comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dicam de te caritas: Ducem te dixi inuia der. Et qͥd
si te ipsam uiam dei dixerim: Utiq sic caritas tu
uia es. Sedñ sicut alieiȩ tuuiaẽs. Adhuc inquit
paulus apł excellentiorem uiam uob demonstra¬
bo. Te te emimdiẽ õcaritas. Tues namq uia super¬
excellens ura suꝑeminens uras distortas dirigen:
uas rectas ostendens. T̃ues cap̃ iuat̃ rectat. Om̃s
uiȩ recte ate exeunt. & inte recurrunt. Nam p̃cepta
dei uȩ sunt eus. quȩ om̃a ate pendent. &inte
consistunt. Tues plenitudo iusticiȩ. ꝓfectiolegĩ
consummatio uirtutis: agnitio uitatis. Uiagͥes
ocaritas. Qualis uia: Suꝑ excellens suscipiens cdi¬
rigens & ꝑducens. Cauius uia: Uia hominis ad
deum. & uadei ad homines. Obeata uia quȩ sola
commercium nr̃e salutis agnoscis. Tudm ad ho¬
minem deducis tu hominemaddm dirigis. Ille
descendit qñ adnos uenit. Nos ascendimꝰ q̃n ad-
illum imꝰ. Necille tam̃ nec nos nisi ꝑte adalt̾utrũ

Expanded text:
dicam de te, charitas? ducem te dixi in via Dei. Et quid si teipsam viam Dei dixerim? utique sic charitas tu via es. Sed non sicut aliae viae tu via es: Adhuc, inquit Paulus apostolus, excellentiorem viam vobis demonstrabo ; de te enim dixit, o charitas: Tu es namque via superexcellens, via supereminens, vias distortas dirigens, vias rectas ostendens. Tu es caput viarum rectarum, omnes viae rectae a te exeunt et in te recurrunt. Nam praecepta Dei viae sunt ejus, quae omnia a te pendent et in te consistunt. Tu es plenitudo justitiae, perfectio legis, consummatio virtutis, agnitio veritatis. Via igitur es, o charitas. Qualis via? superexcellens, suscipiens, dirigens et perducens. Cujus via? via hominis ad Deum, et via Dei ad homines. O beata via, quae sola commercium nostrae salutis agnoscis! Tu Deum ad hominem deducis, tu hominem ad Deum dirigis. Ille descendit quando ad nos venit; nos ascendimus, quando ad illum imus. Nec ille tamen nec nos nisi per te ad alterutrum
Abbreviated transcription (Latin):
Sicigosermo dominiu̾itas ẽ ꝑillamutq cari¬
tatem ina ueritatis eligitur ꝑquam sermo domini
impletur. E rgo caritas eligit uiam iusticiȩ. Sed ñqͥd
sine caritate iua iusticiȩ non eligitur. & sine carita¬
te curritur ludiidem ipsum psalmiste quod suꝑiꝰ
dilatatum nisicor amore feruens cor caritate imple.¬
tum: ꝑ caritatẽ qͥ cor dilatat᷑ corde dilatato uia iusti.¬
cie currit᷑. ꝑcaritatem itaq eligis ꝑcaritatem currĩ:
pcaritatem app̃hentis ae frueris. Deus inqͥt ioħs¬

Expanded text:
Si ergo sermo Domini veritas est, per illam utique charitatem via veritatis eligitur, per quam sermo Domini impletur. Ergo charitas eligit viam justitiae. Sed nunquid sine charitate via justitiae non eligitur, et sine charitate curritur? Audi idem ipsum Psalmistae quod superius dilatatum, nisi cor amore fervens, cor a charitate impletum? Per charitatem igitur cor dilatatur, corde dilatato via justitiae curritur. Per charitatem itaque eligis, per charitatem curris, per charitatem apprehendis et frueris. Deus, inquit Jo
Abbreviated transcription (Latin):
nit. Hociam tm̃ decaritate dictum ẽ &e tñ adhuc
de caritate dici pot̃. & tm̃ dicendum ẽ quantum
dici ñ pot̾. Quid gͥ õbona caritas õcara caritas qͥd
dignum dicam laudib tius: Certe posttanta
pͥorum p̃conia nichił de te dicẽ mea paruitas pre¬
sumeret siumqͣm dete dici satis potuisset. Inabere
gͥ nobis odulcis &e suauis caritas dilata cornt̃m.
expande desidium. distende mentis nĩe sinum
amplifica cordis nr̃i habitacłm ut caꝑe posit hos¬
pitem & mansorem deum. Infundat &e diffuntat
aonos uenire dignet᷑ e mansionem in nobis facere

Expanded text:
nit. Hoc jam tantum de charitate dictum est, et tamen adhuc nit. Hoc jam tantum de charitate dictum est, et tamen adhuc de charitate dici potest, et tantum dicendum est, quantum dici non potest. Quid igitur, o bona charitas, o chara charitas, quid dignum dicam laudibus tuis? Certe post tanta priorum praeconia nihil de te dicere mea parvitas praesumeret, si unquam de te dici satis potuisset. Illabere igitur nobis, o dulcis et suavis charitas, dilata cor nostrum, expande desiderium, distende mentis nostrae sinum, amplifica cordis nostri habitaculum, ut capere possit hospitem et mansorem Deum. Infundat et diffundat ad nos venire dignetur, et mansionem in nobis facere.
Abbreviated transcription (Latin):
la euadat. qnueram pacem inueniat. semꝑcor sursũ
ht̃ ae desd̃ium in suꝑna eleuatum. si qmambilat¬
bat. si qͥn sedet si qñagit si quando quiescit quicc̃so
egerit coradeo ũ recedit. Tacens deum cogitat loqnis
nil pret̾ d̃m ce qͦd ad dei amorem ꝑtinet loqui den¬
derat alios ad caritatem exhortando seipsum inflã¬
mat caritatem omnib commendat qͣm dulcis a¬
mor dei. qͣm amarus &e q̃m impurꝰ sitamor huius
scli ñ solum uoce s oꝑe qͦꝙ om̃ib demonstrat. De.¬
ridet hũ mundi głam sollicitudinem arguit &¬
quam stultum sit inhis quȩ tͣnseunt fiducia ꝑ hĩe
ostendit. Mirat᷑ cecitatem hominum qui hec dilig̃t.
Mirat᷑ quom᷑ iam dudum uniueria hȩc tͣnsitoria
& caduca om̃s si contempnunt. Omnib estimat
dulce eẽ quod sͥ sapit omĩb place quod cdiligit. onũ¬
bus manifestum quod cognoscit. Istis indicis ca¬
ritas se prodit & eos in quib habitat ñ solum in¬
trinsecus uoluntate. secl ae foris conu̾satione discer¬

Expanded text:
em inveniat. Semper cor sursum habet, et desiderium in superna elevatum. Si quando ambulat, si quando sedet, si quando agit, si quando quiescit, quidquid egerit, cor a Deo non recedit. Tacens Deum cogitat, loquens nil praeter Deum, et quod ad Dei amorem pertinet, loqui desiderat. Alios ad charitatem exhortando, seipsum inflammat, charitatem omnibus commendat: quam dulcis amor Dei, quam amarus et quam impurus sit amor hujus saeculi non solum voce, sed opere quoque omnibus demonstrat. Deridet hujus mundi gloriam, sollicitudinem arguit, et quam stultum sit in iis quae transeunt fiduciam habere, ostendit. Miratur caecitatem hominum, qui haec diligunt, miratur quomodo jam dudum universa haec transitoria et caduca omnes non contemnunt. Omnibus existimat dulce esse quod sibi sapit, omnibus placere quod diligit, omnibus manifestum quod cognoscit. Istis indiciis charitas se prodit, et eos, in quibus habitat, non solum intrinsecus voluntate, sed et foris conversatione discer
Abbreviated transcription (Latin):
si curecedis a caritate recedit & ipseate & ñ ꝑmanet
aputote. Sicaritatem numq̃m hiusti nunquam
uenit leus adte. nec mansit apudte. Si caritatem
ceptami deseruisti recessit o ate. Suncaritate cep¬
tap iranesti aeus ecum ẽ & pmanet aputote Can¬
tas porome ⁊ aninelanguorem sauat Cartas uatio

Expanded text:
si tu recedis a charitate, recedit et ipse a te, et non permanet si tu recedis a charitate, recedit et ipse a te, et non permanet apud te. Si charitatem nunquam habuisti, nunquam venit Deus ad te, nec mansit apud te. Si charitatem coeptam deseruisti, recessit Deus a te. Si in charitate coepta permansisti, Deus tecum est. et permanet apud te. Charitas omnem animae languorem
Abbreviated transcription (Latin):
audi quia dleus caritas est Numquito parum est cleuor
inse manentem hr̃e: Tantum ẽ caritatem possid̾e.
D̾s enm caritas ẽ. hoc pͥuilegium sola caritas ht
ut iłs dicat᷑ & sit. ita ut nulli alt̾i hoc conuenire pos¬
sit. Non enim dr deus humilitas ẽ aut ds patientia
ẽ. sic̃ dicit᷑ ds caritas ẽ. qr cumonũs uirtus dei do¬
num sit. nulla pret̾ solam caritatem hocht̃ ut ũ
solum donumdei s eciam ds̃ dic̃ipossit. Caritas
dona largit᷑ deus eciam his quos repbat. solam aũ
caritatem quasi seipsum histm̃ quos diligit in
premium seruat. Karitas gͥ ẽ fons ꝓpͥus de quoñ
communicat alienꝰ qi sic̃ dictum ẽ reliqua dona gr̃a.¬
rum. hũeciam qui ꝑuitam reꝓbam adeo aliem sũt
si numqͣm ꝑcipiunt. caritatem autem malus hr̃e
ñ pot̃ sedquicumꝙ illam ht ñ iam auenus eãdeo
sedipse mideo &e deus meo manet. Sic familiaris est
deo carttas ut ipse mansionem hr̃e nolit ubi caritã

Expanded text:
audi quod Deus charitas est. Nunquid parum est Deum in se manentem habere? tantum est charitatem possidere, Deus enim charitas est. Hoc privilegium sola charitas habet ut Deus dicatur et sit, ita ut nulli alteri hoc convenire possit. Non enim dicitur: Deus humilitas est, aut: Deus patientia est, sicut dicitur: Deus charitas est, quia cum omnis virtus Dei donum sit, nulla praeter solam charitatem hoc habet, ut non solum donum Dei, sed etiam Deus dici possit. Charitas dona largitur Deus etiam iis, quos reprobat, solam autem charitatem quasi seipsum iis tantum, quos diligit in praemium servat. Charitas igitur est fons proprius, de quo non communicat alienus, quia, sicut dictum est, reliqua dona gratiarum ii etiam, qui per vitam reprobam a Deo alieni sunt, nonnunquam percipiunt. Charitatem autem malus habere non potest, sed quicunque illam habet, non jam alienus est a Deo, sed ipse in Deo, et Deus in eo manet. Sic familiaris est Deo charitas, ut ipse mansionem habere nolit, ubi charita
Abbreviated transcription (Latin):
Sarcasmos Est plena odio hostilisq irrisio.
Ut enagros ⁊ quam bello troiane petisti heperiam metire iaces.
Antismos Est iropus multiplex numerose uirtutis. siamq antismos putatur qͥcquid
t qui bauiũ ñ odit amet tua carmina meni. atq idem iungat uulpes. ⁊ mulgeat hyrcos.
Omoeosis Est minus note rei ꝑ similitudinẽ eius que magis nota est demonstratio
Cuius sp̃es sunt tres. icon. pambola. paradigna.
Icon usss psonaꝵ inter se uł eoꝵ que ꝑsonis accidunt comparatio.

Expanded text:
sarcasmos est plena odio atque hostilis inrisio, ut «en agros et quam bello, Troiane, petisti, / Hesperiam metire iacens». astismos est tropus multiplex numerosaeque uirtutis. namque astismos putatur quicquid «qui Bauium non odit amet tua carmina, Maeui, / atque idem iungat uulpes et mulgeat hircos». homoeosis est minus notae rei per similitudinem eius quae magis nota est demonstratio. huius species sunt tres, icon, parabole, paradigma. icon est personarum inter se uel eorum quae personis accidunt comparatio
Abbreviated transcription (Latin):
torentes inquitatis huiuis iintaictas¬
bolorioe nferni irtimdederuint quia illos
homo ante xp̃m euadere nonpotittidorlen¬
mu mquiatis contirbauerunt quia hus
mundiuanitas adactualia peccata honine

Expanded text:
Torrentes iniquitatis, hujus mundi vandolores inferni circumdederunt, quia illos homo ante Christum evadere non potuit. Torrentes iniquitatis conturbaverunt, qui hujus mundi vanitas ad actualia peccata hominem
Abbreviated transcription (Latin):
gat. si ñtꝰ ẽ necessaria ẽ illi ut erudiat. ꝓpt̾ea iste
qͥ eã iã ad correptionẽ acceperat ad huc eã ad
eruditionem necessariam sibi ẽẽ confirmat.
ut sicut correctus exprauit culpas prȩteritas.
ita eruditus cautelam habeat contra culpas
futuras. Dicat gͦ disciplina tua correxit me in
finem. disciplina tua ipsa me docebit. Dila

Expanded text:
gatur; si justus est, necessaria est illi ut erudiatur. Propterea iste gatur; si justus est, necessaria est illi ut erudiatur. Propterea iste qui eam ad correctionem acceperat, adhuc eam ad eruditionem necessariam sibi esse confirmat: ut sicut correctus expiavit culpas praeteritas: ita eruditus cautelam habeat contra culpas futuras. Dicat ergo: Disciplina tua correxit me in finem; disciplina tua ipsa me docebit . CA
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ cogimur reminisci quod fuimus n
nos extollat quod sumus. Preterea eciam cũ
mala nr̃a cum tanta difficultate uincimus.
amplius peccare timeamus. Cum itaq tot
utilitates extemptatione ꝓueniant. oportet
tationis sustmere. quatinus & fatigatio nĩa
nobis placeat. & tamen delectatio praua ad
consensum non accecdat Inflagello item obedi¬
entiam seruat. qui ⁊si causam sue ꝑcussionis
ignoret. tamen contͣ deum non murmurat.
Constans autem & patiens est quem nec pon¬
dus tribulationis oppͥmit. nec diuturnitas
frangit. Primus gͦ gradus discipline dei est
custodia mandatorum. Scd̃s gradus ẽ pugna
temptationum. Unde manifestum est. quod
hii quimandata dei non custodiunt. adhuc
indisciplina dci ẽt non cepunt. Quiautem
subdiscipłmna dei non est ad hereditatem filioꝵ
dei ꝑtingere non potest. Nemo gͦ contempnat
disciplinã di qi si pecc̃or ẽ necessaria ẽ illi ut corri¬

Expanded text:
semper cogimur reminisci quod fuimus, non semper cogimur reminisci quod fuimus, non nos extollat quod sumus. Praeterea etiam cum mala nostra cum tanta difficultate vincimus, amplius peccare timeamus. Cum itaque tot utilitates ex tentatione proveniant, oportet, tationis sustinere, quatenus, et fatigatio nostra nobis placeat, et tamen delectatio prava ad consensum non accedat. In flagello autem obedientiam servat qui, et si causam percussionis sui ignoret, tamen contra Deum non murmurat. Constans autem, et patiens est quem nec pondus tribulationis opprimit, nec diuturnitas frangit. Primus ergo gradus disciplinae Dei est custodia mandatorum. Secundus gradus est pugna tentationum. Unde manifestum est quod ii qui mandata Dei non custodiunt, adhuc in disciplina Dei esse non coeperunt. Qui autem sub disciplina Dei non est, ad haereditatem filiorum Dei pertingere non potest. Nemo ergo contemnat disciplinam Dei, quia, si peccator est, necessaria est illi, ut corri
Abbreviated transcription (Latin):
cursu te sollicitari. ⁊ adtempus uoluerit fati.¬
gari ꝑelationem non contra dicas. Constañ.
ne ꝑdilectationẽ ad consensum dcfluas. Pa.¬
tiens. ne inportumtate uł instantia tempta.¬
tiomis tandem aliquando emollescas. Hoc
antem precipue dicinus propter qͦsdam
minus discretos. qui sp̃nalis studii modum
igorantes. Post prima initia bona conuer¬
sationis ita atemptatione uitiorum liberi ẽẽ
uolunt. ut si se uł tenuiter delectatione illici¬
ta pulsari presenserint. statim tumido corde
infirmitatis suȩ obliti contra deum murmu¬
rent & si uł modicum fatigentur ꝑ inconstan¬
tiȩ atq impatientiȩ uitium eneruati ad con¬
sensum iniquitatis declinent. S nesciunt
isti quam pra sit dispensatio dei. ut mala
quȩ iam uoluntate dimisimus quamuis
iuiti ad huc intemptatione sentiamus.
quatimis ineis nunc expietur cum cruciaũ.
quod prius ineis commissum ẽ cum delec̃.¬
tabant. ⁊ nĩȩ infirmitatis memores dum

Expanded text:
cursu te sollicitari et ad tempus voluerit faticursu te sollicitari et ad tempus voluerit fatigari, per elationem non contradicas; constans, ne per delectationem ad consensum defluas; patiens, ne importunitate, vel instantia tentationis tandem aliquando emollescas. Hoc autem praecipue dicimus propter quosdam minus discretos qui, spiritualis studii mondum ignorantes, post prima initia bonae conversationis, ita a tentatione vitiorum liberi esse volunt, ut si se vel te tenuiter delectatione illicita pulsari persenserint, statim tumido corde infirmitatis suae obliti contra Deum murmurent; et si vel modicum fatigentur, per inconstantiae et impatientiae vitium enervati, ad consensum iniquitatis declinent. Sed nesciunt isti quam pia sit dispensatio Dei. Ut mala quae jam voluntate dimisimus quamvis inviti adhuc in tentatione sentiamus, quatenus in eis nunc expietur, cum cruciant, quod prius in eis commissum est, cum delectabant; et nostrae infirmitatis memores dum
Abbreviated transcription (Latin):
finis bonus. & est quidam finis malꝰ.
Finis malus est ꝓfundum peceatorum. finiᷤ
bonis ẽ consummatio iuitutum. Dicipłina
autem dei infinem corrigit. quia eos eciam
qui in ꝓfundum peccatorum lapsi sunt. ad
consummationem uirtutum ꝑducit. Obona
odulcis disciplina dei. utinam cognoscamꝰ
eam. utinam susciptamus eam. utinam su-¬
sustineamus eam. Quȩ tamen ẽ ut uideamꝰ.
nt concupiscamꝰ. ut apprehendamꝰ. ut teneamꝰ
eam: In trib consistit. mnpreceptis. intempta¬
mentis. inflagellis. In preceptis exꝑitur deus
obedicntiam tuam. Intemptamentis con-¬
stantiam. inflagellis patientiam. Precepta.
obedienter suscipe. temptamentis constan.¬
ter resiste. flagella patienter sustine. Hec tam̃
tria .i. obȩdientia. constantia. patientia. sͥ in¬
uicem de ẽẽ non possunt. quia in singłis omia
necessaria sunt. In preceptis quidem ut pͥmũ¬
ea obedienter suscipias. demde constanter
ꝑficias. postremo patienter tempus retri

Expanded text:
finis bonus; et est quidam finis malus. Finis malus est profundum peccatorum; finis bonus consummatio virtutum. Disciplina autem Dei in finem corrigit, quia eos etiam, qui in profundum peccatorum lapsi sunt ad consummationem virtutum perducit. O bona, o dulcis disciplina Dei! utinam cognoscamus eam! utinam suscipiamus eam! utinam sustineamus eam! Quae tamen est ut videamus, ut concupiscamus, ut apprehendamus, ut teneamus eam. In tribus consistit: in praeceptis, in tentamentis, in flagellis. In praeceptis experitur Deus obedientiam tuam, in tentamentis constantiam, in flagellis patientiam. Praecepta obedienter suscipe, tentamentis constanter resiste, flagella patienter sustine. Haec tamen tria, id est obedientia, constantia, patientia, sibi invicem deesse non possunt, quia in singulis omnia necessaria sunt. In praeceptis quidem, ut ea primum obedienter suscipias, deinde constanter perficias, postremo tempus retrib
Abbreviated transcription (Latin):
Ohumana et santas car is. iad dlimina
integritas mentis. hanc homo diligit illam
deus tribuit. Hanc homo conseruat molestrã
fugiendo illam deus confirmat molestia
inferendo. Sic tamen si mens intus custodit᷑.
ut nec ꝑasꝑa carnĩ adimpatientiam ꝓruat.
nec ꝑblanda ad lasciuiam emollescat. Ime
cigo deus salutis suȩ ꝓtectionem nob̾ tͥbuit.
quando amimam nrãm dum caro foris pati-¬
tur intus illesam custodit. ut pressura quam
caro foris tolerat. intus admentis corruptio.
tuis repleat. quos mopia rerum temporaliũ
exterius coangustat. Istos gͦ qui quasi foris
ꝑegestatem corruunt. & intus unrtutlm
diuitiis solidati sunit. quasi sinistra dei descruit.

Expanded text:
humana est sanitas carnis, salus divina integritas mentis. Hanc homo diligit; illam Deus tribuit. Hanc homo conservat molestias fugiendo; illam Deus confirmat, molestias inferendo. Sic tamen si mens intus custoditur, ut nec per aspera carnis ad impatientiam proruat, nec per blanda ad lasciviam emollescat. Tunc ergo Deus salutis suae protectionem nobis tribuit, quando animam nostram dum caro foris patitur, intus illaesam custodit, ut pressura quam caro foris tolerat, intus ad mentis corruptiontius repleat quos inopia rerum temporalium exterius coangustat. Istos ergo, qui quasi foris per egestatem corruunt et intus virtutum divitiis solidati sunt, quasi sinistra Dei deseruit,
Abbreviated transcription (Latin):
mum. refugium ꝑ penitentiam. firmam̃tũ
ꝓpatientiam. fortitudo ꝑuictoriam. Ccce quo
ordine euast malum. Demde secundus uerui¬
ciliu ⁊ quor̾i consetutus sit bonimi.ds int
ausa psĩdem illuminat. adintor iñs: quia ad
beue opandum adiuuat. spabo ineum qe coe
qpan oiem sium inflammat prorestoe nñd
quia supra io quod ferre possumu d tempta¬
ri don pmittit. somu salutis ince qr etp
psequentem diab olum nas conce atonar
factit Postrano susceptor nĩs qua suptocer¬

Expanded text:
mum, refugium per poenitentiam, firmamentum mum, refugium per poenitentiam, firmamentum per patientiam, fortitudo per victoriam. Ecce quo ordine evasit malum. Deinde secundus versiculus. Quomodo consecutus si fidem illuminat. Adjutor meus, quia ad bene operandum adjuvat. Sperabo in eum, quia cor ad amorem sui inflammat. Protector meus, quia supra id quod ferre possumus, tentari non permittit. Cornu salutis meae, quia etiam persequentem diabolum nos contemnere facit. Postremo susceptor meus, quia finito cur
Abbreviated transcription (Latin):
quã quenani memibra precidit a corpore clia¬
bolil. Unde alibi dicitu: Cto mors tra omors.
moisus tuus ero inferne: Deus emmiapasi
nsernum momordit. quando descendens
aduiferos. quos dam made abstulit. q̃clam
di rẽiquit. Dicat gͦ eripe animam meam.
abimpio frameam tuam. Ac si diceret Si
yrius gͥadum quo pugnaturus es uon
custodis. quomodo eos qui ꝑgladium saluan¬
di sunt liberare poteris : Diligam te dñe.
uoranitas xp̃i mresurrectione loquit᷑.
diligam te domine. Inꝑiculis timor.
post ꝑicula amor. Diligam te domine. Causã
dilectionis subiungit. quia fortitudo mea.
quia firmamentum meum. quia refugium
meum. quia liberator meus. Conuerso ordine
narrat. usq ad ipsum diuinȩ gr̃ȩ pͥncipium
mente recurrens. Primum liberator. quia
hominem apotestate diaboli eripuit. Demnde
refugium. quia de propriis uirib diffidentẽ
benigne ad patrocinandum excipit: demde
firmamentum stanti ne cadat. deinde forti.¬
tudo pugnanti ut uincat. Liberator ꝑbaptis¬

Expanded text:
quasi quaedam membra praecidit a corpore diaboli. Unde alibi dicitur: Ero mors tua, mors; morsus tuus, inferne . Deus enim quasi infernum momordit, quando descendens ad inferos, quosdam inde abstulit, quosdam ibi reliquit. Dicit ergo, eripe animam meam ab impio per frameam tuam. Ac si diceret. Si prius gladium, quo pugnaturus es non custodis, quomodo eos, qui per gladium salvandi sunt, liberare poteris? CAP. XXVI.umanitas Christi in resurrectione loquitur: Diligam te, Domine. In periculis timor; post pericula amor. Diligam te, Domine. Causas dilectionis subjungit, quia fortitudo mea, quia firmamentum, quia refugium meum, quia liberator meus. Converso ordine narrat usque ad ipsum divinae gratiae principium mente recurrens. Primum liberator, quia hominem a potestate diaboli eripuit; deinde refugium, quia de propriis viribus diffidentem, benigne ad patrocinandum excipit. Deinde firmamentum, stanti ne cadat. Deinde fortitudo pugnanti ut vincat. Liberator per baptis
Abbreviated transcription (Latin):
abductus. oblitus ẽ quio fu̾it. & quia nil alud fuis¬
Reparamur autem ꝑdoctnam. ut nr̃am agnos.¬
camꝰ nat᷑am. & ut discamꝰ extra ñ querere. quod
in nob possumꝰ inuenire. Summum gͥmuita
solamen c̃ studium sapientiȩ. quam qui inuenit
felixẽ. e qui possidet beatus. Quod studiũ¬

Expanded text:
abductus, oblitus est quid fuerit, et quia nil aliud fuisabductus, oblitus est quid fuerit, et quia nil aliud fuisReparatur autem per doctrinam, ut nostram agnoscamus naturam, et ut discamus extra non quaerere, quod in nobis possumus invenire. Summum igitur in vita solamen est studium sapientiae, quam qui invenit, felix est, et qui possidet, beatus. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
aut extrinsecus animȩ aduenire credenda ẽ. sec
ipsa pocuis eam inse. &erse natiua quactam por¬
tentia & ꝓpria iurtute capit. Nam sicut uarro.
impifision dicit. Non omnis uarietas extͥnsecuẽ
reb accidit. ut necesse sit quicquid uariatur aut
amittere aliquid quod hũit. aut aliquid aliud
& diuersum extrinsecus quod ñ hũit assum̾e. Ui¬
demus cum paries extͥnsecus adueniente forma
mmaginis cuilibet similitudinem accipit. cum
uꝰ impressor metallo figuram impͥmit. ipsum qͥ¬
dem ñ extͥnsecus sed expropͥa uirtute & naturali
habilitate aluid iam aliquio representare incipit.
Sic nimirum mens rerum omĩum similitudi.¬
ne insignita omnia ẽẽ dicit᷑ atq exomib composi¬
tionem suscipere ñ integralit̾ sed iurtualit̾ atq̃
potentialit continere. Et hec ẽ illa naturȩ nĩȩ dig¬
nitas. quam onĩs eque nat᷑alit̾ hñt sed ñ omnes
eque nouerunt. Animꝰ enim corporeis passionib
consopitus. & ꝓsensibiles formas extra semetipsũ

Expanded text:
us animae advenire credenda est, sed ipsa potius eam in se, et ex se nativa quadam potentia et propria virtute capit. Nam sicut Varro in Periphysion dicit: « Non omnis varietas extrinsecus rebus accidit, ut necesse sit quidquid variatur, aut amittere aliquid quod habuit, aut aliquid aliud et diversum extrinsecus quod non habuit assumere. Videmus quod paries extrinsecus, adveniente forma imaginis cujuslibet similitudinem accipit: cum vero impressor metallo figuram imprimit, ipsum quidem non intrinsecus, sed ex propria virtute et naturali habilitate aliud jam aliquid repraesentare incipit. Sic nimirum mens rerum omnium similitudine insignita, omnia esse dicitur, atque ex omnibus compositionem suscipere, non integraliter, sed virtualiter atque potentialiter continere. Et haec est illa naturae nostrae dignitas, quam omnes aeque naturaliter habent, sed non omnes aeque noverunt. Animus enim corporis passionibus consopitus, et per sensibiles formas extra semetipsum
Abbreviated transcription (Latin):
entib auiersis temporib conscripta. quȩ luct
auctoritate unuiersalis ȩccłȩ probata non sitt.
tamen quia afide catholica non discrepant añ.¬
nulla eciam utilia docent. inter diuina cmpie.¬
tantur eloquia. Quȩ fortasse enumeranbo mill

Expanded text:
entibus diversis temporibus conscripta, quae licet entibus diversis temporibus conscripta, quae licet auctoritate universalis Ecclesiae probata non sint, tamen quia a fide catholica non discrepant, et nonnulla etiam utilia docent, inter divina computantur eloquia, quae fortasse enumerando melius
Abbreviated transcription (Latin):
dereb i ntempore gestis contertam crur ⁊ us
aliqua de dulcedine ȩternors bonos ece lestio
uite gaudiis manifeste depmi. Tamen has
sͥpturas diuias appellare fides catholica solt
Pmiosophore scripture quasi tuteus paris
dealbatus nitore eloquii foris pollent. que si
quando ueritatis pretendunt spẽm falza ab-¬
micendo. quasi quodam colore suꝑducto lutum
erroris oꝑiunt. Contra diuina eloquia aptissi¬
me fauo comꝑant᷑. quȩ & propt̾ simplicitatẽ
sermonis arida apparent. & intus dulcedine.
plena ft᷑. Unde constat qi merito tale uocabulũ
sortita sunt. quȩ sola sic afalsitatis contagione
aliena inueniunt᷑. ut nichil ueritati contͣrum
continere ꝓbentur scripturȩ diuinȩ sunt qua
acatholice fidei cultorib ecditas auctoritas mmi¬
uerzalis ȩccłe ad eiũdem fid̃ei corroborationem
innumero cliunoꝵs libroꝵ computandas e.¬
cepit. & legendas recinuit. SSunt preterra alia
quam plurima opuscula areligiosis uitis cefapi.¬

Expanded text:
rebus in tempore gestis contextam cernimus, raro aliqua de dulcedine aeternorum bonorum et coelestis vitae gaudiis manifeste deprimi. Tamen has scripturas divinas appellare fides catholica solet. Philosophorum scripturae, quasi luteus paries dealbatus, nitore eloquii foris pollent. Quae si quando veritatis praetendunt speciem, falsa admiscendo, quasi quodam colore superducto lutum erroris operiunt. Contra, divina eloquia aptissime favo comparantur, quae et propter simplicitatem sermonis arida apparent, et intus dulcedine plena sunt; unde constat quod merito tale vocabulum sortita sunt, quae sola sic a falsitatis contagione aliena inveniunt, ut nihil veritati contrarium continere probentur. « Scripturae divinae sunt, quas a catholicae fidei cultoribus editas, auctoritas universalis Ecclesiae ad ejusdem fidei corroborationem in numero divinorum computandas recepit, et legendas retinuit. Sunt praeterea alia quam plurima opuscula a religiosis viris et sapi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ hieronimi. quȩ merito cȩt̾is antefert᷑ nam e
sine spũ sc̃o magis conati sunt ordmit
tantum mauctoritatem receperunt. cet̾is repm-¬
batis .i. mathei. marci. ltcȩ. ioħ̃is. adsimilitueli¬
nem quatuor fluminum parachsi. e quatuor.
uectium archȩ. & quatuor animalium uctehi¬
ele. Primum matheus euangłm suum s̃psit
hebraice. Scdłs martus grece scͥpsit. Terte lucas
inter om̃s euangłistas greci sermonis eruatis¬
simus. Suippe ut medicus ingretia euangł̃n
scͥpsit theoplilo ep̃o. ad quẽ etiã astus apłoꝵ
idem scribit. Quartus &e ultimus ioh̾s cuan-¬

Expanded text:
est Hieronymi, quae merito caeteris antefertur, nam et est Hieronymi, quae merito caeteris antefertur, nam et sine Spiritu sancto magis conati sunt ordinartantum in auctoritatem receperunt caeteris reprobatis, id est Matthaei, Marci, Lucae et Joannis ad similitudinem quatuor fluminum paradisi, et quatuor vectium arcae, et quatuor animalium in Ezechiele. Primus Matthaeus Evangelium suum scripsit Hebraice; secundus Marcus Graece; tertius Lucas inter omnes evangelistas Graeci sermonis eruditissimus, quippe ut medicus, in Graecia Evangelium scripsit Theophilo episcopo, ad quem etiam Actus apostolorum idem scripsit; quartus et ultimus Joannes Evan
Abbreviated transcription (Latin):
priores qui sapientiȩ oꝑam dederant. instu¬
dio bibliotecarum emularetur. non solum
gentium scͥpturas. sed eciam diuinas litt̃as
insuam bibliotecam conferens. ita ut. lxx. mi
lia librorum intempore eius alexandriȩ in-¬
uenirent᷑ abeleararo pontifice petens scͥpt᷑as
uet̾is testamenti in grecam uocem exhebrea lingͣ
interpretari fecit. Sed singuli insingłis cellis
separati. ita omĩa per sp̃m sc̃m interpretati s̃.
ut nichil inalicuiꝰ eos codice inuentum eẽt. qͦd
incet̾is uel inuerborum ordine discreparet ꝓptͥ
dicit huic rei ñ ẽẽ adhibendam fidem. Scd̃am
& terciam & quartam faciunt aquila. Simachꝰ.
theodotĩon. quorum primus .i. aquila iudeũ¬
suit. Simachus uͦ & theodotion hebionitȩ here¬
gerent. Qiuinta est uulgaris cuius auctor ignora¬
tur uu spalter sͥ uendicauit at qunta appele¬
letur. Sexta &eseptima ẽ origenis cuiꝰ codics
eusebius &e pamphilus uuilgauerunt. Petaua

Expanded text:
priores qui sapientiae operam dederant, in stupriores qui sapientiae operam dederant, in studio bibliothecarum aemularetur, non solum gentilium scripturas, sed etiam divinas litteras in suam bibliothecam conferens, ita ut septuaginta millia librorum in tempore ejus Alexandriae invenirentur, ab Eleazaro pontifice petens Scripturas Veteris Testamenti in Graecam vocem ex Hebraea lingua interpretari fecit. Sed singuli in singulis cellis separati ita omnia per Spiritum sanctum interpretati sunt, ut nihil in alicuius eorum codice inventum esset quod in ceteris vel in verborum ordine discreparet. dicit huic rei non esse adhibendam fidem. Secundam et tertiam et quartam faciTheodotion. Quorum primus videlicet Aquila, Judaeus; Symmachus vero et Theodotion Hebionitae haeregerent. Quinta est vulgaris, cujus auctor ignoratur, unde specialiter sibi vindicavit, ut quinta appellaretur. Sexta et septima est Origenis, cujus codices Eusebius et Pamphilus vulgaverunt. Octava
Abbreviated transcription (Latin):
recondantur. Nam liblio librors teca
repositio interp̃tatur ħibliotecam uetis testa¬
menti eisdras scriba post incensam legem a
chaldeis. dum uidei regressi sunt in hierłm
diumo afflatus spũ reparauit. cunctaq legis
acꝓpħarum uolumina quȩ fuerant agentib
corrupta correxit. totumq uetus testam̃tum
in .xxii. libros constituit. ut tot libri ẽẽnt in
lege. quot habebant᷑ & litterȩ. Porro quinq
litterȩ duplices apud hebreos sunt. capħ. mem
num. phe. sade. Auter enim ꝑhas scribunt pͥn¬
cipia medietatesq uerborum. Aitt̾ fines. Unde
& quinq libri aplerisq duplices estimant᷑. Sa¬
muhel. malachim. dabreniamin. es dras. hiere
quos ptolomeus cognomento philadelphus
rex egypti omnis litt̾aturȩ sagacissimus cũ
pisistracum atheniensium tyrannum. qui
primus apud grecos bibliotecam instituit.¬
& seleucum nicanorem. &alexandrum. & cet̾os

Expanded text:
recondantur. Nam βιβλίων librorum, θήκη recondantur. Nam βιβλίων librorum, θήκη repositorium interpretatur. Bibliothecam Veteris Testamenti Esdras scriba post incensam legem a Chaldaeis, dum Judaei regressi sunt in Jerusalem, divino afflatus spiritu reparavit, cunctaque legis ac prophetarum volumina quae fuerant a gentibus corrupta, correxit, totumque Vetus Testamentum in viginti duos libros constituit, ut tot libri essent in lege, quot habeantur et litterae. Porro quinque litterae duplices apud Hebraeos sunt, caph, mem, nun, phe, sade. Aliter enim per has scribunt principia medietatesque verborum, aliter fines. Unde et quinque libri a plerisque duplices existimantur. Samuel, Malachim, dabre iamin, Esdras, Jeremianta quos Ptolemaeus cognomento Philadelphus rex Aegypti omnis litteraturae sagacissimus, cum Pisistratum Atheniensium tyrannum, qui primus apud Graecos bibliothecam instituit, et Seleucum, Nicanorem, et Alexandrum, et caeteros
Abbreviated transcription (Latin):
credunt. Librum psalmoꝵ õd edidit. ezorã aũ
postea psalmos ita ut nunc sunt ordinauit. &¬
titulos adoidit. Parabolas artem & ecclasten
decantica canticorum salomon composuit.
Damiel su libri auctor fuit. Liber es dix auctorẽ
suiticulo prenotatur. incuiꝰ tertu eiusdem esdrȩ
nemieq sermones pariter continentiu: librũ
hester egoras creditur conscripsisse. Liber sapĩȩ
apud hebreos nusquam ẽ. un oeipse ftilus
grecammagis eloquentiam redolet. hunc qͥ¬
dam udei filonis ẽẽ affirmant. Librum ec¬
desiasticum certissime iesus filius gyrach hie¬
rosolita nepos ies i sacerdotis m̃agͣni cliuiꝰ
menunt ⁊ acharias composuit: hicapito hebreõ
repperit᷑. s ea interapocrifos habet᷑. Iudith uero
&e tobi &elibri machabeors q̃uorum ut testat᷑¬
hierorimꝰ sccłs magis grecus eẽ ꝓbatur. qͥuib
auctorib scripti sint minime conslat.
a greco nomen accepit. eo quos ibi libri

Expanded text:
credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem credunt. Librum psalmorum David edidit. Esdras autem postea psalmos ita ut nunc sunt ordinavit, et titulos addidit. Parabolas autem et Ecclesiastem, et Cantica canticorum Salomon composuit. Daniel sui libri auctor fuit. Liber Esdras auctoris sui titulo praenotatur, in cujus tectu ejusdem Esdrae Neemiaeque sermones pariter continentur. Librum Esther Esdras creditur conscripsisse. Liber Sapientiae apud Hebraeos nusquam est: unde et ipse titulus graecam magis eloquentiam redolet. Hunc quidam Judaei Philonis esse affirmant. Librum Ecclesiasticum certissime filius Sirach Hierosolymita nepos Jesu sacerdotis magni, cujus meminit Zacharias, composuit. Hic apud Hebraeos reperitur: sed inter apocryphos habetur. Judith vero et Tobias, et libri MachabaeorHieronymus, secundus magis Graecus esse probatur, quibus auctoribus scripti sint minime constat. ca de Graeco nomen accepit, eo quod ibi libri
Abbreviated transcription (Latin):
De auctoribus diuinoꝵ librorum.
Uiioꝵ ubros legis moyses scripsit. Lib
iorue idem iosue. cuĩ nomine inscbit᷑.
auctor fuisse creditur. Libr̃ iudicum.
aiamuele editum dicunt. Primam partem lib̾
Samuel ipse samuhel scͥpsit. sequentia uͭ usq
ad calcem d̃t. Malachim hieremias primum
munum uolumen collegit. nam antra sparsus
erat ꝑsingłorum regum hystorias. ISaras. hiere¬
mias et echiel. singli suos libros ficerunt. qui
inscripti sunt nominib eors. Liber eciam xii.
ꝓphetarum auctorum suors nominib preno-¬
tatur quor nomina sunt. osee. iohel. amos.
abdias. ionas. mricheas. haum. abacuc Sopho¬
nias aggeus. ⁊ acharias. ⁊ oalachias. qui ꝓptea.
mmores dicunt᷑. quia sermones eorum breues
sunt. unde & uno uolumine comp̃henduntur.
Icaas autem. & hieremias. & ez echiel. & danel.
hũ quattuor maiores sunt. singuli siũ uolumi¬
nib cuiftincti. Librum iob. alii moysen. altiꝰ
unũex propħis. non nulli ipsum iobscripsisse

Expanded text:
De auctoribus divinorum librorum. Quinque libros legis Moyses scripsit. Libri Josue, id est Josue cujus nomine inscribitur, auctor fuisse creditur. Librum Judicum a Samuele editum dicunt. Primam partem libri Samuelis ipse Samuel scripsit; sequentia vero usque ad calcem, David. Malachim Jeremias primum in unum volumen collegit, nam antea sparsus erat per singulorum regum historias. Isaias, Jeremias, Ezechiel, singuli suos libros fecerunt, qui inscripti sunt nominibus eorum. Liber etiam duodecim prophetarum, auctorum suorum nominibus praenotatur, quorum nomina sunt Osee, Joel, Amos, Abdias, Jonas, Michaeas, Nahum, Habacuc, Sophonias, Aggaeus, Zacharias et Malachias. Qui propterea minores dicuntur, quia sermones eorum breves sunt, unde et uno volumine comprehenduntur. Isaiashi quatuor majores sunt singulis suis voluminibus distincti. Librum Job, alii Moysen, alii unum ex prophetis, nonnulli ipsum Job scripsisse
Abbreviated transcription (Latin):
aelaso stequm Quactum malachim. quiest
tatius equartus regum. Quintum rayam.
Sectum hieremiam. Septimum ihetechiel.
est do. lercꝰ est mas loth quod grece parabole.
latine ꝓuerbia sonat uidelicet Salomonis. Quar¬
tus coeleth. quiẽ ecctastes. Quintꝰ sirasrin .i.
cantica canticors. Sextus danichel. Septimus
dabreiamin. qui ẽ paralipomenon. Octauus
esdras. Nonus hester. Omnes gͦ fiunt num̾o.
.xxii. Sunt preterea alii quidam libri ut Sapi¬
entia salomonis. liber iesu filii syrach. &elis
iudith. e tobias. alibri machabeoꝵ qui legunt᷑
quidem. sed ñ scribunt᷑ incanone. Primꝰ ordo
Epistolas pauli numero xiiii subuno uolumi¬
ne contertas & canonias epistolas aposralip.¬
su aeactus apłorum Intercio ordine primum
i Po dori. Origenis bedȩ &ralioꝵs multors
orhiodiororum. quȩ tam infinita sunt ut nu¬
ierari non possint.E xquo profecto apparet
quntum inside xpiana feruorem habuerint
palus asseitionetot cetanta oꝑa memoranta

Expanded text:
s Regum; quartum Malachim, qui est tertius et quartus Regum; quintum Isaiam; sextum Jeremiam; septimum Ezechielem; David. Tertius Masloth, quod graece Parabolae, latine Proverbia sonat, videlicet Salomonis. Quartus Coeleth, qui est Ecclesiastes. Quintus Sirasirim, id est Cantica canticorum. Sextus Daniel. Septimus Dabreiamin, qui est Paralipomenon. Octavus Esdras. Nonus Esther. Omnes ergo fiunt numero viginti duo. Sunt praeterea alii quidam libri, ut Sapientia Salomonis, liber Jesu filii Sirach, et liber Judith, et Tobias, et libri Machabaeorum, qui leguntur quidEpistolas Pauli numero quatuordecim sub uno volumine contextas et canonicas Epistolas, Apocalypsim et Actus apostolorum. In tertio ordine primum sii, Isidori, Origenis, Bedae, et aliorum multorum orthodoxorum, quae tam infinita sunt, ut numerari non possint. Ex quo profecto apparet quantum in fidem Christianam fervorem habuerunt, pro cujus assertione tot et tanta opera memoranda
Abbreviated transcription (Latin):
illa spcialiter deus fecisse dicit᷑. ꝑ quȩ
homo ad deum reuocatur. Illa gͦ mirabilia
deus quasi non sua fecit. quoꝵ admiratio hu¬
manam mentem ab amore ipsius auertit.
Illa autem mirabilia quȩ hominẽ ad amorẽ
dei reuocant. quia nos suos faciunt. quodam
singulari priuilegio sua dici possunt. Qura
gͥ suꝑius psalmista beatum dixerat. qui
ad huius mundi uanitatem ñ respicit. uͥ
fructuosa c̃e possit admiratio. consequenter
numero. & ne facilitatem contempnas pro¬
funda insacram̃to. hoc est enim quod cum
dixisset. multa fecisti. t.d.d.m. in .t. statim

Expanded text:
illa specialiter Deus fecisse dicitur per quae homo ad Deum revocatur. Illa ergo mirabilia Deus quasi non sua fecit, quorum admiratio humanam mentem ab amore ipsius avertit. Illa autem mirabilia quae hominem ad amorem Dei revocant, quia nos illius faciunt, quodam singulari privilegio ejus dici possunt. Quia igitur superius Psalmista beatum dixerat qui ad hujus mundi vanitatem non respicit, ubi fructuosa esse possit admiratio, consequenter numero; et ne facilitatem contemnas, profunda in sacramento. Hoc est enim quod cum dixisset: Multa fecisti tu, Domine Deus m
Abbreviated transcription (Latin):
ẽt penam illoꝵ qͥ pret̾ originale nicħ cõmisert̃.
Si gͦ deus ad demonstrandam gloriam suam in
uasa miscłiȩ uult quosdam quidem qui actua.¬
liter peccauerunt cruciari inpęna. alios autem
qui originaliter tantum rei tenent᷑ excludi agłã:
ut electis suis millis quidem ostendat qͣntam
miseriam euaserunt. inistis autem quantam
głam consecuti sunt. Quis ei dic̾e potest curita
facis: Qui cum uult sine culpa iuste pęnam in¬
ferre potest. sicut culpanti ne pęnam inferat
uiste ignoscere potest. S forte non illa sola putet᷑
ẽẽ pena eorum qui ꝓ originali tantum culpa
dampnati sunt. qͦd agł̃a beatituduns excludun¬
tur: nisi eciam torm̃torum cruciatib afficiant᷑.
s si alia est: quȩ uł qualis sit nesciõ. Unum scio
qr hec magna pcra ⁊ magna miseria est. ñ hr̃e
bonum illud. sine quo nulli bene ẽẽ pot̃: qui sic
ab illo accepit eẽ. itt in illo hr̃et beatum ẽẽ¬

Expanded text:
esse poenam illorum qui, praeter originale, nihil commiserunt. esse poenam illorum qui, praeter originale, nihil commiserunt. Si ergo Deus, ad demonstrandam gloriam suam, in vasa misericordiae vult quosdam quidem qui actualiter peccaverunt, cruciari in poena, alios autem qui originaliter tantum rei tenentur, excludi a gloria, ut electis suis in illis quidem, ostendat quantam miseriam evaserunt, in istis autem quantam gloriam consecuti sunt, quis ei dicere potest: Cur ita facis? Qui, cum vult, sine culpa juste poenam ferre potest, sicut culpanti, ne poenam inferat, juste ignoscere potest. Sed forte non illa sola putetur esse poena eorum qui pro originali tantum culpa damnati sunt, quod a gloria beatitudinis excluduntur, nisi etiam tormentorum cruciatibus afficiantur. Sed si alia est, quae, vel qualis sit, nescio; unum scio, quod haec magna poena et magna miseria est non habere bonum illud sine quo nulli bene esse potest, qui sic ab illo accepit esse, ut in illo haberet beatum e
Abbreviated transcription (Latin):
Aͥ ipse deo debeat ꝓ quo laborant omĩa ne solus
ipse laboret. S aliud est inquis de pęna bru-¬
torum aminalium agere. aliud de pena ratio.¬
nalium quib solis sicut datum ẽ benefacere
ut glorificentur: ita iustum nullatenꝰ est ut
pumantur nisi malefecemit. Quid g̾ Nlum¬
quam homo punitus est sine culpa. Dic gͥ.
Cetus ille anatiuitate quid fecit ut nasceret᷑:
De quo scͥptum e. Neq hi peceauit neꝙ pa¬
rentes eus. s ut manifestentur oꝑa deimillo:
Iob qua culpa flagellum meruit. qui dicit. ñ
peccaui ⁊ inamaritudinib morat᷑ ocł̾s meus:
Quia gͦ & iustus aliquando penam sustinet.
quam peccando non meruit. qui non meruit
ut sustineat. s sustinet potius ut mereatur. q̃r
inhis qui preter origniale uichil cõmiserunt.
tanto studio deum in iusticiȩ arguere uolumus.
qr pęnam cerniinus. ⁊ culpam adtualem non
inuenimus : maxiine qi dictum ẽ initissimam

Expanded text:
m ipse Deo debeat pro quo laborant omnia, ne solus m ipse Deo debeat pro quo laborant omnia, ne solus ipse laboret. Sed aliud est, inquis, de poena brutorum animalium agere, aliud de poena rationalium, quibus solis sicut datum est benefacere, ut glorificentur, ita justum nullatenus est ut puniantur, nisi male fecerint. Quid ergo? Nunquam homo punitus est sine culpa? Dic igitur: Caecus ille a nativitate quid fecit, ut caecus nasceretur? De quo scriptum est: Neque hic peccavit neque parentes ejus, sed ut manifestarentur opera Druit, qui dicit: Non peccavi, et in amaritudinibus moratur oculus meus? Quia ergo et justus aliquando poenam sustinet quam peccando non meruit, qui non meruit ut sustineat, sed sustinet potius ut mereatur; quare in his qui praeter originale nihil commiserunt, tanto studio Deum injustitiae arguere volumus, quia poenam cernimus, et culpam actualem non invenimus? Maxime quia dictum est mitissimam
Abbreviated transcription (Latin):
quare puinunt᷑ quenon peccauerunt: cum
solus homo peccauerit. quare cet̾a cruciant᷑:
Omma laborant ne solus ipse laboret qui po.¬
tius solus laborare debuit. quia solus ipse
peccauit. Si non potest creator scd̃m bene¬
placitum omnipotentis uoluntatis suȩ
scruitio creaturȩ suȩ uti: eciam cum labore
& pena illius adimplendam dispensatio.¬
nem fuam dic quomodo inustum non est
ut ista puniat quȩ non peccauerunt: Sed
debet creatori suo factura laborem suum
eciam sine culpa. si illi platuerit cum ratio
expostulat. adimplendam dispensationem
ipsius. Nec iniustum est cum illi placet. cui
nichil iniustum placet. Sicut enim totum
illi debet quod est. Sic eciam totum illi deb
quod potest. ut quantum ipse uult ex eo illi
seruiat. ⁊ quomodo uult. Secundum ħ qͦꝙ
iusticiȩ moderamen ittitur deus labore crea¬
ture suȩ ad seruitium hominis. ut ex eo ipso
intelligat homo qͣntum sͥ collatum ẽ. ⁊ qͣntũ¬

Expanded text:
quare puniuntur quae non peccaverunt? Cum quare puniuntur quae non peccaverunt? Cum solus homo peccaverit, quare caetera cruciantur? Omnia laborant ne solus ipse laboret qui potius solus laborare debuit, quia solus ipse peccavit. Si non potest Creator, secundum beneplacitum omnipotentis voluntatis suae servitio creaturae suae uti, etiam cum labore et poena illius ad implendam dispensationem suam, dic quomodo injustum non est ut ista puniat quae non peccaverunt. Sed debet Creatori suo factura laborem suum etiam sine culpa, si illi placuerit, cum ratio expostulet ad implendam dispensationem ipsius. Nec injustum est, cum illi placet cui nihil injustum placet. Sicut enim totum illi debet quod est, sic etiam totum illi debet quod potest, ut, quantum ipse vult, ex eo illi serviat, et quomodo vult. Secundum hoc quoque justitiae moderamen, utitur Deus labore creaturae suae ad servitium hominis, ut ex eo ipse intelligat homo quantum sibi collatum sit, et quantu
Abbreviated transcription (Latin):
UaRe inquis dampnant᷑ qui non pec-¬
cauerunt. Ostende iusticiam quare pe-¬
uam sustinet. qui culpam non ꝑpetrauit:
Quis ille & Puer ais qui recens natus mort᷑
⁊ idco dampnari dicitur qui renasci ñ potuit.
Iste inquis culpã ñ fecit & sustinet pęnam.
Non gͦ porinsti dicere culpam non h̃t. ht̃ enim
culpam quamuis culpam nascendo contͣcit.¬
quam faciendo ñ ꝑpetrauit. Itaq pro culpa
aliena est quia aliunde hc̃. lamen omiino pro
culpa sua puntur. quam nasci contulit. renas.¬
ci non abstulit. S anima inquis ipsa q̃ nec ꝑ
conditionem qr munda creata est. nec ꝑ natiui-¬
tatem quia extraduce non ẽ. nec ꝑ oꝑationẽ
qr necdum bonum aut malum facere po-¬
tens est culpam h̃t quare rea iudicat᷑. & pro
iratu condempnatur. Sic gͥuistas ut ꝓbes
pęnam ẽẽ sine culpa. ac ꝑhoc ipsam pęnam
instam non ẽẽ quȩ sine culpa infcrt᷑. Hoc gͦ
dicis quasi nulla pęna iusta ẽẽ possit insi
ꝓculpa illata fuerit. Dic gͦ. Bruta animalia

Expanded text:
uare, inquis, damnantur qui non peccaverunt? Ostende justitiam quare poenam sustinet qui culpam non perpetravit. Quis ille? Puer, ais, qui recens natus moritur, et ideo damnari dicitur, quia renasci non potuit. Iste, inquis, culpam non fecit, et sustinet poenam. Non ergo potuisti dicere: Culpam non habet. Habet enim culpam, quamvis quam faciendo non perpetravit. Itaque pro culpa  eam habet; et aliena est, quia aliunde habet. Tamen omnino pro culpa sua punitur quam nasci contulit, renasci non abstulit. Sed anima, inquis, ipsa, quae nec per conditionem, quia munda creata est, nec per nativitatem, quia ex traduce non est, nec per operationem, quia necdum bonum aut malum facere potens est, culpam habet, quare rea judicatur, et pro reatu condemnatur? Sic igitur instas ut probes poenam esse sine culpa, ac per hoc ipsam poenam justam non esse quae sine culpa infertur. Hoc ergo dicis, quasi nulla poena justa esse possit, nisi pro culpa illata fuerit. Dic ergo: Bruta animalia
Abbreviated transcription (Latin):
tura Saera querentibus sacitam i ett
sellicet ae modum propons q̃
si diligenter inspexis facilse
Titer legendi patebit. In hors
uͦ consideratione. nec ont̃a
tuo in genio relinquam nec ꝑmeam diligtiu¬
tiam sats tł fieri promito ei fic quedan lre¬
uiter prelibando transcurram ut &e posta
aliqua quib erutoraris. & aliqua pret̾missa
quib ererrearis inuenias. Onime legenti
supra quadrifarium eẽ cõmemoraui. alium
indisciplinis. alium inlibris. alium in nar¬
ratione. atq alium in expositione. Que qliter
indiuina scͥptura assignanda sint noncium os-¬
tendi. De crdine qui est indisciplinis.

Expanded text:
tura a quaerentibus scientiam in ea. scilicet et modum, propono, quae si diligenter inspexeris, facile tibi iter legendi patebit. In horum vero consideratione nec omnia tuo ingenio relinquam, neque per meam diligentiam satis tibi fieri promitto; sed sic quaedam breviter praelibando transcurram, ut et posita aliqua quibus erudiaris, et aliqua praetermissa quibus exercearis invenias. Ordinem legendi supra quadrifarium esse commemoravi; alium in disciplinis, alium in libris, alium in narratione atque alium in expositione. Quae qualiter in divina Scriptura assignanda sint, nondum ostendi. CAP. II. De ordine qui est in disciplinis.
Abbreviated transcription (Latin):
hoc oꝑe continentur condita. Sy nodum aũ
exgreco interpretari comitatum uel cȩtum.
Conciliĩ uero nom̃ tractum exmore romano.
Tempore enim quo caus e agebant᷑ conueniebãt
om̃s iunum. comniuniq intentione tracta¬
bant. Untoe &e concilium a communi intentione
dictum quasi consilium. Nam cilia ocłoꝵ sunt.
transeunte. Cetus uero conuentus ẽ. uel congre.¬
gatio. acocundo .i. conueniento in unum. Unde
&econuentus ẽ nuncupatus. sicut conuentus
cetus. uel concilium a societate multorum in
unum. Epistola grece. missa inter p̃tat᷑ latine.
Epistolȩ canonicȩ ⁊ regłares. quȩ eciam dicunt᷑
catholicȩ .i. uniuersales. quia non uni tantũ
populo uel ciuitati. sed uniuersis gentib gene¬
raliter scriptȩ sunt. Actus apłors primordia

Expanded text:
hoc opere continentur condita. Synodum autem hoc opere continentur condita. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi consilium. Nam cilia oculorum suntranseunte. Coetus vero conventus est, vel congregatio a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus concilium, a societate multorum in unum. Epistola Graece missa interpretatur Latine. Epistolae canonicae, id est regulares, quae etiam dicuntur catholicae, id est universales; quia non uni tantum populo vel civitati, sed universis gentibus generaliter scriptae sunt. Actus apostolorum primordia