comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rat s per medium illoꝵ muta¬
ta subito uel obstupefacta fu¬
rentium mente descendit qͦs
ad huc sanare qm perdere ma¬
lebat. ut concussata uidentes
sua cepta nequitia ad poscenda
deinceps eius morte desisterẽt.
Necdum enim uenerat hora pas¬
sionis que non quolibet sabb̃o
sed in parasceue pasche futura
extiterat. Necdum locum passio¬
nis qui non in nazareth szihe¬
rusolimis hostiarum sanguine
figurabatur adierat sed nͨ hoc
genus mortis qui cruci figendꝰ
a scl̃o preconabatur elegerat.
Non igitur a nazareis preciptta¬
ri. non abiherosolimitis lapida¬
ri non uter pueros bethleemi¬
tas ab herode perimi non alia
testatis indicium quo fideliũ
frons armaretur emineret.sed
solum cruus expectatum est
uexillum cuiꝰ figura celerrimo
dextere motu contra maligniho¬
stis temptamenta depingi et
ip̃a nichilominus figura mondr¬
chie singularis potuisset typus
haberi ut quomͦ triumphũ cru¬
cis exponens apl̾s ait in noie

Expanded text:
rat, sed per medium illorum, mutarat, sed per medium illorum, mutata subito vel obstupefacta furentium mente, descendit, quos adhuc sanare quam perdere malebat, ut cassata videntes suae coepta nequitiae, a poscenda deinceps ejus morte desisterent. Necdum enim venerat hora passionis, quae non quolibet Sabbato, sed in Parasceve Paschae futura exstiterat; necdum locum passionis, qui non in Nazareth, sed Hierosolymis hostiarum sanguine figurabatur adierat. Sed nec hoc genus mortis, qui crucifigendus a saeculo praeconabatur elegerat. Non igitur a Nazaraeis praecipitari, non ab Hierosolymis lapidari, non inter pueros Bethlehemitas ab Herode perimi, non aliatestatis judicium, quo fidelium frons armaretur emineret? sed solum crucis exspectatum est vexillum, cujus figura et celerrimo dexterae motu contra maligni hostis tentamenta depingi, et ipsa nihilominus figura monarchiae singularis potuisset typus haberi, ut quomodo triumphum crucis exponens Apostolus ait: In nomine
Abbreviated transcription (Latin):
si perdiderunt salutem qui eie¬
cerunt de suis finib saluatorẽ.
Moraliter enu dominus ⁊qui
docuerit exemplo suo apłos õĩb
omnia fieri. nec uolentes repu¬
diat. nec inuitor alligat nec ei¬
cientib reluctatur. nec rogan¬
lib deest sigerasenos alibi cũ
iurtutes eus sustinere non pos¬
sent. qͣi infirmos ⁊ ingratos re¬
liquit. Simul et intellige non ex
necessitate fuisse. seduoluntariã
corporis passionem non captũ a
iũders sed a seoblatum. Etenim
quando uult capitur. quando
uult labitur. quando uult sus-¬
penditur.quando uult ñ tene¬
tur. Et duxerunt inquit illũ
usq ad suꝑcilium moritis supͣ
quem cuutas illorum erat edi¬
ficata ut precipitarent eum.
Ip̃ẽ autem tͣnsiens ꝑ medium
illorum ibat. Opeior magistro
discipulorum hereditas. diabo¬
lus uerbo dominum temptat.
uidei facto. Ille dicit mitte te
isti adoriuntur ut mittant. Et
quidem dominus suꝑcilium
montis precipitandus ascende¬

Expanded text:
si perdiderunt salutem, qui ejesi perdiderunt salutem, qui ejecerunt de suis finibus Salvatorem. Moralis enim Dominus, et qui docuerit exemplo suo apostolos suos omnibus omnia fieri, nec volentes repudiat, nec invitos alligat, nec ejicientibus reluctatur, nec rogantibus deest. Sic Gerasenos alibi cum virtutes ejus sustinere non possent, quasi infirmos et ingratos reliquit. Simul intellige, non ex necessitate fuisse, sed voluntariam corporis passionem; nec captum a Judaeis, sed a se oblatum. Etenim quando vult capitur, quando vult labitur, quando vult suspenditur, quando vult non tenetur. Et duxerunt, inquit, illum usque ad supercilium montis supra quem civitas illorum erat aedificata, ut praecipitarenIpse autem transiens per medium illorum ibat. O pejor magistro discipulorum haereditas. Diabolus verbo Dominum tentat, Judaei facto: Ille dicit: Mitte te, isti adoriuntur ut mittant. Et quidem Dominus supercilium montis praecipitandus ascende
Abbreviated transcription (Latin):
mari. Merito gͥ naamar c̃uiꝰ
dum aqua corpus abluit᷑ fide
pectus purgatur. id ẽ populus
gentium uideis lepra contuma¬
cie squalentib antefertur. Mi¬
rito uidua sareptena id ẽ eccl̃a
ligno crucis refiri desiderans il¬
deis fame uerbi pereuntib pa¬
ne sacro scĩ corporis ⁊ uiuifici
spẽ unctione nunc recreatur
puobaturq dominus non obsuam
impotentramtiuib. sob eorum
mindentram urtutum dogina
negasse. atq hoc exemplo totã
postremo gentem non quia nõ
amaretur. sed quia ip̃a se amari
non amaret ab eo derelictam do¬
ctorib scilicet inde ob saluationẽ
gentium toto orbe dispersis. Sed
quod dominus uerbo de iudeis
hoc ip̃i de se iudei facto testant᷑.
sam sequitur. Et repleti sunt
omnes in synagoga ira hec au¬
dientes. Et surrexerunt et eiece¬
runt illum extra cuitatem. Sa¬
crilegia quippe uideoꝵ que an¬
te prenuntiauerat ꝑ ꝓpħam
los beneficia diffunderet illun
iurias irrogabant. Nec mirum

Expanded text:
mari. Merito igitur Naaman, cujus mari. Merito igitur Naaman, cujus dum aqua corpus abluitur, fide pectus abluitur, id est, populus gentium, Judaeis lepra contumaciae squalentibus, antefertur. Merito vidua Sareptana, id est, Ecclesia, ligno crucis refici desiderans, Judaeis fame verbi pereuntibus, pane sacrosancti corporis et vivifici Spiritus unctione recreatur. Probaturque Dominus non ob suam impotentiam civibus, sed ob eorum invidentiam virtutum dona negasse, atque hoc exemplo totam postremo gentem, non quia non amaretur, sed quia ipsa se amari non amaretctoribus, scilicet inde ob salvationem gentium toto orbe dispersis. Sed quod Dominus verbo de Judaeis, hoc ipsi de se Judaei facto testantur. Nam sequitur: « Et repleti sunt omnes in Synagoga ira haec audientes. Et surrexerunt, et ejecerunt illum extra civitatem. » Sacrilegia quippe Judaeorum, quae ante praenuntiaverat per prophetam los beneficia diffunderet, illi urias irrogabant. Nec mirum
Abbreviated transcription (Latin):
tis ab omnimentis et corporis
feditate purgatum. Qui capte
consilio puelle hoc ẽ inspira¬
tionis suꝑne gr̃e quam uideis
conseruare non ualentib gen¬
tes rapuere. salutem sperare
commonitus. septies lauari
iuibetur quia nimirum soli
baptismi genus qd̃ ex sp̃u
sc̃õ regenerat saluati unde uire
caro eius post lauacrum uelut
caro pueri pariui apparusse me¬
moratur siue qura cunctos in
xp̃o baptizatos in unam parit
grã mater infantiam. seu mag̾
ille sit urtelligendꝰ puer dequo
dictum est paruulus datus ẽ no¬
bis filius datus est nobis. cuiꝰ
corpori ꝑ baptismum tota cred̃¬
tium soboles adunatur. Et ut
cuncta hic baptismi scires sacra¬
menta premonstrari inqͦ ab¬
renuntiare sathane fidem con¬
fiteri precipimur. negat se ma¬
man ultra diis alienus litatu¬
rum. soli ꝑ omnia domino ser¬
uiturus. Partem quoq terre sc̃t
secum tollere gaudet quia bap¬
tiratos oportet dominici quaq
corporis participanone confit¬

Expanded text:
tis ab omni mentis et corporis tis ab omni mentis et corporis feditate purgatum. Qui captae consilio puellae, hoc est inspirationis supernae gratia, quam Judaeis conservare non valentibus, gentes rapuere, salutem sperare commonitus, septies lavari jubetur. Quia nimirum solum baptismi genus, quod ex Spiritu sancto regenerat, salvat. Unde jure caro ejus post lavacrum, velut caro pueri parvi apparuisse memoratur. Sive quia cunctos in Christo baptizatos, in unam parit gratia mater infantiam, seu magis ille sit intelligendus puer, de quo dictum est: Parvulus natus est nobis, filius datus est nobis . Cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Et ut cuncta hic baptismi scires sacramenta praemonstrata, in quo abrenuntiare Satanae, fidem confiteri praecipimur, negat se Naaman ultra diis alienis litaturum, soli per omnia Domino serviturus. Partem quoque terrae sanctae, secum tollere gaudet, quia baptizatos oportet dominici quoque corporis participatione confir
Abbreviated transcription (Latin):
stia. ibi farina oleumq ore ꝓ¬
phetico benedicitur. idest fruc¬
tus et hylaritas caritatis siue
gr̃a corporis dominici et crisma¬
tis unftio indefectiuo u̾bi cele¬
stis munere fecundatur. Cuiꝰ hac¬
tenus in uasis oleum gaudii spri¬
tualis et benedictionis farina
non defecit. ceterisq non credũt
gentib inopia panis diuini
museris ⁊ uenatui deditis inu¬
tili. Nam ⁊ ip̃a pulcherrime
mysticum sibi priusqͣm morere¬
tur panem factura duose lig¬
na colligere uelle testatur nõ
solum ligna nomine sed etiã
numero lignoꝵ signũ crucis expͥ¬
mens quonobis est panis uite
p̃paratus eterne. Et multi lep¬
si erant in iherłm sub helyseoꝓ
ph̃a: et nemo corum mundatꝰ
est nisi naaman syrus. Quia
nota est hystoria de mysterione¬
cesse est paucis intimemꝰ. Et na¬
aman gͦ iste syrus qui interpre¬
tatur decor populũ demonstͣt.
nationum quadam perficlie
scelerumq lepra maculosum
s ꝑ sacramentum baptisma¬

Expanded text:
stia, ibi farina oleumque ore prostia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur, id est fructus et hilaritas charitatis, sive gratia corporis dominici et chrismatis unctio, indefectivo verbi coelestis munere fecundabatur. Cujus hactenus in vasis oleum gaudii spiritalis et benedictionis farina non deficit, caeteris quae non credunt gentibus, inopia panis divini miseris, et venatui deditis inutili. Nam et ipsa pulcherrime mysticum sibi prius quam moreretur panem factura, duo se ligna colligere velle testatur, non solo ligni nomine, sed etiam numero lignorum signum crucis exprimens, quo nobis est panis vitae praeparatus aeternae. Et multi leprosi erant in Israel sub Elisaeo propheta, et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus. Quia nota est historia, de mysterio necesse est paucis intimemus. Et Naaman ergo iste Syrus, qui interpretatur decor, populum demonstrat nationum, quondam perfidiae scelerumque lepra maculosum, sed per sacramentum baptisma
Abbreviated transcription (Latin):
lbr maiora cotidie signa per
aplos apłorumq successores nõ
tam in corporum qͣm in anunaꝵ
sanatione patrantur. Igit᷑ iudua
ad quam helyas missus est gen¬
tium designat eccłiam que asuo
dutius est conditore desertapo¬
pulum recte fidei nesciunt. qͣi
pauperem filium egena stirpe
nutriebat idest uerbo fructus
exꝑte docebat. donec adueniens
sermo ꝓpħicus qui exsiccatouel¬
lere israhelis ut pote clausa celi
ianua fame ꝑiclitabatur iniu¬
dea pasceretur ibi simul ⁊ pasce¬
ret. et receptus uidelicet acreden¬
tib et reficiens ip̃e credentes. Un¬
de benẽ hec eadem uidua in sa-¬
repta sydonie dicitur ẽẽ mora¬
ta. Sydonie quippe uenatio in¬
utilis sarepta uero incendiũ
uel angustia panis interp̃tat᷑
quia ubi habundauit peccatũ
suꝑabundauit gr̃a. Ybi reb su¬
ꝑuacius adquirendis quasi
aucupandi cura impendebat᷑
ubi dire sins incendiũ panuis¬
q sp̃ualis antea fiebat angu¬

Expanded text:
ubi majora quotidie signa per ubi majora quotidie signa per apostolos apostolorumque successores non tam in corporum quam in animarum sanatione patrantur. Igitur vidua ad quam Elias missus est, gentium designat Ecclesiam, quae, a suo diutius conditore deserta, populum rectae fidei nescium, quasi pauperem filium, egena stipe nutribat, id est, verbo fructus experte docebat, donec adveniens sermo propheticus, qui, exsiccato vellere Israelis, utpote clausa coeli janua, fame periclitabatur in Judaea, pasceretur ibi simul et pasceret, et receptus videlicet a credentibus, et reficiens ipse credentes. Unde bene haec eadem vidua, in Sarepta Sidoniae dicitur esse morato. Sidonia quippe, venatio inutilis; Sarepta vero, incendium, vel angustia panis interpretatur. Quia ubi abundavit peccatum, superabundavit gratia . Ubi rebus supervacuis acquirendis, quasi aucupandi cura impendebatur, ubi dirae sitis incendium panisque spiritalis ante fiebat angu
Abbreviated transcription (Latin):
multe uidue erant indieb he¬
hye inisrł quando clausum est
celum annis trib et mensibus
sex cum fcã eẽt fames magna
interra et ad nullam illarum
missus est helyas nisun sarep¬
ta sẏdonie ad mulierem uidu¬
am. Noninquit hoc quod diui¬
na fastidiosis cunib beneficra
subtraho ꝓpharum gestis ad¬
uersatur. quia sicut fame qͦn¬
dam omnem terram p̃mente
nemo est in uidea repertus he¬
hye dignus hospicio s extere
gentis uidua est quesita que
ob fidei gr̃am a tanto ꝓpheta
uisitari deberet et sicut mul¬
tis ibidem leprosis naaman
tantum syrus quia deuote q̃¬
sierat ab helyseo propħa cura¬
riꝓperuit. sic et uos ñ alia
astam inuidie perfidieq cau
safuꝑno munere priuabit
Quorum si facta ꝓpharum eti¬
am allegorice discusseris inue¬
nies ꝓfecto dominum in prĩa
sua a qua receptus non ẽ per¬
fidia suꝑbiam notasse uideoꝵ:
nom̃ie uero capharnaum que
ager consolationis interpretat᷑
gentium predicasse salutem

Expanded text:
multae viduae erant in diebus Elmultae viduae erant in diebus Eliae in Israel, quando clausum ecoelum annis tribus et mensibus sex, cum facta esset fames magna in terra, et ad nullam illarum missus est Elias, nisi in Sarepta Sidoniae ad mulierem viduam. » Non, inquit, hoc quod divina fastidiosis civibus beneficia subtraho, prophetarum gestis adversatur, quia sicut fame qdam omnem terram premente, nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio, sed exterae gentis est vidua quaesita, quae ob fidei gratiam a tanto propheta visitari deberet. Et sicut multis ibidem leprosis Naaman tantum Syrus, quia devote quaesierat, ab Elisaeo propheta curari promeruit, sic et vos non alia quam invidiae perfidiaeque causa superno munere privabit. Quorum si facta prophetarum etiam allegorice discusseris, invenies profecto Dominum in patriae suae, a qua receptus non est, perfidia superbiam notasse Judaeorum. Nomine vero Capharnaum, quager consolationis interpretatur, gentium praedicasse salutem,
Abbreviated transcription (Latin):
uulnera sanus ẽẽs. qui ab ueri¬
hoc ẽ insua patria uirtutes fa¬
cere monetur. S non ociose ab
euuangłista alio excusat᷑ quia
non poterat ibi iurtutemulla
facere nisi paucos infirmos im¬
positis manib curauit. Et mi¬
rabatur ꝓpter incredulitatem
illorum. Ne fortasse quis uiliorẽ
nob̃ fieri debere patrie putarit
affectum. amabat itaq ciues
sed ip̃i se caritate patriaq li¬
bere priuabant. Ait autem.
Amen dico uobis quia nemoy
pħa acceptus est in patria sua
Dropħam dici inscͥpturis dom¬
num xp̃m et moyses testis est
qui ait ꝓpħam uobis suscitabt
deus u̾r de fratrib ur̃is tanqͣm
me. Non solum autemip̃e qui
caprit et dominus est ꝓph̃aꝵ
sed et helyas iheremias ceten¬
q prophete minores in pat̾a
semꝑ cuub inuidere. Non eñ
considerant p̃sentia iuri oꝑa
s fragilem recordant᷑ infantã
quasi non ⁊ ip̃i ꝑ eofcem etaib
gradus ad maturam etatem
uenerint. In ueritate dico uõl

Expanded text:
vulnera sanus esses. Qui ab irrivulnera sanus esses. Qui ab irrihoc est, in sua patria virtutes facere monetur, sed non otiose ab evangelista alio excusatur , quia non poterat ibi virtutem ullam facere, nisi paucos infirmos impositis manibus curavit. Et mirabatur propter incredulitatem illorum. Ne fortasse quis viliorem nobis fieri debere patriae putaret affectum. Amabat itaque cives, sed ipsi se charitate patria qui livore privabant. Ait autem: Amen dico vobis quia nemo propheta acceptus est in patria sua. Prophetam dici in Scripturis Dominum Christum, et Moyses testis est qui ait: Prophetam vobis suscitabit Deus vester de fratribus vestris tanquam me . Non socaput et Dominus est prophetarum, sed et Elias et Jeremias, caeterique prophetae, minores in patria semper civibus invidere. Non enim considerant praesentia viri opera, sed fragilem recordantur infantiam, quasi non et ipsi per eosdem aetatis gradus ad maturam aetatem venerint. In veritate dico vobis,
Abbreviated transcription (Latin):
dominum xp̃m fabrum cognomi¬
nat. et medicum uocat Fãber
enim est uerus quia omnia ꝑ
ip̃m facta sunt. Medicus est qͥa
omnia ꝑ ipsum restaurata sũt
incelis et interra:⁊ sicut ip̃e de
testat᷑ nõ habent sani opus
medico. s male habentes. Et qͥa
diximus quo instrumento fabri¬
candi dicamus et quo utatur
genere medicandi Preteriens
udit cecum a natiuitate ex¬
puit interram ⁊ fecit lutũ ex
dixit ei. Uade et laua innatato¬
ria syloe quõd interp̃tat᷑ missꝰ.
Abiit ergo ⁊ lauit et uenit ui¬
dens. Agnosce igitur magne mo¬
dum medicine et gaude quia
ꝑ hanc illuminari meruisti
Uitum de t̾ra caro xp̃i est. spu¬
tum de ore diuinitas eius est.
quia caput xp̃i deus. Sputũ
luto immixtum nos illumi¬
nat in natatorra syloe bapti¬
zatos quia caro factum est et
habitauit in nobis. ⁊ uidimu
gloriam eius quam pri tene¬
bris arcentib comprehendere
non poteramus. ꝑ fabrum ergo
xp̃m creatus es ut ẽes. ꝑ medi¬
cum xp̃m recreatus es ut pt

Expanded text:
Dominum fabrum cognominat, et medicum vocat. Faber enim est verus, quia « omnia per ipsum facta sunt : » medicus, quia omnia per ipsum restaurata sunt in coelis et in terra . Et sicut de se ipse testatur, non habent opus sani medico, sed male habentes . Et quia diximus quo instrumento fabricandi, dicamus et quo utatur genere medicandi. Praeteriens vidit caecum a nativitate, exspuit in terram, et fecit lutum de dixit ei: Vade lava in natatoria Siloe , quod interpretatur missus. Abiit ergo et lavit, et venit videns. Agnosce igitur magnae modum medicinae, et gaude, quia per hanc illuminari meruisti. Lutum de terra, caro Christi est sputum de ore, divinitas ejus est, quia caput Christi Deus. Sputum luto immistum, nos illuminat in natatoria Siloe baptizatos, quia Verbum coro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus , quam prius tenebris arcentibus comprehendere non poteramus. Per fabrum ergo Christum creatus es, ut esses; per medicum Christum recreatus es, ut post
Abbreviated transcription (Latin):
ex uob consenserint suꝑ terram
de omni re quaicumq petierĩt
fiet illis a pr̃e meo qui in celis ẽ.
Omnis sermo domini ad concordi¬
am nos ꝓuocat siduoinquit ex
uobis consenserint suꝑ terram.
de omni re. ubi enun sunt duouel
tres congregati in nomine meoibi
sum in medio coꝵ quod multis
exemplis approbare possumus.
Loquentib enimapłis de resur¬
rectione sua affuit. Duob uͦ disci¬
płis ambulantib in emaus t̾ciꝰ
illis se uinxit ⁊ notciam suã

Expanded text:
 consenserint super terram, de omni re quamcunque petierent, fiet illis a Patre meo, qui in coelis est. » Omnis sermo Domini ad concordiam nos provocat, « si duo inquit ex vobis consenserint super terram de omni re. » « Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum. » Quod multis exemplis approbare possumus. Loquentibus enim apostolis de resurrectione sua, adfuit. Duobus vero discipulis ambulantibus in Emmaus, tertius illis
Abbreviated transcription (Latin):
cit illułx. Nondico tibi usq sep¬
ties: sed usq septuagies septies
hoc est quadringentis nonagĩ¬
ta uicib secundum beatum ih¬
ronumum ut iuidelicet tot uici¬
b in die dimitamus fratri in
nos peccanti quot in nos pecca¬
re non potest. Sed melius ẽ ut sim¬
pliciter accipiamus quod dicit
septuagies septies idest septuagĩ¬
ta septem uicib qͣm quadungẽ¬
tis nonaguita. Omnis enĩ nu¬
merus quando ꝑ numerũ tran¬
sit aduerbialiter tunc crescit
gies septuaguita transit nomen
ꝑ aduerbium et fiunt quadrigĩ¬
ti nonaginta. Et qͣndo ambo nu¬
meri aduerbialiter ꝓferuntur
summa numeri non crescit sed
intra suos terminos numerꝰ con¬
tinetur. sicut est in hoc loco. qd̃
dominus septuagies septies fr̃i
in nos peccanti dimittere ut tol
ucib ei dimittam̃ quot iuels
in nos peccare non sufficit. fere¬

Expanded text:
cit illi Jesus: Non dico tibi usque sepcit illi Jesus: Non dico tibi usque septies, sed usque septuagies septies. » Hoc est quadringentis nonaginta vicibus, secundum beatum Hieronymum, ut videlicet tot vicibus in die dimittamus fratri in nos peccanti, quot in nos peccare non potest. Sed melius est, ut simpliciter accipiamus quod dicit: « septuagies septies, » id est septuaginta septem vicibus, quam quadringentis nonaginta. Omnis enim numerus quando per numerum transit adverbialiter, tunc crescit gies septuaginta, transit nomen per adverbium, et fiunt quadringenti nonaginta. Et quando numeri adverbialiter proferuntur, summa numeri non crescit, sed intra suos terminos numerus continetur, sicut est in hoc loco, quo Dominus septuagies septies fratri in nos peccanti dimittere, ut tot vicibus et ei dimittamus, quot vicibus in nos peccare non sufficit.
Abbreviated transcription (Latin):
nomine meo. Nomenetenim ilhꝰ
est ihc. Iħx uero interpretat᷑ sal¬
uator. Tunc etenun in nomine
ihu congregamur quotĩẽs aut
de nr̃a salute aut etiam de fra¬
trum salute tractaturi in unũ
conuenimus. Allegorice ubisũt
duo uel tres congregati in noĩe
mco ibi sum. in medio eoꝵ hoc ẽ
si corpus ⁊ anuna et sp̃c inunũ
sunt consenserint ut neq caro
repugnet aduersus sp̃m neq sp̃c
repugnet carni: quicquid a pr̃e
petierimus impetrabimꝰ. Bona
etenim peticio est inqua sp̃c ñ
dissentit. a carne nec caro resiftit
sp̃ui. Tunc accedens petrus ad
eum dixit. Domine quotiẽs pec¬
cabit in me frater meꝰ & dunit¬
tam ei. usq septies. Motus petrꝰ
ex uerbis domini quib suꝑius
dixerat si peccau̾it inte fr̃ tuus
corripe illũ inter te et ip̃m solũ
ꝑcunctatur quotĩes debeat frĩ
in se peccanti dimittere et cum
interrogatione dixit. usq septies
Numquid usq septies debeo eidi¬
mittere quõd in me peccauit: Di¬

Expanded text:
is. Nomen etenim illius est Jesus. Jesus vero interpretatur salvator. Tunc etenim in nomine Jesu congregamur, quoties aut de nostra salute, aut de fratrum salute tractaturi in unum convenimus. Allegorice, « ubi sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum, » hoc est, si corpus et anima, et spiritus in unum consenserint, ut neque caro repugnet adversus spiritum, neque spiritus repugnet carni, quidquid a Patre petierimus, impetrabimus. Bona etenim petitio est, in qua spiritus non dissentit a carne, nec caro resistit spiritui. « Tunc accedens Petrus ad eum, dixit: Domine, quoties peccabit in me frater meus, et dimittam ei? usque septies? » Motus Petrus ex verbis Domini, quibus superius dixerat: « Si peccaverit in te frater tuus, corripe illum inter te et ipsum solum, » percontatur quoties debeat fratri in se peccanti dimittere, et cum interrogatione dixit « usque septies? » nunquid usque septies debeo ei dimittere qui in me peccavit? « Di
Abbreviated transcription (Latin):
gentiles. Et gentilis dicit᷑ quiin
iedem rttu ꝑmanet usq ad mor¬
tem. inquonascit᷑. Et publicani
generaliter dicuntur qui ꝑfas
aut nefas diuitias sͥ accumulãt.
Cum autemdicit. sit tibi sicut.
ethnicus ⁊ publicanus. manife¬
ste ostendit quod peiores sunt.
qui sub nomine fidelium oꝑa
infidelium latenter exercent. qͣm
qui manifeste infideles sunt.A
mien dico uobis quecumq allega¬
ueritis suꝑ terram erunt ligata
corripitur et non emendat᷑ sime
despicis et ego te despitiã sime
condempnas. et meo etiam ore
condempnaberis. Confirmat. iu¬
dicium eccl̃ie sua sententia di¬
cendo quecunq alligaueritis su¬
per terram erunt ligata et ince

Expanded text:
gentilis. Et gentilis dicitur, qui in gentilis. Et gentilis dicitur, qui in eodem ritu permanet usque ad mortem, quo nascitur. Et publicani generaliter dicuntur, qui per fas et nefas divitias sibi accumulant. Cum autem dicit: « Sit tibi sicut ethnicus et publicanus, » manifeste ostendit quod pejores sunt qui sub nomine fidelium opera infidelium latenter exercent quam qui manifeste infideles sunt. « Amen dico vobis, quaecunque alligaveritis super terram erunt ligata corripitur, et non emendatur: Si me despicis, et ego te despiciam; si me condemnas, et meo etiam ore condemnaberis, confirmat judicium Ecclesiae sua sententia, dicendo: Quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata e
Abbreviated transcription (Latin):
dierit: lueratꝰ es frẽm tuui
Nonsolum tibi mercedem adqͥres
so etiam sicut iacobus apłs di¬
uit. qui conuerti fecerit iurum
ab iniquitate sua saluabit ani¬
mani eiꝰ a morte. et oꝑit multi¬
tudinem pecc̃orum. ⁊ suoꝵ ui¬
delicet peccatoꝵ et illius quem
conuerti fecit ab iniquitate sua
Omnis enim quicumq ꝓpria am¬
monitione frẽm suum corripit.
lucratus ẽ eum. Si autem non te
audierit adhibe tecum adhuc u¬
num uel duos ut mnore duorum
testium uel trium stet om̃e uer¬
c̃ẽ adhibendos uelcausa testimo¬
nii ut inoie duorum testiũ uel
trium stet omne uerbum uel
etam qui ab uno correptus ñ
erubuit saltim aduob correp¬
lus erubescat. Si autem illos ñ
audierit. dic eccł̃ie. id est congre¬
gationi fidelium ut qui ab uno
uel duob correptus ũ emenda¬
uit.saltim a generali conuentu
fidelium in ruborem uertatur.
mus. E th̾nos grece dicitur la¬
liue gens. Inde ethiucos idest

Expanded text:
dierit, lucratus eris fratrem tuum. » dierit, lucratus eris fratrem tuum. » Non solum tibi mercedem acquires, sed etiam sicut Jacobus apostolus dicit: « Qui converti fecerit virum ab iniquitate sua, salvabit animam ejus a morte, et operiet multitudinem peccatorum , » et suorum videlicet, et illius quem converti fecerit ab iniquitate sua. Omnis enim quicunque propria admonitione fratrem suum corripit, lucratus est eum. « Si aaudierit, adhibe tecum adhuc unum uel duos, ut in ore duorum testium uel trium stet omne ueresse adhibendos, vel causa testimonii, ut in ore duorum testium vel trium stet omne verbum, vel etiam, quia ab uno correptus non erubuit, saltem a duobus correptus erubescat. « Si autem illos non audierit, dic Ecclesiae, » id est congregationi fidelium, ut qui ab uno vel duobus correptus se non emendavit, saltem a generali conventu fidelium in ruborem vertatur. ublicanus. » Ethnos Graece, dicitur Latine gens: inde ethnicos, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Nillo tp̃r: Respiciens ih̾c disci¬
płos suos: dixit symoni petro.
Si peccauerit in te frater tuus
uade et corripe eum inter teet
ipsum solum. Et reliqua. Ome¬
ertinet hec senten¬
tia ad id quod suꝑĩ
maris. Quia ergo superius dñs
ammonuerat scandala fore ui¬
tanda docet nunc qualiter eade
scandala uitari possint. scilicet
ꝑ pacem et ꝑconcordiam et ꝑri
missionem peccatoꝵ. Si frater ñ
in nos peccauerit possumꝰ ei di¬
mittere immo necesse habemꝰ
ut ei cdlimiitamus. Si autempet¬
cauerit indm̃ non est nr̃e pote¬
statis s in d̾i arbitrio consistit.
quia scͥptum est. Si peccauerit
uir in uirum placari ei potest
ds.Si autem in dm̃ peccauerit
quis orabit pro eo: frater enun
nr̃ est qui nob̃cum patrẽ habei
incelis. et nob̾cum potest dicẽ
pater ñr qui es in celis. uade el
corripe eum inter te et ip̃mse¬
lum. Quare solum. Ne uidelit.
si illũ in publicum redargues
confusionem postponat et ab
emendatione discedat. Si te al¬

Expanded text:
cipulos suos, dixit Simoni Petro: Si peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum, » et reliqua. rtinet haec sententia ad id quod superium maris. » Quia ergo superius Dominus admonuerat scandala fore vitanda, docet nunc qualiter eadem scandala vitari possint: scilicet per pacem, et per concordiam, et per remissionem peccatorum. Si frater noster in nos peccaverit, possumus ei dimittere, imo necesse habemus ut ei dimittamus. Si autem peccaverit in Deum, non est nostrae potestatis, sed in Dei arbitrio consistit. Quia scriptum est: « Si peccaverit vir in virum, placari ei potest; si Deus autem in Deum peccaverit, quis orabit pro eo? » Frater enim vester est, qui nobiscum Patrem habet in coelis, et nobiscum potest dicere: « Pater noster, qui es in coelis . » Vade et corripe eum inter te et « ipsum solum. » Quare solum? Ne videlicet, si illum in publicum redargueris, confusionem postponat et ab emendatione discedat. « Si te au
Abbreviated transcription (Latin):
qui ꝓpe erant et hiis qui longe.
Adomino factum est istud. Hoc
autem totum a dño factum est
Ut enim ille lapis inunitate
sua duos parietes coniungeret
hoc est ut duos populos in una
eccłia coniungeret non huma¬
narum uirium fuit. s diuine
iurtutis. Et est sensus. Quomͦ
implebitur psalmiste ꝓphetia
nisi me respuatis et crucifigati
Et est mirabile in oculis mnocłis¬
nr̃is. Hoc enunmirabile ẽ ut de
duob populis efficeret᷑ una eccle¬
sia. Ideo dico uobis quia hec ꝑa¬
bola ad uos ꝑtinet. Dico uobis
quia auferetur auob̃ regnum¬

Expanded text:
qui prope erant, et his qui longe. qui prope erant, et his qui longe. « A Domino factum est istud. » Hoc autem a Domino totum factum est. Ut enim ille lapis unitate sua duos parietes conjungeret, hoc est, ut duos populos in una Ecclesia conjungeret, non id humanarum virium fuit, sed divinae virtutis. Et est sensus: Quomodo implebitur Psalmistae prophetia, nisi me respuatis et crucifigatis? « Et est mirabile in oculis nostris. » Hoc enim mirabile est, ut de duobus populis efficeretur una Ecclesia. Ideo dico vobis, quia haec parabola ad vos pertinet. « Dico vobis, quia auferetur a vob
Abbreviated transcription (Latin):
scilicet ꝓpter suam negligentiã
notitia scripturaꝵ ad gentiles
transferenda. Aiunt illi. Maloᷤ
male perdet et uineam suã so¬
cabit aliis agricolis. idest genti¬
lib qui reddunt ei frustum tẽ¬
porib suis. id est qui fructũ bo¬
norum operum in suis temꝑib
reddant. Dicit illis ihc. Numꝙͣ
legistis inscͥpturis. lapidẽ quẽ
reꝓbauerunt edificantes hic fa¬
ctus est in caput anguli: Quod
suꝑius appellauit agricolas et
uinitores hor mͦ appellat. edifi¬
cantes. scribas uidelicet. et pha¬
riseos: non quod edificantes
eẽnt. s quia populũ exemplis
et doctrina edificare debuissent
Lapidem tunc reprobauerunt
id est xp̃m quando dixerurit.
uolumus hunc regnare suꝑ nos:
et hunc nescimus unde sit. S¬
hic lapis factus est incaputan¬
guli. Angulus duos parietes
nectit. et xp̃c factus est in ca¬
put anguli qui duos populos
ex diuerso uenientes coniunxit
in semetip̃o faciens pacem hiis

Expanded text:
scilicet propter suam negligentiam scilicet propter suam negligentiam notitia Scripturarum ad gentiles esset transferenda. « Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suaaliis agricolis, » id estbus, qui reddant ei fructum temporibus suis, id est, qui fructum bonorum operum in suis temporibus reddant. « Dicit illis Jesus: Nunquam legistis in Scripturis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli? » Quos superius appellavit agricolas et vinitores, hos modo appellat aedificantes, scribas videlicet et Pharisaeos. Non quod aedificantes essent, sed quia populum exemplis et doctrina aedificare debuissent. « Lapidem tunc reprobaverunt, » id est Christum, quando dixerunt: « Nolumus hunc regnare super nos ; » et hunc nescimus unde sit. Sed lapis « factus est in caput anguli. » Angulus duos parietes nectit, et Christus factus est in caput anguli, qui duos populos ex diverso venientes conjunxit in semetipso, faciens pacem his
Abbreviated transcription (Latin):
non ꝑ ignorantiam sed ꝑ inui¬
diam xp̃m occiderunt. Quando
eium dixerunt totus mundus
ꝑ ip̃m abiit: iutelligebant eum
illum ẽẽ de quo ꝑ propħami dicit᷑:
postula ame et dabo tibi gentẽ
hereditatem tuam. Putabant
ergo quod illo interfecto heredi¬
latem eiꝰ ad se transferre possent:
ha est doctrinam illius de cor¬
dib gentium auferre et iusti¬
liam suam que ex lege erat cor¬
dib eorum inserere. Et app̃hen¬
sum eum eiecerunt extra uineã:
et occiderunt. Quia dominꝰ extra
portam passus ẽ uel extra uineã
eiecerunt illum ⁊ occiderunt hoc
est pͥmum acordib suis eiecer̃t
ꝑ infidelitatem ⁊ postmodum
illũ occider̃t. Cũ gͦ uenit dñs uinee qͥd
faciet agͥcolis illis: Int̾rogauit dñs
scͥbas et phariseos qͥd facturꝰ sit p̃r¬
familias adueniẽs agͥcolis ilł: ñ uͭ
ignoret qͥd facturꝰ sit: s uͭ ip̃e ex sua
responsione eos conuincat. Sua
enim scientia conuicti sunt qd̃

Expanded text:
non per ignorantiam, sed per invinon per ignorantiam, sed per invidiam Christum occiderunt. Quando enim dixerunt: « Totus mundus post eum abiit , » intelligebant eum illum esse, de quo per prophetam dicitur: « Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam . » Putabant ergo quod, illo interfecto, haereditatem ejus ad se transferre possent, hoc est doctrinam ejus de cordibus gentium auferre, et justitiam suam, quae ex lege erat, cordibus eorum inserere. « Et apprehensum eum, ejecerunt extra vineam, et occiderunt, » quia Dominus extra portam passus est. Vel extra vineam ejecerunt illum, et occiderunt, hoc est primum, a cordibus suis ejecerunt per infidelitatem, et postmodum illum occiderunt. « Cum ergo venerit dominus vineae, quid faciet agricolis illis? » Interrogat Dominus scribas et Pharisaeos, quid facturus sit paterfamilias adveniens illis agricolis, non ut ignoret quid facturus sit, sed ut ipse ex sua responsione eos convincat. Sua enim sententia convicti sunt, quod
Abbreviated transcription (Latin):
rib et uerbis: nam etiam eosla¬
pidare uoluerunt. Et in psalm
legimus et uexatus ẽ moysc̃s
ꝓpter eos. quia exacerbauerĩ
sp̃m eius. Ciciderunt etiamda¬
uid quando dixerunt. non elt
nob̃ pars in dauid. neq heredi¬
tas in filio ysai. Alios etiamꝑ
phas quo toam occiderunt hs¬
dam uero lapidauerunt. Et iter̃
misit alios seruos plures pͥorib
Scrui qͥ secundo mittuntur choꝵ
ph̾arum significant. Et fecer̃t
illis similiter. idest quofdam la¬
pidauerunt sicut naboth quos¬
dam ciciderunt sicut ysaiam se¬
cantes eum serralignea: quofd̃a
uerberauerunt sicut iheremiã
souissime autem misit ad eos
filium suum dicens. uerebunt᷑
tur dominus non ut ip̃e aliqͥd
dubitet in quo summa scientia
est: sed d̾̃s dubitatiue loquitur
tum nr̃a infidelitas increpat᷑.
Agricole autem uidentes filiũ:
dixerunt intra se. Hic est heres:
uenite occidamus eum. Ex hoc
loco datur intelligi quod iudei

Expanded text:
ribus et verbis. Nam etiam eos laribus et verbis. Nam etiam eos lapidare voluerunt. Et in Psalmo legimus: « Et vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus . » Ceciderunt etenim David quando dixerunt: « Non est nobis pars in David, neque haereditas in filio Isai . » Alios etiam prophetas quosdam occiderunt, quosdam vero lapidaverunt. « Iterum misit alios servos plures prioribus. » Servi qui secundo mittuntur, chorum prophetarum significant. « Et fecerunt illis similiter, » id est, quosdam lapidaverunt, sicut Naboth: quosdam ceciderunt, sicut Isaiam, secantes cum serra lignea: quosdam verberaverunt, sicut Jeremiam. « Novissime autem misit ad eos filium suum, dicens: Verebuntur itur Dominus; non ut ipse aliquid dubitet, in quo summa scientia est, sed Dominus dubitative loquitur, cum nostra infidelitas increpatur: « Agricolae autem videntes filium, dixerunt intra se: Hic est haeres. Venite, occidamus eum. » Ex hoc loco datur intelligi, quod Judaei
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Et edificauit turrim. Turrĩ
idest templum illud augustissi¬
mum quod dominus in medio
iherłm edificauit primum ꝑ
salomonem deinde reparauit
ꝑ hesdiam. et neemiam: et ad
ultimum ꝑ iudam et frẽs eiꝰ
Et locauit agricolis. idest com¬
mendauit eam scribis et pha¬
riseis ut fructum bonoꝵ oꝑm
ex lege reportarent. Et peregre
ꝓrofectus est. non mutatione
locorum quia deus ubiq est et
nusqͣm abest. quia sicut ꝑihe¬
remiam dicit deus appropinq̃s
est et non delonge. Sz abisse di¬
citur: quia cultorib uinee ope¬
randi arbitrium sue uoluntas
reliquit. Cumautem tempus
fructuum appropinquasset:
misit seruos suos ad agricolas
ut acciperent fructus eiꝰ Tenĩ¬
fructuum ẽ bonoꝵ operumres¬
dendoꝵ. Misit seruos suos ada¬
colas: aaron uidelicet ⁊moysen
Et agricole apprehensis seruis
eus: alium ci ciderunt. C icid¬
runt etenum moysen et aaron
licet non uerberib s tamenmi¬

Expanded text:
tur. « Et aedificavit turrim. » Turrim, tur. « Et aedificavit turrim. » Turrim, id est templum illud augustissimum, quod Dominus in medio Jerusalem aedificavit, primum per Salomonem, deinde reparavit per Esdram et Nehemiam, et ad ultimum per Judam et fratres ejus. « Et locavit eam agricolis, » id est commendavit eam scribis et Pharisaeis, ut fructum bonorum operum ex lege reportarent. « Et peregre profectus est. » Non mutatione locorum, quia Deus ubique est, et nusquam abest, quia sicut per Jeremiam dicit : Deus appropinquans est, et non de longe: sed abiisse dicitur, quia cultoribus vineae operandi arbitrium suae voluntatis reliquit. « Cum autem tempus fructuum appropinquasset, misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fructus empus est bonorum operum reddendorum. Misit servos suos ad agricolas, Aaron videlicet et Moysen. « Et agricolae, apprehensis servis ejus, alium ceciderunt. » Ceciderunt etenim Moysen et Aaron, licet non verberibus, sed tamen mo
Abbreviated transcription (Latin):
domino dixerãt
in qua potesta¬
te hec facis. audiunt ꝑ occultas
parabolas quod ꝑ apertum ser¬
monem uon merebantur audi¬
tor et gubernator familiaꝵ su¬
arum est: uinea illiꝰ domus iscłi¬
tica est. Hoc enim nomine solet
appellari eadem gens in sacro elo¬
quio sicut ysaias dicit. Canta
dixit uinea sabaoth domꝰ isrł ẽ.
Et psalmista ait. Uineam de egyp¬
to transtulisti. Ommipotens d̾s
uneam plantauit. quia eiectis
de terra ꝓmissionis habitatori¬
b siuis chanancis ineadem t̾ra¬
gentem isrł̃iticam collocauit.
Et sepem circumdedit ei. idest
muros urbium et custodiam
angelorum. Et fodit inea tor¬
cular. Torcular significat al¬
tare: qm̃ sicut intorculari uue
exprimuntur: ita et in altari
sanguis hostiarum ⁊ uictunaꝵ
effundebatur: uel ꝑtorcular
passionem scõrum ꝓpħarum
debemus intelligere quo nomi¬
ne solet passio scõꝵ designari.
Unde quofdam psalmos ꝓ tor¬
cularib inuenimꝰ p̃titulatos
inquib scõꝵ passio cõmemora¬

Expanded text:
Domino dixerant: In qua potestate haec facis? audiunt per occultas parabolas, quod per apertum sermonem non merebantur auditor et gubernator familiarum suarum est. Vinea illius, domus Israelitica est. Hoc enim nomine solet appellari eadem gens in sacro eloquio, sicut Isaias dicidixit: Vinea Domini sabaoth, domus Israel est. Et Psalmista ait: « Vineam de Aegypto transtulisti . » Omnipotens ergo Deus vineam plantavit, quia ejectis de terra promissionis habitatoribus suis Chanamaeis, in eamdem gentem Israeliticam collocavit. « Et sepem circumdedit ei, » id est muros urbium et custodiam angelorum. « Et fodit in ea torcular. » Torcular significat altare. Quoniam sicut in torculari uvae exprimuntur, ita et in altari sanguis hostiarum et victimarum effundebatur. Vel per torcular, passionem sanctorum prophetarum debemus intelligere, quo nomine solet passio sanctorum designari. Unde quosdam psalmos pro torcularibus invenimus praetitulatos, in quibus sanctorum passio commemora
Abbreviated transcription (Latin):
rebant eum tenere sed timue¬
runt turbas quia sicut ꝓphe¬
tam eum habebant qͥntuenda
et mobilitas uulgi. Quem enim
aunc si cut ꝓpham habent pt¬
modumin eius passione sunt
clamaturi dicentes reus ẽ mor
ts. et crucifige crucifige talem
suadentib uidelicet scribis ⁊

Expanded text:
rebant eum tenere, sed timuerebant eum tenere, sed timuerunt turbas, quia sicut prophetam eum habebant. Intuenda est mobilitas vulgi. Quem enim nunc sicut prophetam habent, postmodum in ejus passione sunt clamaturi, dicentes: « Reus est mortis , » et, « Crucifige, crucifige talem, » suadentibus videlicet scribis et
Abbreviated transcription (Latin):
uinarum scripturaꝵ et rema¬
nebit uob̃ sola ariditas littere.
Et dabitur genti idest gentilipo¬
pulo facienti fructus et᷑ uidelicet
oꝑa illius. Et qui ceciderit suꝑ
lapidem istum confringetur.
Aliud est super lapidem cadere
et aliud sub lapide. Suꝑ lapidem
do illum offendit. spem tamen
uenie ꝑ penitentiam habendo
suꝑ illum cadit: hoc ẽ animadũ¬
sio diuina suꝑ eum irruit:. et pe¬
nitus conteret eum ut non re¬
maneat ex eo testa unde aqua
hauriri possit. Potest et aliter
intelligi. In presenti peccatorẽ
suꝑ lapidem cadunt: qui con¬
fringuntur ꝑ penitentiam. la¬
pis autem suꝑ eos in die uditi
cadet. quia dñs ihc cum om̃ib
uirtutib suꝑ eos ad iudicium
ueniet. Et cum audissent pͥnci¬
pes sacerdotum et pharisei pa¬
rabolas eius. cognouerunt qd
de ip̃ĩs diceret. Licet duri coide
ẽent scribe et phariser ⁊ licet
in xp̃m credere noluissent aꝑ
te intelligebant parabolas do¬
mini ad seꝑtinere. Et id̃o que¬

Expanded text:
entia Scripturarum, et remanebit vobis sola ariditas litterae. « Et dabitur genti, » id est gentili populo, facienti fructus ejus, videlicet opera illius. « Et qui ceciderit super lapidem istum, confringetur. » Aliud est super lapidem cadere, et aliud sub lapide. Super lapidem do illum offendit, spem tamen veniae per poenitentiam habendo. super illum cadit, hoc est animadversio divina super eum irruit, et penitus conteret eum, ut non remaneat ex eo testa, unde aqua hauriri possit. Potest et aliter intelligi. In praesenti peccatores super lapidem cadunt, qui confringuntur per poenitentiam. Lapis autem super eos in die judicii cadet, quia Dominus Jesus cum omnibus virtutibus superius ad judicium veniet. « Et cum audissent principes sacerdotum et Pharisaei parabolas ejus, cognoverunt quod de ipsis diceret. » Licet duri corde essent scribae et Pharisaei, et licet in Christum credere noluissent, aperte tamen intelligebant parabolas ejus ad se pertinere. Et ideo quae
Abbreviated transcription (Latin):
et psalmis. Si illos dixit d̾os ad qͦs
sermo d̃i factus est et non potest
solui scriptura hoc est ñ porest
arguifalsitatis atq ido non au¬
detis illam reicere. si ergo illos dix
deos ad quos sermodi factus est
quem pater sanctificauit et mi¬
sit in mundum. uos dicitis qͥa
blasphemas quia dixi filius d̃i
sum: Ac sidiceret. Si idcirco hoĩes
dii appellati sunt quia sermodĩ
ad eos factus est. ip̃m uerbum dĩ
quod erat in principio apd dm̃
quomõdo non est ds: Sullidii uo¬
cari meruerunt qui participes
facti sunt sermonis dĩ ipse ser
mo unde participant cur non
sit ds: Notandum uero qd̃ dicit.
Quem pater sanctificauit ⁊ mi¬
sit in mundum. Sanctificauit
namq pater filium. non qͦ umꝙͣ
ille sanctus non fuĩt sed sanctifi¬
cauit quia sanctum illũ genuit
Sicut enum deum immensum sic¬

Expanded text:
et psalmis . Si illos dixit deos, ad quos et psalmis . Si illos dixit deos, ad quos sermo Dei factus est, et non potest solvi Scriptura, hoc est, non potest argui falsitatis, atque ideo non audetis illam rejicere. Si ergo illos dixit deos ad quos sermo Dei factus est, quem Pater sanctificavit, et misit in mundum, vos dicitis quia blasphemo, quia dixi: Filius Dei sum. Ac si diceret Si idcirco homines dii appellati sunt, quia sermo Dei ad ipsos factus est, ipsum Verbum Dei quod erat in principio apud Deum quomodo non est Deus? Si illi dii vocari meruerunt, qui participes facti sunt sermonis Dei, ipse sermo Dei, unde participant, cur non sit Deus? Notandum vero quod dicit, Quem Pater sanctificavit, et misit in mundum. Sanctificavit namque Pater Filium, non quod unquam ille sanctus non fuerit, sed sanctificavit, quia illum sanctum genuit. Sicut enim Deus Deum, i
Abbreviated transcription (Latin):
deputabant. Considerandum uero
quod dicunt. Tu homocum sis fa¬
cis teip̃m deum. Ecce infideles ui¬
dei intellexerunt quõd arriani
adhuc intelligere negligunt. Icõ
quod dominus dixerat ego et pa¬
ter unum sumꝰ intellerunt non
posse dici unum nisi ubiẽet equa¬
receꝑant quia eum tantum ho¬
minem ẽẽ credebant dm̃ nulla¬
tenus credere uolebant. Respon¬
dit illis iħe. Nonne scriptum est
in lege ur̃a ego dixi dii estis: In le
ge ur̃a dicit in legẽ uobis decta.
S et hoc notandum quod hoc ꝑsal¬
migraphi testimonium in lege
scͥptum dicit quia nimirum om¬
nes scͥpture aliquando lex appel¬
lantur generali uocabulo. ñ num¬
qͣm distincte ꝑse lex accipit᷑ et a
ꝓphis distinguitur sicut ip̃e dr̃s
alibi dicit lex et ꝓphe usq ad io¬
hannem. Plerumq in tria eadẽ
distribuuntur scͥpture ut ẽ illõ.
Tunc aꝑuit apłis sensum ut in¬
telligerent omnia que de ip̃o scͥp¬
ta erant in lege moysi et ꝓpħis

Expanded text:
deputabant. Considerandum vero deputabant. Considerandum vero quod dicunt, Tu homo cum sis, facis teipsum Deum. Ecce infideles Judaei intellexerunt, quod Ariani adhuc intelligere negligunt. Id enim quod Dominus dixerat, Ego et Pater unum sumus, intellexerunt non posse dici unum, nisi ubi esset aequao receperant, quia eum tantum hominem esse credebant, Deum nullatenus credere volebant. Respondit eis Jesus: Nonne scriptum est in lege vestra, Ego dixi, Dii estis ? In lege vestra, dixit, in lege vobis data. Sed et hoc notandum, quod hoc psalmographi testimonium in lege scriptum dicit, quia nimirum omnes Scripturae aliquando lex appellantur generali vocabulo, nonnunquam distincte per se lex accipitur, et a prophetis distinguitur, sicut ipse Dominus alibi dicit: Lex et prophetae usque ad Joannem . Plerumque in tria sanctae distribuuntur Scripturae, ut est illud: Tunc aperuit illis sensum, ut intelligerent omnia quae de ipso erant scripta in lege Moysi, et prophetis,
Abbreviated transcription (Latin):
da monstrauit. S iudei qui eate¬
nus loquentem dominum qͣsi
patienter audierant cũ dixisset
ggo et pater unum sumus am¬
plius ium uerborum eius ferre
non ualentes quia ip̃a lapidea
corda gestabant ad lapides cu¬
currerunt. Nam sequitur. Sustu¬
lerunt lapides uidei: ut lapida¬
rent eum. Uerum quia ille nec
tunc uolebat pati nec se abillis
iamq ferientia brachia suo nu¬
tu continuit et adhuc eos alloqͥ¬
tur. Respondit eis iħc. Multa bo¬
na oꝑa ostendi uobis ex patre
meo uidelicet in sanitatib in¬
firmorum in assidua exhibitio¬
ne doctrine et miraculoꝵ. Que
uniuersa ex patre sedicit osten¬
disse ut se indicaret eius ꝑ omĩa
głam requirere. Propter quõd
inquit eorum me lapidatis: Et
responderunt ei. De bono opere
non lapidamus te: s de blasphe¬
nia. Quamqͣm inuiti et nolen¬
tes confitentur. nec possunt ne¬
Sare multoꝵ beneficiorũ bona
sen quiequid ille de sua et prĩs
equalitate dixerat ꝓ blasphemia

Expanded text:
da, monstravit. Sda, monstravit. Snus loquentem Dominum quasi patienter audierant, cum dixisset: Ego et Pater unum sumus, amplius vim verborum ejus ferre non valentes, quia ipsi corda lapidea gestabant, ad lapides cucurrerunt. Nam sequitur: Sustulerunt lapides Judaei, ut lapidarent eum. Verum quia ille nec tunc volebat pati, nec se ab illis jamque ferientia brachia suo nutu continuit, et adhuc eos alloquitur. Respondit eis Jesus: Multa bona opera ostendi vobis ex Patre meo. Videlicet in sanitatibus infirmorum, in assidua exhibitione doctrinae et miraculorum, quae universa ex Patre se dicit ostendisse, ut se indicaret ejus per omnia gloriam quaerere. Propter quod, inquit, eorum opus lapidatis me? Et responderunt ei: De bono opere non lapidamus te, sed de blasphemia. Quanquam inviti et nolentes confitentur, nec possunt negare multorum beneficiorum bona seri, qui quod ille de sua et Patris aequalitate dixerat, pro blasphemia
Abbreviated transcription (Latin):
do dedit quia deus dm̃ genuit.
hoc est quod maiꝰ est omnib Idcͥm
idem iohannes locuturu de u̾bs
dĩ transcendit omnem angłicam
et humanam creaturam et sic ꝑ¬
uenit ad illud quõd maius ẽ om¬
nib et dixit in pricipio erat uer¬
bum. Hoc uero quod dĩ filius ba¬
buit ante secula ꝑ diuinitatem
accepit ex tempore ꝑ humantta¬
tem. Et nemo potest rapere dema¬
nu patris mei. Supͣ dixit non ra¬
piet quisqͣm de manumea. hicu
cit nemo potest rapere de manu
patris mei ut liquido intelligi¬
remus hoc est uirtutem suam ẽt
patris atq id̃o xp̃m se eẽ creden¬
dum qui non ut ceteri scĩ ꝑ gra¬
tram acceꝑit ex tempore s uerͥ
semꝑ extit̾it dĩ filius. Quod etĩ
subsequenti sententia ostendil
cum dicit ego et pater unũ sus
unum inquit sumꝰ una nob̾ sul¬
stantia. una diuinitas. ꝑfer̾la
equalitas. Quib uerbis non li¬
lum uideoꝵ questionem qui d̃¬
die insaniam quam sit detestã¬

Expanded text:
do dedit, quia Deus Deum genuit: do dedit, quia Deus Deum genuit: hoc est quod majus omnibus est. Idcirco idem Joannes locuturus de Verbo Dei, transcendit omnem angelicam et humanam creaturam et sic pervenit ad illud quod majus est omnibus, et dixit: In principio erat Verbum. Hoc vere vero quod Dei Filius habuit ante saecula per divinitatem, accepit in tempore per humanitatem. Et nemo potest rapere de manu Patris mei. Supra dixit: Non rapiet eas quisquam de manu mea. Hic dicit: Nemo potest rapere de manu Patris mei, ut liquido intelligeremus hoc, virtutem suam, esse et Patris, atque Christum se esse credendum qui non, ut caeteri sancti, per gratiam acceperit ex tempore, sed verus semper exstiterit Dei Filius. Quod etiam subsequenti sententia ostendit cum dicit: Ego et Pater unum sumus. Unum, inquit, sumus, una nobis substantia, una divinitas, perfecta aequalitas. Quibus verbis non solum Judaeorum quaestionem, qui tenpraevidit insaniam, quam sit detestan