comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
men si separatum a corpore uidere¬
mus. non diceremus tam pulchrũ
qũa in illa conexione membroꝵ.
cum loco suo positus in uniuerso
corpore cerneretur. Ea uero quȩ
peccando amittunt decus propri¬
um: nullomodo tamen efficiunt.
ut non etiam ipsa recte ordinata¬
sint: cum tota atq uniuersa bona
sunt. Homo igitur ante peccatũ.
& in suo genere utiq bonus erat:
sed scriptura prȩtermisit hoc dice¬
re. ut illud potius diceret. quod fu¬
turũ aliquid prȩnuntiaret. Non
enim falsum de illo dictum est.
Qui enĩ singillatim bonus ẽ. ma¬
gis utiq cum om̃ib bonus est.
Non autẽ quando cum om̃ib
bonus est: sequit᷑ ut etiam singilla¬
tim bonus sit. Moderatum est itaq
ut id diceretur quod & in p̃senti
uerum esset. ꝙ prȩscientiam signifi¬
caret futuri. Ds̃ enĩ naturarum op¬
timus conditor. peccantium uero u¬
stissimus ordinator est: ut etiã siqua
singillatim fiunt delinquendo de

Expanded text:
men, si separatum a corpore uideremen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et praescientiam significaret futuri. deus enim naturarum optimus conditor, peccantium uero iustissimus ordinator est, ut etiam, si qua singillatim fiunt delinquendo de
Abbreviated transcription (Latin):
nent: nisi forte illa ꝙ singillatim in
suo genere. & cum cȩteris uniuersa¬
liter dici bona meruerunt: ꝙ homo
factus ad imaginem di. non nisicũ
cȩteris hoc dici meruit: An quia ꝑ¬
fetus nondum erat. quia nondũ
erat in paradiso constitutus: quasi
uero postea qũa ibi constitutus est.
dictum sit quod hic prȩtermissum
est: Quid ergo dicemus: An quia
presciebat ds̃ hominem peccaturũ.
nec in suȩ imaginis ꝑfectione man¬
surum: non singillatim. sed cum cȩte¬
ris eum dicere uoluit bonum. uelut
intimans quid ẽẽt futurus. Quia cun
cta quȩ facta sunt. in eo quod facta
sunt. quantũ acceperunt manent.
sicut uł illa quȩ non peccauert̃.
uł illa quȩ peccare non possunt: ꝙ
singula bona & in uniuerso bona
stra additum est ualde: quia et
corporis membra si etiã singula
pulcra sunt. multo sunt tamen
in uniuersi corporis compage uni¬
uersa pulchriora. quia oculum uer¬
bigrã placitum atq laudatum. ta¬

Expanded text:
nent ? nisi forte illa et singillatim in nent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum, uelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia stra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, ta
Abbreviated transcription (Latin):
pareat arida. sub infertur. & sic est
factum: ac deinde non dicitur. & fe¬
cit ds. sed tamen ita repetitur.&.
congregata est aqua in congregatio¬
nem suam. & cȩtera. Quod autẽ non
singillatim ut in cęteris etiam de hu¬
mana creatura dixit. ꝙ uidit d̃s qr
bonum est: sed post hominẽ factum.
datamq illi potestatẽ uel dominan¬
di uł edendi. subintulit de om̃ibus.
& uidit ds om̃ia quȩ fecit. & ecce
bona ualde. merito quęri potest. Po¬
tuit enĩ primo reddi homini sin¬
gillatim. quod singillatim cȩteris
quȩ ante facta sunt reddituin est:
tum demum de om̃ib dici quȩ fe¬
cit ds̃. & ecce bona ualde. An forte
quia sexto die ꝑficiuntur om̃ĩa. ꝓpt̃ea
de om̃ib dicendum fuit. uidit ds̃
om̃ia quȩ fecit .& ecce bona ualde:
non singillatim de his quȩ ipso die
facta sunt: Cur ergo de pecorib &
bestiis ꝙ̃. reptilib terrȩ dic̾tum est.
quȩ ad eundem diem sextum perci¬

Expanded text:
pareat arida, subinfertur: et sic est pareat arida, subinfertur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen ita repetitur: et congregata est aqua in congregationem suam et cetera. Quod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim primo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum perti
Abbreviated transcription (Latin):
seminale. & cȩtera. Nam si ad om̃ia
quȩ supradicta sunt retulerimus qd̃
ait. & sic est factum: consequens erit
ut fateamur etiam creuisse illos iam
& multiplicatas implesse terrã in eo¬
dem sexto die. quod eadem scriptu¬
ra attestante post multos annos inue
nimus factum. Quaꝓpter cum data
eẽt hȩc facultas edendi . &. hoc dõ di¬
cente homo cognouisset: dicitur. &̾
sic est factũ: in hoc utiq quod do di¬
cente homo cognouit. Nam si id
etiam nunc egisset. id est in ȩscam
illa quȩ data sunt etiã uescendo
assumpsisset: seruaretur illa con¬
suetudo scripturȩ. ut postea qũa
dictum est . ꝙ sic est factum. quod ad
exprimenda prȩcedentẽ cognitionẽ
ꝑtinet: deinde inferretur etiã ipsa
oꝑatio. ac diceretur: & acceperunt
ꝙ. ederunt. Poterat enim ita dici. eti¬
am si non rursus nominaretur ds.
sicut illo loco postea quam dictũ
est. congregetur aqua quȩ est sub
cȩlo in congregationẽ unam. & ap¬

Expanded text:
seminale et cetera. nam si ad omnia, seminale et cetera. nam si ad omnia, quae supra dicta sunt, rettulerimus, quod ait: et sic est factum, consequens erit, ut fateamur etiam creuisse illos iam et multiplicatos inpleuisse terram in eodem sexto die, quod eadem scriptura testante post multos annos factum inuenimus. quapropter, cum data esset facultas haec edendi, et hoc deo dicente homo cognouisset, dicitur: et sic est factum, in hoc utique, quod deo dicente homo cognouit. nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum est: et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur deus, sicut illo loco, posteaquam dictum est: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et ad
Abbreviated transcription (Latin):
illos: ut iam etiã corpus factum
intelligat᷑. Rursum ne quisqua
arbitraret᷑ ita factum. ut in homine
singulari uterq sexus ex primeretur
sicut interdum nascuntur quos an¬
droginos uocant: ostendit se singu¬
larem numerum ꝓpter coniuncłio¬
nis unitatẽ posuisse: & quod de ui¬
ro mulier facta est: sicut postea ma¬
nifestabitur. cum id quod hic breu¬
ter dictum est. diligentius cȩperit
explicari. Et ideo pluralem nume¬
rum continuo subiecit dicens. fecit
eos. &. benedixit eis. Sed ut iam diri.
diligentius in consequenti scriptura
de hominis creatione requiremus:
Nunc aduertendum ẽ quod postea¬
quã dixit. & sic est factum. statun
subiecit: & uidit ds om̃ia quȩ fect
&. ecce bona ualdẽ. Ubi intelligitur
potestas & facultas ipsa data natu¬
rȩ humanȩ: sumendi ad ȩscam pa-¬
bulum agri &. fructus ligni. Ad hoc
enim intulit. & sic est factum: quod
ab illo loco inchoauerat ubi ait. et
dixit ds. ecce dedi uobis pabulum

Expanded text:
illos, ut iam etiam corpus factum illos, ut iam etiam corpus factum intellegatur. rursus ne quisquam arbitraretur ita factum, ut in homine singulari uterque sexus exprimeretur, sicut interdum nascuntur, quos androgynos uocant, ostendit se singularem numerum propter coniunctionis unitatem posuisse et quod de uiro mulier facta est, sicut postea manifestabitur, cum id, quod hic breuiter dictum est, diligentius coeperit explicari; et ideo pluralem numerum continuo subiecit dicens: fecit eos et benedixit eos. sed, ut iam dixi, diligentius in consequenti scriptura de hominis creatione requiremus. Nunc aduertendum est, quod, posteaquam dixit: et sic est factum, statim subiecit: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, ubi intellegitur potestas et facultas ipsa data naturae humanae sumendi ad escam pabulum agri et fructus ligni. ad hoc enim intulit: et sic est factum, quod ab illo loco inchoauerat, ubi ait: et dixit deus: ecce dedi uobis pabulum
Abbreviated transcription (Latin):
mulier autẽ inquit gła est uiri. Itaq
quamuis hoc in duob hominib
diuersi sexus. exterius scđm corpus
figuratum sit: quod etiã in una ho¬
minis mente interius intelligatur:
tamen & femina. quia corpore est¬
femina. renouatur etiam ipsa in sp̃u
mentis suȩ in agnitionem d̃i scdm
imaginem eius qui creauit. ubi ñ
est masculus &. femina. Sicut autẽ
ab hac grã renouationis &. reforma¬
tione imaginis di non separantur
feminȩ. qũauis in sexu corporis ea¬
rum aliud figuratum sit scdm
quod solus uir dicitur ẽẽ imago
& gła di: sic & in ipsa prima con¬
ditione hominis. scđm id quod
& femina homo erat habebat uti¬
q mentẽ suam: eandemq rationa¬
lem: scđm quam ipsa quoq facta
est ad imaginem dĩ Sed ꝓpter uni¬
tatem coniunctionis: fecit inquit¬
ds hominem ad imaginẽ dĩ. Ac ne
quisqu̾a putaret solum sp̃m homi¬
fieret ad imagnẽ di: fecit illum in¬
quit. masculum g. feminã fecit

Expanded text:
mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque mulier autem, inquit, gloria uiri est itaque quamuis hoc in duobus hominibus diuersi sexus exterius secundum corpus figuratum sit, quod etiam in una hominis interius mente intellegitur, tamen et femina, quia corpore femina est, renouatur etiam ipsa in spiritu mentis suae in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit, ubi non est masculus et femina. sicut enim ab hac gratia renouationis et reformatione imaginis dei non separantur feminae, quamuis in sexu, corporis earum aliud figuratum sit, secundum quod uir solus dicitur esse imago et gloria dei, sic et in ipsa prima conditione hominis secundum id, quod et femina homo erat, habebat utique mentem suam eandemque rationalem, secundum quam ipsa quoque facta est ad imaginem dei. sed propter unitatem coniunctionis, fecit deus, inquit, hominem ad imaginem dei. ac ne quisquam putaret solum spiritum homipiritum fieret ad imaginem dei, fecit illum, inquit, masculum et feminam fecit
Abbreviated transcription (Latin):
gentiam quib reficiant᷑. nisi morta¬
lib corporib ẽẽ non posse. Non¬
nulli autẽ etiam hoc suspicati sunt.
nunc interiorem hominem factum.
corpus autẽ hominis postea cũ ait
scriptura. & finxit d̾s hominem
de limo terrȩ: ut quod dictum ẽ
fecit. ad sp̃m ꝑtineat. quod autem
finxit. ad corpus. nec attendert̃
masculum &. feminã. non nisi se¬
cundum corpus fieri potuisse. Licet
enim subtilissime disseratur. ipsam
mentẽ hominis in qua factus est
ad imaginẽ di. quanda scilicet ra¬
dionalem uitam distribui in ȩter¬
nȩ contemplationis ueritatẽ. et
in rerum temporalium administra¬
tionem. atq ita fieri quasi mascu¬
lum & feminã. illa parte consulen¬
te. hac obtemperante: in hac tamen
distributione non recte dicitur ima¬
go dĩ. nisi illud quod inheret contẽ¬
plandȩ in cõmutabili ueritati. In
cuius rei figura paulus apłs uirum
tantũ dicit imaginem q głam dei:

Expanded text:
gentiam, quibus reficiantur, nisi mortagentiam, quibus reficiantur, nisi mortalibus corporibus esse posse. Nonnulli autem etiam hoc suspicati nunc interiorem hominem factum, corpus autem hominis postea, cum ait Scriptura, Et finxit Deus hominem de limo terrae: ut quod dictum est, fecit, ad spiritum pertineat; quod autem, finxit, ad corpus. Nec attendunt masculum et feminam nonnisi secundum corpus fieri potuisse. licet enim subtilissime disseratur ipsam mentem hominis, in qua factus est ad imaginem dei, quandam scilicet rationalem uitam, distribui in aeternae contemplationis ueritatem et in rerum temporalium administrationem, atque ita fieri quasi masculum et feminam illa parte consulente, hac obtemperante: in hac tamen distributione non recte dicitur imago dei, nisi illud, quod inhaeret contemplandae incommutabili ueritati. in cuius rei figura Paulus apostolus uirum tantum dicit imaginem et gloriam dei;
Abbreviated transcription (Latin):
tem semen. & lignum fructiferũ. &.
herbam uiridem: difficile est dicere.
Si enim peccato mortalis effectus est:
utiq ante peccatum non indigebat
talib cibis. Neq enim posset corpus
illud fame corrumpi. Nam illud
quod dictum est. crescite & multipli¬
camini . &. implete terram. quanqͣm
nisi ꝑ concubitum maris & feminȩ
fieri non posse uideatur. unde hinc
quoq mortalium corpoꝵ existit in¬
dicium: potest tamen dici alium
modum eẽ potuisse in corporibus
immortalibus. ut solo piȩ caritatis
affectu nulla corruptionis concu¬
piscentia filii nascerent᷑: nec mortu¬
is parentib successuri. nec ipsi mo¬
rituri. donec t̾ra immortalib ho¬
minib implerctur: ac sic instituto
iusto & scõ popło. qualem post re-¬
surrectionem futurum credimus:
nascendi etiam modus fieret. Potest
quidem dici .& quomͦ dicatur alia
consideratio est: sed non etiam hoc
quisqũa dicere audebit. ciboꝵ indi¬

Expanded text:
tem semen et lignum fructiferum et tem semen et lignum fructiferum et herbam uiridem, difficile est dicere. si enim peccato mortalis effectus est, utique ante peccatum non indigebat talibus cibis. neque enim posset corpus illud fame corrumpi. nam illud, quod dictum est: crescite et multiplicamini et inplete terram, quamquam nisi per concubitum maris et feminae fieri non posse uideatur — unde hinc quoque mortalium corporum existit indicium — potest modum esse potuisse in corporibus immortalibus, ut solo piae charitatis affectu, nulla corruptionis concupiscentia filii nascerentur, nec mortuis parentibus successuri, nec ipsi morituri; donec terra immortalibus hominibus impleretur, ac sic instituto justo et sancto populo, qualem post resurrectionem futurum cnascendi etiam modus fieret: potest quidem dici et, quomodo dicatur, alia consideratio est; sed non etiam hoc quisquam dicere audebit ciborum indi
Abbreviated transcription (Latin):
creaturȩ. deinde in aliqua creatura.
quȩ rationalis non ẽẽt. Quia uero
& ista rationalis creatura est: & ipsa
cadem agnitione ꝑfecta ẽ. Sicut enĩ
post lapsum peccati homo inagni¬
tionem dĩ renouatur. scđm imagi¬
nem eius qui creauit eum: ita in ipsa
agnitione creatus ẽ: antequa delicto
ueterasceret. unde rursus in eandẽ
agnitionem reuocaretur. Quȩ autẽ
non in ea cognitione creata sunt.
quia siue corpora siue irrationales
animȩ creabant᷑: primo facta est
increatura intellectuali cognitio eo¬
rum. a uerbo quo dictum est. ut fie¬
rent. propter quam agnitionem pri-¬
mo dicebatur. & sic est factum: ut
ostenderetur facta ipsa cognitio. in
ea natura quȩ hoc in uerbo dĩ ante
cognoscere poterat: ac deinde fiebañ
ipsȩ corporales et irrationales creatu¬
rȩ. propter quod deinceps addebatur.
q fecit ds. Quomͦ autẽ homo immor¬
talis factus sit. & acceꝑit ad escam cũ
aliis animalib herbam pabuli feren¬

Expanded text:
creaturae, ac deinde in aliqua creatura creaturae, ac deinde in aliqua creatura quae rationalis non esset: quia vero et ista rationalis creatura est, et ipsa eadem agnitione perfecta est. sicut enim post lapsum peccati homo in agnitione dei renouatur secundum imaginem eius, qui creauit eum, ita in ipsa agnitione creatus est, antequam delicto ueterasceret, unde rursus in eadem agnitione renouaretur. quae autem non in ea cognitione creata sunt, quia siue corpora siue inrationales animae creabantur, primo facta est in creatura intellectuali cognitio eorum a uerbo, quo dictum est, ut fierent, propter quam cognitionem primo dicebatur: et sic est factum, ut ostenderetur facta ipsa cognitio in ea natura, quae hoc in uerbo dei ante cognoscere poterat; ac deinde fiebant ipsae corporales et inrationales creaturae, propter quod deinceps addebatur: et fecit deus. Quomodo autem inmortalis factus sit homo et acceperit ad escam cum aliis animalibus herbam pabuli feren
Abbreviated transcription (Latin):
uerbi di ꝑ quod creabat᷑. atq ipsa co¬
gnitio illi esset ab uformitate sua
conuerti ad formantẽ dm̃. & crea¬
ri atq formari. postea uero in cȩteris
creaturis dicitur. & sic est factũ. ubi
significatur in illa luce. hoc ẽ in in¬
tellectuali creatura prius facta uer¬
bi cognitio. ac deinde cum dicit᷑. ꝙ.
fecit ds̃. ipsius creaturȩ genus fien
demonstratur. quod in uerbo di di¬
ctum erat ut fieret. Hoc &. in ho¬
minis conditione seruatur. Dixit
enim ds. faciamus hominẽ adima¬
ginem & similitudinẽ nr̃am: & cȩte¬
ra. ac deinde non dicitur. & sic est
factum. sed iam subinfertur. &. fecit
ds hominem adimaginẽ dĩ: quia
ꝙ. ipsa natura scilicet intellectualis
est. sicut illa lux: ꝙ ꝓpterea hoc est ei
fieri. quod est agnoscere uerbum
di per quod fit. Nam si diceret᷑. ꝙ sic
est factum . &. postea subinferretur.
ꝙ fecit ds: quasi primũ factum intel¬
ligeretur in cognitione rationalis

Expanded text:
uerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa couerbi dei, per quod creabatur, atque ipsa cognitio illi esset ab informitate sua conuerti ad formantem deum et creari atque formari, postea uero in ceteris creaturis dicitur: et sic est factum, ubi significatur in illa luce, hoc est in intellectuali creatura, prius facta uerbi cognitio, ac deinde, cum dicitur: et fecit deus, ipsius creaturae genus fieri demonstratur, quod in uerbo dei dictum erat, ut fieret: hoc et in hominis conditione seruatur; dixit enim deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram et cetera. ac deinde non dicitur: et sic est factum, sed iam subinfertur: et fecit deus hominem ad imaginem dei, quia et ipsa natura scilicet intellectualis est sicut illa lux, et propterea hoc est ei fieri, quod est agnoscere uerbum dei, per quod fit. Nam si diceretur: et sic est factum, et pEt fecit Deus; quasi prius factum intelligeretur in cognitione rationalis
Abbreviated transcription (Latin):
irrationabilib animantib antecellit.
Id autẽ est ipsa ratio. uł mens. uł intel¬
ligentia: uł siquo alio uocabulo com¬
modius appellatur. Unde ꝙ apłs di¬
cit. Renouamini autẽ sp̃u mentis ur̃ȩ
& induite nouum hominẽ qui reno¬
uatur in agnitionẽ dĩ scdm imaginẽ
eius qui creauit eum: satis ostendens
ubi sit homo creatus ad imaginem
di: quia non corporis liniamentis. sed
forma quadam intelligibili mentis
illuminatȩ. Ac ꝑ hoc ficut in illa pri¬
ma lucȩ. si in eo nomine recte intelligi¬
tur facta lux intellectualis. particeps
ȩternȩ atq incommutabilis sapientiȩ
di non dictum ẽ. & sic est factum. ut
inde repeteret᷑. & fecit ds: quia sicut
iam quantum potiumus disseriumus.
non fiebat cognitio aliqua uerbi dĩ
in prima creatura ut post eam cogni¬
dionem inferius crearetur. quod in
eo uerbo creabatur: sed ipsa primo
creabatur lux. in qua fieret cognitio

Expanded text:
inrationalibus animantibus antecellit. inrationalibus animantibus antecellit. id autem est ipsa ratio uel mens uel intellegentia uel si quo alio uocabulo commodius appellatur. unde et apostolus dicit: renouamini in spiritu mentis uestrae et induite nouum hominem, qui renouatur in agnitionem dei secundum imaginem eius, qui creauit eum, satis ostendens, ubi sit homo creatus ad imaginem dei, quia non corporis liniamentis, sed forma quadam intellegibili mentis inluminatae. Ac per hoc, sicut in illa prima luce, si eo nomine recte intellegitur facta lux intellectualis particeps aeternae atque incommutabilis sapientiae dei, non dictum est: et sic est factum, ut deinde repeteretur: et fecit deus, quia, sicut iam, quantum potuimus, disseruimus, non fiebat cognitio aliqua uerbi dei in prima creatura, ut post eam cognitionem inferius crearetur, quod in eo uerbo creabatur, sed ipsa primo creabatur lux, in qua fieret cognitio
Abbreviated transcription (Latin):
net dicens. & fecit d̾s hominẽ ad ima¬
ginem dĩ. non quasi pater ad imagi¬
nem filii. aut filius ad imaginem pa¬
tris. alioquin non uere dictum ẽ. ad
imaginem nr̃ãm. si ad patris solius.
aut filii solius imaginem factus est
homo: sed ita dictum est. fecit ds ad
imaginem di. tanqu̾a diceretur. fecit
d̾s ad imagin̾ẽ suam. Cum autem
nunc dicitur ad imaginẽ dĩ. cum su¬
perius dictum sit ad iaginẽ nr̃am:
significatur quod non id agat illa
pluralitas ꝑsonarũ. ut plures deos uł
dicamus uel credamus uł intelliga¬
ꝓpter quam trinitatẽ dictum ẽ ad ima¬
ginem nrãm. unum dm̃ accipiamus.
propter quod dictum ẽ. ad imaginẽ
di. Hic etiam illud non est prȩtereun
dum: quia cum dixisset ad imaginẽ
nrãm. statim subiunxit. & habeat po¬
testatem piscium maris & uolatilium
cęli .ꝙͣ. cȩteroꝵ animaliũ rationis exꝑ¬
tium: ut uidelicet intelligamus in eo
factum hominẽ ad imaginẽ dei. in qͦ

Expanded text:
net dicens: et fecit deus hominem ad imanet dicens: et fecit deus hominem ad imaginem dei, non quasi pater ad imaginem filii aut filius ad imaginem patris — alioquin non uere dictum est: ad imaginem nostram, si ad patris solius aut ad filii solius imaginem factus est homo — sed ita dictum: fecit deus ad imaginem dei, tamquam diceretur: fecit deus ad imaginem suam. cum autem nunc dicitur: ad imaginem dei, cum superius dictum sit: ad imaginem nostram, significatur, quod non id agat illa pluralitas personarum, ut plures deos uel dicamus uel credamus uel intellegaanctum — propter quam trinitatem dictum est: ad imaginem nostram — unum deum accipiamus, propter quod dictum est: ad imaginem dei. Hic etiam ildum, quia cum dixisset: Ad imaginem nostram, statim subjunxit: Et habeat potestatem piscium maris et caeli et ceterorum animalium rationis expertium, ut uidelicet intellegamus in eo factum hominem ad imaginem dei, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
lum seminale seminans semen. qͦd
est suꝑ omnem terrã. &. omne lignũ
quod habet in se fructum seminiᷤᷤse¬
minalis uobis erit ad escam. & om̃i¬
b bestiis terrȩ. & om̃ib uolatilibus
cȩli. & omni reptili repenti suꝑ terrã.
quod habet in se sp̃m uitȩ . &. omne
pabulum uiride in ȩscam. Et factũ
est sic. Et uidit d̾s om̃ia quȩ fecit :¬
& ecce bona ualde. Et facta est ue¬
spera. & factum est mane. dies sextus
Etiam atq etiam de natura hominiᷤ:
post erit uberius considerandi & dili¬
gentius disserendi locus. Nunc tam̃
ut oꝑa sex dierum nr̃a inquisitio per-¬
tractatioq concludat: hoc primum
breuiter dicimꝰ. non indifferenter acci¬
piendum quod in aliis oꝑibus dicit᷑.
dixit ds fiat. hic autẽ dixit ds facia¬
mus hominem ad imaginẽ & simili¬
tudinem nr̃am: ad insinuandam sci-¬
licet ut ita dicam pluralitatẽ ꝑso¬
narum: ꝓpter patrem & filium &
sp̃m sc̃m. Quam tam̃ deitatis uni¬
tatem intelligendam. statim ammo¬

Expanded text:
num sativum, seminans semen quod est super omnem terram; et omne lignum quod habet in se fructum seminiminalis — uobis erit ad escam et omnibus bestiis terrae et omnibus uolatilibus caeli et omni reptili repenti super terram, quodhabetin se spiritum uitae - et omne pabulum uiride in escam. et factum est sic. et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde. et facta est uespera, et factum est mane dies sextus. etiam atque etiam de natura hominis post erit uberior considerandi et diligentius disserendi locus. nunc tamen, ut opera sex dierum nostra inquisitio pertractatioque concludat, hoc primum breuiter dicimus non indifferenter accipiendum, quod in aliis operibus dicitur: dixit deus: fiat, hic autem: dixit deus: faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, ad insinuandam scilicet, ut ita dicam, pluralitatem personarum propter patrem et filium et spiritum sanctum. quam tamen deitatis unitatem intellegendam statim admo
Abbreviated transcription (Latin):
si possunt hȩc melius intelligi non so¬
lum non resisto. uerumetiam faueo.
Nunc tamen de anima qũa ds inspi¬
rauit homini sufflando in eius faciẽ
nichil confirmo: nisi quia ex do sic est.
ur non sit substantia dĩ : &. sit incorpo¬
rea. id est non sit corpus sed sp̃s: non
de substantia dĩ genitus nec de sub¬
stantia di ꝓcedens. sed factus a dõ: nec
ita factus. ut in eius naturam natu¬
ra ulla corporis uł irrationalis ani.¬
mȩ uerteretur. ac ꝑhoc de nichilo. & qͦd
sit immortalis scđm quendã uitȩ mo¬
dum. quem nullomͦ potest amittere.
merito etiam mortalis possit intelligi:
qm uerã immortalitatẽ solus ille ha¬
bet. de quo proprie dictum ẽ. qui solus
haber immortalitatẽ. Cȩtera quȩ in hoc
libro disceptando locutus sum ad hoc
ualeant legenti: ut aut nouerit qũe¬
ad modum sine affirmandi temerita¬
te quȩrenda sint. quȩ non aperte
sertptura loquitur: aut si ei queren¬

Expanded text:
si possunt haec melius intelligi, non sosi possunt haec melius intelligi, non solum non resisto, verum etiam faveo. 43. Nunc tamen de anima, quam Deus inspiravit homini sufflando in ejus faciem, nihil confirmo, nisi quia ex Deo sic est, ut non sit substantia Dei; et sit incorporea, id est, non sit corpus, sed spiritus; non de substantia Dei genitus, nec de substantia Dei procedens, sed factus a Deo; nec ita factus ut in ejus naturam natura ulla corporis vel irrationalis animae verteretur; ac per hoc, de nihilo: et quod sit immortalis secundum quemdam vitae modum, merito etiam mortalis possit intelligi; quoniam veram immortalitatem solus ille habet, de quo proprie dictum est, Qui solus habet immortalitatem . Caetera quae in hoc libro disceptando locutus sum, ad hoc valeant legenti, ut aut noverit quemadmodum sine affirmandi temeritate quaerenda sint quae non aperte Scriptura loquitur; aut, si ei quaeren
Abbreviated transcription (Latin):
b distat. non horarum tantum s
etiam dierum. Curet quoq ostende¬
re quomodo utrumq uerum sit. qd̃
contrarium uideri potest: & dm̃ in die
septimo ab om̃ib oꝑib suis requieus¬
se. quod geneseos liber dicit: & usq
nunc eum oꝑari quod dñs dicit. Re¬
spiciat etiam quȩ dicta sunt consum¬
mata. quomͦ eãdem dicta sint inchoa¬
ta. His enim om̃ib diuinȩ scripturȩ
testimoniis. qua esse ueracem nemo
dubitat. nisi infidelis aut impuis. ad
illam sententiam ducti sumus. ut di¬
ceremus dm̃ ab exordio scl̃i primitus
simul omĩa creauisse. quȩdam condi¬
tis iam ipsis naturis. quȩdam p̃con¬
ditis causis: sicut non solum p̃sentia.
uerum etiam futura fecit om̃ps: ꝙ ab
eis factis requieuit. ut coꝵ deinceps
amministratione. atq regimine. crea¬
ret etiam ordines tempoꝵ & tempora¬
lium. quia q consummauerat eappt̃
om̃ium generum terminationẽ. ꝙ
ꝓpter inchoata usq nunc oꝑaretur. Sed

Expanded text:
bus distat, non horarum tantum, sed bus distat, non horarum tantum, sed etiam dierum. curet quoque ostendere, quomodo utrumque sit uerum, quod contrarium uideri potest, et deum in die septimo ob omnibus operibus suis requieuisse, quod Geneseos liber dicit, et usque nunc eum operari, quod dominus dicit. respiciat etiam quae dicta sunt consummata, quomodo eadem dicta sint inchoata. His enim omnibus diuinae scripturae testimoniis, quam esse ueracem nemo dubitat nisi infidelis aut inpius, ad illam sententiam ducti sumus, ut diceremus deum ab exordio saeculi primum simul omnia creauisse, quaedam conditis iam ipsis naturis, quaedam praeconditis causis; sicut non solum praesentia, uerum eteis factis requievit, ut eorum deinceps administratione atque regimine crearet etiam ordines temporum et temporalium: qui et consummaverat ea propter omnium generum terminationem, etpropter inchoata usque nunc operetur. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
bestias agri.ꝙ. cȩtera uolatilia cęli.
quasi quȩ minus uł terra sexto. uł
aqua quinto die ꝓdurit. sed om̃s
bestias inquit ꝙ& om̃ia uolatilia. Nec¬
non & illud cogitet qu̾eadmodum
ds ꝙ sex dieb fecerit om̃ia. primo
ipsum diem. scdo firmamentũ. tertio
speciem maris &. terrȩ. atq ex terra
herbam & ligna: quarto luminaria
& sydera: quinto aquarum anima¬
lia: sexto terrȩ: & postea dicatur cũ
factus est dies fecit ds cęlum & trã.
& omne uiride agri. quando quidẽ
cum factus ẽ dies. non fecit nisi ipsũ
diem: quomͦ etiam omne uiride agn
fecerit antequam esset suꝑ terrã. ꝙ̃.
omne fenum antequ̾a exoriret᷑: tunc
enim factum cum exortum est. ñ ante¬
quam exoriretur. quis non diceret.
nisi scripturȩ uerba reuocarent. Memi¬
nerit etiam scriptũ esse. qui uiuit in-
ȩternum creauit om̃ia simul: &. uideat
qũeadmodum simul creata dici pos¬
sunt. quoꝵ creatio spatiis temporali¬

Expanded text:
bestias agri et cetera uolatilia caeli, bestias agri et cetera uolatilia caeli, quasi quae minus uel terra sexto die uel aqua quinto die produxerit, sed omnes bestias, inquit, et omnia uolatilia. necnon et illud cogitet, quemadmodum deus et sex diebus fecerit omnia: primo ipsum diem, secundo firmamentum, tertio speciem maris et terrae atque ex terra herbam et ligna, quarto luminaria et sidera, quinto aquarum animalia, sexto terrae, et postea dicatur: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram et omne uiride agri, quandoquidem, cum factus est dies, non fecit nisi ipsum diem; quomodo etiam omne uiride agri fecerit, antequam esset super terram, et omne fenum, antequam exoreretur; tunc enim factum, cum exortum est, non, antequam exoreretur, quis non diceret, nisi scripturae uerba reuocarent? meminerit etiam scriptum esse: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et uideat, quemadmodum simul creata dici possint, quorum creatio spatiis temporali
Abbreviated transcription (Latin):
uideat de muliere quid dicat. quia
masculum & feminã dixit fecit eos.
& benedixit eos. Quod si & ipsam eo
die factam ẽẽ de uiri osse respondit.
atcendat quomͦ asserat sexto die facta
uolatilia quȩ adducta sunt ad ada:
cum scriptura omne genus uolatili¬
um quinto die creatum ex aquis in¬
sinuet: item sexto die ligna etiam fa¬
cta. quȩ in paradyso plantata sunt.
cum eadem scriptura hoc creaturȩ
genus tertio diei tribuerit. Ipsa etiã
uerba consideret. quid sit. eiecit ad¬
huc terra omne lignum pulchrum
ad aspectum. & bonum ad ȩscam:
tanquam illa quȩ tertia die terra
eiecerat. non essent pulchra ad aspe-¬
ctum & bona ad escam. cum in his
na ualde: quid fit etiam finxit ds
adhuc de terra om̃s bestias agri.
& om̃ia uolatilia cęli: tanqu̾a illa ñ
fuerint omĩa quȩ primo ꝓducta erãt
ł potius nulla ante ꝓducta erãt .Neq
enĩ dictũ ẽ. & finxit ds adhuc de t̾ra cȩt̾as

Expanded text:
uideat de muliere quid dicat, quia, uideat de muliere quid dicat, quia, masculum et feminam, dixit, fecit eos et benedixit eos. quodsi et ipsam eo die factam esse de uiri osse responderit, adtendat, quomodo adserat sexto die facta uolatilia, quae adducta sunt ad Adam, cum scriptura omne genus uolatilium quinto die creatum ex aquis insinuet, item sexto die ligna etiam quae in paradiso plantata sunt, cum eadem scriptura hoc creaturae genus tertio diei tribuerit. ipsa etiam uerba consideret, quid sit: eiecit adhuc de terra omne lignum pulchrum ad aspectum et bonum ad escam, tamquam illa, quae tertio die terra eiecerat, non erant pulchra ad aspectum et bona ad escam, cum in his na ualde; quid sit etiam: finxit deus adhuc de terra omnes bestias agri et omnia uolatilia caeli; tamquam illa non fuerint omnia, quae primo producta erant, uel potius nulla ante producta erant. neque enim dictum est: et finxit deus adhuc de terra ceteras
Abbreviated transcription (Latin):
est facta. ipse uideat quid respondeat.
cum quęxitur unde facta sit. Aut
enim ex nichilo dicturus est dm̃ ali¬
quid fecisse. uł facere. post illa consum¬
mationem
operum suoꝵ. & debet intueri quo¬
modo explicer sexto die hominem
factum ad imaginem cłi. quod nisi
scđm animam recte intelligi ñ potest.
id est. in qua natura causalis ratio fa¬
cta fuerit euis rei quȩ nondum fuit:
aut non de nichilo. sed de aliquo iã
existente factam dicet animam. & la¬
borabit inquirendo quȩ nã illa na¬
tura sit. utrum corporalis an sp̃ualis.
scđm eas quȩstiones quas superius
uersauimus: manente quoq illa
molestia. ut adhuc quęratur in
qua substantia creaturarum. in sex
dieb primitus conditarum. causa¬
lem illam rationẽ fecerit animȩ: ꝙͣ
nondum uł de nichilo uł de aliquo
fecerat. Quam si eo modo deiitare
uoluerit. ut dicat sexto die etiam de
limo factum ẽẽ hominem. sed hoc re¬
capitulando postea commemoratũ:

Expanded text:
est inspirata, uideat, quid respondeat, est inspirata, uideat, quid respondeat, cum quaeritur, unde facta sit. aut enim ex nihilo dicturus est deum aliquid fecisse uel facere post illam consummationem operum suorum et debet intueri, quomodo explicet sexto die factum hominem ad imaginem dei — quod nisi secundum animam recte intellegi non postet —, id est in qua natura causalis ratio facta fuerit eius rei, quae nondum fuit, aut non de nihilo, sed de aliquo iam existente factam dicet animam et laborabit inquirendo, quaenam illa natura sit, utrum corporalis an spiritalis, secundum eas quaestiones, quas superius uersauimus, manente illa quoque molestia, ut adhuc quaeratur, in qua substantia creaturarum in sex diebus primitus conditarum causalem illam rationem fecerit animae, quam nondum uel de nihilo uel de aliquo fecerat. Quam si eo modo deuitare uoluerit, ut dicat sexto die etiam de limo factum esse hominem, sed hoc recapitulando postea commemoratum,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩquitati. Sed si ad hoc fit anima ut
mittatur in corpus: quȩri potest. utrũ
si noluerit compellatur. Sed melius
creditur hoc naturaliter uelle. id est
in ea natura creari ur uelit: sicut na¬
turale nobis ẽ uelle iuiuere bene: ma¬
le autẽ uiuere iam non est naturȩ.
sed ꝑuersȩ uoluntatis. qũa iuste pę¬
na consequit᷑. Frustra ergo iam quȩxit᷑.
ex qua ueluti materie facta sit anima.
si recte intelligi potest in primis illis
oꝑib facta. cum factus est dies. Sicut
enim illa quȩ non erant facta sunt:
sic & hȩc inter illa. Quod si &. materi¬
es aliqua formabilis fuit. & corporalis
&. sp̃ualis. non tamen & ipsa institu¬
ta nisi adõ ex quo sunt om̃ia: quȩ
quide formationem suam non tempo¬
re. sed origine p̃cederet. sicut uox can¬
tum: quid nisi de materia sp̃uali fa.¬
cta anima congruentius creditur:
Si autẽ aliquis non uult eam existima¬
re factam. nisi cũ formatio corporis

Expanded text:
aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut aequitati. Sed si ad hoc fit anima, ut mittatur in corpus, quaeri potest, utrum, si noluerit, conpellatur. sed melius creditur hoc naturaliter uelle, id est in ea natura creari, ut uelit, sicut naturale nobis est uelle uiuere; male autem uiuere iam non est naturae, sed peruersae uoluntatis, quam iuste poena consequitur. Frustra ergo iam quaeritur, ei qua ueluti materie facta sit anima, si recte intellegi potest in primis illis operibus facta, cum factus est dies; sicut enim illa, quae non erant, facta sunt, sic et haec inter illa. quodsi et materies aliqua formabilis fuit, et corporalis et spiritalis — non tamen et ipsa instituta nisi a deo, ex quo sunt omnia — quae quidem formationem suam non tempore, sed origine praecederet, sicut uox cantum, quid nisi de materia spiritali facta anima congruentius creditur? Si autem aliquis non uult eam existimare factam, nisi cum formato corpori
Abbreviated transcription (Latin):
luntate ꝓpria inclinari ad corporis
uitam: si se ita in quibusdam peccatu¬
ram ẽẽ presciret: ut iuste ꝑpetuo sup¬
plicio puniretur. Iuste sane creator lau¬
datur in om̃ib: quia fecit om̃ia bona
ualde. Neq enim ex his tantũ laudan¬
dus est. quib p̾scientiam dedit. cum
recte laudetur etiam quia pecora crea¬
uit: quib est natura humana p̾stantior
etiam in ipsis peccantibus. Natura
quippe hominis ex dõ est: non iniqͥ¬
tas qua sese in uoluit. male utendo
libero arbitrio. Quod tam̃ si non ha¬
beret: in natura rerum minus excelle¬
ret. Cogitandus est quippe homo iu¬
ste uiuens. etiam non prescius futuro¬
rum: & ibi uidendum ẽ. excellentia
uoluntatis bonȩ. qũa non impediat᷑
ad recte uiuendum & dõ placendũ.
quod ignarus futuri uiuit ex fide:
huiusmodi gͦ creaturã quisquis ẽẽ
nollet in rebus: contradicit di boni¬
tati. Quisquis autẽ pęnas eam non
uult luere ꝓ peccatis: inimicus est

Expanded text:
uoluntate inclinari ad corporis uoluntate inclinari ad corporis uitam, si se ita in quibusdam peccaturam esse praesciret, ut iuste subplicio perpetuo puniretur. iuste sane creator laudatur in omnibus, qui fecit omnia bona ualde. neque enim ex his tantum laudandus est, quibus praescientiam dedit, cum recte laudetur etiam, quia pecora creauit, quibus est natura humana praestantior etiam in ipsis peccantibus. natura quippe hominis ex deo est, non iniquitas, qua se ipse inuoluit male utendo libero arbitrio: quod tamen si non haberet, in natura rerum minus excelleret. cogitandus est quippe homo iuste uiuens etiam non praescius futurorum et ibi uidendum est, excellentia uoluntatis bonae quam non inpediatur ad recte uiuendum et deo placendum, quod ignarus futuri uiuit ex fide. huiusmodi ergo creaturam quisquis esse nollet in rebus, contradicit dei bonitati; quisquis autem poenas eam non uult luere pro peccatis, inimicus est
Abbreviated transcription (Latin):
hoc haberet. uł premium de iusti¬
ta uł de iniquitate supplicium: ui
nec illi apłicȩ sententiȩ sit contrari¬
um. qua dicit nondum natos nichil
egisse boni seu mali: Illa quippe in¬
cdinatio uoluntatis ad corpus. non¬
dum est actio uł iustitiȩ uł iniquita¬
tis: de qua ratio reddenda est in iudi¬
cio dĩ recepturo uno quoq scđm ea
malum. Cur ergo non iam & illud
credatur. quod dĩ nutu ad corpus
uenerit. ubi si uellet scđm eius prȩ¬
ceptum agere. mercedẽ acciperet ui¬
te eternȩ. atq angłoꝵ societatis: si
autẽ contemneret. penas iustissimas
lueret. siue laboris duturni. siue ig¬
nis ȩterni: An quia hoc ipsum deo
uolenti optemperasse. iam utiq actio
bona est.S. erit contrarium. nondũ
natos nichil egisse uł boni uł mali:
Quȩ si ita sunt: fatebimur etiam ñ
in eo rerum genere animam primi¬
tus creatam. ut esset prescia futuri
oꝑis sui. uł iusti uł iniqui. Nimis
quippe incredibile est eam potuisse uo

Expanded text:
hoc haberet, uel praemium de iustihoc haberet, uel praemium de iustitia uel de iniquitate subplicium, ut nec illi apostolicae sententiae sit contrarium, qua dicit nondum natos nihil egisse boni seu mali? illa quippe inclinatio uoluntatis ad corpus nondum est actio uel iustitiae uel iniquitatis, de qua ratio reddenda est in iudicio dei recepturo unoquoque secundummalum. cur ergo non iam et illud credatur, quod dei nutu ad corpus uenerit, ubi, si uellet secundum eius praeceptum agere, mercedem acciperet uitae aeternae atque angelorum societatis; si autem contemneret, poenas iustissimas lueret siue laboris diuturni siue ignis aeterni? an, quia hoc ipsum, deo uolenti obtemperasse, iam utique actio bona est, et erit contrarium nondum natos nihil egisse uel boni uel mali? Quae si ita sunt, fatebimur etiam non in eo rerum genere animam primitus creatam, ut esset praescia futuri operis sui uel iusti uel iniqui. nimis quippe incredibile est eam potuisse propria
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. masculum & feminam.
nisi in corpore: recte intelligimus.
Credatur gͦ si nulla scripturarũ au¬
ctoritas. seu ueritatis ratio contradi¬
cit. hominem ita factum sexto die.
ut corporis quidem humani ratio
causalis in elementis mundi. ani¬
ma uero iam ipsa crearetur. sicut
primitus est conditus dies. & cre¬
ata lateret in oꝑib dĩ. donec eam
suo tempore suffiando hoc est in¬
spirando. formato ex limo corpori
insererer. Sed hic rursus ñ sꝑnen¬
da oritur quęstio. Si enim iam facta
erat anima & latebat: ubi ei posset
esse melius qũa ibi . Quid ergo fuit
causȩ. ut anima innocenter uiuens.
insereretur uitȩ huius carnis. in qͣ
peccando ipsum qui eam creauit
offenderet: unde eam merito seque¬
retur laboris erumna damnationisq
cruciatus : An illud dicendum est.
quod ad corpus amministrandum
uoluntate. ꝓpria fuerit inclinata:
in qua uita corporis. qm̃ &. iuste &.
inique uiuere potest. quod eligeret

Expanded text:
dictum est "masculum et feminam", dictum est "masculum et feminam", nisi in corpore recte intellegimus. credatur ergo, si nulla scripturarum auctoritas seu ueritatis ratio contradicit, hominem ita factum sexto die, ut corporis quidem humani ratio causalis in elementis mundi, anima uero iam ipsa crearetur, sicut primitus conditus est dies, et creata lateret in operibus dei, donec eam suo tempore sufflando, hoc est inspirando, formato ex limo corpori insereret. Sed hic rursus non spernenda oritur quaestio. si enim iam facta erat anima et latebat, ubi ei posset esse melius quam ibi? quid ergo fuit causae, ut anima innocenter uiuens insereretur uitae huius carnis, in qua peccando ipsum, qui eam creauit, offenderet, unde eam merito sequeretur laboris aerumna damnationisque cruciatus? an illud dicendum est, quod ad corpus administrandum uoluntate propria fuerit inclinata, in qua uita corporis, quoniam et iuste et inique uiui potest, quod eligeret
Abbreviated transcription (Latin):
iam homines ex hominib. corpus
ex corpore. animam ex anima. Du¬
rum est hoc: angłi aur angłoꝵ filiã
dicere esse anima: sed multo durius
cęli corporei. Quantomagis ergo ma¬
ris ꝙ. terrȩ: Multominus igitur in
aliqua corporali creatura causalis
anumȩ ratio prȩcondita est: cum fecit
d̾s hominẽ ad imaginem suam. ante¬
quam eum suo tempore de limo for¬
matum flatu animaret: si absurde
creditur. animã causaliter in natura
angłica condidisse. Ilud gͦ uidea¬
mus utrum forsitan uerum ẽẽ pos¬
sit. quod certe humanȩ opimoni
tolerabilius michi uidetur. dm̃ in
illis primis oꝑibus quȩ simul om̃ia
creauit. animam etiã humanam
creasse. quam suo tempore membͥs
ex limo formati corporis inspiraret:
cuius corporis in illis simul condi¬
tis reb rationem creasser causaliter.
scdm quam faceret cum faciendum
esset corpus humanum. Nam neq
illud quod dictum est ad imaginẽ
suam. nisi in anima: neq illud qͦd

Expanded text:
iam homines ex hominibus, corpus iam homines ex hominibus, corpus ex corpore, animam ex anima! durum est hoc angeli aut angelorum filiam dicere esse animam, sed multo durius caeli corporei; quanto magis ergo maris et terrae! multo minus igitur in aliqua corporali creatura causalis animae ratio praecondita est, cum faceret deus hominem ad imaginem suam, antequam eum suo tempore de limo formatum flatu animaret. si absurde creditur animam causaliter in natura angelica condidisse. Illud ergo uideamus, utrum forsitan uerum esse possit, quod certe humanae opinioni tolerabilius mihi uidetur, deum in illis primis operibus, quae simul omnia creauit, animam etiam humanam creasse, quam suo tempore membris ex limo formati corporis inspiraret: cuius corporis in illis simul conditis rebus rationem creasse causaliter, secundum quam fieret, cum faciendum esset, corpus humanum. nam neque illud, quod dictum est" ad imaginem suam", nisi in anima neque illud, quod
Abbreviated transcription (Latin):
primitus condidit. si sp̃s intellectua¬
lis dies ille recte accipitur. hanc faci¬
endȩ animȩ causalem rationem ds̃
inseruit. cum sexto die fecit homi¬
nem ad imaginem suam: causam
scilicet rationemq p̃figens. scđm
quam eum. post illos septẽ dies fa-¬
ceret. ut uidelicet corporis eius cau¬
salem rationem. in natura terrȩ:
animȩ autẽ. in natura illius diei
creasse credatur: Sed quid aliud di¬
citur cum hoc dicitur. nisi angłicũ
sp̃m quasi parentẽ ẽẽ animȩ huma¬
nȩ. si sic in illo in est animȩ creandȩ
precondita ratio. sicut in homine fu¬
turȩ prolis suȩ. ut corpoꝵ quidem
humanoꝵ parentes homines. anima¬
rum autẽ angłi. creator uͦ & anima¬
ex hominib. animarum ex angłis.
aut prioris corporis ex terra. & prio¬
ris animȩ ex angłica natura: ubi ra¬
tiones eoꝵ causales pͣfixerat. quan¬
do primitus fecit hominem in his
quȩ simul omĩa creauit: deinceps uero

Expanded text:
primitus condidit, si spiritus intellectuaprimitus condidit, si spiritus intellectualis dies ille recte accipitur, hanc faciendae animae causalem rationem deus inseruit, cum sexto die fecit hominem ad imaginem suam, causam scilicet rationemque praefigens, secundum quam eum post illos septem dies faceret, ut uidelicet corporis eius causalem rationem in natura terrae, animae autem in natura illius diei creasse credatur? sed quid aliud dicitur, cum hoc dicitur, nisi angelicum spiritum quasi parentem esse animae humanae, si sic in illo inest animae humanae creandae praecondita ratio, sicut in homine futurae prolis suae, ut corporum quidem humanorum parentes homines sint, animarum autem angeli, creator uero et corpoex hominibus, animarum ex angelis, aut prioris corporis ex terra et prioris animae ex angelica natura, ubi rationes eorum causales praefixerat, quando primitus fecit hominem in his. quae simul omnia creauit, deinceps uero
Abbreviated transcription (Latin):
creatura sp̃ualis. in qua sit ratio futu¬
rȩ animȩ: quȩ non inde existat. nisi
cum eam ds homini inspirandã facit.
Neq enim & ex homine fȩtum uł
seminis uł ipsius iam ꝓlis creat &.¬
format. nisi ds̃ ꝑ sapientiam attin¬
gentem ubiq ꝓpter suam munditiã.
ita ut nichil inquinatum in eam
incurrat: dum ꝑtingit a fine usq
ad finem fortiter. & disponit om̃ia
suauiter. Sed nescio quemadmodũ
possit intelligi. ad hoc tantum crea¬
tam nescio quam creaturam spiri¬
tualem: quȩ in dĩ conditionib per
illos sex dies factis non cõmemoret᷑.
cum ds hominẽ sexto die fecisse di¬
ctus est. quem nondum in propria
natura fecerat: sed adhuc ratione
causali in illa creatura quȩ cõme¬
morata non est. Magis enĩ ipsa de
buit cõmemorari. quę sic cõmemo¬
rata erat: ut adhuc ẽẽt scđm suȩ
causȩ p̾cedentem rationem facien¬
da. An forte in illius diei natura que

Expanded text:
creatura spiritalis, in qua sit ratio futucreatura spiritalis, in qua sit ratio futurae animae, quae non inde existat, nisi cum eam deus homini inspirandam facit. neque enim et ex homine fetum uel seminis uel ipsius iam prolis creat et format nisi deus per sapientiam adtingentem ubique propter suam munditiam, ita ut nihil inquinatum in eam incurrat, dum pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter. sed nescio, quemadmodum possit intellegi ad hoc tantum creatam nescio quam creaturam spiritalem, quae in dei conditionibus per illos sex dies factis non commemoraretur, cum deus hominem sexto die fecisse dictus est, quem nondum in propria natura fecerat, sed adhuc ratione causali in illa creatura, quae commemorata non est. magis enim debuit ipsa commemorari, quae sic consummata erat, ut non adhuc esset secundum suae praecedentem rationem facienda. An forte in illius diei natura, quem