comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
simi raptores. et scelestissimi possessores ui¬
ñr passus est trucidabant᷑ : et carnes eorũ
bestiis et uolucrib comedende tradebant᷑.
Et ita impia gens illa. que in passiõe dñi
prophana uoce clamabat. sanguis eiꝰ suꝑ
nos. et suꝑ filios nr̃os: ibidem sanguinẽ
suũ fecidissimũ meruit fundi. ubi salua¬
torem suũ expetebat occidi. Refert qͥdem
iosephus. qd̾ exc om̃i iudea populi. in die
sollẽpni pasche iherosolimã uelut exiciali
quadã manu cogente conuenerĩt. quos
tricies centena milia hominũ dicit fuisse.
iusto scilicet dei iudicio. tẽpore hoc ultio¬
nis ele esecto: ut qui in diebus¬
cruentis manib ⁊ sacrilegis uocib uiolaue¬
rant: in ipsis dieb uelut in unũ carcerem
om̃is multitudo conclusa. feralis pene exi
quendam: et dixcit ei. Festina adducere mi¬
cham: filiũ hiemla. Rex autẽ isrł. ⁊ iosa¬
phad rex iuda. sedebat unusquisq ĩ solio

Expanded text:
simi raptores et scelestissimi possessores visimi raptores et scelestissimi possessores vinus passus est, trucidabantur, et carnes eorum bestiis et volucribus comedendae tradebantur. Et ita impia gens illa, quae in passione Domini profana voce clamabat: « Sanguis ejus super nos et super filios nostros, » ibidem sanguinem suum foetidissimum meruit fundi, ubi Salvatorem suum expetebat occidi. Refert quidem Josephus quod ex omni Judaea populi in die solemni paschae, Hierosolymam velut exitiali quadam manu cogente convenerunt, quos tricies centena millia hominum dicit fuisse justo, scilicet Dei judicio, tempore hoc ultionis elecruentis manibus, et sacrilegis vocibus violaverant, in ipsis diebus velut in unum carcerem omnis multitudo conclusa, feralis poenae exquemdam, et dixit ei: Festina adducere Michaeam filium Jemla. Rex autem Israel et Josaphat rex Juda sedebant, unusquisque in solio
Abbreviated transcription (Latin):
illi pater reliquit. s ipse sua morte mirabi¬
liter adqͥsiuit : qr resurgendo possedit. Hãc
autẽ occiso eo mali coloni p̾ripere molie¬
bantur : cũ crucifigentes eũ iudei. fidem
que ꝑ eum est extinguere. et suã magis
que ex lege est iusticiã preferre: ac genti¬
bus induendis conabant᷑ inserere. Extra
uineã heres uinee trucidatur: qr dñs iħc
ut scificaret per suũ sanguinẽ populum
extra portã passus ẽ. Et bene conuenit hu-¬
ic misterio: quod in loco hoc in qͦ lincer̃t
canes sanguinẽ naboth. scdm propħe senten¬
ciam lambebant etiã sanguinẽ haab. ⁊ in
agro ihezrahel canes comederũt carnes
iherabel: qr cũ canes illi de quib scriptũ
est. crcũdederũt me canes multi. sangui¬
nem redẽptoris nr̃i lingua uenenata expe-¬
tebant: ipsi etiam a canib illis de quibus
item scriptura dicit. non est bonũ sumere
panẽ filiorũ et mittere canibus: ut nequis-¬

Expanded text:
illi pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiilli pater reliquit, sed ipse sua morte mirabiliter acquisivit, quia resurgendo possedit. Hanc autem, occiso eo, mali coloni praeripere moliebantur, cum crucifigentes eum Judaei, fidem quae per eum est, exstinguere, et suam magis quae ex lege est, justitiam praeferre, ac gentibus imbuendis conabantur inserere. Extra vineam haeres vineae trucidatur , quia Jesus ut sanctificaret per suum sanguinem populum extra portam passus est. Et bene convenit huic mysterio quod in loco hoc quo linxerunt canes sanguinem Naboth, secundum prophetae sententiam lambebant etiam sanguinem Achab. Et in agro Jezrael canes comederunt carnes Jezabel, quia cum canes illi de quibus scriptum est: « Circumdederunt me canes multi , » sanguinem Redemptoris nostri lingua venenata expetebant: ipsi etiam a canibus illis, de quibus item Scriptura dicit: « Non est bonum sumere panem filiorum, et mittere canibus , » ut nequis
Abbreviated transcription (Latin):
sime autẽ uenerũt duo falsi testes: ⁊ dixe¬
runt. Hic dixcit. Possum destruere tẽplum
dei: et post triduũ reedificare illud. Duo
ergo falsi testes contra naboth falsũ testimo¬
nium dicebant. qd bñdixisset dm̃ ⁊ regem:
et iudei per duos falsos testes arͦ opponebãt
qd̾ potenciã et naturã sibi diuinitatis ascri¬
beret. Unde pilato ad iudeos ita dicente. ac¬
cipite eũ uos et crucifigite. ego enĩ non in¬
uenio in eũ causam: responder̃t ei iudei.
Nos legem habemꝰ. et scdm legem debet mo
ri: qr filiũ dei se fecit. Lapidatus est itaq
naboth extra ciuitatẽ. instigante iherabel:
ut eo mortuo haab uineã possideret. Sic
et saluator extra portã passus est. crucifixus
uidelicet in loco caluarie. excitante ꝑ zelũ
sinagoga popłm. ut peterẽt mortem xp̃i:
quatinus eo occiso securiꝰ uiuerẽt. Uñ quasi
sibi consulentes. aiebant. Ecce mũdus totus
post eum abiit: et si dimittimꝰ eũ. sic om̃s
cunctis ei data de gentib: quã ñ moriens

Expanded text:
unt duo falsi testes, et dixerunt: Hic dixit: Possum destruere templum Dei, et post triduum reaedificare illud . » Duo ergo falsi testes contra Naboth falsum testimonium dicebant, quod benedixisset Deum et regem. Et Judaei per duos falsos testes Christo opponebant, quod potentiam et naturam sibi divinitatis ascriberet. Unde Pilato ad Judaeos ita dicente: « Accipite eum vos, et crucifigite. Ego enim non invenio in eo causam. Responderunt ei Judaei: Nos leri: quia Filium Dei se fecit. » « Lapidatus est itaque Naboth extra civitatem, instigante Jezabel, ut eo mortuo, Achab vineam ejus possideret. » Sic et Salvator extra portam passus est, crucifixus videlicet in loco Calvariae, excitante per zelum Synagoga populum, ut peterent mortem Christi, quatenus, eo occiso, securius viverent. Unde quasi sibi consulentes, aiebant: « Ecce mundus totus post eum abiit. Et si dimittimus eum sic, omnes a est, conjunctis ei data est de gentibus, quam non moriens
Abbreviated transcription (Latin):
agnitus est micheas esse propħa: hac enim
parabola utebat᷑ ꝓpter sermones quos erat
ei dicturus. Ait nãq quomͦ deus ei ꝯcessis¬
set ut suppliciũ hostis euaderet. inimicũ
eius benadab qui dm̃ blasphemauerat
dimisisset: et ꝓpt̾ea deus decreuisset ipsũ
quidem ab illo ꝑimi: popłm uero ab eius¬
exercitus inuasione consumi. Iratus uͦ haab
propħam illum qͥdem clausũ seruari iussit:
confusus autẽ michee sermonib. ad suã do¬
mum remeauit. Scd̾m leges uero tropologie
maxime ꝓuidendũ est seruis dei. ne scd̾m
exemplũ haab regis isrł. ꝑniciosa securitate
sibi blandiant᷑ quãdiu hostis uiuit: ne dum
se quasi uictores ꝑpetuos arbitrant᷑. ꝑ frau¬
dem diaboli pacem ꝓmittentis cicius elidan¬
tur: qr sicut tũc propħa predicto regi pro
inconsiderata pietate ꝓnunciauit ciciꝰ iustã
affore ultionẽ: ita nunc ꝓpħicus sermo p̃¬
nunciat si paciscam᷑ cũ diabolo. et̾nã nobis

Expanded text:
agnitus est Micheas esse propheta. Hac enim agnitus est Micheas esse propheta. Hac enim parabola utebatur propter sermones quos erat ei dicturus. Ait namque quomodo Deus ei concessisset, ut supplicium hostis evaderet: ipse inimicum ejus Benadab qui Deum blasphemaverat, dimisisset et propterea Deus decrevisset, ipsum quidem ab illo perimi, populum vero ab exercitus invasione consumi. Iratus vero Achab prophetam illum quidem clausum servari jussit. Confusus autem Michaeae sermonibus ad suam domum remeavit. Secundum leges vero tropologiae maxime providendum est servis Dei, ne secundum exemplum Achab regis Israel, perniciosa securitate sibi blandiantur quandiu hostis vivit ne dum se quasi victores perpetuos arbitrentur, per fraudem diaboli pacem promittentis, citius elidantur. Quia sicut tunc propheta praedicto regi pro inconsiderata pietate pronuntiavit citius justam affore ultionem, ita nunc propheticus sermo praenuntiat, si paciscamur cum diabolo, aeternam nobis
Abbreviated transcription (Latin):
recessisset ab eo÷ inuenit eũ leo. atq ꝑcussit.
S et alterũ inueniens uirũ: dix̃ ad eũ. Peu¬
te me. Q ꝑcussit eũ. ⁊ uulneraũ. ⁊ reliqͣ
orro hanc eandẽ rem. iosephus
taliter refert. Int̾ea quidã propheta
nomine micheas accedens ad unũ israhelita¬
rum: petiit ut eũ in capite pro dñi uolun
inobediens esset deo. eiusq precepto: leone
occurrente ꝑimeret᷑. Qd̃ dum illi homini
contigisset: accessit propħa rursus ad alium
ut faceret imꝑauit. Qͥ dum ꝑcussisset eũ
et eius uerticẽ cruentasset: alligato capite
accessit ad regem dicẽs ei. quod dum esset
in exercitu ꝯstitutus. accepisset a quodã tri¬
buno seruandũ captiuũ. sibiq ab eo dictũ
ut si captiuus fugeret ipse moreret᷑: quo
fugiente. is qui eũ tradiderat mortẽ ei mi¬
naretur inferre. Dũ respondente haab mor¬
tem ei ĩminere iustissimã. soluit caput: ⁊¬

Expanded text:
recessisset ab eo, invenit eum leo, atque percussit. recessisset ab eo, invenit eum leo, atque percussit. Sed et alterum conveniens virum, dixit ad eum: Percute me.  hac eadem re Josephus taliter refert: Interea quidem propheta, nomine Micheas, accedens ad unum Israelitarum, petiit ut eum in capite pro voluntate Dinobediens esset Deo, ejusque praecepto, leone occurrente, perimeretur. Quod dum illi homini contigisset, accessit propheta rursus ad alium, et idem ut faceret imperavit. Quid dum percussisset eum, et ejus verticem cruentasset alligato capite accessit ad regem, dicens ei: Quod dum esset in exercitu constitutus, accepisset a quodam tribuno servandum captivum, sibique ab eo dictum, ut si captivus fugeret, ipse moreretur. Quo fugiente, is, qui eum tradiderat, mortem ei minaretur inferre. Dum respondente Achab mortem ei imminere justissimam, solvit caput, et
Abbreviated transcription (Latin):
git deus ut confunderet fortia: ⁊ ea qͤ ñsũt.
ut ea que sũt destrueret. Tẽptabat igit᷑ anti¬
quus hostis beatũ iob: et dum sibi substanciã
eius et filios tradi a dño expeteret. ut ꝑ hoc
eius animũ subuerteret. nec tam̃ in hoc p̃ua¬
leret: ad extremũ ut in ipsũ sibi potestas da¬
retur postulauit: quo concesso quasi moxe
uictor existeret. carnẽ eus graui ulcere uul¬
nerauit. S quo uehem̃tiꝰ de ꝓspitate ĩ dolore
eum depositũ ꝑsequebatur: eo ualidius ꝑ paci¬
entiam ipsus ꝓsternebat᷑. Et paulo apostolo
datus est stimulus carnis sue angelus sathane
ut eũ colaphizaret: quatinus uirtus in infir¬
mitate ꝑficeret᷑. Tunc uir quidã de filus pro¬
pħarum dix̃ ad sociũ suũ. in sermone domini.
ꝑcute me. At ille noluit ꝑcutere. Cui ait.
Quia noliusti audire uocem dñi. ecce rece¬
des a me: ⁊ ꝑcutiet te leo. Cũq paululum

Expanded text:
git Deus, ut confunderet fortia: et ea quae non sunt, git Deus, ut confunderet fortia: et ea quae non sunt, ut ea quae sunt destrueret . » Tentabat igitur antiquus hostis beatum Job, et dum sibi substantiam ejus et filios tradi a Dejus animum subverteret, nec tamen in hoc praevaleret, ad extremum, ut in ipsum sibi potestas daretur postulavit . Quo concesso, quasi mox victor existeret, carnem ejus gravi ulcere vulneravit . Sed quo vehementius de prosperitate in dolore eum depositum persequebatur, eo validius per patientiam ipsius prosternebatur. Et Paulo apostolo « datus est stimulus carnis suae, angelus Satanae, ut eum colaphizaret , » quatenus virtus in infirmitate perficeretur. « Tunc vir quidam de filiis prophetarum dixit ad socium suum in sermone Domini: Percute me. At ille noluit percutere. Cui ait: Quia noluisti audire vocem Domini, ecce recedes a me, et percutiet te leo. Cumque paululum
Abbreviated transcription (Latin):
uincere conat᷑. Hinc est qd̾ serui regissirie
Aicerũt ei. dii montiũ sunt du eorum. ideo
suꝑauerũt nos: sed melius est ut pugnemꝰ
contra eos in cãpestrib et obtinebimꝰ eos: qr
maligni sp̃c semꝑ dolos sentientes. si i spirita¬
libus reb uincunt᷑: incorporalib bellũ pre¬
parare contendũt. Hoc qͦ diabolus. hoc ⁊ totꝰ
exxercitus eius maxime satagũt: ut animas
hominũ de suꝑnis ad ima p̾cipitẽt. qͦ facilius
eos uincere possint. Si uiderint eos celestia
desiderare: terrena ⁊ caduca ad amandũ inge¬
runt. Et si uiderint illos ꝓsperitate concessa
deo grãs agere: student ut ꝑ adu̾sa frangant᷑.
S sicut regi sirie ⁊ seruorũ eius ñ conuenit
didio cũ opere. qr ubi se superare posse confi¬
debant. ibi superati sunt: ita ⁊ princeps mor¬
tis sepe ibi uincitur cũ exercitu suo. ubi se
estimat uincere posse: qr infirma mundi ele¬

Expanded text:
vincere conatur. Hinc est quod servi regis Syriae vincere conatur. Hinc est quod servi regis Syriae dixerunt ei: « Dii montium sunt dii eorum, ideo superaverunt nos. Sed melius est ut pugnemus contra illos in campestribus, et obtinebimus eos. » Quia maligni spiritus semper dolose sentientes, si in spiritalibus rebus vincuntur, in corporalibus bellum praeparare contendunt. Hoc ergo diabolus, hoc et totus exercitus hominum de supernis ad ima praecipitent, quo facilius eos vincere possint. Si viderint eos coelestia desiderare, terrena et caduca ad amandum ingerunt. Si viderint illos prosperitate concessa Deo gratias agere, student ut per adversa frangantur. Sed sicut regis Syriae et servorum ejus non convenit dictio cum opere: quia ubi se superare posse confidebant, ibi superati sunt: ita et princeps mortis saepe ibi vincitur, cum exercitu suo, ubi se aestimat vincere posse: « Quia infirma mundi ele
Abbreviated transcription (Latin):
benadab rex sirie in equo cũ equitib fuge¬
re describit᷑: nisi qd̾ princeps oĩũ iniquorũ
uabolus. quorũ oculi sublimes sũt. siria enĩ
interp̃tatur sublimis. in equo suꝑbie sue
confidens. cũ equitib suis. scilicet om̃ibus
ab exercitu ocp̃i hoc ẽ humilib. et dm̃ tim̃¬
bus suꝑatus. in fugã uertit᷑: Et rex isrł
ꝑutit equos et currus: qr de ipso rege re¬
gum scriptũ ẽ. qd̾ currus pharaonis ⁊ exer¬
citum eius. equũ et ascensorẽ eius subm̾sit
in rubro mari: dũ nequicias spiritales cum
uiero pharaone. antiquo uidelicet hoste aqͥs
haptiseneris obfuit. humani generis
delendo peccata:
ccedens autẽ propħa ad regem isrł:
dixit ei. uade et confortare. ⁊ scito. ⁊
ide quid facias: sequenti enim anno rex si¬
intencione nũquã cessare. Qͥ licet a scĩs uiris
sepius iuncatur : tam̃ iterũ instaurat p̃lium
contra illos. Et dũi uno mͦ uincit᷑: alio statĩ

Expanded text:
Benadad rex Syriae, in equo cum equitibus fugeBenadad rex Syriae, in equo cum equitibus fugere describitur, nisi quod princeps omnium iniquorum diabolus, quorum oculi sublimes sunt Syria enim interpretatur sublimis  in equo suae superbiae confidens cum equitibus suis, scilicet omnibus ab exercitu Christi, hoc est, humilibus et Deum timentibus superatus, in fugam vertitur. Et rex Israel percutit equos et currus, quia de ipso Rege regum scriptum est, quod currus Pharaonis et exercitum ejus, equum et ascensorem ejus submersit in Rubro mari: dum nequitias spiritales cum vero Pharaone, antiquo videlicet hoste, aquis baptismatis obruit humani generis delendo peccata. « Accedens autem propheta ad regem Israel, dixit ei: Vade et confortare, et scito et vide quid facias. Sequenti enim anno rex Sytentione nunquam cessare, qui licet a sanctis viris saepius vincatur, tamen iterum instaurat praelium contra illos, et dum uno modo vincitur, alio statim
Abbreviated transcription (Latin):
quatur ignoras. Et uerũ ꝓfecto dicebat.
Nam inox inito certamine. benadab ñ uictis
aduersariis triũphans: sed ceso suo exercitu
fugiens domũ rediit. Mistice autẽ benadab
hostis isrł. significat diabolũ. oiũ bonorum
intnicũ: qui di uersos exercitus malignorũ
sp̃uum. ad subuertendũ popłm dei ꝯtrahit.
S per pueros principũ isrł uincitur: cũ
audiunt. factis implere nitunt᷑. Antiquus
hostis in fugam uertitur: om̃ĩsq suus exer¬
citus a militib xp̃i conturbatur. Qt bene
ducenti et triginta duo esse dicunt᷑: qr hi
qui utriusq testam̃ti scienciã ꝑfecte tenẽt.
et tr initatis fidẽ cũ gemina caritate dei
uidelicet et ꝓximi conseruãt. apti ꝑ omnẽ
modũ milicie sũmi regis esse cõpbant᷑:
ugit quoq madab re
sirie in equo cũ equitibus: necnon
egressus rex isrł. ꝑcassit equos ⁊ currus:
ꝑcussit sirũ plaga magna. Quid est quod

Expanded text:
quatur ignoras. Et verum profecto dicebat: quatur ignoras. Et verum profecto dicebat: Nam mox inito certamino, Benadab non victis adversariis triumphans, sed coelo suo exercitu fugiens domum rediit. Mystice autem Benadab hostis Israel significat diabolum, omnium bonorum inimicum, qui diversos exercitus malignorum spirituum ad subvertendum populum Dei contrahit. Sed per pueros principum Israel vincitur, cum quid aure audiunt, factis implere nituntur. Antiquus hostis in fugam vertitur omnisque suus exercitus a militibus Christi proturbatur. Qui bene ducenta millia et triginta duo esse dicuntur, quia hi qui utriusque testamenti scientiam perfecte tenent, et Trinitatis fidem cum gemina charitate, Dei videlicet et proximi, conservant, apti per omnem modum militiae summi Regis esse comprobantur. « Fugit quoque Benadad rex Syriae in equo cum equitibus; nec non egressus rex Israel percussit equos et currus, et percussit Syriam plaga magna, etc. » Quid est quod
Abbreviated transcription (Latin):
est enim accinctus. aliud discinctus: aliud
nonͣ cͤinctus. Accinctus nãq est: qͥ cingulo
circũdatus incedit. Discinctus qui cingulũ
nuꝑ deposuit: uerbi gracia balneũ intratu¬
rus. uel lectum ascensurus. uel ad terrã forte
tunicã induiturus. Non accinctus: qͥ nuꝑ
tunicã indutus. necdũ se addita zone circũ¬
positione muniuit. Sic ergo in expedicione
castrensi qui positus ẽ. recte accinctus nomi¬
natur: idest armis indutus. Qͥ pugna confer¬
ta uictor domũ redit. iure discinctꝰ uocatur:
qr nimirũ depositis armis. optate pacis oci¬
um gerit. Qi uero necdũ pugnare. neq se
ad certam̃ parare iam ceperat: merito non
accinctus esse dicitur. Ait ergo rex ifrł. regi
sirie głianti. quasi iam cepisset samariam
quã obsidere ceperat. ne głetur accintꝰ
eque ut discinctus: ac si aꝑte dicat. noli
głari quasi iam uictor bellici discriminis:
qui adhuc in acie postus. que uictorm se¬

Expanded text:
est enim accinctus, aliud discinctus, alius est enim accinctus, aliud discinctus, alius non accinctus. Accinctus nam quod est qui cingulo circumdatus incedit. Discinctus, qui cingulum nuper deposuit. Verbi gratia balneum intraturus, vel lectum ascensurus, vel ad terram forte tunicam induturus. Non accinctus qui nuper tunica indutus necdum se abdita zonae circumpositione munivit. Sic ergo in expeditione castrensi, qui pesitus est recte accinctus nominatur, id est armis indutus. Qui pugna confecta victor domum redit, jure discinctus vocatur: quia nimirum depositis armis optatae pacis otium gerit. Qui vero necdum pugnare, neque se ad certamen parare jam coeperat, merito non accinctus esse dicitur. Ait ergo rex Israel, regi Syriae glorianti, quasi jam cepisset Samariam, quam obsidere coeperat: « Ne glorietur accinctus, aeque ut discinctus. » Ac si aperte dicat: Noli gloriari quasi jam victor bellici discriminis, qui adhuc in acie positus, quem victoria se
Abbreviated transcription (Latin):
hunc habet sensũ. Samaria necesse est. iuxta
morẽ ciuitatũ ut haberet terrã interius. ꝓpt̃
muros. ipsis pene muris equalem: ne uideli¬
cet eos sine subsidio terre ad iacentis erectos.
creber insistente manu hostili deiceret ictus
arietis. Exxtrinsecus autẽ murorũ altitudo
longe suꝑficiẽ terre transcenderat: maxime
cum in montis uertice. ut scriptura refert fu¬
erit urbs posita ipsa. Ait ergo rex suꝑbus
obsessam terrens ciuitatẽ. quod tantã haberet
secũ exercitus multitudinẽ. ut etiã si quisq
militũ eius. unũ solũmͦ lapidem uel cespitem.
uel stipitẽ. ad construendũ contra urbem ag¬
gerem apportasset. agger exurgeret. qui su¬
ꝑficiei ciuitatis ipsius que erat intra muros
esse uideretur equalis: ita ut ex equo pugnã¬
tes contra ciuitatẽ. tela uel faces mittere pos¬
sent. Cuius temeritatẽ arrogancie. modesto
sermone ꝓpescens rex isrł. ait. Dicite ei. Ne
głetur accinctus eque. ut discinctus. Aliud

Expanded text:
Hunc habet sensum: Samaria necesse est, juxta morem civitatum ut haberet terram interius propter muros, ipsis pene muris aequalem, ne videlicet eos sine subsidio terrae adjacentis erectos, creber insistente manu hostili dejiceret ictus arietis. Extrinsecus autem murorum altitudo longe superficiem terrae transcenderat, maxime cum in montis verticem ut Scriptura refert fuerit urbs eadem posita. Ait ergo rex superbus obsessam terrens civitatem, quod tantam haberet secum exercitus multitudinem, ut etiam si quisque militum ejus, unum solummodo lapidem vel cespitem, vel stipitem ad construendum contra urbem aggerem apportasset, agger exsurgeret qui superficiei civitatis ipsius, quae erat intra muros, esse videretur aequalis, ita ut ex aequo pugnantes contra civitatem tela vel faces mittero possent. Cujus temeritatem arrogantiae modesto sermone compescens rex Israel ait: « Dicite ei: ne glorietur accinctus aeque ut discinctus. » Aliud
Abbreviated transcription (Latin):
hanc uineã dare nolenti. idest xͦ phariseo¬
rum suꝑsticionib non consencienti: impia
uxor ihe zabel. hoc est sinagoga iudeorũ.
machinata est mortẽ. Int̾p̾tatur enĩ iheza¬
bel cohabitatrix: siue fluxus uantꝰ. Quod
bene conuenit sinagoge. que habitare ui¬
debatur in domo dñi: s ꝑ uana desideria
uanitatis defluebat:
isit ergo iherabel litteras ad maio¬
res natu. et ad optimates qui erant
in ciutate: ut subintroductis falsis testib
testimoniũ falsum contra naboth ponerẽt.
quod benedixrisset dm̃ et regem: et sic eductũ
de ciuitate lapidarẽt ut moreret᷑: cũ sina¬
goga per pontifices scribas et phariseos. medi¬
tata est mortẽ xp̃i. De qua ita scriptũ est. ĩ
euuangelio. Principes autẽ sacerdotũ. ⁊ om¬
ne conciliũ querebant falsũ testimoniũ ꝯͣ

Expanded text:
hanc vineam dare nolenti, id est Christo Pharisaeohanc vineam dare nolenti, id est Christo Pharisaeorum superstitionibus non consentienti, impia uxor Jezabel, hoc est Synagoga Judaeorum machinata est mortem. Interpretatur enim Jezabel cohabitatrix, sive fluxus vanus, quod bene convenit Synagogae, quae habitare videbatur in domo Domini, sed per varia desideria vanitatis defluebat. Misit ergo Jezabel litteras ad majores natu, et ad optimates qui erant in civitate, ut, subintroductis falsis testibus, testimonium falsum contra Naboth ponerent, quod benedixisset Deum et regem; et sic eductum de civitate lapidarent ut moreretur, cum Synagoga per pontifices, Scribas et Pharisaeos meditata est mortem Christi. De qua item scriptum est in Evangelio: « Principes autem sacerdotum et omne concilium qu
Abbreviated transcription (Latin):
loquitur: ad extremũ inferẽs. uinea dñi
sabbaoth : domus isrł est. Et in psalmõ. ui¬
neam inquit de egipto tͣnstulisti: eiecisti
gentes. et plantasti eam. Cui sepem circũde¬
dit ut in euuangłio legitur: idest uel mu¬
rum urbis. uel angłorũ auxilia. Et fodit
in ea torcular. aut altare: aut illa torcu¬
laria quorũ etiã tres psalmi titulo p̾no¬
tantur: idest octauus et octogesimꝰ. ⁊ octo¬
gesimus sextus. Et edificauit turrĩ. haut
dubiũ quin tẽplũ: de quo dicit᷑ ꝑ micheã.
et tu turris nebulosa filia sion. Et locaũ
eam agricolis: quos alibi uinee oꝑarios
appellauit. uel colonos. Hanc uineã concu¬
piuit haab. qui int̃p̃tat᷑ fr̾ patris. populus
uidelicet iudaicus. de quo xp̃e carnẽ assu¬
mere dignatũs ẽ. ut fecisset in ea hortum
debuit. ibi fragilia queq dogmata ꝑ phari¬
saicam suꝑsticionẽ tͣnsplantaret. S naboth

Expanded text:
loquitur, ad extremum inferens: « Vinea Domini loquitur, ad extremum inferens: « Vinea Domini sabaoth, domus Israel est . » Et in Psalmo: « Vineam, inquit, de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes, et plantasti eam . » Cui sepem circumdedit, » ut in Evangelio legitur , id est, vel murum urbis, vel angelorum auxilia. « Et fodit in ea torcular , » aut altare, aut illa torcularia quorum et tres Psalmi titulo praenotantur, id est, octavus et octogesimus, et octogesimus sextus. « Et aedificavit turrem , » haud dubium templum de quo dicitur per Michaeam: « Et tu, turris nebulosa, filia Sion . » « Et locavit eam agricolis . » Quos alibi vineae operarios appellavit vel colonos. Hanc vineam concupivit Achab, qui interpretatur frater patris: populus videlicet Judaicus, de quo Christus carnem assumere dignatus est; « ut fecisset in ea hortum debuit, ibi fragilia quaeque dogmata per Pharisaicam superstitionem transplantaret. Sed Naboth
Abbreviated transcription (Latin):
tera. Harrat scriptura qd̾ haab rex concu¬
piuerit uineã naboth iherrahelite qͥ erat
in iehrrahel. iuxta palaciũ regis: ut face¬
ret sibi hortũ holerũ. Quo nolente eã illi
dare. per consiliũ impiissime uxoris eius
uidelicet regine ihezabel. idem naboth
subintroductis falsis testib. lapidatus est
et mortuus: eiusq uinea direpta a rege
et possessa ẽ. Quis gͦ iste naboth iherra¬
helita fuerit. et que eius uinea: ꝯsideremꝰ
Int̃p̃tat᷑ gͦ naboth conspicuus. siue sessio:
ihetrahes honestas dei. siue sem̃ dei. Et
quẽ melius honestatẽ uel sem̃ d̾i dicere
possumꝰ. quã filium dei: qui ẽ splendor
głe. ⁊ figura substancie eius: quẽ ꝯstitu¬
it deus heredẽ uniu̾sor̃. ꝑ quẽ fecit ⁊ scła
Ad quem psalmista dep̃cans ait. Qͥ sedes
suꝑ cherubin appare: coram effraim benia-¬
min ⁊ manasse. Excita potenciã tuã ⁊ ueni:
ut saluos facias nos. Iste naboth habuit ui¬
neam: de qua ysaias plenissime ꝑ canticũ

Expanded text:
a. Narrat Scriptura quod Achab rex concupiverit vineam Naboth Jezraelitae, quae erat in Jezrael juxta palatium regis, ut faceret ibi in ea hortum olerum. Quo nolente eam illi dare, per consilium impiissimae uxoris ejus, videlicet reginae Jezabel, idem Naboth, subintroductis falsis testibus, lapidatus est, et mortuus, ejusque vinea direpta a rege et possessa est. Quis ergo iste Naboth Jezraelita fuerit, et quae ejus vinea consideremus. Interpretatur ergo Naboth conspicuus, sive possessio; Jezrael, honestas Dei, sive semen Dei. Et quem melius honestatem, vel semen Dei dicere possumus, quam Filium Dei, qui est splendor gloriae et figura substantiae ejus, quem constituit Deus haeredem universorum, per quem fecit et saecula. Ad quem Psalmista deprecans, ait: « Qui sedes super cherubim, appare coram Ephraim, Benjamin et Manasse, excita potentiam tuam et veni, ut salvos facias nos . » Iste Naboth habuit vineam, de qua Isaias plenissime per canticum
Abbreviated transcription (Latin):
nes. et dedit popło. ⁊ comederũt: cũ popłs
xp̃ianus carnalia desideria mactãs. totũ exer¬
citiũ suũ in opus euuangłizandi conuertit.
unde sufficientẽ pastũ auditorib suis p̾be¬
re possit. Ipse uero sequit᷑ nr̃m heliã. ⁊ mi¬
nistrat ei: qr uestigia eius sequẽs. hoc ẽ man¬
data illius fideliter obseruãs : ministeriũ ei
bonorũ oꝑum ꝯdigne exhibere satagit:
et triginta duos reges secũ. ⁊ equos ⁊ currꝰ:
et ascendẽs pugnabat contra samariã. et
obsidebat eam: ⁊ cet̾a. Quod benadab rex¬

Expanded text:
nes et dedit populo, et comederunt. » Cum populus nes et dedit populo, et comederunt. » Cum populus christianus carnalia desideria mactans, totum exercitum suum in opus evangelizando convertit, unde sufficientem pastum auditoribus suis praebere possit. Ipse vero sequitur nostrum Eliam et ministrat ei, qui vestigia ejus sequens, hoc est, mandata illius fideliter observans, ministerium ei bonorum operum condigne exhibere satagit. et triginta et duos reges secum et equos et currus, et ascendens pugnabat contra Samariam et obsidebat eam,
Abbreviated transcription (Latin):
rofectus. ergo inde helias. repperit
heliseũ filiũ saphat arantẽ duodeci
iugis boum: cũ redẽptor ñr descendens
de celo. diuino iudicio ad quisiuit populũ
adhuc terrenis oꝑib in hiantẽ. In qͦ salutẽ
fecit: cũ eũ ad fidem conuertit. Helias enim int̾p̃tat᷑
ut iam diximꝰ dñs deus: saphat iudicantis.
bobus cucurrit post heliam et ait. osculor
oro te patrẽ meũ et matrẽ meã et sequar te:
qr more ut electorũ chorus audiuit loquen¬
tem per euuangłm dñm. qui ñ renuncia¬
uerit om̃ib que possidet non potest meus
esse discipłs. statim cessauit terrenis lucris
inhiare. scłarib desideriis deseruire. totũ se
contulit ad seruiciũ xp̃i: nec tam̃ aliis uer¬
bum uite p̃dicare desiuit. Hoc est enĩ oscu¬
lari patrẽ ⁊ matrẽ : cũ quoscũq possit. siue
de iudeis. siue de gentib sermone uelle cor¬
rigere. Tulit itaq heliseus par boum. et
mactauit illud. in aratro boum cocxit car¬

Expanded text:
rofectus Elias reperit Elisaeum, filium Saphat, arantem in duodecim jugis boum, cum Redemptor noster descendens de coelo, divino judicio acquisivit populum adhuc terrenis operibus inhiantem, in quo salutem fecit, cum eum ad fidem convertit. Elias enim interpretatur ut jam diximus Dominus Deus: Saphat, judicantis: bobus, cucurrit post Eliam et ait: Osculer, oro te, patrem meum et matrem meam, et sic sequar te. » Quia mox ut electorum chorus audivit loquentem per Evangelium Dominum: « Qui non renuntiaverit omnibus quae possidet, non potest meus esse discipulus , » statim cessavit terrenis lucris inhiare, saecularibus desideriis deservire. Totum se contulit ad servitium Christi, nec tamen aliis verbum vitae praedicare desinit. Hoc enim osculari patrem et matrem cum quoscunque possit, sive de Judaeis, sive de gentibus velle sermone corrigere. « Tulit itaque Elisaeus par boum et mactavit illud, et in aratro boum coxit car
Abbreviated transcription (Latin):
minis eiꝰ conuenit: qͥa nabal int̾ptatur
demens uel insipiens ut abigail ait ad
tionis expetentẽ respuentes dicentes.
hunc aut̃ nescimꝰ unde sit: nos aut̃ dis¬
cipłi moysi sumꝰ. Abiaga uͦ mulier pru¬
dentissima & speciosa: typũ habuit plebis
illiꝰ que ex uideis adfidẽ conuersa deo pla¬
cere meruit. Int̾prtatur nãq pacͥs mei
exultatio. Unde & dñis. Conficeor tͥ pater
celi & terre qͥ absconditi ħ sapientib & pru¬

Expanded text:
minis Nabal convenit, qui interpretatur minis Nabal convenit, qui interpretatur demens vel insipiens, ut Abigail ait ad tionis expetentem, respuerunt, dicentes: « Hunc autem nescimus unde sit. Nos autem discipuli Moysi sumus . » Abigail vero mulier prudentissima et speciosa typum habuit plebis illius, qui ex Judaeis ad fidem conversi, Deo placere meruerunt. Interpretatur namque, patris mei exsultatio. Unde et Dominus: « Confitebor tibi, Pater coeli et terra
Abbreviated transcription (Latin):
peuslit cor suii &e reliqͣ. facta quippe p̃positor¬
ut dixi lingue gladio ferienda ñ st̃. etiã
cũ rep̃hendenda recte iudicant. Siquid uͦ
contra eos uł unminimis lingua labitur.
necesse ẽ ut pafflictionẽ penitentie coni¬
priniat᷑: quatinꝰ ad semeripsũ redeat. &
cũ p̃posite potestati deliquerit. eiꝰ contra
se iudiciũ aqͦ sibi p̃lata ẽ ꝑ horrescat.
Nã cũ inp̾sitos delinqͥmꝰ eĩ ordinationi
qͥ eos nob̾ p̾culerat obiuamꝰ. Unde moy¬
ses quoq cũ contra se & aaron conqueri
popłm cognouissent ait. Nlos enĩ qͥd sumꝰ
Irat autem uir quispia insolitudine
Sinaon. & possessio eiꝰ incarmelo. Et cet̾a
Hystoria hec: nusticii ut qͥbusdam
iudetur potest hab̾e intellectĩ. Nabal
enuĩ uir dur̃ & pessimꝰ & malitiosus potest
tenere figura ppłi uideoꝵ: quoꝵ ũ nulli
una fellis & amaritudinis botro debriati.
stulti facti sunt. Qd̃ bene int̾p̃tationi no¬

Expanded text:
percussit cor suum, » etc. Facta quippe praepositorpercussit cor suum, » etc. Facta quippe praepositorum oris gladio ferienda non sunt, etiam cum reprehendenda recte judicantur. Si quid vero contra eos vel in minimis lingua labitur, necesse est ut per afflictionem poenitentiae comprematur, quatenus ad semetipsum redeat. Et cum quis praepositae potestati deliquerit, ejus contra se judicium, a quo sibi praelata est, perhorrescat. Nam cum in praepositos delinquis, ejus ordinationi, qui eos nobis praetulit, obviamus. Unde Moses, cum contra se, et Aaron conqueri populum cognovisset, ait: Nos enim quid sumus? Erat autem vir quispiam in solitudine Maon, et possessio ejus in Carmelo, » etc. Historia haec mysticum, ut quibusdam videtur, potest habere intellectum. Nabal enim vir durus, et pessimus, et malitiosus, potest tenere figuram populi Judaeorum quorum nonnulli uva fellis atque amaritudinis botro inebriati, stolidi facti sunt » : quibus bene interpretatio no
Abbreviated transcription (Latin):
iud. nͥ boni subditi designantur. Sauli
enĩuentrẽ porgare ẽ. prauos p̃positos
concedeptã incorde malitiam usq ad
oꝑa nuseri odoris extendere. & cogitata
apud se noxia factis ex terioribus ere¬
quendo moustrare. Quor facta licet sint
teterrima ab humilib subditis oris
gladio ferienda ñst̃: etiã cũ recte repre¬
hendenda uidicantur. Unde dauid fe¬
rire metuit: qͥa pie subditoꝵ mentes ab
omini se peste obtrectationis abstinentes
p̃positor uitã nullo lingue gladio per¬
cutiunt: etiã cũ de inꝑfectione rep̃hen¬
dunt. Qui & si quando ꝓpt̃ infirmitatẽ
sese abstinere uix possut ut extrema
queda atq ex teriora p̃positoꝵ mala re
quasi orã clamidis silenter incidunt.
Qui uidelicet dũ p̃late diguitati saltem
innoxie & latent̾ derogant. quasi regis
suꝑpositi uestẽ fedant. S tam̃ ad semet¬
ipsos redeunt: seq uehemĩtissime uił de te¬
niussima uerbi laceratione rephendunt.
Unde & bene illic scͥptũ est. Post hec daius

Expanded text:
id, nisi boni subditi designantur? Sauli enim ventrem purgare est pravos praepositos conceptam in corde malitiam, usque ad operam miseri odoris extendere, et cogitata apud se noxia, factis exterioribus exsequendo monstrare. Quorum facta, licet sint teterrima, ab humilibus subditis, oris gladio ferienda non sunt, etiam cum recte reprehendenda judicantur. Unde Darire metuit, quia piae subditorum mentes ab omni se peste obtrectationis abstinentes, praepositorum vitam nullo linguae gladio percutiunt, etiam cum de imperfectione reprehendunt. Qui etsi quando pro infirmitate sese abstinere vix possunt, ut extrema quaedam atque exteriora praepositorum mala, quasi oram chlamidis silenter incidunt; quia videlicet dum praelatae dignitati saltem innoxie et latenter dsuperpositi vestem foedant. Sed tamen ad semetipsos redeunt, seque vehementissime, vel de tenuissima verbi laceratione, reprehendunt. Unde et bene illic scriptum est: « Post haec David
Abbreviated transcription (Latin):
quisquã demanu mea. Sicut fasciculus
unꝰ quib libet uincłis alligat᷑. ita omis
scor cetus uua eadẽq fide. spe ⁊ caritate
ad inuicẽ constringit᷑ uno diuine pro¬
tectionis mnunimine circundat᷑. Patet
sine sensus. qͥa anima dauid ꝑsequen¬
tib licet hostib custodita semꝑ fuit
insorte uiuentiũ porro inimici eiꝰ
insistentib sibi aduersitatib sic̃ lapis
funda circumactus. sic instabili motu
ꝑturbandi. & suis essent expellendi de
finib: uł etiam ab humanis reb aufe¬

Expanded text:
quisquam de manu mea . » Sicut fasciculus quisquam de manu mea . » Sicut fasciculus unus, quibuslibet vinculis alligatur: ita omnis sanctorum coetus, una eademque fide, spe et charitate ad invicem constringitur, uno divinae protectionis munimine circumdatur. Patet sane sensus: quia anima David a persequentibus licet hostibus custodita semper fuit in sorte viventium. Porro inimici ejus insistentibus sibi adversitatibus, sicut lapis funda circumactus, sic instabili motu perturbandi, et suis essent expellendi de finibus, vel etiam ab humanis reb
Abbreviated transcription (Latin):
coangustant᷑: ut his ad moniti artiꝰ as
uiuicẽ mutua caritate couectant᷑. co¬
adiuiati ad inuicẽ manu siu redip¬
toris in ꝑpetuũ conseruent᷑. At uͦ reꝓbi
quanto latiꝰ in hac uita uoluptatib ꝓp̾is
uelut liberi dimittunt᷑. tanto longiꝰ in
futuro adiuine iusionis gła ꝓicuintur
ut de eis merito dicatur Et qͥdẽ ipsi de
nmu tua expulsi st̃. Mire aut̃ omni¬
potentẽ ꝓot uidentiã descͥbit suꝑni pro¬
xtoris cũ dicit. animã uiri sc̃i quasi infas¬
ciculo iuuentiũ apud eũ esse custoditã.
Sicut enĩ farillimũ ẽ culibet fascicłm
lierbe uł feui sua manu retentũ con¬
seruare: ita uirtꝰ dñi & saluatoris nr̃i om¬
nes ꝑorbẽ electos abinitio usq adfinem
scłi. neqͥs exeis ulla ratione ꝑeat sine la¬
bore conseruat. iuxta qđ ipse ineygło
subfigura ouiũ de eis loquens. & secun¬
tur me inqͥt. & ego uitã et̾nam do eis.
& ñ ꝑibunt inet̃num: & ñ rapiet eas

Expanded text:
coangustantur, ut his admoniti arctius se coangustantur, ut his admoniti arctius se ad invicem mutua charitate connectant, coadunati ad invicem manu sui Redemptoris in perpetuum conserventur. At vero reprobi quanto latius in hac vita voluptatibus propriis, velut liberi, dimittuntur, tanto longius in futuro a divinae visionis gloria projiciuntur, ut de eis merito dicatur: « Et quidem ipsi de manu tua expulsi sunt . » Mire autem omnipotentem providentiam describit superni pectoris, cum dicit animam viri sciculo viventium apud Deum esse custoditam. Sicut enim facillimum est cuilibet fasciculum herbae, vel feni sua manu retentum conservare: ita virtus Domini et Salvatoris nostri, omnes per orbem electos, ab initio usque ad finem saeculi, ne quis ex eis ulla ratione pereat, sine labore conservat. Juxta quod ipse in Evangelio, sub figura ovium, de eis loquens: « Et sequuntur me, inquit, et ego vitam aeternam do eis, et non peribunt in aeternum. Non rapiet eas
Abbreviated transcription (Latin):
& apłis ꝓsalute ppłi iudeoꝵ de p̃cans da¬
uid uidelicet dñs nr acceptabilẽ bono
oꝑũ oblationẽ & pie deuotionis optulit
quã ille post mortẽ uiri sui qͥ demens
iustuticia sua perut. ascunt inconui¬
giũ: & erhibuit sibi sponsã ñ habentẽ
maculã aut rugã. Quod aut̃ idẽ nabal
pulit. decalogũ legis transgreiliendo
inergło lapsus ẽ. atq inpeccato suo
iuortuus est. Sequitur.
Lalliqñ homo ꝑsequens te. & quesiert
anuã tuã. erit anima dña mei custo¬
dita quasi infascło uiuentiũ apuddo¬
minũ dm̃ tuũ: porro anima ininu
ustoꝵ areꝓbor sorte disce̾nit. hor
tes: ut reꝓbor econtra spũali morte p̾oc¬
cupatas insinuet: uirta illud ꝓpħe. Ani¬
ma que peccauerit ipsa morietur. hos
facło fasciculo. illos lapidi funde assimila
fasciculus enĩ constringitur ut integes
uaneat. & conseruet᷑. lapis infunda ex¬
pelictus ponit. ut abiciat᷑. Sic & enĩ sic ni
hoc scło electi pressuris tribulationum

Expanded text:
deprecans David, videlicet Dominus noster, acceptabilem bonorum operum oblationem et piae devotionis obtulit: quam ille post mortem viri sui, qui demens in stultitia sua periit, ascivit in conjugium: et exhibuit sibi sponsam non habentem maculam aut rugam. Quod autem idem Nabal pulit, decalogum legis transgrediendo, in Evangelio lapsus est, atque in peccato suo mortuus est . » Sequitur: aliquando homo persequens te, quaerens animam tuam, erit anima Domini mei custodita, quasi in fasciculo viventium apud Dominum Deum tuum. Porro anima inimicjustorum a reproborum sorte discernit. Horum tes, ut illorum e contrario spiritali morte praeoccupatas insinuet, juxta illud prophetae: « Anima quae peccaverit, ipsa morietur . » Hos fasciculo, illos lapidi fundae assimilat. Fasciculus enim constringitur, ut integer maneat et conservetur. Lapis in funda expeditus ponitur, ut abjiciatur. Sic etenim, sic in hoc saeculo electi pressuris tribulationum
Abbreviated transcription (Latin):
cũ persequendũ dauid saul appeceret:
ingressus ẽ dauid inspelunca & ibi late¬
bat. S rex in ꝓuisus exceptꝰ insidus. qđ
inuocuo moliebat᷑ incidebat. Scͥptũ ẽ
enĩ. Qui fodit foueã ꝓx imo suo. ipse in¬
cidet mneam. Dauid aut̃ bona ꝓ malis
retͥbuens inuicũ ñ occidit. s ꝓ testimo
nio facti orã clamilis regie amputans
abstulit. cũ facilius esset se exceptũ
insidus ad uersariũ ꝑde magis quã
fallere. Quid gͦ ẽ qđ iste fugiens a fa¬
cie saul inspelunca la tuit: Quare
aut̃ latuit. nͥ ut occultaret᷑ & ñ inue¬
niretur. Quid ẽ contegi spelunca. nͥ con¬
tegi t̾ra: Qui enĩ inspelunca ẽ a terra
cultabat ne a uideis inueniretur d̾s.

Expanded text:
cum persequendum David Saul appeteret, ingessus est David in speluncam, et ibi latebat. Sed et rex improvisis exceptus insidiis, quod innocuo moliebatur, inciderat; scriptum est enim, qui fodit foveam proximo suo, ipse incidet in eam. David autem bona pro malis retribuens, inimicum non occidit, sed pro tesnio facti, oram regiae chlamydis amputans abstulit. Cum utique facilius esset exceptum insidiis adversarium perdere magis quam fallere. Quid ergo est quod iste fugiens a facie Saul in spelunca latuit? Quare autem latuit, nisi, ut occultaretur et non inveniretur? Quid est contegi spelunca, nisi contegi terra? Qui enim fugit in speluncam cultabat, ne a Judaeis inveniretur Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
occultatꝰ antro hab̾et in potestate. serua¬
re potiꝰ quã occidẽ maluit. Ita &. rp̃e
dii eẽt inspeluncã carnis. ꝑ secutorem
ppłm inpotestate habuit. & ñ occidit.
eos. Tantũ mͦ deiq d auid suminitatẽ
elauudis ei silent̾ abscidit. ut ostenłet
secutione sua uacua sede us imperio
reliquisse. Clamidis enĩ abscisio. regiu
ẽ amputatio. hoc etiã alio loco ide saul
cũ per inobedientiã peccasset ostendit.
llam cũ ueniã p̃caret᷑ & rogaret sanui¬
helem ut reuerteret᷑ cũ illo adplacan¬
dũ dñ &e nolusset. atq conuertens
facien suã abiret: tenuit saul penulã
uestim̃ti eiꝰ & disrupit eam. Et dixit
srł de manu tua hodie. & dabit illud
prinio tuo: & diuidetur isrł induos
pplos. Ergo israheł ꝑsonã figurate gere¬
pro ut doctores ex posuert diges¬
limus: nunc breuit᷑ replicamꝰ. dais
Persecutionẽ saulis declinans: inspe¬
auidoꝵ cordib recessit. Saul cũ uentrem

Expanded text:
occultatus antro haberet in potestatem, servaoccultatus antro haberet in potestatem, servare potius quam occidere maluit. Ita et Christus dum esset in spelunca, carni persecutorem populum in potestate habuit, et non occidit. eos. Tantum denique David summitatem chlamydis ejus silenter abscidit, ut ostenderesecutione sua vacuos sede vel imperio reliquisse. 7. Chlamydis enim abscisio regni est amputatio: hoc etiam alio loco idem Saul, cum per inobedientiam peccasset, ostendit. Nam cum veniam precaretur, rogaretque Samuelem ut reverteretur cum illo ad placandum Deum, et noluisset, atque, convertens faciem suam, abiisset, tenuit Saul pinnulam vestimenti ejus, et disrupit eam. 8. Et dixit m Israel 525 de manu tua hodie, et dabit illud proximo tuo, et dividetur Israel in duo. Populi ergo Israel personam figurate gereffuse superius prout doctores exposuerunt, digessimus, nunc breviter replicabimus. David persecutionem Saulis declinans in spea Judaeorum cordibus recessit. Saul cum ventrem
Abbreviated transcription (Latin):
tanꝗͣ spelunce abdito contege bat. Illi
ergo ñ cognoscentes dm̃n ꝑ secuti sunt
hominẽ. nec mori potuit nͥ in ho¬
mine. nec crucifigi potut nͥ inho¬
mine qr nec teneri potuit nͥ in ho¬
nine. Opposuit gͦ male querentib
terrã. seruauit deitatẽ bene queren¬
tib uitã. Fugit gͦ scđm carnẽ inspelũ¬
cam afacie saul: quia passus ẽ usq ade¬
o se occultans iudeis ut moreret᷑. Sed
quare usq ad mortẽ uoluit ẽẽ paties
Ut fugeret a facie saul inspeluncã
Et euĩ spelunca inferior pars terre
potest accipi. Et certe qđ manifestũ
to positũ ẽ. qd̾ erat excisũ inpetra
Hoc gͦ monũtũ spelunca erat. illus
neret᷑ inspeluncã. S qͥd ẽ qđ saulper¬
securor adpurgandũ uentrẽ speluns.
ingreditur uͥ quod uidei inconceptam
xp̃m mentis malitiã quasi odorẽ feri¬
duni emiserunt. & cogitata apud se
noxiã factis deteriorib dũ xp̃m peri¬
munt. ostendert: S tam̃ daiud sau¬
lem occide noluit. & cũ eũ inabdito

Expanded text:
to speluncae abdito contegebat. Illi ergo non cognoscentes Deum persecuti sunt hominem. Nec mori potuit nisi in homine, nec crucifigi potuit, nisi in homine, quia nec teneri potuit nisi in homine. Opposuit ergo male quaerentibus, terram, servavit betibus Deum. Fugit ergo secundum carnem in speluncam a facie Saul, quia passus est: usque adeo se occultans Judaeis ut moreretur. Sed quare usque ad mortem voluit esse patiens ut fugeret a facie Saul in speluncam? Etenim spelunca inferior pars terrae potest accipi, et certe quod manifestum nto positum est, quod erat excisum in petra. Hoc autem monumentum spelunca erat, quo funeretur in speluncam. Sed quid est quod Saul persecutor ad purgandum ventrem speluncam ingreditur? nisi quod Judaei in Christum conceptam mentis malitiam, quasi odorem fetidum emiserunt: et cogitata apud se noxia, factis deterioribus, dum Christum perimunt, ostenderunt. Sed tamen David Saulem occidere noluit, et cum in abdito
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dictus rex eiectis ydolis de terra necnon
phitonib ⁊ ariolis. ⁊ omĩb ĩmundiciis
atq ab hominacionib ab latis. ĩ octauo¬
decimo anno regni sui dño phase celeberri-¬
mum fecisse legitur: moraliter docet nos
ut purgemus primũ terrã cordis nr̃i ab
om̃ibus uiciis. et mundemꝰ actus nrõs ab
om̃i inquinam̃to peccatorũ. ⁊ ab operib
mortuis. ut seruire possimꝰ deo uiuenti:
sicq gratũ dño celebremꝰ pascha: non utiq
in ferm̃to malicie ⁊ nequicie: s in arimis
sinceritatis et ueritatis. Scd̾m allegoriam
autẽ. iosias iste tipũ tenet dñi saluatoris.
Qi salus ⁊ fortitudo dñi merito dicitur:
quia ipse est de quo propħa dicit. Dñs¬
fortis: dñs potens in prelio. Et alibi. Ipse
enim saluũ faciet popłm suũ. a peccatis eo¬
rum. Ipse quidem zelo dei mundat tram
iohannes ait. Cinus uentilabrũ in manu eiꝰ:
et purgabit aream suã. De quo ⁊ malachias
dicit. Ecce uenit dicit dñs exercituũ. Qͥs

Expanded text:
praedictus rex ejectis idolis de terra, nec non phitonibus et ariolis et omnibus immunditiis atque abominationibus ablatis, in octavo anno regni sui Domino Phase celeberrimum fecissut purgemus primum terram cordis nostri ab omnibus vitiis et mundemus actus nostros ab omni inquinamento peccatorum, et ab operibus mortuis, ut servire possimus Deo viventi. Sicque gratum Domino celebramus pascha « non utique in fermento malitiae et nequitiae, sed in azymis sinceritatis et veritatis . » Secundum allegoriam autem Josias iste typum tenet Domini Salvatoris qui salus et fortitudo Domini merito dicitur, quia ipse est de quo Scripfortis, Dominus potens in praelio , » et alibi: « Ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum . » Ipse quidem zelo Dei mundat terraJoannes ait: « Cujus ventilabrum in manu sua, et purgabit aream suam ; » de quo et Malachias dicit: « Ecce venit, dicit Dominus exercituum: Et quis
Abbreviated transcription (Latin):
rebant: sed etiã semet ipsos per errorem
ydolatrie in potestatẽ demonũ tradider̃t:
qui iusto dei iudicio simul cũ altari quod
ydolis fabricauerãt dissipandi erãt: Mistice
autẽ significat om̃s qui diaboli seruicio mã¬
cipati. uitã sacrilegam tẽporalit sincerãt
eternis cruciatib consum̃dos: deo illis retri¬
buente scd̾m propria merita oꝑum illorũ
euersusq est iosias ihrłm:¬

Expanded text:
rebant, sed etiam semetipsos per errorem rebant, sed etiam semetipsos per errorem idololatriae in potestatem daemonum tradiderunt: qui justo Dei judicio simul cum altare, quod idolis fabricaverant, dissipandi erant. Mystice autem significant omnes, qui diaboli servitio mancipati, vitam sacrilegam temporaliter finierant, aeternis cruciatibus consumendos, Deo illis retribuente secundum propria merita operum illorum. Reversusque est Josias H
Abbreviated transcription (Latin):
Nam si fructus penitencie dignos faceret.
satageret ante omĩa. ut ydola que edifica¬
uerat de ciuitate sca tollerent᷑: et non in
scandalũ stultorũ. que ipse cũ esset sapientis¬
simus erronea fecerat: quasi sapient̃ et
recte facta relinqueret. Meminit supra
et huius loci scriptura. dicẽs. Tũc edificaũ
salomon chamos ydolũ moab in monte
qui est contra ihrłm: et moloch ydolum¬
filiorũ amon. Nec uideri contrariũ debet.
quod ibi mons in quo facta sũt ydola ꝯtra
qr nimirũ in tanta erat urbis uicima posi¬
tus. ut ad ipsam ꝑtinere. ⁊ ipsam qͦ sordib
que in eo congregabant᷑ attaminare uidere¬
que erant in monte: misitq ⁊ tulit ossa
de sepulchris. et ꝯbussit ea suꝑ altare. ⁊ pol-¬
luit illud. Cur autẽ iosias ossa mortuorũ
concremari iussit super altare. nisi ut os¬
tenderet qd̃ ꝓphana fuer̃t eorũ sacrificia:
et non solũ pecudũ hostias demoniis offe¬

Expanded text:
Nam si fructus poenitentiae dignos faceret, Nam si fructus poenitentiae dignos faceret, satageret ante omnia, ut idola quae aedificaverat, de civitate sancta tollerentur; et non in scandalum stultorum, quae ipse, cum fuisset sapientissimus, erronea fecerat, quasi sapienter ac recte facta relinqueret. Meminit supra et hujus loci Scriptura, dicens: Tunc aedificavit Salomon fanum Chamos idolo Moab, in monte qui est contra Jerusalem, et Moloch filiorum Ammon. Nec videri debet contrarium, quod ibi mons, in quo facta sunt haec idola,quia nimirum in tanta erat urbis vicinia positus, ut ad ipsam pertinere, et ipsam quoque sordibus, quae in eo congregabantur, attaminare viderequae erant in monte; misitque et tulit ossa de sepulcris et combussit ea super altare, et polluit illud. » Cur autem Josias ossa mortuorum concremari jussit super altare, nisi ut ostenderet, quod profana fuerunt eorum sacrificia? et non solum pecudum hostias daemoniis offe