comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥt audiui auditum tuum & timui. consideraui oꝑa
tua & expaui. Quae oꝑa dei iste miratus expauit:
Nunqͥd fabricam mundi iste miratus expauit: absit.
Sed audi ad quid expauit. In medio inquit duum
animalium cognosceris. Oꝑa tua ds̃. uerbum caro
factum est. In medio duum animalium cognosceris.
Qui quousq descendisti: expauescere me fecisti. Uerbũ
ꝑ quod facta sunt om̃ia. in prȩsepe iacuisti. Agnouit
bos possessorem suum. & asinus prȩsepe domini sui.
In medio duum animaliũ cognosceris. Quid est iN
medio duum animaliũ cognosceris. nisi aut in medio
duũ testamentoꝵ. aut in medio duoꝵ latronũ. Aut
in medio moysi & heliȩ. cum eo in monte sermocinan.¬
tium : Ambulauit inquit uerbum & exiuit in cam:¬
pos. uerbum caro factum est. & habitauit in nobic.
Hoc & ieremias ait. Post hec in terris uisus est: & cum
hominib conuersatus est. Ecce quẽ ad modum sibi
conueniunt testes ueritatis. ecce quẽ ad modũ conuincun

Expanded text:
uit, audivi auditum tuum, et timui: consideravi opera tua, et expavi . Quae opera Dei iste miratus expavit? Nunquid fabricam mundi iste miratus expavit? Absit. Sed audi quid expavit. In medio, inquit, duum animalium cognosceris. Opera tua, Deus, verbum caro factum est. In medio duum animalium cognosceris, qui quousque descendisti; expavescere me fecisti, quia Verbum per quod facta sunt omnia, in praesepio jacuisti. Agnovit bos possessorem suum, et asinus praesepe domini sui . In medio duum animalium cognosceris. Quid est, in medio duum animalium cognosceris, nisi aut in medio duorum Testamentorum, aut in medio duorum latronum, aut in medio Moysi et Eliae, cum eo in monte sermocinantium? Ambulavit, inquit, Verbum, et exivit in campis. Verbum caro factum est, et habitavit in nobis . Hoc est Jeremias ait: Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est . Ecce quemadmodum sibi conveniunt testes veritatis, ecce quemadmodum convincunt
Abbreviated transcription (Latin):
estis in popło. & stulti aliquando sapite. Eo ipso quippe qͦ ꝓceptũ
atq imꝑatũ est ut intelligamꝰ atq sapiamus: obedientiã nr̃am reqͥrit
quȩ nulla potest eẽ. sine libero arbitrio. Sed si posset hoc ipsum
sine adiutorio gr̾ae fieriꝑ liberũ arbitriũ. ut intelligerem atq
saperemꝰ: non diceretur dõ. Da mͥ intellectũ ut discam mandata cua
eq in euangłio scriptũ esset. tunc aꝑuit illis sensum ut intellige¬
sapientia. postulet a dõ qͥdat om̃ib affluent̃ & ñ improꝑat. &¬
dabitur ei. Potens ÷ aut̃ dñs qͥ & uobis donet & nobis. ut de ura
pace & pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamꝰ. Saluto
uos non solum meo nomine. sed etiam fr̾m qͥ mecũ sunt .&. rogo
ut pro nobis concorditer atq instanter oretis. Sit uobiscum dñ a¬

Expanded text:
estis in populo, et stulti aliquando sapite. eo ipso quippe quo praeceptum atque imperatum est, ut intellegamus atque sapiamus, oboedientiam nostram requirit, quae nulla potest esse sine libero arbitrio. sed si posset hoc ipsum sine adiutorio gratiae fieri per liberum arbitrium, ut intellegeremus atque saperemus, non diceretur deo: da mihi intellectum, ut discam mandat-a tua, neque in euangelio scriptum esset: tunc aperuit illis sensum, ut intellegesapientia, postulet a deo, qui dat omnibus affluenter dabitur ei . Potens est autem Dominus qui et vobis donet et nobis, ut de vestra pace et pia consensione nuntiis celerrimis gaudeamus. uos non solum meo nomine sed etiam fratrum. qui mecum sunt, et rogo, ut pro nobis concorditer atque instanter oretis. sit uobiscum d
Abbreviated transcription (Latin):
pro uobis hoc ꝓ nobis hoc ꝓ om̾̃ib qͥ uos diligunt. & ꝑ eis qͥuos oderunt
instanter in pace fraterna & ugilant᷑ orate. dõ uiuatis. Si qͥd de uob̾
mereor : ueniat adme fr̾ Florus

Expanded text:
pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, pro uobis hoc pro nobis hoc pro omnibus, qui uos diligunt, et pro eis, qui uos oderunt, instanter in pace fraterna et uigilanter orate. deo uiuatis. Si quid de uobis mereor, ueniat ad me frater Florus
Abbreviated transcription (Latin):
berum arbitriũ ut ei bona oꝑa sine dĩ gr̃a tribuatis. nec sic defendatis
gr̃am ut quasi de illa securi mala oꝑa diligatis. qđ ipsa gr̾a dĩ auertat
a uobis. Tal:um quippe uerba sibi ꝓponens apłs ait. Quid gͦ dicemꝰ:
ꝑ manebimꝰ in peccato ut gr̾a abundet: Atq his uerbis hominum
errantiũ & dĩ gr̾am non intelligentiũ respondit ut debuit dicenᷤ.
absit. Si enim mortui sumꝰ peccato. quomͦ uiuemꝰ in eo: Nichil dici
potuit breuius & melius. Quid enim nobis gr̃a dĩ utilius confert
in hoc p̾senti scło maligno. nͥ ut moriam᷑ peccato: Ac ꝑ hoc ipsi gr̃ȩ
inueniet᷑ ingratus. qͥ propter illam uult uiuere in peccato per
quã morimur peccato. Ds̃ aut̃ qͥ diues ÷ in miscdĩa. det uobis et
sanũ saꝑe. & usq in finem ꝓficient̾ in bono ꝓposito ꝑmanere. Hoc

Expanded text:
berum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis berum arbitrium, ut ei bona opera sine dei gratia tribuatis, nec sic defendatis gratiam, ut quasi de illa securi mala opera diligatis, quod ipsa gratia dei auertat a uobis. talium quippe uerba sibi proponens apostolus ait: Quid ergo dicemus? permanebimus in peccato, ut gratia abundet? atque his uerbis hominum errantium et dei gratiam non intellegentium respondit, ut debuit, dicens: Absit; si enim mortui sumus peccato, quo modo "uiuemus in eo? nihil dici potuit breuius et melius. quid enim nobis gratia dei utilius confert in hoc praesenti saeculo maligno, nisi ut moriamur peccato? ac per hoc ipsi gratiae i inuenietur ingratus, qui propter illam uult uiuere in peccato, per quam morimur peccato. deus autem, qui diues est in misericordia, det uobis et sanum sapere. et usque in finem proficienter in bono proposito permanere. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
cursus tuos. itinera aut̃ tua in pace ꝓducet. Sic ergo intellige qđ tibi
p̃ceptum ẽ. rectos cursus fac pedibus tuis & uias tuas dirige: ut noueris
cũ hoc facis a dño dõ tibi prestari ut hoc facias. & non declinabis ad dexte.¬
ram quanuis ambules in uiis dextris. non confidens in uirtute cua: &
ipse erit uirtus tua qͥ rectos faciet cursus tuos. & itinera tua in pace ꝓ¬¬
ducet. Cia ꝓpter dilectissimi qͥcunq dicit uoluntas mea mͥ sufficit
ad facienda oꝑa bona: declinat in dexteram. Sed rursus illi qͥ putant
bonam uitam eẽ deserendam. quando audiunt sic dĩ gr̾am p̃dicari
ut credatur & intelligatur uoluntates hominũ ipsa ex malis bonas
facere. ipsa etiam quas fecerit custodire. & ꝓpterea dicunt faciamus
mala ut ueniant bona. in sinistram declinant. Ideo uobis dixi non
declinemꝰ in dexteram neq in sinistram: hoc ÷ nec sic defendatis li¬

Expanded text:
cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi cursus tuos, itinera autem tua in pace producet.. sic ergo intellege, quod tibi praeceptum est: Rectos cursus fac pedibus tuis et uias tuas dirige, ut noueris, cum hoc facis. a domino deo tibi praestari, ut hoc facias. et non declinabis ad dextram, quamuis ambules in uiis dextris, non confidens in uirtute tua; et ipse erit uirtus tua, qui rectos faciet cursus tuos et itinera tua in pace producet. Quapropter, dilectissimi, quicumque dicit: \'Voluntas mea mihi sufficit ad facienda opera bona\', declinat in dextram. sed rursus illi, qui putant bonam uitam esse deserendam, quando audiunt sic dei gratiam praedicari, ut credatur et intellegatur uoluntates hominum ipsa ex malis bonas facere, ipsa etiam. quas fecerit. custodire, et propterea dicunt: Faciamus mala, ut ueniant bona, in sinistram declinant ideo uobis dixi: \'Non declinetis in dextram neque in sinistram\', hoc est nec sic defendatis li
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sc̃ utiq oꝑa bona. quȩ p̃parauit ds̃ sicut dicit apłs ut in illis ambulemꝰ:
Uias aut̃ sinistras ꝑuersas id ÷ uias impioꝵ ñ utiq nouit. qͥa non eas ipse fecit
homini. sed homo sibi. Propter quod dicit. Odi autẽ ego ꝑuersas uias maloꝵ.
Ipsae sunt a sinistris. Sed respondet᷑ nobis. Cur gͦ dixit ne declines iN
dexteram neq in sinistrã. cum potius dicere debuisse uideatur. tene
dexteram & ne declines in sinistram. si bonȩ sunt uiae quȩ a dextris st̃:
Cur putamꝰ nisi qͥa ita sunt uiae bonȩ quȩ a dextris st̃. ut in dexteram
tamen declinare non sit bonum: declinare quippe ille est intelligendus
in dexteram. qͥ bona ipsa oꝑa quȩ ad uias dextras ꝑtinent. sibi uult as¬
signare non dõ. & ideo cum dixisset uias enim quȩ a dextrissunt noũ
ds̃. ꝑuersȩ aut̃ sunt quȩ a sinistris st̃. tanꝗ diceret᷑ ei. quomͦ ergo non
uis ut declinemꝰ ad dexteram: secutus adiunxit. Ipse aut̃ rectos fãci&

Expanded text:
cut dicit apostolus, ut in illis ambulemus? uias autem sinistras peruersas. id est uias impiorum non utique nouit, quia non eas ipse fecit homini sed homo sibi. propter quod dicit: Odi autem ego peruersas uias malorum; ipsae sunt a sinistris. Sed respondetur nobis: \'Cur ergo dixit: Ne declines in dextram neque in sinistram, cum potius dicere debuisse nideatur: Tene dextram et ne declines in sinistram". si bonae sunt uiae. quae a dextris sunt?\' cur, putamus. nisi quia ita sunt uiae bonae, quae a dextris sunt, ut in dextram tamen declinare non sit bonum? declinare quippe ille est intellegendus in dextram, qui bona ipsa opera, quae ad uias dextras pertinent, sibi uult adsignare non deo. et ideo, cum dixisset: Vias enim, quae a dextris sunt, nouit deus: peruersae autem sunt. quae a sinistris sunt, tamquam diceretur ei: Quo modo ergo non uis, ut declinemus ad dextram\', secutus adiunxit: Ipse autem rectos faciet
Abbreviated transcription (Latin):
smum. accipiunt nobiscum qđ norunt se fideles asci¬
pere benedictionẽ eucharistiȩ. & si qͥd in sacramentis scĩs
est. Ipsius alcaris cõmunicationẽ accipiunt nobiscum.
& non sunt ex nobis. Temptatio ꝓbat: qͥa non sunt ex nob.
uando illis temptatio uenerit. uelut occasione uenti uolant¬
foras: qͥ a grana ñ erant. Om̃s autẽ tunc uolabunt qđ sepe¬
dicendũ ẽ: cum area dñica cȩꝑit uentilari in die uidicii.

Expanded text:
smum, accipiunt nobiscum quod norunt fideles se accismum, accipiunt nobiscum quod norunt fideles se accipere, Benedictionem, Eucharistiam, et quidquid in Sacramentis sanctis est; ipsius altaris communicationem accipiunt nobiscum, et non sunt ex nobis. Tentatio probat quia non sunt ex nobis. Quando illis tentatio venerit, velut occasione ventiforas, quia grana non erant. Omnes autem tunc volabunt, cum area Dominica coeperit ventilari in die judicii.
Abbreviated transcription (Latin):
Sipaticur unũ membrũ. cõpatiunt᷑ om̃ia iembra. Et si glo¬
riatur unũ membrũ: congaudent om̃ia membra. Si ergo
en glorificatione membri cȩtera membra congaudent. et
in passione om̃ia membra patiunt᷑: concordia membroꝵ
ñ habet anticristũ It sunt qͥ intus sic sunt in corpore dñi
e sttdas psecti ñ erie nuili in resurrectione mortuorũ
t sunt in corpore xp̃i quomͦ humores mali quandoceus.¬
mun: tune cleuatur corpus. Sic & mali quando ereum ur
tunt eccłi se deuatuur. Et dicit. quando eos euomut atepme
iin sc orpris si me exierunt. humores isti sed ñ eroauit er me.
uo ẽ. non erant exme: Non de carne mea prec isi surur
u pectus mͥ premebant cũ inessent. E x nobis exierunt.
ed nolite tristes eẽ: non erant ex nobis. Vnde probas. sr¬
uod s fuissent ex nobis: ꝑmansissent utiq nobiscũ. Hinc
ergo uideat caritas ur̃a. qͥa multi qui ñ sunt ex nobis ac.¬
cipiunt nobiscũ sacramenta. accipiunt nobiscũ bapa¬

Expanded text:
patitur, compatiuntur omnia membra; et si glorificatur unum membrum, congaudent omnia membra . Si ergoin glorificatione membri caetera membra congaudent. et in passione omnia membra patiuntur; concordia membrorum non habet antichristum. Et sunt qui intus sic sunt in corpore Dominet sanitas perfecta non erit nisi in resurrectione mortuorum: sic sunt in corpore Christi, quomodo humores mali. Quando evomuntur, tunc relevatur corpus: sic et mali quando exeunt, tunc Ecclesia relevatur. Et dicit quando eos evomit atque projicit corpus: Ex me exierunt humores isti, sed non erant ex me. Quid est, non erant ex me? Non de carne mea praecisi sunt, sed pectus mihi premebant cum inessent. 5. Ex nobis exierunt; sed, nolite tristes esse, non erant ex nobis. Unde probas? Quod si fuissent ex nobis, permansissent utique nobiscum. Hinc ergo videat Charitas vestra, quia multi qui non sunt ex nobis, accipiunt nobiscum Sacramenta, accipiunt nobiscum Bapti
Abbreviated transcription (Latin):
erierunt. id est ex eccłia exierunt: sed non exirent si ex no¬
bis essent. Antequã exirent ergo: non erant ex nobr
Si antequã exirent ñ erant ex nobis. multi intus sunt quis¬
ñ erierunt: sed tamen anticristi sunt. Audeanus hoc
dicere. Ut quid. nis. ut unus qͥsq cũ intus ẽ. non sit anti¬
cristus. Descriptur. is enim anticristos & designaturuse
conscientiã an sit anticristii i Latine enim anticristus:
contrarius est .xp̃o. Non quomͦ nonnulli intelligunt
anticristũ ideo dictũ qđ ante xp̃m renturus sit:. a est
post̃ eum uenturus sit xp̃c. Hon sic dicit᷑ nec sic scribit᷑
nunc d̾uertitis ipso exponente. & intelligitis ñ posse exire
foras nis anticristos ł os autẽ: qui ñ sunt xp̃o contrarii. foras
e. ire nullꝯ i ao posse. Qui enim non ẽ. xp̾o contrariꝰ. ii
corpore ipsii heret: & iembrũ computat᷑. Nunquã sunt
membra sibi contraria Corporis integritas. ex uniuersis miem.

Expanded text:
exierunt, id est, ex Ecclesia exeunt; sed non exirent, si ex noexierunt, id est, ex Ecclesia exeunt; sed non exirent, si ex nobis essent. Antequam exirent ergo, non erant ex nobis. Si antequam exireat, non erant ex nobis; multi intus sunt, non exierunt, sed tamen antichristi sunt. Audemus hoc dicere: utquid, nisi ut unusquisque cum intus est, non sit antichristus? Descripturus enim et designaturus econscientiam suam, an sit antichristus. Latine enim Antichristus, contrarius est Christo. Non quomodo nonnulli intelligunt Antichristum ideo dictum, quod ante Christum venturus sit, id est, post eum venturus sit Christus: non sic dicitur, nec sic scribitur; ius Christo, nunc advertitis ipso exponente, et intelligitis non posse exire foras nisi antichristos; eos autem qui non sunt Christo contrarii, foras exire nullo modo posse. Qui enim non est Christo contrarius, in corpore ipsius haeret, et membrum computatur. Nunquam sibi sunt membra c
Abbreviated transcription (Latin):
qualẽ se cognoscere uolebat quando ait pbilippo. lanto
tempore uobiscũ sum. & non cognouistis me: philippe
qui uidet me: uidet & patrem. Sed ne quis piger sit dd
pficiendũ: audiat. Queri. nouissima hora est. Proficite.
xp̃e. Sed dicturi sunt aliqui. Quomͦ nouissimũ tempus:
Quomͦ nouissima hora: Certẽ prius ueniet anticristus. &
tunc ueniet dies iudicii. Uidit iohannes cogitationes istas.¬
& ne quasi securi fierent & ideo non eẽ nouissimã horam
putarent qđ uenturus eẽt anticristus: ait illis. Et sicut
audistis qđ anticristꝰ sit uenturus. & nunc anticristi mul.¬
ti facti sunt. Nunqͥd posset habere multos anticristos. usi
hora nouissima: quos dixit anticristos. sequat᷑ otipetia:
U nae cognoscimꝰ quia nouissima sit hora: Unde: quia anticrisd
multi factisunt. Ex nobis exierunt. Udete anticristos. en
nobis exierunt. Ergo plangimꝰ damnũ. Audi consolatione
Sea non erant ex nobis. Om̃s heretici om̃s scisimatici ex nobis

Expanded text:
Philippo, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? Qui videt me, videt et Patrem . 3. Sed ne quis piger sit ad proficiendum, audiat: Pueri, novissima hora est. Proficite, ter Jesus Christus. Sed dicturi sunt aliqui: Quomodo novissimum tempus? quomodo novissima hora? certe prius veniet Antichristus, et tunc veniet dies judicii. Vidit Joannes cogitationes istas: ne quasi securi fierent, et ideo non esse horam novissimam putarent, quod venturus esset Antichristus, ait illis, Et sicut audistis quod Antichristus sit venturus, nunc antichristi multi facti sunt. Numquid posset habere multos antichristos, nisi hora novissima? 4. Quos dixit antichristos? Sequitur, et exponit Unde cognoscimus quod novissima sit hora. Unde? Quia antichristi multi facti sunt. Ex nobis exierunt: videte antichristos. Ex nobis exierunt: ergo plangimus damnum. Audi consolationem: Sed non erant ex nobis. Omnes haeretici, omnes schismatici ex nobis
Abbreviated transcription (Latin):
patrem. Quid est hoc: Discipłis se palpandũ prebuit.
&e cariȩ contactũ uitauit: Nonne ipse est qui dubi.¬
tanti discipło dixit. mitte digitos & palpa cicatrices:
Nanꝗd iam ad patrẽ ascenderat: quare ergo mariã ꝓhibes
E dicit noli me cangere. nondũ enim ascemiu adͥ poit ẽ usũ:
intel ligi uoluit: Contactus spualise. de corde mnitindo
Ne altingit de corae mundo. xp̃m. Seum antelligite paori
cocquallem Qui autẽ nondũ incelligit diuonitatẽ xp̃i.
uosq id carnem uenit. usq ad aiinitatẽ nonouedrus
Quio aute magnũ est usq illuc actingere. quousdepse.

Expanded text:
Patrem. Quid est hoc? Discipulis se palpandum praebuit, Patrem. Quid est hoc? Discipulis se palpandum praebuit, et Mariae contactum vitavit? Nonne ipse est qui dubitanti discipulo dixit, Mitte digitos, et palpacicatrices ? Numquid jam ad Patrem ascenderat? Quare ergo Mariam prohibet, et dicit, Noli me tangere; nondum enim ascendi ad Patrem? An intelligi voluit? Contactus spiritualis est de corde mundo. Ille attingit de corde mundo Christum, qui eum intelligit Patri coaequalem. Qui autem nondum intelligit divinitatem Christi, usque ad carnem venit, usque ad divinitatem non venit. Quid aut
Abbreviated transcription (Latin):
UE Rl. nouissima hora est. In hac lecti.¬
one pueros alloquit᷑ ut festinent crescere
quia nouissima hora ẽ. Etas corporis. non ẽ.
in uoluntate. Ita nullus scđm carnẽ crescit
quando uult: sicut nullus quando uult nascit᷑
Ubi autẽ natiuitas in uoluntate ẽ: crementũ in uolini¬
tate est. Nemo ex aqua & spũ nascitur. nisi uolens. E rgo
si uult crescit. si uult decrescit. Quid.ẽ. crescere : Proficere
Quid . ẽ. decrescere: Deficere. Quisqͥs nouit natũ eẽ se:¬
ut audiat qͥa puer est & infans. auide inhiet uberibus
matris. & cito crescet. Est autẽ mater eccła. & ubera eius
duo testam̃ta scripturarũ diuinarũ. Hinc sugatur lac
om̃ium testamentoꝵ. tẽporalit̾ pro ȩterna nr̃a salute ge.
ipse. xp̃s ȩqualis patri. Lacte te nutrit. ut pane pascat:
Nam corde contingere iħm sp̾ualiter: hoc ẽ. cognoscere qui ad¬
equalis ẽ. patri. Propterea & mariam phibebat tangere.
& dicerat ei. Noli me tangere. nondum enim ascendi ad

Expanded text:
ueri, novissima hora est. In hac lectione pueros alloquitur; ut festinent crescere, quia novissima hora est. Aetas corporis non est in voluntate. Ita nullus secundum carnem crescit quando vult; sicut nullus quando vult nascitur: ubi autem nativitas in voluntate est, et crementum in voluntate est. Nemo ex aqua et Spiritu nascitur nisi volens. Ergo si vult, crescit: si vult, decrescit. Quid est crescere? Proficere. Quid est decrescere? Deficere. Quisquis novit natum se esse, audiat quia puer est et infans; avide inhiet uberibus matris, et cito crescit. Est autem mater Ecclesia; et ubera ejus duo Testamenta Scripturarum divinarum. Hinc sugatur lac omnium sacramentorum temporaliter pro aeterna salute nostra ipse Christus aequalis Patri. Lacte te nutrit, ut pane pascat: nam corde contingere Jesum spiritualiter, hoc est cognoscere quia aequalis est Patri. 2. Propterea et Mariam prohibebat se tangere, et dicebat ei: Noli me tangere; nondum enim ascendi ad
Abbreviated transcription (Latin):
sed ille facit ut faciamꝰ. p̾bendo uires efficac issimas uoluntati qͥ dixit.
Faciam ut in iustificationibus meis ambuletis. & iudicia mea obser.¬
uetis &. faciatis. Cum dicit faciam ut faciatis. qͥd aliud dicit nisi
auferam a uobis cor lapideũ unde ñ faciebatis. & dabo carneum
unde faciatis : & hoc qͥd est. nisi auferam cor. durũ unde non
faciebatis. & dabo cor oboedientis unde faciatis: Ille facit ut faci¬
amus: cui dicit homo. Pone dñe custodiam ori meo. Hoc est enim
dicere : fac ut ponam custodiam ori meo. Qd beneficiũ dĩ iam
fuerat consecutus. qͥ dixit: Posui ori meo custodiam. Qui gͦ uult
facere dĩ mandatui & ñ potest: iam qͥdem habet uoluntatẽ bonam. sed
adhuc paruã & inualidam. Poterit autẽ: cũ magnam habuerit¬
& robustam. Quando enim martyres magna illa mandata fecer̃.
magna utiq uoluntate hoc ẽ. magna caritate fecerunt. De qua

Expanded text:
sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: sed ille facit, ut faciamus, praebendo uires efficacissimas uoluntati, qui dixit: faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis et iudicia mea obseruetis et faciatis. cum dicit: faciam, ut faciatis, quid aliud dicit nisi: auferam a uobis cor lapideum, unde non faciebatis, et dabo carneum, unde faciatis? et hoc quid est nisi ut "auferam cor durum, unde non faciebatis, et dabo cor oboediens, unde faciatis"? ille facit, ut faciamus, cui dicit homo: pone, domine, custodiam ori meo; hoc est enim dicere:, "fac, ut ponam custodiam ori meo". quod beneficium dei iam. fuerat consecutus qui dixit: posui ori meo custodiam. Qui ergo uult facere dei mandata et non potest, iam quidem habet uoluntatem bonam, sed adhuc paruam et inualidam; potuerit autem, cum magnam habuerit et robustam. quando ergo martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique uoluntate, hoc est magna caritate, fecerunt. de qua
Abbreviated transcription (Latin):
mand̾ata. Quare seqͥtur & dicit. concupiscentiã auerte a me:
Contra luxuriam ds̃ quã multa mandauit: Faciat ea. qͥa si uo.¬
luerit conseruabit mandata. Quid ÷ qđ clamat addm̃. uentris
appetitio & concubitus ne apprehendat me: Si hȩc ei in p̾senti
diceremꝰ. rectissime nobis responderet & diceret. Ex ista oratione
mea qua hȩc a dño peto. intelligite quomͦ dixerim si uolueris
conseruabis mandata. Certũ est enim nos mandata seruare. si
uolumus. Sed qͥa p̃paratur uoluntas a dño: ab illo petendũ :
ut tantũ uelimꝰ quantũ sufficit ut uolendo faciamꝰ. Certum ẽ.
nos uelle cũ uolumꝰ. sed ille facit ut uelimꝰ bonũ de quo dictũ ẽ.
qđ paulo ante posui. qđ preparat᷑ uoluntas a dño. De quo dictũ ẽ.
A dño gressus hominis dirigent᷑ & uiam eiꝰ uolet. De quo dictũ ẽ.¬
D s̃ est qͥ oꝑatur in uobis & uelle. Certũ ẽ. nos facere cũ facimus:

Expanded text:
mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? mandata. quare sequitur et dicit: concupiscentiam auerte a me? contra luxuriam deus quam multa mandauit. faciat ea, quia, si uoluerit, conseruabit mandata. quid est, quod clamat ad deum: uentris appetitio et concubitus ne apprehendat me? si haec ei in praesenti diceremus, rectissime nobis responderet et diceret: ex ista oratione mea, qua haec a domino peto, intellegite quomodo dixerim: si uolueris, conseruabis mandata. certum est enim nos mandata seruare, si uolumus; sed quia praeparatur uoluntas a domino, ab illo petendum est, ut tantum uelimus, quantum sufficit, ut uolendo faciamus. certum est nos uelle, cum uolumus; sed ille facit, ut uelimus, de quo dictum est, ut paulo ante posui, quod praeparatur uoluntas a domino, de quo dictum est: a domino gressus hominis dirigentur, et uiam eius uolet, de quo dictum est: qui operatur in uobis et uelle. certum est nos facere, cum facimus;
Abbreviated transcription (Latin):
imperat. Deniq ipse qͥ dixit si uolueris conseruabis mandata:
in eodem libro aecclesiastico aliquanto post dicit. Quis dabit in
ore meo custodiam. & suꝑ labia mea signaculũ astutum. ne
forte cadam ab eo. & lingua mea ꝑdat me: Iam certe manda.¬
ta acceꝑat. cohibe linguã tuam a malo: & labia tua ne loquats
dolum. Cum gͦ uerũ sit qđ dixit si uolueris conseruabis man.¬
data. quare quęrit in ore suo dari custodiam similis ei qͥ dicit
in psalmo pone dne custodiam orimeo: Non ei sufficit mandatũ
d̃ĩ & uoluntas sua. quandoqͥdem si uoluerit conseruabit mandata :
Quam multa dĩ mandata st̃ contra suꝑbiam. iam nouit ea. Si uoluerit
conseruabit ea. Quare gͦ paulo post dicit. dnẽ pater & ds̃ uitȩ meȩ
elationem oculoꝵ. ne dederis mͥ: Iam dixerat ei lex. Non concu¬
pisces. Uelit gͦ & faciat qđ̃ iubetur. qm̃ si uoluerit conseruabit

Expanded text:
imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, imperat. denique ipse qui dixit: si uolueris, conseruabis mandata, in eodem libro Ecclesiastico aliquanto post dicit: quis dabit in ore meo custodiam, et super labia mea signaculum astutum, ne forte cadam ab eo, et lingua mea perdat me? iam certe mandata acceperat: cohibe linguam tuam a malo, et labia tua ne loquantur dolum. cum ergo uerum sit quod dixit: si uolueris, conseruabis mandata, quare quaerit in ore suo dari custodiam, similis ei qui dicit in psalmo: pone, domine, custodiam ori meo? non ei sufficit mandatum dei et uoluntas sua, quando quidem, si uoluerit, conseruabit mandata? quam multa dei mandata sunt contra superbiam. iam nouit ea: si uoluerit, conseruabit ea. quare ergo paulo post dicit: domine pater et deus uitae meae, elationem oculorum ne dederis mihi? iam dixerat ei lex: non concupisces; uelit ergo et faciat quod iubetur, quoniam, si uoluerit, conseruabit
Abbreviated transcription (Latin):
qͥ prius fuit uoluntatis malȩ. ꝑ hanc etiam fit ut ipsa bona
uoluntas quȩ iam ẽẽ coepit augeatur. & tam magna fiat ut
possit implere diuina mandata quȩ uoluerit cũ ualde ꝑfec deq
uoluerit. Ad hoc enim ualet qđ scriptũ est: si uolueris con¬
seruabis mandata. ut homo qͥ uoluerit & non potuerit ñdũ
se plene uelle cognoscat. & horet ut habeat tantã uoluntatem
quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adiuuatur:
ut faciat qđ iubetur. Tunc enim utile est uelle cũ possumꝰ:
& tẽ utile est posse cum uolumꝰ. Nam qͥd ꝓdest si qđ noni
possumꝰ uolumꝰ. aut qđ possumꝰ nolumus:
Magnum aliqͥd se scire pelagiani putant quando dicunt. not
iuberet ds̃ qđ sciret ñ posse ab homine fieri. Quis hoc nesciat:
Sed ideo iubet aliqua quȩ ñ possumus: ut nouerimꝰ qͥd ab illo pe.
tere debeamꝰ. Ipsa est enim fides quȩ orando impetrat. quod lex

Expanded text:
qui prius fuit voluntatis malae. Per hanc etiam fit, ut ipsa bona qui prius fuit voluntatis malae. Per hanc etiam fit, ut ipsa bona voluntas, quae jam esse coepit, augeatur, et tam magna fiat, ut possit implere divina mandata quae voluerit, cum valde perfecteque voluerit. Ad hoc enim valet quod scriptum est: « Si volueris, conservabis mandata , » ut homo qui voluerit et non potuerit, nondum se plane velle cognoscat et oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. Sic quippe adjuvatuut faciat quod jubetur: tunc enim utile est velle cum possumus, et tunc utile est posse cum volumus; nam quid prodest si quod non possumus, volumus, aut quod possumus, nolumus? Magnum aliquid se scire Pelagiani putant, quando dicunt, Non juberet Deus quod sciret non posse ab homine fieri: quis hoc nesciat? sed tere debeamus. ipsa est enim fides, quae orando impetrat quod lex
Abbreviated transcription (Latin):
cor nouum & sp̃m nouũ. & facite om̃ia mandata mea. Ut qͥd
moriemini domꝰ isrł dicit dñs: quia nolo mortẽ morientieo
eum dicere & conu̾timini & uiuetis: cui dr̃ conu̾te nos ds̃.
Meminerimꝰ dm̃ dicere ꝓicite a uobis om̃s impietates ur̃as. cum
ipse iustificet᷑ impium. Meminerimꝰ ipsum dicere facite uob
cor nouũ & sp̃m nouum. qͥ dicit dabo uob̾ cor nouũ. & spͥm nouũ
dabo uobis. Quomꝰ ergo qdđ dicit facite uobis. hoc dicit dabo uobis:
quare ubet. si ipse daturus est: Quare dat si homo fac turus est
nisi qͥa dat qd iubet. cũ adiuuat ut faciat cui uibet: Semꝑ est
autẽ in uobis uoluntas libera. sed non semꝑ ẽ. bona. Aut enim
a iustitia libera est quando seruit peccato & tunc ẽ mala: aut
a peccato libera ẽ. quando seruit iustitię & tunc ẽ bona. Gr̃a
uero dĩ semꝑ est bona. & ꝑ hanc fit ut sit homo uoluntatis bonȩ.

Expanded text:
cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea. Utquid cor novum et spiritum novum, et facite omnia mandata mea. Utquid moriemini, domus Israel, dicit Dominus? quia nolo mortem morientis, eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, qui dicit: dabo uobis cor nouum, et spiritum nouum dabo uobis. quomodo ergo quod dicit: facite uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat cui iubet? semper est autem in nobis uoluntas libera, sed non semper est bona. aut enim a iustia peccato libera est quando servit justitiae, et tunc est bona. Gratia vero Dei semper est bona, et per hanc fit ut sit homo voluntatis bonae,
Abbreviated transcription (Latin):
solum autẽ bona merita eoꝵ nulla: uerũ etiam mala merita
p̾cessisse demonstrat dicendo. sed ꝓpter nomen meũ scm̃ qđ pro.¬
fanastis in gentibus. Quis non uideat horrendũ malum esse
nomen sc̃m̃ dñi ꝓfanare : & tamen ꝓpter ipsum nomen meũ
inqͥt quod ꝓfanastis uos. ego faciam uos bonos non propter uos.
Et sanc tificabo inqͥt nomen meũ magnũ qđ ꝓfanatũ est iN
gentibꝰ. quod ꝓfanatũ ÷ in medio eoꝵ. Sc̃ificare se dicit nomen
suum. qđ suꝑius dixerat scm. Hoc est gͦ qđ oramus in oratio¬
ne dominica dicentes scĩficetur nomen tuũ. ut scĩficetur iN
eis qͥbus largitur gr̾am suam. auferendo ab eis cor lapideum.
facere ipsos homines ꝑ liberũ arbitriũ: ideo dr̃ in psalmo.no.
lite obdurare corda ur̃a. & ꝑ ipsum ezechielem. Proicite a uob
om̃s impietates ur̃as quas impie egistis in me. & facite uobie,

Expanded text:
solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita solum autem bona merita eorum nulla, verum etiam mala merita praecessisse demonstrat, dicendo, sed propter nomen meum sanctum, quod profanastis in gentibus. Quis non videat horrendum malum esse, nomen sanctum Domini profanare? Et tamen propter ipsum nomen meum, inquit, quod profanastis vos, ego faciam vos bonos, non propter vos: et sanctificabo, inquit, nomen meum magnum, quod profanatum est in gentibus, quod profanastis in medio eorum. Sanctificare se dicit nomen suum, quod superius dixerat sanctum. Hoc est ergo quod oramus in oratione dominica, dicentes, Sanctificetur nomen tuum : ut sanctificetur in eis quibus largitur gratiam tuam, auferendo ab eis cor lapideum, facere ipsos homines per liberum arbitrium, ideo in psalmo dicitur, Nolite obdurare corda vestra. Et per ipsum Ezechielem, Projicite a vobis omnes impietates vestras, quas impie egistis in me, et facite vobis
Abbreviated transcription (Latin):
gentes qͥa ego sũ dñs. dicit adonai dñs cũ scĩficatus fuero in uobis
ante oculos eoꝵ. Et accipiam uos de gentib & congregabo uos ex
omibus terris. & inducam uos in terram ur̃am. & asꝑgam uos aqua
munda. & mundabimini ab om̃ib immunditiis ur̃is. & ab om̃ib
id̃olis ur̃is mundabo uos. & dabo uobis cor nouum & sp̃m nouum
dabo in uobis. & auferetur cor lapideum de carne ur̃a & dabo uob̃
cor carneũ. & sp̃m meũ dabo in uobis. & faciam ut in iustificatio.¬
nibus meis ambuletis. & iudicia mea obseruetis & faciatis. Quis
ita sit cęcus ut non uideat : Quis ita lapideus ut ñ sentiat istam
gr̾am ñ scđm merita benȩ uoluntatis dari. dño dicente atq te.¬
stante ego facio domꝰ isrł. sed ꝓpter nom̃ meũ sc̃m̃ : Quare enim
dixit ego facio sed ꝓpter nomen meũ scm. nͥ ne illi putarent ꝓpt̾
bona merita sua fieri qđ non erubescunt dicere pelagiani: Non

Expanded text:
gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis gentes quia ego sum dominus, dicit Adonai dominus, cum sanctificatus fuero in uobis ante oculos eorum. et accipiam uos de gentibus et congromnibus terris et inducam uos in terram uestram. et adspergam uos aqua mundam et mundabimini ab omnibus inmunditiis uestris, et mundabo uos et dabo uobis cor nouum et spiritum nouum dabo in uobis; et auferetur cor lapideum de carne uestra, et dabo uobis cor carneum. et spiritum meum dabo in uobis et faciam, ut in iustificationibus meis ambuletis, et judicia mea observetis et faciatis . Quis ita sit caecus, ut non videat; quis ita lapideus, ut non sentiat, istam gratiam, non secundum merita bonae voluntatis dari, Domino dicente atque testante, Ego facio, domus Israel, sed propter nomen meum sanctum? Quare enim dixit, Ego facio, sed propter nomen meum sanctum; nisi ne illi putarent propter bona merita sua fieri, quod non erubescunt dicere Pelagiani? non
Abbreviated transcription (Latin):
neum. ut in p̃ceptis meis ambulent. & iustificationes meas obser.¬
uent & faciant eas. & erunt mͥ in popłm. & ego ero eis in deumn
aicit dñs. Nun qd ergo possumꝰ nisi absurdissime dicere bonũ
meritũ bonȩ uoluntatis in homine p̃cessisse. ut auelleretur ab
eo cor. lapideũ. quandoqͥdem ipsũ cor. lapideũ non significat nisi
durissimã uoluntatem. & aduersus dm̃ om̃ino inflexibilem: u̾bi
enim p̃cedit bona uoluntas: iam ñ est utiq cor lapideũ. Nam &
alio loco ꝑ eundem ꝓpħam ds̃ manifestissime ostendit: ñ ꝓpter eoꝵ
aliqua bona merita. sed ꝓpter nomen suũ ista facere ubi ait. Non¬
ꝓpter uos ego facio domus isrł: sed ꝓpter nomen meũ scm̃ qđ ꝓfa¬
nastis in gentib quo intrastis illuc. Et scĩficabo nom̃ meũ magnũ
qđ ꝓfanatũ est in gentibus. qđ ꝓfanastis in medio eoꝵ. & scient

Expanded text:
neum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas obserneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique cor lapideum. 30. Nam et alio loco per eumdem prophetam Deus manifestissime ostendit, non propter eorum aliqua bona merita, sed propter nomen suum ista facere, ubi ait: Ego facio, domus Israel: sed propter nomen meum sanctum quod profanastis in gentibus, quo intrastis illuc: et sanctificabo nomen meum magnum quod profanatum est ingentibus et profanastisin medio eorum, et scient
Abbreviated transcription (Latin):
contrarias uoluntates. om̃ipotentẽ dm̃ ad credendũ posse cou̾tere.
Liberũ qͥdem arbitriũ hominis pulsatur: ubi dicitur. Hodie si uo¬
cem eiꝰ audieritis. nolite obdurare corda ur̃a. Seo nͥ posset ds̃ etiam
duritiam cordis auferre: ñ diceret ꝑ ꝓpħam. Auferam ab eis cor
lapideũ. & dabo eis cor carneũ. Qd̾ de nouo testamento fuisse
p̃dictũ. satis apłs ostendit ubi ait. Epła nr̃a uos estis. scripta ñ atram̃to
sed sp̃u dĩ uiui. non in tabulis lapideis sed in tabulis cordis carnalibus.
Qã non ideo dic tũ putemꝰ ut carnaliter uiuant qͥ debent sp̾ualiter
uiuere: sed qͥa lapis sine sensu ẽ. cui comparatũ ẽ cor durũ. eui nͥ
carni sentienti cor intelligens debuit comparari: Sic enim hoc
dr ꝑ erechielem ꝓpħam. Ꝙ dabo eis inqͥt cor. aliud. & sp̃m nouum
dabo eis. Et euellam cor. lapideũ de carne eoꝵ: & dabo eis cor car.¬

Expanded text:
contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. contrarias voluntates omnipotentem Deum ad credendum posse convertere. Liberum quidem hominis arbitrium pulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atramento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulisQuod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor car
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemoraui. gr̃a salui facti estis ꝑfidem: & hoc ñ ex uobis. sed dĩ
donum est. & illud qđ scripsit ad ephesios. Pax fr̾ibus & caritas cũ
tum ẽ. ꝓ xp̃o non solum ut credatis in eũ: sed etiam ut
credentiũ & tolerantia patientũ. qͥa utrunq dixit ẽẽ donatum.
ut ei petenti alia concedant᷑. Q uomͦ enim inuocabunt in qͥt
in quẽ non crediderunt: Ergo sp̃s gr̾ae facit ut habeamꝰ fidem.
ut ꝑ fidem impetremꝰ orando. ut possimus facere quȩ iubemuR.
Ideo ipse apłs assidue legi prȩpouit fidem. qm̃ qđ̃ lex iubet facere:
non ualemꝰ nisi ꝑ fidem rogando impetremꝰ ut facere ualeamus.
Nam si fides liberi est tantummͦ arbitrii nec datur a dõ. ꝓpter qͥd
ꝓ eisqui nolunt credere oramis ut credant: Quod prorsus face.¬
remus inaniter. nͥ rectissime crederemꝰ etiam ꝑuersas & fidei

Expanded text:
commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratribus et charitas tum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. ut ei petenti alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ? Ergo spiritus gratiae facit ut habeamus fidem, ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei
Abbreviated transcription (Latin):
trii. qͥa neq scientia diuinȩ legisineq natura neq sola remissio
ipsa facit ut lex impleatur. ut natura liberetur ne peccatũ
dominet᷑: cum gͦ in his conuicti fuerint. ad hoc se conuertun.
ut quoq modo conent᷑ ostendere gr̾am dĩ scđm merita nostra
dari. Dicunt enim. & si non datur scđm merita bonoꝵ operũ
qͥa ꝑ ipsam bene oꝑamur: tamen scđd̃m merita bonȩ uoluntatis
tas credentis. ut scđm hȩc merita gr̾a sequat᷑ exaudientis dĩ. Iam
qͥdem de fide hoc ÷ de uoluntate credentis suꝑius disputaui: usq
adeo eam demonstrans ad gram ꝑtinere. ut apłs non diceret miscđiam
consquutꝰ sum qͥa fidelis eram. sed diceret miscđiam consequutꝰ sũ ut
fidelis essem. Sunt & alia testimonia. in qͥbus est qđ ait. Sapite ad tẽ.¬
perantiam. sicut unicuiq des̃ partitus ẽ mensuram fidei. Et qđ iam

Expanded text:
trii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola rtrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola ripsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis tas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28. Jam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
e̾e̾t: utiq in oratione dominica cũ dixissemꝰ dimitte nobis debita
nr̃a sicut & nos dimictimꝰ debitorib nr̃is: non adderemꝰ & ne nos
inferas in temptationem. Illud enim dicimꝰ ut peccata dimittanͭ.
hoc autẽ ut caueant᷑ siue uincantur. Qđ a patre qui
in celis ÷ nulla ratione peteremꝰ: si uirtute uoluntatis
bumanae. hoc possemus efficere. Commoneo autẽ caritatem
ur̾am & multũ exhortor: ut beati cypriani librũ quẽ scripsit
de oratione dominica diligenter legatis. & quantũ uos dñs ad.¬
iuuauerit intelligatis memoriȩq mandetis. Ibi uidebitis quẽ ad.¬
modũ sic alloquat᷑ liberũ arbitriũ eoꝵ quos conscriptione sui ser.¬
monis aedificat. ut ostendat tamen ea quȩ implenda in lege: in
oratione eẽ poscenda. Qđ utiq uanissime fieret: si ad illa agend.
sine diuino adiutorio uoluntas humana sufficeret. Sed cũ fuerint
conuicti non defensores sed inflatores & p̃cipitatores liberi arbi.¬

Expanded text:
tique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficeret. CAPUT XIV. 27. Sed cum fuerint convicti, non defensores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbi
Abbreviated transcription (Latin):
uos ñ credidistis dõ nunc aut̃ miscdiam consecuti estis in illorũ
incredulitate. ita & hi nunc ñ credider̃ in ur̃a miscdĩa ut & ipsi
miscdiam consequantur. Conclusit enim ds̃ om̃s in infidelitate. ut
om̃ium misereatur. & cum attendisset qͥd dixerit: admirans ser.¬
tentiae suae certã qͥdem ueritatẽ sed magnam ꝓfunditatẽ. quomꝰ
conclusit ds̃ om̃s in infidelitate ut om̃iũ misereat᷑. quasi faciene

Expanded text:
vos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecutvos non credidistis Deo, nunc autem misericordiam consecut ut et ipsi misericordiam consequantur. conclusit enim deus omnes in infidelitate, ut omnium misereatur. et cum attendisset quid dixerit, admirans sententiae suae certam quidem ueritatem, sed magnam profunditatem, quomodo conclusit deus omnes in infidelitate, ut omnium miser
Abbreviated transcription (Latin):
cas ulla ẽ in accipienda gr̃a: cuiꝰ uoluntatis meritũ p̾cessisse
dicant & insuꝑ eos etiam cũ fletu reluctari uidemꝰ quando
baptirant᷑ & diuima sacramenta ꝑcipiunt. Quod ad magnum
umpietatis peccatũ imputaret᷑. si iam libero uterent᷑ arbito lon
& tamen heret etiam in reluctantib gr̾a. aꝑtissime nullo bono
merito p̃cedente. Alioqͥn gr̾a iam ñ ẽẽt gr̾a. Et aliquando fi.¬
liis infideliũ prȩstatur hec gr̾a cũ occulta dĩ ꝓuidentia un
manꝰ piorũ quomcunq ꝑueniunt. aliquando filii fideli ñ
eam consecunt᷑ aliquo impedim̃to existente. ne possit pericli¬
tantib subueniri. Fiunt uͦ ista ꝑ occultam dĩ ꝓuidentiã. euius
inscrutabilia st̃ iudicia & inuestigabiles uie. Qđ ut apłs dicer&.
qͥd predixerit intuemini. Agebat enim de iudeis & gentibus.
cũ scriberet ad romanos id ÷ ad gentes. & ait. Sicut enim aliꝗͥdo

Expanded text:
tas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis mertas ulla est in accipienda gratia, cuius uoluntatis merdemus, quando baptizantur et diuina sacramenta percipiunt, quod eis ad magnum impietatis peccatum imputaretur, si iam libero uterentur arbitrio. et tamen haeret etiam in reluctantibus gratia apertissime nullo bono merito praecedente. alioquin gratia iam non esset gratia. et aliquando filiis infidelium praestatur haec gratia, cum occulta dei prouidentia in manibus piorum quomodocumque perueniunt, aliquando filii fidelium non eam consequantur aliquo impedimento exsistente, ne possit periclitantibus subueniri. fiunt uero ista per occultam: dei prouidentiam, cuius inscrutabilia sunt iudicia et inuestigabiles uiae. quod ut apostolus diceret, quid praedcum scriberet ad Romanos, id est, ad Gentes, et ait: Sicut enim aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
mala merita eoꝵ ut iuste ista paterent᷑: ne incurratis in illud
puerbiũ salomonis. Insipientia uiri uiolat uias eiꝰ. dm̃ aut̃ cau.¬
satur in corde suo. Gr̾a uero ñ scđ̾m merita hominũ datur.
A lioqͥn gr̾a iam ñ ẽ gr̾a. qͥa ideo gr̾a uocatur: qͥa gratis datuR.
alio modo oꝑari etiam in cordib maloꝵ ꝓ meritis eoꝵ quorum
malitiam ñ ipse fecit. sed aut originalit̾ tracta ẽ ab adam.
aut creuit ꝑ ꝓpriam uoluntatẽ. qͥd mirũ ẽ. si ꝑ sp̾m sc̃m¬
oꝑatur in cordibus electoꝵ suoꝵ bona. qͥ oꝑatus ẽ ut ipsa cor¬
da essent ex malis bona: Sed suspicent᷑ homines quelibet me.¬
rita bona quȩ putant p̾cedere ut iustificent᷑ ꝑ dĩ gratiam.
ñ intelligentes cũ hoc dicunt nichil aliud quã negare se gr̾am.
Ded ut dixi qđ uolunt de maiorib suspicent᷑. De paruulis cer¬
te pelagiani qͥd respondeant ñ inueniunt. quoꝵ nec uolun.¬

Expanded text:
mala merita eorum, ut juste ista paterentur: ne incurratis in illud mala merita eorum, ut juste ista paterentur: ne incurratis in illud proverbium Salomonis, Insipientia viri violat vias ejus, Deum autem causatur in corde suo . Gratia vero non secundum merita hominum datur, alioquin gratia jam non est gratia : quia ideo gratia vocatur, quia gratis datur. alio modo operari etiam in cordibus malorum, pro meritis eorum, quorum malitiam non ipse fecit, sed aut originaliter tracta est ab Adam, aut crevit per propriam voluntatem: quid mirum est, si per Spatur in cordibus electorum suorum bona qui operatus est, ut ipsa corda essent ex malis bona? Sed suspicentur homines quaelibet opera bona, quae putant praecedere, ut iustificentur per dei gratiam, non intellegentes, cum hoc dicunt, nihil aliud quam negare se gratiam; sed, ut dixi, quod uolunt de maioribus suspicentur. de paruulis certe Pelagiani quid respondeant non inueniunt, quorum nec uolun
Abbreviated transcription (Latin):
I tem paulo post. Propterea tradidit illos as̃ in passiones ignominie.
E t ed e salonicenses in epła scđa ait de qͥbusdã. Pro eo qđ dilecti.¬
onem ueritatis ñ receꝑunt ut salui fierent: ideo mittet illis
as opationẽ erroris ut credant mendacio. ut iudicent᷑ om̃s qͥ
non credider̃ ueritati. sed consenser̃ iniqͥtati. His & talib testi¬
moniis diuinoꝵ eloquioꝵ quȩ om̃ia cõmemorare nimis longũ
est: satis quantũ existimo manifestatur oꝑari dm̃ in cordibue
hominũ ad inclinandas eoꝵ uoluntates quocunq uoluerit. siue
ad bona ꝓ sua miscdia. siue ad mala ꝓ meritis eoꝵ. Iudicio utiq suo
aliquando aꝑto. aliquando occulto. semꝑ aut̃ iusto. Fixum enim
debet eẽ & immobile in corde ur̃o qͥa non ÷ iniqͥtas apud deum.
Ac ꝑ hoc quando legitis in litteris ueritatis a dõ seduci homines.
aut obtundi uł obdurari corda eoꝵ: nolite dubitare p̾cessisse¬

Expanded text:
item paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; item paulo post: propterea tradidit illos deus in passiones ignominiae; et ad Thessalonicenses in epistula secunda ait de quibusdam: pro eo, quod dilectionem ueritatis non receperunt, ut salui fierent, ideo mittndacio, ut iudicentur omnes, qui non crediderunt ueritati, sed consenserunt iniquitati, ait. His et talibus testimoniis diuinorum eloquiorum, quae omnia commemorare nimis longum est, satis, quantum existimo, manifestatur operari deum in cordibus hominum ad inclinandas eorum uoluntates quocumque uoluerit, siue ad bona pro sua misericordia siue ad mala pro meritis eorum, iudicio utique suo aliquando aperto, aliquando occulto, semper autem, iusto. fixum enim debet esse et immobile in corde uestro, quia non est iniquitas apud deum. ac per hoc, quando legitis in litteris ueritatis a deo seduci homines aut obtundi u