comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
a patre erat diabolo. Qd̃ fecit
dominus non potest ẽẽ malĩ
si ip̃e homo non sit sibi malus
Inde ergo iudei dicti sunt filiĩ
diaboli. non nascendo sed imitã¬
do. Consuetudo uero scripture
sancte est ex imitatione uelsi¬
militudine operum. filios sepe
nominare ut ꝓph̃a ad uideos
ait. Pater tuus amorreus: et ma¬
ter tua cethea. Amorrei gense¬
rat quedam unde originẽ uide
non ducebant. cechei et ipsi
gentem suam habebant omni¬
no alienam agenere iudeorũ.
Seil quia erant impii amorrei
et cethei. uidei autem imitati
cerentur: sed quorum mores
sectando pariter dampnarent᷑
Queritis autem fortasse unde
ip̃e est diabolus: inde utiq un¬
de et ceteri angeli. Sed ceterim
sua obedientia ꝑstiterunt⁊ ille
mobediendo et suꝑbiendo lapsꝰ
est angłs: et factus est diabolꝰ.
Sed modo audite quid dicat do¬
minus uos inquit a patre dia¬
bolo estis. et desideria patris ur̃i
facere uultis. Queritis me occide¬

Expanded text:
a patre erat diabolo. Quod fecit a patre erat diabolo. Quod fecit Deus non potest esse malum, si ipse homo non sit sibi malus. Inde ergo Judaei dicti sunt filii diaboli, non nascendo, sed imitando. Consuetudo vero sanctae Scripturae est ex imitatione vel similitudine operum filios saepe nominare, ut Propheta ad Judaeos ait: Pater tuus Amorrhaeus et mater tua Cethea . Amorrhaei gens erat quaedam, unde originem Judaei non ducebant; Cethei et ipsi gentem suam habebant omnino alieni a genere Judaeorum. Sed quia erant impii Amorrhaei et Cethei; Judaei autem imitati cerentur, sed quorum mores sectando pariter damnarentur. Quaeritis autem fortasse, unde ipse diabolus? Inde utique, unde et caeteri angeli. Caeteri angeli in sua obedientia perstiterunt: ille inobediendo et superbiendo lapsus est angelus, et factus est diabolus. « Sed modo audite quid dicat Dominus: Vos, inquit, a patre diabolo estis, et desideria patris vestri facere vultis. Quaeritis me occide
Abbreviated transcription (Latin):
processit ut ds. ut equalis. ut fi¬
lius unicus. ut uerbum patris.
uenit ad nos: quia uerbum ca¬
ro factum est ut habitaret in
nobis. Aduentus eius. humani
eius. Quare inquit loquelã me¬
am non cognoscitis: Quia non
potestis cognoscere sermonem
meum. Iõo non poterant cog¬
noscere: quia non poterant au¬
dire. Sed unde audire ñ poterãt.
nisi quia corrigi credendo nole¬
bant: Et hoc inde. Nos ex patre
diabolo estis. Qͣmdui patrem
commemoratis qͣmdui patrem
mutatis. mͦ abraham. modo de¬
um. audite a filio dĩ cuiꝰ filii e¬
stis: a patre diabolo estis. Deus
itaq creator omnium creatura¬
rum: creauit hominem. Quomꝰ¬
ergo hic dicit: uos ex patre dia¬
bolo estis: Quicquid a d̾o creatũ
est: bonum est. Et omnis homo
quantum creatura dĩ est: bon
est. Quantum uero se subicit ꝑ
liberum arbitrium diabolo: a pa¬
tre diabolo est. Bona est enimho¬
minis natura sed uiciata erat
ꝑ malam uoluntatemr: et inde

Expanded text:
processit ut Deus, ut aequalis, ut Fiprocessit ut Deus, ut aequalis, ut Filius unicus, ut Verbum Patris; venit ad nos, quia Verbum caro factum est, ut habitaret in nobis. Ad« Quare, inquit, loquelam meam non cognoscitis? Quia non potestis audire sermonem meum. Ideo non poterant cognoscere, quia non poterant audire. Sed unde audire non poterant, nisi quia corrigi credendo nolebant? Et hoc unde? Vos ex patre diabolo estis. Quandiu patrem commemoratis? Quandiu patrem 554 mutatis, modo Abraham, modo Deum? Audite a Filio Dei, cujus filii estis. A patre diabolo estis. » Deus itaque creator omnium creaturarum creavit hominem. Quomodo hic dicit: Vos a patre diabolo estis? Quidquid a Deo creatum est, bonum est, et omnis homo, quantum creatura Dei est, bonus est: quantum vero se subjicit per liberum arbitrium diabolo, a patre diabolo est. « Bona est enim hominis natura, sed vitiata erat per malam voluntatem, et inde
Abbreviated transcription (Latin):
dico: quia erat talis abraham
cuius factum non imitabantur:
et de illius genere gloriabant᷑.
cumq nominauerimus abrahã
dicturus est nobis: Quare non
umitamini eumꝰ de cuiꝰ genere
glorramini: Nos sanctum et iu¬
stum innocentem tantũ uirũ
imitari non possumus. Dm̃ di¬
camus patrem nr̃m: udeamus
quid nobis dicturus est. Nlumqͥo
falsitas inuenit quod diceret: et
ueritas non inueniret quod res¬
ponderet:Audiamus quiddicãt
audiamus quid audiant. Unũ
inquiunt patrem habemꝰ dm̃.
Dixit ergo eis iħc. Si cls pater ur
ẽẽt: diligeretis me utiq. Ego e¬
nim ex d̃o processi et ueni. sieq
enim a merp̃o ueni: sed ille me
misit. Dicitis deum patrem. ag
tigit quod sepius solet dicere.
Non ame ip̃o ueni. sed ille me
misit: ego enim a d̃o processi et
ueni. Xp̃i ergo missio: incarna¬
tio ẽ eius. Quod uero de dõ ꝓces¬
sit uerbum. eterna processio est:
non habens tempus per quem
factum est tempus. Ergo ab illo

Expanded text:
dico; quia erat talis Abraham, dico; quia erat talis Abraham, cujus factum non imitabantur, et de illius genere gloriabantur.cunque nominaverimus Abraham, dicturus est nobis: Quare non imitamini eum de cujus genere gloriamini? Nos sanctum, justum, innocentem, tantum virum imitari non possumus: Deum dicamus Patrem nostrum; videamus quid nobis dicturus est. « Nunquid si falsitas invenit quod diceret, et veritas non inveniret quod responderet? Audiamus quid dicant, audiamus quid audiant: Unum, inquiunt, Patrem habemus Deum. Dixit ergo eis Jesus: Si Deus Pater vester esset, diligeretis me utique: Ego enim ex Deo processi et veni. Neque enim a meipso veni, sed ille me misit. Dicitis Deum Patrem, agntigit quod saepius solet dicere: Non a meipso veni, sed ille me misit, a Deo processi et veni. Christi ergo missio, incarnatio est ejus. Quod vero de Deo processit Verbum, aeterna processio est, non habens tempus per quem factum est tempus. Ergo ab illo
Abbreviated transcription (Latin):
ditauit: istos adoptauit. Isti sũt
de quib alio loco a ioh̃e baptista
dictum est. Potens est ds de lapi¬
dib istis suscitare filios abrahe
Illi erunt filii abrahe: qui fidẽ
abrahe imitantur: It̃o subiunx̃
dominus dicens. Si filii abrahe
stis: oꝑa abrahe facite. fãctis ꝓ¬
bate nobiltatem: non uerbis. S
queritis me interficere hominem
qui uitatem locutus sum uobis
quam audiui a do: hoc abrahã
non fecit. uos facitis oꝑa patris
ur̃i. Et adhuc non dicit quis est
iste pat eoꝵ. Mͦ illi qui responde¬
runt ceperunt enim ut cumq
cognoscere non de carnis genera¬
tione dominum loqui: sed de
uite institutione. Et quia consue¬
tudo scripturarum est qua lege¬
bant fornicationem sp̃ualiter
appellari. cum diis mutis ⁊ fal¬
sis anima tanqͣm prostituta
subicitur: ad hoc responderunt.
Dixerunt itaq ei. Nos ex fornica¬
tione non sumus nati: unum
patrem habemus deum. Iam ui
luit abraham. repulsi sunt enĩ:

Expanded text:
ditavit, istos adoptavit. » Isti sunt ditavit, istos adoptavit. » Isti sunt de quibus alio loco a Joanne Baptista dictum est: Potens est Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Illi erunt filii Abrahae, qui fidem Abrahae imitantur. Ideo subjunxit Dominus, dicens: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Factis probate nobilitatem, non verbis. Sed quaeritis me interficere, hominem qui veritatem locutus sum vobis, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. Vos facite opera patris vestri. Et adhuc non dicit, quis est iste pater eorum. Modo illi quid responderunt? Coeperunt enim utcunque cognoscere non de carnis generatione Dominum loqui, sed de vitae institutione. Et quia consuetudo Scripturarum est, quam legebant fornicationem, spiritualiter appellari, cum diis multis et falsis anima tanquam prostituta subjicitur, ad hoc responderunt. Dixerunt itaque ei: Nos ex prostitutione non sumus nati, unum patrem habemus Deum. Jamluit Abraham: repulsi sunt enim,
Abbreviated transcription (Latin):
de abraham: et eẽt occasio facien¬
di quod cogitabant. Pater nr̃
eis respondebit dominus. cũ illo¬
rum dampnatione laudans a¬
braham. Dicit eis iłx. Si filii abra¬
he estis: oꝑa abrahe facite. Nunc
autem queritis me interficrre.
hominem qui ueritatem locutꝰ
sum uobis quam audiui a deo:
hoc abraham non fecit. Ecce ille
laudatus: isti dampnati. Abra¬
ham non erat homicida. Non
dicerem. Nam dixit malio loco
ante abraham ego sum: tunc eũ
illi lapidare uoluerunt. Non di¬
xit hoc iterum. sed quod uidetis
quod aspicitis quod me solum
putatis. homo sum. hominem
dicentem uob̃ quod audiuit a
deo quare uultis occidere: nisi
quia non estis filii abrahe: Et
tamen suꝑius ait: scio quia
filii abrahe estis. Non negauit
corum originem: sed facta con¬
dempnat. Caro eorum ex illoe¬
rat: sed uita non erat. Ergo xp̃i¬
ani facti sunt semen abrahe
g̾ra dei: non de carne abrahe.Fa¬
cli illi coheredes. ds illos exhere¬

Expanded text:
de Abraham, et esset occasio faciende Abraham, et esset occasio faciendi, quod cogitabant. Pater nosteis respondit Dominus, cum illorum damnatione laudans Abraham. Dicit eis Jesus: Si filii Abrahae estis, opera Abrahae facite. Nunc autem quaeritis me interficere, hominem quisum vobis, quam audivi a Deo. Hoc Abraham non fecit. Ecce ille laudatus, isti damnati: Abraham non erat homicida. Non dicerem. Nam dixit de alio loco: Ante Abraham ego sum. Tunc eum illi lapidare voluerunt. Non dixit hoc. Interim quod videtis, quod aspicitis, quod me solum putatis, homo sum. Hominem dicentem vobis quod audivit a Deo, quare vultis occidere, nisi quia non estis filii Abrahae? Et tamen superius ait: Scio quia filii Abrahae estis. Non negavit eorum originem, sed facta condemnat: caro eorum ex illo erat, sed vita non erat. « Ergo Christiani facti sunt semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae facti illi cohaeredes: Deus illos exhaere
Abbreviated transcription (Latin):
quia ip̃e est ueritas patris: qͣm¬
uidit apud patrem se uidisse lo
quitur. Ip̃e enim uerbum: qd̾
uerbum erat apd̃ deum. Isti gͦ
malum quod faciunt. quod do¬
minus obuirgat et corripit:u¬
bi uiderunt: Apud patrem suũ.
Cum audierimus in consequẽ¬
tib aꝑtius dictum quis sit coꝵ
pater: tunc intelligimus qua¬
lia uiderunt apud talem pa-¬
trem. Adhuc enim non nominat
patrem ip̃orum. Paulo suꝑius¬
abraham commemorauit s car¬
nis origine non uite similttudi¬
ne: dicturus alterum patrem
illorum qui nec genuit eos nec
creauit ut homines ẽẽnt: sedti¬
men erant eus in quantũ mali
erant. non inquantum homineᷤ
erant in quo imitati. ñ in quo
treati. Responderunt ⁊ dixerũt
ei. Pater nr abraham est. Quasi
tu quid dicturus es contͣ abra¬
prehendere abraham. ñ quia
dominus non audebat abͣham
rat qui non reprehenderetur a
domino: s potius laudaretur
Tamen isti uidebantur eumy
uocare. ut aliquid mali diceret

Expanded text:
quia ipse est veritas Patris, qquia ipse est veritas Patris, ququitur, ipse enim Verbum quod Verbum erat apud Deum: isti ergo malum quod faciunt, quod Dominus objurgat et corripit, ubi viderunt apud patrem suum? Cum audierimus in consequentibus apertius dictum, quis sit eorum pater, tunc intelligimus qualia viderint apud talem patrem. Adhuc enim non nominat patrem ipsorum. Paulo suAbraham commemoravit, sed carnis originem, non vitae similitudinem dicturus. Alterum, patrem illorum, qui nec genuit eos, nec creavit, ut homines essent, sed tamen filii erant ejus, in quantum mali erant, non in quantum homines erant, in quo imitati, non in quo creati. Responderunt, et dixerunt ei: Pater noster Abraham est. Quasi tu quid dicturus es contra Abrareprehendere Abraham: quia non Dominus non audebat repreheraham, qui non reprehenderetur a Domino, sed potius laudaretur: tamen isti videbantur eum probare, ut aliquid mali diceret
Abbreviated transcription (Latin):
liberos ẽẽ dixerunt. quia sem̃
abralx erant. Quid ergo ad hec¬
eis respondebit dominus audi¬
amus. Scio inquit quia filii abͣ¬
he estis: s queritis me int̾ficere.
Agnosco carnis originem non cor
dis fidem: filii abrahe estis non
secundum carnem: ideo queritis
me interfice. Sermo enim meus
dominus inquit non capit in
uob̾: idest non habet locum in
uobis. Si sermo meus caperet᷑ a
uobis: caperem utiq uos. Quid
est ergo non capit in uobis: Io
est non capit cor ur̃m: quia non
recipitur a corde ur̃o. Audistis
certe dominum dicentem. scio
quia filii abrahe estis: audite
quid postea dicat. Ego qd̃ uidi
apud patrem meum loquor:ce
uos quod uidistis apud patrẽ
ur̃m facitis. Quod autem faci¬
unt. et quod eis dixit queritis
me occidere: hoc apud abrahã
numqͣm uiderunt. Dicit. que
uidi apud patrem meum loqͦr:
ueritatem uidi. ueritatem loqͦr.
quia ueritas sum. Si enim do¬
minus ueritatem loquitur.

Expanded text:
liberos esse dixerunt, quia semen liberos esse dixerunt, quia semen Abrahae erant. Quid ergo eis ad haec respondit Dominus, audiamus. Scio, inquit, quia filii Abrahae estis, sed quaeritis me interficere. Agnosco carnis ordis fidem: filii Abrahae estis, sed secundum carnem, ideo quaeritis me occidere. « Sermo enim meus inquit non capit in vobis, » id est non habet locum in vobis. Si sermo meus caperetur a vobis, caperet utique vos. Quid est ergo, non capit in vobis? id est, non capit cor vestrum, quia non recipitur a corde vestro. Audistis certe Dominum dicentem: « Scio quia filii Abrahae estis, » audite quid postea dicat: « Ego quod vidi apud Patrem meum loquor; et vos, quod audistis apud patrem vestrum, facitis. Quid autem faciunt? Quod eis dixit: Quaeritis me occidere. Hoc apud Abraham nunquam viderunt. Dicit: Quae vidi apud Patrem meum loquor. Veritatem vidi, veritatem loquor, quia veritas sum. Si enim Dominus veritatem loquitur,
Abbreviated transcription (Latin):
net in domo in eternum. Que gͥ
nob̃ spes est. qui non sumꝰ sinẽ
peccato: Audispemtuam. filius
manet in eternum. Si ergo filiꝰ
uos liberauerit: tunc uere libe¬
ri eritis. Hec spes nr̃a fres: ut a
libero liberemur: et liberando
seruos nos facit. Serui enim era¬
mus cupiditatis: liberati effici
mur serui caritatis. Orima lib̃¬
tas est non permanere inpecca¬
to: seruire iusticie: dicente apło.¬
Cum enim serui ẽẽtis peccati:
liberi fuistis iusticie. Nunc au¬
tem habetis fructum ur̃m in
sanctificatione: finem uero ui¬
tam eternam. Perfecta uero lib̾¬
tas est dõ xp̃o seruire. illum di¬
ligere qui uere nos liberauit:
qui uerus est filius dĩ. et dñs in
forma serui non seruus. sed in
forma serui dominus: fuit qͥppe
illa carnis forma seruilis: sed
erat peccati. Libertatem promi¬
sit credentib inse. Iudei uero tã¬
qͣm de sua libertate suꝑbientes.
dedignati sunt fieri liberi cum
eẽnt serui peccati. Id̃o autem se

Expanded text:
net in domo in aeternum. » Quae ergo net in domo in aeternum. » Quae ergo nobis spes est, qui non sumus de peccato? Audi spem tuam: « Filius manet in domo in aeternum. Si ergo Filius vos liberaverit, tunc vere liberi eritis. » Haec spes nostra, fratres, ut a libero liberemur, et liberando servos nos faciat. Servi enim eramus cupiditatis, mur servi charitatis. Prima libertas est non permanere in peccato, servire justitiae, dicente Apostolo: Cum servi essetis peccati, liberi eratis justitiae: nunc autem habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . Perfecta vero libertas est, Deo Christo servire: illum diligere, qui vere nos liberavit: qui verus est Filius Dei, et dominus in forma servi: non servus, sed in forma servi dominus. Fuit quippe illa carnis forma servilis; sed peccati, non erat peccati: libertatem promisit credentibus in se. Judaei vero, tanquam de sua libertate superbientes, dedignati sunt fieri liberi, cum essent servi peccati. Ideo autem se
Abbreviated transcription (Latin):
peccatum manet. Preterit qd̾
delectabat: remansit quod pus¬
nat mala seruitus. Aliquando
fuguint homines improbos do
licius est si deserat homo pecca
minus qui illam non habuit. Q
solus sine peccatouenit in mun¬
de peccato. Quiuenit sine pec¬
cato: factus est sacrificium ꝓ
peccato. Cum ergo omnis qui
facit peccatum seruus sit pec¬
cati: que sit spes nobis libertatis
audite. Seruus autem inquit
non manet in domo in eternũ
Eccl̃ia est domus: seruus est pec¬
cator.Non maneat homo in pec¬
cato. ne sit seruus peccati. ut pos¬
sit manere in domo idest in
eccłia. Maneat in corpore capi¬
tis sui: ut sit filius ñ seruus.
Longe aliud est peccare: aliud
manere in peccato. Qui manet ĩ
peccato: seruus. est peccati. Qui
sugit a peccato: seruus erit iu¬
sticie. Terruit itaq et spem dedit.
Terruit ne peccatum amare¬
mus: spem dedit ne de peccati
solutione diffideremus. Omnis
inquit qui facit peccatũ: seruuᷤ
st peccati Seruus autem ñ ma¬

Expanded text:
peccatum manet: praeterit quod peccatum manet: praeterit quod delectabat, remansit quod pugnat mala servitus. Aliquando fugiunt homines improbos domcilius est, si deserat homo peccatminus, qui illa non habuit. Qui solus sine peccato venit in munde peccato. Qui venit sine peccato, factus est sacrificium pro peccato. Cum ergo omnis qui facit peccatum servus sit peccati, quae sit spes nobis libertatis, audite. « Servus autem, inquit, non manet in domo in aeternum. » Ecclesia est domus, servus est peccator. Non maneat homo in peccato, ne sit servus peccati, ut possit manere in domo, id est in Ecclesia: maneat in corpore capitis sui, ut sit filius, non servus. Longe aliud est peccare, aliud manere in peccato. Qui manet in peccato, servus est peccati: qui fugit a peccato, servus erit justitiae. Terruit itaque, et spem dedit: terruit, ne peccatum amaremus: spem dedit, ne de peccati solutione diffideremus: « Omnis inquit qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non ma
Abbreviated transcription (Latin):
amen dico uobis. Quid est am̃
amen. nisi uerum dico uobis:
Quod uerbum nec grecus int̃¬
pres nec latinus ausus est in
aliam tranferre linguam: ut
honorem haberet uelamento se¬
creti testificatio ueritatis in xp̃o.
ueritas dicit. uerum dico uobis:
ingeminat replicat uerbum ue¬
ritatis: ut excitaret dormientes
intentos faceret audientes. nec
contempneretur qui ait amen
amen dico uobis quia omnis
qui facit peccatum seruus est
peccati. O mirabilis seruitus
seruire peccato seruire diabolo.
qui peccati est auctor. Seꝑe ho¬
mines malos dominos fugiuint
ne seruiant malis: et ñ fugiũt
fugere peccatum et seruire hõi
libera conscientia: Seinde seruus
hominis aliquando sui domini
imꝑus fatigatus fugiendo reqͥ¬
escit: seruus peccati quo fugit.
gerit non fugit. Seip̃m mala
conscientia sequitur: immo nõ
recedit a se Peccatum enim qd̃
facit intus est. fecit peccatum:
ut aliquam corporalem caꝑet
uoluntatem: uoluntas transit

Expanded text:
amen dico vobis. Quid est amen, amen dico vobis. Quid est amen, amen: nisi verum, verum dico vobis? Quod verbum nec Graecus interpres nec Latinus ausus est in aliam transferre linguam, ut honorem haberent velamento secretae testificationis veritatis in Christo. Veritas dicit: Verum, verum dico vobis. Ingeminat ac replicat verbum veritatis, ut excitaret dormientes, intentos faceret audientes, ne contemneretur qui ait: Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. O miserabilis servitus, servire peccato, servire diabolo, qui peccati est auctor! Saepe homines malos dominos fugiunt, ne serviant malis; et non fugiuntfugere pelibera conscientia! Deinde servus hominis aliquando sui domini imperiis fatigatus, fugiendo requiescit: servus autem peccati quo fugiet?gerit, non fugit, sed ipsum mala conscientia sequitur, imo non recedit a se, peccatum enim quod fecit intus est. Fecit peccatum ut aliquam corporalem caperet voluptatem: voluptas transit,
Abbreviated transcription (Latin):
teneretis eum quasi male op¬
tasse libertatem semini abra¬
he. Si autem diceret non licet:
calumpniaremini apud reges¬
terre. quod prohiberet regib
tributa ꝑsolui. Deinde nummo
iucti estis: et captioni ur̃e uos ip¬
si estis respondere compulsi. Ibi
em̃ uob̃ dictũ est Reddite cesariq̃
cesaris sunt. et deoque dei sunt.
cum uosip̃i respõdissetis quod
nummus habet ymaginemce¬
saris:quia sicut querit cesar
in nummo ymaginemsuam:
sic d̃s querit in homine suam.
Nec alienum quid querit deus
ab homine sed quod condidit
homine formauit.Ergo menti¬
entib et de uana libertate tum̃¬
tib: quid respondisset dominus
iudeis audiamus. Amen amen
dico uob̃: quia omnis qui facit
peccatum. seruus est peccati.
Quis sub hiis uerbis non contre¬
miscat. si omnis homo peccator
omnis homo seruus peccati: S
intentiꝰ audiamus: qualiter li¬
beremur de hac seruitute. Ter¬
rorem incutit: medicinam ad¬
hibet. Nam ait dominus. Amen

Expanded text:
teneretis eum quasi male opteneretis eum quasi male optasset libertati seminis Abrahae: si autem diceret, Non licet; calumterrae, quod prohiberet regibus tributa persolvi. Deinde prolato nummo victi estis, et captioni vestrae vos ipsi estis respondere compulsi, ibi enim vobis dictum est: « Reddite Caesari quae Caesaris sunt, et Deo quae Dei sunt , » cum vos ipsi respondissetis, quod nummus habet imaginem Caesaris. Quia sicut quaerit Caesar in denario imaginem suam, sic Deus quaerit in homine suam. Nec alienum quid quaerit Deus ab homine, sed quod condidit homine formavit. Ergo mentientibus, et de vana libertate tumentibus, quid responderit Dominus Judaeis, audiamus. Amen, amen dico vobis, quia omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Quis non sub his verbis contremiscat? Si omnis homo peccator, omnis homo servus peccati. Sed intentius audiamus, qualiter liberemur de hac servitute. Terrorem incutit, sed medicinam adhibet: nam ait Dominus: Amen,
Abbreviated transcription (Latin):
audiamus quid superba falsi¬
las respondeat. Dixerunt ergo
iuidei. Semen abraham sumꝰ:
et nemini seruuuimꝰ umqͣm.
Quomͦ tu dicis liberi eritis:
Non enim dixerat liberi eritis:
sed ueritas liberabit uos. In q̃
tamen uerbo illi nichil aliud in¬
tellexerunt nisi libertatem car¬
nalem: et extulerunt se quod se
o falsa iactantia: quomͦ uerum
dixisti nemini seruiuimꝰ umꝙͣ
Ioseph non est uenundatus: ꝓ¬
phete sancti non sunt ducti in
captiuitatem: Deniq nonne ip̃e
ille ẽ populus qui in egypto la¬
teres faciebat et oꝑib duris nõ
saltem in argento et auro. sed ĩ
luto seruiebat: Si nemini serui¬
stis umqͣm o ingrati. quid quod¬
uob̃ assidue improperat d̾s quo¬
modo uoz de domo seruitutis li¬
berauit: An forte patres ur̃i ser¬
uierunt. uos autem qui loqͥmi¬
manis: Unde et ip̃i u̾itati laq̃¬
um quasi captionis proposiustᷤ.
ut diceretis licet reddere tribu¬
tum cesari. ut si dixisset licet.

Expanded text:
audiamus quid superba falsiaudiamus quid superba falsitas respondeat. « Dixerunt ergo Judaei: Semen Abrahae sumus, et nemini servivimus unquam; quomodo tu dicis: Liberi eritis? » Non enim dixerat Dominus: « liberi eritis, » sed: « veritas liberabit vos. » In quo tamen verbo illi nihil aliud intellexerunt, nisi libertatem carnalem: et extulerunt se quod semo falsa jactantia, quomodo verum dixisti: Nemini servivimus unquam? Joseph nonne est venundatus? prophetae sancti nonne sunt ducti in captivitatem? Denique nonne ille ipse ejus populus, qui in Aegypto lateres faciebat operibus duris, non saltem in argento et auro, sed in luto serviebat? Si nemini servistis unquam, o ingrati, quid vobis assidue improperat Deus, quomodo vos de domo servitutis liberavit? an forte patres vestri servierunt? Vos autem qui loquimimanis, unde et ipsi Veritati laqueum quasi captionis proposuistis, ut diceretis, Licet reddere tributum Caesari? ut si dixisset, Licet;
Abbreviated transcription (Latin):
me diligit diligetur a patre
meo: et ego diligam eum: ⁊ ma¬
nifestabo ei meip̃m. Hec est ꝓ¬
missio: hec est merces fider: q̃
ꝑ dilectionem oꝑatur. Hec est
sacietas quam psalmista oy¬
tauit dicens. Satiabor dum ap¬
paruerit gloua tua. O domine
aigne fac nos amare te. et nõ
amare seculum ut ualcamus
ad illam libertatem peruenire
ad quam ꝑ cognitionem ueri¬
tatis peruenitur: de qua sub¬
iunxisti dicens. Et ueritas li¬
berabit uos. Quid est liberabit
uos: Liberos faciet. Beniq iu¬
dei carnales et scđ̃m carnem
iudicantes non hii qui credi¬
derant s in illa turba eorum
qui non credebant. inuiriam
sibi factam putauerunt: qui
dixit eis ueritas liberabit uos:
et indignati st̃ se seruos esse
significatos. et uere serui erãt.
S exponit dominus illis que
sit seruitus ⁊ et que sit futura
libertas: quam ip̃e promittit.
Nichil enim aliud est dicere ⁊
ueritas liberabit uos: nisi li
ergo quid libera ueritas dixit:

Expanded text:
m diligit me, diligitur a Patre m diligit me, diligitur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum » . Haec est promissio, haec est merces fidei quae per dilectionem operatur. Haec est satietas quam Psalmista optavit, dicens: Satiabor, dum manifestabitur gloria tua . O Domine, fac nos digne amare te, et non amare saeculum, ut valeamus ad illam libertatem pervenire, ad quam per cognitionem veritatis pervenitur; de qua subjunxisti, dicens: « Et veritas liberabit vos. Quid est, liberabit vos? Liberos faciet. Denique Judaei carnales, et secundum carnem judicantes, non hi qui crediderant, sed in illa turba qui erant qui non credebant, injuriam sibi factam putaverunt, quitas liberabit vos, » et indignati sunt servos se esse significatos. « Et vere servi erant. » Sed exposuit Dominus illis, quae sit servitus, et quae sit futura libertas quam ipse promittit. Nihil enim aliud est dicere: « et veritas liberabit vos. » nisi libergo quid libera veritas dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
situdine erectionem: nullam
defectionem. sed eternam stabi¬
litatem. nullam ab inunico ex¬
pugnationem. nullum defici¬
endi timorem. Magnum ẽ qd̃
incipit a fideᷤ sed maius quoꝑ
uenitur per fidem. Audi igitur
quo ꝑueniat: et uide quanta
sit fides. Ergo ad uideos ait Si
manseritis in uerbo meo in qͦ
tredidistis: uere discipuli mei
eritis. Subiunxit quoq et cogno¬
scetis ueritatem. Qui cognoscit
ueritatem cognoscit deum qͥ a
ueritas est: dicente ip̃o domine
Ego sum uia et ueritas et uita.
C redamus ergo ut cognoscamꝰ
ueritatem: quia sine fide adeog¬
nitionem ueritatis uullus ꝑ¬
uenire poterit. Quid est hoc qd̾
cognituri sumus: Illud quoduͤ
oculus uidit. nec auris audi¬
uit: nec incor hominis ascẽdit.
Quid est enim fides: nisi crede¬
re qd̃ non uides: fides ergo est
quod non uides credere ueritas
quod non credidisti uidere qͥd
est nsi quod uidere nobis pro¬
mittitur: Dicit enim dominꝰ
in alio loco: quid ẽet quod ui¬
suri eximus ubi ait. Qui autẽ¬

Expanded text:
situdine erectionem: nullam defectionem, sed aeternam stabilitatem: nullam ab inimico expugnationem, nullum deficiendi timorem. Magnum est incipit a fide, sed magis pro pervenitur per fidem. Audi igitur quo perveniat, et vide quanta sit fides. Ergo et ad Judaeos ait: « Si manseritis in verbo meo, » in quo credidistis, « vere discipuli mei eritis. » Subjunxit quoque, « et cognoscetis veritatem. » Qui cognoscit veritatem, cognoscit Deum: quia Deus veritas est, dicente ipso Domino: « Ego sum via, veritas et vita . » Credamus ergo ut cognoscamus veritatem: quia sine fide ad cognitionem veritatis nullus pervenire poterit. Quid est quod cognituri sumus? illud quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit. Quid enim est fides, nisi credere quod non vides? Fides ergo est quod non vides credere: veritas, quod credidisti videre. Quid est quod videre nobis promittitur? Dicit enim Dominus in alio loco, quid esset quod visuri erimus, ubi ait: « Qui aute
Abbreviated transcription (Latin):
dam sydereus diuinitatis radi¬
abat in uultu illius: quo ꝑterri-¬
ti non habebant audatiam resi¬
stendi domino. Sed pharisei ma¬
nus in dominum mittere non
audentes. conterriti diuinita¬
te illius: oꝑa tamen calumpni¬
abant᷑ dicentes. Audis quid
istidicunt: Ac sidicerent. Hec
laus non conuenit homini. s
soli deo. hoc dicentes putabam
eum filium dei eẽ Sed pensan¬
dum est cum quanto periculo
ep̃i fauores hominum recipũt
cum hoc pro crimine impingi¬
batur. quod dĩ filius ab homini¬
b laudabatur. Quib ita dñs
suum temꝑauit responsum⁊
ut nec diceret quod illi uolebãt
audire. bene faciunt testimoni¬
um de me ꝑhibentes: aut etiam¬
si errant ignoscite etati illorũ

Expanded text:
idam sidereus divinitatis radiidam sidereus divinitatis radiabat in vultu illius, quo perterriti, non habebant audaciam resistendi Domino. Sed Pharisaei manus in Dominum mittere non audentes, conterriti divinitate illius, opera tamen ejus calumniabantur, dicentes: « Audis quid isti dicunt? » Ac si dicerent: Haec laus non convenit homini, sed soli Deo. Hoc dicentes, non putabant eum Filium Dei esse. Sed pensandum est, cum quanto periculo episcopi favores hominum recipiunt, cum hoc pro crimine impingebatur, quod Dei Filius ab hominibus laudabatur. Quibus ita Dominus suum temperavit responsum, ut nec diceret quod illi volebant audire: Benefaciunt testimonium de me perhibentes: aut etiam: Errant, ignoscite aetati illoru
Abbreviated transcription (Latin):
cor et claudor: ut aperte desig¬
naret quod sicut illi asua ceci¬
tate et debilitate corporis sana¬
bantur: ita etiam et illi sicon¬
uern uellent a sua spirituali
cecitate curandi eẽnt. Uidentes
autem principes sacerdotum et
scribe mirabilia que fecit. et cete¬
ra. Querunt multi quod mira¬
culum domini maximum habe¬
atur inter omnia signa eius: ⁊
quidam preferunt resuscitatio¬
nem lazari. quidam illumina¬
tionem cecinati: non nulli mu¬
tationem aque in uinum. pleri¬
q transfigurationem illius in
monte coram trib discipulis.
Beato autem iheronimo iudet᷑
hoc precipuum et maximum cẽ
omnium miraculoꝵ. Magnum
enim et maximum hoc miracu¬
lum fuit ⁊ ut huiꝰmodi homo ce
qui adeo tunc temporis uilis e¬
rat ut crucifigi posset: uniuer¬
sum exercitum de omni regno
iuideoꝵ ad templum confluen¬
tem. facto flagello deresticulis
flagellando de templo eiceret: qd
immensus exercitus facere non
poterat. Et hoc facto splendor qͥ¬

Expanded text:
cos et claudos, ut aperte desigcos et claudos, ut aperte designaret quod sicut illi sua caecitate et debilitate corporis sanabantur, ita etiam et illi, si converti vellent, a sua spirituali caecitate curandi essent. « Videntes autem principes sacerdotum et scribae mirabilia ejus quae fecit, » et reliqua. Quaerunt multi quod miraculum Domini maximum habeatur inter omnia signa ejus, et quidam praeferunt resuscitationem Lazari, quidam illuminationem caeci nati, nonnulli mutationem aquae in vinum, plerique transfigurationem illius in monte coram discipulis: beato autem Hieronymo videtur hoc praecipuum et maximum esse omnium miraculorum. Magnum enim et maximum hoc miraculum fuit, ut unus homo, et qui adeo tunc temporis vilis erat, ut crucifigi posset, universum exercitum de omni regno Judaeorum ad templum confluentem, facto flagello de resticulis, flagellando de templo ejiceret, quod immensus exercitus facere non poterat. Et in hoc facto splendor qu
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ ergo dominus tunc temꝑis
corporalit egit: hoc significat qd
sugnitatem et mynisteriũ illoꝵ
cepto premio non largiuntur.
Scriptum est. domus mea domꝰ
orationis uocabitur. Idcirco enĩ
quis adire debet templum ut.
puram et frequentem orationẽ
ibi exerceat: sed tunc in speluncã
latronum conuertitur: qͣndo
quilibet ex sacro mynisterio lu¬
crum sibi temporale adquirerẽ
desiderat. Spiritualiter autem
templum di mens uniꝰcuiusq
fidelis est. unde paulus apłs di¬
cit. Templum di sanctum est qd̃
estis uos. Sed hoc templum dei
in speluncam latronis conu̾tit᷑
quando in mentib nr̃is lesioneᷤ
proximis nr̃is excogitamus. Dũ
enim sollicite cogitamus in cor¬
dib nr̃is ut nocere ualeamus:
latrones in mente nr̃a quasi in
spelunca resident qui de pretere¬
untib predam agunt. Et acces¬
serunt ad eum ceci et claudin
templo: et sanauit eos. Post eie¬
ctos illos qui in templo domini
illicita exercebant. curauit ce¬

Expanded text:
Quod ergo Dominus tunc temporis Quod ergo Dominus tunc temporis corporaliter egit, hoc significat, quod dignitatem et ministerium illorum cepto praemio non largiuntur. « Scriptum est: Domus mea domus orationis vocabitur. » Idcirco enim quis adire debet templum, ut puram et frequentem orationem ibi exerceat. Sed tunc in speluncam latronum convertitur, quando quilibet ex sacro ministerio lucrum sibi temporale acquirere desiderat. Spiritualiter autem templum Dei mens uniuscujusque fidelis est. Unde Paulus apostolus dicit: « Templum Dei sanctum est quod estis vos . » Sed hoc templum Dei in speluncam latronis convertitur, quando in mentibus nostris laesiones proximis nostris excogitamus. Dum enim sollicite cogitamus in cordibus nostris, ut nocere valeamus, latrones in mente nostra quasi in spelunca resident, qui de praetereuntibus praedam agunt. « Et accesserunt ad eum caeci et claudi in templo, et sanavit eos. » Post ejectos illos qui in templo Dei illicita exercebant, curavit cae
Abbreviated transcription (Latin):
xit: et ementes et uendentes pl¬
riter de templo uideoꝵ eiecit.
aluid gerendo aliud gerendims
ẽẽ insinuauit. Uendentes et em̃¬
tes ineccłia sunt: qui sacros or¬
ames uel ad precium largiunt᷑.
uel ad precium percipiunt. Mẽ¬
se uero nummularioꝵ appel¬
lantur altaria dei ꝓpter auari¬
tiam sacerdotum: qui ad hoc
assistunt altari: ut lucrum in¬
de terrenum adquirant. Sicut
ergo dominus tunc temporis
uendentes et ementes pariter
de templo corporali quod erat
in iherłm eiecit: ita etiam nũc
cotidie de templo spirituali hoc
est de sc̃a eccł̃ia uendentes et em̃¬
tes eicit: idest et eos qui per pe¬
cunias gradus dignitatis acci¬
piunt: uel qui eofdem gradus ad
precium larguntur: et si non a
presenti eccłia saltem a futura
eliminantur. Et cathedras uen¬
dentium columbas euertit ꝑco-¬
lumbas donum sp̃c scĩ intellige¬
re debemus: propter quod in spe¬
cie huiꝰ animalis suꝑ dominum
baptizatum sp̃c sc̃s apparuit.

Expanded text:
xit, et ementes et vendentes paxit, et ementes et vendentes pariter de templo Judaeorum ejecit, aliud gerendo, aliud gerendum esse insinuavit. Vendentes et ementes in Ecclesia sunt qui sacros ordines vel ad pretium largiuntur, vel ad pretium percipiunt. Mensae vero nummulariorum appellantur altaria Dei, propter avaritiam sacerdotum, qui ad hoc assistunt altari, ut lucrum inde terrenum acquirant. Sicut ergo Dominus tunc temporis vendentes et ementes pariter de templo corporali quod erat in Jerusalem, ejecit; ita etiam nunc quotidie de templo spirituali, hoc est de sancta Ecclesia, vendentes et ementes ejecit, id est et eos qui per pecunias gradus dignitatis accipiunt, vel qui eosdem gradus ad pretium largiuntur: etsi non a praesenti Ecclesia, saltem a futura eliminantur. « Et cathedras vendentium columbas evertit. » Per columbas donum Spiritus sancti intelligere debemus, propter quod in specie hujus animalis super Dominum baptizatum Spiritus sanctus apparuit.
Abbreviated transcription (Latin):
turꝰ ut quod innummis ñ li¬
cebat accipere: saltem in illis
reb accepissent. que nummis
coemuntur. Uerbi gr̃a. frixum
ucer uuam passam: poma diu̾¬
sigeneris: et cetera que nũmis
coemebantur. Istusmodi inue¬
niens dominus in templo: eie¬
cit omnes. Sed quid ageret si m¬
uenisset ibi luxuriantes: ebue¬
tati uacantes: quando ea que
in templo domini offerebantire
eiecit: Quod autem dicit de tem¬
plo eiecisse: non debemus pura¬
re quod intratemplum talia
gererentur: sed in porticib que
templis adherebant. Et cathe¬
dras uendentium columbas
euertit. Columbe non resident
incathedris. s potiꝰ in caueis i
dominus columbarum catheds
euerteret: s sicut aliqui uoli̾t
uenditores earumdem colũbaꝵ
cathedris residebant. Qd̃ tam̃
minime procedit: quia cathe¬
dra non est negociatoꝵ. sed po¬
tius magistrorum et doctorum
Quod autem dominus cathedñ
uendentium columbas euerit
et mensas num mularioꝵ destil¬

Expanded text:
tur, ut quod in nummis non litur, ut quod in nummis non licebat accipere, saltem in illis rebus accepissent quae nummis coemuntur. Verbi gratia, frixum cicer, unam passsam, poma diversi generis et caetera quae nummis coemebantur, istiusmodi inveniens Dominus in templo, ejecit omnes. Sed qui ageret, si invenisset ibi luxuriantes, ebrietati vacantes, quando ea quae in templo Domini offerebantur ejecit? Quod autem dicit de templo ejecisse, non debemus putare quod intra templum talia gererentur, sed in porticibus quae templis adhaerebant. « Et cathedras vendentium columbas evertit. » Columbae non resident in cathedris, sed potius in caveis, ut Dominus columbarum cathedras everteret: sed, sicut aliqui volunt, venditores earumdem columbarum in cathedris residebant. Quod tamen minime procedit, quia cathedra non est negotiatorum, sed potius magistrorum et doctorum. Quod autem Dominus cathedras vendentium columbas evertit, et mensas nummulariorum destru
Abbreviated transcription (Latin):
et sacrificia adducere non poterãt:
habebant preparatas sacerdo¬
tes uictimas diuersi generis.
que inusum sacrificiorum erãt
apte: ut uenientes in templum¬
isset addomini sacrificiũ eme¬
rent. Et ita adherebat duplex cõ¬
pendium scribis et phariseis:
Nam et precium rerum suarũ
accipiebant: et quod emebatur
iterum insuos usus redigebãt.
S quia fraudem eorum exclude¬
bat inopia pauper qui non so¬
lum uictimas nõ habebant. s
etiam nec pecunias quib eme¬
rent id quod necessarium erat:
cogitauerunt fraudem quomͦ
predam agerent de populo: et
in templo posuerunt nummu¬
larios: ut singulis indigentib
pecumie fenerarentur Sed quia
lex prohibebat usuram. et pe¬
cunra illata nichil prodesse po¬
terat sine usura commentati
sunt aliam fraudem: ꝑ quam
potuissent populum expolia¬
re: et pro nummulariis posue¬
runt collibistas qui colliba idẽ
tragemata uel uilia munuscł̃a
exigebant a populo. et fenerabã¬

Expanded text:
et sacrificia adducere non poterant, et sacrificia adducere non poterant, habebant praeparatas sacerdotes victimas diversi generis, quae in usum sacrificiorum erant apta, ut venientes ad templuDomini sacrificium emerent. Et ita adhaerebat duplex compendium Scribis et Pharisaeis. Nam et pretium rerum suarum accipiebant, et quod emebatur, iterum in suos usus redigebant. Sed quia fraudem eorum excludebat inopia pauperum, qui non solum victimas non habebant, sed etiam nec pecunias quibus emerent id quod necessarium erat, cogitaverunt fraudem quomodo praedam agerent de populo, et in templo posuerunt nummularios, ut singulis, indigentibus pecuniae foenerarentur. Sed quia lex prohibebat usuram, et pecunia illata nihil prodesse poterat sine usura, commentati sunt aliam fraudem per quam potuissent populum exspoliare. Et pro nummulariis posuerunt colybystas, qui colybias, id est tragemata vel vilia munuscula exigebant a populo cui foeneraban
Abbreviated transcription (Latin):
subiunxit ex responsione ange¬
lorum qui dominum comitabã¬
tur. Iste formosus in stola sua: gͣ¬
diens in multitudine fortitudi¬
nis suc. Et intrauit iħx in tẽplũ
dei. et reliqͣ. Dedit nobis dominꝰ
exemplum ut quotienscumq ĩ
urbem uel in uillam ꝓcedimus:
primum causa orationis domum
dĩ expetamus: ac deinceps ea q̃¬
nobis agenda sunt cum dĩ adu¬
torio exequamur. Et ingressus
in templum eiciebat omnes uẽ¬
dentes et ementes in templo. Re¬
petendum est a consuetudine
uideorum: qui erant ementes
uel uendentes. Precipiebat ete¬
nim lex. ut omnis populus reg¬
ni uideorum appareret in anno
ter in conspectu dominr: atq
confluentib ad templum daba¬
tur preceptum: non apparebis
in conspectu dei uacuus. In
illo ergo templo augustissimo
ad quod totum regnum uideoꝵ
confluebat: multe uictue offe¬
rebantur: boues uidelicet. arietes.
oues et capre. et passeres. Sed qͥa
multi de longinquis regionibus
suꝑueniebant. qui secũ uictimã

Expanded text:
subjunxit ex responsione angelorum, qui Dominum comitabantur: « Iste formosus in stola sua, gradiens in multitudine fortitudinis suae. » « Et intravit Jesus in templum Dei, » et reliqua. Dedit nobis Dominus exemplum, ut quotiescunque in urbem vel in villam procedamus, primum causa orationis domum Dei expetamus, ac deinceps ea quae agenda nobis sunt cum Dei adjutorio exsequamur. Et ingressus in templum, « ejiciebat omnes vendentes et ementes in templo. » Repetendum est a consuetudine Judaeorum, qui erant vedentes vel ementes. Praecipiebat etenim lex ut omnis populus regni Judaeorum appareret in anno ter in conspectu Domini, atque confluentibus ad templum dabatur praeceptum. « Non apparebis in conspectu Dei vacuus . » In illo ergo templo augustissimo, ad quod totum regnum Judaeorum confluebat, multae victimae offerebantur, boves videlicet, arietes, oves et caprae, et passeres. Sed quia multi de longinquis regionibus superveniebant, qui secum victimas
Abbreviated transcription (Latin):
preuidebat. Iuda enim cadente
successit mathias et duodenariꝰ
mansit. Non enim frustra duo¬
decum discipulos elegit ip̃e qui
spiritualis est dies Sequunt᷑ gͦ
hore diem predicant hore diem.
hore illustrentur adie. hore illu¬
minentur adie.per horatum
predicationem credat mund̾di¬
em. Ergo ait de compendio. Me
sequimini.sinon uultis errare.
Et post hec dicit eis. Lazarꝰ amicꝰ
n̾r dormit. s uado ut a sompno
excitẽ eũ uer̃ dix̃ sororib mortuꝰ erat¬
dño dormiebat hoĩb mortuꝰ erat qͥ
eũ suscitare ũ potãnt. Nam dñs
tanta facilitat᷑ suscitabat eum¬
de sepulchro quanta tu ñ excitaᷤ
dormientem delecto. Ergo scd̃m
potentiam suam dixit dormiẽ¬
tem quia et alii mortui dictift̃
inscripturis sepe dormientes si¬
cut apł̃s dicit. De dormientib
autem nolo uos ignorare frẽs
ut non contristemini sicut et
ceteri qui spem non habent. Iõo
et ip̃e dormientes appellauit:
quia resurrecturos ꝓmnciauit
Et in alio loco. Omnes quidem

Expanded text:
praevidebat. Juda enim cadente successit Matthias, et duodenarius numerus mansit. Non enim frustra duodecim discipulos elegit, nisi quia ipse spiritualis est dies. Sequantur ergo horae diem, praedicent horae diem, horae illustrentur a die, horae illuminentur a die, per horarum praedicationem credat mundus diem. Ergo ait de compendio: Me sequimini, si non vultis errare, et post hoc dicit eis: Lazarus amicus noster dormit; sed vado ut a somno excitem eum. Verum dixit: sororibus mortuhominibus mortuus erat, qui cum suscitare non poterant. Nam Dominus tanta facilitate suscitabat de sepulcro, quanta tu non excitas dormientem de lecto. Ergo secundum potentiam suam dixit dormientem, quia et alii mortui dicti sunt in Scripturis saepe dormientes, sicut Apostolus dicit: « De dormientibus autem nolo vos ignorare, fratres, ut non contristemini sicut et caeteri, qui spem non habent . » Ideo et ipse dormientes appellavit, quia resurrecturos pronuntiavit. Et in alio loco: Omnes quidem
Abbreviated transcription (Latin):
presens designatur uel et iam huiꝰ
urte delectano que perdenda est.
ut feliciter inuentas uoluntatẽ
tuam in regno d̃i quam fortit᷑
uicisti in hoc seculo. Nam sancti
martyres õdio habuerunt. hãc
preseritem uitam ꝓ xp̃i nomine
dum magis uoluerunt hanc p̃¬
sentem uitam perdere qͣm xp̃m
negare. implentes quod sequit᷑
enu pro nobis passus est ait
apl̃s petrus relinquens exẽplũ
ut sequamur uestigia eius. Ec̃¬
ce quod dixtum est. siquis michi
ministrat me sequatur. quo
fructit: qua mercede: quo p̃mio:
meus erit. Merces est amoris et
oꝑis precium quo ministratur
xp̃m ẽẽ cum illo cui ministrat
Ubi enim benẽ erit sine illo:
cum illo: Audi euidentius. Si qͣs
mͥ ministrauerit: honorifica¬
bit eum pater meus. Quo hono¬
re nisi ut sit cum filio eiꝰ. Quõd
enim superius ait ubi ego sũ
illic et minister meus ertr hoc

Expanded text:
praesens designatur, vel etiam hujus praesens designatur, vel etiam hujus vitae delectatio, quae perdenda est, ut feliciter invenias voluntatem tuam in regno Dei, quam fortiter vicisti in hoc saeculo. Nam sancti martyres odio habuerunt hanc praesentem vitam pro Christi nomine, dum magis voluerunt hanc praesentem vitam perdere, quam Christum negare, implentes quod sequiturenim pro nobis passus est, ait Apostolus Petrus, relinquens nobis exemplum, ut sequamur vestigia ejus . Ecce quod dictum est: Si quis mihi ministrat, me sequatur. Quo fructu, qua mercede, quo praemio?  et minister meus erit. » Merces est amoris, et operis pretium, quo ministratur Christo, esse cum illo cui ministrat. « Ubi enim bene erit sine illo? cum illo? Audi evidentius: Et si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus. Quo honore, nisi ut sit cum Filio ejus? Quod enim superius ait: Ubi ego sum, illic et minister meus erit: hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ficandum et multipli¬
candum. Mortificandum in in¬
fidelitate iudeorum: multipli¬
candum fide omnium popłoꝵ.
Iam uero exhortans discipłos
suos ad passionis sue sectanda
uestigia ait. Qui amat inquit
animam suam: perdet eam. Eto
duob mõdis intelligi potest
qui amat perdet. id est si amas
Item alio mõdo. Qui amat ani¬
mam suam: ꝑdet eam. Noli
amare in hac uita: ne ꝑ̃das
in eterna uita. Hoc autem qd
posterius dixi magis habere
uidetur euuangłitus sensus.
Sequitur. Et qui odit animã
suam in hoc mundo: inuitam
eternam custodit eam. Ergo qsd̃
supra dictum est qui amat sub¬
intelligitur in hoc mundo ip̃e
itaq perdet qui autem odit uti¬
q in hoc mundo in uitam eter¬
nam ip̃e custodit eam. Magna
et mira sententia quemadmo¬
dum sit homini animam suam
amor ut pereat odium ne ꝑeat
Si male amaueris tunc odisti. si
bene oderis tunc amasti. Felices qͥ
oderunt custodiendo ne ꝑdant
amando. Hit anme nomine uita

Expanded text:
ficandum, et multiplicandum: mortificandum infidelitate Judaeorum, multiplicandum fide omnium populorum. Jam vero exhortans discipulos suos ad passionis suae sectandum vestigia, ait: « Qui amat, inquit, animam suam, perdet eam. » Quod duobus modis intelligi potest: Qui amat, perdet, id est, si amas,Item alio modo: « Qui amat animam suam, perdet eam. » Noli amare in hac vita, ne perdas in aeterna vita. Hoc autem quod posterius dixi, magis habere videtur evangelicus sensus. Sequitur: « Et qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. » Ergo quod supra dictum est, « qui amat, » subintelligitur, in hoc mundo, ipse utique perdet. Qui autem odit, utique in hoc mundo, in vitam aeternam ipse custodit eam. Magna et mira sententia, quemadmodum homini sit in animam suam amor ut pereat, odium ne pereat. Si male amaveris, tunc odisti: si bene oderis, tunc amasti. Felices qui oderunt custodiendo, ne perdant amando. Hic animae nomine, vita
Abbreviated transcription (Latin):
sa uel agonem martyrii uel alti¬
dus uite instituta ducunt. sinftͥ
laronis ꝑfidia designantur qͥ
sub confessione nominis xp̃i s
non amore illius artioris uite
instituta subeunt. Pretereunteᷤᷤ
autem blasphemabant eum.
Dretereuntes dicuntur qui pre¬
terierunt uiam idest xp̃m mo¬
uentes capita sua. Mouent nẽ

Expanded text:
sa, vel agonem martyrii, vel arctisa, vel agonem martyrii, vel arctioris vitae instituta ducunt, sinistri latronis perfidia designantur, qui sub confessione nominis Christi, sed non amore illius arctioris vitae instituta subeunt. « Praetereuntes autem blasphemaverunt eum. » Praetereuntes dicuntur, quia praeterierunt vitam, id est Christu
Abbreviated transcription (Latin):
scripserunt hoc hebraies lis
gretis et latinis ut iohannes eu¬
uangłista dicit. quia tunc tem¬
poris hec tres lingue principa¬
tum tenebant inter reliquas
linguas hebraica propter uidõs
gloriantes in lege. greca autem
propter gentilium philosophos
latina autem propter romanos
qui tunc temporis omnib im
omnis lingua et omnis natio
confitetur quia iħc est rex iudeo¬
rum hoc est omnium se credenti¬
um et confitentium. Tunc druci¬
fix sunt cum eo duo latrones unꝰ
a dextris et unus a sinistris. Iuxͣ
luteram impletum est illud qd̃
ꝑ propħam dicitur. Et quod cũ
iniquis deputatus ẽ. Allegorice
autem duo latrones qui cum do¬
mino crucifixisunt significant
duo genera hominum qui sub
confessione nominis xp̃i uelago¬
nem martyrii uel artioris uite
instituta subeunt. Illi enim qͥ
solo intuitu remunerationis su¬
perne talia assumunt. laude et
merito dextro latroni coequant᷑
Illi autem qui qualibet alia cau¬

Expanded text:
scripserunt hoc Hebraicis litteris, scripserunt hoc Hebraicis litteris, Graecis et Latinis ut Joannes evangelista dicit , quia tunc temporis hae tres linguae principatum tenebant inter reliquas linguas. Hebraica propter Judaeos gloriantes in lege, Graeca autem propter gentilium philosophos, Latina autem propter Romanos, qui tunc temporis omnibus geomnis lingua et omnis natio confitetur quod Jesus est rex Judaeorum, hoc est, omnium in se credentium et se confitentium. « Tunc crucifixi sunt cum eo duo latrones, unus a dextris, et unus a sinistris. » Juxta litteram impletum est illud, quod per prophetam dicitur: « Et cum iniquis deputatus est . » Allegorice autem duo latrones, qui cum Domino crucifixi sunt, significant duo genera hominum, qui sub confessione nominis Christi, vel agonem martyrii, vel arctioris vitae instituta subeunt. Illi enim qui solo intuitu remunerationis super se talia assumunt, laude et merito dextro latroni coaequantur. Illi autem qui qualibet alia cau