comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
oms̃ atq simulacra redegit inpul-¬
uerẽ. Quo uiso rustici cũ se intel¬
ligerent diuino nutu obstup efactos
at̾q ꝑt̾ritos. ne ep̃o repugnarent.
om̃s fere in dñm iħm credider̃
clamantes palã & confitentes dm̃
martini colendũ: idola negli¬
genda quȩ sibi ad esse ñ possent.
uid etiã in pago eduorũ gestũ
sit referã. Ubi dũ tẽplũ itidẽ euer¬
teret: furens gentiliũ rusticoꝵ in eũ
irruit multitudo. Cũq unꝰ audatior
cȩteris stricto eũ gladio peteret: reiecto
pallio nudã ceruicẽ ꝑcussuro p̾buit.
Iec cunctat̾ ferire gentilis: Sed cũ de¬
xterã altius extulisset: resupinꝰ ruit:
Consternat᷑q diuino metu: ueniã p̃cabat᷑.
ec dissimile huic fuit illud. Cũ
eũ idola destruentẽ cultro qͥdã
ferire uoluisset: in ipso ictu ferrũ ei
de manib excussũ. ñ cõparuit. Ple-¬
rũq autẽ contradicentib sibi rusticis
ne eoꝵ fana destrueret: ita p̾dicati¬

Expanded text:
omnes adque simulacra redegit in pulomnes adque simulacra redegit in puluerem. quo uiso rustici, cum se intellegerent diuino nutu obstupefactos adque perterritos, ne episcopo repugnarent, omnes fere Iesum Dominum crediderunt, clamantes palam et confitentes, Deum Martini colendum, idola s adesse possent. Quid etiam in pago Aeduorum gestum sit, referam. ubi dum templum itidem euerteret, furens gentilium rusticorum in eum inruit multitudo. cumque unus audacior ceteris stricto eum gladio peteret, reiecto pallio nudam ceruicem percussuro praebuit. nec cunctatus ferire gentilis, sed cum dexteram altius extulisset, resupinus ruit, consternatusque diuino metu ueniam precabatur. nec dissimile huic fuit illud. cum eum idola destruentem cultro quidam ferire uoluisset, in ipso ictu ferrum ei de manibus excussum non conparuit. plerumque autem contra dicentibus sibi rusticis, ne eorum fana destrueret, ita praedicati
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ Ita uirtute martini ibi tantũ
ignis. ẽ oꝑatꝰ: ubi iussus est. INuico
autẽ cui lepsus nom̃ . ẽ. cũ itidẽ tẽ¬
plũ opulentissimũ suꝑstitione reli-¬
gionis uoluisset euertere: restitit ei
multitudo gentiliũ. adeo ut ndibsq
in iuria sit repulsus. Itaq secessit ad
ꝓxima loca: ibiq ꝑ triduũ cilicio tectꝰ
& cinere. ieiunans seꝑ atq orans. p̃ca¬
bat᷑ ad dñm. ut quia tẽplũ illud
euertere humana manꝰ ñ potuisset.
uirtus illud diuina dirueret. Tũ su-¬
bito ei duo angłi hastati atq scu-¬
tati. instar militiȩ cȩlestis se obtuler:
dicentes missos se a dño. ut rusticam
multitudinẽ fugarent: p̃sidiũq mar-¬
tino ferrent: ne qͥs dũ tẽplũ dirue-¬
ret᷑ obsisteret. Rediret gͦ: & opus
cȩptũ deuotꝰ ĩpleret Ita regressus .E.¬
ad uicũ: inspectantib gentilium
turbis. & quiescentib dũ ꝓfanã edẽ
usq ad fundam̃ta dirueret. aras

Expanded text:
uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum uideretur. ita uirtute Martini ibi tantum ignis est operatus, ubi iussus est. In uico autem, cui Leprosum nomen est, cum itidem templum opulentissimum superstitione religionis uoluisset euertere, restitit ei multitudo gentilium, adeo ut non absque iniuria sit repulsus. itaque secessit ad proxima loca, ibique per triduum cilicio tectus et cinere, ieiunans semper adque orans, precabatur ad Dominum, ut, quia templum illud euertere humana manus non potuisset, uirtus illud diuina dirueret. tum subito ei duo angeli hastati adque scutati instar militiae caelestis se obtulerunt, dicentes missos se a Domino, ut rusticam multitudinem fugarent praesidiumque Martino ferrent, ne quis, dum templum dirueretur, obsisteret: rediret ergo et opus coeptum deuotus impleret. ita regressus ad uicum, inspectantibus gentilium turbis et quiescentibus , dum profanam aedem usque ad fundamenta dirueret, aras
Abbreviated transcription (Latin):
multitudine gentiliũ fuit: qui ñ ĩpo¬
sitione manꝰ desidata. dñm iħm re¬
licto ipietatis errore crediderit. &¬
uere ante martinũ pauci ad modũ.
ĩmopene nulli: in illis regionib xp̃i
nom̃ receperant. Qđ adeo uirtu¬
tib illiꝰ exẽploq conualuit: ut iã
ibi nullus locus sit qui ñ aut ȩccłiis
frequentissimis. aut monasteriis
sit replet᷑. Nã ubi fana destruxerat:
statĩ ibi aut eccłas aut monasteria
construebat. Nec minorẽ sub
idẽ fere tẽpus: eodẽ in oꝑe iurtutẽ
edidit. Nã cũ in uico quodã fano
antiqͥssimo & celeberrimo ignem
ĩmisisset: in ꝓximã ĩmo aderentẽ
domũ. agente uento. flãmarũ globi
ferebant᷑. Qđ ubi martinꝰ ad uertit
rapido cursu tectũ domꝰ scandit.
obuiũ se aduenientib flãmis inferetis.
Tũ uͦ mirũ in modũ cerneres contra
uĩ uenti ignẽ retorqueri: ut cõpu¬
gnantiũ in t̾se elem̃toꝵ quidã conflictꝰ

Expanded text:
multitudine gentilium fuit, qui non impomultitudine gentilium fuit, qui non impositione manus desiderata Dominum Iesum, relicto . impietatis errore, crediderit. et uere ante Martinum pauci admodum, immo paene nulli in illis regionibus Christi nomen receperant: quod adeo uirtutibus illius exemploque conualuit, ut iam ibi nullus locus sit, qui non aut ecclesiis frequentissimis aut monasteriis sit repletus. nam ubi fana destruxerat, statim ibi aut ecclesias aut monasteria construebat. Nec minorem sub idem fere tempus eodem in opere uirtutem edidit. nam cum in uico quodam fano antiquissimo et celeberrimo ignem inmisisset, in proximam, immo adhaerentem domum agente uento flammarum globi ferebantur. quod ubi Martinus aduertit., rapido cursu tectum domus scandit, obuium se aduenientibus flammis inferens. tum uero mirum in modum cerneres contra uim uenti ignem retorqueri, ut compugnantium inter se elementorum quidam conflictus
Abbreviated transcription (Latin):
arbitrio rusticoꝵ: qͦ arborẽ ẽẽ ca¬
surã nemo dubitabat. Succide ꝗͥ.
ipsi suã pinũ: cũ ingenti gaudio lȩti¬
tiaq cȩper. Aderat eminꝰ turba mi¬
rantiũ. lãq paulatĩ nutare pinus.
& ruinã suã casura minitari. Pal¬
lebant eminus monachi: & ꝑiculo
iã ꝓpiore cont̾riti. spẽ omnẽ fidẽq
ꝑdiderant: solã martini mortẽ ex¬
pectantes. At ille confisus in dño
intrepidus opiens: cũ iã fragorẽ
sui pinꝰ concidens edidisset. ĩã cadenti.
iã suꝑse ruenti. eleuat obiuã manũ.
signũ salutis opponit. Tũ uͦ. tur¬
binis modo retro actã putares.
diuersã in partẽ ruit: ad eo ut
rusticos quituto in loco steterant
penȩ ꝓstrauerit. Tũ uͦ. in cęlũ cla-¬
inore sublato. gentiles stupere mira¬
culo: monachi flere p̃gaudio: xp̃i
nom̃ in cõmune ab omĩb p̾dicari.
Satisq constitit: ẽo die salutẽ illi uenisse
regioni. Nã nemo fere exĩmani illa

Expanded text:
arbitrio rusticorum, quo arborem esse caarbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa
Abbreviated transcription (Latin):
gentiliũ turba cȩpit obsistere. Et cũ
.idẽ illi dũ tẽplũ euertit᷑ ĩꝑante dño
Eqͥ euissent: succidi arborẽ ñ patiebant᷑.
Ille eos sedulo cõmonere: nichib eẽ re¬
ligionis in stipite.: Dm̃ potiꝰ cui seruiret
ipse. sequerent᷑: Arborẽ illã excidi
oportere: quia ed̃e. demoni dedicata.
Tũ unꝰ ex his qͥerat audatior cȩteris.
si habes inqͥd aliquã de dõtuo quẽ
dicis te colere fiduciã: nosmet ipsi
succidimꝰ hanc arborẽ: tu ruentẽ
excipe. Ꝙ si tecũ ẽ tiuis ut dicis dñs
euades. Tũ ille intrepidus & confisus
in dño. facturũ se pollicet᷑. hĩc uͦ. ad
istimodi conditionẽ omĩs illa genti¬
liũ turba consentit: facilẽq arboris
suȩ habuere iacturã si inimicũ sa-¬
eroꝵ suoꝵ casu illiꝰ obruissent. Itaq.ii
cũ unã in partẽ pinꝰ illa. ẽ&̃. acclinis.
ut ñ eae. dubiũ quã in partẽ succisa
corrueret: eo loco uinctꝰ statuit᷑ ꝓ

Expanded text:
gentilium turba coepit obsistere. et cum gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum est tuus, ut dicis, Dominus, euades. tum ille intrepide confisus in Domino facturum se pollicetur. hic uero ad istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro
Abbreviated transcription (Latin):
rusticis consuetudo: simulaera de¬
monũ candido tecta uelamine. mi-¬
sera ꝑ agros suos circũferre dem̃tia:
Fleuato gͦ. in aduersũ signo crucis.
ĩperat turbȩ ñ moueri loco: oñq
deponere. hic uͦ. mirũ in modũ. ui-¬
deres miseros: primũ uelut saxa ri-¬
guisse. Deinde cũ ꝓmouere se sũmo
conamine niterent᷑: ultra accedere
ñ ualentes. ridiculã in uertiginem
rotabant᷑: donec uicti corporis onꝰ¬
deponunt: attoniti. & semet inuicẽ
aspectantes: quidnã sibi accidisset
taciti cogitabaN. Sed cũ beatꝰ uir
cõꝑisset exeqͥarũ. eẽ. illã frequentiã
ñ sacrorũ. eleuata rursũ manu dat
eis ab eundi. & tollendi corporis po¬
destatẽ. Ita eos & cũ uoluit stare cõ¬
pulit: & cũ libuit abire ꝑmisit
tẽ dũ in uico quodã tẽplũ antiqͥs¬
simũ diruisset : & arborẽ pinũ quȩ
fano erat ꝓxima. aggressus eũ. ex¬
eidere: tũ uͦ. antistes loci illiꝰ cęteraq

Expanded text:
rusticis consuetudo, simulacra daerusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum manu dat eis abeundi et tollendi corporis potestatem. ita eos et cum uoluit, stare conpulit, et cum libuit, abire permisit. Item, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ meritũq ut loqueret᷑. Nom̃
edicit: de crimine confitet᷑ latro¬
nẽ se fuisse. ob scelera ꝑ cussũ: liulgi
errore celebratũ. Sibi nichil cũ
martyrib eẽ cõmune: cũ illos gła
se pęna retineret. Mirũ in modũ
uocẽ loquentis qͥ ad erant audiebañ.
uidisset exposuit. Iussitq ex eoloco al¬
tare qđ ibi fuerat sũmoueri. Atq ita łi¬
popłm suꝑstitionis illiꝰ absoluit er-¬
rore .UIII Necidit autẽ in sequenti
tẽpore. dũ it̾ ageret: ut gentilis cuiꝰdã
corpus qđ ad sepulchrũ cũ suꝑstitioso
funere deferebat᷑. obuiũ hab̾et. Cons¬
picatꝰq enimꝰ uenientiũ turbã: quid¬
nã. e&̃ ignarꝰ paululũ stetit. Nam
fere qͥngentorũ passuũ int̾uallũ erat:
ut difficile fuerit dinoscere qͥd uidet:
Tañ quia rusticã manũ cerneret: &¬
agente uento linteamina corpori suꝑ-¬
iecta uolitarent: ꝓphanos sacrificioꝵ
ritꝰ agi credidit: quia. eãe. hȩc galloꝵ

Expanded text:
nomen meritumque ut loqueretur. Nomen nomen meritumque ut loqueretur. Nomen edicit, de crimine confitetur: latronem se fuisse, ob scelera percussum, vulgi errore celebratum; sibi nihil cum martyribus esse commune, cum illos gloria, se poena retineret. Mirum in modum vocem loquentis qui aderant audiebant, vidisset exposuit, jussitque ex eo loco altare, quod ibi fuerat, submoveri: atque ita populum superstitionis illius absoluit errore. Accidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum
Abbreviated transcription (Latin):
ed ut re¬
liqͣs uirtutes eiꝰ quãs in episco¬
patu gessit aggrediar: erat haud
songe ab oppido ꝓximus mo¬
nasterii locus: quẽ falsa hominũ
oppinio uelut consepultis ibi mar¬
Trib sacrauerat. Nã & altare ibi a
supiorib ep̃is constitutũ habebat᷑.
Sed martinꝰ ñ temere adhibens incertis
fidẽ: abhis qͥ maior es natu erant
prb̃is uel clericis flagitabat nom̃ sibi
martyris. tẽpora passionis ostendi
Grandi se scrupulo ꝑmoueri: qđ nichil
certi constans sibi maioꝵ memoria
tradidisset. Luii Cũ aliquandiu
gͦ. a loco illo se abstinuisset: nec de-¬
rogans religioni quia incertus erat.
Nec auctoritatẽ suã uulgo ac cõmo¬
dans. ne suꝑstitio conualesceret:
quadã die paucis secũ adhibitis
frib ad locũ ꝑgit. Dem suꝑ sepulchrũ
ipsũ astans. orauit ad dñm: ut qͥs eõ.
uel cuiꝰ meriti sepultꝰ ostend̾et. Tũ¬
conuersus ad leuã. uidet ꝓpe assi¬
stere umbrã sordidã. trucẽ. Imꝑat :

Expanded text:
ed ut liquas uirtutes eius, quas in episcopatu egit, adgrediar, erat haut longe ab oppido proximus monasterio locus, quem falsa hominum opinio, uelut consepultis ibi martyribus, sacrauerat: nam et altare ibi a superioribus episcopis constitutum habebatur. sed Martinus non temere adhibens incertis fidem, ab his, qui maiores natu erant, presbyteris uel clericis flagitabat nomen sibi martyris, tempus passionis ostendi: grandi se scrupulo permoueri, quod nihil certi constans sibi maiorum memoria tradidisset. cum aliquandiu ergo a loco illo se abstinuisset, nec derogans religioni, quia incertus erat, nec auctoritatem suam uulgo adcommodans, ne superstitio conualesceret, quodam die paucis secum adhibitis fratribus ad locum pergit. dehinc super sepulchrum ipsum adstans orauit ad Dominum, ut quis esset uel cuiconversus ad laevam vidit prope assistere umbram sordidam, trucem. Imperat,
Abbreviated transcription (Latin):
dicere uidetur : grauis quidẽ
.ẽ. dñe corporeȩ pugna militiȩ.¬
& iã satis ẽ. qđ huc usq certaui:
sed si ad huc in eodẽ labore
ꝓ castris tuoꝵ stare me p̾cipis. ñ re¬
cuso laborẽ. nec fatiscentẽ causabor
ȩcatẽ: munia tua deuotꝰ ĩplebo:
sub signis tuis qͦ ad ipse tu iusseris
militabo: & quãuis optata sit
seni messio post laborẽ est tam̃
animꝰ uictor annoꝵ. & cedere
nescius senectuti: ac si iã parcis
ȩtati honũ mͥ. ẽ. dñe uoluntas
tua : hos .uͦ. quib timeo ipse cu¬
stodies : Ouirũ in effabilẽ: nec
labore uictũ: nec morte uin-¬
cendũ : qui in nullã se partẽ
pnior inclinauerit. Hec mori

Expanded text:
dicens: grauis quidem est, Domine, corporea pugna militiae et iam satis est, quod hucusque certaui: sed si adhuc in eodem labore pro castris tuis stare me praecipis, non recuso nec fatiscentem causabor aetatem. munia tua deuotus inplebo, sub signis tuis, quoadusque ipse tu iusseris, militabo. et quamuis optata sit seni remissio post laborem, est tamen animus uictor annorum et cedere nescius senectuti. quodsi iam parcis aetati, bonum mihi est, Domine, uoluntas tua: hos uero, quibus timeo, ipse custodies. o uirum ineffabilem, nec labore uictum nec morte uincendum, qui in nullam se partem pronior inclinau
Abbreviated transcription (Latin):
tatio: quã pia de mortẽ confu-¬
sio. Ignosce flentib : gratulare
dũ unꝰ qͥsq & sibi p̾stat ut doleat.
& illi debet ut gaudeat. Hȩc
igit᷑ heati uiri corpus usq ad
locũ sepulchri. ymnis canora
cȩlestib turba ꝓseqͥt᷑. Cõparet᷑
si placet scłaris illa po̾pa: ñ dicã
funeris sed triũphi. Quid simile
martini exequiis conferet᷑: Ducans
illi p̃ currib suis. uinctos post tͣga
captiuos. Martini corpus. hii
qui mundũ ductu illiꝰ uicerant
ꝓsequunt᷑. Illos confusis plausib
popłoꝵ honoret insania Martino
diuinis plaudit̾ psalmis: mast iNꝰ
ymnis cęlestib honorat᷑. Illi post
triumphos suos intartara seua
trudentur. Martinꝰ abrahȩ sinu
lȩtus excipit᷑: martinus hic pauꝑ
& modicus. cęlũ diues in gredit᷑.
Illinc nos ut spero custodiens: me
hȩc scribente respicit. te legentẽ.

Expanded text:
tatio, quam pia de morte confusio. Ignosceris ignosce flentibus, gratulare dum unusquisque et sibi praestat ut doleat, et illi ut gaudeat. haec igitur beati uiri corpus usque ad locum sepulchri hymnis canora caelestibus turba prosequitur. conparetur, si placet, saecularis illa pompa non dicam funeris, sed triumphi: quid simile Martini exequiis aestimabitur? ducant illi prae curribus suis uinctos post terga captiuos: Martini corpus ii, qui mundum ductu illius uicerant, prosequuntur. illos confusis plausibus populorum honoret insania: Martino diuinis plauditur psalmis, Martinus hymnis caelestibus honoratur. illi post triumphos suos in tartara saeua trudentur: Martinus Abrahae sinu laetus excipitur, Martinus pauper et modicus caelum diues ingreditur. illinc nos, ut spero, custodiens me haec scribentem respicit, te legentem.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo sũ necessari: non recuso la
borẽ. Fiat uoluntas tua. ł¬
imirũ in t̾spẽ amorẽq positꝰ
dubitauit pęne quid mallet:
quia nec hos deserere. nec axpo
uolebat diutius separari. Nichil
tamen in uoto suo ponens aut
uoluntati relinquens: totũ se
dnũi arbitrio potestatiq cõmittens.¬

Expanded text:
tuotuoborem: fiat uoluntas tna.mirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens
Abbreviated transcription (Latin):
illȩ uolucres congregatȩ relicto
flumine. montes siluasq petier.
ñ sine admiratione multorũ: qͥ
tanta in martino uirtutẽ uiden.
liquandiu . gͦ. in uico illo uel
in excł̃a ad quã ierat cõmoratꝰ.
pace in t̾ clericos restituta. cũ
iã regredi ad monasteruĩ co-¬
gitaret: uirib corporis cȩpit
repente destitui. Conuocatisq
discipłis: indicat se iã resolui.
Tũ uͦ meror & luctꝰ: omĩũ uox
una plangentiũ. Cur nos pat̾
deseris: aut cui nos desolatos
relinquis: Inuadent gregem
tuũ lupi rapaces. & quis eos
a mortib nris ꝑcusso pastore
ꝓhibebit : Scimus quidẽ desi¬
derare te xp̃m. sed salua tibi sunt
tua p̃mia: nec dilata minuent᷑.¬
rĩ potius miserere: quos deseris.
Func ille motꝰ his fletib ut totus
semꝑ in dño miscdiȩ uiscerib afflu¬
ebat: Lacrimasse ꝑhibet᷑. Conuersq.
ad dñm: hac tantũ flentib uoce
respondit. Dñe. si ad huc popło

Expanded text:
illae uolucres congregatae, relicto illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, liquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo
Abbreviated transcription (Latin):
ARTINUS IGITUR
obitum suũ longe
ante prȩsciuit: dix̃q
fratrib dissolutionẽ
sui corporis imminere.
AInterea causa ex-¬
tiut. qͣula condatensẽ diocesim
uisitaret. Nam clericis in t̾ se
eccłȩ illius discordantib pacẽ
ficisci tam̃ ob istiusmodi causã
non recusauit: bonã hanc uir¬
tutũ suarũ consummationẽ
existimans : si pacẽ excłȩ red-¬
ditã reliquisset. Ita ꝓfectus
cũ suo illo ut sẽꝑ fr̃equentis-¬
simo discipłorum scĩssimoq
comitatu : mergos in flumine
conspicatur. pisciũ p̃dã sequi.
& rapacẽ ingluuuiem assiduis
urgere capturis. Forma inqͥt hȩc.
dȩmonũ. ẽ. Insidiant᷑ incautis:
capiunt nescientes. Captos de¬
uor ant: exaturariq non queuss
deuoratis. Imꝑat deinde potenti¬
tabant gurgitẽ relinquentes. ari-¬
das peterent desertasq regiones.
eo nimirũ circa aues illas usus im-¬
ꝑio. qͦ demones fugare consue-¬
uerat. Ita grege facto. oms in unũ

Expanded text:
artinus igitur artinus igitur obitum suum longe ante praesciit dixitque fratribus dissolutionem sui corporis inminere. interea causa extitit, qua Condacensem dioecesim uisitaret. nam clericis inter se ecclesificisci tamen ob istius modi causam non recusauit, bonam hanc uirtutum suarum consummationem existimans, si pacem ecclesiae redditam reliquisset. /ita profectus cum suo illo, ut semper, frequentissimo discipulorum sanctissimoque comitatu mergos in flumine conspicatur piscium praedam sequi et rapacem ingluuiem adsiduis urguere capturis. forma, inquit, haec daemonum est: insidiantur incautis, capiunt nescientes, captos deuorant exsaturarique non queunt deuoratis. imperat deinde potentitabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum
Abbreviated transcription (Latin):
impolita tradant᷑. Nã ut de reliqͥs
taceã: rogo quẽ ad modũ tã cito
ad te epła illa potuit ꝑuenire. quã
nuꝑ ad aureliũ diaconũ scripseram:
go enĩ tolose positꝰ: tu treueris
constituta. & tã longe a patria
filio inqͥetante diuulsa: qͣ tandẽ
familiarẽ illã epłam occasione
furata es : Nãq accepi litteras
tuas: quib scribis. in eadẽ epła ꝗͣ
de obitu domni martini fecerĩ
m̃tionẽ. ipsũ beati uiri transitũ
exponere debuisẽ. Quasi uͦ. ego
illã epłam aut legendã alii p̃t̃ quã
ipsi ad quẽ missa uidet᷑ ediderim:
aut ego tanto sim opi destinatꝰ:
ut omĩa quȩ de martino cognosci
oportet. me potissimũ scribente
notescant. Itaq si ꝗͣ de obitu scĩ epĩ
audire desideras: ab illis potius qui
int̾fuere cognosce ẜgo tibi frai
nichil scribe : ne ubiq me publices.
Tam̃ si das fidẽ. nulli te: eẽ. lecturã.
paucis tuȩ satisfaciã uoluntati.
participẽ¬

Expanded text:
inpolita tradantur. nam ut de reliquis inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego tibi statui nihil scribere, ne ubique me publices. tamen, si das fidem nulli te esse lecturam, paucis tuae satisfaciam uoluntati, participe
Abbreviated transcription (Latin):
uleicios seuerꝰ: basulȩ
parenti uenerabili sa¬
lutẽ. Si parentes uo¬
care in ius liceret. te
plane expilationis furtiq reã.
ad p̃toris tribunal iusto loro tra¬
heremꝰ. Quid enĩ ñ conquerar. quã
a te patior iniuriã : Hullã mͥ domi
cartulã. nullũ libellũ. nullã epłam
reliquisti: ita furaris omĩa: ita
uniuersa diuulgas. Si qͥd ad amicũ
familiarit̾ scripsi: si qͥd forte dũ
ludimꝰ. qđ uelĩ tam̃ occultũ ẽẽ.
ditiui: omĩa ad te priꝰ pęne quã
fuerint scripta. aut dictata ꝑ-¬
ueniunt. Nimirũ oberatos habes
notarios meos: ꝑ qͦs tibi nr̃e inep-¬
tiȩ publicant᷑. Hec tam̃ aduersus
eos possũ moueri si tibi parent:
qͥ in ius nr̃m ex tua potissimum
liberalitate uener̃: seq ad huc
tuos quã meos. eẽ. meminer. Tu
sola es rea. tu sola culpabilis: quȩ
& michi insidiaris. & illos fraude
circu̾uenis: ut sine delicto ullo fa¬
miliarit̾ scripta aut negligent᷑ e.¬
missa : illucubrata tibi penitꝰ atq

Expanded text:
ulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis, quae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque
Abbreviated transcription (Latin):
Quis istũ unquã cilitio tectũ: qͥs ci
nerib crederet inuolutũ : Ita uitro
futurȩ resurrectionis gła. & natura
demutatȩ carnis ostensus. ẽ. Iã. uͦ.¬
in obseqͥum funeris: credi ñ po¬
test quanta hominũ multitudo
conuenerit. Tota obuiã corpori
ciuitas ruit. Cuncti ex agrisatq
uicis: multiq ex uicinis etiã ur¬
bib affuer̃¬
luctꝰ omĩũ: quantã prȩcipuȩ me¬
rentiũ lam̃ta monachorixt̃i: qͥ
eo die fere ad duo milia conue¬
nisse dicunt᷑. Spetialis martini
gła. Fius exẽplo: in dñi seruitutẽ
stirps tanta frutificauerat. Age-¬
bat nimirũ ante se pastor extĩnctꝰ¬
greges suos: sc̃ȩ illiꝰ multitudinis
&pallidas turmas. agmina palli¬
ata: & aut emeritorũ laborum
senes. aut iuratos xp̃i in sacram̃ta
tirones. Tũ uirginũ chorus. flecu
abstinens p̃pudore: cũ lȩtandũ¬

Expanded text:
quis istum umquam cilicio tectum, quis in cineribus crederet inuolutum? iam futurae resurrectionis gloria et natura demutatae carnis ostensus esset. in obsequium uero funeris credi non potest quanta hominum multitudo conuenerit: tota obuiam corpori ciuitas ruit, cuncti ex agris adque uicis multique de uicinis etiam urbibus adfueluctus omnium, quanta praecipue maerentium lamenta monachorum! qui eo die fere ad duo milia conuenisse dicuntur, specialis Martini gloria: eius exemplo in Domini seruitutem stirpes tantae fruticauerant. agebat nimirum ante se pastor greges suos, sanctae illius multitudinis pallidas turbas, agmina palliata, aut emeritorum laborum senes aut iuratos Christi in sacramenta tirones. tum uirginum chorus, fletu abstinens prae pudore, quam san
Abbreviated transcription (Latin):
sabat. ꝑ nox in orationib & uigili is.
fatiscentes artus sp̃ui seruire cogebat:
nobili illo stratu suo. in cinere & cilicio
recubans. Et cũ a discipłis rogaret᷑
ut saltĩ uilia sibi sineret stram̃ta sup¬
poni: ñ decet inqͥt filii xp̃ianũ nisi
in cudere mori. Ego si aliud uob̾ exẽ¬
plũ relinqͦ ipse peccaui. Oculis ac
manib in cęlũ sẽꝑ intentis: inuictũ
ab oratione sp̃m ñ relaxabat. & cũ
garet᷑. ut corpusculũ lateris mutati¬
one releuaret: sinite inqͥt sinite me
frs celũ potius respicere quã t̾rã &
suo iã itinere iturꝰ. ad dñm sp̃s diri¬
gat᷑. hȩc locutꝰ: diabolum uidet
ꝓpt̾ assistere. Quid hic inqͥt astas
cruenta bestia : Hichil in me fun este
reperies. Abrahȩ me sinus recipiet.
sp̃m celo reddidit. Testatiq nobis

Expanded text:
sabat: pernoctans in orationibus et uigiliis fatiscentes artus spiritui seruire cogebat, nobili illo strato suo in cinere et cilicio recubans. et cum a discipulis rogaretur ut saltim uilia sibi sineret stramenta subponi, non decet, inquit, Christianum nisi in cinere mori: ego si aliud uobis exemplum relinquo, peccaui. oculis tamen ac manibus in caelum semper intentis inuictum ab oratione spiritum non relaxabat. et cum garetur ut corpusculum lateris mutatione releuaret, sinite, inquit, sinite me, fratres, caelum potius respicere quam terram, ut suo iam itinere iturus ad Dominum spiritus dirigatur. haec locutus diabolum uidit prope adsistere. quid hic, inquit, adstas, cruenta bestia? nihil in me, funeste, reperies: Abrahae me sinus recipit. m reddidit: testatique nobis
Abbreviated transcription (Latin):
molesta me p̾grauat: & peccati
mole dep̃ssũ. negato in astra cons¬
censu. seua miserabilẽ ducit in
tartara. Spes tam̃ suꝑ ẽ. illa sola:
illa postrema: ut qđ ꝑ nos obti¬
nere ñ possum. saltẽ ꝓnob̾ orante
martino meream̃. Sed qͥd te fr̃
diutiꝰ occupo. epła tã loqͣci. demo¬
rorq uenturũ : Simul iã pagina
ĩpleta ñ recipit. Michi tam̃ hȩc
fuit ratio. sermonẽ istũ longius
ꝓferendi: ut quia doloris nuntiũ
epła deferebat: eadẽ tibi ex qͣdã
nr̃i confabulatione p̾staret carta

Expanded text:
molesta me praegrauat et peccati molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta
Abbreviated transcription (Latin):
erit caritate solatiũ: Me miserũ.
me infelicẽ. Poterone unquã. si
diutiꝰ uixero. ñ dolere qđ martino
suꝑstes sũ: Frit post hȩc uita io¬
cunda : Erit dies aut hora sine
lacrimis : Aut tecũ fr̃ dilectissime.
unquã loquens apud te. aliud quã
de illo loqͥ potero: Sed qͥd te in
lacrimas fletꝰq cõmoueo: Ecce
nunc consolatũ cupio te. eẽ: qui
me consolari ipse ñ possũ. Non de¬
erit nob̾ ille: mͥ crede ñ deerit. In t̾¬
erit de se sermocinantib astabit
orantib. Qđq iã hodie p̃stare
dignatꝰ ẽ. uidendũ se in gła sua
sȩpe p̾bebit: & assidua sicut ante
paululũ fecit benedictione nos p¬
teget. Inde scđm ordinẽ uisionis. qͣ¬
cȩlũ sequentib se patere monstrauit:
qͦ sequendus. ẽae. edocuit: qͦspes nr̃a
tendenda. qͦ animꝰ dirigendus in-¬
strux̃. Quid tam̃ fiet fr̃ : Qđ mͥ ipse
sũ consciꝰ: conscendere arduũ illud
ac penitrare ñ potero. ita sarcina

Expanded text:
erit caritate solacium? me miserum, erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poterone umquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina
Abbreviated transcription (Latin):
dolorũ non ꝑtulit passiones: fame.
uigiliis: nuditate. ieiuniis : opꝑ¬
briis inuidorũ. insectationib imp¬
borũ: cura ꝑ infirmantib: sollici¬
tudine ꝓpericlitantib: Quo enĩ
ille dolente ñ doluit: Quo scan-¬
daliz ante ñ ustus. ẽ: Quo ꝑeunte
ñ gemuit: Prȩt̃ illa quotidiana
illiꝰ aduersũ humanę sp̃ualisq ne-¬
qͥtiȩ diuersa certamina: dũ in eo
uariis tẽptationib appetito. sẽꝑ
exuꝑat fortitudo uincendi : patien¬
tia expectandi: ȩqͣnimitas sustinendi.
Ouere in effabilẽ uirũ: pietate : miscđia.
caritate. Quȩ cotidie etiã in sc̃is
uiris scło frigescente frigescit.: in
illo tam̃ usq ad finẽ aucta. in dies
ꝑseuerauit. Quo ego illi bono uel
specialit̾ fruitꝰ sũ: cũ me indignũ
& ñ merentẽ unice diligebat. En
rursus lacrimę fluunt: imoq de
pectore gemitꝰ erũpit. In qͦ m post
hȩc homine similis reqͥes: In ciiꝰ

Expanded text:
dolorum non pertulit passiones, fame, dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius
Abbreviated transcription (Latin):
dus. in t̾ flãmarũ globos media
licet ymnũ dñi infornace can-¬
tasset. Qđ̃ si isaianũ illiꝵ sup¬
pliciũ ꝑsecutori forte placuisset:
nunquã ꝓfecto ĩpar ꝓpħȩ. serris
& laminis desecari m̃bra timu¬
isset. Ac si p̃cisis rupib abrup-¬
tisq montib agere felicẽ furor
impiꝰ maluisset: ꝑhibeo confisus
testimoniũ ueritatis: sponte ce¬
cidisset. Si uͦ. gentiũ doctoris exẽ¬
plo gladio deputatꝰ. in t̾ alias ut
sȩpe puenit uictimas duceret᷑: prim
omiũ carnifice cõpulso. palmã
sanguinis occupasset. lam .uͦ. ad-¬
uersus oms pęnas atq supplicia
qͥb plerũq humana cessit infir-¬
mitas . ita a confessione dñĩ ñ re-¬
cedens. ĩmobilis obstitisset: ut lȩtꝰ
ulcerib congaudensq cruciatib:
quȩlibet in t̾ torm̃ta risisset. Sed
quanquã ista ñ tulerit: impleuit
tam̃ etiã sine cruore martyriũ.
Nã qͣs ille ꝓspe ęc̾nitatis humanoꝵ

Expanded text:
dus inter flammarum globos media dus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit infirmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum
Abbreviated transcription (Latin):
qui eras socius amoris. Ueni .gͦ. ad me
statĩ: ut parit̾ lugeamꝰ quẽ parit᷑
amamꝰ: quãquã sciã uirũ illũ ñ eẽ
lugendũ: cui post euictũ triũpha
tũq scłm. nunc demũ reddita .ẽ.
çorona iustitiȩ. Sed tam̃ ego ñ possũ
mͥ ĩꝑare: quin doleã. Pre misi qͥdẽ
patronũ: sed solatiũ uitȩ p̾sentis a
misi. & si rationẽ ullã dolor admit
nulli scds: ut spero. credo. confido.
Illis potissimũ. qͥ stolas suas in sanguine
lauerint aggregatꝰ : agnũ ducẽ ab
omi integer labe comitat᷑. Nã licet
ei ratio tẽporis ñ potuerit p̃stare mar¬
tyriũ: gła tam̃ martyris ñ carebit.
quia uoto atq uirtute & potuit ẽẽ.
martyr & uoluit. Qđ si ei neronianis
decianisq tẽporib in illa quȩ tunc
extitit dimicare congressione licu-¬
isset: testor dm̃ cęli atq t̾rȩ. sponte
eculeũ ascendisset : ultro se ignib
intulisset: hebreisq pueris ęquan¬

Expanded text:
qui eras socius amoris. ueni ergo ad me qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendutumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admittnulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium, gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequan
Abbreviated transcription (Latin):
flagitabã: suꝑpositãq capiti meo
manũ tactu blandissimo sentiebã.:
cũ int̾benedictionis uerba solẽnia
familiare illud ori suo crucis nom̃
iteraret. Mox in eũ luminib intentis.
cũ ex satiari uultu illiꝰ conspectuq
ñ possẽ: subito mͥ in sullime sublatꝰ
eripit᷑ : donec em̃sa aeris istiꝰ uasti¬
tate. cũ tam̃ rapida nube subuectũ
acie sequerem oculoꝵ. patenti cȩlo
receptꝰ. uideri ultra ñ potuit.
deo eandẽ qua magistrũ uiã scan¬
dere. Ego ĩpudens seqͥ cupiens.
dũ altos gress molior & conitor:
liaris in gredit᷑ solito tristior: uultu
loquentis parit̾ & dolentis. Quid
tu inquã tã tristis loqui gestis: Duo
Concidi fateor. ob ortisq lacrimis:
fleui uberrime. Quin eciã dũ hec
ad te fr̃ scribimꝰ. fluunt lacrimȩ:
nec ullũ ĩpatientissimi doloris ad¬
mitto solatiũ. Te uͦ ubi hoc nunti¬
atũ ẽ participẽ eẽ. uolui luctꝰ mei:

Expanded text:
 flagitabam, superpositamque capiti meo  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit.deo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, liaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at iconcidi, fateor, obortisque lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei,
Abbreviated transcription (Latin):
osłta quã a me mane
ligressꝰ es. erã residens
solus in cellula: subi¬
eratq me illa quȩ sȩ¬
pius occupat cogita¬
tio: spes futuroꝵ. p̃sentiũq fastidiũ
udicii metꝰ formido pęnarũ &
qđ consequens erat. atq unde co¬
gitatio tota descenderat: peccatoꝵ
meoꝵ recordatio. tristẽ me confectũq
reddiderat. Deinde cũ fatigata
m̃bra posuissẽ: ut plerũq ex me¬
stitudine solet. somnꝰ obrepsit: qͥ
ut sẽꝑ matutinis horis leuior incertꝰq
ita suspensus ac dubiꝰ ꝑ m̃bra dif¬
fundit᷑ ut qđ in alio sopore ñ e¬
uenit. pene uigilans dormire te
candida. uultu igneo: stellantib o¬
culis: crine purpureo. Atq itamͥ in
ea habitudine corporis formaq qͣ no-
uerã uidebat᷑ : ut qđ eloqͥ nob pęne
difficile. ẽ ñ possit aspici. cũ possit
agnosci. Arridensq mͥ paululum:
libellũ quẽ de uita illiꝰ scripserã
dextera p̃ferebat. Ego scã genua eiꝰ
cõplexꝰ. benedictionẽ ꝓ consuetudine

Expanded text:
osteaquam a me mane digressus es, eram residens solus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata mbra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci.quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedictionem pro consuetudine
Abbreviated transcription (Latin):
nichilq suũ in eodẽ reperiens:
confusus abscessit. Quid . gͦ. de
nob̾ peccatorib erit: si tantũ
sacer dotẽ uoluit pars iniqͣ nocere:
tepus archidiaconꝰ. turonis misit
uelocit̾: qui hȩc diligent̃ inqͥreret.
Qui ueniens. eo die horaq manife¬
stissime cognouit transisse beatũ
psallentiũ chorũ Sed & si ad se-¬
ueri recurramꝰ hystoriã: ipsa hora

Expanded text:
nihilque suum in eodem reperiens, nihilque suum in eodem reperiens, confusus abscessit. Quid ergo de nobis peccatoribus erit, si tanto sacerdoti voluit pars inimica Al., tempus archidiaconus, et Turonos misit velociter, qui haec diligenter inquireret. Qui veniens, eo die et hora manifestissime cognovit transisse beatum psallentium chorum. Sed et si ad Severi recurramus Historiam, ipsa hora
Abbreviated transcription (Latin):
nestȩ uitȩ & ꝑ cuncta laudabilis.
dũ die dnĩco loca scã ex consue.¬
clericis circuiret. illa hora qͣ
uir beatꝰ obut. audiuit chorũ
canentiũ in sullimi. Uocatoq
archidiacono: int̾rogat si aures
eiꝰ ꝑcuterent uoces : quas ille at¬
tentius audiret . Respondit. Neqͣq
Tunc ille. Diligent̃ in qͥt ausculta.
Archidiaconus autẽ cępit sursum
collũ extendere: aures erigere :¬
& suꝑ sũmis articulis baculo
sustentante stare. Sed credo eũ
ñ fuisse ȩqualis meriti: a qͦ hȩc ñ
merebant᷑ audiri. Tunc ꝑstrati
etas audire ꝑmitceret. Prectis
autẽ: rursum int̾rogat senex.
Quid audis: Qui ait. Uoces psallen-¬
tiũ tanquã in cȩlo audio: sed qͥd
sit prorsus ignoro. Cui ille. Ego
tibi qͥd sit: narrabo. Domnꝰ ms mar-¬
tinꝰ ep̃s migrauit ex hoc mundo:
& nunc angłi canendo eũ defer̃
in excelsũ & ut parũꝑ mora eõ:
ut hȩc audirent᷑: diabolus eũ cũ
iniquis angłis retinere tẽptauit:

Expanded text:
e et per cuncta laudabilis, dum die dominico loca sancta ex consueclericis circuiret, illa hora qua vir beatus obiit audivit chorum canentium in sublimi. Vocatoque archidiacono, interrogat, si aures eius percuterent voces, quas ille adtentus audiret. Respondit: 'Nequaquam'. Tunc ille: 'Diligenter', inquid, 'ausculta'. Archidiaconus autem coepit sursum collum extendere, aures erigere et super summis articulis, baculo sustenon fuisse aequalis meriti, a quo haec non merebantur audiri. Tunc prostrati etas audire permitteret. Erectis autem, rursum interrogat senex: Quid audis? Qui ait: Voces psallentium tanquam in coelo audio, sed quid sit prorsus ignoro. Cui ille: Ego tibi quid sit narrabo. Dominus meus Martinus episcopus migravit ex hoc mundo; et nunc Angeli canendo eum deferunt in excelsum. Et ut parumper morae esset, ut haec audirentur, diabolus eum cum iniquis angelis retinere tentavit,
Abbreviated transcription (Latin):
cuerat. Decursisq sollẽnitatib festi. directis
ne incredibilia fortasse uideant᷑: ego eũ sospitẽ
uidi. Nec audita ab aliquo: sed ab eiꝰ ore nar-¬
rata cognoui. Sed quia dixi parentib hȩc
ob peccatũ euenisse. ꝑ iuolentiã noctis
dñice: cauete o uiri quib sunt coniuneta
coniugia. Satis ẽ aliis dieb. uoluptati
oꝑam dare. hunc autẽ diẽ in laudib
di ĩpolluti deducite. quia plerũq euenit
ut exinde aut contracti. aut epilentici.
aut lepsi nascantur. Sitq docum̃tũ.¬

Expanded text:
cuerat, decursisque solemnitatibus festis, directis cuerat, decursisque solemnitatibus festis, directis ne incredibilia fortasse videantur, ego eum sospitem vidi: nec audita ab aliquo, sed ab ejus ore narrata cognovi. 1054 Sed quia dixi, parentibus ejus hoc ob peccatum evenisse per violationem noctis Dominicae; cavete, o viri, quibus sunt conjuncta conjugia. Satis est aliis diebus voluptati operam dare; hanc autem diem in laudibus Dei impolluti deducite. Quia qui in ea conjuges simul convenerint, exinde aut contracti, aut epileptici, aut leprosi filii nascuntur. Sitque hoc qu
Abbreviated transcription (Latin):
ctori: sed & oculi clausi erant. Qui magis
monstrũ aliquod: quã hominis speciẽ simi¬
labat. Qui cũ ñ sine derisione multorũ aspi¬
ceret᷑. & mat̾ argueret᷑. curtalis ex illa ꝓces¬
serit: confitebat᷑ cũ lacrimis nocte illũ diũca
generatũ. Quẽ interimere ñ audens: ut mos
matrũ ẽ. tanquã sanũ nutriebat uerũ. Adul¬
tũq tradidit m̃dicis. Qui accipientes. posuer
eũ in carruicã: & trahentes ostendebant popłis
multũ ꝑ eũ stipendiũ accipientes. Dũ hȩc ꝑ
longa tẽpora gererent᷑: anno ȩtatis suȩ qͣdra¬
gesimo uenit ad festiuitatẽ beati martini. ꝓie¬
etq̾ aforis ante sepulchrũ: miserabilit̾ decu¬
babat. Transacta autẽ festiuitate: uisũ auditũq
recepit. Inde reductꝰ ad solitã consuetudinẽ: po¬
stulabat stipẽ. Post annũ fere aut eo ãpliꝰ. uenit
iterũ ad sollẽnitatẽ: posit̾q ẽ in loco qͦ priꝰ ia¬

Expanded text:
ctori, sed et oculi clausi erant. Qui magis ctori, sed et oculi clausi erant. Qui magis monstrum aliquod quam hominis speciem similabat. Qui cum non sine dirisione multorum aspiceretur, et mater argueretur, cur talis ex illa processerit, confitebatur cum lacrimis nocte illum dominica generatum. Quem interemere non audens, ut mos matrum est, tamquam sanum puerum nutriebat. Adultumque tradidit mendicis, qui accipientes posuerunt eum in carrucam et trahentes ostendebant populis, multum per eum stipendii accipientes. Dum haec per longa tempora gererentur, anno aetatis suae undecimo advenit ad festivitatem beati Martini, proiectusque a foris ante sepulchrum miserabiliter decubabat. Transacta autem festivitate, visum auditumque recepit. Inde reductus ad solitam consuetudinem, postulabat stipem. Post annum fere aut eo amplius venit iterum ad solemnitatem, positusque est in loco in quo prius ia
Abbreviated transcription (Latin):
deret: qͣdã uice ĩpleto uoto seruitioq simul ꝓ¬
sternit᷑ ad cancellũ scĩ lectuli. & orans & uale¬
dicens: regredi cupiebat. Post cõpletã autẽ ora¬
tionẽ exurgens: aptis parũp oculis intuetͣ cor¬
tinã sericam de cancello pͥende. & ait. Uideo
tanquã palliũ sericum hic appensũ. Cui auus
sui. Ueritatẽ te uide cognoscimꝰ. Ipse autẽ cȩpit
iterũ flere & orare: ut beatꝰ confessor opus cȩptũ
dignant̾ expleret. Qui dũ oraret attentiꝰ: obdor¬
miuit. Apparuitq ei uir ꝑ iusũ dicens. Uade
ad basilicã domni martini: & ibi plenã obtinebu
sanitatẽ. Qui nichil moratꝰ. famulor manib de¬
ductꝰ. ut limina beati confessoris attigit lum̃
in tegrũ opitulante fide recepit. IN BITURICO
qͦq fuit quedã mulier: quȩ concipiens peperit
filiũ. Ciuꝰ poplites ad stomachũ calcanei ad
ciura contraxerant. Manꝰ enĩ adherentes pe¬

Expanded text:
deret, quadam vice impleto voto, servitioque simul, pderet, quadam vice impleto voto, servitioque simul, prosternitur ad cancellum sancti lectuli, et orans ac valedicens, regredi cupiebat. Post completam autem orationem exsurgens, apertis parumper oculis, intuetur cortinam sericam de cancello pendere; et ait: Video tanquam pallium sericum hic appensum. 1053 Cui aiunt sui: Veritatem te videre cognoscimus. Ipse autem coepit iterum flere atque orare, ut beatus Confessor opus coeptum dignanter expleret. Qui dum orat attentius, obdormivit; apparuitque ei vir per visum, dicens: Vade ad basilicam domni Martinisanitatem'. Qui nihil moratus, famulorum manibus deductus, ut limina beati confessoris adtigit, lumen integrum, opitulante fide, recepit. 24. In Biturigo quoque fuit quaedam mulier, quae concipiens peperit filium, cuius poplites ad stomachum, calcanei ad crura contraxerant; manus enim adhaerentes pe