templorum et simulacrorum suorum futura euersione eis prophetis adtestarentur, qui eos coli prohibebant. nunc uero, posteaquam tempus aduenit,
Abbreviated transcription (Latin):
quib q colebantur. fiat uoluntas di.
qui hoc tanto ante ꝑ om̃s gentes fu¬
turum ec̃ prȩdixit. & ut ꝑ suos fideles
fieret imperauit. Cur autẽ hoc non
sineretur dęmon predicere. cũ sibi iam
prenosceret imminere. cũ hȩc p̃dictio
s. ꝓpħis attestaret᷑. a quib sunt ista
conscripta. & prudentib daret intel¬
ligi quam uigilanter ẽẽt demonum
cauenda fallacia. cultusq fugiendus.
qui cum ante ꝑ tam longum tempꝰ
in templis siuis hȩc futura tacuissent.
sent. postea qũa appropinquare cȩpe¬
runt. uoluerunt ea quasi p̃dicere. ne
ignari uictiq putarent᷑: Cum gͥ tam
longe ante prȩdictum eẽt atq con¬
scriptum. ut alia interĩ taceam illud
quod sophonias ꝓpħa dicit. p̃ualebit
dñs aduersus eos. & exterminabit õm̃s
deos gentium terrȩ. & adorabunt eum
unusquisq de loco suo om̃s insule gen¬
tium. aut non credebant ista sibi euen
tura qui in templis gentium colebant᷑.

Expanded text:
quibusque colebantur, fiat uoluntas dei, quibusque colebantur, fiat uoluntas dei, qui hoc tanto ante per omnes gentes futurum esse praedixit et, ut per suos fideles fieret, imperauit. cur autem hoc non sineretur daemon praedicere. cum sibi iam praenosceret inminere, cum haec praedictio et prophetis adtestaretur, a quibus sunt ista conscripta, et prudentibus daretur intellegi, quam uigilanter esset daemonum cauenda fallacia cultusque fugiendus? qui cum ante per tam longum tempus in templis suis haec futura tacuissent, sent, posteaquam adpropinquare coeperunt, uoluerunt ea quasi praedicere, ne ignari uictique putarentur. cum igitur tam longe ante praedictum esset atque conscriptum, ut alia interim taceam, illud, quod Sophonias propheta dicit: praeualebit dominus aduedeos gentium terrae, et adorabunt eum, unusquisque de loco suo, omnes insulae gentium. Aut non ctura, qui in templis gentium colebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
uł impuisa cęli temꝑies arefaciat. uł
aliqua uissto potentioris eradicet: ita
multa etiã ad p̾scientiã prȩdictionẽq
demonũ ꝑtinentia quȩ minoribus ꝙ
usitatiorib causis futura p̃uidentur.¬
eadẽ maiorib & occultiorib causis ĩpe¬
dita mutant᷑. fallt̾ autẽ etiam studio
fallendi & inuida uoluntate. qua
hominũ errore lȩtantur. Sed ne ap̃
cultores suos pondus auctoritatis
amittant. id agunt. ut interpretib
sus signoꝵq suoꝵ coniectoribus
culpa tribuatur. quando uł decepti
fuerint uł mentiti. Quid gͦ mirum.
si ĩminente temploꝵ & simulachroꝵ
tuersione quam ꝓpħȩ dĩ sũmi tanto
ante p̃dixerant serapis demon a licui
cultoꝵ suoꝵ hoc de ꝓximo ꝓdidit
ut suam quasi diuinitatẽ recedens
uł fugiens cõmendaret: fugantur
enim isti. uł etiã iussis suꝑiorib col¬
ligati abstrahunt᷑ & alienant᷑ a locis
suis: ut de rebus quib dominabant᷑

Expanded text:
vel improvisa coeli intemperies arefaciat, vel vel improvisa coeli intemperies arefaciat, vel aliqua jussio potentioris eradicet: ita multa etiam ad praescientiam praedictionemque daemonum pertinentia, quae minoribus et usitatioribeadem maioribus et occultioribus causis inpedita mutantur. fallunt autem etiam studio fallendi et inuida uoluntate, qua hominum errore laetantur. sed ne apud cultores suos pondus auctoritatis amittant, id agunt, ut interpretibus suis signorumque suorum coniectoribus culpa tribuatur, quando uel decepti fuerint uel mentiti. Quid ergo mirum, si iam inminente templorum et simulacrorum euersione, quam prophetae dei summi tanto ante praedixerant, Serapis daemon alicui cultorum suorum hoc de proximo prodidit, ut suam quasi diuinitatem recedens uel fugiens commendaret? Fugantur enim isti uel etiam iussis superioribus conligati abstrahuntur et alienantur a locis suis, ut de rebus, quibus dominabantur
Abbreviated transcription (Latin):
tant. at illi pęnes quos maior pote
stas est exalio suꝑiore consilio hoc to¬
tum dispositum atq p̃paratũ repen¬
te ꝓhibeant. falluntur etiã cum cau¬
sis naturalib aliqua sicut medici.
aut nautȩ. aut agricolȩ. sed longe
acutius longeq prȩstantius ꝓ aerii
corporis sensu sollertiore & exercitatio¬
re prȩnoscunt. quia & hȩc ab angłis
dõ summo pie seruientib alia dispo¬
sitione ignota dȩmonib ex imꝓuiso ac
repente mutatur. tanqu̾a si aliquid¬
egro extrinsecus accidat quo moriat᷑.
qũe medicus ueris salutis p̃cedentib
signis uicturum eẽ ꝓmiserat. aut si ae¬
ris qualitate p̃uisa. du flaturum illũ
uentũ nautarũ aliquis p̃dixisset. cui
dñs xp̃s cum discipłis nauigans ut
quiesceret imperauit. & facta ẽ tranqͥl¬
litas magna: uł si agricola illo anno
fructificaturã uitẽ aliquam pollice¬
atur. natura utiq terrȩ & numeris
seminum callens. quo tam̃ anno eã

Expanded text:
tant, at illi, penes quos maior pottant, at illi, penes quos maior potstas est, ex alio superiore consilio hoc totum dispositum atque praeparatum repente prohibeant. Falluntur etiam cum causis naturalibus aliqua, sicut medici, aut nautae, aut agricolae, sed longe acutius longeque praestantius pro aerii corporis sensu solertiore et exercitatiore praenoscunt: quia et haec ab Angelis Deo summo pie servientibus alia dispositione ignota daemonibus ex improviso ac repente mutantur. Tanquam si aegro aliquid extrinsecus accidat, quo moriatur, quem medicus veris salutis praecedentibus signis victurum esse promiserat; aut si aeris qualitate praevisa, diu flaturum illum ventum nautarum aliquis praedixisset, cui Dominus Christus cum discipulis navigans ut quiesceret imperavit, et facta est tranquillitas magna ; vel si agricola illo anno fructificaturam vitem aliquam polliceatur, naturam utique terrae et numeros seminum callens, quo tamen anno eam
Abbreviated transcription (Latin):
cissima enim sunt angłica &. ꝓpħica
oracula. Sic autẽ indignanter acci¬
pit᷑ qd aliqua etiã talia demones audi¬
ant & predicant. quasi aliquid indi¬
gnum sit. ut quod ideo dicit᷑ ut ho¬
minib innotescat. hoc non solum
boni uerum etiã mali non tace¬
ant. cũ in ipsis hominib etiã uitȩ
bonȩ precepta uideamus pariter
a iustis ꝑuersisq cantari. nec obẽẽ
aliquid immo etiã ꝓdesse ad maiorẽ
notitiam famãq ueritatis. cũ de illa
etiam hi quicquid nouerint dicunt.
qui & ꝑuersis morib contradicunt.
Inceteris autẽ suis p̃dicationibus
demones plerumq & fallunt᷑ ꝙ fal¬
lunt. falluntur quide: quia cum
suas dispositiones p̾nuntiant. ex
imꝓuiso desuꝑ aliquid iubetur
quod eoꝵ consilia cuncta ꝑturbet:
uelut si aliquid disponant quilibet
homines quibusq potestatib subdit.
quod non ꝓhibituros suos p̃positos
arbitrentur. idq facturos se ẽẽ ꝓmit¬

Expanded text:
cissima enim sunt angelica, et prophetica cissima enim sunt angelica, et prophetica oracula. Sic autem indignanter accipitur, quod aliqua etiam talia dant et praedicant, quasi aliquid indignum sit, ut quod ideo dicitur, ut hominibus innotescat, hoc non solum boni, uerum etiam mali non taceant. cum in ipsis hominibus etiam uitae bonae praecepta uideamus pariter a iustis peruersisque cantari, non obesse aliquid, immo etiam prodesse ad maiorem notitiam famamque ueritatis, cum de illa etiam hi quidquid nouerunt dicunt, qui ei peruersis moribus contradicunt. in ceteris autem suis praedicationibus daemones plerumque falluntur et fallunt. falluntur quidem, quia, cum suas dispositiones praenuntiant, ex inprouiso de- . super aliquid iubetur, quod eorum consilia cuncta perturbet. uelut si aliquid disponant quilibet homines quibusque potestatibus subditi, quod non prohibituros suos praepositos arbitrentur idque facturos se esse promit
Abbreviated transcription (Latin):
ris humani uł ꝑturbata. uł modifica¬
ta temꝑie. seu bonas seu malas futuras
p̃uidet ualitudines. sic dȩmones in
aeris affectione atq ordinatione sibi no¬
ta nob̾ ignota futuras p̃uidẽt tẽpestates:
Aliquando & hominũ dispositiones
non solũ uoce ꝓlatas. uerũ etiã co
gitatione conceptas. cũ signa quedã¬
dum ex animo exprimuntur in
corpore. tota facilitate ꝑdiscunt
atq hinc etiã multa futura pręnun¬
tiant. aliis uidelicet mira. qui ista
disposita non nouerunt. Sicut enim
apparet concitatior animi motus in
uultu. ut abhominib aliquid forinse¬
cus agnoscat᷑ quod intrinsecus agitur:
ita non deber eẽ incredibile si etiã leuio¬
res cogitationes dant signa ꝑ corpus q̃
obtuso sensu hominum cognoscinon pͥes¬
sunt. acuto autẽ demonum possint.
Hac atq huiusmodi facultate mul¬
ta demones prenuntiant. cũ tameN
ab eis longe sit altitudo illiꝰ ꝓpħiȩ quã

Expanded text:
ris humani uel perturbata uel modificaris humani uel perturbata uel modificata temperie seu bonas seu malas futuras praeuidet ualitudines, sic daemon in aeris affectione atque ordinatione sibi nota, nobis ignota futuras praeuidet tempestates\'? aliquando et hominum dispositiones non solum uoce prolatas, uegitatione conceptas, cum signa quadam ex animo exprimuntur in corpore, tota facilitate perdiscunt, atque hinc etiam multa futura praenunciant, aliis videlicet mira, qui ista disposita non noverunt. Sicut enim apparet concitatior animi motus in vultu, ut ab hominibus quoque aliquid forinsecus agnoscatur quod intrinsecus agitur, ita non debet esse incredibile si etiam leniores cogitationes dant aliqua signa per corpus, quae obtuso sensu hominum cognosci non possunt, acuto autem daemonum possunt. Hac atque hujusmodi facultate, multa daemones futura praenunciant, cum tamen ab eis longe sit altitudo illius prophetiae
Abbreviated transcription (Latin):
uł mediocriter consideranti facile
sciendum ẽ. qm̃ de diuinatione de¬
monum quȩstio est: illos ea plerũq
pręnuntiare quȩ ipsi facturi sunt.
Accipiunt enĩ sepe potestatẽ ꝙ morbos
immittere. & ipsum aerem uitian¬
do morbidum reddere. & ꝑuersis atq
amatorib terrenoꝵ cõmodoꝵ male¬
facta suadere. de quoꝵ morib certi
sunt. quod sint eis talia suadentib con¬
sensuri. Suadent autẽ miris & inuisibi¬
lib modis ꝑ illam subtilitatẽ corpoꝵ
suoꝵ corpora hominum ñ sentientiũ
penetrando. seq cogitationib eoꝵ
ꝑ quȩda imaginaria uisa miscendo
siue uigilantium siue dormientium.
Aliquando autẽ non quȩ ipsi faciunt.
sed quȩ naturalib signis futura prȩ¬
noscunt. quȩ signa in hominũ sensus
uenire non possunt. ante p̃dicunt.
Neq enĩ quia prȩuidet medicus
quod ñ prȩuider eius artis ignarus.
ido iam diuinus est habendus. Quid
autẽ mirũ. si queadmodũ ille in corpo¬

Expanded text:
vel mediocriter consideranti facile vel mediocriter consideranti facile sciendum est, quoniam de divinatione daemonum quaestio est, illos ea plerumque praenuntiare quae ipsi facturi sunt. Accipiunt enim saepe potestatem et morbos immittere, et ipsum aerem vitiando morbidum reddere, et perversis atque amatoribus terrenorum commodorum malefacta suadere; de quorum moribus certi sunt quod sint eis talia suadentibus consensuri. Suadent autem miris et invisibilibus modis, per illam subtilitatem suorum corporum corpora hominum non sentientium penetrando, seseque cogitationibus eorum per quaedam imaginaria visa miscendo, sive vigilantium sive dormientium. Aliquando autem non quae ipsi faciunt, sed quae naturalibus signis futura praenoscunt, quae signa in hominum suenire non possunt, ante praedicunt. neque enim quia praeuidet medicus, quod non praeuidet eius artis ignarus, ideo iam diuinus habendus est. quid autem mirum, si quemadmodum ille in corpo
Abbreviated transcription (Latin):
sunt bonis. & sc̃a pietate prȩditis ho¬
minib: Quȩ ideo cõmemoraui. ut
qui hȩc sine ꝑuicacia & sine uanare¬
sistendi animositate considerat. simul¬
quoq cogitet. si de subiacente crassio¬
re materia. uł sui quisq corporis uł
terrȩ. & aquȩ. lapidum atq lignoꝵ
metalloꝵq uarioꝵ. tanta quidam
homines possunt ut eos illi qui hȩc
non possunt. plerumq stupendo in
sui comparatione diuinos uocent.
cum quida illoꝵ sint artib poten¬
tiores. quidã istoꝵ morib meliores.
quanto maiora & mirabiliora. pro
subtilissimi corporis hoc ẽ aerii facul¬
tate ac facilitate demones possint. cũ
tamen sint prauitate uoluntatis ma¬
ximeq suꝑbiȩ fastu & inuidiȩ malitia.
spiritꝰ ĩmundi atq ꝑuersi. Quantũ
autẽ ualtat aeris elementũ quo eoꝵ
corpora preualent ad multa uisibilia
inuisibiliter molienda. mouenda.
mutanda. atq uersanda. longum
est nunc demonstrare. & puto qd̃

Expanded text:
sunt bonis et sancta pietate praeditis hosunt bonis et sancta pietate praeditis hominibus? quae ideo commemoraui, ut qui haec sine peruicacia et sine uana resistendi animositate considerat, simul cogitet, si de subiacenti crassiore materia uel sui quisque corporis uel terrae et aquae, lapidum atque lignorum metallorumque uariorum tanta quidam homines possunt, ut eos illi, qui haec non possunt, plerumque stupendo in sui comparatione diuinos uocent, cum quidam illorum sint artibus potentiores, quidam istorum moribus meliores. quanto maiora et mirabiliora pro subtilissimi corporis, hoc est aerii facultate ac facilitate daemones possint, cum tamen sint prauitate uoluntatis maximeque superbiae fastu et inuidentiae malitia spiritus inmundi atque peruersi! quantum autem ualeat aeris elementum, quo eorum corpora praeualent, ad multa uisibilia inuisibiliter molienda, mouenda, mutanda atque uersanda longum est nunc demonstrare; et puto quod
Abbreviated transcription (Latin):
rerum exꝑientia. quead modũ prȩno¬
scant atq p̾nuntient multa didice¬
runt. ita contemnunt qui hȩc uigi¬
lanter curant a uerissime lucis ueri¬
tate discernere: ut nec malos senes
plura exꝑtos .&. obhoc quasi doctiors
ideo probi adolescentes sibi antecelle¬
re existiment. nec medicos. nec nau¬
tas. nec agricolas. quos prauȩ uolun¬
tatis & iniquis morib uiderint ideo
putent sibi esse preferendos. quod illi
de ualitudinib. illi de tempestatib.
illi de arbustoꝵ frugumq generib.
multa ita pręnuntiant: ut hartim
rerum in exꝑto diuinare uideantur.
non contemnatur a prudentib: cum
plerunq iniqui ac ꝑditi homines ita
exerceant corpora sua tantaq diuersis
artib agere possint. ut ea qui hȩc ne¬
sciunt nec aliquando uiderunt etiã
narrata uix credant: Qu̾a multa fu¬
nambuili cȩteriq teatrici artifices. quã
multa opifices maximeq mechanici
miranda fecerunt. Num id̾o meliores

Expanded text:
rerum experientia quemadmodum praenorerum experientia quemadmodum praenoscant atque praenuntient multa didicerunt, ita contemnunt, qui haec uigilanter curant a uerissimae lucis ueritate discernere, ut nec malos senes plura expertos et ob hoc quasi doctiores ideo probi adulescentes sibi antecellere existiment nec medicos nec nautas nec agricolas,, quos prauae uoluntatis et iniquis moribus uiderint, ideo putent sibi esse praeferendos, quod illi de ualitudinibus, illi de tempestatibus, illi de arbustorum fructuumque generibus multa ita praenuntiant, ut harum rerum inexperto diuinare uideantur. non contemnatur a prudentibus, cum plerique iniqui ac perditi homines ita exerceant corpora sua tantaque diuersis artibus possint, ut ea qui haec nesciunt nec aliquando uiderunt, etiam narrata ut credant? quam multa funiambuli ceterique theatrici artifices, quam multa opifices maximeque mechanici miranda fecerunt? num ideo meliores