comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icut. temptasio cũpiditatis irina est: Rbidiia con¬
Mita. ⁊ tem̃pt̾atia timoris trinalẽ. Cupiditati quȩ est.
incuriositate: oppanit᷑ tnior mortis. Siẽ enĩ in illa co¬
gnosceniiarũ rerũ ẽ auiditas: ita in ista metus amit.¬
honoꝵ ue̾l. laudis. opponitur timor ignomnie ⁊ con¬
tumeliarũ: Cupiditati. aut̃ uoluptaus opponit᷑ tmor
doloris. Non ab sunde gͦ intelligit᷑ ꝓpter trmã temptatio¬
nem passionis ter dñm orasse ut transiret calix: sed
ita ut potins impleret᷑ uoluntas. patris..Lii...

Expanded text:
icut tentatio cupiditatis trina est, ita etiam tentatio timoris trina est. Cupiditati quae in curiositate est, opponitur timor mortis: sicut enim in illa cognoscendarum rerum est aviditas, ita in ista metus amitm vel laudis, opponitur timor ignominiae et contumeliarum. Cupiditati autem voluptatis, opponitur timor doloris. Non absurde ergo intelligitur propter trinam tentationem passionis, ter Dominum orasse ut transiret calix; sed ita ut potius impleretur voluntas Patris. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i in pͥmo aduentu indulgentia peccatoꝵ datur.
& mane. hodie tempestas. rubet enĩ cum tristicia cȩlũ:
id est quod scdo aduentu igne p̃cedente uenturus est.
Eaciem gͥ celi iudicare nostis: signa aut̃ tempoꝵ non
potestis. Signa tempoꝵ dixit de aduentu suo nel pa¬
sione: cui fimile est roseum celum nesꝑe.&item de tͥ¬
bulatione ante aduentũ suũ futura: cui simile est ma¬
ne roseum cũ tristicia cęlum.xxxiii..

Expanded text:
Christi in primo adventu indulgentia peccatorum datur. Et mane: Hodie tempestas, rubet enim cum tristitia coelum:do adventu igne praecedente venturus est. Faciem ergo coeli judicare nostis; signa autem temporum non potestis? Signa temporum dixit de adventu suo vel passione, cui simile est roseum coelum vespere: et item de tribulatione ante adventum suum futura, cui simile est mane roseum cum tristitia coelum. XXI.
Abbreviated transcription (Latin):
edecẽ uirginib. Int̾ parabolas a dño xl
dictas solet querentes multũ exercere ista quȩ de
decẽ uirginibus posita ẽ. & multi quid̾ hinc multa
senserunt. quȩ nõ sunt p̃ter fidẽ s quomͦ partibus
enis omĩb cõueniat expositio id elaborandũ est. Legi
etiã in quadã scriptura ex earũ genere quȩ apocͥfe no¬
minant᷑ quod nõ sit contͣ catholicam fidẽ: s huic loco
michi minus congruere iuisa ẽ cõsideranti om̃s huiꝰ
similitudinis partes. De qua tam̃ expositione temere
nichil audeo iudicare: ne forte nõ eius inconuenien¬
tia m angustias fecerit. s mea tarditas in ea cõuenien¬
tiã nõ inuenerit. Quid aut̃ mͥ uideat᷑ nõ absurde hoc
tione scł̃i. int̾ multa que loquutꝰ est hoc quoq dixit.
i unc simile estimabit᷑ regnũ celoꝵ decem uirgmibus:¬

Expanded text:
decem virginibus. 1. Inter parabolas a Domino dictas solet quaerentes multum exercere ista, quae de decem virginibus posita est. Et multi quidem hinc multa senserunt, quae non sunt praeter fidem: sed quomodo partibus omnibus ejus conveniat expositio, id elaborandum est. Legi etiam in quadam scriptura, ex earum genere quae apocryphae nominantur, non quod sit contra catholicam fidem; sed huic loco mihi minus congruere visa est, consideranti omnes hujus simulitudinis partes. De qua tamen expositione temere nihil audeo judicare, ne forte non ejus inconvenientia mihi angustias fecerit, sed mea tarditas in ea convenientiam non invenerit. Quid autem mihi videatur non absurde hoc tione saeculi, inter multa alia quae locutus est, hoc quoque dixit: Tunc simile aestimabitur regnum coelo
Abbreviated transcription (Latin):
qui illi mͦ cõtẽpnũt. uel muriis afficuit. Ideo nõ dum
penitus intereunt: s tam̃ conterunt᷑ ut nõ recti ambu¬
lent. Suꝑ quos ant̃ cadit: ueniet illis in indicio desuꝑ
cum pęna ꝑditionis. Ideo dix̃ conteret eos: ut sint im
gi qui fecit nuptias filio suo: nuptias dix̃ uerbũ in¬
carnatũ : qr in ipso homine suscepto eccłia đo copulata ẽ.
Quod dix̃ tauri mei ⁊ altilia occisa sunt : tauros dixit pͥn¬
cipes plebiũ. Altilia uͦ omĩa saginata. Quod dñs dixit
ite ad exitus miarum ⁊ quoscũq inueneritis uocate ad
niptias : uȩ intelligunt᷑ doginata gentiũ. qr ex oĩb¬

Expanded text:
 contemnunt, vel injuriis afficiunt; ideo nondum penitus interereunt, sed tamen confringuntur, ut non recte ambulent: super quos autem cadit, veniet illis desuper in judicio cum poena perditionis; ideo dixit, Conteret eos, ut sint impgi qui fecit nuptias filio suo; nuptias dixit Verbum incarnatum, quia in ipso homine suscepto Ecclesia Deo copulata est. Quod dixit, Tauri mei et altilia occisa sunt: tauros dixit principes plebium; altilia vero, omnia saginata. Quod dixit Dominus, Ite ad exitus viarum, et quoscumque inveneritis, vocate ad nuptias: viae intelliguntur dog
Abbreviated transcription (Latin):
ad lusum puericia. Quid aut̃ lusui puerili tam simi¬
le est. quã idola colere. qͣndo & apłs ad hoc retulit hoc
genus suꝑsticionis cum ait. neq idolis seruientes
quẽadmodum quidã eoꝵ sicut scriptũ est. sedit ppłs
manducare ⁊ bibere. & suirexerũt ludere: Mulieri
bus gͦ similes erant: qui in laborib expectationis quo¬
usq ad ꝓmissa dei ꝑuenirent nõ uirilit̾ ꝑseuerantes
temptauerũt dñm. Pueris aut̃: qui sederunt mandu¬
care ⁊ bib̾e ⁊ exsuirexerunt ludere. Non solũ aut̃ ibi:
s etiã in ppło noui testam̃ti. qui nõ durant occur¬
rere in uirũ ꝑfectum. uel infirmitate uiriũ. uel
mentis leuitate. mulieribus ⁊ pueris comparandi
sunt. Nã illis đr: si tam̃ mnitiũ substantię eius usq
in finẽ firmũ retineamꝰ. Illis autem: nolite pueri
effici sensibus. s malicia paruuli estote ut sensib
ꝑfecti sitis. &ideo neq in ueteri neq in nouo testa¬

Expanded text:
ad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simiad lusum pueritia. Quid autem lusui puerili tam simile est, quam idola colere; quando et Apostolus ad hoc retulit hoc genus superstitionis, cum ait, Neque idolis servientes, quemadmodum quidam eorum, sicut scriptum est, Sedit populus manducare et bibere, bus ergo similes erant, qui in laboribus exspectationis, quousque ad promissa Dei pervenirent, non viriliter perseverantes, tentaverunt Deum; pueris autem, qui sederunt manducare et bibere, et surrexerunt ludere. Non solum vero ibi, sed etiam populo Novi Testamenti, qui non perdurant occurrere in virum perfectum, vel infirmitate virium, vel mentis levitate mulieribus et pueris comparandi sunt. Nam illis dicitur: Si tamen initium substantiae ejus usque in finem firmum retineamus . Illis autem: Nolite, pueri, effici sensibus, sed malitia infantes estote, ut sensibus perfecti sitis . Et ideo neque in Vetere, neq
Abbreviated transcription (Latin):
mi uirtutes quib in hac uita sp̃alit̾ unit᷑. pruden¬
tiam. temꝑantiam. fortitudinẽ atq iusticia. Quarũ
pͥma ẽ cognitio rerũ appetendarum ⁊ fugiendarum.
Scda refrenatio cupiditatis ab his quę temporaliter
delectant. Tercia firmitas animi. aduersus ea quȩ tẽ¬
poralit̃ molesta sunt. Quarta quȩ per cȩteras om̃s dif¬
fundit᷑: dilectio dei ⁊ ꝓcimi. Sane & ibi quinq milia
⁊ hic quatuor milia exceptis pueris & mulieribus fu¬
isse memorant᷑. Quod mͥ uidet᷑ ad hoc ꝑtinere: ut intel¬
ligamꝰ ⁊ in ppło uet̾is testam̃ti fuisse quosdã infirmoᷤ
adimplendam iusticiam quȩ scđ̃m legem est. in qua
iusticia se apłs paulus sine querela se conuersatũ esse
dicit. fuisse iterũ alios qui facile seducerent᷑ in cultũ
idoloꝵ. Quȩ duo genera hominũ. idẽ infirmitatis &
efroris mulierũ & pueroꝵ nominibus significata ft̃.
Infirmus enĩ ẽ sexus mulierum ad actiones: ⁊ facilis

Expanded text:
 prudentiam, temperantiam, fortitudinem, justitiam, quarum prima est cognitio rerum appetendarum et fugiendarum; secunda refrenatio cupiditatis, ab his quae temporaliter delectant; tertia firmitas animi adversus ea quae temporaliter molesta sunt; quarta quae per caeteras omnes diffunditur dilectio Dei et proximi: sane et ibi quinque millia, et hic quatuor millia, exceptis pueris et mulieribus, fuisse memorantur. Quod mihi videtur ad hoc pertinere, ut intelligamus et in populo Veteris Testamenti fuisse quosdam infirmos ad implendam justitiam quae secundum legem est, in qua justitia apostolus Paulus sine querela se conversatum esse dicit ; fuisse item alios qui facile seducerentur in cultum idolorum. Quae duo genera, id est, infirmitatis et erroris, mulierum et puerorum nominibus figurata sunt. Infirmus est enim mulierum sexus ad actiones, et facilis
Abbreviated transcription (Latin):
indenter. ut om̃s sic̃ in luce manifestũ esse fateant᷑: qͦd
futurũ credimꝰ scdo aduentu dm̃ quo in claritate uen¬
turus est. Cunus aduentus p̃cursor sꝑatur elias: ficut
hutis ioħs fuit. Et ideo dieit᷑ a dno. uelras rarie

Expanded text:
videnter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod videnter, ut omnes sicut in luce manifestam esse fateantur; quod futurum credimus secundo adventu Domini, quo in claritate venturus est; cujus adventus praecursor speratur Elias, sicut hujus Joannes fuit. Et ideo dicitur a D
Abbreviated transcription (Latin):
tenere tempus: qͣntũ reliquȩ om̃s ȩtates. Nam cum a
sexagesimo anno senectus dicatur inciꝑe.⁊ possit hu
festum est solam senectutem posse tam lõgam esse
neris humani. quȩ incipit a dñĩ aduentu. usq in fi¬
nẽ sdi quibus generationibus computet᷑ incertũ est. &
turum. S tam̃ sexta etate uisitatum esse genus humͣ¬
num humili dñĩ aduentu suꝑius distinctis generatio¬
nibus edocetur. Qua uisitatione incipit manifestari
ꝓpħtia quȩ suꝑiorib quiq ȩtatibus latuit. Cuis ꝓphe
nib parentib nasciti. tanqͣm senescente scło ꝓpħtia
illa innotescere incipiat. Equinq m̃sibus se occultat
mater eius: sic̃ scriptum est. ocultabat se elisabeth m̃¬
sibus quĩq. Sexto aut̃ m̃se uisitat᷑ a maria matre dñi:
iexultat infans in utero. tanqͣm pͥmo aduentu dñi
stari inciprat. s tanquã in utero. idẽ nõ dum tam e¬

Expanded text:
tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a tenere temporis, quantum reliquae omnes aetates. Nam cum a sexagesimo anno senectus dicatur incipere, et possitre, manifestum est solam senectutem posse tam longam esse,neris humani, quae incipit a Domini adventu, usque in finem saeculi, quibus generationibus computetur incertum est: et hocturum . 3. Sed tamen sexta aetate visitatum esse genus humanum humili Domini adventu, superius distinctis generationibus edocetur. Qua visitatione incoepit manifestari prophetia, quae superioribus quinque aetatibus latuit: cujus propnibus parentibus nascitur, tanquam senescente saeculo prophetia illa innotescere incipiat; et quinque mensibus se occultat mater ejus, sicut scriptum est, Occultabat se Elisabeth mensibus quinque. Sexto autem mense visitatur a Maria matre Domini; et exsultat infans in utero, tanquam primo adventu Domini stari incipiat: sed tanquam in utero, id est, nondum tam e
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ ignorat hominum uitam. iam aliquid administrã¬
tem. cognitione ⁊ actione fulciri. Nam ⁊ actio temera¬
ria est sine cognitione: ⁊ sine actione ignaua cognitio.
S pͥma uita hominis cui nulla administratio recte cre¬
auditꝰ. olfatꝰ. gustus. tactus. & ideo duę pͥmȩ etates
generis humͣni denis generationib dfiniunt᷑. infan
ratio utroq sexii ꝓpagat᷑. Sunt gͦ generationes decem
ab adam usq ad noe. ⁊ inde usq ad abrabam aliȩ de¬
cem. quas duas ȩtates infantiam & puericiam gene¬
ris humani esse diximꝰ. Adolescentia uͦ ⁊ iuuentus.
⁊ grauitas. idest ab abraham usq ad dauit. ⁊ inde
usq ad tͣnsinigrationẽ in babiloniã. ⁊ inde usq ad ad¬
uentum dm̃. quatuor denis generationibus figurã¬
tur. septenario geminato. ad eandẽ rõnẽ utruisq
sexus: cum quinario qui ẽ in sensibus corporis actio
⁊ cognitio addita fuerit. Senectꝰ aut̃ solet tantũ etiã

Expanded text:
tem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem ignorat hominum vitam jam aliquid administrantem, cognitione et actione fulciri. Nam et actio temeraria est sine cognitione, et sine actione ignava cognitio. Sed prima vita hominis, cui nulla administratio recte creauditus, olfactus, gustus, tactus. Et ideo duae primae aetates generis humani denis generationibus definiuntur, tanratio utroque sexu propagatur. Sunt ergo generationes decem ab Adam usque ad Noe, et inde usque ad Abraham aliae decem; quas duas aetates infantiam et pueritiam generis humani esse diximus. Adolescentia vero et juventus et gravitas, id est, ab Abraham usque ad David, et inde usque ad transmigrationem in Babyloniam, et inde usque ad adventum Domini, quatuor denis generationibus figurantur; septenario geminato ad eamdem generationem utriusque sexus, cum quinario qui est in sensibus corporis, actio et cognitio addita fuerit. Senectus autem solet etiam tantum
Abbreviated transcription (Latin):
senectus est uet̾is hominis: si genus humanũ taqͣm¬
in unũ hominẽ constitueris. Que senectus sexta etate
significatur qua dñi uenit. Sunt enĩ etates sex: etiã
in uno homine. Infantia: ꝓuericia. adolescentia. in¬
uentus. grauitas. ⁊ senectus. Prima ĩtaq generis
humam ctas ẽ. ab adã usq ad noc : ficda a noe us¬
q ad abraam. Eni articuli eidentissimi sunt ⁊ no¬
tissimi. Tertia ab abraham usq ad danit. Sic matheꝰ
eua gelista partit᷑. euarta a dauit usq ad tͣnsinigra¬
tionẽ in babiloniam. Quita a transinigratione inba¬
biloniã usq ad aduentũ dñi Sexta ab aduentu do¬
mini usq ad fine scłi sꝑanda ẽ qua extior hõ taqͣm se¬
nectute corrumpit᷑. qui etiam uetꝰ dicit᷑: ⁊ int̾ior reno¬
uatur ae die indiem. Inde requies sempit̾na ẽ quȩ si¬
gnificatur sabbato. hinc rei congruit: quod homo sex¬
ta die factus est ad imaginẽ ⁊ similitudinẽ di. Nemo au¬

Expanded text:
senectus veteris hominis, cum totum genus humanum tanquam unum hominem constitueris, sexta aetate signatur, qua Dominus venit. Sunt enim aetates sex etiam in uno homine; infantia, pueritia, adolescentia, juventus, gravitas, et senectus. Prima itaque generis humani aetas est ab Adam usque ad Noe. Secunda, a Noe ad Abraham: qui articuli sunt evidentissimi et notissimi. Tertia, ab Abraham usque ad David: sic enim Matthaeus evangelista partitur . Quarta. a David usque ad transmigrationem in Babyloniam. Quinta, a transmigratione in Babyloniam usque ad adventum Domini. Sexta, ab adventu Domini usque in finem saeculi speranda est: qua exterior homo tanquam senectute corrumpitur, qui etiam vetus dicitur, et interior renovatur de die in diem . Inde requies sempiterna est, quae significatur sabbato. Huic rei congruit quod homo sexto die factus est ad imaginem et similitudinem Dei . Nemo au
Abbreviated transcription (Latin):
quasi nesciat d̃s. s ut ipsi sciant qͣntũ in dm̃i dilectio¬
ne ꝓ fecerint. quod nisi temptationibus quȩ accidunt
non plene ab hominibus agnoscit᷑.⁊ ipsũ temptat ꝓ eo
positũ ẽ quod temptari sinit: sic ⁊ cum dr nescire. aut
ꝓ eo dr quod nõ approbat. idẽ in disciplinͣ ⁊ doctrina
ma no agnosest. sc dictu est nescio nos: aut ꝓeoqͥnti

Expanded text:
quasi nesciat Deus: sed ut ipsi sciant quantum in Domini dilectione profecerint; quod, nisi tentationibus quae accidunt, non plene ab hominibus agnoscitur. Et ipsum Tentat, pro eo positum est, quod tentari sinit. Sic et cum dicitur nescire, aut pro eo dicitur, quod non approbat; id est, in disciplina et doctrina sua non agnoscit, sicut dictum est, Nescio vo
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c rex nr̃ ostendit᷑. Ipse ẽ etiam sacerdos nr̃ in eter¬
num scdm ordinẽ melchisedech. qui se ipsum obtulit
obochaustũ ꝓ peccatis nr̃is ⁊ eius sacrificuĩ similitu¬
dinem celebrandã in sue passionis memoriã comen¬
dauit. ut quod melchisedech obtulit deo iam ꝑ orbẽ¬

Expanded text:
 rex noster. Ipse est etiam sacerdos noster in aeternum secundum ordinem Melchisedech , qui se ipsum obtulit holocaustum pro peccatis nostris, et ejus sacrificii similitudinem celebrandam in suae passionis memoriam commendavit; ut illud quod Melchisedech obtulit Deo , jam pe
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓphetie que ab exordio generis humani usq ad adnẽ¬
tum dñi. de dño facta est imaginẽ gestat. E st autẽ
tur. Ciniis angetur p̃dicatio ꝑ uniusũ orbem trarũ
ab ipso dm̃ aduentu. Propħtia aut̃ minint᷑. post¬
quã id quod p̃nuntiabat aduenit. Itaq ans dicit.
lex ⁊ ꝓphete usq ad iohannem baptistam. Ab hinc
regnum ddi predicat᷑. & ioħs ipse lllum inquit opor¬
tet crescere: me aut̃ minui. Quod ⁊ diebus quibus
nati sũt: ⁊ mortibꝰ qͥb passi fũt figuratũe. Hascitur nãq
ioħs ex qͦdies ĩcip̃ minin. Hascit᷑ añs ex quo die̾ ĩcip̃¬

Expanded text:
prophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad advenprophetiae, quae ab exordio generis humani usque ad adventum Domini de Domino facta est, imaginem gestat. Est autem tur, cujus augetur praedicatio per universum orbem terrarum ab ipso Domini adventu: prophetia autem minuitur postquam id quod praenuntiabat advenit. Itaque Dominus dicit: Lex et Prophetae usque ad Joannem Baptistam; abhinc regnum Dei praedicatur . Et Joannes ipse: Illum, inquit, oportet crescere, me autem minui . Quod et diebus quibus nati sunt, et mortibus quibus passi sunt, figuratum est. Nascitur namque Joannes ex quo dies incipiunt minui: nascit
Abbreviated transcription (Latin):
filium nisi pat̾ nõ dixit. & cin uoluerit reuela
re pater: quẽadmodũ cum diceret nemo nouit patrẽ
nisi filius. addit ⁊ cui uoluerit filius reuelare. Quod
non ita intelligendum est quasi filius a nullo possit
cognosci nisi a patre solo: pat̾ aut̃ non solum a filio. s
etiam ab his quibus reuelauerit filius. Sic enĩ potius
dictum est. ut intelligamus ⁊ patrem ⁊ ipsũ filiũ ꝑfili¬
um reuelari. qr ipse est m̃ti nr̃ȩ lum̃: ut quod postea in
tulit. ⁊ cui uoluerit filius reuelare. nõ patrẽ tantum
s etiam filium intelligas. Ad totum enĩ quod dixit
illatum ẽ. Uerbo suo ipse pater doclarat: uerbum aut̃
nõ solum id quod ꝑ uerbum declaratur. s etiam se¬
ipsum declarat..I.¬
oħs baptista considerata seriptura quȩ de illo in
engłio legit᷑. multis ꝓbabilibus docum̃tis nõ absur¬
de credit᷑ ꝓphetię gestasse ꝑsonã : & eo maxime quod
dñs de illo dicit. Plusquam ꝓpħa hic. Siquidẽ totius

Expanded text:
si pater, non dixit: "et cui uoluerit pater uelare", quemadmodum cum diceret: nemo nouit patrem nisi filius, addidit: et cui uoluerit filius reuelare. quod non ita intellegendum est, quasi filius a nullo possit cognosci nisi a patre solo, pater autem non solum\' a filio sed etiam ab eis quibus reuelauerit filius. sic enim potius dictum est, ut intellegamus et patrem et ipsum filium per filium reuelari, quia ipse est mentitulit, et cui voluerit Filius revelare, non tantum Patrem, sed etiam Filium accipias: ad totum enim quod dixit, illatum est. Verbo enim suo ipse Pater declaratur: verbum autem non solum id quod per verbum declaratur, sed etiam seipsum declarat. Is Baptista, considerata scriptura quae de illo in Evangelio legitur, multis probabilibus documentis non absurde creditur prophetiae gestare personam, et eo maxime quod de illo Dominus dicit, Plus quam propheta . Hic siquidem totius
Abbreviated transcription (Latin):
licet & sacerdotalem: ad quas etiam sacroscã illa unctio
ꝑtinebat. Quarum officiũ erat ꝓcellis stuctibusq po¬
pularibus nũqͣm frangi atq corrumpi. ⁊ iuolentas t᷑¬
barum contradictiones tanqͣm aduersantes undas se¬
pe dirumꝑe. int̃dum eis custodita sua integritate ce¬
dere: ꝓrsus more pisciũ. tanqͣm in ꝓcelloso mari. sic in
monstrauit exemplũ in carne mortali peccata nr̃a sus¬
cipiens temptationib immici. neq illecebrosis neq ter¬
ribilibus cedens. postremo exuens se carnẽ principatus
in semet ipso duce ab honeribus ⁊ laboribus huiꝰ pegri¬
nationis ñx tanqͣm ab egipto lib̃am. ⁊ ꝑsequentia
nos peccata sacramto baptismatis nob̃ euadentibus
obruunt᷑. ⁊ quã di in spe sumus eius ꝓmaissionis qͣm
nõ dũ uidemus tanqͣm ꝑ deserta ducimͣ: consolãte
nos in scĩs scripturis uerbo d̃i. sicut illos manna de cȩ¬

Expanded text:
licet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio licet et sacerdotalem, ad quas etiam sacrosancta illa unctio pertinebat: quarum officium erat procellis ac fluctibus popularibus nunquam frangi atque corrumpi, et violentas turbarum contradictiones tanquam adversantes undas saepe disrumpere, interdum eis custodita sua integritate cedere; prorsus more piscium tanquam in procelloso mari, sic in monstravit exemplum; in carne mortali peccata nostra suscipiens, tentationibus inimici neque illecebrosis neque terribilibus cedens: postremo exuens se carne, principatus  semetipso . Itaque ipso duce ab oneribus et laboribus hujus peregrinationis nostrae tanquam ab Aegypto liberamur, et persequentia nos peccata sacramento Baptismatis nobis evadentibus obruuntur: et quamdiu in spe sumus ejus promissionis, quam nondum videmus, tanquam per deserta ducimur, consolante nos in sanctis Scripturis verbo Dei, sicut illos manna de coe
Abbreviated transcription (Latin):
uit. significant ueterem legem: siue qi nõ dũ sp̃alibus. sed
⁊ ipse turbȩ quinq milia hominũ fuerunt. siue qr ꝑ mo¬
ssenilex ipsa data est. Moyses enĩ quinq libros scripsit.
⁊ quod ordeacei panes erant brne significat uel ipsam
legem. quȩ ita dicta erat ut in ea uitale animȩ alimen¬
tum corporalibus sacramentis obtegeretur. ordei enĩ me¬
dulla tenacissima palea tegit᷑: uel ipsum ppłm nõ dũ
expoliatum carnali desiderio quod tanqͣm palea cordi
eius inherebat: idẽ nõ dum corde circũcisum. ita ut
nec tritura tot tͥbulationũ cum ꝑ desertũ quatragĩ¬
ta annos ducerent᷑. intellectu reuelato carnalia inte¬
gum̃ta deponerent. sicut neq ordeũ areȩ tritura illo
palcari tegmine exuit᷑. Itaq illi ppło congruẽt᷑ lex talis
data est. Duo aut̃ pisces qui saporẽ suauem pani dabãt
duas illas ꝑsonas uident᷑ significare quibus ppłs ille re¬
gebat᷑. ut ꝑ eas consilioꝵ moderam̃ acciꝑet. regiam sci¬

Expanded text:
vit, significant veterem legem: sive quia nondum spiritualibus, sed et ipsae turbae quinque millia hominum fuerunt : sive quia per Moysen lex ipsa data est; Moyses enim quinque libros scripsit. Et quod hordeacei erant panes, bene significant, vel ipsam legem, quae ita data erat, ut in ea vitale animae alimentum corporalibus sacramentis obtegeretur; hordei enim medulla tenacissima palea tegitur: vel ipsum populum nondum exspoliatum carnali desiderio, quod tanquam palea cordi ejus inhaerebat; id est, nondum corde circumcisum, ita ut nec trituratione tribulationum, cum per deserta quadraginta annis duceretur, intellectu revelato carnalia integumenta deponeret, sicut nec hordeum areae tritura illo paleari tegmine exuitur. Itaque illi populo congruenter lex talis data est. 2. Duo autem pisces, qui saporem suavem pani dabant, duas illas personas videntur significare, quibus populus ille regebatur, ut per eas conciliorum moderamen acciperet; regiam sci
Abbreviated transcription (Latin):
testam̃ti ꝓpħtia non silere colligitur ab eis qui pie
querunt: ⁊ ad hec inuestiganda diuinitꝰ adiuuantur.
Daxime tam̃ illis eudentioribus rerũ figuris apparet.
archa noe tanquã in diluiuo scłi eccłia gubnatur
Quod ⁊ ysaãc immolandus ducit᷑: ⁊ aries ꝓ illo in sẽ¬
tibus tanqͣm crucifixus agnoscit᷑. Quod in duobus
abrabe filiis uno de ancilla altero de lib̾a duo testam̃¬
ta intelligunt᷑. Quod duo ppłi in geminis esau ⁊ iacob
ab alienis honorat᷑: sic̃ dñs uideis ꝑsequentibus aput
gentes clarificatus est. Longum ẽ singula cõmemora

Expanded text:
toria prophetia non silere colligitur ab eis qui pie quaerunt, et ad haec investiganda divinitus adjuvantur. Maxime tamen illis evidentioribus rerum figuris apparet: arca Noe, tanquam in diluvio saeculi Ecclesia gubernatur : quod Isaac immolandus Deo ducitur, et aries pro illo in sentibus tanquam crucifixus agnoscitur : quod in duobus Abrahae filiis, uno de ancilla, altero de libera, duo Testamenta intelliguntur : quod duo populi in geminis, Esau sciliceab alienis honoratur ; sicut Dominus Judaeis persequentibus, apud Gentes clarificatus est. Longum est commemorare
Abbreviated transcription (Latin):
apientia di hoiẽm ad exemplũ quo recte uiueremꝰ
suscep̃. ꝑtinet aut̃ ad uitã rectã: ea quę recte nõ st̃
metuẽda nõ metuere. Mors aut̃ metuẽda nõ ẽ: Oportu¬
it gͦ id ipsum illius hõis. quẽ dĩ sapietia suscepit. mor¬
te mõstrari. Sunt aut̃ hoĩes: qui qͣmuis mortẽ ipsam
nõ timeant. genꝰ tñ aliqͦd mortis ipsius horrescunt. Di¬
chilomiinꝰ aut̃ ut ipsa mors metuẽda nõ est. ita nul¬
lum gñs mortis bono & recto uiuẽti hoĩ metuẽdũ est.
Nichominꝰ gͥ hoc quoq illius hõĩs cruce ostendẽdũ fuit.
Nicħ enĩ erat int̾ om̃ĩa. gn̾a mortis. illo gn̾e execrabilius
⁊ formidolosius. De differentia peccatoꝵ.xxui.

Expanded text:
xemplum, quo recte viveremus, suscepit. Pertinet autem ad vitam rectam, ea quae non sunt metuenda non metuere. Mors autem metuenda non est. Oporturgo idipsum illius hominis quem Dei Sapientia suscepit, morte monstrari. Sunt autem homines qui quamvis mortem ipsam non timeant, genus tamen aliquod ipsius mortis horrescunt. Nihilominus autem, ut ipsa mors metuenda non est, ita nullum genus mortis bene et recte viventi homini metuendum est. Nihilominus igitur hoc quoque illius hominis cruce ostendendum fuit. Nihil enim erat inter omnia genera mortis illo genere exsecrabilius et formidolosius. XXVI. De differentia peccatorum.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c: ne sensib inmixtꝰ. incestet animȩ scĩtatẽ. lucẽq
mentis obnubilet. Serpit hoc malũ ꝑ om̃s aditꝰ sensua¬
les. Dat se figuris : accomodat colorib. adheret sonis.
latet in ira. in fallacia sermonis. odorib se subic̃. infĩ¬
dit saporib ac turbidi motus illuine tenebrosis affec¬
tatiombꝰ tenebrat sensus. Quibusdam nebulis implet
om̃s meatꝰ intelligentie. ꝑ quos pandere lum̃ rõnis radiꝰ
mentis solet: & qui radius ęteree lucis est in eoq specu¬
lũ diuinȩ p̃sentię. In hoc enuĩ d̾s in hoc uolũtas innexia:¬

Expanded text:
spiritus; ne sensibus immixtus incestet animae sanctitatem, lucemque spiritus; ne sensibus immixtus incestet animae sanctitatem, lucemque mentis obnubilet. Serpit hoc malum per omnes aditus sensuales; dat se figuris, accommodat coloribus, adhaeret sonis, latet in ira, in fallacia sermonis, odoribus se subjicit, infundit saporibus, ac turbidi motus illuvie tenebrosis affectibus tenebrat sensus, quibusdam nebulis implet omnes meatus intelligentiae, per quos expandere lumen rationis radius mentis solet. Et quia radius aethereae lucis est, in eoque speculum divinae praesentiae: in hoc enim Deus, in hoc voluntas innoxia
Abbreviated transcription (Latin):
sibus nequeãt & nicħ ꝑcipi potẽ. nisi qͦda falso discernitur.
non est iudiciũ ueritatis cõstitutũ in sensib. Quã obrem
saluberrime admonem᷑ auerti ab ħ mundo. qui ꝓfecto cor¬
poreus est & sensibilis: & ad dm̃ idẽ ueritatẽ. quȩ intelle¬
ctu ⁊ int̾iore mente capit᷑. quȩ semꝑ manet ⁊ enusdẽ mõi
est. quȩ nobt imaginẽ falsi a quo discerni nõ possit.
tota alacritate conuerii. Utrũ corpus a deo sit . x.¬
ꝯẽ bonũ ado. Omẽ speciosum bonũ. in qͣntũ specio¬
sũ est. & om̃e qͦd spẽs cont̾inet: speciosũ. Ome aut̃ cor¬
hõis indicauit. hõĩs aut̃ lib̾atio in utroq sexu debuit
apparere. G qr uirũ oportebat susciꝑe qui sexus honora.¬
bilior ẽ: consequens erat. ut feminim sexus liberatio
gite o inquit miseri mortales. hoc cuꝰdã fapiẽtis¬
agite ne unquã polluat hoc domiciliũ malignus

Expanded text:
sibus nequeunt, et nihil percipi potest nisi quod a falso discernitur, sibus nequeunt, et nihil percipi potest nisi quod a falso discernitur, non est judicium veritatis constitutum in sensibus. Quamobrem saluberrime admonemur averti ab hoc mundo, qui profecto corporeus est et sensibilis; et ad Deum, id est veritatem, quae intellectu et interiore mente capitur, quae semper manet et ejusdem modi est, quae non habet imaginem falsi, a qua discerni non possit, tota alacritate converti. X. Utrum corpus a Deo sit. Omne bonum a Deo: omne speciosum bonum, in quantum speciosum est; et omne quod species continet, speciosum est. Omne autem corhominis indicavit. Hominis autem liberatio in utroque sexu debuit apparere. Ergo, quia virum opportebat suscipere, qui sexus honorabilior est, consequens erat ut feminei sexus liberatio gite, o, inquit, miseri mortales, hoc agite ne unquam polluat hoc domicilium malignus
Abbreviated transcription (Latin):
nino intermittit ficri. Quod aut̃ nõ manet ꝑcipi non
pot̃. Illud enim ꝑcipit᷑: quod scientia cõprehẽditur. Con¬
prehendi aut̃ nõ pot̃: qͦd siñ int̾missione mutat᷑. Non
gͥ est exceptãda sinceritas ueritatis a sensib corporis.
S ne quis dicat ee aliqua sensibilia eod̾ mͦ semꝑ manẽ¬
tia. & questionẽ nob̾ de sole & stelł afferat. in quibus
facile conuinci non pͭ: illud certe nemo ẽ qui nõ cogat᷑
fateri nicħ esse sensibile qͦd nõ hãt simile falso. ita ut in¬
ternosci nõ possit. Nam ut alia pretmittã: omĩa quȩ ꝑ
corpꝰ sentimꝰ. ⁊̃ cũ ea nõ ad sunt sensib imagines tñ corũ
patim᷑ tanqͣm prorsus ad sint uelut in somno. uel in
furore. Qd cũ patim᷑: omĩno utrũ ea ipsis sensib sentia¬
mꝰ. an imagines sensibiliũ sint discernere nõ ualemus.
S igͥ sint imagnies sensibiliũ falsȩ quȩ discerni ipsis sen¬

Expanded text:
nino intermittit fieri. Quod autem non manet, percipi non nino intermittit fieri. Quod autem non manet, percipi non potest: illud enim percipitur quod scientia comprehenditur. Comprehendi autem non potest quod sine intermissione mutatur. Non est igitur exspectanda sinceritas veritatis a sensibus corporis. Sed ne quis dicat esse aliqua sensibilia eodem modo semper manentia, et quaestionem nobis de sole atque stellis afferat, in quibus facile convinci non potest; illud certe nemo est qui non cogatur fateri, nihil esse sensibile quod non habeat simile falso, ita ut internosci non possit. Nam ut alia praetermittam, omnia quae per corpus sentimus, etiam cum ea non adsunt sensibus, imagines tamen eorum patimur tanquam prorsus adsint, vel in somno, vel in furore. Quod cum patimur, omnino utrum ea ipsis sensibus sentiamus, aut imagines sensibilium sint, discernere non valemus. Si igitur sunt imagines sensibilium falsae, quae discerni ipsis sen
Abbreviated transcription (Latin):
ruꝙa aliqͣn ita dr ut cum mente intelligat᷑: uelud
cum dñs hoĩem ex anima & corpore constare. ali¬
qñ ita ut excepta mente dicat᷑. Sed cum excepta m̃¬
te dr. ex his oꝑib intelligat᷑ quȩ habemꝰ cum bestiis
Nam si uolumꝰ : non alius de nob̾ uult. & iste motꝰ
animȩ spontaneꝰ est. Hoc enĩ ei attributũ est & a deo.
Qui tñ motꝰ non de loco ad locum est. sicut corporis. Lo¬
calit̾ enim moueri corpoꝵ ꝓprium est. & cum anima
uoluntate idẽ illo motu qui localis nõ ẽ. corpꝰ suũ. tñ lo¬
calit mouet: non ex eo demõstrat᷑ & ipsa localit moueri.
sic̃ uidemꝰ a cardine moueri aliquid ꝑ magnũ spaci¬
locoutrũ corporis sensibus. ueritas ꝑcipi possit.uiiii.¬
Mẽ qͦd corporeus sensus attingit. quod corporeũ đr.
sine ulla intermifsirne temporis comutat᷑. uelut cũ
capilli capitis nr̃i crescunt. uel corpus uertitur in sene¬
ctutẽ. aut in uiuentã florescit perpetur id fit nec om¬

Expanded text:
a aliquando ita dicitur, ut cum mente intelligatur; veluti cum dicimus hominem ex anima et corpore constare: aliquando ita, ut excepta mente dicatur. Sed cum excepta mente dicitur, ex iis operibus intelligitur quae habemus cum bestiis Nam si volumus, non alius de nobis vult. Et iste motus animae spontaneus est; hoc enim ei tributum est a Deo: qui tamen motus, non de loco in locum est, tanquam corporis. Localiter enim moveri corporis proprium est. Et cum anima voluntate, id est, illo motu qui localis non est, corpus suum tamen localiter movet, non ex eodem monstratur et ipsa localiter moveri. Sicut videmus a cardine moveri aliquid per magnum spatiIX. Utrum corporeis sensibus percipi veritas possit. Omne quod corporeus sensus attingit, quod et sensibile dicitur, sine ulla intermissione temporis commutatur: velut cum capilli capitis nostri crescunt, vel corpus vergit in senectutem, aut in juventam efflorescit, perpetuo id fit, nec om
Abbreviated transcription (Latin):
moderata dñatio. Eius partes cõtinẽtia. dem̃tia. mode¬
stia. Cõtinẽtia est. ꝑ quã cupiditas cõsilu gub̃natione
regit᷑. Clem̃tia ꝑ quã animi temere in odiũ alicꝰ illecti¬
concitatiq comite retinent᷑. Modestia ꝑ qͣm pudor ho¬
nestus. carã & stabilẽ cõparat auctoritatẽ. Atq ħ omĩa
ꝓpt̾ se solum ut nicħ adiũgat᷑ emolum̃ti petẽda sunt.
Quod ut monstret᷑: neq ad hoc nr̃m institutũ ꝑtinet.
⁊ a breuitate ꝑcipiendi remotũ est. Propt̾ se aut̃ uitan¬
da sunt nõ ea mͦ quę his cõtraria sunt: ut fortitudini
ignauia. & iusticiȩ iniusticia uerũ etiã illa quȩ ꝓpinqua
uident᷑. & finitima esse: abfunt aut̃ longissime. Quod ge¬
nus fidentie cõtͣriũ est diffidentia. & ea re uiciũ est auda¬
cia nõ cõtriũ. s appositũ ac ꝓpinquũ: s tam̃ uiciũ est. Sic

Expanded text:
moderata domina- tio. eius partes continentia, clementia, modemoderata domina- tio. eius partes continentia, clementia, modestia. con- tinentia est, per quam cupiditas consilii gubernatione regitconcitatique comitate retinentur. Modestia, per quam pudor honestus claram et stabilem comparat auctoritatem. 2. Atque haec omnia propter se solum, ut nihil adjungatur emolumenti, petenda sunt. Quod ut monstretur, neque ad hoc nostrum institutum pertinet, et a brevitate praecipiendi remotum est. Propter se autem vitanda sunt, non ea modo quae iis contraria sunt, ut fortitudini ignavia, et justitiae injustitia; verum etiam illa quae propinqua videntur et finitima esse, absunt autem longissime. Quod genus fidentiae contrarium est diffidentia, et ea re vitium est: audacia, non contrarium, sed appositum ac propinqu
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd int̾ aliqͦs conuenit. Par qͦd in om̃s equale est. ludicatũ
de quo alicuiꝰ aut aliquoꝵ iam sententiis constitutum
est lege. lus est qͦd in eo scripto qͦd ppło expositũ ẽ ut
obseruet continet᷑. Fortitudo est considerata ꝑiculorum
susceptio. & laboꝵ perpessio. Eiuis partes. Magnificen¬
tia. fidentia. pacientia. ꝑseuerantia. Magnificẽtia est
rerũ magnar̃. & excelsar̃ cũ animi ampla qͣdam ⁊ splẽ¬
dida ꝓpositione cogitatio atq administratio. Fidẽtia est
ꝑ quã magnis ⁊ honestis in reb multũ ipse animꝰ. in
se fiducia exerta cũ spe collocauit. Paciẽtia est honesta¬
tis aut utilitatis causa rerũ anduarũ. ac difficilĩ uolũta¬
ria ac diuturna perpessio. ꝑseuerantia ẽ in rõne bene cõ¬
siderata stabilis & perpetua mansio. Temꝑantia ẽ rõnis
in libidinẽ atq alios nõ rectos impetus animi firma &

Expanded text:
quod inter aliquos convenit. Par, quod inter omnes equabile est. Iudicatum, quod inter aliquos convenit. Par, quod inter omnes equabile est. Iudicatum, de quo alicuius aut aliquorum sententiis iam constest. lege ius est, quod in eo scripto, quod populo expositum est, ut observet, continetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio et laborum perpessio. eius partes magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. magnificentia est rerum ma- gnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione cogitatio atque administratio; fidentia est, per quam magnis et honestis in rebus multum ipse animus in se fiduciae certa cum spe con- locavit; patientia est honestatis aut utilitatis causa rerum arduarum ac difficilium voluntaria ac diuturna perpessio; perseverantia est in ratione bene considerata stabilis et perpetua permansio. Temperantia est rationis in libidinem atque in alios non rectos impetus animi firma et
Abbreviated transcription (Latin):
seruata: suã cuiq tribuẽs dignitatẽ. Eius iniciũ ẽ a na¬
tura ꝓfectum. Demde quedã in cõsuetudinẽ ex utilitatiᷤᷤ
rõne uencrunt. Postea res ex natura ꝓfectas ⁊ cõsue¬
tudine ꝓbatas. legũ metꝰ ⁊ religio sanxit. Natura eius
est qͦd nõ opinio genuit s quedã uis innata inseruit:
ut religionẽ. pietatẽ. grãm. uindicationẽ. obseruãtiã.
ueritatẽ. dignitatẽ. Religio ẽ que suꝑioris cuiꝰdã nat᷑e
quam diuinã uocant curam. cerimoniãq affert. Pieta ꝑ
quã sangne cõuĩctis patrieq bñ uolens officiũ.⁊ diligens
aut ulciscendo ꝓpulsatur. Obseruantia. ꝑ qͣm hoiẽs aliqͣ
dignitate antecedentes. cultu quodã & honore dignant᷑.
Ueritas ꝑ qͣm immutata quę sunt aut fuerunt aut fu¬
que ante diximꝰ a natura ꝓfectum. maiꝰ factũ ꝓpt̾ cõsue¬
tudinẽ uidemus. aut qͦd in morẽ uetustas uulgi approba¬
tione ꝑduxit. Quod gñs pactũ ẽ. par.iudicatũ. Pactũ ẽ¬

Expanded text:
em. Ejus initium est ab natura profectum: deinde quaedam in consuetudinem ex utilitatis ratione venerunt: postea res et ab natura profectas et ab consuetudine probatas, legum metus et religio sanxit. Natura jus est, quod non opinio genuit, sed quaedam innata vis inseruit, ut religionem, pietatem, gratiam, vindicationem observantiam, veritatem. Religio est quae superioris cujusdam naturae, quam divinam vocant, curam cerimoniamque affert. Pietas, per quam sanguine conjunctis patriaeque benevolens officium, et diligens aut ulciscendo propulsatur. Observantia, per quam homines aliqua dignitate antecellentes, cultu quodam et honore dignamur. Veritas, per quam immutata ea quae sunt aut fuerunt aut fuquae ante diximus, a natura profectum, majus factum propter consuetudinem videmus: aut quod in morem vetustas vulgi approbatione perduxit. Quod genus pactum e
Abbreviated transcription (Latin):
endis ad ualitudinẽ. quibdã ordinandis ad iusticiam qͥ¬
busdam tolerandis ad paciẽtiam: quibdã cõsiderandis ad
aliquod ueritatis docum̃tũ. Utit᷑ etiam his a quib se ab¬
stinet ad temꝑantiã. Ita oĩb & sensis & nõ sensis utitur.
nec aliquid terciũ est. ludicat aut̃ de omĩb quib utit᷑.
De solo d̾o nõ uidicat: qr scđm dm̃ de cet̾is iudicat. Hec¬
eo utit᷑. s fruit᷑. Neq enĩ ad aliquid aliud d̾s referẽdus
est: qr omẽ qͦd ad aliud referendũ ẽ. inferius ẽ qͣm id ad
quod referendũ ẽ. Hec ẽ aliquid do suꝑiuse nõ loco s excellẽ¬
tia substãtię. Omiã g̾ quę facta sunt in usũ hoĩs facta sũt:

Expanded text:
endis ad valetudinem, quibusdam tolerandis ad patientiam, quendis ad valetudinem, quibusdam tolerandis ad patientiam, quibusdam ordinandis ad justitiam, quibusdam considerandis ad aliquod veritatis documentum: utitur etiam iis a quibus se abstinet, ad temperantiam. Ita omnibus et sensis et non sensis utitur; nec aliquid tertium est. Judicat autem de omnibus quibus utitur: de solo Deo non judicat, quia secundum Deeo utitur, sed fruitur. Neque enim ad aliquid aliud Deus referendus est. Quoniam omne quod ad aliud referendum est, inferius est quam id ad quod referendum est. Nec est aliquid Deo superius, non loco, sed excellentia suae naturae. Omnia ergo quae facta sunt, in
Abbreviated transcription (Latin):
s cire nãq quo quidq referendũ ẽ: nõ datũ est rõnis exꝑ¬
tibus. s neq ipsis rõnabilibus stultis. nec uti pot̾ ea re
quisq quę quo referenda sit nescit. Hec quisquã potest
scire nisi sapiens. Quare abuti rectius dici solent. qui
nõ bene utũt᷑. Nõ enĩ cuiqͣm ꝓdest io qͦd male utitur:
& qͦd nõ ꝓdest non utiq utile est. Utile aut̃ quicqͥd est
utẽdo est utile. Ita nemo utit᷑ nisi utili. Hon gͦ utit᷑. qͥs¬
quis male utit᷑. ꝑfecta gͥ hominis rõ que uirtꝰ uocatur.
utit᷑ pͥmo se ipsa ad intelligendũ dm̃ ut fruat᷑ eo a qͦ
etiam facta est: utit᷑ etiam cet̾is rõnalib animãtibus
ad societatẽ. nrõnalib aut̃ ademinẽtiã: uitã suã ad id re¬
fert. ut fruat᷑ d̾o. ita enĩ beata est. Ergo & se ipsa utit᷑ quȩ
sic enĩ utit᷑ suo corpore quibusdam ad sum̃dis uel respu¬

Expanded text:
Scire namque quo quidque referendum sit, non datum est rationis expScire namque quo quidque referendum sit, non datum est rationis expertibus; sed neque ipsis rationalibus stultis. Nec uti quisque potest ea re quae quo referenda sit nescit; nec quisquam potest scire nisi sapiens. Quare abuti rectius dici solent, qui non bene utuntur. Non enim cuiquam prodest id quo male utitur; et quod non prodest, non utique utile est. Utile autem quidquid est, utendo est utile: ita nemo utitur nisi utili. Non ergo utitur, quisquis male utitur. Perfecta igitur hominis ratio, quae virtus vocatur, utitur primo se ipsa ad intelligendum Deum, ut eo fruatur a quo etiam facta est. Utitur autem caeteris rationalibus animantibus ad societatem, irrationalibus ad eminentiam. Vitam etiam suam ad id refert, ut fruatur Deo: ita enim beata est. Ergo et se ipsa utitur; quae sic enim utitur suo corpore: quibusdam assumendis vel respu
Abbreviated transcription (Latin):
bilem pulcritudinẽ: quã spualẽ nos ꝓpͥe dicimꝰ. utilita¬
tem aut̃ diuinã ꝓuidentiã. Qua ꝓpt̾ quãqͣm sint multa
pulcra uisibilia quȩ minꝰ ꝓprie honesta appellant᷑: ipsa
tñ pulcritudo ex qua pulcra sunt quecũq pulera sũt:
nullo modo ẽ iusibilis. Item multa utilia uisibilia. Sed
ipsa utilitas ex qua nob̃ ꝓsunt quȩcũq ꝓst̃ quã diuinã
ꝓuidentiã dicimꝰ: uisibił nõ ẽ. Notũ sit sane insibiliũ
nomine omĩa corporalia cõtineri. Oportet gͦ frui pul¬
cris inuisibilib idẽ honestis. Utrum aut̃ omĩb alia que¬
stio est: quã qͣm fortasse honesta nõ nisi quib fruedum
est dici deceat. Utilib aut̃ utendũ ẽ om̃ĩb ut quoq
eoꝵ opus est: & frui quidẽ cibo & qualibet corporałt
uoluptate. nõ adeo obsurde estimant᷑ & bestię. Uti añ
aliqͣ re nõ pot̃. nisi animal quod rõnis est particeps

Expanded text:
bilem pulchritudinem, quam spiritualem nos proprie dicimus; utilitabilem pulchritudinem, quam spiritualem nos proprie dicimus; utilitatem autem, divinam providentiam. Quapropter quanquam sint multa pulchra visibilia, quae minus proprie honesta appellantur; ipsa tamen pulchritudo, ex qua pulchra sunt quaecumque pulchra sunt, nullo modo est visibilis. Item multa utilia visibilia; sed ipsa utilitas, ex qua nobis prosunt quaecumque prosunt, quam divinam providentiam dicimus, visibilis non est. Notum sane sit visibilium nomine omnia corporalia contineri. Oportet ergo frui pulchris invisibilibus, id est, honestis: utrum autem omnibus, alia quaestio est; quanquam fortasse honesta non nisi quibus fruendum est, dici deceat. Utilibus autem utendum est omnibus, ut quoquo eorum opus est. Et frui quidem cibo et qualibet corporali voluptate non adeo absurde existimantur et bestiae: uti autem aliqua re non potest nisi animal quod rationis est particeps.
Abbreviated transcription (Latin):
cernere ualeat. Utrũ omĩa ad utilitatẽ hoĩs creata fuit.xxx.¬
t int̾ honestum ⁊ utile int̾est: ita & int̾ fruẽdũ &
utẽdĩ. Quãquã enĩ omẽ honestũ utile. & ome uti¬
Te honestũ esse subtilius defendi queat. tam̃ qr magis ꝓ¬
ꝑrie atq usitatiꝰ honestũ dicit᷑. quod ꝑ se ipsum expetẽ¬
gum est. utile aut̃ qͦd ad aliud aliqͥd referedũ est:
scđm hanc differẽtiã nũc loqͥm᷑. illud sane custodientes
ut honestũ ⁊ utile nullo mͦ sibi aduersẽtur. Aduersari enĩ
hec sibi aliqͣndo imꝑite ac uulgarit̾ estimant᷑. Frui gͦ
dicim᷑ ea re de qua capimꝰ uoluptatẽ. Utimͦ ea : quã re¬
manͣ ꝑuersio ẽ qͦd etiam uiciũ uocat᷑ fruẽdis uti uel¬
le: atq utendis frui. & rursus omĩs ordinatro quȩ etiã
uirtꝰ nominat᷑ fruẽdis frui: & utendis uti. Fruẽdũ est
aut̃ honestis: utẽdũ utilib. Honestatẽ uoco intelligi¬

Expanded text:
cernere valeat. XXX. Utrum omnia in utilitatem hominis creata sint. Ucernere valeat. XXX. Utrum omnia in utilitatem hominis creata sint. Ut inter honestum et utile interest, ita et inter fruendum et utendum. Quanquam enim omne honestum utile, et omne utile honestum esse, subtiliter defendi queat: tamen quia magis proprie atque usitatius honestum dicitur quod propter se ipsum expetendum est, utile autem quod ad aliud aliquid referendum est: secundum hanc differentiam nunc loquimur, illud sane custodientes, ut honestum et utile nullo modo sibimet adversentur. Adversari enim haec sibi aliquando imperite ac vulgariter existimantur. Frui ergo dicimmana perversio est, quod etiam vitium vocatur, fruendis uti velle, atque utendis frui. Et rursus omnis ordinatio, quae virtus etiam nominatur, fruendis frui, et utendis uti. Fruendum est autem honestis, utendum vero utilibus. Honestatem voco intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
s̃piritalia scilicet. Quȩ nõ locis & partibꝰ huiꝰ mũdi sur
sũ intelligenda sunt: s merito excellentię suę. ne en
huis mũdi parte figamꝰ animũ nr̃m. quo uniuer¬
so nos debemꝰ exuere. Sursũ aut̃ ac deorsũ in huiꝰ par¬
tibus est. Nã uniuerso nec ipse habet sursũ ac deorsii.
Corporeits enĩ est: qr om̃e uisibile corporeũ est. Nicħ aut̃
in unnierso corpore sursũ ac deorsũ est. Cũ enĩ in sex
partes motus ficri uideat᷑. qui rectꝰ dicit᷑. idẽ qui circula
cur uniuerso corpori. ante ac post nicħ sit. & dextera
ac leua sit aut sursum ac deorsũ. S eo considerantes
decipiunt᷑: quod sensib ⁊ consuetudini dificile obsistit᷑.
Non enuĩ tam facilis est nob̾ conuersio corporis quę fit siqͥs
capite deorsũ moueri uelit: qͣm faciles sunt a dextera
in leuã uel ab int̾iore in posteriorẽ partẽ. Quã obrem
remotis uerbis secũ ipsi animo satagendũ ẽ: ut hoc

Expanded text:
on locis et partibus hujus mundi sursum esse intelligenda sunt, sed merito excellentiae suae; ne in ejus mundi parte figamus animum nostrum, quo universo nos debemus exuere. Sursum autem ac deorsum in hujus mundi partibus est. Nam universus nec ipse habet sursum aut deorsum. Corporeus est enim; quia omne visibile corporeum est. Nihil autem in universo corpore sursum aut deorsum est. Cum enim in sex partes motus fieri videatur, qui rectus dicitur, id est, qui circularcur universo corpori ante ac post nihil sit, et dextera ac laeva, sit autem sursum ac deorsum. Sed eo considerantes decipiuntur, quod sensibus et consuetudini difficile obsistitur. Non enim tam facilis est nobis conversio corporis, quae fit, si quis capite deorsum moveri velit, quam facilis est a dextra in laevam, vel ab anteriore in posteriorem partem. Quamobrem remotis verbis secum ipsi animo satagendum est, ut hoc
Abbreviated transcription (Latin):
nõ utebat᷑ tolerandis. nec post lapsum utit᷑ nisi cõuersus :
&ͥ quãqͣm ata mortẽ corporis iam tñ qͣntũ pot̃ di amicꝰ
quia libent̾ seruis. Sentẽtia ciceronis quẽ ad modũ uirtu¬
tes animi ab illo dinise ac diffinite sint .xxxi..
IRTUS est animi habitus : naturę mͦ atq rõne conset̃a¬
neus. Quare om̃ĩb partib ciuis cognitis tota uis erit
simplicis honestatis consideranda. Ht̃ gͥ partes quatuor
Prudentiã iusticiã. fortitudinẽ. temꝑantiã. Prudentia ẽ
rerũ malarum & bonarũ & neutrarũ scientia. Partes eius
memoria. intelligentia. ꝓuidentia. Memoria ẽ ꝑ qͣm animꝰ
repetit illa quę fucrunt. Intelligentia ꝑ qͣm ea ꝑspic̃ quę
sunt. P rouidentia. ꝑ quã futur̃ aliquid uidet᷑ ante quã

Expanded text:
conversus, et quanquam ante mortem corporis, jam tamen quantum potest Dei amicus, quia libenter servus. XXXI. Sententia Ciceronis, quemadmodum virtutes animi ab illo divisae ac definitae sint . 1. Virtus est animi habitus naturae modo atque rationi consentaneus. Quare omnibus partibus ejus cognitis, tota vis erit simplicis honestatis considerata. Habet igitur partes quatuor: prudentiam, justitiam, fortitudinem, temperantiam. Prudentia est rerum bonarum et malarum neutra- rumque scientia. partes eius: memoria, intellegentia, providentia. memoria est, per quam animus repetit illa, quae fuerunt; intellegentia, per quam ea perspicit, quae sunt; providentia, per quam futurum aliquid videtur an
Abbreviated transcription (Latin):
ut ita dicã tẽporalitatẽ. aut turpitudinẽ. aut maliciã.
e rgo &̃ illa quȩ participatione similia sunt. recipiũt diᷤ¬
similitudinẽ. At ipsa dissimilitudo nullo mͦ p̃ eẽ dissimił
đr. qr eius participatione similia sunt quecũq sut̃ uł int̾
se. uel deo similia: ipsa ẽ enĩ sp̃es pͥma qua st̃ ut ita di¬
cam speciata. & forma qua formata omĩa sunt: ex nł¬
la parte patri potest ȩȩ dissimilis. Idem igitur
qd̾ pat̾ est : ita ut iste filius sit. ille pater. id est
iste similitudo. ille cuius similitudo est. ex qͦ una
ratio: Utrũ peccatũ ⁊ recte factũ ĩ lib̾o sit uolũtatiᷤ arbito.
uicꝗd casu fit: temẽ fit. Quicꝗͥ temẽ fit: ñ fit ꝓui xxiiii.¬
dentia. Si gͦ casu aliqͣ fuint inmundo: ñ ꝓuid̾ntia

Expanded text:
ut ita dicam, temporalitatem, aut turpitudinem, aut malitiam. Ergo etiam illa quae participatione similia sunt, recipiunt dissimilitudinem: at ipsa similitudo nullo modo ex aliqua partdicitur, quia ejus participatione similia sunt quaecumque sunt vel inter se vel Deo similia ipsa est enim species prima, qua sunt, ut ita dicam, speciata, et forma qua formata sunt omnia; ex nulla parte Patri potest esse dissimilis. Idem igitur quod Pater, ita ut iste Filius sit, ille Pater, id est, iste similitudo, ille cujus similitudo est; iste substratio. XXIV. Utrum peccatum et recte factum in libero sit voluntatis arbitrio. Quidquid casu fit, temere fit: quidquid temere fit, non fit providentia. Si ergo casu aliqua fiunt in mundo, non providentia