comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
postea. Namsi & ngenesi legitur
quia omĩa quȩfecit ds̃ boria sunt.
dubium non. ẽ quia & munida sunt:
Qui uero non intelligunt inmundi
sunt accusatores erum scripturae
sunt. Sienĩ bona facta legunt᷑ cur
non sunt quia non surit ꝓpter duri.¬
tiam cordis inter dicta noscuntur.
quia indigni habiti sunt tota ut
di creatura. Nam qui melioribus
phibita uidentur. hoꝵ mens &scien.¬
tia inquinata. ẽ quia creaturam
dĩ accusant ut excusent sem& ipsos.
Dm confitent᷑ se nosse. factis autẽ
negant. Qm̃ sunt exetrabiles &
oboedientes ad om̃e opus bonum
reprobi. Quã uis ad om̃s hereticos
ꝑtineat dictum. hoc tandẽ de
iudaeis intelligitur locutus quise
abrahae dm̃ solos dicunt scire:
oꝑib uero ab negant. Sicut dicit
dñs: filii abrahae essetis sioꝑa abrahȩ
faceretis. Quomodo ergo possunt
dm̃ abrahae scire qͥ ministerium
& fidem eius ignorant: non eugłii
oꝑa sectantẽs sed legis factoꝵ in

Expanded text:
postea. Nam si in Genesi legitur postea. Nam si in Genesi legitur quia omnia quae fecit Deus, bona sunt , dubium non est quia et munda sunt: qui vero non intelligunt, immundi sunt; accusatores enim Scripturae sunt. Si enim bona facta leguntur, cur non sunt, quia bona sunt; propter duritiam cordis interdicta noscuntur, quia indigni habiti sunt tota uti Dei creatura. Nam qui a melioribus prohibiti videntur, horum mens et conscientia inquinata est; quia creaturam Dei accusant, ut excusent semetipsos. Deum profitentur se nosse, factis autem negant; quoniam sunt exsecrabiles, inobedientes, et ad omne opus bonum reprobi. Quamvis ad omnes haereticos pertineat dictum, hoc tamen de Judaeis intelligitur locutus, qui se Abrahae Deum solos dicunt scire, operibus vero abnegant, sicut dicit Dominus: Si filii Abrahae essetis, opera Abrahae faceretis . Quomodo ergo possunt Deum Abrahae scire, qui mysterium et fidem ejus ignorant, non Evangelii opera sectantes, sed legis factorum in
Abbreviated transcription (Latin):
cordis ur̃i scripsit moyses. Hinc . e
unide & petrus apłs. Quid inponitis
inquid uigum supra ceruices fratrũ.
idẽ neq patres uri neq nos potuimꝰ
portare: Nam siutilia fuissent
tunc data essent quando & lex
iN itabulis data ess&. Sed quia
post tanta signa ꝓdigioꝵ & lege
editam in reuerentes & diffidentes
& ceruicosi in uentisunt talia
& tanta acceperunt mandata
iNquib: respirare norpossent:
Hinc factum e ut & bomi laborent
cũ malis accepturi mercedẽ. Haec
ꝓuindicta data sunt: ita ut tẽpore
quo ꝓmissum aduenit do nũdĩ.
miscłia dĩ relaxar& omĩa que
prius int dixerat: Qđ non intel¬
legentes iudȩis subiugo ꝑmanent
& quoꝵdã libertatẽ his uinculis
obligare. Idd̃q hos obiugandos
admon& ut abhis auertant᷑. Omĩa
mur ida mundis. his uero qui con¬
taminati sunt & sine  fide nihil
mundũ sed inquinata ẽ eoꝵ & mens
a conscientia. Istos mundos esse

Expanded text:
cordis vestri scripsit Moyses . Hinc est cordis vestri scripsit Moyses . Hinc est unde et Petrus apostolus: Quid imponitis, inquit, jugum supra cervices fratrum, quod neque patres nostri, neque nos potuimus portare ? Nam si utilia fuissent, tunc data essent, quando et Lex in tabulis data est: sed quia post tanta signa prodigiorum, et Legem editam irreverentes et diffidentes et cervicosi inventi sunt, talia ac tanta acceperunt mandata, in quibus respirare non possent. Hinc factum est, ut et boni laborarent cum malis, accepturi mercedem. Haec ergo pro vindicta data sunt, ita ut tempore quo promissum advenit donum Dei, misericordia Dei relaxaret omnia, quae prius interdixerat. Quod non intelligentes Judaei, sub jugo permanent, et quorumdam libertatem his volunt vinculis obligare; ideoque hos objurgandos admonet, ut ab his avertantur. Omnia quidem munda mundis: his vero qui contaminati sunt et sine fide, nihil mundum, sed inquinata est eorum et mens et conscientia. Istos mundos esse
Abbreviated transcription (Latin):
gue illos dure ut sanisint iN
fide non intendentes iudaicis fa.¬
bulis & mandatis hominũ adues¬
santium se aueritate. Insistendũ
p̃cipit incorreptione illoꝵ ut con¬
uerci possint & illa sectari quae
iusta sunt & dĩ legi condigna auer¬
tens se aiudaicis fabulis. Quia iN
lege nemo iustificatur apud dm̃.
quanto magis in mandatis homi.¬
nũ. Quia quid enim aduersum
ueritat̃e obponit᷑. humana i¬
uentio ẽ. Nescientes enĩ iuim scrip¬
turarũ & interiora uerboꝵ legis
colorẽ secunt᷑ non saporẽ. Idõ fa¬
bulas dicunt᷑ nartare ñ ueritate:¬
T utant enim nũqua recedendam
abhis quȩ moyses cradidit. ut puta
abraham isaac & iacobsine his iusti¬
ficatos & di amicos appellatos &
erechiele ꝓpha contestante. Qua
ꝓpter qđ lege dĩ & iustificationes
eius ꝓfanauerint. p̃cepta acceper̃
& mandata nonbona in quibus
iustificari non possent. Unde dñs
ait iudȩis quia haec adduritiam

Expanded text:
gue illos dure, ut sani sint in gue illos dure, ut sani sint in fide, non intendentes judaicis fabulis et mandatis hominum aversantium se a veritate. Insistendum praecipit in correptione illorum, ut converti possint, et illa sectari quae justa sunt, et lege Dei condigna, avertentes se a judaicis fabulis; quia in Lege nemo justificatur apud Deum, quanto magis in mandatis hominum! Quidquid enim adversum veritatem opponitur, humana inventio est; nescientes enim vim Scripturarum, et interiora verborum Legis, colorem sequuntur, non saporem. Ideo fabulas dicuntur narrare, non veritatem; putant enim numquam recedendum ab iis, quae Moyses tradidit, ut puta Abraham, Isaac et Jacob sine his justificatos, et Dei amicos appellatos; et Ezechiele propheta contestante, quia propter quod legem Dei et justificationes ejus profanaverint, praecepta acceperunt et mandata non bona, in quibus justificari non possent. Unde et Dominus ait Judaeis: Quia haec ad duritiam
Abbreviated transcription (Latin):
ista doctrina dupliciet enĩ haec¬
gereretur quib lucris studebant:
quia idõ haec magisgis
agebant ut placerent iudȩis aquib
sumptus sperabant ut pecuruã
lucri facerent & p̃putium in erant
questus eoꝵ. Sicut dñs dicit udeis
ambulatis mare & aridam ut faci¬
atis ut ĩ ꝓselitum & duo turpia
lucra appellat. quia quis sub nomi.¬
ne dĩ docet nondeuotionis causa
sed questus turpis lucri captator ẽ.
S imiliter & qui ꝑ circũcisionẽ aliquẽ
uult adquirere. Unde alibi ait.
Testimoniũ hoc uerum . ẽ. Quidam
excretensib melioratus ꝑdiscipli¬
nã dominicã quid sentiendũ esset
decretensib indoctis expressit.
qđ & mali essent & otiosi uellent
comedere. Mlalitia enim pasci
uolebant quicum nibil ꝓsint
gestunt & nocere. Duplex ergo
malum ẽ: Tales erant & cretenses.
Unde istum ꝓpħam appellaNt
sed incausa cretensiũ. Tam enim
uera hunc dehis adserit locutum
possibile.ẽ. Quam ob causam ar-¬

Expanded text:
ista doctrina. Duplici enim geista doctrina. Duplici enim genere turpibus lucris studebant; quia ideo haec magis agebant, ut placerent Judaeis, a quibus sumptus sperabant, ut pecuniam lucrifacerent et praeputium. Hi erant quaestus eorum, sicut Dominus dicit Judaeis: Ambulatis mare et aridam, ut faciatis unum proselytum . Haec duo turpia lucra appellat; quia qui sub nomine Dei docet, et non devotionis causa, sed quaestus, turpis lucri captator est: similiter et qui per circumcisionem aliquem vult acquirere. Unde alibi ait: Testimonium hoc verum est. Quidam ex Cretensibus melioratus per disciplinam Dominicam, quid sentiendum esset de Cretensibus indoctis expressit, quod et mali essent, et otiosi vellent comedere, malitia enim pasci volebant, qui cum nihil prosint, gestiunt et nocere. Duplex ergo malum est. Tales erant Cretenses; unde istum prophetam appellat, sed in causa 314 Cretensium. Tam vera enim hunc illis asserit locutum, possibile est. Quam ob causam ar
Abbreviated transcription (Latin):
disposui sique. ẽ sine crimine fini¬
us mulieris uir filios haberis fide¬
les : ñ inaccusatione lixcuriae.
aut in obsequentes. Oport& et um
ep̃m sine crimine esse sicut dĩ
dispensatorẽ. non proteruum¬
Non iracundũ. non uit o deditum
non ꝑcussorẽ. non t᷑pia lucra appe¬
tente sed hoc spiritale berugnum
prudentẽ iustum. scm̃. continente.
tenacẽ eiussermonis qui secłm doc.¬
trinam fidelise ut potenssit ex¬
hortari inidoctrina sana & contra¬
dicentes se uiicere. Sunt enĩ multi
non oboedientes uaniloqui &seduc¬
tores maxime hiquisutit excircũ.¬
cisione quos oport& redargui qr
uniuersas domos subuertunt docen¬
tes quȩ non oport& turpis lucri
gr̃a. Manifesta sunt quȩ lecta
& fr̃s exhortaripossit & contra¬
dicentes cũ uilcere Maxime eos
qui erant exiudȩis qui subnomine
xp̃i iudaitare docebant quos alibi
falsos fr̃s appellat. Renati eNm
partim enim lege partim eNum¬
xp̃m uenerari uolebant. Hosdicit
qui domos subuertebant praua

Expanded text:
disposui. Si quis est sine crimine, unius mulieris vir, filios habens fideles, non in accusatione luxuriae, aut inobsequentes. Oportet enim episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem: non protervumnon iracundum, non vino deditum, non percussorem, non turpia lucra appetentem: sed hospitalem, benignum, prudentem, justum, sanctum, continentem, tenacem ejus sermonis, qui secundum doctrinam fidelis est; ut potens sit exhortari in doctrina sana, et contradicentes revincere. Sunt enim multi non obedientes, vaniloqui et seductores, maxime ii qui sunt ex circumcisione, quos oportet redargui: qui universas domos subvertunt, docentes quae non oportet turpis lucri gratia. Manifesta sunt, quae lecta et fratres exhortari possit, et contradicentes convincere, maxime eos qui erant ex Judaeis, qui sub nomine Christi judaizare docebant , quos alibi falsos fratres appellat. Renati enim partim enim Legem, partim Christum venerari volebant. Hos dicit, qui domos subvertebant prava
Abbreviated transcription (Latin):
aꝑtus blasphemus sicut erat hy¬
mineus & alexander qui deserentes
fidem naufragi facti sunt. idẽ nudi
ueritate aut priuati uita. Quidenĩ
ẽ ueritas nisi uita: qđ tradidisse se
dicit satanȩ ut emendarent᷑ causa
blasphemiae: Traditio autẽ hoc. ẽ
autẽ qui ad hoc paratus ẽ ut aues¬
sos adõ accipiat in potestatem.
audita sentia corripit eos ut

Expanded text:
apertus blasphemus, sicut erant Hyapertus blasphemus, sicut erant Hymenaeus et Alexander, qui deserentes fidem naufragi facti sunt, id est, nudi veritate, aut privati vita. Quid est enim veritas, nisi vita? Quos tradidisse se dicit Satanae, ut emendarentur causa blasphemiae. Traditio autem haec estautem qui ad hoc paratus est, ut adversos a Deo accipiat in potestatem, audita sententia, corripit eos; ut
Abbreviated transcription (Latin):
ex quib est hymineus & alexander
quos tradidis satanȩ ut discant:
nonblasphemare. Postꝗ dĩ patris
benefitia sint circa peccatores
homines memorauit. Quicum
esserit puruendi non solũ igno.¬
uit eis sed & iustificauit & infilios
sibi ad optauit: quo ordine popu.¬
lum disciplinia aeccłastica in¬
buer& insubiectis ostendit com¬
moneris ut nemo relictionis suȩ
sc̃s̃ timotheus addit qđ p̃destina
tus. ẽ impleat. Predestinatus ẽ
enĩ quando adboc abapło ad sũp¬
tus ẽ ut ordinaretur dignus. Iudi¬
catus futurus ep̃s. ut ĩmpleret
militiam eugłicam infide & pura
conscientia. Qui enĩ fideliter do¬
cet. non potest malã habere con¬
scientiam. Tunc erum fidex hib&
p̃dicationis suȩ si abstineat se¬
a contrariis omĩb quia exemplo
bonoꝵ oꝑum multos lacessit
ad credulitatẽ fidentes despe p̃di¬
catiorus: Nam qui fidem sꝑnit.
ꝓcul clubio male. e conscientiae:
Aut erũ hypocrita p̃dicator aut

Expanded text:
ex quibus est Hymenaeus et Alexander, ex quibus est Hymenaeus et Alexander, quos tradidi Satanae, ut discant non blasphemare. Postquam Dei Patris beneficia sint circa peccatores homines memoravit, qui cum essent puniendi, non solum ignovit eis; sed et justificavit, et in filios sibi adoptavit: quo ordine populum disciplina ecclesiastica imbueret, in subjectis ostendit, commonens ut memor electionis suae sanctus Timottus est, impleat. Praedestinatus est enim, quando ad hoc ab Apostolo assumptus est, ut ordinaretur, dignus judicatus futurus episcopus, ut impleret militiam evangelicam in fide et pura conscientia; qui enim fideliter docet, non potest malam habere conscientiam. Tunc enim fidem exhibet praedicationis suae, si se 292 abstineat a contrariis omnibus; quia exemplo bonorum operum multos lacessit ad credulitatem, fidentes de spe praedicationis; nam qui fidem spernit, procul dubio malae est conscientiae. Aut enim hypocrita praedicatur, aut
Abbreviated transcription (Latin):
Nec addĩ patris ꝑsonã ꝑtineat
quẽ in mortalem: idõ solũ & in¬
ui sibilem appellat. quia omt us
inmortalitas abipso. ẽ ut ipsi soli
magis conpetat in iueritate. Quia
quisquis in mortalisẽ. non ad se
hanc hab& sed abillo. Simili mͦ
quia nemo. ẽ inquid bonus nisi
unius dĩ. &iterum ipse dicit. Botꝰ
homo debonio thesauro ꝓfert bona.
nemo tameni nisi unꝰ ds̃ bonus. ẽ
quia ipse dibonitatis. ẽ ex quo cȩteri
potantur ut bon sint. Ipse. ẽ & in¬
uisibilis solus. quia anullo umꝗ
uisus. ẽ: omĩa enĩ agit ꝑfilium.
Quẽ idcirco uisum dicimus. ut licet
alter quã est apparuiss&. tamen
illũ significemus. Honorificentia
ergo & głam dõ patri inueritatẽ
ꝓnuntiant. cuius pietate ac ꝓuiden.¬
tia xp̃s libauit peccatores ex morte:
Hoc p̃ceptum cõmendo tibi filu
timotheȩ scđm p̃dentes suꝑte pro¬
pbetias. ut milites in illis boNam
militiam habens fidẽ & bonam
conscientiã. Qũã quidã reppellen¬
tes circa fidem naufragauerẽ

Expanded text:
ec ad Dei Patris personam pertinent, quem immortalem ideo solum, et invisibilem appellat, quia omnis immortalitas ab ipso est, ut ipsi soli magis competat in veritate, quia quisque immortalis est, non a se hanc habet, sed ab illo. Simili modQuia nemo est, inquit, bonus, nisi unus Deus . Et iterum ipse dicit: Bonus homo de bono thesauro profert bona . Nemo tamen, nisi unus Deus, bonus est, quia ipse fons bonitatis est, ex quo caeteri potantur, ut boni sint. Ipse est et invisibilis solus Deus, quia nulli unquam visus est. Omnia enim agit per Filium, quem idcirco visum dicimus, ut licet aliter quam est, apparuisse tamen illum significemus. Honorificentiam ergo, et gloriam Deo Patri in veritate pronuntiat, cujus pietate ac providentia Christus liberavit peccatores ex morte. Hoc praeceptum commendo tibi, fili Timothee, secundum praecedentes super te prophetias, ut milites in illis bonam militiam, habens fidem, et bonam conscientiam, quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt,
Abbreviated transcription (Latin):
talis uisus. ẽ quid dignus ess& ac
posset dispensator. ẽe sacram̃ti
dominici: ut ea uera ꝑ legemfir.¬
iudicabat. In ꝑsecutionib gaude¬
r&. quia quasi iuste credentib¬
u iferebat. Dolens quia fecerat.
leiusquia paciebatur. Tanta enĩ
spem didicerat in eo quã ante
negabat : ut plus gauder& in
pacierido quã pruis exultaue.¬
rat in ꝑsequen ido. Non enum
malitia hoc agebat sederrore:
cui facile potest cũ respicit
ignosci. Quia ut scit uera esse quȩ
negat hic non errore hoc agit. sed
maliuolentia. huius incurabile
uulnus ẽ: Inuidia enim conpellitͥ
falsum appellare qđ scit uerum.
humanus sermo & omi acceptione

Expanded text:
talis visus est, qui dignus esset ac talis visus est, qui dignus esset ac posset dispensator esse sacramenti Dominici, ut ea vera per legem firjudicabat, et in persecutionibus gauderet, quas prius quasi juste credentibus inferebat, dolens quia fecerat, laetus quia patiebatur. Tantam enim spem didicerat in eo, quem ante negabat; ut plus gauderet in patiendo, quam prius exsultaverat in persequendo. Non enim malitia hoc agebat, sed errore, cui facile potest, cum resipiscit, ignosci. Qui autem scit vera esse, quae negat; hic non errore hoc agit, sed malevolentia, hujus incurabile vulnus est; invidia enim compellitur falsum appellare, quod scit verum. Humanus sermo, et omni acceptione
Abbreviated transcription (Latin):
quasi nullius ẽet. auctoritatis
scriptura firmata. ẽ: ut sciretur
qđ firmanda ess&e. & propt̃ tempus
p̃seris. ẽ: & quia requisiturus ẽ in
futurum qui illam firmanit aqͥbs
neglecta & quib seruata. ẽ: Itaq
non solum ꝓpter malos & uitia cor¬
poris legemdata dĩ sedet proptes
ꝑfidiam quam sꝑnebant creatorẽ
ut bene uiuere addiscerent &
qđ fidelem me existimauit po¬
nens ministerium. Qui primus
eram blasphemus & ꝑsecutor &
contumeliosus sed miscđia conse¬
cutussum quia ignorans feci: ñdũ
creders. Suꝑ habundauit autẽ
gr̃a dru nr̃i cũ fide & dilectione
om̃is incredulus infirmitatem
animi patitus contrictus carna.¬
li ratione necredendas spiritali:
idcirco. xp̃o se grãs dicit agere.
quia apparentia maiestatis suae
INbecillitatẽ mentis eius robora.¬
uit quia inpossibile putabat. eẽ.
qđ de drũ potestate & gemiNia
natiuitate & resurrectione &
sp̃e p̃dicabat᷑. Confirmatus autẽ

Expanded text:
quasi nullius esset auctoritatis, quasi nullius esset auctoritatis, Scriptura firmata est; ut sciretur quod servanda esset, et propter tempus praesens, et quia requisiturus est in futurum, qui illam firmavit, a quibus neglecta, et a quibus servata est. Itaque non solum propter malos actus et vitia corporis, Legem datam dicit, sed et propter rfidiam, qua spernebant Creatorem; ut bene vivere addiscerent et  fidelem me existimavit, ponens in ministerium, qui prius eram blasphemus, et persecutor, et contumeliosus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci nondum credens. Superabundavit autem gratia Domini nostri cum fide et dilectione, omnis incredulus infirmitatem animi patitur, constrictus carnali ratione ne credat spiritali; idcirco Christo se gratias dicit agere, quia apparentia majestatis suae imbecillitatem mentis ejus roboravit; quia impossibile putabat esse quod de Domini potestate, et gemina nativitate, et resurrectione, et spe praedicabatur. Confirmatus autem
Abbreviated transcription (Latin):
& qua causa data sit qui p̃dicato
xp̃o deserit illam ex parte qua lex
factoꝵ appellatur. Circa dilecti.¬
onẽ autẽ dĩ utatur ea: ad serers
& adfirmans quae ad saluatorem
dicta sunt lege & ꝓpħis. hic enim
legitime utitur lege qui potest
discernere ea quȩ ad tempusdata s̃
ꝑtinent sacramentũ. Seruari iam
infuturũ norioportẽ quasi uen¬
turus credatur quia iam uenut.
Siergo om̃i locis suis accipient᷑ bona
una quaeq minime locissuis exoꝑe
ꝓpter quia iustis legem nonopus
est idem his qui accepta remissione
peccatoꝵ iustificati sunt ne iam
uiuant sub lege aqua libati sunt
dono dĩ ꝑfidẽ xp̃i: ut decaeteros
seruata. lege naturae quȩ creato¬
.ris agnitionẽ recepit & ion peccari
hortatur iuditii diem expecterit
in quo iusti remunerandi surit.
custodientes legem naturalem
Quasi humanũ gerꝰ i ducẽ habuiss&
lex: inlitteris ꝑmoꝵsen data non
esset. Sed quia contẽptu ducta est

Expanded text:
et qua causa data sit, qui praedicato et qua causa data sit, qui praedicato Christo deserit illam ex parte, qua lex factorum appellatur; circa dilectionem autem Dei utatur ea, asserens, et affirmans quae a Salvatore dicta sunt, a lege et prophetis. Hic enim legitime utitur lege, qui potest discernere ea, quae ad tempus data sunt, pertinent sacramentum, servari jam in futurum non oportere, quasi venturus credatur, qui jam venit. Si ergo omnia locis suis accipiantur, bona unaquaeque minime locis suis exponere. Praeterea quia justis lege non opus est, id est, iis qui accepta remissione peccatorum justificati sunt; ne jam vivant sub Lege, a qua liberati sunt dono Dei per fidem Christi; ut de caetero servata lege naturae, quae Creatoris cognitionem recipit, et non peccare hortatur; judicii diem exspectent, in quo justi remunerandi sunt, custodientes legem naturalem, quam si humanum genus ducem sibi habuisset, lex in litteris per Moysen data non esset. Sed quia contemptui ducta est,
Abbreviated transcription (Latin):
quidam errantes conuersi sunt in
uaniloquiũ. ouolentes esse legis
doctores. non intellegentes ⁊ ieq
quȩ dicunt neq dequib ad firmant.
qm̃ omnũ maior. ẽ caritas. hanc
finem esse dixit. idẽ ꝑfectionis con.¬
summationẽ omniũ preceptoꝵ si
tamen excorde puro sit & bona con¬
scientia. Uera enĩ caritas non pocest
malã uitam habere nec simulatã
fidem habere. iriquib omĩs lex
impletur & ꝓpħae. Quidã autem
udȩoꝵ mysterium legis ignorantes
uanda s̃ tradita errauerunt pu
rabant. Scimus autẽ quia bona. ẽ
lex. siquis eam legitime utatur.
certum habens hoc qđ iusto lex
non. ẽ cõposita. iniustis uero & in¬
obsequentib. impus & peccatorib
scelestis & ꝓphanis parricidis et
matricidis & fornicatorib homici¬
dis masculoꝵ concubitorib pla¬
ditum. ẽ mihi. Bonã ẽẽ. legem quȩ
mo⁊ sen data ẽ non negat. itatam̃
ut sensus eius sciatur & quomodo
data. ẽ accipiat᷑. Hic enĩ sic legem

Expanded text:
aberrantes, conversi sunt in vaniloquium, volentes esse Legis doctores, non intelligentes neque quae dicunt, neque de quibus affirmant. Quoniam omnium major est charitas, hanc finem esse dixit, id est, perfectionis consummationem, omnium praeceptorum; si tamen ex corde puro sit et bona conscientia. Vera enim charitas non potest malam vitam, nec simulatam fidem habere, in quibus omnis Lex impletur et Prophetae . Quidam autem Judaeorum mysterium Legis ignorantes vanda sunt tradita; erraverunt putrabant. Scimus autem quia bona est Lex; si quis ea legitime utatur, certum habens hoc quod justo lex non est posita, sed injustis et inobsequentibus, impiis et peccatoribus, scelestis et profanis, parricidis et matricidis, fornicatoribus, homicidis, masculorum concubitoribus, pladitum est mihi. Bonam esse legem, quae per Moysen data est, non negat; ita tamen, ut sensus ejus sciatur, et quomodo data est, accipiatur. Hic enim scit legem,
Abbreviated transcription (Latin):
aliter popłm qũã ab apło tradebat᷑
docere ne oblectarentur fabulis
quas narrare consuetisunt iudȩi
degeneratione suoꝵ origit ium
de abraham isãac. & caeteris patri¬
archis. & decircũcisione. & hisquȩ
postea tradita surit amoꝵse. nec
cirtũ uenirent᷑ adhaec colenda quȩ
carnaliter data fuerant. Quidenĩ
opus ẽ generationũ quẽ coristat
esse inf̾mitas ꝑtraducẽ facere
m̃tionem: & quidẽ quatenus factũ
erum questiones oriuntur. cũ qđ
& quando & quomodo & quare
factum ẽ tractatus quȩ resunit
inpedit salutẽ: Finis autẽ precepti

Expanded text:
aliter populum, quam ab Apostolo tradebatur, aliter populum, quam ab Apostolo tradebatur, docere; ne oblectarentur fabulis, quas narrare consueti sunt Judaei de generatione suarum originum, de Abraham, et Isaac, et caeteris patriarchis, et de circumcisione, et his quae postea tradita sunt a Moyse; ne circumvenirentur ad haec colenda, quae carnaliter data fuerant. Quid enim opus est generationum, quas constat esse infinitas per traducem, facere mentionem, et quid et quatenus factum enim quaestiones oriuntur, cum quid, et quando, et quomodo, et quare factum est, tractatur: quae res impedit salutem. Nam finis pr
Abbreviated transcription (Latin):
patris & filui imꝑio apłm se factũ
ostendit: ut in dõ patre salutẽ &
xp̃o filio eius spem p̃dicar&. Ut
quia nemo negat salutẽ esse
xp̃o iħu quẽ a mortuit excitauit
exemplum eius spei dedisse cognos¬
cerent. Hoc modo scribit timo¬
theo ut securus ess& desua ordina.¬
tione quia imꝑio patris & filu
electus ẽ addocendũ: quẽ uerum
filiũ appellat sed infide. Sicut
dicit ad corinthios. iNxp̃o etum
nescit occasum: nescit morbos et
pestilentiam & quae ignorat famẽ
& sitim: didicit autẽ in regno dĩ
nullus egere. quia futura. ẽ dor io
dĩ immortalitas gloriosa in regno
Sicut rogauite subremanere¬
ephesi cum irẽ inmacedoniam
ut denunties quibdam ne aliter
doceant neue intendant fabulis
& genealogus infinitis quȩ questi¬
ones p̃stant magisquã aedificati.¬
onẽ dĩ quȩ ẽ infide. filius apatre
r̃ gari ñ debuit: sed ꝓpter carita.¬
tis ẽffectum & utili formã humili.¬
tatis ostender&: obsecrat ep̃s co
ep̃m suum ne pateretur iudaeos

Expanded text:
Patris et Filii imperio apostolum se factum ostendit, ut in Deo Patre salutem, et Christo Filio ejus spem praedicaret; ut quia nemo negat salutem esse Christo Jesu, quem a mortuis excitatum, exemplum hujus spei dedisse cognosceret. Hoc modo scribit Timotheo, ut securus esset de sua ordinatione; quia imperio Patris et Filii electus est ad docendum. Quem verum filium appellat, sed in fide, sicut dicit ad Corinthios: In Christo Jnescit occasum, nescit morbos et pestilentiam, et quae ignorat famem et sitim: didicit autem in regno Dei nullius egere; quia futura est dono Dei immortalitas gloriosa in regno Sicut rogaEphesi, cum irem in Macedoniam, ut denunties quibusdam ne aliter doceant, neve intendant fabulis, et genealogiis infinitis, quae quaestiones praestant, magis quam aedificationem Dei, quae est in fide. Filrogari non debuit; sed propter charitatis affectum, et ut illi formam humilitatis ostenderet, obsecrat episcopus coepiscopum suum, ne pateretur Judaeos
Abbreviated transcription (Latin):
adstringi. quia blasphemauert̃
inter caetera. lamrolipectare.
ne quid tibi deterlus contingat:
Ostendens causa peccati aliquando
infirmitates inferri corporib: : &
quia ministro diabolo fuinit de¬
clarauit dñs diceris inter multa
Haec autẽ cũ sit filia abrahae quã
Nus. Non oportuit solui auinculo
ꝑdie sabbati s exhortare ergo primũ
Homniũ fieri dep̃cationes. orationes.
postulationes. gr̃arum actiones ꝓ

Expanded text:
phemaverant. inter caetera: jam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat , ostendens causa peccati aliquando infirmitates inferri corporibus. Et quia ministro diabolo fiunt, declaravit Dominus, dicens inter multa: Haec autem cum sit filia Abrahae, quam nis, non oportuit solvi a vinculo die sabbati ? CAPUT II. Exhortare ergo primum omnium fieri deprecationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones pro
Abbreviated transcription (Latin):
sic illum appellat. Salutant te
om̃s qui mecum sunt: Proptir com.¬
pediũ simul om̃s consalutare
significat. Saluta eos quit ios
amant infide. Illos salutatione
sua dignos uideri uult: qui fidelit
illum diligunt affectu xp̃i dñi nr̃i.
generaliter om̃s salutat fr̃s a do¬
mestioos titi
i motheus filius fuit mulieris
iudeae fidelis patre greco. cuius
causa paruulus circumcidi non
potuit Quistudio matrissuae
sacras litteras didicit. quib oꝑã
bonã dans. sibi uitam instituit.
Hunc apłs cum uoluisset ad sume.¬
re sciens idoneo fore dispensãto.¬
rem eugłicȩ ueritatis. causa ui¬
deoꝵ coripulsus ẽ circũcidere
eum instantibus eis. Ut qui matre
iudȩa natus ess& incircũcisus
ad sumi nondeber& ad magiste.¬
riũ ꝓpter testimoniũ generis
Hunc ergo iam creatũ ep̃m instruit

Expanded text:
sic illum appellat. Salutant te sic illum appellat. Salutant te omnes, qui mecum sunt. Propter compendium simul omnes consalutare significat. Saluta eos, qui nos amant in fide. Illos salutatione sua dignos videri vult, qui fideliter illum diligunt affectu Christi Domini ngeneraliter omnes salutat fratres et domesticos Titiimotheus filius fuit mulieris Judaeae fidelis, patre Graeco, cujus causa parvulus circumcidi non potuit. Qui studio matris suae sacras litteras didicit, quibus operam dans, bonam sibi vitam instituit . Hunc Apostolus cum voluisset assumere, sciens idoneum fore dispensatorem evangelicae veritatis, causa Judaeorum compulsus est circumcidere eum, instantibus eis, ut qui matre Judaea natus esset, incircumcisus assumi non deberet ad magisterium propter testimonium generis. Hunc ergo jam creatum episcopum instruit
Abbreviated transcription (Latin):
potest bono nomiru cõmendet᷑.
I deirco huiꝰ modi homines ut ex¬
cusabiles sint semel corripere¬
potuere: frequentius enĩ correpti
exercitatiores fient in malo:
Cogere autẽ uidetur qui sepe
corripit ut sollitiores fiant ad
ꝑditionem multoꝵ. Idõ remit.¬
tendos ut neglegentiores effecti
soli forte depereant. Cũ misero
ad te archeman aut citũ festina
adme uenire nicopolim: ibi enĩ
statui hiemare. sost epłam datã
etiam ipsum uidere uult affectus
causa. & ut plenius illũ firmar&
ut nihil illis desit. discant autẽ
necessarios ut non fuit infructu¬
osi. Uterq Nobilis uir est sapien¬
entia & oꝑib idcirco iub& sũptus
illis necessario dari ab hisquicredi¬
derunt. ut refrigerarent quia digͥ¬
num erat utqui spiritalia trabe.¬
bant non illis deess& carnalia:
Quã ius enim ⁊enam legis peritum
uocet & apollo: tamen ꝑfectus
erat inscripturis. Sedquia zeriam
huius ꝓfessionis fuerat insina goga

Expanded text:
potest, bono nominis commendetur. potest, bono nominis commendetur. Idcirco hujusmodi homines ut inexcusabiles sint, semel corripi oportere dicit: frequentius enim correpti, exercitatiores fient in malo. Cogere autem illos videtur, qui saepe corripit; ut sollicitiores fiant ad perditionem multorum: ideo dimittendos, ut negligentiores effecti, soli forte depereant. Cum misero ad te Artemam aut Tychicum, festina ad me venire Nicopolim: ibi enim statui hyemare. Post epistolam datam etiam ipsum videre vult affectus causa, et ut plenius illum firmaretcite praemitte; ut nihil illis desit: discant autem necessarios, ut non sint infructuosi. Uterque nobilis vir est sapientia et operibus; et idcirco jubet sumptus illis necessarios dari ab iis, qui crediderant, ut refrigerarent; quia dignum erat ut qui spiritalia tradebant, non illis deessent carnalia. Quamvis enim Zenam legisperitum vocitet; Apollo tamen perfectus erat in Scripturis: Sed quia Zenas hujus professionis fuerat in Synagoga,
Abbreviated transcription (Latin):
fabulosas inducit. & alius qui calli.¬
ditate tergi uersationis rem uene¬
no plerĩã ꝓporat. Ut est arrius
aut fotinus fabulosa autem nor
lex sedhees. ẽ quantũ ad illud ꝑ̾tin&¬
sibi uinidicar& p̃rogatiuã origi¬
nem patriarcharũ quae dematre¬
moruis horcesunt: cum exhoc
nullum sit apud dm̃. Quidam uͦ
urceoꝵ & caeteroꝵ uasoꝵ baptis¬
ma & sanguinẽ mustele magna
cura expiandũ. & quia idõ moysi
sẽpultura abscondita. ẽ ne ama¬
demonioꝵ templum aeclificauit
in quo opere ingens multitudo
laborauit. Quid tam fabulosũ:
hereticum hominẽ post primam
correptionem deuita : sciens quod
ꝑuersus. ẽ huius modi Ei delinquid
a sem& ipso dãpnatus: Heretici hi
sunt quiꝑ uerba legis legem in¬
pugnant ẜprium enim sensum
uerbis astruunt legis ut prauita.¬
tem mentissuae legis auetorita¬
tem commendent. Sciensenim
ualere fallatiam sub nomine
eius comporut ut quia resmala
ꝑ semet ipsa acceptabilis esse non

Expanded text:
fabulosas inducit, et alius qui callifabulosas inducit, et alius qui calliditate tergiversationis rem veneno plenam proponit, ut est Arius et Photinus. Fabulosa autem non Lex, sed haeresis est, quantum ad tempus pertinesibi vindicarent praerogativam originum patriarcharum, quae de matrimoniis ortae sunt, cum ex hoc nullum meritum sit apud Deum. Quidam vero urceorum et caeterorum vasorum baptisma, et sanguinem mustelae magna cura expiandum : et quia ideo Moysis sepultura abscondita est, ne a madaemoniorum templum aedificavit, in quo opere ingens multitudo laboravit, quid tam fabulosum? Haereticum hominem post primam correptionem devita, sciens quod perversus est hujusmodi, et delinquit a semetipso damnatus. Haeretici hi sunt, qui per verba Legis Legem impugnant; proprium enim sensum verbis astruunt Legis, ut pravitatem mentis suae Legis auctoritate commendent. Sciens enim ultum valere, fallaciam sub nomine ejus componit; ut quia res mala per semetipsam acceptabilis esse non
Abbreviated transcription (Latin):
pimus habunde. ut bonis oꝑib
obrem om̃i deuotione huic obsequi
debemus: & p̃ceptis eius parere:
quia quid in nobis pulchrum. ẽ
spiritalib li uamentis ipse de¬
pingit. Fidelis sermo & debis uolo
te confirmare ut solliciti sint
adeffectum bonoꝵ oꝑum hu qui
crediderunt dõ. hisunt bonia
& utilia homin ub nihiltam
aꝑtum quia miscđiatq humanitas
bona ẽ ad p̃sens& utilis infuturũ:
& hic enĩ hab& laudẽ & in iuditu
die coronã. Omĩs enim dõ creders
miscđiae deb& ftudere ꝑqua
uiuit ut inhaec ergo est & solli.¬
citus rector popłi admonetur.
Stultas autẽ quȩstiones & originũ
enumerationes &contentiot ie
& pugnas legis deuita. Sunt enĩ
mutiles & uane. hasstultasquȩsti¬
ones appellat: quȩ salutis effectum
non habent. neq inaliqua tribu¬
unt scientiae peritiam adutili.¬
tatem. His uerbis multoꝵ hereticoꝵ
denotat dogniata: quã uisomĩa
quae uera non sunt stulta dicen.¬
da sunt. Aliustamen. ẽ qui res

Expanded text:
pimus abunde; ut bonis operibus obrem omni devotione huic obsequi debemus, et praeceptis ejus parere; quia quidquid in nobis pulchrum est, spiritualibus lineamentis ipse depingit. Fidelis sermo: et de his volo te confirmare; ut solliciti sint ad effectum bonorum operum ii, qui crediderunt Deo. Haec sunt bona et utilia hominibus. Nihil tam apertum, quia misericordia atque humanitas bona est ad praesens, et utilis in futurum; et hic enim habet laudem, et in judicii die coronam. Omnis enim Deo credens, misericordiae debet studere, per quam vivit. Ut in haec ergo esset sollicitus rector populi, admonetur. Stultas autem quaestiones, et originum enumerationes, et contentiones, et pugnas Legis devita; sunt enim inutiles et vanae. Stultas has quaestiones appellat, quae salutis effectum non habent, neque aliquam tribuunt scientiae peritiam ad utilitatem. His verbis multorum haereticorum denotat dogmata. Quamvis omnia, quae vera non sunt, stulta dicenda sint; alius tamen est, qui res
Abbreviated transcription (Latin):
pia ꝓfessione creatorẽ p̃dicemus.
INtrinitatis ur utate. Qđ prius
latuit humanũ genus. nunc
pii inuieniamur inparente omĩũ
dm̃ ꝓfitentes eam inueritate quã
tradit eugłium filii eius. & huius
rei mercedem habere possimus
bona oꝑa faciamus. Quomodo
enĩ illi quisolum patre p̃dicant
spes nulla. ẽ sirion ꝓfiteatur it
eadẽ ueritate. & filium ita & huiꝰ
spes frustrata. ẽ qui solam ꝓfes

Expanded text:
pia professione Creatorem praedicemus in Trinitatis unitate: quod prius latuit humanum genus, nunc pii inveniamur in parentem omnium Deum, profitentes eum in veritate, quam tradit Evangelium Filii ejus: et ut hujus rei mercedem habere possimus, bona opera faciamus. Quomodo enim illi qui solum Patrem praedicat, spes nulla est, si non profiteatur in eadem veritate et Filium: ita et hujus spes frustra e
Abbreviated transcription (Latin):
& erubescerent maiores nisi se ex¬
cubuisseł uixta formã huius
conuersatione & morib graues.
I uuenes autẽ coeuũ suũ haberent
magistrum. Mirabilis adolescens
scĩssimus timotheus. cuius exẽplo
INdisciplinata cohercenda iuuen¬

Expanded text:
et erubescerent majores natu, nisi se exet erubescerent majores natu, nisi se exhibuissent juxta formam hujus, conversatione et moribus graves: juvenes autem coaevum suum haberent magistrum. Mirabilis adolescens sanctissimus Timotheus, cujus exemplo indisciplinata coercenda juven
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ enim plane & accepto ferer idũ
ꝓspe que ẽ inidm̃ pati ꝑsecutiones¬
quia inp̃senti uita spes caduca est.
INꝓmissione autẽ dĩ firma atq
stabilis. ipse. ẽ et um salus omniũ
quia exipso & ꝑ ipsum uiuunt:
Quantum ad presentẽ uitam ꝑtin&
om̃s. quantũ uero ad ꝓmissã salutẽ
fideles. Cognoscentib enim se post
hanc uitam quȩ morte finit᷑: alia
daturũ ꝓmisit quȩ in mortalitate
uigebit. Idõ ergo ait maxime fi.¬
deliũ. Precipe haet & doce nemo in¬
iuuentutẽ tuã contepnat sedforma¬
esto fideliũ. in uerbo. inconuersati¬
one. incaritate. infide & castitate
Timotheus quantũ ad etatẽ ꝑtinet
iuuerus erat. quantũ admores &
conuersationẽ seruor & grandeuus:
Quẽ ideo sic monet ut ꝓfectus eius
ꝑ omĩa exemplũ. et̃. bonoꝵ oꝑum
ut adolescentẽ mirabilis uideret᷑
& grauis discipliria ut actus eius
excusarent aetatem. & non quasi
ueniss& quasi seruor haberetur.

Expanded text:
m est plane et accepto ferendum m est plane et accepto ferendum pro spe, quae est in Deum, pati quia in praesenti vita spes caduca est, in promissione autem Dei, firma atque stabilis. Ipse est enim salus omnium, quia ex ipso, et per ipsum vivunt, quantum ad praesentem vitam pertinet, omnes; quantum vero ad promissam salutem, fideles. Cognoscentibus enim se post hanc vitam, quae morte finitur, aliam se daturum promisit, quae immortalitate vigebit. Ideo ergo ait: Maxime fidelium. Praecipe haec, et doce. Nemo juventutem tuam conteesto fidelium, in verbo, in conversatione, in caritate, in fide, in castitate. Timotheus, quantum ad aetatem pertinet, juvenis erat; quantum ad mores et conversationem, senior et gravis. Quem ideo sic monet, ut profectus ejus r omnia exemplum esset bonorum operum, ut in adolescente mirabilis videretur et gravis disciplina, ut actus ejus excusarent aetatem, et non quasi juvenis, sed quasi senior haberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
bricũ tamen carnus patitur huiꝰ.¬
modi quid fiet: sine dubio uapula¬
bit quia illud oportuit fieri & hoc
mitume p̃ter mitti. Si autẽ solum
corporis habuit exercitũ ꝑhennias
poenas paciet᷑. sicut ineugłm dr̃is
repromisit. Om̃is erum summadis¬
cipliniae nr̃ae : inmiscđia & pietate
.ẽ. Aliud tamen exercitũ corporis
habent carnales: & aliud spiritales
Carnales enim sagina &dapib
nutriunt corpora sua ut sceleri
motu ꝓficiant ad ꝑditione. Spiri.¬
tales autẽ ieiunius & abstinentia
tẽperant corpora sua ut pigra fac¬
ta circa desideria possinit digna
esse futura resurrectionie. Hic enĩ
ꝓpter spem futurã castigat corpus
ille uero ꝓpter futuri desperationẽ
fouet curam eius agens att̃ẽpus ut
moueatur citius ad peccaridum
Fidelis sermo & omi acceptione dignꝰ:
Adhoc erum laboramus & ꝑsecutio¬
nes patimur quia speramꝰ in dm̃
uiuum qui ẽ salutaris omt uũ
hominũ maxime fideliũ. Dignũ¬

Expanded text:
bricum tamen carnis patiatur, hujusbricum tamen carnis patiatur, hujusmodi quid fiet? Sine dubio vapulabit; quia illud oportuit fieri, et hoc minime praetermitti . Si autem solum corporis habuit exercitium, perennes poenas patietur, sicut in Evangelio Dominus repromisit ; omnis enim summa disciplinae nostrae in misericordia et pietate est. Aliud tamen exercitium corporis habent carnales, et aliud spiritales; carnales enim sagina et dapibus nutriunt corpora sua; ut celeri motu proficiant ad perditionem: spiritales autem jejuniis et abstinentia temperant corpora sua; ut pigra facta circa desideria, possint digna esse futura resurrectione. Hic enim propter spem futuram castigat corpus: ille vero propter futuri desperationem fovet, curam ejus agens ad tempus; ut moveatur citius ad peccandum. Fidelis sermo, et omni acceptione dignus. Ad hoc enim laboramus, et persecutiones patimur; quia speramus in Deum vivum, qui est salutaris omnium hominum, maxime fidelium. Dignu
Abbreviated transcription (Latin):
cuius effectus Nullus. ẽ nisi uani¬
tatis. Abhis ergo quȩ contraria s̃
declinandũ mon& &simili modo
& abhis qui anilia sunt uanitate
quodã composita. Sunt enĩ aliqͥd
qui colore animi mittunt se indis¬
putationes huiꝰ modi. Pietatiautẽ
oꝑam dandã cõmonet qr grande
hab& ꝓfectum. Qui enĩ miscđiȩ
student seniorib uicem reddentes
parentib & inp̃senti uita auxilia
dĩ nonide erunt illis. & infuturo
in mortalitatem habebunit cum
gła. Exercitium autẽ corporale
admodicũ utile dicit. Ieiuriare
enĩ & abstiniere acibis manente
auctoritate creatoris. ñ multum
ꝓdest nisi addat᷑ huic pietas. cuius
oꝑa multoꝵ p̃cib ad iuuatur ad
drĩm. O merendũ deniq illos qui
fr̃ib largisunt & uarus titulis obse¬
quentes inuitã aeterña ꝓficere ab¬
hoc oꝑe in aeterriu ignẽ. Corporis
autẽ exercitium nihil & aliud. quã
carnis frena sunit. Siquis aueem¬
ergo quia miscdia magna res. ẽ lu.¬

Expanded text:
cujus effectus nullus est, nisi vanicujus effectus nullus est, nisi vanitatis. Ab his ergo, quae contraria sunt, declinandum monet: simili modo et ab illis, quae anilia sunt, vanitate quadam composita. Sunt enim aliqui, qui calore animi mittunt se in disputationes hujusmodi. Pietati autem operam dandam commonet, quia grandem habet profectum. Qui enim misericordiae student senioribus, vicem reddentes parentibus, et in praesenti vita auxilia Dei non decerunt illis, et in futuro immortalitatem habebunt cum gloria. Exercitium autem corporale ad modicum utile dicit. Jejunare enim, et abstinere a cibis, manente auctoritate Creatoris, non multum prodest, nisi ut detur huic pietas, cujus opera multorum precibus adjuvatur ad Dominum promerendum. Denique illos, qui fratribus largi sunt, et variis titulis obsequentes, in vitam aeternam proficere hoc opere, in aeternum ignem. Corporis autem exercitium nihil aliud quam carnis frena sunt. Si quis ergo, quia misericordia magna res est, lu
Abbreviated transcription (Latin):
igitur ꝓponens fr̃ib bonuseris
minister iħu xp̃i enutritus uerbis
fidei & bone doctrinȩ quã ad secutꝰ
es. Quid tã uerũ quid tam clarum
ac. ꝓuidunt nisi ut discipliria xp̃i¬
ana incorrupta tradat᷑ ut fructꝰ
eius iniarea domit uca fertilis ac
firmus conlaudet᷑. hoc. ẽ ut indie
iuditi Non reprob & igni cõbu.¬
renduscenseatur hocboru docto.¬
ris ẽ: atq idonei ministridnã iħu¬
dicat uerbis & bonȩ doctrinae qͥ ab
infantia ad secutũ hunc ad serit:
Qui enĩ integris omĩb hebreoꝵ libris
imbutus erat. accepta fide ꝑfectũ
fecit doctorẽ. ꝓ fanas aute et
aniles fabulas abnuȩ exercens
teme ipsum adimpietatẽ. Corpo.¬
ralis exercitatio. admodicũ utilis
p̃sentis & futurae. cꝓfana uerba: ad¬
uersa intelligunit᷑. Aniles autem
fabulȩ deliramenta sunt quȩdã
haec quorundã ꝑstrepitũ uocib
solent incontentionẽ deduci. ut
quasi tractus habeat᷑ rei it ianis.

Expanded text:
igitur proponens fratribus, bonus eris igitur proponens fratribus, bonus eris minister Jesu Christi, enutritus verbis fides. Quid tam verum, quid tam clarum, ac providum, nisi ut disciplina Christiana incorrupta tradatur, ut fructus ejus in area Dominica fertilis ac firmus collaudetur? Hoc est, ut in die judicii non reprobus, et igni comburendis censeatur. Hoc boni doctoris est atque idonei ministri Domidicat verbis fidei, et bonae doctrinae, quam ab infantia assecutum hunc asserit. Qui enim integris omnibus Hebraeorum libris imbutus erat, accepta fide perfectum fecit doctorem. Profanas autem, et aniles fabulas abnue, exercens temetipsum ad pietatem. Corporalis enim excercitatio ad modicum utilis praesentis et futurae. Profana verba, adversa intelliguntur; aniles autem fabulae, deliramenta sunt quaedam. Haec quorumdam perstrepentium vocibus solent in contentionem deduci, ut quasi tractatus habeatur rei inanis,
Abbreviated transcription (Latin):
toris nr̃i dĩ. Tito germano filio
Decretũ donũ adõ qđ ante scła pro.¬
miserat tẽpore saluatoris inp̃dica.¬
tione apłoꝵ manifestatũ declarat.
ut gentib iNsinuar& p̃destina.
p̃dicar& grãm dĩ & pacẽ. ut accep¬
to dorio pacificifiant cũdõ et
patre. quia omĩa exipsosunt

Expanded text:
toris nostri Dei; Tito germano filio Decretum donum a Deo, quod ante saecula promiserat, tempore Salvatoris in praedicatione apostolorum manifestatum declarat; ut gentibus insinuaret praedestinatapraedicaret gratiam Dei et pacem, ut accepto dono pacifici fiant cum Deo et Patre; quia omnia ex ipso sunt
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ qđ xp̃s incarne: dicit mani.¬
festatũ quod latebat in ispũ
atus enim homo filius dĩqui
insecreto erat apud dm̃ opere &
incarne quis esset. Deinde appa¬
ruisse angłis non iam informa
humilitatis sed inpotestate. Tam.¬
diu erum aspectu humilis uisus
ẽ ꝑcarnem. quã diu deuicta
mortem reslrger& a mortuis &
uidetur maiestas eius qͥnatus
ut homo. non erat totus ut homo
ut agnioscentes angłi mysteriũ
qđ prius latuit declaratum in
carne genu illi flectentes quasi
dõ grãs agant: quia didicerunt
ueritatẽ quȩ gentib p̃dicata ẽ
ut aberrore liberentur in quo
sicut dicit dñs de uidaeis. Si non
uenissem & locutus eis fuissem
peccatũ non haberent. Nunc autẽ
excusationẽ non habebunt depec

Expanded text:
istus in carne, dicit manifestatum quod latebat in spiritu. Natus enim homo Filius Dei, qui in secreto erat apud Deum, opere,in carne, quis esset; deinde apparuisse angelis, non jam in formae humilitate, sed in potestate. Tandiu enim aspectu humilis visus est per carnem, quandiu devicta morte resurgeret a mortuis et videretur majestas ejus, qui natus ut homo, non erat totus homo: ut agnoscentes angeli mysterium, quod prius latuit, declaratum in carne, genu illi flectentes quasi Deo, gratias agant; quia didicerunt veritatem, quae gentibus praedicata est, ut ab errore liberarentur; in quo sicut dicit Dominus de Judaeis: Si non venissem et locutus eis fuissem, peccatum non haberent: nunc autem excusationem non habebunt de pec
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ ad om̃s homines. Xp̃ianos
omĩ hominib humiles uult uidi.
S int enĩ possunt ꝑfidi ad futuram
sp̃e uocari. Eramus enim & nos
quondã in sulti inobsequentes er¬
rantes. seruientes desidenis duolup.¬
tatib uariis iNmalitia & inuidia
agentes adibiles odio nos inuicẽ
habentes. haec bona quȩ incredu¬
litas non bab&: xp̃ianis data me-¬
morat: ut in omĩ iustitiae lu-¬
centes manifesti fiant qđ dĩ cul.¬
tores sint. Cum enĩ quondã iN¬
consulti nunc uident᷑ ꝑ omĩasani
esse consilu laudatur inhis deus
Cum uero bonitas & humanitas iN¬
luxit salutaris dĩ ñri. non exoꝑib
iustitiae quae nos fecimus sed

Expanded text:
dinem ad omnes homines. Christianos dinem ad omnes homines. Christianos omnibus hominibus humiles vult videri; sic enim possunt perfidi ad futuram spem vocari. Nam eramus quondam et nos inconsulti, inobsequentes, errantes, servientes desideriis et voluptatibus variis, in malitia et invidia agentes, odibiles, odio nos invicem habentes. Haec bona quae incredulitas non habet, christianis data memorat; ut in omni justitia lucentes, manifesti fiant quod Dei cultores sint. Cum enim quondam inconsulti, nunc videntur per omnia sani esse consilii, laudatur in his Deus. Cum vero bonitas et humanitas illuxit salutaris Dei nostri, non ex operibus justitiae, quae nos fecimus: sed
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓriobis ut redimer& Nos ab
omĩ it uquitate. & mur idaret
sibi popłm habundantẽ. aemu¬
latorem bonoꝵ oꝑum: hanc. ẽẽ
dicit beatam spem credentium.
quia expectant aduentum głae
magni dĩ qđ reuelari hab&̾ iudi.
tu xp̃o: in iquo dĩ patris uidebit᷑
potestas & gła & fidei suae p̃miũ
consequant᷑. Adhoc enim redemit
nos xp̃s: ut puram uitã sec tantes.
repleti oꝑib boni regnũ dĩ here¬
des ẽẽ possimus. Haẽc loquere &¬
& ex hortare. & arguȩ cum omĩ
imꝑio. nemote cor idempt iat
Admonet illos principatib &po.¬
testatib subditos. eẽ oboedire.
adomne opus borũ paratos. ẽẽ.
quȩ saluscredentiũ sit admon&
ut manifest& cum arguuntur: ut
sciant cui bona aptentur. ut non
aspere accipiant certiquia pro
salute sua corripiunt᷑: & ut ad
malum tardisint ab omni uero
paratimon nescu quid singłis per¬
solui oporteat. Neminẽ blasphe.¬
mare. non litigios esse sed modes.
tas. ostendentes omnẽ mansuetu.¬

Expanded text:
obis; ut redimeret nos ab omni iniquitate, et emundaret sibi populum abundantem, aemulatorem bonorum operum. Hanc esse dicit beatam spem credentium; quia exspectant adventum gloriae magni Dei, quod revelari habet, judice Christo, in quo Dei Patris videbitur potestas et gloria; ut fidei suae praemium consequantur. Ad hoc enim redemit nos Christus, ut puram vitam sectantes, repleti operibus bonis, regni Dei haeredes esse possimus. Haec loquere et exhortare, et argue cum omni imperio. Nemo te contemnatt, illos principibus et potestatibus subditos esse et obedire ad omne opus bonum . Quem Quae salus credentium sit, admonet; ut manifestet, cum arguuntur, ut sciant cui bono aptentur: ut non aspere accipiant, certi quia pro salute sua corripiuntur: et ut ad malum tardi sint, ad bonum vero parati, non nescii quid singulis persolvi oporteat. Neminem blasphemare, non litigiosos esse; sed modestos, 316 ostendentes omnem mansuetu
Abbreviated transcription (Latin):
fr̃s mei km̃i & desidera tissimi
gaudiũ meũ & corona mea sic state
inidño dilectissimi: Cõmon&.
ut in eadem fide ꝑseuerent. Gaudi
p̃sens ẽ & infuturũ corona. Disci¬
puli enĩ inagone uictorib dignꝰ
erit corona magister. Euchodiã¬

Expanded text:
rissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona, sic state in Domino, dilectissimi. Commonet ut in eadem fide perseverent; gaudiuest, et in futurum corona. Discipulis enim in agone victoribus, dignus erit corona magister. Evodia