comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtin&. Psalmꝰ ergo spũalis est : tympanũ carnale
Ergo plebs dĩ congregatio dĩ. accipite psalmũ
& date tympanũ. Accipite spũalia. & date car¬
nalia. Hoc est quod uos & ad illã mensã beati
martyxis exhortati sumus. ut accipientes spi¬
ritualia daretis carnalia. Hȩc enĩ quȩ extra¬
huntur ad tẽpus ad reficienda corpora. uel
uiuorũ uł mortuorũ. necessaria sunt. sed tẽ¬
pͥore pretereunti. Nũ quid post iudicium dĩ
istã fabricã incelũ leuabimus : Sine his tam̃
hoc tẽpore agere quȩ ad possidendũ caelum
ꝑtinent: non poterimus. Si ergo auidi estis
in sp̃ualib accipiendis.: deuoti estote in carua¬
libus erogandis. Accipite psalmũ & date tẏm¬
panũ. Exigitis uocẽ nrãm reddite manus
ur̃as. Psalteriũ iocundũ cũ cithara. Mimini
nos aliquando differentiã psalteru & cytbarȩ
intimasse caritati ur̃ȩ. Studiosi qui meminer̃

Expanded text:
pertinet. Psalmus ergo spiritualis est, tympanum carnale. pertinet. Psalmus ergo spiritualis est, tympanum carnale. Ergo plebs Dei, congregatio Dei, «accipite psalmum, et date tympanum:» accipite spiritualia, et date carnalia. Hoc est quod vos et ad illam mensam beati Martyris exhortati sumus, ut accipientes spiritualia, daretis carnalia. Haec enim quae exstruuntur ad tempus, ad recipienda corpora vel vivorum vel mortuorum necessaria sunt, sed tempore praetereunti. Numquid post judicium Dei istas fabricas in coelum levabimus? Sine his tamen hoc tempore agere quae ad possidendum coelum pertinent non poterimus. Si ergo avidi estis in spiritualibus accipiendis, devoti estote in carnalibus erogandis. «Accipite psalmum, et date tympanum:» accipite vocem nostram, reddite manus vestras. 5. «Psalterium jucundum cum cithara.» Memini nos aliquando differentiam psalterii et citharae intimasse Charitati vestrae: studiosi qui meminerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Uos qui congregati estis hodie.
uos hodie asaph dñi. siquidem
uob̾canit᷑ psalmus ipsi a saph:
exultate dõ adiutori nostro.
Exultant alii cirtasuos dños.
exultant alii deceptori suo:
excultate uos adiutori ur̃o. Ex ultant alii dõ
suo. uentri suo. exultate uos dõ ur̃o. adiutori
ur̃o. lubilate dõ iacob: quia & uos ꝑtinetis ad
iacob Imino & uosestis iacob. minor populus:
cui seruit maior. lubilate dõ iacob. Quicquid
uerbis explicare non poteritis: non ideo tamen
ab exultatione cessetis. Quod poteritis explica¬
re clamate. quod non potestis iubilate. Et¬
enĩ ex abundantia gaudiorũ. cui uerba non¬
panũ. Accipite & date. Quid accipite: Quid
date : Accipite psalmũ. & date tympanum.
Dicit quodã loco apostolus paulus. reprehendens
& dolens quod nemo illi communicauerit: in
ratione dati & accepti. Quid est in ratione
dati & accepti. nisi quod alio loco aꝑte expo
est quod tympanũ qđ de corio fit. ad carnem

Expanded text:
Vos qui congregati estis hodie, vos hodie Asaph Domini, si quidem vobis canitur Psalmus, ipsi Asaph, «Exsultate Deo adjutori nostro.» Exsultant alii circo, vos Deo: exsultant alii deceptori suo; exsultate vos adjutori vestro: exsultant alii Deo suo ventri suo; exsultate vos Deo vestro adjutori vestro. «Jubilate Deo Jacob:» quia et vos pertinetis ad Jacob; imo vos estis Jacob, minor populus cui servit major . «Jubilate Deo Jacob.» Quidquid verbis explicare non poteritis, non ideo tamen ab exsultatione cessetis: quod poteritis explicare, clamate; quod non potestis, «jubilate.» Etenim ex abundantia gaudiorum, cui verba panum.» Et «accipite,» et «date.» Quid «accipite?» quid «date? Accipite psalmum, et date tympanum.» Dicit quodam loco apostolus Paulus, reprehendens et dolens, quod nemo illi communicaverit «in ratione dati et accepti» . Quid est, «in ratione dati et accepti,» nisi quod alio loco aperte exposest quod tympanum quod de corio fit, ad carnem
Abbreviated transcription (Latin):
beratus in terrã promissionis. Unde uinea
ciecta sit. & ubi plantata sit. audimus. Videa¬
mus quid deinde factũ est. quomodo credidit.
quantũ creuerit. quid occupauerit. Uineam
ex egypto transtulisti. eiecisti gentes & plan

Expanded text:
beratus in terram promissionis. Unde vinea beratus in terram promissionis. Unde vinea ejecta sit, et ubi plantata sit, audivimus. Videamus quid deinde factum est; quomodo crediderit, quantum creverit, quid occupaverit. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejec
Abbreviated transcription (Latin):
quis hoc nouerit: Noua res. sed signa conseque¬
bantur. & incredibili rei fidem miracula facie¬
bant. Contradicebat᷑. sed contradictor uincebat᷑¬
& ex contradictore fidelis efficiebat᷑. Ibi tamen
magna flamina. ibi martyres cybati de pane
lacrimarũ. & potati in lacrinus sed in mensura.
Non amplius quã poterant ferre. ut post men¬
surã lacrimarũ sequeret᷑ corona gaudiorum.
Ꝙ iniici nr̃i subsannauerunt nos. Et ubi st̃
qui subsannauerunt: Diudictũ est. Qui sunt
isti colentes mortuũ. ad orantes crucifixum:
Diu dictũ est. Ubi est nasus subsannantium :
Nonne nunc qui reprehendunt. in cauernas fu
uirtutũ conuerte nos. & ostende faciem tuã &
salui erimus. Uineam ex egypto transtulisti.
cietisti gentes & plantasti eam. Nouimꝰ. factũ
est. quod gentes eiectȩ sunt amorrei. cethei.
gebusei. gergesei. & euei. Quibus expulsis &
uictis. introductus est populus ex egypto li¬

Expanded text:
quis hoc noverit? Nova res! sed signa consequequis hoc noverit? Nova res! sed signa consequebantur, et incredibili rei fidem miracula faciebant. Contradicebatur, sed contradictor vincebatur, et ex contradictore fidelis efficiebatur. Ibi tamen magna flamma: ibi martyres cibati de pane lacrymarum, et potati in lacrymis; sed in mensura, non amplius quam poterant ferre ut post mensuram lacrymarum sequeretur corona gaudiorum. Et inimici nostri subsannaverunt nos. Et ubi sunt qui subsannaverunt? Diu dictum est: Qui sunt isti colentes mortuum, adorantes crucifixum? diu dictum est. Ubi est nasus subsannantium? Nonne nunc qui reprehendunt, in cavernas fugvirtutum, converte nos, et ostende faciem tuam, et salvi erimus. Vineam ex Aegypto transtulisti; ejecisti Gentes, et plantasti eam. Novimus, factum est. Quot gentes ejectae sunt! Amorrhaei, Cethaei, Jebusaei, Gergesaei, et Evaei: quibus expulsis et victis, introductus est populus ex Aegypto li
Abbreviated transcription (Latin):
quia conuersus es: transut : sed ne dãpn& in¬
÷ aeternũ. Flagellat autẽ non parcit: quia fla¬
gellat omnẽ filiũ quẽ recipit. Si flagellari
detractas. recipi quare desideras : Flagellat
omnẽ filiũ quẽ recipit. Flagellat omnẽ. qui
& unico non peꝑcit. Sed tamen quãdiu iras¬
ceris in orationẽ serui tui: Non iam inimici
tui. sed irasceris in orationẽ serui tui. Quãdiu:
Ouid est in mensura: A postolũ audi. Fide¬
lis ds̃ qui non ꝑmictit uos tẽp̃tari supra quã
potestis ferre. Ipsa est mensura pro uiribus
tuis. ipsa est mensura ut erudiaris. non ut
nr̃is. Plane factũ est. inde asaph. electi sunt qui
irent ad gentes. & predicarent xp̃m & diccret᷑
cis. Quis est iste nouorũ dȩnioniorũ nuntiator:
Posuistinos in contradictionẽ uicinis nr̃is. Cũ enim
predicabant. cui contradicebat᷑. Qũe predicabant
Mortuũ resurrexisse . xp̃m: Iuis hoc audiat. o¬

Expanded text:
quia conversus es; transiit, sed ne damnet inquia conversus es; transiit, sed ne damnet in aeternum. Flagellat autem, non parcit, quia flagellat omnem filium quem recipit . Si flagellari detrectas, recipi quare desideras? Flagellat omnem filium quem recipit: flagellat omnem, qui et Unico non pepercit. Sed tamen quamdiu irasceris in orationem servi tui? non jam inimici tui; sed irasceris in orationem servi tui. Quamdiu? mensura. Quid est, in mensura? Apostolum audi: Fidelis Deus qui non vos permittit tentari supra quam potestis ferre . Ipsa est mensura, pro viribus tuis: ipsa est mensura, ut erudiaris, non ut tionem vicinis nostris. Plane factum est; nam de Asaph electi sunt qui irent ad Gentes, et praedicarent Christum, et diceretur eis: Quis est iste novorum daemoniorum annuntiator ? Posuisti nos in contradictionem vicinis nostris. Eum enim praedicabant cui contradicebatur. Quem praedicabant? Mortuum resurrexisse Christum. Quis hoc audiat?
Abbreviated transcription (Latin):
itlumina faciem tuã & salui erimus. Nũquid
ille obscurã hab& faciem: Non hab& obscuram
faciem sed opposuit ei nubẽ carnis. & tamquã
uelũ infirmitatis. & non est putatus ipse cũ pen¬
der& in ligno. agnoscendus cũ seder& in caelo.
Nam itafactũ est. Presentẽ in terra xp̃m &
miracula facientẽ non agnouit asaph. mortuum
tamen postea cũ surrexit & ascendit in cęlum
agnouit. Cõpunctus est. dixerit & de illo totũ
hoc est testimoniũ. quod modo agnoscimꝰ in hoc
psalmo. Inlumina faciem tuã & salui crimus
lrascebaris in orationẽ inimici tui: adhuc irasce¬
ris in orationẽ serui tui: Conuertisti nos. ag¬
nouimus. & adhuc irasceris in orationẽ serui
tui: Ita plane irasceris. ut pater corrigetis:
non ut iudex dãpnans. Ita plane irasceris. qͥa
scriptũ est. fili accedens ad seruitutẽ dĩ. sta in
iusticia & timore. & prepara animã tuã¬
⁊̃ ad tẽptationẽ. Ne putes iam transisse irãdĩ.

Expanded text:
illumina faciem tuam, et salvi erimus. Numquid illumina faciem tuam, et salvi erimus. Numquid ille obscuram habet faciem? Non habet obscuram faciem, sed apposuit ei nubem carnis, et tanquam velum infirmitatis, et non est putatus ipse cum penderet in ligno, agnoscendus cum sederet in coelo. Nam ita factum est. Praesentem in terra Christum et miracula facientem non agnovit Asaph; mortuum tamen, posteaquam resurrexit et ascendit in coelum, agnovit, compunctus est: dixerit et de illo totum hoc testimonium quod modo agnoscimus in hoc psalmo, Illumina faciem tuam, et salvi erimus. vi tui? Jam servi tui. Irascebaris in orationem inimici tui, adhuc irasceris in orationem servi tui! Convertisti nos, agnovimus, et adhuc irasceris in orationem servi tui! Ita plane irasceris, ut pater corrigens, non ut judex damnans. Ita plane irasceris, quia scriptum est, Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et timore, et praepara animam tuam ad tentationem . Ne putes jam transisse iram Dei
Abbreviated transcription (Latin):
lo cũ scriptũ sit. reliquiȩ saluȩ fient : Excita
potentiã tuã. Nãinfirmus eras quando dice¬
batur. si filius dĩ est descendat decruce. nihil
ualere uidebaris. Praualiut suꝑte ꝑsecutor.
& de moristrasti hoc antea. quia & ia cob pua
angłs: Et uictor homo tenet angłm & dicit
non te dimittã nisibenedixeris me: Magnũ sa¬
cramentũ. & stat uictus. & benedicit uictorem.
Uictus quia uoluit. carne infirmus. maiestate
fortis ei benedixit. Uocaberis inquit isrł.
Tetigit tamen & femoris latitudinẽ & aruit:
eundẽq hominẽ unũ fecit. & benedictũ & clau¬
dum. Uides claudicasse populũ iudeorũ. uide
ibi & benedictũ genus apostolorũ. Exciti ergo
potentiã tuã. Quãdiu uideris infirmus :
Crucifixus ex infirmitate. resurge in uirtute.
Excita potentiã tuã & ueni. ut saluos facias nos:¬
ã conuerte nos. Auersi enĩ sumus
ate. & nisi tu conuertas. non conuertem᷑. Et

Expanded text:
lo, cum scriptum sit, Reliquiae salvae fient ? Excita lo, cum scriptum sit, Reliquiae salvae fient ? Excita potentiam tuam. Nam infirmus eras, quando dicebatur: Si filius Dei est, descendat de cruce . Nihil valere videbaris: praevaluit super te persecutor; et demonstrasti hoc antea, quia et Jacob ipse Angelus; et victor homo tenet Angelum, et dicit: Non dimittam te, nisi benedixeris me. Magnum sacramentum! Et stat victus, et benedicit victorem: victus, quia voluit; carne infirmus, majestate fortis. Et benedixit: Vocaberis, inquit, Israel. Tetigit tamen et femoris latitudinem, et aruit, eumdemque hominem unum fecit et benedictum et claudum . Vides claudicasse populum Judaeorum: vide ibi et benedictum genus Apostolorum. Excita ergo potentiam tuam: quamdiu videris infirmus? Crucifixus ex infirmitate, resurge in virtute : Excita potentiam tuam, et veni, ut salvos facias nos converte nos. Aversi enim sumus a te, et nisi tu convertas, non convertemur. Et
Abbreviated transcription (Latin):
Anima iusti. sedes sapientiȩ. Quomodo inqis
ero plenitudo scientiȩ : Quis hoc imploe:
Habes unde impleas. Plenitudo legis caritas.
Noli ꝑ multa ire atq distendi. Terr&te ⁊ͣ
ramorũ diffusio. radicẽ tene. & de magni¬
tudine arboris noli cogitare. Sit in te ca¬
ritas. & netesse est plenitudo scientiȩ conse
quia non apparebas. Coram effrem & benia ⁊̃¬
min & manasse. Appare inquit corã gente
iudeorũ corã populo ifrł. Ibi enĩ effrem. ibi
manases. ibi beniamin. sed interpretationem
uideamus. Effrem fructificatio. beniamin fi¬
lius dexterȩ. manasse oblitus. Appare enim
corã fructificatione. coram filio dexterȩ. appa¬
re corã oblito. ut iam non sis oblitus. sed uemias
illi in mentẽ qui liberasti. Si enĩ gentes cõ¬
memorabunt᷑. & conuertent᷑ ad dnm̃ uniuersi
fines terrȩ. populus ipse de abrabam ueniens.
non habuit parietẽ suũ. qui gaudeat in angu¬

Expanded text:
Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, Anima justi sedes est sapientiae . Quomodo, inquis, ero plenitudo scientiae? quis hoc implet? Habes unde impleas: Plenitudo Legis charitas . Noli per multa ire atque distendi. Terret te ramorum diffusio; radicem tene, et de magnitudine arboris noli cogitare. Sit in te charitas, et necesse est plenitudo scientiae conseqquia non apparebas. Coram Ephraem, et Benjamin, et Manasse. Appare, inquam, coram gente Judaeorum, coram populo Israel: ibi enim Ephraem, ibi Manasses, ibi Benjamin. Sed interpretationem videamus: Ephraem, Fructificatio; Benjamin, Filius dexterae; Manasses, Oblitus. Appare enim coram fructificato, coram filio dexterae, appare coram oblito, ut jam non sit oblitus, sed venias illi in mentem qui liberasti. Si enim Gentes commemorabuntur, et convertentur ad Dominum universae fines terrae ; populus ipse de Abraham veniens, non habuit parietem suum qui gaudeat in angu
Abbreviated transcription (Latin):
ioseph uelut oues. Ipse ioseph oues sunt : &
ipse ioseph ouis est. Audito ioseph: quã quã ñ¬
& interpretatio eius nominis multũ iuu&e.
significat enĩ augmentũ: & utiq ideo uenit
ille ut mortificatũ granũ multiplicit̾ surge¬
r& hoc est augeret᷑ populus dĩ: tamen ex eo ⁊ͣ¬
quod iam nostis contigisse de ioseph. ueniat
in mentẽ afratrib uenditus. ueniat asuis ex ñ¬
honoratus. apud alienigenas exaltatus. & in¬
telligetis in cuius grege esse debeamꝰ. simul
cũ illis qui iam cor dirigunt suum. ut lapis re¬
probatus ab aedificantibus fiat in
caput
anguli. tenens duos parietes de diuerso ueni¬
entes. sed in angulo concordantes. Qui sedes
suꝑ cherubin. Cherubin sedes est głae dĩ:
& interpretat᷑ plenitudo scientiȩ. Ibi sed&
ds̃. in plenitudine scientiȩ. Lic& intelligamꝰ
cherubin sublimes esse cęlorũ potestates. atq
uirtutes : tamen si uis. eris cherubin. Si enĩ
cherubin sedes dĩ. audi quid dicat scriptura.

Expanded text:
es. Ipse Joseph oves sunt, et ipse Joseph ovis est. Audito Joseph, quanquam et interpretatio ejus nominis multum juvet; significat enim Augmentum, et ideo utique venit ille, ut mortificatum granum multipliciter surgeret , hoc est, augeretur populus Dei: tamen ex eo quod jam nostis contigisse Joseph, veniat in mentem a fratribus venditus, veniat a suis exhonoratus, apud alienigenas exaltatus , et intelligetis in cujus grege esse debeamus, simul cum illis qui jam dirigunt cor suum, ut lapis reprobatus ab aedificantibus fiat in caput anguli , tenens duos parietes de diverso venientes, sed in angulo concordantes. Qui sedes super Cherubim. Cherubim sedes est gloriae Dei, et interpretatur Plenitudo scientiae. Ibi sedet Deus in plenitudine scientiae. Licet intelligamus Cherubim sublimes esse coelorum potestates atque virtutes; tamen si vis, eris Cherubim. Si enim Cherubim sedes est Dei, audi quid dicat Scriptura:
Abbreviated transcription (Latin):
etiã ꝑseipsũ aliquid agit. Addit etiã propter
głam nominis tui dñe liberanos. ut qui gloriat᷑
non inscipso sed indño glorietur. Et propitius
esto inquit peccatis nrͣis propt̃ nomen tuũ non
amalis cũ & adiuuas nos ad fatiendã iustitiam:
& ꝓpitius es peccatis nr̃is. sinequib in hac uita
non sumus. qm̃ non iusti ficabitur in conspectu
tuo om̃is uiuens. Peccatũ autẽ iniquitas est: & si

Expanded text:
etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter etiam per seipsum aliquid agit. Addidit etiam, Propter gloriam nominis tui, Domine, libera nos, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in Domino glorietur . Et propitius esto, inquit, peccatis nostris propter nomen tuum: non a malis, cum et adjuvas nos ad faciendam justitiam, et propitius es peccatis nostris, sine quibus in hac vita non sumus: Quoniam non justificabitur in conspectu tuo omnis vivens . Peccatum autem iniquitas est ; et si
Abbreviated transcription (Latin):
tatis exira dĩ digna reddenda sunt. non tamen
eos aliquid aduersus hereditatẽ eiꝰ ualere potu¬
isse. nisi eã uoluisset ipse ꝓpeccatis eiꝰ flagellando
emendare. Vnde subiungit. Ne metineris
iniquitatũ nr̃a rũ antiquarũ. Nonait p̃teritarũ
quȩ possent ẽẽ etiam recentiores. sed antiquarũ.
hoc estaparentibus uenientiũ Talibus quippe
iniquitatib dãpnatio noncorreptio debetur.
Cito anticipent nos miscđiat tuȩ Anticipent
utiq ad iudiciũ tuũ. suꝑ exaltat enĩ miscđia.
iudiciu: Iudiciũ autẽ sine miscđia. sed ei qui non
facit miscđiam. Quod autẽ adiungit. quia pau¬
peres facti sumus nmis. hoc uult intelligi anti¬
cipare nos miscđias dĩ. ut nr̃a pauꝑtas id est infir¬
mitas eomiserante adiuuetur ad eiꝰ p̃cepta facien
quippe infirmitas cui salutaris necessarius : Cũ
uero adiuuari nos uult: nec ingratus est gr̾ae :
nec tollit liberũ arbitriũ. Qui enĩ adiuuatur:

Expanded text:
tatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen tatis ex ira Dei digna reddenda sint, non tamen eos aliquid adversus haereditatem ejus valere potuisse, nisi eam voluisset ipse pro peccatis ejus flagellando emendare. Unde subjungit: Ne memineris iniquitatum nostrarum antiquaram. Non ait praeteritarum, quae possent esse etiam recentiores; sed antiquarum, hoc est a parentibus venientium: talibus quippe iniquitatibus damnatio, non correptio debetur. Cito anticipent nos misericordiae tuae. Anticipent utique ad judicium tuum: Superexaltat enim misericordia in judicio; judicium autem sine misericordia, sed ei qui non fecit misericordiam . Quod autem adjungit, Quia pauperes facti sumus nimis, ad hoc vult intelligi anticipare nos misericordias Dei, ut nostra paupertas, id est infirmitas, eo miserante adjuvetur ad ejus praecepta faciendquippe infirmitas, cui Salutaris est necessarius. Cum vero adjuvari nos vult, nec ingratus est gratiae, nec tollit liberum arbitrium: qui enim adjuvatur,
Abbreviated transcription (Latin):
eamur intelligendũ ÷. Magis enĩ locus iacob
illa ciuitas putari potest. inqua erat & tẽplum
quo uniuersam gente̾ illã sacrificandi & ad oran¬
di causa & pascha celebrandi dñs p̃ceperat con¬
uenire. Nã si xp̃ianorũ conuentus in habi¬
tatos atq compressos a ꝑsecutoribus ꝓpheta
uellet intelligere. loca desolata uideret᷑: debius
rali numerũ singularẽ positũ. sicut uestẽ ꝓuesti¬
bus. militẽ ꝓmilitib pecus ꝓpecorib Multus
enĩ huiꝰ modi mos ÷ dici: nec solũ uulgo loquen¬
tiũ. uerũ dissertissimorũ auctorũ eloquentiat.
nec abipsa diuina scriptura hoc genꝰ locutionis
alienũ ÷. Posuit enĩ & ipsam ranã proranis. lo¬
custam ꝓlocustis. & innumerabilia. Quod uero
dictũ ÷ comederunt iacob hoc bene intelligitur
quod multos insuũ malignũ corpus. hoc est in
suã societatẽ terrendo transire coegerunt. Me¬
minit sane quauis illis promerito pessimȩ uolun¬

Expanded text:
eamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob eamur intelligendum est. Magis enim locus Jacob illa civitas putari potest, in qua erat et templum quo universam illam gentem, sacrificandi et adorandi causa et Pascha celebrandi, Dominus praeceperat convenire. Nam si Christianorum conventus inhibitos atque compressos a persecutoribus Propheta vellet intelligi, loca desolata videretur dicere rali numerum singularem positum, sicut vestem pro vestibus, militem pro militibus, pecus pro pecoribus: multa enim hujusmodi moris est dici, nec solum vulgo loquentium, verum etiam disertissimorum auctorum eloquentiae. Nec ab ipsa divina Scriptura hoc genus locutionis alienum est: posuit enim et ipsa ranam pro ranis, locustam pro locustis , et innumerabilia talia. Quod vero dictum est, Comederunt Jacob, hoc bene intelligitur, quod multos in suum malignum corpus, hoc est in suam societatem, terrendo transire coegerunt. 11. vers. 8. Meminit sane, quamvis illis pro merito pessimae volun
Abbreviated transcription (Latin):
milia tanti patris familias. quisic ignorant dm̃.
ut nec inuocent dm̃: Inuocant ꝑnĩ ꝓeo uł simu¬
lacra uł dęmonia. uł qualibet creaturã ñ creato¬
rem qui est benedictus in scła: Neq enĩ istos de
quibus hoc ꝓphetat. ita nescientes significa t
suidñi uoluntatẽ : ut tam̃ ipsũ dm̃ timeant: sed
ita ipsũ dm̃ nescientes ut nec inuocent eũ. & in i¬
mici nominis exquirant. Multũ ergo distat int̃
seruos uoluntatẽ dñi sui nescientes. & tam̃ in fami¬
lia eiꝰ Atq indomo uiuentes & inimicos non solũ
ipsũ dm̃ scire nolentes. sed& nom̃ eiꝰ non inuocan
quippe figurã gestauit aeccłae. sicut esau ueteris
sẏnagogae. unde dictũ ÷ & maior seruiet minori
Potest in boc nomine intelligi ea dequa loquebam
hereditas dĩ. in qu̾a inuadendã atq uastandam
post resurrectionẽ & ascensionẽ dñi gentes ꝑse¬
quendo uenerunt: sed lo cũ iacob quomodo intu¬

Expanded text:
milia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, milia tanti patrisfamilias, qui sic ignorant Deum, ut nec invocent Deum? Invocant enim pro eo vel simulacra, vel daemonia, vel quamlibet creaturam; non Creatorem, qui est benedictus in saecula. Neque enim istos, de quibus hoc prophetat, ita nescientes significat Domini sui voluntatem, ut tamen ipsum Dominum timeant; sed ita ipsum Dominum nescientes, ut nec invocent eum, et inimici nominis ejus existant. Multum ergo distat inter servos voluntatem domini sui nescientes, et tamen in familia ejus atque in domo viventes, et inimicos non solum ipsum dominum scire nolentes, sed et non ejus nomen invocantquippe figuram gestavit Ecclesiae, sicut Esau veteris Synagogae; unde dictum est: Et major serviet minori . Potest in hoc nomine intelligi ea, de qua loquebamur, haereditas Dei, in quam invadendam atque vastandam post resurrectionem et ascensionem Domini Gentes persequendo venerunt. Sed, locum Jacob, quomodo intu
Abbreviated transcription (Latin):
sint. Quẽadinodũ enĩ propheta non imperat
xp̃o. quãuis modo imperatiuo prenuntia& quod
dicit. accingere gladio tuo circa femur poten¬
tissime. spetiȩ tua & pulchritudine tua. & inten¬
de & prospere proc ede & regna: ita non optat
sed prophetat qui dicit. effunde irã tuam in
gentes quȩ te non nouerunt. Quod more suo
repetit dicens. & in regna quȩ non inuocauert᷑
nomen tuũ. Nam gentes ꝑ regna repetitȩ sunt
E quod eũ non nouerunt. per hoc repetitum
est. quod non inuocauerunt nomen eius¬
Quomodo ergo intelligendũ ÷: qđ ait dñs in euan
gelio seruusquinescit uoluntatẽ dñi sui & facit
digna plagis uapulabit multis: sic maior dĩ ra
est ingentes quȩ dm̃ non cognouerunt In eo quip¬
pe qđ ait: effunde irã tuã satis hoc uerbo indica
Redde uicinis nr̃is septies tantũ. Ut quia multũ
inter est interseruos: quilic& nesciant uoluntatẽ
dñi sui : tam̃ inuocant nomen eiꝰ : et alienos a fa¬

Expanded text:
sint. Quemadmodum enim Propheta non imperat sint. Quemadmodum enim Propheta non imperat Christo, quamvis modo imperativo pronuntiet quod dicit, Accingere gladium tuum circa femur, potentissime; specie tua, et pulchritudine tua, et intende, et prospere procede, et regna : ita non optat, sed prophetat qui dicit, Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt. Quod more suo repetit, dicens, Et in regna quae non invocaverunt nomen tuum: nam gentes per regna repetitae sunt; et quod eum non noverunt, per hoc repetitum est, quod non invocaverunt nomen ejusergo intelligendum em qui scit voluntatem domini sui, et facit digna plagis, vapulabit multis , si major ira Dei est in gentes quae Dominum non cognoverunt? In eo quippe quod ait, Effunde iram tuam, satis hoc verbo indicavRedde vicinis nostris septies tantum. An quia multum interest inter servos, qui licet nesciant voluntatem Domini sui, tamen invocant nomen ejus, et alienos a fa
Abbreviated transcription (Latin):
tione sunt turbulenta. indĩ autẽ dispositione
tranquilla sunt. Cuidictũ :. Tu autẽ dñe uirtutũ
cũ tranquillitate iudicas. Satis autẽ his ostendit᷑
uerbis ꝓpt̃ peccata hominib licet fidelib bas fieri
tribulationes. qu̾auis hinc florescat in artyrũ
gła merito patientiȩ & pie sustentato in flagello
dñi moderamine disciplinȩ: hoc machabei intepnim
seua torm̃ta. hoc tresuiri inter in noxias hiaci¬
ꝓphetȩ scĩ incaptiuitate testantur. Qu̾auis
enĩ paternã correptionẽ fortissime & pissime
ꝑferant: non tamen tacent hȩc accidere meri¬
tis peccatorũ: horũ enĩ uox ÷: & in psalmis:
E mendans em̃dauit me dñs: & morti nontra¬
didit me. flagellat enĩ om̃em filiũ qũe recipit
non optatio Non mali uolentiȩ uoto ista di¬
cuntur. sed sp̃u p̾uisa prȩdicantur : Sicut de
iuda traditore. quȩ mala illi fuerant pro suis meri¬
tis euentura : ita prophetata sunt quasi optata

Expanded text:
tione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tione sunt turbulenta; in Dei autem dispositione tranquilla sunt, cui dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Satis autem his ostenditur verbis, propter peccata hominibus, licet fidelibus, has fieri tribulationes; quamvis hinc florescat martyrum gloria merito patientiae, et pie sustentato in flagello Domini moderamine disciplinae. Hoc Machabaei inter saeva tormenta , hoc tres viri inter innoxias flaphetae sancti in captivitate testantur. Quamvis enim paternam correptionem fortissime et piissime perferant; non tamen tacent haec accidere meritis peccatorum: horum enim vox est et in Psalmis, Emendans emendavit me Dominus, et morti non tradidit me . Flagellat enim omnem filium quem recipit: st, non optatio. Non malevolentiae voto ista dicuntur, sed spiritu praevisa praedicuntur; sicut de Juda traditore, quae mala illi fuerant pro suis meritis eventura, ita prophetata sunt, quasi optata
Abbreviated transcription (Latin):
in alio psalmo dicit᷑. Cybabis nos pane la¬
crimarũ. & potũ dabis nobis in lacrimis in
mensura. Nã quo usq dñe irasceris in finẽ: Ita
dictũ ÷ ac si dicer&. Noli dñe irasci infinẽ : Et meo
qđ seqͥtur exardescet uelut ignis telus tuus. utrũq
Nã ita hic duo ista subaudienda sunt: sicut supe¬
rius unũ illud qđ dictũ ÷ . posuerunt: nãcũ habeat
prior sententia. Posuerunt morticina seruorũ
tuorũ ȩscã uolatilib cęli. hoc uerbũ posterior
non habet. ubi dictũ ÷. carnes scõrũ tuorũ bestis
terrȩ. sed subauditur utiq quod habet superior
posuerunt: ira porro &gelus dĩ non sunt Pertur¬
bationes dĩ sicut ñ nulli scripturas quas ñ intelli¬
gunt arguunt. sed nomine irae intelligit᷑ uindicta
iniquitatis: nomine zeloͥ exactio castitatis: ne
anima legẽ dñi sui contẽpnat. & adõ suo fornican¬
do dispereat: Hȩc ergo ipso effectu in hominũ afflic¬

Expanded text:
in alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lain alio psalmo dicitur: Cibabis nos pane lacrymarum, et potabis nos in lacrymis in mensura . Nam, quousque, Domine, irasceris in finem? ita dictum est, ac si diceretur, Noli, Domine, irasci in finem. Et in eo quod sequitur, Exardescet velut ignis zelus tuus, utrumqueNam ita hic duo ista subaudienda sunt, sicut superius unum illud quod dictum est, posuerunt: nam cum habeat prior sententia, Posuerunt morticina servorum tuorum escas volatilibus coeli, hoc verbum posterior non habet, ubi dictum est, Carnes sanctorum tuorum bestiis terrae; sed subauditur utique quod habet superior, posuerunt. Ira porro et zelus Dei, non sunt perturbationes Dei, sicut nonnulli Scripturas quas non intelligunt arguunt: sed nomine irae intelligitur vindicta iniquitatis; nomine zeli exactio castitatis, ne anima legem Domini sui contemnat, et a Deo suo fornicando dispereat. Haec ergo ipso effectu in hominum afflic
Abbreviated transcription (Latin):
scõrũ eius: Subsannatio & irrisio. Uelut
quidã interpretati sunt. inlusio bis qui in
circuitu nr̃o sunt: Repctitio est sententiȩ
superioris. Nan quod supra dictũ est obpro¬
briũ. hoc repetitũ est subsannatio & irrisio
Et quod supra dictũ est uicinis nr̃is. hoc re¬
petitum est: qͣui in circuitu nostro sunt.
Proinde secundũ hierłm terrenã uicini &
in circuitu gentis eius utiq alie gentes intel¬
liguntur. Secundũ autẽ hierusalẽ liberã
matr̃e nrãm: uicini funt & in circuitu eius :
inter quos inimicos suos habitat aeccła in ar¬
precẽ fundens. unde intelligatur superioris
afflictionis cõme moratio non esse quasi in¬
dicitio sed deploratio: Usque quo inquit
dñe irasceris in finẽ. exardesc& uelut ignis
Telus tuus ͦ Rogat utiq ne ds̃ usq in finẽ
irascat᷑. idest ne illa tanta pressura & tribu¬
latio atq uastatio usq in finẽ ꝑseuer&. sed
tẽper& correptionẽ suam scđm illud quod

Expanded text:
 Subsannatio et irrisio: vel, ut quidam interpretati sunt, illusio, eis qui in circuitu nostro sunt. Repetitio est sententiae superioris: nam quod supra dictum est, opprobrium, hoc repetitum est, subsannatio et irrisio; et quod supra dictum est, vicinis nostris, hoc repetitum est, eis qui in circuitu nostro sunt. Proinde secundum Jerusalem terrenam vicini, et in circuitu gentis ejus, utique aliae gentes intelliguntur: secundum autem Jerusalem liberam matrem nostram, vicini sunt et in circuitu ejus, inter quos inimicos suos habitat Ecclesia in cirjam manifestam precem fundens, unde intelligatur superioris afflictionis commemoratio non esse quasi indicatio, sed deploratio: Usquequo, inquit, Domine, irasceris in finem, exardescet velut ignis zelus tuus? Rogat utique ne Deus usque in finem irascatur, id est, ne illa tanta pressura, et tribulatio, atque vastatio usque im illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
accipi&e in hoc sclõ septies tantum. quod positumẽ
ꝓom̃ibus. quasi nihil habentes. & omĩa possidentes
Uicinos dicit. quia int̃ illos habitat ȩcclã usq indiem
separationis. Non eñimͦ fit discessio corporalis:
Insinu torum dicit utiq nuncinoccultis. ut
uinlicta. quȩ in hac uita agitur inocculta post
in notescat innationibus ante oculos nr̃os. Homo
namq cumdatur in reꝓbum sensum: in interio¬
re sinu accipit suppliciorum meritum futurorũ:
Ob ꝓbrium eorum. qđ ex ꝓbrauerunt tibi dnẽ.
Hoc eis tedde septuplum insinu eorum: idest pro
isto obꝓbrio: eos in occultis eorum plenissime reꝓba:
Ibi enim exꝓbrauerunt. nomentuum sẽ arbitrantes
tuus : Generalit̃ accipiendum deomĩ genere pioꝵ.

Expanded text:
Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est Accipiet in hoc saeculo septies tantum : quod positum est pro omnibus; Quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Vicinos dicit, quia inter illos habitat Ecclesia usque in diem separationis: non enim modo fit discessio corporalis. In sinus eorum dicit, utique nunc in occultis; ut vindicta quae in hac vita agitur in occulto, post innotescat in nationibus ante oculos nostros. Homo namque cum datur in reprobum sensum, in interiore sinu accipit suppliciorum meritum futurorum. Opprobrium eorum, quod exprobraverunt tibi, Domine. Hoc eis redde septuplum in sinus eorum, id est, pro isto opprobrio eos in occultis eorum plenissime reproba. Ibi enim exprobraverunt nomen tuum, te arbitrantes tuus: generaliter accipiendum de omni genere piorum
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo aꝑtissime ꝓphetantur. In diuersis enĩ
passionibus constituti orabant ꝓ ęccła. ne in-¬
fructuosus eẽt posteris sanguis illorum. ut do¬
minica seges unde mimici eam pitabant peri¬
turam. inde feracius pullular&. Filios quippe
mortificatorum dicit. qui non solum non sunt
territi p̃cedentium passimibus. sed in eum pro
cuius nomine passos eos nouerant. ex hortante
illorum glã ad imitandum accensi. copiosissimis
agminibus crediderunt: idõ dixit scdm̃ magnitu¬
dinem brachutui: Res enĩ tammagna secuta ẽ¬
in populis xp̃ianis. ut eam qui se aliquid ꝑse¬
quendo ꝓficere putabant. nullo modo crede¬
rent secuturam: Redde inquit uicinis nr̃is
septies tantum in sinu eorum: Nonmale optat.
sed iusta p̃nuntiat. & uera ꝓphetat. Septinario
autem numero. id est septupla retributione ꝑfeo¬
ctionem poenae uult intelligi. quia isto numero
plenitudo significari sol&. Vnde & illud est in bonis

Expanded text:
psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim psalmo apertissime prophetantur. In diversis enim passionibus constituti orabant pro Ecclesia, ne infructuosus esset posteris sanguis illorum; ut dominica seges, unde inimici eam putabant perituram, inde feracius pullularet. Filios quippe mortificatorum dicit, qui non solum non sunt territi praecedentium passionibus, sed in eum pro cujus nomine passos eos noverant, exhortante illorum gloria ad imitandum accensi, copiosissimis agminibus crediderunt. Ideo dixit, Secundum magnitudinem brachii tui. Res enim tam magna secuta ein populis christianis, ut eam qui se aliquid persequendo proficere putabant, nullo modo crederent secuturam. 16. vers. 12. Redde, inquit, vicinis nostris septies tantum in sinus eorum. Non mala optat; sed justa praenuntiat, et ventura prophetat. Septenario autem numero, id est septupla retributione, perfectionem poenae vult intelligi, quia isto numero plenitudo significari solet. Unde et illud est in bonis,
Abbreviated transcription (Latin):
ministrabat: Donec ergo corruptibile hoc indu¬
at incorruptionem. & mortale hoc induat im¬
mortalitatem. uelut compedibus caro infir¬
ma promptum impedit spm̃. Has ergo com¬
pedes non sentiunt. nisi quisem&e ipsis inge¬
miscunt grauati habitaculum qđ decęlo est
suꝑ indui cupientes. quia & mors t̃rori est &
merori uitȩ mortalis Pro his ꝓpheta gementibus
ingentit. ut intrae in conspectu dĩ gemitus eorum:
Possunt & illi intelligi compediti. qui p̃ceptis sa¬
pientiȩ colligati sunt. quȩ patienter sustenta¬
ta inornamenta uertuntur. Vnde scriptumẽ:
Inice pedem tuum in compedes eius Sedm̃
magnitudinem inquit brachii tui recipe in ad¬
optionem filios mortificatorum. uel sicut in
aliis codicibis legitur. posside filios mortificatoꝵ:
Vbi satis mihi uid etur ostendisse scriptura quis
fuerit gemitus compeditorum. qui ꝓ nomine . xꝑi
ꝑsecutiones grauissimas pertulerunt. quȩ in isto

Expanded text:
ministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induministrabat . Donec ergo corruptibile hoc induat incorruptionem, et mortale hoc induat immortalitatem , velut compedibus caro infirma promptum impedit spiritum. Has ergo compedes non sentiunt, nisi qui in semetipsis ingemiscunt gravati , habitaculum quod de coelo est superindui cupientes, quia et mors horrori est, et moerori vita mortalis. Pro his Propheta gementibus ingemit, ut intret in conspectu Dei gemitus eorum. Possunt et illi intelligi compediti, qui praeceptis sapientiae colligati sunt, quae patienter sustentata in ornamenta vertuntur; unde scriptum est: Injice pedem tuum in compedes ejus . Secundum magnitudinem, inquit, brachii tui, recipe in adoptionem filios mortificatorum, vel sicut in aliis codicibus legitur, posside filios morte punitorum. Ubi satis mihi videtur ostendisse Scriptura, quis fuerit gemitus compeditorum, qui pro nomine Christi persecutiones gravissimas pertulerunt, quae in isto
Abbreviated transcription (Latin):
dilexisse. nec cui quã uoluisse nisi bonũ qͦđ
est pietas in hoc scło. aeternitas in futuro.
In penis autẽ malorũ: non eorũ malis. sed dĩ
bonis iudiciis delectatos. E ubicũq in scriptu¬
ris scĩs. legunt᷑ in homines odia eorum: odia
fuisse uitiorũ. quȩ ipsa &iã. unũquemque
hominũ odisse oport& in se. si diligit se¬
tu tuo gemitus cõpeditorũ: non facile quisquã
repperit coniectos in cõpedes apersetutoribus
scõs & si accidit in tam magna atq multiplici
uarietate penarũ : tam raro accidit. ut non
sit credendũ hoc in isto uersu qͦđ cõmemorar&.
potissimũ elegisse prophetã. Sed nimirum
compedes sunt infiriitas & corruptibilitas corpo¬
ris. quȩ aggrauant animam: Per eius enim
fragi litatem. uelut quorundam dolorum moles¬
tiarumq materiam: ad impietatem poterat com¬
pellere ꝑsecutor: A bhis compedibus concupis¬
in carne necessarium ꝓpt̃ illos. quibus euangeliũ

Expanded text:
dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod dilexisse, nec cuiquam voluisse nisi bonum, quod est pietas in hoc saeculo, aeternitas in futuro: in poenis autem malorum, non malis eorum, sed Dei bonis judiciis fuisse delectatos; et ubicumque in Scripturis sanctis leguntur in homines odia eorum, odia fuisse vitiorum, quae ipse etiam unusquisque hominum oderit oportet in se, si diligit setureperit conjectos in compedes a persecutoribus sanctos; et si accidit in tam magna atque multiplici varietate poenarum, tam raro accidit, ut non sit credendum hoc in isto versu quod commemoraret potissimum elegisse Prophetam. Sed nimirum compedes sunt infirmitas, et corruptibilitas corporis, quae aggravant animam. Per ejus enim fragilitatem, velut quorumdam dolorum molestiarumque materiam, ad impietatem poterat compellere persecutor. Ab his compedibus concupisin carne necessarium propter illos quibus Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
Et cũ dõ dimittit iudiciũ: ut plus noceat ds̃
quã ipse nocere possit. exoptat. & cum dat
cybũ inimico esurienti. potũq sitienti: mali¬
tiose sapit quod scriptũ est. hoc enĩ faciens
carbones ignis congeres suꝑ caput eius.
Agit enĩ ut amplius aggrau&. & ei excit&
indignationẽ dĩ. quã carbonibus ignis signifi¬
cari put&. non intelligens illũ ignẽ esse pę¬
nitentiȩ urentẽ dolore : quousq caput erectũ.
superbia beneficiis mimici ad humilitatem
salubrẽ deponit᷑. & in bono illius huius malũ
uincit᷑. Unde apostolus uigilant̃ adiunxit.
Noli uinci amalo. sed uince in bono malum.
Quomodo autẽ potest uincere in bono malũ
insuꝑficie bonus. & in alto malus qui opere
partit & corde seuit manu mitis uoluntate
crudelis: Sic ergo specie poscentis in hoc
psalmo futura in impios uindicta ꝓphetat᷑.
ut intelligamus scõs homines dĩ suos inimicos

Expanded text:
et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus et cum Deo dimittit judicium, ut plus noceat Deus quam ipse nocere posset exoptat: et cum dat cibum inimico esurienti, potumque sitienti, malitiose sapit quod scriptum est, Hoc enim faciens carbones ignis congeres super caput ejus. Agit enim ut amplius aggravet, et ei excitet indignationem Dei, quam carbonibus ignis significari putat; non intelligens illum ignem esse poenitentiae urentem dolorem, quousque caput erectum superbia, beneficiis inimici ad humilitatem salubrem deponitur, et in bono illius hujus malum vincitur. Unde Apostolus vigilanter adjunxit, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Quomodo autem potest vincere in bono malum in superficie bonus, et in alto malus; qui opere parcit, et corde saevit; manu mitis, voluntate crudelis? Sic ergo specie poscentis in hoc psalmo futura in impios vindicta prophetatur, ut intelligamus sanctos homines Dei suos inimicos
Abbreviated transcription (Latin):
nis exempłu. Si autẽ in futuro scło ultimo dĩ
iuditio uindicatur: hoc ei plac& quod dõ. ne
bene sit malis neͨ. piorũ prȩmus &iam impu
ꝑfruant᷑. Quod utiq in iustũ est & a regula
ueritatis. quã iustus diligit alienũ. Cũ enĩ nos
ad diligendos ininicos dñs hortaretur: exeni¬
płu proposuit patris nr̃i qui in cęlis est. qui fa¬
cit solem suũ oriri suꝑ bonos & malos &̾ pluit suꝑ
iustos & in iustos. Nũquid tamen ideo uł tẽpora¬
libus correptionib non emendat. uł ꝑtinacit̃
duros infinẽ non dãpnat: Sic ergo inimicus
diligit᷑. ut non displiceat dñi iusticia qua punit᷑
& sic placeat iusticia qua punit᷑. ut non de ma¬
lo eius. sed de bono iudice gaudeat᷑. Maliuolus
uero animus contristat᷑. si eius inimicus correc¬
tus euaserit pęnã. E cũ puniri eũ uid&: uin¬
dicari se ita gaud&. ut non iusticia dĩ quem
non diligit. sed illius que odit miseria delectet᷑.

Expanded text:
nis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei nis exemplum. Si autem in futuro saeculo, ultimo Dei judicio vindicatur, hoc ei placet quod Deo; ne bene sit malis, ne piorum praemiis etiam impii perfruantur: quod utique injustum est, et a regula veritatis, quam justus diligit, alienum. Cum enim nos ad diligendos inimicos Dominus hortaretur, exemplum proposuit Patris nostri qui in coelis est, qui facit solem suum oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos ; numquid tamen ideo vel temporalibus correptionibus non emendat, vel pertinaciter duros in fine non damnat? Sic ergo inimicus diligatur, ut non displiceat Domini justitia qua punitur; et sic placeat justitia qua punitur, ut non de malo ejus, sed de bono judice gaudeatur. Malevolus vero animus contristatur, si ejus inimicus correctus evaserit poenam: et cum puniri eum videt, vindicari se ita gaudet, ut non justitia Dei quem non diligit, sed illius quem odit, miseria delectetur:
Abbreviated transcription (Latin):
dit autẽ uotũ malũ. qui &iam si non ipse uin¬
dicat: tamen ut eius inimicũ ds̃ puniat. exspec¬
s̃ tat atq optat. Qua ꝓpt̾ cũ & homo iustus
& homo malus de inimicis suis uelint a dño
uindicari : unde discernunt᷑. nisi quia iustus
& amalis cupit inimicũ suũ corrigi quã puni¬
ru & cũ in eũ uid& adño uindicari. non
eius delectat᷑ pęna. quia non eum odit : sed
diuma iusticia quia dm̃ diligit: Deniq si in
hoc scło in eum uindicat᷑. uł pro illo &iã lȩtat᷑
si corrigit᷑. uł certe pro aliis ut eum timeant
imitari: ipse quoq fit melior. non supplicio
illius odia sua pascendo. sed errata emendando:
Ac per hoc de beniuolentia non de malitia est.
quod lȩtat᷑ iustus cũ uid& uindictã & manus
suas lauat. id est opera mundiora efficit in san¬
guine. hoc est in exitio petcitoris. sumens inde
non mali alieni gaudiũ: sed diuinȩ ammonitio¬

Expanded text:
dit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindit autem votum malum, qui etiamsi non ipse vindicat, tamen ut ejus inimicum Deus puniat, expectat atque optat. Quapropter cum et homo justus et homo malus de inimicis suis velint a Domino vindicari, unde discernentur, nisi quia justus et magis cupit inimicum suum corrigi quam puniri; et cum in eum videt a Domino vindicari, non ejus delectatur poena, quia non eum odit, sed divina justitia, quia Deum diligit? Denique si in hoc saeculo in eum vindicatur, vel pro illo etiam laetatur, si corrigitur; vel certe pro aliis, ut eum timeant imitari. Ipse quoque fit melior, non supplicio illius odia sua pascendo, sed errata emendando. Ac per hoc de benevolentia, non de malitia est quod laetatur justus, cum videt vindictam, et manus suas lavat, id est, opera mundiora efficit in sanguine, hoc est in exitio peccatoris; sumens inde non mali alieni gaudium, sed divinae admonitio
Abbreviated transcription (Latin):
cari : sed ut non se ipsi uindicantes. dent locũ
irac dĩ qui dixit. mihi uindictã & ego retri-¬
buam. Et dñs in euangelio uiduã proponit
in similitudinẽ. quȩ uindicari desiderans. iudi.¬
cẽ interpellabat iniustũ. qui eam tandẽ ali¬
quando non iusticia ductus. sed tedio uictus
audiuit. Hoc autẽ dñs ꝓposuit. ut ostende¬
ret multomagis diñ iustũ. cito facturũ udi¬
cium electorũ suorũ. qui ad illũ clamant die
& nocte. Inde est & ille sub aradĩ martyrũ
clamor. ut dĩ iudicio uindicent᷑. Ubi est gͦ
illud. diligite inimicos ur̃os bene facite eis
qui uos oderunt & orate pro eis qui uos perse¬
cuntur : Ubi est & illud non reddentes ma¬
lũ pro malo. nec maledictũ pro maledicto. &
nulli malũ pro malo reddentes: Si enĩ malũ
pro malo non est cuiquã reddendũ: non solum
factũ malũ pro facto malo. sed net uotũ malũ:¬
s reddendũ est profacto uł uoto malo. Red¬

Expanded text:
cari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum cari, sed ut non se ipsi vindicantes dent locum irae Dei qui dixit, Mihi vindictam, et ego retribuam. Et Dominus in Evangelio viduam proponit in similitudinem, quae vindicari desiderans, judicem interpellabat injustum, qui eam tandem aliquando non justitia ductus, sed taedio victus audivit : hoc autem Dominus proposuit, ut ostenderet multo magis Deum justum cito facturum judicium electorum suorum, qui ad eum clamant die ac nocte. Inde est et ille sub ara Dei martyrum clamor, ut Dei judicio vindicentur. Ubi est ergo illud, « Diligite inimicos vestros, benefacite eis qui vos oderunt, et orate pro eis qui vos persequuntur » ? ubi est et illud, « Non reddentes malum pro malo, nec maledictum pro maledicto » ; et, « Nulli malum pro malo reddentes » ? Si enim malum pro malo non est cuiquam reddendum; non solum factum malum pro facto malo, sed nec votum malum reddendum est pro facto vel voto malo. Red
Abbreviated transcription (Latin):
quod siue eis credentibus iniquitas eorũ interi.¬
mitur. siue in malignitate ꝑseuerantib sup¬¬
pliciũ nouissimũ reddit᷑. sine scrupulo questi¬¬
onis intelligit᷑ dictũ in notescat ante oculos nr̃os
uindicta in nationibus. Et hȩc quidẽ ut dixi¬
mus prophetatio est non optatio. Sed ꝓpter
illud qͦđ scriptũ est in apocalypsin. sub ara dĩ
martyres ad dm̃ clamare & dicere. quousq
dnẽ non uindicas sanguinẽ nr̃m: non est pre¬¬
tereundũ quẽ ad modũ accipi oporteat. ne ꝓpt̃
exaturandũ odium. credant᷑ scĩ desiderare
uindictã quod ab eorũ ꝑfectione longe ab est
Ꝙ tam̃ scriptũ est. letabit᷑ iustus cũ uiderit
uindictã impiorũ. manus lauabit in sanguine
peccatorũ. Et apostolus ait. Non uosin&ipsos
uindicantes km̃i : sed date locũ irae. Scriptũ
est enĩ. Mihi uindictã. & ego retribuã dicit
dñs. Nec ipse itaq pręcepit ut nolint uindi¬

Expanded text:
quod sive eis credentibus iniquitas eorum interiquod sive eis credentibus iniquitas eorum interimitur, sive in malignitate perseverantibus supplicium novissimum redditur, sine scrupulo quaestionis intelligitur dictum, Innotescat ante oculos nostros vindicta in nationibus. 14. Et haec quidem, ut diximus, prophetatio est, non optatio: sed propter illud quod scriptum est in Apocalypsi, sub ara Dei martyres ad Deum clamare et dicere, Quousque, Domine, non vindicas sanguinem nostrum ? non est praetereundum quemadmodum accipi oporteat; ne propter exsaturandum odium credantur sancti desiderare vindictam, quod ab eorum perfectione longe abest. Et tamen scriptum est, « Laetabitur justus, cum viderit vindictam impiorum; manupeccatoris » : et Apostolus ait, « Non vos ipsos vindicantes, charissimi, sed date locum irae; scriptum est enim, Mihi vindictam, et ego retribuam, dicit Dominus » . Nec ipse itaque praecipit ut nolint vindi
Abbreviated transcription (Latin):
seruorũ tuorũ qui effusus ẽ: uł sic intelligitur.
cũ eredunt inuerũ dm̃ qui ꝑse quebant᷑ eiꝰ heredi¬
tatẽ : quia & ipsa uindicta est. qua perimitur
seua inquitas eorũ: gladio uerbi dĩ dequo dictũ
est. accingere gladio tuo: uł cũ ꝑseuerantes
in imici infine puniuntur. Nã mala corpora¬
lia quȩ in hoc scło patiuntur : cõmunia possunt
habere cũ bonis. Est aliud uindictȩgenus.
quo a eccłae delectationẽ & foecunditatem
in hoc scło posttantas ꝑsecutiones quibus
eam omnino periturã putabañt. peccator
incredulus & in imicus uidet & irascit᷑. dentib
suis frendet & tabescet. Quis enĩ negare aude¬
at hanc eiam esse grauissimã penã sed nescio utrũ
satis eligant᷑ accipiat᷑ quod ait ante oculos nr̃os.
Si hoc penȩ genus intelligamus qͦđ in intimis
cordis agit᷑ & torqu& &iam illos qui nobis ad¬
ul ant̾ arrident. nec anobis uideri potest qͥđ
in homine interiore patiant᷑. Illud autem

Expanded text:
el sic intelligitur, cum credunt in verum Deum, qui persequebantur ejus haereditatem; quia et ipsa vindicta est, qua perimitur saeva iniquitas eorum gladio verbi Dei, de quo dictum est, Accingere gladium tuum ; vel cum perseverantes inimici in fine puniuntur. Nam mala corporalia quae in hoc saeculo patiuntur, communia possunt habere cum bonis. Est et aliud vindictae genus, quo Ecclesiae dilatationem et fecunditatem in hoc saeculo, post tantas persecutiones quibus eam omnino perituram putabant, peccator, et incredulus, et inimicus videt et irascitur, dentibus suis frendet et tabescet : quis enim negare audeat hanc etiam esse gravissimam poenam? Sed nescio utrum satis eleganter accipiatur quod ait, ante oculos nostros, si hoc poenae genus intelligamus quod in intimis cordis agitur, et torquet etiam illos qui nobis adulanter arrident, nec a nobis videri potest quid in homine interiore patiantur. Illud autem
Abbreviated transcription (Latin):
Trans iordanẽ enĩ aliquid iudȩorũ collocatũ est:
in fra iordanẽ eiũ tota gens. Ergo usq ad mare
& usq ad flumen regnũ iudȩorũ regnũ isrł. ñ.
autẽ amari usq ad mare. & aflumine usq ad ter¬
minosorbis terrȩ. Illa iã ꝑfectio uineȩ est.

Expanded text:
Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; Trans Jordanem enim aliquid Judaeorum collocatum est; intra Jordanem autem tota gens. Ergo usque ad mare, et usque ad flumen regnum Judaeorum, regnum Israel: non autem a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae, il