comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sibi placentes & om̃ib displicentes. Qł si eos in sus mbrisᷤᷤ nec
illa colũba cognoscit. & talib siin eade ꝑu̾sitate ꝑmanserint.
nec accipientib nͥ intrinsecꝰ uera conu̾sione mutent᷑ ut ip¬
sũ sacramtũ qđ eis accipientib ñ ꝓderat qͣndo scło uerb̃ ñ
factis renuntiabant. ꝓdesse incipiat cũ & factis cȩꝑint re¬
nuntiare. ita & illi quoꝵ ẽ aꝑta separatio. qr in menbriᷤᷤ illiꝰ
columbȩ nec hi nec illi sunt hodie. sed aliqui eoꝵ fortasse fu¬
turi sunt. Non utiq baptisma hereticꝙꝵ
acceptamus.
qͣndo post eos ñ baptiramꝰ sed qđ xp̃i ñ c̾e cognoscimꝰ
xia in malis hominib siue aꝑte foris suie intus occulte sepa¬
rati illis in eare in qua deuiabant correptis. debita uenera¬
tione suscipimꝰ. Si aut̃ urgeri uideor cũ mͥ dr̃. gͦ hereticus
data ñ seruat. auarus. raptor. fenerator. inuidus. uerb scło

Expanded text:
sibi placentes et omnibus displicentes. quodsi eos in suis membris nec sibi placentes et omnibus displicentes. quodsi eos in suis membris nec illa columba cognoscit et talibus, si in eadem peruersitate permanserint, nec accipientibus, nisi intrinsecus uera conuersione mutentur, ut ipsum sacramentum, quod eis accipientibus non proderat, quando saeculo uerbis, non factis renuntiabant, prodesse incipiat, cum et factis coeperint renuntiare, ita et illi quorum est aperta separatio, quia in membris illius columbae nec hi nec illi sunt hodie, sed aliqui eorum fortasse futuri sunt. Non itaque baptisma haereticorum acceptamus, quando post eos non baptizamus, sed quod Christi esse cognoscimus etiam in malis hominibus siue aperte foris siue intus occulte separatis, illis in ea re in qua deuiabant correctis debita ueneratione suscipimus. sicut autem urgeri uideor cum mihi dicitur: \'ergo data non seruat, auarus raptor faenerator inuidus, uerbis saeculo,
Abbreviated transcription (Latin):
mȩccłia dormier̃. ab ȩcdiȩ suę munerib ñ separare.
d sit aut̃ ꝑnicisius. utrũ om̃mo ñ baptirari. an rebap¬
teari. uidicare difficile ẽ. Uideo qͥdẽ quid amplius
homines de testant᷑ atq horreant. Ueruntam̃ recurrent
ad illã sententiã dñicã ubi ñ ex humano sensu. s ex auqͥ¬
ritate diuina rerũ mom̃ita pendunt᷑. Inuenio de uini
re dñi sententiã. Nã & petro dix̃. qͥ lotꝰ ẽ ñ bab& necessi¬
tẽ iterũ lauandi. & nicodemo. nͥ qͥs renatꝰ fuerit ex aq

Expanded text:
esia dormierunt ab ecclesiae suae muneribus non separare.\' Quid sit autem pernieiosius, utrum omnino non baptizari an rebaptizari, iudicare difficile est. uideo quidem quid amplius homines detestentur adque horreant, uerumtamen recurrens ad illam stateram dominicam, ubi non ex humano sensu sed ex auctoritate diuina rerum momenta penduntur, inuenio de utraque re domini sententiam. nam et Petro dixit: qui lotus est non habet necessitatem iterum lauandi et Nicodem
Abbreviated transcription (Latin):
scer&. Porro aliud ẽ eos qui intus in eccła sunt. in nomine xp̃iloqͥ.
aliud eos qui foris ft̃. & contra ȩccłam faciunt. in nomine xp̃i bap¬
tirari. Hȩc u̾ba cypriani ammonere nos uident᷑. ut distinguamꝰ
int̃ eos qui foris mali sunt. & eos qui intus mali ft̃. ut illosde qͥb

Expanded text:
sceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt de nomine Christi loqui sceret. porro aliud est eos qui intus in ecclesia sunt de nomine Christi loqui aliud est eos qui foris sunt et contra ecclesiam faciunt in nomine Christi baptizare. haec uerba Cypriani ammonere nos uidentur, ut distinguamus inter eos qui foris mali sunt et eos qui intus mali sunt. et illos de qui
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ. cũ qͥsq ab heresi. aut scifsmate ad pacẽ catholicã uenit.
eiꝰ peccata soluunt᷑: Sacram̃ti aut̃ integritas ubiq cog¬
noscit᷑. s ad peccatoꝵ illã in reuocabilẽ remissionẽ. extra
unitatẽ eccłȩ ñ ualebit. nec in heresi aut scismate consti¬
tutũ. scõx orationes. id ẽ illiꝰ unicȩ colũbȩ gemitꝰ potert᷑
adiuuare. sic̃ nec intꝰ positũ posst̾. si adũsu se. ipse ꝑ uitã
pessimã teneat debita peccatoꝵ. ñ solũ ꝑ accipitre. s per

Expanded text:
es, cum quisque ab haeresi aut schismate ad pacem catholicam uenit, eius peccata soluuntur? sacramenti autem integritas ubique cognoscitur, sed ad peccatorum illam inreuocabilem remissionem extra unitatem ecclesiae non ualebit nec in haeresi aut schismate constitutum sanctorum orationes, id est illius unicae columbae gemitus, poterunt adiuuare, sicut nec intus positum possunt, si aduersum se ipse per uitam pessimam teneat debita peccatorum, non solum si per
Abbreviated transcription (Latin):
habent. qͥ ab eccłiȩ catholicȩ cõmunione p̃cisi ft̃. Ae ꝑhoc
& ĩa si linguis hominũ & angłoꝵ loquant᷑. si sciant om̃ia
sacram̃ta. & omnẽ scientiã. & si habeant omnẽ ꝓphetiã.
& omnẽ fidẽ. ita ut montes transferant. & distribuant
omĩa sua pauꝑib & tradant corpꝰ suũ ut ardeant. nichil
eis ꝓdest. Non aut̃ habent dĩ caritatẽ. qͥ eccłȩ ñ diligit
unitatẽ. Ac ꝑ hoc recte intelligit᷑ dici. ñ accipi nͥ in ca¬
tholica sp̃e sc̃s. Neq enĩ tẽporalib & sensibilib miracłis
dabat᷑ ad cõm̃dationẽ rudis fidei & ȩccłȩ pͥmordia di¬
latanda. Quis enĩ nc̃ hoc expectat. ut hĩ qͥb manꝰ ad ac¬
cipiendũ sp̃m scm̃ imponit᷑. repente incipiant linguis
loqͥ. s inuisibilit̾ & latent̃ intelligit᷑. ꝓpt̃ uinculũ pacis
eoꝵ cordib diuina caritas inspirari ut possint dicere.

Expanded text:
 ab Ecclesiae catholicae communione praecisi sunt: ac per hoc etiamsi linguis hominum et Angelorum loquantur, si sciant omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habeant omnem prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferant, et distribuant omnia sua pauperibus, et tradant corpus suum ut ardeant, nihil eis prodest . Non autem habent Dei charitatem, qui Ecclesiae non diligunt unitatem: ac per hoc recte intelligitur dici non accipi nisi in Catholica Spiritus sanctus. Neque enim temporalibus et sensibilibus miraculis dabatur ad commendationem rudis fidei, et Ecclesiae primordia dilatanda. Quis enim nunc hoc exspectat, ut in quibus manus ad accipiendum Spiritum sanctum imponitur, repente incipiant linguis loqui? Sed invisibiliter et latenter intelligitur pro vinculo pacis eorum cordibus divina charitas inspirari, ut possint dicere:
Abbreviated transcription (Latin):
hereticoꝵ & scismaticoꝵ ꝓpt̾ea carnalib nimiũ ꝑnitiosi
st̃. qr ipse ꝓuectꝰ eoꝵ int̾ cludit᷑. c̃firmata sententia uani¬
tatis. adũsus catholicã ueritatẽ. & c̃firmata animositate
dissensionis adũsus catholicã pacẽ. Sacram̃ta tam̃ si eadẽ
st̃. ubi st̃ uttegra. &ĩa si praue intelligunt᷑. & discordiose
tractant᷑. sic̃ scriptura ipsiꝰ eugłũ si eadẽ ipsa ẽ. ubiq in¬
tegra ẽ. ꝙia si innumerabili falsarũ opinionũ uarietate
asserat᷑. Nã qͦd iheremias. ut qͥd qui c̃tristant me p̃ualeq̃ :¬
laga mea solida ẽ unde sanabor. dũ fit. facta ẽ mͥ sic̃ aqͥ
m̃dax ñ habens fidẽ. si figurate atq allegorica locutione
ꝓphetie nusꝗͣ poneret᷑ aqͣ nͥ quȩ baptismũ significaret.
laboraremꝰ quȩrere qͥd sibi uellent hȩc u̾ba hieremiae.
lunc aut̃ cũ aꝑtissime in apocalipsi exponant᷑ aquę ꝓ ppłis
positȩ. cur ñ intelligã aquã m̃dacẽ. & sine fide ppłm m

Expanded text:
haereticorum et schismaticorum propterea carnalibus nimium perniciosi sunt, quia ipse prouectus eorum intercluditur confirmata sententia uanitatis aduersus catholicam ueritatem et confirmata animositate dissensionis aduersus catholicam pacem. sacramenta tamen, si eadem sunt, ubique sunt integra, etiamsi praue intelleguntur et discordiose tractantur, sicut scriptura ipsius euangelii, si eadem ipsa est, ubique integra est, etiamsi innumerabili falsarum opinionum uarietate adseratur. nam quod ait Hieremias: ut quid qui contristant me praeualent? plaga mea solida est: unde sanabor? dum fit, facta est mihi sicut aqua mendax non habens fidem, si figurate adque allegorica locutione prophetiae nusquam poneretur aqua nisi quae baptismum significaret, laboraremus quaerere, quid sibi uelint haec uerba Hieremiae. nunc autem, cum apertissime in Apocalypsi exponantur aquae pro populis positae, cur non intellegam aquam mendacem et sine fide populum
Abbreviated transcription (Latin):
dus ẽ: Nã nec intus auarus baptiratus fit tẽplũ di. si auar¬
cia ñ recesserit. Qui enĩ fiunt templũ dĩ. possident utiq ñ¬
nũ dĩ. Apłs aut̃ dicit int̾ multa neq auari neq rapaces n¬
gnũ dĩ possidebunt. Auariciã qͥppe idoloꝵ seruituti alio
ut eoꝵ peccato qui tẽpore ꝑsecutionis ꝑ libellos se purifie¬
turos ꝓfessi erant. auaris cõputare ñ dubitar&. Sigͦ in so¬
resi baptiratus in nomine sc̃ȩ trinitatis ñ fit: templũt

Expanded text:
ndus est? nam nec intus auarus baptizatus fit templum dei, si ab auaritia non recesserit. qui enim fiunt templum dei. possident utique regnum dei. apostolus autem dicit inter multa: neque auari neque rapaces regnum dei possidebunt. auaritiam quippe idolorum seruituti alio ut eorum peccato, qui tempore persecutionis per libellos se turificaturos professi erant, auaritiam conparare non dubitaret. sic ergo in haeresi baptizatus in nomine sanctae trinitatis non fit tamen t
Abbreviated transcription (Latin):
aut ualentinꝰ. aut arruis. aut eunomius. s ipsi carnali
gari tot diu̾sitates opinionũ. fortassis qͦt homines nume¬
rarent᷑. Animalis enĩ homo ñ ꝑcipit quȩ sunt sp̃s deis
Hũ qͥd tam̃ idõ ñ integrũ sacram̃tũ accipuint. aut nũqͥd

Expanded text:
aut Ualentinus aut Arrius aut Eunomius, sed ipsi carnales aut Ualentinus aut Arrius aut Eunomius, sed ipsi carnales gari, tot diuersitates opinionum fortassis quot homines numerarentur. animalis enim homo non percipit quae sunt spiritus dei. numquid tamen ideo non integrum sacramentum a
Abbreviated transcription (Latin):
uanitate c̃stitittꝰ. aliud cũ baptizar et᷑ cređ& ꝗͣ credẽ
debiussos. Qua ꝓpt̾ manifestũ ẽ fieri posse. ut fide ñ uiteẽ
integrũ in quoꝗͣ maneat baptismi sacram̃tũ. Et id̃o illa
quȩ diũsoꝵ hereticoꝵ uarietate ducunt᷑. ad istã quęstionẽ
ñ ꝑtinent. Illud enĩ in quoꝗͣ corrigendũ ẽ. qđ ille ꝑ que
corrigit᷑ prauũ esse ꝑspexerit. illud sanandũ ẽ qđ egro¬
tat. illud dandũ ẽ qđ ñ habet᷑. & maxime caritas pacis
sine qua cȩt̾a ꝓdesse ñ posst̃. Sed tam̃ cũ adst̃. ñ qͣsi desunt
tradenda ft̃. s ut fructuose & ñ ꝑniciose habeant᷑. ꝑ ipsũ
unculũ pacis. & eminentiã caritatis agendũ ẽ. Qũã obri
si eugłicis u̾bis in nomine patris & filii & sp̃c scĩ. marcion
baptismũ c̃secrabat. integrũ erat sacram̃tũ. qͣuis eiꝰ fidess
sub eisdẽ u̾bis. aliud opinantis ꝗͣ catholica ueritas doc&s.
ñ eꝙ̃ integra. s fabulosis falsitatib in qͥnata. Nã sub eisdẽs

Expanded text:
uanitate constitutus aliud cum baptizaretur crederet quam credere debuisset quapropter manifestum est fieri posse, ut fide non integra integrum in quoquam maneat baptismi sacramentum. et ideo illa, quae de diuersorum haereticorum uarietate dicuntur, ad istam quaestionem non pertinent. illud enim in quoque corrigendum est, quod ille per quem corrigitur prauum esse perspexerit, illud sanandum est quod aegrotat, illud dandum est quod non habetur et maxime caritas pacis, sine qua cetera prodesse non possunt. sed tamen cum adsunt non quasi desint tradenda sunt, sed ut fructuose et non perniciose habeantur, per ipsum uinculum pacis et eminentiam caritatis agendum est. Quamobrem si euangelicis uerbis in nominBaptismum consecrabat, integrum erat Sacramentum; quamvis ejus fides sub eisdem verbis aliud opinantis quam catholica veritas docet, non esset integra, sed fabulosis falsitatibus inquinata. Nam sub eisdem
Abbreviated transcription (Latin):
facere uellent. & ẽtra ueritatẽ & c̃tra c̃suetudinẽ facere.
De renussione aut̃ peccatoꝵ utrũ ꝑ baptismũ apd̃ hereticoᷤ
fiat. qͥd mͥ uideret᷑ iã in alio uolumine scripsi. Sed &iam
hic breuit̃ cõmemoro. Si fit illic remissio debitoꝵ ꝑ baptismi
sc̃itatẽ. rursus debita redeunt. ꝑ heresis aut scismatis obsti¬
nationẽ. & id̾o necessariũ habent huiꝰ modi homines ueni¬
re ad catholicã pacẽ. ut heretici & scismatici ẽẽ iã desinant.
& eoꝵ quȩ in illos redierant peccatoꝵ purgationẽ in uni¬
tatis unculo caritate cooꝑante mereant᷑. Si aut̃ quauis
apđ̃ hereticos uł scismaticos iđe sit baptismꝰ xꝑi. ñ tamen
ibi oꝑat᷑ remissionẽ peccatox ꝓpt̾ eandẽ discordiȩ fȩditate.
& dissensionis iniqͥtatẽ. tc̃ incipit ualere ide baptisinꝰ.
ad dimittenda peccata cũ ad ȩccłȩ pacẽ ueneruit. ut

Expanded text:
facere uellent, et contra ueritatem et contra consuetudinem facere? facere uellent, et contra ueritatem et contra consuetudinem facere? De remissione autem peccatorum, utrum per baptismum aput haereticos fiat, quid mihi uideretur iam in alio uolumine scripsi; sed etiam hic breuiter commemoro. si fit illic remissio debitorum per baptismi sanctitatem, rursus debita redeunt per haeresis aut schismatis obstinationem, et ideo necessarium habent huiusmodi homines uenire ad catholicam pacem, ut haeretici et schismatici esse iam desinant et eorum quae in illos redierant peccatorum purgationem in unitatis uinculo caritate operante mereantur. si autem, quamuis aput haereticos uel schismaticos idem sit baptismus Christi, non tamen ibi operatur remissionem peccatorum propter eandem discordiae foeditatem et dissensionis iniquitatem, tunc incipit ualere idem baptismus ad dimittenda peccata, cum ad ecclesiae pacem uenerint, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ aut̃ dicat. atq exinde in hodiernũ tot milia hers¬
ticoꝵ in ꝓunciis nr̃is ad ȩccłam c̃uersi ñ asꝑnati si at
cunctati. inimo & rationabilit̾ & libent̃ amplexi sund
illis ex qͦ in ȩcd̃ia ꝑ agrippini c̃ciliũ baptizati ft̃. quȩstio
alicuiꝰ excõmunicationis exorta ẽ. Cȩterũ si ꝑmanebat
ab agrippino usq ad cipͥanũ c̃suetudo baptirandi ab he¬
reticis uenientes. ut qͥd facta st̃ a cypͥano de hac re c̃cilia:
t qͥd eidẽ iuibaiano dic̃. ñ se nouã rem facere. aut re¬
pentinã. s ab agrippino institutã: Cur enĩ iubaianꝰ de
nouitate turbaret᷑ ut eũ ꝑ auctoritatẽ agrippini sanari
oporter&. si ab agrippino usq ad cipͥanũ hoc tenebat ȩcd̃ã:
ur deniq tot eiꝰ college in c̃cilio dixer̃. rationẽ & ueri¬
tatẽ c̃suetudini p̃ponendã. ac ñ potiꝰ dixer̃ eos qui aliud

Expanded text:
quomodo autem dicat: adque exinde in hodiernum tot milia haerequomodo autem dicat: adque exinde in hodiernum tot milia haereticorum in prouinciis nostris ad ecclesiam conuersi non aspernati sunt neque cunctati. immo et rationabiliter et libenter amplexi sunt, illis, ex quo in ecclesia per Agrippini concilium baptizati sunt, quaestio alicuius excommunicationis exorta est. ceterum si permanebat ab Agrippino usque ad Cyprianum consuetudo baptizandi ab haereticis uenientes, ut quid facta sunt a Cypriano de hac re concilia? ut quid eidem Iubaiano dicit non se rem nouam facere aut repentinam, sed ab Agrippino institutam? cur enim Iubaianus de nouitate turbaretur, ut eum per auctoritatem Agrippini sanari oporteret, si ab Agrippino usque ad Cyprianum hoc tenebat ecclesia? cur denique tot eius collegae in concilio dixerunt rationem et ueritatem consuetudini praeponendam ac non potius dixerunt eos, qui aliud
Abbreviated transcription (Latin):
utiq foras exeundo ñ possent. Hoc enĩ &ĩa ipse cipͥanꝰ cũ cȩa
statuit. ut si abheresib redirent ad ȩccłam qͥcũq in ea fueri
baptizati. ñ iã ꝑ baptismũ s ꝑ pęnitentiã reciꝑent᷑. Unde
c̃stat eos ñ posse admitere recedentes. qđ ñ recipiunt rem¬
antes. Non aut̃ sic̃ heresis ipsoꝵ ẽ. sic̃ error ipsoꝵ ẽ. sic̃ sacri¬
legiũ dissensionis ipsoꝵ ẽ. sic &ia baptismꝰ qͥ xꝑi ẽ dici debs
ipsoꝵ. Itaq cũ illa ipsoꝵ mala qͣndo redeunt corriguntus
in eo qđ ipsoꝵ ñ ẽ. ille agnoscendꝰ ẽ cuiꝰ ẽ. Ideo aut̃ ñ se noi
aut repentinã rẽ statiusse beatꝰ cipͥanꝰ ostendit. qr sub ag¬
pino fieri iã cȩꝑat. Anni st̃ inqͥt multi & longa ȩtas ex qͦ
sub agrippino bonȩ memoriȩ uiro c̃uenientes ep̃i plurs¬
mi hoc statuer̃. Pinde ab ipso agrippino res noua facta ẽ

Expanded text:
utique foras exeundo non putique foras exeundo non pstatuit, ut, si ab haeresibus redirent ad ecclesiam quicumque in ea fuerant baptizati, non iam per baptismum sed per paenitentiam reciperentur. unde constat eos non posse amittere recedentes quod non recipiunt remeantes. non autem, sicut haeresis ipsorum est, sicut error ipsorum est, sicut sacrilegium dissensionis ipsorum est, sic etiam baptismus qui Christi est dici debet ipsorum. itaque cum illa ipsorum mala quando redeunt corriguntur, in eo quod ipsorum non est ille agnoscendus est cuius est. Ideo autem non se nouam aut repentinam rem statuisse beatus Cyprianus ostendit, quia sub Agrippino fieri iam coeperat. anni sunt, inquit, multi et longa aetas ex quo sub Agrippino bonae memoriae uiro conuenientes episcopi plurimi hoc statuerunt. proinde ab ipso Agrippino res noua facta est.
Abbreviated transcription (Latin):
piã lucernȩ lux. cũ ꝑ cȩnosa diffundit᷑. nichil ide sordidũ
ẽtrahit. & baptismꝰ xꝑi potest cuiꝰꝗͣ scelerib inquinari:
cferamꝰ. qͥs nesciat eẽ corruptibiles: Si aut̃ ad id qđ ꝑ illa
agit᷑ qͥs ñ uideat ñ posse corrũpi. qͣuis homines ꝑ qͦ agit᷑
ꝓsus morib uł p̾mia ꝑcipiant. uł pęnas luant: Recte aut̃
ñ mouit cipͥanũ. qđ scripsit iubaianꝰ nouacianensis. rebaptis¬
zare eos qͥ ad se catholica uenirent. Neq enĩ qͥcqͥd heretici ꝑi¬
se fuerint imitati. ꝓpt̾ea faciendũ catholicis ñ ẽ. qr illi similit
faciunt. Sed aliud ẽ cur heretici rebaptitare ñ debeant. alius
cur in catholica. Heretici enĩ nec si in catholica faciendũ eẽt
facere deb̾ent. qr hoc in catholicis ñ eẽ dict̃ qđ ipsi cũ lbi eẽs
acceper̃. & cũ discedent abstuler̃. Catholica uͦ ꝓpt̾ea ñ deb&

Expanded text:
etiam lucernae lux, cum per caenosa diffunditur, nihil inde sordium etiam lucernae lux, cum per caenosa diffunditur, nihil inde sordium contrahit, et baptismus Christi potest cuiusquam sceleribus inquinari? conferamus, quis nesciat, eas esse corruptibiles? Si autem ad id quod per illas is non uideat non posse corrumpi, quamuis homines per quos agitur pro suis moribus uel praemia percipiant uel poenas luant? Recte autem non mouit Cyprianum, quod scripsit Iubaianus Nouatianenses rebaptizare eos qui ad se ex catholica uenirent. neque enim quidquid haeretici peruerse fuerint imitati propterea faciendum a catholicis non est, quia illi simi- Uter faciunt; sed aliud est cur haeretici rebaptizare non debeant, aliud cur catholica. haeretici enim nec si in catholica faciendum esset facere deberent, quia hoc in catholicis non esse dicunt, quod ipsi cum ibi essent acceperunt et cum discederent abstulerunt. catholica uero
Abbreviated transcription (Latin):
sentire. Sed aluid ẽ ñ hab̾e aliqͥd. aluid ñ uire hab̾e uł illicite
illi corrigendi aut puniendi. Illa uͦ agnoscenda & ueneran¬
da st̃. Dic̃ sane de hac re. ñ unũ s duo. uł ampliꝰ facta eẽ
c̃cilia. s tam̃ affricana. Nã & in quodã septuaginta & unũ
ep̃os fuisse cõmemorant. quoꝵ om̃iũ auctoritati uniuersȩ
ȩccł̃ȩ cũ longe plurib ep̃is toto orbe diffusȩ auctoritatẽ
ñ dubitamꝰ cũ ipsiꝰ cipͥani pace p̃ponere. Cuiꝰ uniu̾sȩ ȩccle
in euulsibile mbrũ se eẽ gaudebat. Non ẽ autt̃ aqua ꝓfana
& adult̾a suꝑ quã dĩ nom̃ inuocat᷑. ꝙĩa si a ꝓfanis & adulteris
inuocet᷑. qr nec ipsa creatura nec ipsũ nom̃ adultũ ẽ. Baptis
potest. & sacram̃to suo duuna uirtꝰ adsistit. siue ad salutẽ
bene utentiũ siue ad ꝑnitiẽ male utentiũ. An uͦ solis. uł

Expanded text:
sentire. sed aliud est non habere aliquid, aliud non iure habere uel inlicite sentire. sed aliud est non habere aliquid, aliud non iure habere uel inlicite illi corrigendi aut puniendi, illa uero agnoscenda et ueneranda sunt. Dicit sane de hac re non unum, sed duo uel amplius facta esse concilia, sed tamen Africana. nam et in quodam septuaginta et unum episcopos fuisse commemorat, quorum omnium auctoritati uniuersae ecclesiae cum longe pluribus episcopis toto orbe diffusae auctoritatem non dubitamus cum ipsius Cypriani pace praeponere, cuius uniuersae ecclesiae ineuulsibile membrum se esse gaudebat. Non est autem aqua profana et adultera super quam dei nomen inuocatur, etiamsi a profanis et adulteris inuocetur, quia nec ipsa creatura nec ipsum nomen adulterum est. baptispotest et sacramento suo diuina uirtus adsistit siue ad salutem bene utentium siue ad perniciem male utentium. an uero solis uel
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ c̃suetudinẽ seqͥ debemꝰ. His om̃ib sententus declarat᷑. ñ
extra ȩxcłiȩ cõmunionẽ noseẽ c̃stitutos. donec ueritasqͣ
dict̃ huic c̃suetudini p̃ponendã liqͥda eluxerit. Si aut̃
ueritas id apꝑuit ẽẽ retinendũ qđ illa c̃suetudo p̃seri¬
serit. manifestũ erit. nec illã frustra fuisse institutan
atq roboratã. & uigilantiꝰ &ĩa pꝰ istas disputationes tan
sacram̃ti salubrimã obseruationẽ in ȩccła catholica no
potiusse mutari. s c̃cilioꝵ &ĩa maiore robore c̃firmat¬
c̃stituti uindicare sibi rem nec uiris sui nec potestan
qđ nos inqͥt nec ratũ possumꝰ nec legitimũ putare qͣna
hoc ap̃d eos ẽẽ c̃st& illicitũ. Nec nos abnuimꝰ eũ qui apud¬
ñ ei ꝓdesse. in qͣntũ hereticoꝵ & scismaticoꝵ ꝑũsitati consentit.
nec illos qͥ baptizant. qͣntũ ipsũ & uerũ dant baptismi sacra¬
intũ. recte tam̃ facere. extra ȩccł̃am colligere. & c̃tra ȩccłam

Expanded text:
 consuetudinem sequi debemus . his omnibus sententiis declaratur non extra ecclesiae communionem nos esse constitutos, donec ueritas quam dicunt huic consuetudini esse praeponendam liquide luxerit. si autem ueritas id aperuerit esse retinendum quod illa consuetudo praescripserat, manifestum erit nec illam frustra fuisse institutam , adque roboratam et uigilantius etiam post istas disputationes tanti sacramenti saluberrimam obseruationem in ecclesia catholica non potuisse mutari, sed concilioconstituti, vindicare sibi rem, nec juris sui, nec potestatis, quod nos, inquit, nec ratum possumus nec legitimum putare, quando hoc apud eos enon ei prodesse in quantum haereticorum et schismaticorum peruersitati consentit, nec illos qui baptizant, quamuis ipsum et uerum dent baptismi sacramentum, recte tamen facere extra ecclesiam colligere et contra ecclesiam
Abbreviated transcription (Latin):
tia cognoscat quẽ ad modũ credere debeat. atq arrepta fi¬
de catholica illud ex animo respuat. nũqͥd si c̃fessus fuerit¬
hoc. denuo baptizandꝰ ẽ. aut si anteꝗͣ discat & c̃fiteat᷑ hoc
sentire inueniat᷑. & qͥd abicere debeat qͥd ue credẽ doceat᷑.
mani festũq fiat in ea falsitate fidĩ baptizatũ fuisse. nũqͥd
denuo baptizandꝰ ẽ: Quid ita Quia illa sc̃itas sacram̃ti
ũbis eugl̃icis c̃secrata. suꝑ eũ integra ꝑmanebat.

Expanded text:
tia cognoscat, quemadmodum credere debeat, adque arrepta fitia cognoscat, quemadmodum credere debeat, adque arrepta fide catholica illud ex animo respuat, numquid, si hoc confessus fuerit, denuo baptizandus est? aut si, antequam discat et confiteatur, hoc sentire inueniatur et quid abicere debeat quidue credere doceatur manifestumque fiat in ea falsitate fidei baptizatum fuisse, numquid denuo baptizandus est? quid ita? quia illa sanctitas sacramenti uerbis euangelicis consecrata super eum integra permaneba
Abbreviated transcription (Latin):
paruulis inxꝑo. lac uob̃ potũ dedi ñ ȩscã. ñ dũ enĩ pot̾atis
s nec adhuc qͥdẽ potestis. adhuc enĩ estis carnales. Tales
xia circũferuit᷑ om̃i uento doctrinȩ de qͥb dic̃. ut ultra
simꝰ paruuli. iactati & circũlati om̃i uento doctrinae.
ũqͥd gͦ isti si ꝓfecerint usq ad spiritalẽ hominis int̾ioris
ȩtatẽ. & intelligentiȩ sinceritate cognouerint quã longe
alit̃ ꝑ fallaciã suoꝵ fantasmatũ de dõ crediderint ꝗͥ ueri¬
tas postulabat. iterũ baptitandi sunt. Sic & ĩa fieri potest
in alicuiꝰ heretici librũ. cathecuminꝰ catholicus incidat.
& aueritate nesciens discernere errorẽ. credat aliqͥd ẽtra
catholicã fidẽ. cui tam̃ errori u̾ba simboli non repugnan.
ub eisdẽ qͥppe u̾bis innumerabiles hereticoꝵ errores exotti st̃.
utans gͦ iste catholici alicuiꝰ magni atq docti ẽẽ illũ librũ.
si talia credens in catholica baptiret᷑. & posteriore diligen¬

Expanded text:
lac uobis potum dedi, non escam; nondum enim poteratis. sed nec adhuc quidem potestis; adhuc enim estis carnales. tales etiam circumferuntur omni uento doctrinae de quibus dicit: ut ultra non simus paruuli, iactati et circumlati omni uento doctrinae. numquid ergo isti, si profecerint usque ad spiritalem hominis interioris aetatem et intellegentiae sinceritate cognouerint, quam longe aliter per fallaciam suorum phantasmatum de deo crediderint quam ueritas postulabat, iterum baptizandi sunt? sic etiam fieri potest, ut in alicuius haeretici librum catechumenus catholicus incidat et a ueritate nesciens discernere errorem credat aliquid contra catholicam fidem, cui tamen errori uerba symboli non repugnant; sub eisdem quippe uerbis innumerabiles haereticorum errores exorti sunt. putans ergo iste catholici alicuius magni adque docti esse illum librum, si talia credens in catholica baptizetur et posteriore diligen
Abbreviated transcription (Latin):
ipso dño reuelante cognouerit. alit̃ se antea credidisse
ꝗͣ debuit. denuo baptizandꝰ est: Quis aut̃ carnalis & aninu¬
lis homo ñ ꝑ fantasmata sui cordis euaget᷑. & c̃stituat sibi
dm̃ qualis ei ꝓ suo carnali sensu placuerit. atq ita credas
Uerissimã qͥppe sententiã dix̃ apłs. plenꝰ lumine ueritatis:
Animalis inqͥt homo ñ ꝑcipit quȩ st̃ sp̃c dĩ. & tam̃ de his
hoc dicebat qͦs iã fuisse baptizatos ipse manifestat. P is
enĩ dic̃. Nuqͥd paulꝰ crucifixus ẽ ꝑ uob. aut in nomine
pauli baptirati estis: Eabebant gͦ isti baptismi sacram̃tũ

Expanded text:
ipso domino reuelante cognouerit aliter se antea credidisse ipso domino reuelante cognouerit aliter se antea credidisse quam debuit, denuo baptizandus est? quis autem carnalis et animalis homo non per phantasmata sui cordis euagetur et constituat sibi deum, qualis ei pro suo carnali sensu placuerit, adque ita credatuerissimam quippe sententiam dixit apostolus plenus lumine ueritatis: animalis, inquit, homo non percipit quae sunt spiritus dei. et tamen de his hoc dicebat, quos iam fuisse baptizatos ipse manifestat. eis enim dicit: numquid Paulus crucifixus est pro uobis aut in nomine Pauli baptizati estis? habe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥdẽ odor uitȩ in uitã. alius aut̃ odor mortis in mor tẽ. Qđ
& si de alia re dix̃. ad hoc ego posui ut intelligat᷑ aliqđ bonũ
ñ solũ uitã posse oꝑari bene utentib. s ꝙĩa mortẽ male
utentib. Hec int̾est cũ de sacram̃ti integritate & sc̃itates
tractat᷑. qͥd credat. & qͣli fide imbutꝰ sit ille qͥ accipit sa¬
cram̃tũ. Int̾est qͥdẽ plurimũ ad salutis uiã. s ad sacram̃ti
questionẽ nichil int̾est. Fieri: potest enĩ ut homo integrs
habeat sacram̃tũ. & ꝑu̾sã fidẽ. Sicut fieri potest ut inte¬
gra maneãt ũba simboli. & tam̃ ñ recte credat. siue de
de ipsa trinitate. sue de resurrectione uł aliqͥd aliuds
Ileq enĩ parua res ẽ in ipsa intꝰ catholica tenere integra
fidẽ. ita ut om̃ino ñ de aliqͣ creatura s de ipso dõ nichil
alit̃ credat qͣ ueritas hab&. Hũqͥd nã gͦ si in ipsa catholie
baptizatꝰ. pꝰ ea legendo. audiendo. & pacifice disserendo

Expanded text:
quidem odor uitae in uitam, aliis autem odor mortis in mortem. quod etsi de alia re dixit, ad hoc ego posui, ut intellegatur aliquod bonum non solum uitam posse operari bene utentibus, sed etiam mortem male utentibus. Nec interest, cum de sacramenti integritate et sanctitate tractatest quidem plurimum ad salutis uiam, sed ad sacramenti quaestionem nihil interest. fieri enim potest ut homo integrum habeat sacramentum et peruersam fidem, sicut fieri potest ut integra teneat uerba symboli et tamen non recte credat siue de ipsa trinitate siue de resurrectione uel aliquid aliud. neque enim parua res est in ipsa intus catholica teneta ut omnino non de aliqua creatura, sed de ipso deo nihil aliter credat quam ueritas habet. numquidnam ergo, si in ipsa catholica baptizatus postea legendo audiendo et pacifice disserendo
Abbreviated transcription (Latin):
tati. Plane dubitos ueritati manifestatȩ deb̾e c̃suetudinẽ
cȩdere . s de manifestata ueritate uidebimꝰ nc̃ tam̃ &
ite aliã fuisse c̃suetudinẽ manifestat. Itẽ zorimꝰ atarassa
dix Reuelatione facta ueritatis cedat erroe ueritati.
qr & petruis qͥ priꝰ circũcidebat cessit paulo ueritatẽ p̃di

Expanded text:
tati. plane quis dubitet ueritati manifestatae debere consuetudinem tati. plane quis dubitet ueritati manifestatae debere consuetudinem cedere? sed de manifestata ueritate uidebimus; nunc tamen et iste aliam fuisse consuetudinem manifestat. Item Zosimus a Tarassa dixit: Reuelatione facta ueritatis cedat error ueritati, ia et Petrus qui prius ci
Abbreviated transcription (Latin):
resi uenientes ad eccłam sine baptismo admissi st̃. Utrum
isti re uera sine baptismo fuerint. an ido admissi sint qr illi
qͥ admittebant eos hab̾e baptismũ intelligebant. mex con¬
sidabimꝰ. Uerũ tam̃ quȩ soler& ẽẽ ȩccłȩ c̃suetudo. satis idẽ
cipͥanꝰ ostendit qͥait. In pret̾ito de heresi ad ȩccłam ueni¬
entes fine baptismo admissos. Dic̃ &ĩa in ipso c̃cilio castus
siccensis. Qui c̃tẽpta ueritate p̾sumit c̃suetudinẽ sequi
aut circa fr̃s inuidꝰ ẽ & malignꝰ. qͥb ueritas reuelat᷑. aut
circa dm̃ in gratꝰ ẽ cuiꝰ inspiratione ęccła eiꝰ instrui
trũ uerita ᷤᷤ reuelata sit mox quęremꝰ. tam̃ aliũ fuisse
eccłȩ c̃suetudinẽ. & iste cͥfessus ẽ. Dic̃ itẽ liuosus uagensis.
n eugł̃io dñs. ego sũ inqͥt ueritas. Hon dix̃ ego sũ consu¬
etudo. Itaq ueritate manifestata. cȩdat c̃suetudo ueri¬

Expanded text:
resi uenientes ad ecclesiam sine baptismo admissi sunt? utrum resi uenientes ad ecclesiam sine baptismo admissi sunt? utrum isti reuera sine baptismo fuerint an ideo sint admissi, quia illi qui admittebant eos habere baptismum intellegebant, mox considerabimus. uerumtamen quae soleret esse ecclesiae consuetudo, satis idem Cyprianus ostendit, qui ait in praeteritum de haeresi ad ecclesiam uenientes sine baptismo admissos. Dicit etiam in ipso concilio Castus Siccensis: Qui contempta ueritate praesumit consuetudinem sequi, aut circa fratres inuidus est et malignus quibus ueritas reuelatur aut circa deum ingratus est cuius inspiratione ecclesia eius instruitur . utrum ueritas reuelata sit, mox quaeremus; tamen aliam fuisse ecclesiae consuetudinem etiam iste confessus est. Dicit et Libosus Uagensis: In euangelio dominus ego sum, inquit, ueritas. non dixit: ego sum consuetudo. itaque ueritate manifestata cedat consuetudo ueri
Abbreviated transcription (Latin):
ȩcclia catholica ten&. ut xꝑi baptismũ ñ ex merito eo
ꝑ qͦs dat᷑ s ex ipsiꝰ de qͦ dictũ ẽ hic ẽ qͥ baptizat. agnocendu
es appband sit. in. ꝓg̾esu sermo canus nr̃i res ips a
uidicabit. Arbitrem̃ itaq iã illã epłam quȩ ad ubaianũ
ab eodẽ data ẽ recitatã nob̃. sic̃ in c̾cilio recitata ẽ. Legat
cã pͥmo. qͥ lecturꝰ ẽ hȩc quȩ dicturꝰ sũ. ne qͥd forte necẽeriũ
me subtraxisse arbitret᷑. Nimis enĩ longii ẽ. nec ad explicati¬
onẽ susceptȩ rei ꝑtin&e. ut om̃ia u̾ba huiꝰ epłȩ nc̃ com me¬
morent᷑ a nob̃. Si qͥs aut̃ quęrit qͥd utt̾im teneam dũ ista
ꝑtracto. respondeo pͥmũ mͥ cipͥani lut̾as suggessisse qͥd te¬
neã. donec ꝑspiciã qͣle sit qđ cȩpit pꝰ ea disputari. Ait qͥppe
ipse cipͥanꝰ. Sed dic̃ aliqͥs. qͥd gͦ fi& de his qͥ in pret̾ito de he¬

Expanded text:
ecclesia catholica tenet, ut Christi baptismus non ex merito eorum ecclesia catholica tenet, ut Christi baptismus non ex merito eorum per quos datur, sed ex ipsius de quo dictum est: hic est qui baptizat agnoscendus et adprobandus sit, in progressu sermonis nostri res ipsa indicabit. arbitremur itaque iam illam eitatam nobis, sicut in concilio recitata est. legat eam primo qui lecturus est haec quae dicturus sum, ne quid forte necessarium me subtraxisse arbitretur. nimis enim longum est nec ad explicationem susceptae rei pertinet, ut omnia uerba huius epistulae nunc commemorentur a nobis. Si quis autem quaerit, quid interim teneam dum ista pertracto, respondeo primum mihi Cypriani litteras suggessisse quod teneam, donec perspiciam quale sit quod coepit postea disputari. ait quippe ipse Cyprianus: sed dicit aliquis: quid ergo fiet de his qui in praeteritum de hae
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ  abyron qͥsibi sacrificandi licentiã usurpare conati st̃ contra
unitatẽ popłi dĩ. & filii aaron. qui alienũ ignẽ altari imposuer̃.
nouimꝰ qđ impune ñ fecerint. Hec nos talia scelera dicimꝰ impu¬
nita remanere. nͥ se tales correxerint. si patientia dĩ ad pęniten¬
tiã adducens tempꝰ corrigendi largit᷑. Ili sane qui ꝓpt̾ea dict̃
ñ eͤe iterandũ baptismũ qi manꝰ tantum imposita e. eis qͦs philip

Expanded text:
uero et Abiron, qui sibi sacrificandi licentiam usurpare conati sunt contra uero et Abiron, qui sibi sacrificandi licentiam usurpare conati sunt contra unitatem populi dei, et filii Aaron, qui alienum ignem altari inposuerunt, nouimus quod inpune non fecerint. nec nos talia scelera dicimus inpunita remanere nisi se tales correxerint, si patientia dei ad paenitentiam adducens tempus corrigendi largitur. Illi sane, qui propterea dicunt non esse iterandum baptismum, quia manus tantummodo inposita
Abbreviated transcription (Latin):
baptismo. s eadẽ caritatis lege & unitatis unculo lib̾ant᷑
Nã si ñ nͥ in ȩccłia p̃positis. & euangelica lege ac dñica ordins¬
tione fundatis. lic& baptizare. nũqͥd tales erant qͥ fundos
insidiosis fraudib rapiebant. & usuris multiplicantibuss
Tales tam̃ ipsiꝰ cipͥani tẽporib baptiabant qͦs coeꝑos suos
fuisse cũ magno gemitu c̃fitet᷑. & cũ magna tolerant
mercede ꝑpetit᷑. remissionẽ tam̃ peccatoꝵ ñ dabant. quę
ꝑ orationes sc̃oꝵ id ẽ ꝑ colũbȩ gemitꝰ dat᷑. qͥcũq baptiret.
si ad eiꝰ pacẽ illi ꝑtinent qͥb dat᷑. Non enĩ raptorib ꝙs
fȩneratorib dicer& dñs. Si cui dimiseritis peccata dimi¬
tunt᷑ illi. si cui tenueritis tenebunt᷑. Foris qͥdẽ nec liga
aliqͥd potest nec solui. ubi ñ sit qͥ aut ligare possit aie
soluere. s soluit᷑ qͥ cũ colũba fecerit pacẽ & ligit᷑ qͥ cũ
columba ñ hab& pacẽ siue aꝑte forissit siue intꝰ e̾e uideat᷑. Dathan

Expanded text:
aptismo, sed eadem caritatis lege et unitatis uinculo liberantur. nam si non nisi in ecclesia praepositis et euangelica lege ac dominica ordinatione fundatis licet baptizare, numquid tales erant, qui fundos insidiosis fraudibus rapiebant et usuris multiplicantibus tales tamen ipsius Cypriani temporibus baptizabant, quos coepiscopos suos fuisse cum magno gemitu confitetur et cum magna tolerantiae mercede perpetitur. remissam tamen peccatorum non dabant, quae per orationsi ad eius pacem illi pertinent quibus datur. non enim raptoribus et faeneratoribus diceret dominus: si cui dimiseritis peccata dimittentur illi, si cui tenueritis tenebuntur. foris quidem nec ligari aliquid potest nec solui, ubi non sit qui aut ligare possit aut soluere, sed soluitur qui cum columba fecerit pacem et ligatur qui cum columba non habet pacem, siue aperte foris sit siue intus esse uideatur.- Dathan
Abbreviated transcription (Latin):
ñ cõmunicare. qͣndo sint apud illos. & adulteri & fornicatore
qui teneant᷑ idolatriȩ crimine hoc enĩ scitote intelligentes
qr om̃is fornicator aut immundus aut fraudator qđ ẽ idolate
ñ hab& hereditatẽ in regno xp̃i & di. Et iterũ Mortificate

Expanded text:
non communicare, quando sint aput illos et adulteri et fraudatores non communicare, quando sint aput illos et adulteri et fraudatores qui teneantur idololatriae crimine.\'hocenimscitoteintellegentes, quia omnis fornicator aut inmundus aut fraudator quod est idololatra non habet hereditatem in regno Christi et dei et iterum:mortificate
Abbreviated transcription (Latin):
laude ep̃i quẽ designat apłs. sic ipse intellexit. ut dicer&
multũq uersatã. cũ uiris scĩssimis doctissimisq tractar&. ꝑ
quos pꝰ ea factũ ẽ. ut antiqua illa consuetudo &ĩa plenario
concilio firmaret᷑. sine dubitatione demonstrar&. ñ solũ
quã doctus ea in hisquȩ firmissima ueritate ꝑceꝑat. uerũ
xĩa ꝗͣ docilis in his qiȩ minꝰ adu̾terat. & tam̃ cũ manifestũ
sit multo grauius peccare scientẽ. ꝗͣ nescientẽ. uellẽ mͥ aliqͥs
dicer&. si quis in heresim incurrat nesciens quãtũ malũ sit.¬
& alius ab auuricia ñ recedat. insciens qͣntũ malũ sit. quiseoꝵ
sit peior. Possũ xĩa ita ꝓponere. Si alius nesciens in heresim
incurrat & sciens alius ab idolatria ñ recedat qr & apłs dic̃¬
auaricia quȩ ẽ idoloꝵ seruitis. u ipse cyprianꝰ eandẽ sente¬
tiã ñ alit̾ intellexit. sicut dicit ad antoninũ scribensubi ait
nec sibi in hoc noui heretici blandiant᷑ qđ se dicant idolatr

Expanded text:
laude episcopi quem designat apostolus sic ipse intellexit, ut diceretmultumque uersatam cum uiris sanctissimis doctissimisque tractaret, per quos postea factum est, ut antiqua illa consuetudo etiam plenario concilio firmaretur, sine dubitatione demonstraret non solum quam doctus esset in his quae firmissima ueritate perceperat, uerum etiam quam docibilis in his quae minus aduerterat. et tamen, cum manifestissimum sit multo grauius peccare scientem quam nescientem, uellem mihi aliquis diceret, si quis in haeresem incurrat nesciens quantum malum sit, et alius ab auaritia non recedat sciens quantum malum sit, quis eorum sit peior. possum etiam ita proponere: si alius nesciens in haeresem inruat et sciens alius ab idololatria non recedat — quiauaritia quae est idolorum seruitus et ipse Cyprianus eandem sententiam non aliter intellexit, sicut dixi, ad Antonianum scribens ubi ait: nec sibi in hoc noui haeretici blandiantur quod se dicant idololatris
Abbreviated transcription (Latin):
ta & cõm̃data credunt᷑. Hanc gͦ salubrimã consues¬
dinẽ ꝑ agripinũ p̃decessorẽ suũ dic̃ sc̃s cypͥanꝰ qͥsi cepisse cor¬
rigi s sic̃ diligentiꝰ inqͥsita ueritas docuit. quȩ pꝰ magnos
dubitationis fluctꝰ ad plenariĩ c̃cilii c̃firmationẽ ꝑducta
ẽ ueriꝰ credit᷑ ꝑ agripinũ corrũpi cepisse ñ corrigi. irru
ente itaq tam magna questione. cũ de remisfione pecca¬
ced̾as auctoritas agripini & ñ nulloꝵ qͥ ei c̃senserant homi¬
nũ in hac questione deficientiũ. qͥ maluerant aliqͥd no¬
uũ moliri. ꝗͥ tenere c̃suetudinẽ. cuiꝰ defensionẽ ñ intellige¬
bant. irruer̃ in oculos animȩ uerisimiles rationes. & inter
sypͥanũ ꝓpt̃ aliuid c̃tra c̃suetudinẽ qͥd sentir& liberius
expmsisse pͥorẽq dixisse. nͥ ut aliũ si forte exister& cui ẽ
melius reuelatũ gratissime acciꝑos. & ostenđos imitandũ.
nsolũ docendi diligentia. s & ĩa discendi modestia. Si autẽ

Expanded text:
ta creduntur — hanc ergo saluberrimam consuetudinem per Agrippinum prodecessorem suum dicit sanctus Cyprianus quasi coepisse corrigi; sed sicut diligentius inquisita ueritas docuit, quae post magnos dubitationis fluctus ad plenarii concilii confirmationem perducta est, uerius creditur per Agrippinum corrumpi coepissente itaque tam magna quaestione, cum de remissione peccaaecederet auctoritas Agrippini, et nonnullorum qui ei consenserant hominum in hac quaestione deficientium, qui maluerant aliquid novum moliri, quam tenere consuetudinem cujus defensionem non intelligebant; irruerunt in oculos animae verisimiles rationes, et interCyprianum propter aliud contra consuetudinem quid sentiret liberius exprompsisse, prioremque dixisse, nisi ut alium, si forte existeret, cui esset melius revelatum, gratissime acciperet; et ostenderet imitandam, non solum docendi diligentiam, sed etiam discendi modestiam: si autem
Abbreviated transcription (Latin):
merariũ ẽ Uerũ tam̃ si quisꝗͥ nc̃ cogit circũcidi alique more
iudaico & sic baptitari. multo amplius detestat᷑ hoc genus
bumanũ. ꝗ̃ si aliqͥs cogat᷑ rebaptizari. Qua ꝓpt̾ cũ petrus il¬
lud faciens a paulo posteriore corrigit᷑ x pacis atq unitatis
uinculo eustoditꝰ ad martyriũ ꝓmouet᷑ qͣnto facilius & for¬

Expanded text:
merarium est. uerumtamen si quisquam nunc cogat circumcidi aliquem more merarium est. uerumtamen si quisquam nunc cogat circumcidi aliquem more iudaico et sic baptizari, multo amplius detestatur hoc genus humanum quam si aliquis cogatur rebaptizari. quapropter cum Petrus illud faciens a Paulo posteriore corrigitur et pacis adque unitatis uinculo custoditus ad martyrium promouetur, quanto facilius et for
Abbreviated transcription (Latin):
uidaitare : Si potuit inꝗͣ petrus ẽtra regulã ueritatis qũ
pꝰea ȩccł̃ia tenuit cogere gentes uidaitare. cur ñ potute
cypͥanꝰ c̃tra regulã ueritatis quã pꝰ ea tota ȩccł̃ĩa tenuit
cogere hereticos uł scismaticos denuo baptirari: Puto qđ
sine ulla contumelia cypͥanꝰ ep̾c petro apło cõparat᷑. qͥntus
attin& ad martirii coronã. Cȩterũ magis uereri debes
ne in petrũ c̃tumeliosus existã. Quis enĩ nescit illũ aplas
pͥncipatũ culib&s episcopatui p̃ferendũ : Sed &ĩa si dist
cathedrarũ gr̃a. una ẽ tam̃ martirũ gła. Et si forte ses
inucẽ in aliqͦ p̃cedunt corda c̃fitentiũ ac ꝓuera fides
in unitate caritatis morientiũ. dñs nol̾ut cuiꝰ occulta & mi¬
rabili dispensatione grarũ. latro in cruce pendens semel
eũ confitet᷑ & die ipso in paradisũ mitit petrus dñm seqͣris
ter eũ negat.& a corona differt᷑. Hob̾ hunc uidicare te¬

Expanded text:
iudaizare? — si potuit, inquam, Petrus contra regulam ueritatis quam iudaizare? — si potuit, inquam, Petrus contra regulam ueritatis quam postea ecclesia tenuit cogere gentes iudaizare, cur non potuit Cyprianus contra regulam ueritatis quam postea tota ecclesia tenuit cogere haereticos uel schismaticos denuo baptizari? puto quod sine ulla sui contumelia Cyprianus episcopus Petro apostolo conparatur, quantum adtinet ad martyrii coronam. ceterum magis uereri debeo ne in Petrum contumeliosus existam. quis enim nescit illum apostolatus principatum cuilibet episcopatui praeferendum? sed etiamsi distat cathedrarum gratia, una est tamen martyrum gloria, et si forte se inuicem in aliquo praecedunt corda confitentium ac pro uera fide in unitate caritatis morientium, dominus nouerit, cuius occulta et mirabili dispensatione gratiarum latro in cruce pendens semel eum confitetur et die ipso in paradisum mittitur, Petrus dominum sequens ter eum negat et a corona differtur; nobis hinc iudicare te
Abbreviated transcription (Latin):
mȩ quã paulus uindicabat facile c̃sensit. doc uñttũ scilicet
nob̾ c̃cordiȩ & patientiȩ tribuens ut ñ ꝑtinacit̾ nr̃a amen
s quȩ aliqͥndo a fr̃ib & collegis nr̃is utilit̃ & salubrit̃ sugge
runt᷑. si sint uera & legitima ipsa potus nr̃a dicamꝰ. E cce
n&s. alit̃ ꝗ ueritas postulabat. de circũcisione agere solitum
a posteriore apło paulo eẽ correctũ. Sigͦ potuit petrus in
aliqͦ ñ recte ingredi ad ueritatẽ eugłu. tta ut gentes coge¬
r& uidaiare. qđ paulꝰ in ea scribit epła in qua dm̃ testatꝰ
ẽ ñ se m̃tiri. Ait enĩ quȩ aut̃ scribo uob̾ ecce corã dõ qi non
m̃tior. & pꝰ hanc tã scãm atq t̾ribilẽ attestationẽ dñi nan
rauit hȩc om̃ia in quib dix̃. cũ uidissem qi ñ recte ingredi¬
unt᷑ ad ueritatẽ eugłu. dixi petro corã om̃ib Si tu cum si
uideus gentilit̾̃ & ñ uidaice uius. quẽ ad modũ gentes cogis

Expanded text:
mae quam Paulus uindicabat facile consensit, documentum scilicet mae quam Paulus uindicabat facile consensit, documentum scilicet nobis et concordiae et patientiae tribuens, ut non pertinaciter nostra amemus, sed quae aliquando aruntur, si sint uera et legitima, ipsa potius nostra dicamus. ecce net, aliter quam ueritas postulabat de circumcisione agere solitum a posteriore apostolo Paulo esse correctum. si ergo potuit Petrus in aliquo non recte ingredi ad ueritatem euangelii, ita ut gentes cogeret iudaizare, quod Paulus in ea scribit epistula in qua deum testatus est non se mentiri — ait enim: quae autem scribo uobis, ecce coram deo quia non mentior et post hanc tam sanctam adque terribilem adtestatrauit haec omnia in quibus dixit: cum uidissem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii, dixi Petro coram omnibus: si tu cum sis Iudaeus gentiliter et non iudaice uiuis, quemadmodum gentes cogis
Abbreviated transcription (Latin):
prias conferentib in c̃cilio. statuit hereticosuł scismaticos
idẽ om̃s qͥ extra unius ȩccłiȩ cõmunionẽ st baptisiũ non
lab̃e & idõ quisqͥs ab eis baptiratꝰ ad ȩccłiam uenerit. esse
nȩccł̃ia baptitandũ. Hon me tros auctoritas cypͥani qr
reficit humilitas cypͥani. Magnũ qͥdẽ meritũ norumꝰ copri¬
ani ep̃i & martiris. Sed nũqͥd maiꝰ ꝗ petri apłi & maruris:
de qͦ idẽ cypͥanꝰ in epła ad quintũ ita loquit᷑ Nlã nec petrꝰ
uq̃t quẽ pͥmũ dñs elegit & suꝑ quẽ ȩdificauit ȩccłiã suam.
cusecũ paulus de circũcisione pꝰ modũ disceptarit uundi¬
cauit sibi aliqͥd insolent̃. aut arrogant̃ assupsit ut dice¬
ros se pͥmatũ ⁊ tenere.  obtẽꝑari a nouellis& posteris
sbi potius oportere. nec despex paulũ qđ ȩccłiae prius
ꝑsecutor fuiss&. s consiliũ ueritatis ad misit. & rationi legnti¬

Expanded text:
prias conferentibus in concilio statuit haereticos uel schismaticos, prias conferentibus in concilio statuit haereticos uel schismaticos, id est omnes qui extra unius ecclesiae communionem sunt, baptismum non habere, et ideo quisquis ab eis baptizatus ad ecclesiam uenerit esse in ecclesia baptizandum.\' non me terret auctoritas Cypriani, quia reficit humilitas Cypriani. magnum quidem meritum nouimus Cypriani episcopi et martyris, sed numquid maius quam Petri apostoli et martyrista loquitur: nam nec Petrus, inquit, quem primum dominus elegit et super quem aedificauit ecclesiam suam, cum secum Paulus de circumcisione postmodum disoeptaret, uindicauit sibi aliquid insolenter aut arroganter adsumpsit, ut diceret se primatum tenere et obtemperari a nouellis et posteris sibi potius oportere, nec despexit Paulum quod ecclesiae prius persecutor fuisset, sed consilium ueritatis admisit et rationi legiti
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑit. & ad remissionẽ peccatoꝵ. & ad scĩficationẽ uit
qđ sine fructu extra portabant᷑. Holite gͦ nob̾ aucto¬
ritatẽ obicere cypͥani. ad baptismi repeticionẽ. s ten¬
te nob̃cũ exemplũ cypͥani ad unitatis conseruationen
Nondũ enĩ diligent̃ illa questio baptismi ꝑtractata ẜ tan
salubrimã c̃suetudinẽ tenebat ȩcłia in ipsis qͦq scisms¬
ticis & hereticis corrigere qđ prauũ ẽ ñ iterare qđ das
ẽ. sanare qđ uulneratũ ẽ ñ curare qđ sanũ ẽ Quã csa¬
etudinẽ credo ex apłica traditione uenientẽ. sic̃ mi

Expanded text:
coepit et ad remissionem peccatorum et ad sanctificationem uitae coepit et ad remissionem peccatorum et ad sanctificationem uitae quod sine fructu extra portabant? Nolite ergo nobis auctoritatem obicere Cypriani ad baptismi repetitionem, sed tenete nobiscum exemplum Cypriani ad unitatis conseruationem. nondum enim erat diligenter illa quaestio baptismi pertractata, sed tamen saluberrimam consuetudinem tenebat ecclesia in ipsis quoque schismaticis et haereticis corrigere quod prauum est, non iterare quod datum est, sanare quod uulneratum est, non curare quod sanum est. quam consuetud
Abbreviated transcription (Latin):
uqͥd erat aliqͥd qđ docere cupiebant illi ꝑsecutoree:
pitat᷑ qđ gladio minante. ꝗͣ qđ lingua insidiante cõ¬
nitit᷑. Ad ista respondete lupi rapaces. qui pellibus
aunis indui cupientes. beati cypͥani literas ꝓ uob̾ eẽ
irbitramini: Contaminabat cypͥanũ sacrilegiũ scisma¬
alieno posst̃ in unitate c̃taminari in nocentes. si scisma¬
tis sacrilegio ñ posst̃: Quare uosg separastis: Quare cun
leuiora quȩ fingitis fugitis. ipsũ sacrilegiũ scismatis qđ s̃
om̃ib grauius cõmisistis: An forte iã plac& fateri ñ fius
iã illos uł scismaticos uł hereticos. qͥ extra cõmunionem
qr transeundo ad ȩccłiam et errores suos pͥstinos anath¬
aut̃ uener̃ & anathematirato p̃terito errore in ȩcđi
pacẽ ꝑ manꝰ impositionẽ recepti st̃. tc̃ in caritate rd¬
catis atq fundatis sine qua infructuosa st̃ cȩtera ꝓdess

Expanded text:
umquid erat aliud quod docere cupiebant illi christianoruumquid erat aliud quod docere cupiebant illi christianoruputatur quod gladio minante, quam quod lingua insidiante committitur? Ad ista respondete, lupi rapaces, qui pellibus ouinis indui cupientes beati Cypriani litteras pro uobis esse arbitramini: contaminabat Cyprianum sacrilegium schismaalieno possunt in unitate contaminari innocentes, si schismatis sacrilegio non possunt? quare uos ergo separastis? quare, cum leuiora quae fingitis fugitis, ipsum sacrilegium schismatis quod est omnibus grauius commisistis? an forte iam placet fateri non fuisse iam illos uel schismaticos uel haereticos, qui extra communionem quia transeundo ad Ecclesiam, et errores suos pautem uen-erunt et anathemato praeterito errore in ecclesiae pacem per manus inpositionem recepti sunt, tunc in caritate radicatis adque fundatis, sine qua infructuosa sunt cetera, prodesse