comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Concupiscunt᷑ enĩ & quȩ habent᷑. &
quȩ non habent᷑. Nã concupiscendo
fruit᷑ homo reb qucis hab&e: deside-¬
rando aut̃ absentia concupiscit.
Desideriũ gͦ. qui dest nisi rerũ absenti¬
um concupiscentia: sed dĩ iustifica-¬
tiones ab sentes esse quomͦ possunt.
nisi quando nesciuntur: An &e quan-¬
do setunt᷑ & non fiunt absentes haben-¬
dȩ sunc. Nã quid sunt iustificcitiones.
nisi oꝑa iusta non uerba: acꝑ hoc poss̃
infirmitate animȩ non desiderari &
ratione mentis uti. Uid et᷑ quã sint
utiles atq salubres: potest earũ desi-¬
deriũ concupisci. Sepe enĩ quid agen¬
dũ sit uidemus. nec agimus: quiã
non delectat ut agamus. Et concupi¬¬
mus ut delect&. preuolat intellectꝰ
& tardesequit᷑ : & aliquando non
sequitur humanus atq: infirmus
affectus. Ideo gͦ desiderare concu¬
piscebat. quia bona esse cernebat.
cupiens eorũ habe delectation ẽ qͦrũ

Expanded text:
Concupiscuntur enim et quae habentur, et Concupiscuntur enim et quae habentur, et quae non habentur: nam concupiscendo, fruitur homo rebus quas habet; desiderando autem, absentia concupiscit. Desiderium ergo quid est, nisi rerum absentium concupiscentia? Sed Dei justificationes absentes esse quomodo possunt, nisi quando nesciuntur? An et quando sciuntur et non fiunt, absentes habendae sunt? Nam quid sunt justificationes, nisi opera justa, non verba? Ac per hoc possunt infirmitate animae non desiderari; et ratione mentis, ubi videtur quam sint utiles atque salubres, potest earum desiderium concupisci. Saepe enim quid agendum sit videmus, nec agimus; quia non delectat ut agamus, et cupimus et delectet. Praevolat intellectus; et tarde sequitur, et aliquando non sequitur humanus atque infirmus affectus. Ideo ergo desiderare concupiscebat quae bona esse cernebat, cupiens eorum habere delectationem quorum
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscendo iustitiã. An hoc est qđ su-¬
ꝑius drxi. qađ̃ diligenda sic &iã ipsa dilec-¬
tio. qua diligit᷑ qđ diligi oportoe. sic̃
odio habendci est dilectio qua diligit᷑.
qđ diligi nonoporta : Odio quippe ha¬
buimus concupiscentiã nr̃am. qua caro
concupiscit aduersus sp̃m: Et quidẽ.
ista concupiscentia. nisi mala dilectio :¬
& diligimꝰ concupiscentiã nr̃am: qua sp̃s
concupiscit aduersus carnẽ. Et quidẽ.
ista concupiscentia. nisi bona dil ectio:
Cũ aut̃ dr̃ diligenda est quid aliud dr̃.
quã concupiscendciest. Quo circa qm̃
recte con eupiscunt᷑ iustificationesdĩ. recte
concupiscit᷑ concupiscentia iuistifica¬¬
tionũ di. hoc enĩ alio modo: sic dicipo
test. Si recte diligunt᷑ iustificcitiones
dĩ: recte diligitur dilectio iustifica¬
tionũ dĩ. An aliud est concupiscere.
aliud desidare: non qđ non sit concu-¬
piscentia desideriũ : sed qui a non homi¬
nis concupiscentia desideriũ est.:

Expanded text:
do justitiam. An hoc est quod superius dixi, quod diligenda sit etiam ipsa dilectio qua diligitur quod diligi oportet; sicut odio habenda est dilectio qua diligitur quod diligi non oportet? Odio quippe habemus concupiscentiam nostram qua caro concupiscit adversus spiritum: et quid est ista concupiscentia, nisi mala dilectio? Et diligimus concupiscentiam nostram qua spiritus concupiscit adversus carnem: et quid est ista concupiscentia, nisi bona dilectio? Cum autem dicitur, Diligenda est, quid aliud dicitur quam, concupiscenda est? Quocirca quoniam recte concupiscuntur justificationes Dei, recte concupiscitur concupiscentia justificationum Dei. Hoc enim alio modo sic potest dici: si recte diliguntur justificationes Dei, recte diligitur dilectio justificationum Dei. An aliud est concupiscere, aliud desiderare? Non quod non sit concupiscentia desiderium, sed quia non omnis concupiscentia desiderium est.
Abbreviated transcription (Latin):
non habeo desideriũ. Aut qͦm ista
duo sunt. & non unu. Ut quid enim
concupisco desiderare iustificcitio¬
nes tuas. ac non ipsas iustificcitiones
potius. quã eorũ desidiũ concupisco:
A ut quo pcicto possũ iustificationũ
desideriũ concupiscere. & ipscs uisti¬
ficcitiones non concupiscere. cũ id eo
earũ desideriũ concupiscã. quia ip-¬
sas habe concupio: qđ si ita est: iam
ipsas utiq: concupisco. Quid igit᷑
opus est ut carũ desideriũ concu-¬
piscã.
cũ iã id habet̃. & habeme sentia: non enĩ¬

Expanded text:
non habeo desiderium? aut quomodo ista non habeo desiderium? aut quomodo ista duo sunt, et non unum? Utquid enim concupisco desiderare justificationes, ac non ipsas justificationes potius quam earum desiderium concupisco? aut quo pacto possum justificationum desiderium concupiscere, et ipsas justificationes non concupiscere; cum ideo earum desiderium concupiscam, quia ipsas habere cupio? Quod si ita est, jam ipsas utique concupisco. Quid igitur opus est ut earum desiderium concupiscam, cum jam id habeam, et habere
Abbreviated transcription (Latin):
cit̾ uthabetit᷑ quasi forinsecus inferat᷑.
aut qͦ mͦ hab̾i eius concupiscentia sine
ipso est cũ sic & ipsũ. quid aliud quã
concupiscentia : Nã &e desideriare: ꝓcul
dubio concupiscere est. Quis est iste
mirabilis atq in explicaibilis languorꝰ
Et tamenest. Nã & egrotus qui fastidio
lciborcit. & uult euade hoc malum:
concupiscit utiq desidare cybũ. Dũ
bus est corporis. Concupiscentia uero
quȩ concupiscit desidare cybũ. hoc
est cairere fasti dio inanimo est non
incorpore: & habor eã nongut turi¬
sed fauciũ delectatio quȩ fastidio
restringit᷑. sed recuꝑandȩ ratio sa-¬
nitatis. quã appellandũ esse fasti¬
porit animus ut app&rat corpus. qͦn¬
do appetit animus. nec appetit corpꝰ.
Cũ aut̃ utrũ animi est & utrũq con¬
cu piscentia est. cur non concupis co
desideriũ iustificcitionũ dĩ. Quocoͦ
in uno eodẽq animo meo hab eo con¬
cupiscentiã desiderii huius. & ipsũ

Expanded text:
citur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? citur ut habeatur, quasi forinsecus inferatur? Aut quomodo haberi ejus concupiscentia sine ipso potest, cum non sit et ipsum quid aliud quam concupiscentia? Nam et desiderare procul dubio concupiscere est. Quis est iste mirabilis atque inexplicabilis languor? Et tamen est. Nam et aegrotus qui fastidio laborat, et vult evadere hoc malum, concupiscit utique desiderare cibum, dum bus est corporis. Concupiscentia vero qua concupiscit desiderare cibum, hoc est carere fastidio, in animo est, non in corpore: et habet eam non gutturis et faucium delectatio, quae fastidio restringitur; sed recuperandae ratio sanitatis, qua pellendum escae fastipetit animus ut appetat corpus, quando appetit animus nec appetit corpus. Cum autem utrumque animi est, et utrumque concupiscentia est, cur concupisco desiderium justificationum Dei? Quomodo in uno eodemque animo meo habeo concupiscentiam desiderii hujus, et ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
cupiscentiã nesciebã nisi łexdicere
non concupisces: non utiq ait cuius
rei concupiscentiã. uł quid non concu-¬
pisces. Certũ est enĩ non in telligi cũ
ita dicit᷑: nsi malã concupiscentiã.
Quid gͦ huiꝰ anima concupiu. Desidart
inquit iustificationes tucis inomn
tẽpore. Credo nondũ eas desidera¬
bcit: quando concupiuit desiderare.
ustificationes aut̃ facta sunt iusta:
id est oꝑa iustitiȩ. Cũ itaq nondũ
habetit. & qui iã desid̾at quã longe
abhiserat. qui ad huc eas desiderare
concupiscebat. & quã longius abeis
sunc qui neq hoc ad huc concup iscud.
mirũ est auc̃ qͦmͦ concupiscat᷑ desidi¬
um nec sit in nobis. cuus iã concupis.¬
centia sic in nobis. Neq enĩ pulchrũ
aliquod corpus est sic̃ aurũ. uł caro
aliqua speciosa quã potest homo con¬
cupiscere. nec hab̾e qui extra posita
non est in homine quis nesciat inho¬
mine esse concupiscentiã. in homine
esse desideriũ. Curgͦ non concupis¬

Expanded text:
cupiscentiam nesciebam, nisi Lex diceret, Non concupisces» ; non utique addidit cujus rei concupiscentiam, vel quid non concupisces: certum est enim non intelligi, cum ita dicitur, nisi malam concupiscentiam. Quid ergo hujus anima concupivit? «Desiderare,» inquit, «justificationes tuas in omni tempore.» Credo nondum eas desiderabat, quando concupivit desiderare. Justificationes autem facta sunt justa, id est, opera justitiae. Cum itaque nondum habeat et qui jam desiderat, quam longe ab his erat qui adhuc eas desiderare concupiscebat? et quam longius ab eis sunt qui neque hoc adhuc concupiscunt? 4. Mirum est autem quomodo concupiscatur desiderium, nec sit in nobis cujus concupiscentia jam sit in nobis. Neque enim pulchrum aliquod corpus est, sicut aurum, vel caro aliqua speciosa, quam potest homo concupiscere, nec habere, quia extra posita non est in homine. Quis nesciat in homine esse concupiscentiam, in homine esse desiderium? Cur ergo concupis
Abbreviated transcription (Latin):
lib̾ taitis: & ꝑ manserit non auditor
obliuiosus factus. sed factor oꝑis:
hic beatus infactosuo erit. Talem
seiste uult esse ut inspiciat tanꝗ
inspeculũ mandata dĩ &e non con¬
fundat᷑.
quia non auditor eorũ tantũ uult
esse sed factor. ꝓpt̾ea optat dirigi
uiassuas. ad custodiendas iustificati¬¬
on es di. Unde dirigi. nisi grã dĩ: alio¬
quin legẽ dĩ non habebit non ubi
grttulet᷑. sed ubi confundat᷑ si uo-¬
iuerit mandata inspicere quȩ non
laudis. Dic̃ aic xiã ipse in quo
ecclesiastico. hȩc dicetis in confessi-¬
ualde. Confitebor inqͥt tͥ indirec¬¬
tione cordis mei : utiq. si dirigant᷑
uiȩ meę. Confitebor
tibi qm̃ cufecisti.
& tua laus est istoi non mea: Iunc
enĩ conficebor in eo qđ didicerim
iudicia iustitię cuę. si directũ
cor habeo: directis uidelico uus
meis ad eustodiendas iustificati¬
ones tuas. Nã quid mͥ ꝓderit qđ
et didicerĩ sicorde ꝑuerso uias
habeo praucis : Non enĩ locabor

Expanded text:
libertatis, et permanserit, non auditor obliviosus factus, sed factor operis, hic beatus in facto suo erit» . Talem se iste vult esse, ut inspiciat tanquam in speculo mandata Dei, et non confundatur; quia non «auditor» eorum tantum vult esse, sed «factor.» Propterea optat dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei. Unde dirigi, nisi gratia Dei? Alioquin legem Dei habebit, non ubi gratuletur, sed ubi confundatur, si voluerit mandata inspicere, quae nonlaudis: sicut ait etiam ipse in quo Ecclesiastico, «Haec dicetis in confessivalde» . «Confitebor,» inquit, «tibi in directione cordis.» Utique si dirigantur viae meae, confitebor tibi, quoniam tu fecisti, et tua laus est ista, non mea. Tunc enim «confitebor in eo quod didicerim judicia justitiae tuae,» si directum cor habebo, directis videlicet viis meis ad custodiendas justificationes tuas. Nam quid mihi proderit quod ea didicerim, si corde perverso vias abibo pravas? non enim laetabor
Abbreviated transcription (Latin):
est aput hebreos: seđm
fidẽ mortui sunc. hi om̃s cũ non ac¬
cepissent ꝓmissiones sed longe
eas uidentes & salutantes & con¬
fitentes: quia hospites &e peregri¬
nis suꝑ cerrã. Qui enĩ talia di¬
cunt: ostendunt quia patriã
quȩr̃. Et qi quidem eiꝰ memores
essent. aqua discesserant: habu-¬
issent tempus reuertendi. Nunc
aut̃ meliorẽ appetunt: id est cę¬
lestẽ. Ideo non confundit᷑ dehis

Expanded text:
est ad Hebraeos: «Secundum fidem mortui sunt hi omnes, cum non accepissent promissiones, sed longe eas videntes et salutantes, et confitentes quia hospites et peregrini sunt super terram. Qui enim talia dicunt, ostendunt quia patriam quaerunt. Et si quidem ejus memores essent a qua discesserant, habuissent tempus revertendi; nunc autem meliorem appetunt, id est coelestem: ideo non confunditur de his
Abbreviated transcription (Latin):
tali tatẽ quodã mͦ hereditaria est
increpatio suꝑborũ. Quando enĩ
ds̃ dixit. ad am ubi es: non ubi eoẽ.¬
ds̃ ignoraibat: sed suꝑbũ in cre¬
pabat. & ubi tunc ess&e. idest ad
quã miseriã ꝑ uenissoe nonscire
cupiebat: sed int̾rogando in crẽ¬
pans ammonebat. Uide autem
quẽ ad modũ cũ dixiss&e. increpas.¬
ti suꝑbos: non ait maledicti qui
declinauer amandcitis tuis. ut
illud tantũ primorũ hominũ
peccatũ ueniroe inmente: sed
ait maledicti qui declinant.
Oportebat enĩ ut om̃s illo t̾rerent᷑
exemplo a diuinis non declinare
mandatis: ut diligendo iusti.¬
tiã in omi tem pore. in hu ius
mundi ceiã lcibore reciꝑe. qđ
inpara dysi amisimus uolup¬
ta deponunt increpation e
ceruicem. Et cũ sint deiecti la¬
boris mortisq supplicio extol-
cadentiũ. irridentes humili¬¬
tatẽ surgentiũ ꝓ eis orat corpꝰ

Expanded text:
talium, quodam modo haereditaria est talium, quodam modo haereditaria est increpatio superborum. Quando enim dixit Deus, «Adam, ubi es» ? non ubi esset ignorabat, sed superbum increpabat; et ubi tunc esset, id est, ad quam miseriam pervenisset, non scire cupiebat, sed interrogando increpans admonebat. Vide autem quemadmodum, cum dixisset, «Increpasti superbos,» non ait, Maledicti qui declinaverunt a mandatis tuis; ut illud tantum primorum hominum peccatum veniret in mentem: sed ait, «Maledicti qui declinant.» Oportebat enim ut omnes illo terrerentur exemplo a divinis non declinare mandatis, et diligendo justitiam in omni tempore, in hujus mundi etiam labore recipere quod in paradisi amisimus voluptata deponunt increpatione cervicem, et cum sint dejecti laboris mortisque supplicio, extollcadentium, irridentes humilitatem surgentium; pro eis orat corpus
Abbreviated transcription (Latin):
Salmi huius quȩ tractanda
subsecunt᷑ ammonent nos causȩ
nr̃ȩ miseriȩ recordari. Et enĩ cũ
dixiss&e. concupiũ anima mea
desiderare iustificaitiones tuas
in omĩ tempore: si ue scilico ra
reb ꝓsꝑis. siue in aduersis. quia
&e in laborib oe indolorib deb&
delecttiri iustitiã. nec ita est
tempore diligenda tranquillo.
ut turbulento tempore deserat᷑.
sed amplectanda est. inom ni
tempore : continuo subiecit.
NCrePASTI SUꝑBOS: maledieti
coi declinam a mandaris
⁊ oiS. Suꝑbi enĩ declinant:
amandatis dĩ. Aliuid est quip-¬
pe mandcita dĩ ꝑ infirmitatẽ
uł ꝑ ignorantiã non implere:
aliud ab eis ꝑsuꝑbiã declinare.
sicut fecer̃ qui nos mortaliter
in hȩc malei genuer̃. Delecta¬
uit enĩ eos eritis sic̃ du. ac sic
amandato dĩ qđ sibi eũ mandasse
sciebant. & qđ facillimȩ nulla in¬
firmitate reuocante impediente.
tardante. implere poterant. per
hanc suꝑbiã declinar : & ecce ista
tota dura. & infelix erumna mor¬

Expanded text:
salmi hujus quae tractanda subsequuntur, admonent nos causam nostrae miseriae recordari. Etenim cum dixisset, «concupivit anima mea desiderare justificationes tuas in omni tempore;» sive scilicet in rebus prosperis, sive in adversis, quia et in laboribus et doloribus debet delectare justitia, nec ita est tempore diligenda tranquillo, ut turbulento tempore deseratur, sed amplectenda est in omni tempore: continuo subjecit, «Increpasti superbos; maledicti qui declinant a mandatis tuis.» Superbi enim declinant a mandatis Dei. Aliud est quippe mandata Dei per infirmitatem vel ignorantiam non implere: aliud ab eis per superbiam declinare; sicut fecerunt qui nos mortaliter in haec mala genuerunt. Delectavit enim eos, «Eritis sicut dii;» ac sic a mandato Dei, quod sibi eum mandasse sciebant, et quod facillime, nulla infirmitate revocante, impediente, tardante, implere poterant, per hanc superbiam declinarunt. Et ecce tota ista dura et infelix aerumna mor
Abbreviated transcription (Latin):
pe testimonia. quȩ in illo uidemꝰ
imploca: &iã futura erga nos qͦ
sempiẽna ꝓmissa sunt expecta¬¬
mus. & sꝑamus implenda. Qui
enĩ ꝓprio filio non peꝓcit. sed ꝓ
nobis omĩb tradidit eũ. quomͦ
non & cũ illo oma nobis donau:¬
AM. C CONSIDERABO GIASIUAS.
latini in t̾pretes quidã garriã.
quidã exercebor incerp̃tatis̃.
quȩ duo int̾se uidentur esse
diuersa. Sedsi exercitatio in¬
telligat᷑ ingenii. cũ quidã de¬
lecttitionẽ disputationis utrũ¬
que con iungit᷑. & quasi exutrai.
unũ aliquid temꝑat᷑ ut non sic
aliena abhuius modi exercita¬
tione garrulitas. Solenc enim
garruli: uocari loquaices. Si au-
tẽ indĩ mandatis exercae eccła.
aduersus om̃s in imicos fidei xpĩane
atq catholicȩ copiosis doctorũ dispu-¬
tationib gcirrula quȩ tunc fructu¬¬
ose sunt disputtintib ÷ sed non ibi
considerant᷑ nisi uiȩ dñi. Uniuer¬
ricordia & ueritas. Quorũ duorũ
plenitudo in uenit᷑ inxp̃o. ꝑhanc¬

Expanded text:
pe testimonia quae in illo videmus impleta, etiam futura erga nos, quae sempiterna promissa sunt, exspectamus et speramus implenda. Qui enim proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit eum, quomodo non et cum illo omnia nobis donaam et considerabo vias tuas.» latini interpretes quidam «garriam,» quidam «exercebor,» interpretati sunt; quae duo inter se videntur esse diversa: sed si exercitatio intelligatur ingenii, cum quadam delectatione disputationis, utrumque conjungitur, et quasi ex utroque unum aliquid temperatur, ut non sit aliena ab hujusmodi exercitatione garrulitas. Solent enim garruli vocari loquaces. Sic autem se in Dei mandatis exercet Ecclesia, adversus omnes inimicos fidei christianae atque catholicae copiosis doctorum disputationibus garrula: quae tunc fructuosae sunt disputantibus, si non ibi considerentur nisi «viae Domini», ricordia et» «veritas» ; quorum duorum plenitudo invenitur in Ch
Abbreviated transcription (Latin):
riunt᷑ bonȩ con cupiscentiȩ testimonia :
sed hoc sane in t̾est qđ non tacet᷑ quid
concupisect᷑ quando bona commemorat᷑
concupiscentia. Cũ aut̃ non addit quid
concupiscat᷑ sed sola ponit᷑. non nisi mala
intelligit᷑. Dic̃ in hoc qđ cõmemoraui
concupiscentia itaq sapientiȩ: deduc̃
ad regnũ. Si non a dd& sapientiȩ:¬

Expanded text:
riuntur bonae concupiscentiae testimonia. Sed hoc sane interest, quod non tacetur quid concupiscatur, quando bona commemoratur concupiscentia: cum autem non additur quid concupiscatur, sed sola ponitur, nonnisi mala intelligitur. Sicut in hoc quod commemoravi, «Concupiscentia itaque sapientiae deducit ad regnum;» si non add
Abbreviated transcription (Latin):
predicari: utinã quã multis
clcira sunt. tã multis cara sint.
Nam quid est clarius. quã diliges
dñm dm̃ tuũ ex toto corde tuo.
& extota anima tua. & extota
mente tuci : & diliges ꝓximũ
ista mandcita. nempe ce omĩb
fidelib & plurimis infidelibus
nota sunt. Curgͦ poscit fidelis
ne abscondant᷑ sibi. qđ nec infide¬¬
li cernit abscondi: anquia dm̃¬
nosse difficile est : consequens est utiq utdi¬
liges dñm dm̃ tuũ difficile intelligat᷑.
ne aliud ꝓalio diligat᷑. Nã ꝓximi faci¬
lior esse uidet᷑ cognitio. Omis quippe
homo est omi hominiproximus. nec ulla
cogitanda est longinquitas generis.
ubi est natura cõmunis. Qucinquã nec
ꝓximũ nouerat. qui dño ait. Et qͥs est
michi ꝓxim us. quando illi ꝓpositus

Expanded text:
praedicari? Utinam quam multis praedicari? Utinam quam multis clara sunt, tam multis clara sint. Nam quid est clarius, quam, «Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua;» et, «Diliges proximum ista mandata? Nempe et omnibus fidelibus, et plurimis infidelibus nota sunt. Cur ergo poscit fidelis ne abscondatur sibi quod nec infideli cernit abscondi? An quia Dnosse difficile est, consequens est utique ut, «Diliges Dominum Deum tuum,» difficile intelligatur, ne aliud pro alio diligatur? Nam proximi facilior esse videtur cognitio. Omnis quippe homo est omni homini proximus, nec ulla cogitanda est longinquitas generis, ubi est natura communis. Quanquam nec proximum noverat qui Domino ait: «Et quis est mihi proximus?» Quando illi es
Abbreviated transcription (Latin):
filii sui. non possunt uera-¬
cit̃ dicere. se in t̾ra ꝑegrinos.
quando ibi sunt ubi scđm
carnẽ natisunt. Non enim
habent alibi ciuitatẽ. Ac ꝑ
hoc non sunt in t̾ra aliem¬
genȩ: sed terrigetiȩ
Unde aic alia scriptura dequodam.
Posuit enĩ apud mortẽ domũ suã.
& apud inferos cũ trigene saxossu¬¬
os. sunt autẽ & ipsi ꝑegrini. & ita¬
quilini. Nonhuic terrȩ: sed popło
dĩ a quo sunt alienigenȩ. Unde ere¬
dentib & scãm ciuitatẽ quȩ non est
dehoc mundo habe incipientib:
apłsdicit. lgitꝰ iã non estis ꝑ egritui
& in quilini: sed estis ciues sc̃orum
& domestici dĩ. Ipsi gͦ sunt ciues
t̾reni : qui s̃ dĩ poplo ꝑegrini: Q
uero ciues sunt in popło dĩ.: ipsis
in t̾ra ꝑegrini: quia totus idem
ppłs quandui est in corpore.pere¬
grinatur adnõ. Dicat itaq in cola
ego sum in terra: ne abscondas a me
mandata tua. Sed qui tandẽ sunt
a quib ds abscondit mandata
sua. non ne illa ubiq ds̃ uoluit

Expanded text:
non possunt veraciter dicere se in terra peregrinos, quando ibi sunt, ubi secundum carnem nati sunt: non enim habent alibi civitatem; ac per hoc non sunt in terra alienigenae, sed terrigenae. Unde ait alia Scriptura de quodam: «Posuit enim apud mortem domum suam, et apud inferos cum terrigenis axes suos» . Sunt autem et ipsi peregrini et inquilini, non huic terrae, sed populo Dei, a quo sunt alienigenae. Unde credentibus, et sanctam civitatem, quae non est de hoc mundo, habere incipientibus Apostolus dicit: «Igitur jam non estis peregrini et inquilini; sed estis cives sanctorum et domestici Dei» . Ipsi ergo sunt cives terreni, qui sunt Dei populo peregrini: qui vero cives sunt in populo Dei, ipsi sunt in terra peregrini; quia totus idem populus, quamdiu est in corpore, peregrinatur a Domino. Dicat itaque, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» 2. Sed qui tandem sunt a quibus Deus abscondit mandata sua? Nonne illa ubique Deus voluit
Abbreviated transcription (Latin):
dicebat. siue qđ est ab om̃i contro-¬
uersa liberiꝰ non om̃s homo possit
hoc dicere. sed cui patria commis-¬
sa est ȩt̾na incęlis hoc scio quia
tẽptatio est uita humana super
trã & iugũ graue est suꝑ fili. os
adã. Uerũ me plus delectat scđm
istcĩ disputtire sententiã: ut ideo
nos in terra in quilmos uł in colas
esse dicamus: quia suꝑnã patriã
unde pignus accepimus. & quo
ꝑuenientes nũquã inde migremꝰ
in uenimus. Nam & ille qui in alio
psalmo dicit inquilinus egosũ
apud te & ꝑeregrinus sic̃ om̃s
patres mei Non ait sic̃ om̃s ꝓatres
homines. sed dicendo sic̃ om̃s mei:

Expanded text:
dicebat; sive quod est ab omni controdicebat; sive quod est ab omni controversia liberius, non omnis homo possit hoc dicere, sed cui patria promissa est aeterna in coelis: hoc scio, quia tentatio est vita humana super terram ; et jugum grave est super filios Adam . Verum me plus delectat secundum istam disputare sententiam, ut ideo nos in terra inquilinos vel incolas esse dicamus, quia supernam patriam, unde pignus accepimus, et quo pervenientes nunquam inde migremus, invenimus. Nam et ille qui in alio psalmo dicit, «Inquilinus ego sum apud te et peregrinus, sicut omnes patres mei» ; non ait, Sicut omnes homines; sed dic
Abbreviated transcription (Latin):
Ixpectationi caritatis ur̃ȩ deseq n¬
tib magnissimi psalmi. sermo
reddendus est. ab illo uersu scilic&.
ubi ait. Incola eGoso iriepra
NON ABSCONDAS AME MANDAIAIUA
Siue ut non nulli codices habent. inqͥ¬
linus egosũ in t̾ra. Qđ enĩ est ingre¬
eo parecos. aliqui nr̃i inquilinus.
aliqui in cola. non nũ quã &iam
aduena in c̃pretatisunt. In qͥlini
non habentes ꝓpriã domũ: habi-¬
tant in alieno. In colȩ aut̃ uel
aduenȩ utiq aduenci cii ꝑ¬
hibenẽ: ubumagna de
anima ex orit᷑ quȩstio. Neq en im
scđm corpus dictũ uideri potest
in cola uł aduena. uł inquilinus
sũ in t̾ra. cũ det̾ra corpus originẽ
ducat. Sed hac ꝓfundissima quȩs-¬
tione nichil audeo definire. Siue
enĩ ꝓpt̃ animã quȩ absit ut pute-¬
tur extra merito dicipotuerit.
in quilinus uł incola. uł aduena
ego sũ int̾ra. siue scđm totũ homi-¬
nẽ quia paradysi aliquando ciuis
fuit. ubi utiq non erat qui ista

Expanded text:
pectationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» Quod enim est in graeco πάροικος, aliqui nostri «inquilinus,» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista
Abbreviated transcription (Latin):
ad iua ineredulitatẽ meam.
Iam utiq uiuerẽ incipiens pos-¬
tulat uitã. qui credens orat
oboedientiã. Non ꝓ ea serua¬
ta prȩmiũ : sed ut seruetur
auxiliũ. Uitt quippe crescen
ꝑ oboedientiã nisi uid eant᷑
ꝑ intelligentiã: hoc quoque
orationi addidit & dicit.
REUELA OCULOS MEOS ETCON¬
diderabo mirabilia de
leGe ⁊ua. Ad hoc etiã illud
ut non milli codices habent
incola ego sũ apudte in t̾ra.
Neabs condad ame mandaratoa.
Qđ em̃ ait suꝑius reuela oculos me¬
os: hoc postea dixit ne abscondas ame
Et qđibi dixerat mirabilia delege
tua: hoc alio loco repetens ait. man-¬
dacta tua. Nichil est aut̃ mirabiliꝰ
inmandatis dĩ: quã diligite iNI¬
mi cos ur̃os. hoc est retribui te bona
ꝓmalis. Sed de isto in quilinatu
ł in colatu non est sermo co artan¬
dus: & ideo non iste dehacre sed aliꝰ
ex pectandus. & dño ad uiuante

Expanded text:
adjuva incredulitatem meam» . Jam utique vivere incipiens postulat vitam, qui eredens orat obedientiam: non pro ea servata praemium; sed ut servetur, auxilium. Vita quippe crescentper obedientiam, nisi videantur per intelligentiam, hoc quoque orationi addit et dicit: «Revela oculos meos, et considerabo mirabilia de lege tua.» Ad hoc etiam illud ut nonnulli codices habent, «Incola ego sum in terra; ne abscondas a me mandata tua.» Quod enim ait superius, «Revela oculos meos;» hoc postea dixit, «ne abscondas a me:» et quod ibi dixerat, «mirabilia de lege tua;» hoc alio modo repetens ait, «mandata tua.» Nihil est autem mirabilius in mandatis Dei, quam, «Diligite inimicos vestros» ; hoc est, retribuite bona pro malis. Sed de isto inquilinatu vel incolatu non est sermo coarctandus; et ideo non iste de hac re, sed alius exspectandus, et Domino adjuvante
Abbreviated transcription (Latin):
Ego aut̃ mortuus sũ. & inuentũ:
mͥ mandatũ. qł erat inuita. hoc
esse inmortẽ. Retribint gͦ ds illi
bonũ ꝓ malo: hoc est: uitã pro
morte. Talẽ scilicoe retributio¬
nẽ qualis hic poscit᷑ ubidr̃. retri-¬
bue seruo tuo uiuc̃. & custodiã
uerba tua. Et uixit cr custodiũ
uerba eius: & ꝑtinere coepit ad
aliã retributionẽ. in qua retri¬
buunt᷑ bona ꝓbonis. ł pt̃ quã
dicit. Bonũ certam̃ certaui. cursũ
consum maui. fidẽ geruaur
Decetero reposita esi mͥ corona
iustitiȩ: quã redd&e mͥ dñs in illa
die iustus udex. Utiq iustus
retribuendo bona ꝓbonis. quia
prius misericors retribuendobo¬
na ꝓmalis. Quẽ uis or ipsa iusticia
qua retribuunt᷑ bona ꝓbonis: noti
est sine miscđłia. Quia &e hocscrip¬¬
tũ est: qui coronat te inmiserati¬¬
one & miscłia. Qui enĩ dixit
bonũ certam̃ certaui: quando
uincerae nisu llo donante deqͦ

Expanded text:
tuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in in mortem» . Retribuit ergo illi Deus bonum pro malo, hoc est, vitam pro morte; talem scilicet retributionem, qualis hic poscitur, ubi dicitur, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba ejus, et pertinere coepit ad aliam retributionem, in qua retribuuntur bona pro bonis: propter quam dicit, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coronat te in miseratione et misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,» quando vinceret, nisi illo d
Abbreviated transcription (Latin):
rit. qͥ nosse desidas: qđ ad iunxic in¬
tellige Na  TeSIMONIa ⁊ua me¬
iusnticatiONES⁊UaE. Recole qđ su¬
ꝑius comm endaui testimonia tua
esse martyria. recole iniustificatio¬
nib dñi nullã esse difficilior ẽ & mi¬
rabiliorẽ: quã ut suos quib diligat
inimicos. Di gͦ exercitabat᷑ corpꝰap̃i ut
&e martyna eiꝰ meditaret᷑. & diliger&
eos aqͥb ohꝓbrantib & contẽnentib
ꝓpt̃ ipsa martyria ꝑsecutiones pati¬
ebcit᷑. Nonenĩ ꝓse sic̃ iã cõmenda ui¬
mus. sed ꝓ ipsis potiꝰ orcibat dicens.

Expanded text:
e desideras, quod adjunxit intellige: «Nam et testimonia tua mejustificationes tuae.» Recole quod superius commendavi testimonia esse martyria. Recole in justificationibus Domini nullam esse difficiliorem et mirabiliorem, quam ut suos quisque diligat inimicos. Sic ergo exercebatur corpus Christi, ut et martyria ejus meditaretur, et diligeret eos a quibus opprobrantibus et contemnentibus propter ipsa martyria persecutiones patiebatur. Non enim pro se, sicut jam commendavimus, sed pro ipsis potius orabat dicens,
Abbreviated transcription (Latin):
tores idolis serui entes. neque il-¬
los atq illos. quosibi apłs paulus
enumerat. regnũ dĩ non possessuros.
Scit irã & in dignationẽ. tribulctti¬
onẽ & angustias in omnẽ animã
hominis oꝑantis malũ iuidȩo pri-

Expanded text:
tores, neque idolis servientes, neque iltores, neque idolis servientes, neque illos atque illos, quos ibi apostolus Paulus enumerat, regnum Dei possessuros : scit iram et indignationem, tribulationem et angustias in omnem animam hominis operantis malum, Judaei pri
Abbreviated transcription (Latin):
cationes tuas. quom conueniat
homini cuius in corde iã sunt eloqͥa
dĩ. & qui labus suisenuntiauit
omnia iudicia dĩ. ue ad huc ue-¬
lic discere iustificationes dĩ: non
IAuenit᷑ nisi ut eas discere uel-¬
le in telligat᷑ faciendo. non me-¬
moria retinendo & loquendo.
Et io adño demonstra uit nos deb̾e
nos petere : sine quo nichil possu¬¬
mus facere. Ded hoc ante istũ alio
iã sermone tractauimus. Nunc
uero quom a se dixerit omĩa iuidi-¬
tia oris dĩ inlabiis suis enuntias-¬
se cũ dicta sint inscructibilia.
& dequorũ ꝓfunditate alibi scrip¬
tũ est
Iudicia tua abessus multa: quantũ ds̃
donat tractare suscepimus. Quid hic
gͦ intelligamus: attendite. Nũ quid
uidicia dĩ nescit eccła: scit plane. Hã
scit utiq qualib dicturus sit uidex
uiuorũ & mortuorũ. uenite bene¬
dicti patris mei ꝑcipite regnũ.:
& qualib dicturus sit ite in ignẽ
ȩternũ. Scit in quã. neq fornica-¬

Expanded text:
cationes tuas,» quomodo conveniat cationes tuas,» quomodo conveniat homini cujus in corde jam sunt eloquia Dei, et qui labiis suis enuntiavit omnia judicia Dei, ut adhuc velit discere justificationes Dei, non invenitur, nisi ut eas discere velle intelligatur faciendo, non memoria retinendo et loquendo; et id a Domino demonstravit debere nos petere, sine quo nihil possumus facere. Sed hoc ante istum alio jam sermone tractavimus: nunc vero quomodo se dixerit omnia judicia oris Dei in labiis suis enuntiasse, cum dicta sint inscrutabilia, et de quorum profunditate alibi scriptum est, «Judicia tua abyssus multa» ; quantum Deus donat, tractare suscepimus. 2. Quid ergo hic intelligamus, attendite. Numquid judicia Dei nescit Ecclesia? Scit plane. Nam scit utique qualibus dicturus sit judex vivorum et mortuorum, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» et qualibus dicturus sit, «Ite in ignem aeternum» . Scit, inquam, neque fornica
Abbreviated transcription (Latin):
sed facta iustitię: oꝑa scilic& ius¬¬
torũ quȩ imꝑat dĩ. Ideo autem
dĩ dicunt quãuis anobis fiant.
quia nisi ipsodonante non fiunt.
Iudicia porro dĩ sunt: quib ab eo
mundus est & nune & infine scłi
iudicatur. Sed cũ eloquus dĩ om̃a
contineant᷑ & iustificationes uidelicoe
& iudicia curquerit iustificationes
discere quielo quia dĩse abscondis-¬
se incorde dicit: ait enĩ. In corde
meo abscondi eloquia tua ut non
peccẽ tibi: Tunc secutꝰ ad unxit.
Benedictus es dñe doceme iustificati-
ones tuas. acdeinde in labiis meis
inquit: enuntiaui om̃a iudicia
oris tui. Uident᷑ quidẽ duo ista int̃
se non eẽ. contraria. immo esse po-¬
tius amica atq con uncta: ut qm̃
incorde suo abscondit eloquia
dĩ. in labus suis iudicia eius enun-¬
ti&e. Corde enĩ credit̾ adiustitia:
ore autẽ confessio fic at salutem.
Sed qđ int̾ hȩc duo mediũ posuit.
benedictuses dñe doceme iustifi¬¬

Expanded text:
sed facta justitiae, opera scilicet jussed facta justitiae, opera scilicet justorum, quae imperat Deus. Ideo autem Dei dicuntur, quamvis a nobis fiant, quia nisi ipso donante non fiunt. Judicia porro Dei sunt, quibus ab eo mundus et nunc et in fine saeculi judicatur. Sed cum eloquiis Dei omnia contineantur, et justificationes videlicet et judicia; cur quaerit adhuc justificationes discere, qui eloquia Dei se abscondisse in corde dicit? Ait enim, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» tum secutus adjunxit, «Benedictus es, Dones tuas;» ac deinde, «In labiis meis,» inquit, «enuntiavi omnia judicia oris tui.» Videntur quidem duo ista inter se non esse contraria, imo esse potius amica atque conjuncta, ut quoniam in corde suo abscondit eloquia Dei, in labiis suis judicia ejus enuntiet; «Corde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem» : sed quod inter haec duo medium posuit, «Benedictus es, Domine; doce me justifi
Abbreviated transcription (Latin):
Hic GERSOS. INlabud Meis ꝓ¬
NONTIAUI OMNA IODICIA ORIS
TUI. Quid est hoc dilectissimi. qͥd
est hoc quis omĩa iudicia dĩ enun-¬
tiare possit. cũ in uestigare non
possit : anuͦ cũ apło exclamare dubitamꝰ
o altitudo diuitiarũ sapientiȩ & scientiae
dĩ quã inscrutabilia sunt uidicia eius.
& in uestigabiles uiȩ euis: Dñs dicit.
scm clamat tam̃ beatus paulus ex
parte scimus: ut in telligamus spũ
quidẽ scõ unde pignus accepim us
ꝑduci nos ad omnẽ ueritatẽ: sed cũ
meis ꝓnuntiaui om̃ia uidicia oris
tui. &ille hocdicit qui pauloante
suꝑiore uersu ꝓximo dixerat: do¬
ceme iustificationes tuas. Quo pac¬
to igit᷑ enuntia uit om̃ia iudicia
oris eius. qui uult ad huc discere
iustificationes eius: An iudicia q¬
dẽ cuncta iã nou ęrat. iustificatio¬
nes autẽ ad huc discere cupiebat:
Hoc uero ess&& mirabilius. si iã scie-¬
bat scrutabilia dĩ. & ea quȩ ho-¬
minib p̃cepit facienda nesciebac.
Iustificationes enĩ sunt. non dicta

Expanded text:
hic versus: «In labiis meis enuntiavi omnia judicia oris tui.» Quid est hoc, dilectissimi? quid est hoc? Quis omnia judicia Dei enuntiare possit, cum investigare non possit? An vero cum Apostolo exclamare dubitamus, «O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus» ! Dominus dicit, itum sanctum ; clamat tamen beatus Paulus, «Ex parte scimus;» ut intelligamus Spiritu quidem sancto, unde pignus accepimus, perduci nos ad omnem veritatem; sed cum meis enuntiavi omnia judicia oris tui?» Et ille hoc dicit, qui paulo ante superiore versu proximo dixerat, «Doce me justificationes tuas.» Quo pacto igitur enuntiavit omnia judicia oris ejus, qui vult adhuc discere justificationes ejus? An judicia quidem cuncta jam noverat, justificationes autem adhuc discere cupiebat? Hoc vero est mirabilius, si jam sciebat inscrutabilia Dei, et ea quae hominibus praecepit facienda nesciebat. Justificationes enim sunt, non dicta,
Abbreviated transcription (Latin):
cursũ consũmauit. quando
currer&. quando ꝑ ueniroe.
nisi illo ad uiucnte dequo
ait igitur non uolentis
neqi currentis sed miserentis
est di Et̃quifidẽ seradint. quando
id facerae nisi ut ipse ait miscđiam
suis: as̃ retribuit bona prȩmia. Sed
iste qͥiã orat &e dic̃. retribue seruo
mortuus non oraroe. Sed abillo
accepit initiũ bonȩ concupiscea-¬
tiȩ: a quo uitã poscit oboedieu-¬
tie. Habebant enĩ aliquã fidẽ

Expanded text:
cursum consummavit, quando curreret, quando perveniret, nisi illo adjuvante de quo ait, «Igitur non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei» ? Et qui fidem servavit, quando id faceret, nisi, ut ipse ait, misericosuis Deus retribuit bona praemia. Sed iste qui jam orat et dicit, «Retribue servo mortuus, non oraret: sed ab illo accepit initium bonae concupiscentiae, a quo vitam poscit obedientiae. Habebant
Abbreviated transcription (Latin):
tia ꝑ tince ad miscdiã: ut retribu¬
atur bona ꝓmalis. Quartã ds̃
nescit. nullũ enĩ malũ ꝓbono
retribuit. Hȩc aut̃ quã t̃tio loco
posuit: primitus necess aria est.
Misi enĩds̃ recribuerłt bona ꝓma
lis: nullo mͦ ẽẽnt. qͥb retribuero
bona ꝓbonis. Uide saulũ illũ.¬

Expanded text:
tia pertinet ad misericordiam ut retributia pertinet ad misericordiam ut retribuantur bona pro malis; quartam Deus nescit nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem, quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribueret bona pro bonis.
Abbreviated transcription (Latin):
bono oboedientiȩ flagita roe:
sed dix̃ retribuge seruo tuo ui-¬
uã. & custodiã uerba tua. Quid.
est aliud quã dicere. mortuos
eas custodire non posse: Infide¬
les deniq dequib dicit᷑. sine mor¬
tuos sepelire mortuos suos. Qua¬
ri uerba dĩ nisi ꝑ fidẽ quȩ ꝑ
dilectionẽ oꝑatur : hac sibi pos¬
eit qui dicit. retribue seruo
tuo. uniã. & custodiã uerba
tua. Et qͣm ante fidẽ uon
homini debentur nisi mala ꝓmalis:
retribuit aut̃ ds̃ ꝑin debitã grãm
bona ꝓmalis. Hanc retributionẽ
rogat quidic̃ eccenunc retribue
seruo tuo. uiuã & custodiã uerba
tua. Quattuor enĩ recributi¬
ones sunt. aut mala ꝓmalis recri¬
buunt᷑: sic̃ ds̃ ignẽ ȩc̃nũ retributu¬
rus est impiis. aut bona ꝓbonis
sic̃ regnũ ȩternũ retributurus est
iustis. aut bona ꝓmalis sic̃ xpistꝰ
ꝑ gr̃ãm uistificat impiũ: aut ma-
or retributionũ: duȩ priores ꝑti-¬
nent adiustitiã. ut retribuant᷑
mala ꝓmalis. bona ꝓbonis. Ter¬

Expanded text:
flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, de quibus dicitur, «Sine mortuos sepelire mortuos suos» . Quari verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quatuor sunt enim retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis; aut bona pro bonis sicut regnum aeternum retributurus est justis; aut bona pro malis, sicut Christus per gratiam justificat impium; aut mala or retributionum duae priores pertinent ad iustitiam ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis; ter
Abbreviated transcription (Latin):
grẽ. ut qđ iã nouit sermo¬
IHUIOS ESALMISOPERIORA
meministis km̃i: adiuuare
nos debent ad intelligenda se-¬
quentia. Et enĩ quȩ tanqua ex
unius hominis ꝑsona loquent᷑
menbra sunt dep̃i. & adunũ caput
tanquã adunũ ꝑtinens corpus.
Nempe suꝑius dixerat. in quo cor¬
rigit unior uiã suã: in custodi¬
endo uerba tua. ec ce nunc aꝑtiꝰ
ut id faciat poscit auxiliũ.
Oririboe inquit Seruoiuo
lauit retribui: iã custodierat

Expanded text:
t quod jam novit sermohujus psalmi superiora meministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; i retri
Abbreviated transcription (Latin):
&e dicit. INDIA T ESTIMOMIORO
TOORO IOCONDATOSSO. QUASIIN
OMNIB diortuis.
Iia testimoniorũ dĩ: nichil citius.
nichil certius. nichil breuius.
nichilq grandius. intelligimus
conditi. Inde & iste ait se iocun¬
datũ
uel delectatũ in hac uia: quasi in om̃ĩ¬
bus diuitus. Testisnonia quippe dĩ
sunt. quib quantũ nos diligat. no¬¬
bis ꝓbare dignat᷑. Comm endat au.¬
t̃ suã caritate ds̃ in nobis. qm̃ cum
adhuc peccatores essemus. xp̃s pro

Expanded text:
 dicit, «In via testimoniorum tuorum jucundatus sum, quasi in omnibus divitiis.» Viam testimoniorum Dei nihil citius, nihil certius, nihil brevius, nihilque grandius intelligimus tiae absconditi . Inde et iste ait se jucundatum vel delectatum in hac via, «quasi in omnibus divitiis.» Testimonia quippe Dei sunt, quibus quantum nos diligat, nobis probare dignatur. Commendat autem suam charitatem Deus in nobis, quoniam cum adhuc peccatores essemus,
Abbreviated transcription (Latin):
qđ adiungit. In iostifica⁊ ioni¬
sos ⁊uis medi ⁊ asor. uonosli¬¬
GISCAR UERBORO TOORÕ. Ideo
utiq meditabor ut non obliuis-¬
car Unde betitus ille in primo.
psalmo in lege dñi meditabit᷑
die ac nocte. In his om̃ib quȩ
utpotuimus disputa uim us.
Meminerimus km̃i eũ qui abscon¬
dit in corde suo eloquia dñi
& enuntiat in labiis suis omia
uditia oris eius. & in uia tes-¬
timorũ eius delectat᷑ sic̃ mom¬
nib diuitus. & garriens uł sese
exercens in mandͥ citis eius. con¬
siderat uias eius & meditatur
in iuistificationib eius. ne obli-¬
iuscat᷑ uerborũ eiusper quae
om̃ia utiq uerba dĩ atq doctri-¬
na instructus. apparoe orare
tam̃. ce dicere. benedictus es đne
doceme iustificationes tuas.
bi nichil aluid intelligitur

Expanded text:
 adjungit: «In justificationibus tuis meditabor, non obliviscar verborum tuorum.» Ideo utique «meditabor,» ut «non obliviscar.» Unde beatus ille in primo psalmo, in lege Domini meditabitur die ac nocte . 5. In his omnibus quae, ut potuimus, disputavimus, meminerimus, charissimi, eum qui abscondit in corde suo eloquia Domini, et enuntiat in labiis suis omnia judicia oris ejus, et in via testimoniorum ejus delectatur sicut in omnibus divitiis, et garriens vel sestis ejus, considerat vias ejus, et meditatur in justificationibus ejus, ne obliviscatur verborum ejus, per quae omnia utique lege Dei atque doctrina instructus apparet; orare tamen et dicere, «Benedictus es, Domine; doce me justificationes tuas.» Ubi nihil aliud intelli
Abbreviated transcription (Latin):
uiã suã in custodiendo uerba dĩ.
Illo regente illo faciente. Neque
quippe. hoc &iã iste suꝑiꝰ opttiũ
ubi aic: utinã dirigant᷑ uiae
meȩ. & hic ubi ad didit incorde
meo abscondi eloquia tua ut
non peccẽ tibi. Contin uo diui-¬
nũ quȩsiuit auxiliũ ne in corde
eius dĩ eloquia sine fructuab¬
sconderentur. nisi oꝑa iustitiȩ
sequerent᷑. Cũ enĩ hõc  doxiss&:¬
adiunxit Benedicios es dñe. doce
MLEIOSTIFICATIONES TUAS. Doce diẽ¬
quo modo eas discunt qui faciunt. ñ
quomͦ hi qui uthabeant qđ loquant᷑.
tantũmꝰ meminer̃. Nã utiq iã dixe-¬
rat: in corde meo abscondi elo quia
tua ut non peccẽ tͥ. Quid gͦ adhuc
ea quęrit discere. quȩ abscondita
iã custodit in corde. qđ utiq non
feciss& nisi ea didiciss&: Ot quid
gͦ ad didit & dicit doceme iusti¬
ficationes tuas. nisi quia eas uult
faciendo discere non loquendo ł
memoria retinendo : qm̃gͦ sicut
in alio psalmo legit᷑ ben edictio¬
nẽ dabit qui legẽ dedit. Id eo¬

Expanded text:
viam suam in custodiendo verba Dei, illo regente, illo faciente: neque quippe hoc etiam iste superius optavit, ubi ait, «Utinam dirigantur viae meae:» et hic ubi addidit, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi;» continuo divinum quaesivit auxilium, ne in corde ejus Dei eloquia sine fructu abscondersequerentur. Cum enim hoc dixissetadiunxit: Benedictus es Domine, doce me iustificationes tuas. Utquid equomodo eas discunt qui faciunt; non quomodo hi qui ut habeant quod loquantur, tantummodo meminerunt. Nam utique jam dixerat, «In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi:» Quid ergo adhuc ea quaerit discere, quae abscondita jam custodit in corde? quod utique non fecisset, nisi ea didicisset. Utquid ergo addit et dicit, «Doce me justificationes tuas,» nisi quia eas vult faciendo discere, non loquendo vel memoria retinendo? Quoniam ergo, sicut in alio psalmo legitur, «Benedictionem dabit qui legem dedit
Abbreviated transcription (Latin):
ulla dĩ grã solis nr̃ȩ uoluntatis
uirib impleant᷑: non optabit diri-¬
gi uias suas custo diendas iustifica¬¬
tiones dĩ. nisi iã eiꝰ acceptis ipso p̃ci-¬
piente m andatis. Adhoc enĩ ꝑtince
qđ p̃misie. tu p̃cepisti mandata cua
custo diri nimis. Tanquã dicero.
Iã legẽ accepi.iã noui. tu enĩ p̃cepisti
mandcita tua custodiri nimis. Et
sed peccatũ ꝑ bonũ mͥ oꝑabit᷑ mortẽ.

Expanded text:
ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis ulla Dei gratia, solis nostrae voluntatis viribus impleantur; non optat hic dirigi vias suas ad custodiendas justificationes Dei, nisi jam ejus acceptis ipso praecipiente mandatis. Ad hoc enim pertinet quod praemisit, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis.» Tanquam diceret: Jam legem accepi, jam novi; tu enim praecepisti mandata tua custodiri nimis: et sed peccatum per bonum mihi operatur mortem ,
Abbreviated transcription (Latin):
uerbũ qđ hiclegit᷑. Ubi enĩ est atati
qđ est nimis. hic est aut̃ c̃Φuoðra qđ
est ualde. sed aliquando ut diximus
codices. non habent tup̃ cepisti man¬
datt tuci custodiri nimis sed ualde.
Ualde ittiq p̃cepit hoc ds̃: & ualde opor¬
milis piceas uł pia humilittis man
data && fides non immemor gratiȩ.
quid ad iungeit actendite. Uuina
costodientas ios titicationes
⁊UAS. Precepisti quidẽ tu: seduti-¬
nã qđ p̃cepisti fiatmͥ. Ubi audis
utinã : uocẽ optantis agnosce. Et
agnitti uoce optantis: depone suꝑ-¬
biã prȩsumentis. Quis enĩ sedicat
opttire qđ sic hab& in arbitrii potes¬
tate. ut nullo indigens adiumenco
dũ est. nisi ab illo a quo patre lumi¬
nũ. omne datũ optimũ &omne¬
donũ ꝑfectũ scã scriptura teste
descendit : Propt̾ eos qui putant hoc
solo nos ad faciendã iustitiã diuinitꝰ
ad iuuari. qđ dĩ p̃cepta nobis in noti¬
tiã ꝑferunt᷑. ut ea cognita iã sine

Expanded text:
verbum, quod hic legitur: ibi enim est ἄγαν, verbum, quod hic legitur: ibi enim est ἄγαν, quod est nimis; hic est autem σφόδρα, quod est Valde. Sed aliquando, ut diximuscodices non habent, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis:» sed, «valde.» Valde itaque praecepit hoc Deus, et valde opormilis pietas vel pia humilitas, et fides non immemor gratiae, quid adjungat attendite: «Utinam,» custodiendas justificationes tuas.» Praecepisti quidem tu, sed utinam quod praecepisti fiat mihi. Ubi audis «Utinam,» vocem optantis agnosce; at agnita voce optantis, depone superbiam praesumentis. Quis enim se dicat optare quod sic habet in arbitrii potestate, ut nullo indigens adjumento dum est, nisi ab illo, a quo «Patre luminum omne datum optimum edonum perfectum,» sancta Scriptura teste, «descendit» ? Propter eos autem qui putant hoc solo nos ad faciendam justitiam divinitus adjuvari, quod Dei praecepta nobis in notitiam proferuntur, ut ea cognita, jam sine
Abbreviated transcription (Latin):
mandcita tua custodiri nimis. nisi
nos non greca elcitio sed uera ratio
reuocar&e: Nimis quippe dicitur:
quicquid plus fecerit quã oportoe.
Nã parũ & nimiũ: duo sunt int̃se cors¬
traria. Parũ est qđ minus est quam
oportoe: &e nimiũ est plus ÷ quã opor¬
toe. Horũ inmedio modus est: qđ dr̃
satis est. Eũ utiq utile sit in uita
&e morib ut am plius quc̃i oportoe
nichil omĩno faciamus. ꝓfecto
uerã esse sententiã nequid nimis.
fateri potius quã negare debemꝰ.
Sed aliquando latina lingua hoc
uerbo sic abutit᷑. ut nimis ꝓ eo qđ
est ualde & positũ in ueniamus
in sitteris sacris. & ponamus iNi
sermonib nr̃is. Nam & hictu p̾cepisti man-¬
data tua custodiri nimis. non nisi ualde
intelligimus. si recte intelligimus.
Etnimis ce
diligo si alicui carissimo dicimus: non
utiq. plusquã oport&. sed ualde nos
diligere intelligi uolumus: Denique
illa greca sententia: non hab&e hoc

Expanded text:
mandata tua custodiri nimis;» nisi mandata tua custodiri nimis;» nisi nos non graeca elatio, sed vera ratio revocaret. Nimis quippe dicitur, quidquid plus fuerit quam oportet. Nam parum et nimium duo sunt inter se contraria. Parum est quod minus est quam oportet; et nimium, plus quam oportet. Horum in medio modus est, quod dicitur, Sat est. Cum itaque utile sit in vita et moribus, ut amplius quam oportet nihil omnino faciamus; profecto veram esse sententiam, «Ne quid nimis,» fateri potius quam negare debemus. Sed aliquando latina lingua hoc verbo sic abutitur, ut nimis pro eo quod est valde, et positum inveniamus in Litteris sacris, et ponamus in sermonibus nostris. Nam et hic, «Tu praecepisti mandata tua custodiri nimis,» nonnisi Valde intelligimus, si recte intelligimus: et, Nimis te diligo, si alicui charissimo dicimus, non utique plus quam oportet, sed valde nos diligere intelligi volumus. Denique illa graeca sententia non habet hoc