comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uranis głe causa contententes pacem ec¬
clesie rumpentes. Scͣ. s in humilitate
sitis degentes. ut de uobis humilia senti¬
atis ⁊ sint arbitrantes .i. in cordib sis
diindicantes alios sibi ẽẽ suꝑrores .i. dig¬
meinus posse eẽ aliqnid occultum in a¬
lio quo nobis suꝑior sit. etram si bonũ
nr̃m qno illo undemur suꝑiores eẽ nõ
sit occitum. non que sua. hic docet qño
p̃dic̾ta faciant non sint confsderantes
singali quesua sunt bona uł omi s ea
que aliorum sunt. illa enim p̃dicta pos¬
sinit illi facc̾ qui non sua tantura attẽ¬
dunt. s qne aliorum sunt. ut xp̃c qui
ꝑ aliis ranta tulit neq ulla res otticiosũ
istud obsetiuium falit libent᷑ impendi
nisi cum cogitamus quanta ꝑ nobis tu¬
lit domimis unde admouens subdit.

Expanded text:
anis gloriae causa contendentes, pacem Ecclesiae rumpentes. Sed in humilitate sitis degentes, ut de vobis humilia sentiatis. Et sint arbitrantes, id est in cordibus suis dijudicantes alios, sibi esse superiores, id est digmemus posse aliquid esse occultum in alio, quo nobis superior sit, etsi bonum nostrum quo illo videmur superiores esse, non sit occultum. Non quae sua. Hic docet quomodo dicta faciant, non sint considerantes, singuli quam sua sunt bona vel mala, sed quae aliorum sunt. Illa enim praedicta possunt illi facere qui non sua tantum attendunt, sed quae aliorum sunt, ut Christus qui pro aliis tanta tulit; neque ulla res officiosum istud obsequium facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis tulerit Dominus. Unde admonens subdit:
Abbreviated transcription (Latin):
ut non solum ne
anos dicat eos ce¬
pisse facere. et se¬
cundum alios uel¬
le. quasi nobis dico:
qui cepistis a primo
annonon solum
nelle secundum
tuosdam s etiam
facere secimdum
alios. Quidame¬
nm uoluerant qͥ¬
damceꝑant. nunc
ꝑficiant. ⁊ hoc est.
quod subdit. Nũc

Expanded text:
ut non solum velalios dicat eos coepisse facere, et secundum alios velle. Quasi dicat: Vobis dico, qui coepistis a primo anno non solum velle secundum quosdam, sed etiam facere secundum alios. Quidam enim voluerant, quidam coeperant, nunc ficiunt opere: et hoc est quod subdit, nunc
Abbreviated transcription (Latin):
quos fiedaremons:
ut egestatem non
paanitur. s potuis
dantia t̾ronorum:
fuppleat in opiam
illorum qui om̃na
mundi desm̾it suꝑ¬
habet. diuidat cum
sanetis quianon
plus exigitur m̃a
sibi retinore debet.
situt ⁊ ⁊ achens di¬
milium dedit suo¬
rum bonorum pan¬
ꝑibus nel ex equa
dantia illorumin¬
opiam. Non utiq
dum paritatem. s
unt spĩrana tribu¬

Expanded text:
quos sic dare monet ut egestatem non patiantur, sed potius dantia terrenorum suppleat inopiam illorum, qui omnia mundi deserant. Suphabet, dividat cum sanctis, quia non plus exigitur, quam sibi retinere debet, sicut et Zachaeus dimidium dedit bonorum suorum pauperibus . Vel, ex dantia illorum inopiam, non utique dum paritatem, sedunt spiritualia, tribu
Abbreviated transcription (Latin):
eo .i. seouisdum id
ꝙ habetis sũre plus:
siue minus. Sie¬
nim uoluntas pm
pta est. dando secũ¬
dum id ꝙ hab ut
nocessaria retine¬
at tantumr: Accep¬
ta est non tantum
acce ptaest dando:¬
dum id qõ
uOn habet.

Expanded text:
m id quod habetis, sive plus, sive minus. Si enim voluntas est prompta dando secundum id quod habet, ut necessaria retineat, tantum accepta est, non tantum accepta est danddum id quod non habet,
Abbreviated transcription (Latin):
antem q. sumus au¬
dentes ⁊ scientes h.¬
andentes autem mñ¬
te iaudemis oꝑe¬
.i. ab actu non qui
qma non tristamur¬
non murmraramꝰ
m̃ adu̾sis. nos dico
tuꝑaentes magis
pegrinaria.
corpore etp̃

Expanded text:
at: Sumus audentes et scientes haudentes autem mente, audemus opeest ab actu non quie quia non tristamurnon murmuramus in adversis. Nos dico cupientes, magis peregrinari, corpore, et
Abbreviated transcription (Latin):
Quare et prope debz¬
esse nerbum ꝙ si cõ¬
fitearis in ore tuo. ñ¬
õpera legis. s domiñ¬
i hesum resurrexisse¬
cum aliquis impug¬
salnator. et incorde
corde tuo c̾¬
illum exciraiit. nel¬
suscitanit a mortus¬

Expanded text:
cat: Et prope debesse verbum, quia si confitearis in ore tuo, nopera legis. Sed Dominum Jesum resurrexissecum aliquis impugsalvator, et in corde tuo cillum excitavit velsuscitavit a mortu
Abbreviated transcription (Latin):
bennis talem qui non possit compati
s potns temptatum a diabolo ⁊ ab ho¬
minibus ans irrisus ⁊ crucifixus fuit
⁊ iõ pot̃ compati. temptatum dico per
omnia gn̾a temptationum ⁊ hoc pro
similitudine carnis peccati .i. quia siniui
adhuc hominibus erat secundum penã
uł ꝓ similitadine .i. ut exemplum daret
aliis similia sustinendi. ens tamen absq
peceato ⁊ iõ pot̃ libue. ex eo enim ꝙ teni¬
p̾tatus est scit compati. ex eo uoꝰ̾ ꝙ sine
peccato est. potens ẽ lib̾are. impossibile
est enim scire afflictorum afflidiones
homini. qui afflictionis exꝑimentum
non habuit. ⁊ sensibilit̾ omina ñ susti¬

Expanded text:
bemus talem qui non possit compati, sed potius, tentatum a diabolo, et hominibus, quia irrisus et crucifixus fuit, et ideo potest compati. Tentatum dico per omnia genera tentationum: et hoc pro similitudine carnis peccati, id est quia similis adhuc erat hominibus secundum, vel pro similis, id est ut exemplum daret aliis similia sustinendi, ens tamen absque peccato. Et ideo potest liberare. Ex eo enim quod tentatus est, scit compati; ex eo vero quod sine peccato est, potens est liberare. Impossibile est enim scire afflictorum afflictionem homini qui afflictionis experimentum non habuit, et sensibiliter omnia non susti
Abbreviated transcription (Latin):
Ut quid .q. si mor¬
tui non resur¬
gunt. ut quid
⁊ nos qui nõ stul¬
ti sicut p̃dicti. sed
sapientesuidemͣ.
hos enim disc̾nit
a p̃dictis dumait¬
nos. ut quid ĩqͣm
⁊ nos paclitamur
omim hora ⁊ non

Expanded text:
 Si mortui non resurgunt, ut quid et nos, qui non stulti sicut praedicti, sed sapientes videmur? Hos enim discernit a praedictis, dum aitnos ut quid, inquam et nos, periclitamur, omni hora? et non
Abbreviated transcription (Latin):
phao. pħas iidet m spũ. i aseph mente
illius spc̃ rnformatas est ut usderet ymra¬
gmnes huiusmens illuminata est ut
intellig e̾t uitatem. ⁊ iõ in illo erat lui¬
gua in isto ppħia quia in illo rerum
significat rian solo spĩritu nidet yma¬
gmñes ⁊ magis ẽ ꝑpħa: qui solo earum
intellectu p̃ditui est. s maime ⁊ pħa¬
est qui utroq p̃cellit. ut qui iid  t in
spũ significationes. ⁊ eas mente m̃telli¬
tp ud̾at dixit᷑: ⁊ quidsignificaret ape
reuolatus iñ mente. secundum hoo ꝑ¬

Expanded text:
Pharao. Pharao vidit spiritu, Joseph mente; illius spiritus informatus est ut videret imagines; hujus mens illuminata, ut intelligeret veritatem. Et ideo in illo erat lingua, in isto prophetia, quia in illo rerum significatarum solo spiritu praevidet imagines, et magis est propheta, qui solo earum intellectu praeditus est. Sed maxime propheta, qui utroque praecellit, ut qui videt in spiritu significationes, et eas mente intelliuiderat, dixit et, quid significaret, apereuelatus in mente. ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dammꝰ nelle borũ
ꝑ rationem s tale¬
est hoc uelle ꝙ sem¬
ꝑ ui carnis suꝑat᷑¬
uelle autem dei car
naturalit̾ amer. ⁊¬

Expanded text:
ammodo velle bonum per rationem, sed taleest hoc velle quod semper vi carnis suVelle autem Dei carnnaturaliter amet
Abbreviated transcription (Latin):
est mecum solus
marcum assume
⁊ adduo tecum ẽ
enm mutilis in
ministium. trtcũ
autem misi ephe¬
taxime añ mem¬
cm̃ susceptus est in
sotium ⁊ ciuem ro¬
manum. unde ⁊
paulus seciuem ro¬
manum appelbat
penula enim uestis

Expanded text:
est mecum solus Marcum adsume et adduc tecum est enim mihi utilis in ministerium Tychicum autem misi Epheaxime autem memquando susceptus est in socium et civem Romanum. Unde et Paulus se civem Romanum appellat. Penula enim erat ve
Abbreviated transcription (Latin):
hanc habuisse con
currisset darent
eis lib̾tatem in tm̃
ut frẽs illorum di¬
cerentur ciues q
romani appellarẽ¬
tur. dabant q po¬
consules sicut ⁊ ip̃i habebant. pẽg̾ pan¬
li de gyschalo oppido iude ubi natus fu¬
erat translatus intharsumm cilitie qt̃o¬
dam temꝑe uenientibus Romanis per
ciliciam occurrit eis ip̃e cum alĩs thar¬
sensibus ut pote nobilis exceꝑunt q
eos cum pace. timc romam concessunt

Expanded text:
hanc habuisse conscurrisset, darent eis libertatem, in tantum ut fratres illorum dicerentur civesque Romani appellarentur, dabantque poconsules, sicut et ipsi habebant. Pater igitur Pauli de Giscalo oppido Judaeae ubi natus fuerat translatus in Tharsum Ciliciae, quodam tempore venientibus Romanis per Ciliciam occurrit eis ipse cum aliis Tharsensibus, utpote nobilis, exceperuntque eos cum pace. Tunc Romani concesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
hic apit cui datum sit nomen dei cui
omnis cͥatura flectit genu .i. deo. s
constat antem x p̃inueru deum ẽẽ cus
flectitur gemi non adoptiuum Sequi᷑.¬
t tandem in fine. omnis lingua
bonorum ⁊ malo¬
rum conficeat᷑

Expanded text:
Hic aperit cui datum sit nomen Dei. Cui omnis creatura flectit genua, id est DeoConstat autem Christum verum Deum esse, cui flectitur genu, non adoptivum. Tandem in fine; omnis lingua bonorum et malrum confiteatur
Abbreviated transcription (Latin):
mimi patris .s. eẽ filium. ⁊ nomen eius
suꝑ omne nomen. hoc est ẽẽ dcum ꝙ nõ
ꝑ solam appellationem s ꝑ naturam est
suꝑ omne nomen. hoc nomen non est
datum homini si enim secundum ꝙ home
erat hoc nomen accepit. tunc ip̃c deifiliꝰ
deus sibi dedit hoc nomen. qͣr gͦ pr̃ dicit᷑
dedisse ꝙ diuinitas filũ poterat homini
p̃stare. s forte dicetur quia a deo pr̃e
funt omnia sdeo dr̃ ipse dedisse. si gͦ a
pr̃e omnia quare non dicatur cuncta
filio sno ꝑ gn̾ationem dedisse cum sibi
equalem genuit. Item donatum illi
significat qni se exmaniust qui formã
serui accepit. s nnquid pota̾t se exi¬
nanisse. homo res infirma. Nunquid
informa dei erat ante incarnationẽ:
ꝙ si non erat non accepit formam ẜui
nec se exinaniuit. quia qui erat in for
non est donatum nomen dei. s ei qui
omnia a pr̃e sunt illi donauit deus p̃r
ab eo plemis deus natus est. Quomõ
ã pr̃e cum gn̾aretur accepit. non eni¬
tunc accepit trima c̾aturra cepit sciro

Expanded text:
ilicet esse Filium; et nomen ejus super omne nomen, hoc est esse Deum, quod non per solam appellationem, sed per naturam est super omne nomen: Hoc nomen non est datum homini. Si enim secundum quod homo erat hoc accepit, tunc ipse Dei Filius Deus sibi dedit hoc nomen. Quare ergo Pater dicitur dedisse quod divinitas Filii poterat homini praestare? Sed forte dicetur quia a Deo Patre sunt omnia, ideo ipse dicitur dedisse. Si ergo a Patre omnia, quare non dicatur cuncta Filio suo per generationem dedisse, cum sibi aequalem genuit? Item donatum illi significat qui se exinanivit, qui formam servi accepit. Sed nunquid poterat se exinanisse homo res infirma? Augustinus Nunquid in forma Dei erat ante incarnationem? Quod si non erat, non accepit formam servi, nec se exinanivit; quia qui erat in formnon est donatum nomen Dei, sed ei qui omnia a Patre. Illi donavit Deus Pater ab eo plenus Deus natus est. Quomodoa Patre cum generaretur accepit. Cum autem a creatura coepit sciri
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ natum est ex dauid ita honoratũ ẽ
ut ẽẽt dsis danid. gͦ in carne quam ac
lestem habitum mutata ⁊ silirs est
dauid ⁊ domins est danid qai est¬
et dominus cesestium t̾restͥum ⁊ inf̾noꝵ¬

Expanded text:
 natum est ex David, ita honoratum est ut esset Dominus David. Ergo in carne quam acclestem habitum mutata; et Filius est David, et Dominus David, qui est Dominus coelestium, terrestrium et inferno
Abbreviated transcription (Latin):
lit̾ xp̃c passus est m̾endo et dcus pr̃
exaltainit illum dando im̃ mortalita¬
tem ⁊ impassibilitarem. exaltauit
g illum secimdum humanam naturã
que gloriosior fcã est in resurrectione
exaltata securidinostensionem quia ce¬
pit sciri ꝙ erat sicut in assimptione in¬
firmitatis dicit᷑ exinanita quia nõ ap
illi homini xp̃o. nomen ꝙ est suꝑ o .n.¬

Expanded text:
liter Christus passus est moriendo, et Deus Pater exaltavit illum, donando immortalitatem, impassibilitatem. Exaltavit go secundum humanam naturam, quae gloriosior facta est in resurrectione, exaltata secundum ostensionem, quia coepit sciri quod erat. Sicut in assumptione infirmitatis dicitur exinanita, quia non apilli, homini Christo nomen quod est super
Abbreviated transcription (Latin):
exaltata est.ipsi donatum est nomen ꝙ
ẽ suꝑ omne nomen. ut cum ip̃a forma
ẜui nominetur unigenitus filius dei.
hoc gͦ donatum ẽ illi ut homini secund̾
anem. filius factus ẽ obediens usq ad mor¬
tem tyram habebat idem ipse dei filius
deus de deo natus equalis numquid enĩ
antequam resurgeret. immo ante ⁊¬
quam homo fieret non erat altus dei

Expanded text:
exaltata est; ipsi donatum est nomen quod est super omne nomen, ut cum ipsa forma servi, nominetur unigenitus Dei Filius. Hoc ergo illi datum est ut homini secundum quem factus est Filius obediens usque ad mortem, quod jam habebat idem ipse Dei Filius, Deus de Deo natus aequalis Patri. Nunquid enim antequam resurgeret, imo etiam antequam homo fieret, non erat altus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
iam ex quo diloctionem habuimis est
nobis hora .i. oportunitas s breuis. surge̾
de sompno .i. de torpore bene operandi et
negligentia uel ignorantia. que ꝑ som¬
pnuim significatur hic ⁊ debennus surge̾¬

Expanded text:
 ex quo dilectionem habuimus, est nobis hora, id est opportunitas, sed brevis, surgere de somno, id est de torpore bene operandi et negligentia vel ignorantia quae per somnum significatur hic, et debemus surge
Abbreviated transcription (Latin):
affectu diligatis
it. uel refertur ad illud ꝙ supradixit
cum ait se desiderare illos ẽẽ socios gau¬
dũ sui ⁊ determinat hic quomodo desi¬
deret. s. non hrmana cupiditate nõ
carnis affectu. s xp̃a amore. et hoc est ꝙ
ait. testis enim michi est deus quo. cupi
nos omnes ec̃ ꝑticipes gandii mei eternĩ
cupiam dico non carnali affectu. s in uis
derare amore xp̃i non humano ut eos
ꝑticipes habeat in domino. ⁊ hoc etiam
su .s. ut sciant in quib deum ⁊ pximũ
dilige̾ debeant et cum scierint habeant
in ominibris rebus et ita habundet .i.
in tantum crescat caritas in scientia

Expanded text:
affectu diligatis  posuit. Vel refertur ad illud quod supradixit, cum dixit se desiderare illos esse socios gaudii sui, et determinat hic quomodo desiderat, scilicet non humana cupiditate, non carnis affectu, sed Christi amore. Et hoc est quod ait: Testis enim mihi est Deus quomodo volo vos omnes esse participes gaudii aeterni. Cupiam, dico, non carnali affectu, sed in visderare amore Christi non humano, ut eos participes habeat in Domino. Et hoc etiam scilicet ut sciant in quibus Deum et proximum diligere debeant, et cum scierint habeant in omnibus rebus, ita ut abundet, id est in tantum crescat charitas vestra in scientia
Abbreviated transcription (Latin):
destĩrati uel in
hoc .i. in tribula¬
tiomibus positi .i.
stabiles sannis
siti simuis. Nam
scitis. si nos p̃soi¬
uimus ⁊ nonfa¬
gimiis tune ⁊ nos
patimini qm hec
.s. truia ⁊ nos passi
sumis nep nobis
terreamiñ nõ so¬
lum pp̃ alia tiue
supins dixi ⁊ ego
amplius ñ susfĩ¬
nens nescire qd
ageretur apd̾ nos
noscendam fidem
nrãm ne forte is
officium est tem¬
.s. decepit hoc dem
firmis tenendii
erat. et ne manis
fiat labor ũr .i.

Expanded text:
destinati. Vel, in hoc, id est in tribulationibus positi, stabiles sumus: siti sumus, nam scitis, si nos praescivimus et non fugimus, tunc et vos patimini qui haec  quia et nos passi sumus, ne pro nobis terreamini, non solum propter alia quae supra dixi, et ego amplius non sustinens nescire quid ageretur apud vos,noscendum fidem vestram, ne forte is officium est teid est deceperit: hoc de infirmis timendum erat; et ne inanis fiat labor
Abbreviated transcription (Latin):
b c̾tum c̃ ꝑfitemur. si sub̃am panis ⁊ ui¬
ni in sub̾ai corꝑis ⁊ sanguinis dominici ꝯ¬
u̾ti. modum uͦ conu̾sionis ignorare ñ eru¬
bescimus fat̾i̾. de pͥori aũ sub̾a quedam re¬
manent .s. color. sapor forma. pondus. que
priori sub̾e accedontia fuerunt que neꝰ ip¬
sum xp̃i corpus afficiunt. nec n eo fundan¬
tur. Si uo̾ querit᷑ utr̃u fundent᷑ dr̃as:
nobis potius uideri ꝙ sint sine subiesto ꝙͣ
iñ subiecto. defractioneetram illa q̃ri sol
que ibi fieri ur᷑. ciuius rei uł in qua re fit:

Expanded text:
am panis et vini in substantiam corporis et sanguinis Dominici converti, modum vero conversionis ignorare non erubescimus fateri. De priori autem substantia quaedam remanent, scilicet color, sapor, forma, pondus, quae prioris substantiae accidentia fuerunt, quae nec ipsum Christi corpus afficiunt, nec in eo fundantur. Si vero quaeritur ubi fundentur, dicimus nobis potius videri quod sint sine subjecto quam in subjecto. De fractione etiam illa quaeri solet, quae ibi fieri videtur cujus rei vel in qua re sit,
Abbreviated transcription (Latin):
falsum pritandum ẽ in sacͥficio u̾itaus. s sĩc̃
sicut fit iñ magorum p̃stigñs ubi delusione qͣ¬
dam falluntur oc uli. ut uideat᷑ eẽ cy non est.
cens panis ꝙ̃ frangimius. It Augꝰ qñ xp̃c¬
ducat᷑ : partes de illo facimus ⁊ ꝙ in sacͣmen¬
to sic fit. Item unusquisq partem suam ac¬
cipit. ꝑ ꝑtes manducat᷑. manet integer. Ec¬
ce ex hiiͣs paret ꝙ integrum ⁊ incorruptũ
corpus xp̃i manducatur. ⁊ si fractio uł par¬
ticio ibi est. ñ in ip̃o s in sacramento eẽ idr̃.
Aluĩ dñt ꝙ ibi sit fractio ⁊ nullius rei qr nͣł
ibi frangitur. Sic̃ enim ibi sunt accñtia sñ
sub̾o. sic mirabilr᷑ pot̃ ibi ẽẽ fractio iñ accidẽti
nł sine omni re que frangat᷑. Magnum est
enini ⁊ inferutabile istiso myst̾ium. Uñ Am¬
bꝵ. Qud queris nature ordinem iñ xp̃i cor¬
ꝑe cum pret̾ naͣm sit ip̃e domini partus ex
uirgiñe: Cred̾e̾ inbemur discut̾e ñ ꝑmittunͣ.
Sciendum etiam ꝙ licet diu̾se sint ibi spẽs

Expanded text:
falsum putandum est in sacrificio veritatis, vel sicut fit in magorum praestigiis, ubi delusione quadam falluntur oculi, ut videant esse quod non est. cens: Panis quem frangimus. Item Augustinus: Qducatur, nec partes de illo facimus, et quidem in sacramento sic fit. Item: Unusquisque partem suam accipit, per partes manducatur et manet integer. Ecce ex his patet quod integrum et incorruptum corpus Christi manducatur, et si fractio vel partitio ibi est, nuod ibi fit fractio et nullius rei, quia ibi nihil frangitur. Sicut enim sunt ibi accidentia sine subjecto, sic mirabiliter potest ibi esse fractio in accidenti, et sine omni re quae frangatur. Magnum est enim et inscrutabile istud mysterium. Unde Ambrosius: Quid quaeris naturae ordinem in Christi corpore, cum praeter naturam fit ipse Domini partus ex Virgine, credere jubemur, discutere non permittimur. Sciendum etiam quod licet diversae sint ibi species
Abbreviated transcription (Latin):
suri sunt qui me crucifigent. s sacͣmen¬
tum aliꝙ commedani nobis ex hiis u̾bis
calumpinatores in̾tatis audatiam sum̃t
oblatrandi nobis quib ne amodo erra¬
re licert aliud ĩnolutum euoluinus
discerptum ⁊ lacatum ut pritatis. s in te¬
grini ⁊ illesum. Cum autem panis uel
nimim a sc̃is dicat᷑. ⁊ a cuncdas fidolibus
c̾datur transire in sub̾am corꝑis ⁊ sangĩs.
¶Quesit illa cou̾sio an formalis an sab̾a¬
lis queri solet. ꝙ añ formalis non sit ma¬
nifestum est. qr forma panis ⁊ uim rema¬
net. utrum uo̾ fit sub̾alis ꝑspicuum nõ ẽ
illa augetur. nec concedunt ꝙ ħ eẽ illa:
uẽ dici possinit. alũ aũ sic dicͤunt hano in
illam transire uel conu̾ti. qr sub illis acci¬
dentib sub qub priuis erat sub̃a panis
⁊ uini. pꝰt consecratiõm ẽ sub̾a corꝑis ⁊ sã

Expanded text:
crucifigent, sed sacramentum aliquod commendavi vobis. Ex his verbis calumniatores veritatis audaciam sumunt oblatrandi nobis, quibus ne amodo errare liceat, illud involutum evolvimus.discerptum et laceratum, ut putatis, sed integrum et illaesum. Cum autem panis vel vinum a sanctis dicatur, et a cunctis fidelibus credatur transire in substantiam corporis et sanguinis, quae sit illa conversio an formalis an substantialis quaeri solet. Quod autem formalis non sit manifestum est, quia forma panis et vini remanet. Utrum vero sit substantialis perspicuum non est. illa augetur, nec concedunt quod haec esse illa vero dici possit. Alii autem sic dicunt hanc in illam transire vel converti, quia sub illis accidentibus sub quibus prius erat substantia panis et vini, post consecrat
Abbreviated transcription (Latin):
multi acciꝑiunt corpus domini iñdigne¬
qͣm sit canendum male acciꝑe bomim.
Ecce .ai. fcm̃ ẽ mauim. dum male accipit᷑
ne ei datur.⁊ pacient̾ portat᷑. Eoce ex
unͣr repugnare. que silentio p̃te̾unda
non sunt. Ait enim angꝰ. bonus accipit
sacre mentum ⁊ rem sacramenti. Malus
uo̾ sacͣmentum. ñ rem. ad ꝙ dicimussacra¬
mentum hic appellari corpus damini de uͥ¬
gine sumptum rem añ spũalem carnem
xp̃i que est unitas fidelium. Ponus g ac¬
cpit sacramentum .i. carnem xp̃i ꝓpriam.¬

Expanded text:
dignequam sit cavendum male accipere bonum. Ecce enim factum est malum, dum male accipitur e ei datur, et patienter portatur. Ecce ex videntur repugnare quae silentio praetereunda non sunt. Ait enim Augustinus: Bonus accipit sacramentum et rem sacramenti, malus vero sacramentum et non rem. Ad quod dicemus sacramentum hic appellari corpus Domini de Virgine sumptum; rem autem spiritualem carnem Christi quae est unitas fidelium. Bonus ergo accipit sacramentum, id est carnem Chri
Abbreviated transcription (Latin):
spẽm panis ⁊ inni tradidit discipulis suis nͥ¬
diligent᷑ animadu̾tendum ẽ qrͣ pꝰt tẏpaci
agni sacmentum sin corꝑis ⁊ sangiins sa¬
cramentum dedit᷑ apłis: ⁊ qͣr sub aba sp̃e:
⁊ cum subalia. qrͣ patius subista ⁊ cũ sub
deinde q̃ ib̃i mir eẽ. uel fieri. utrum uere
dedisse discipłis. utostende̾t neti̾s legis sacͤ¬
menta cessatura. int̾ que p̃cipnum erat ag¬
npaschalis sacͣmentum ⁊ nouelegis sacͣmẽ¬
ta sustmenda nt̾ ꝗne excellit dominici cor¬
ꝑis sacramentum. ¶deo etiam pꝰt alia dcd̾
ut memorie discipuloꝵ tenacius infigeret᷑
⁊ ab ecc̃a deinceps freq̃ntarotur. ¶Sub
a lia uo̾ sp̃e iõ tradidit ⁊ a fidelib sumend
deinceps instituit. ut fides hrer m̾itum que
non ẽ dehĩis quenidentur. qr fides non hab

Expanded text:
specie panis, vini tradidit discipulis. Ubi specie panis, vini tradidit discipulis. Ubi diligenter animadvertendum est quare post typici agni sacramentum sui corporis et sanguinis sacramentum dedit apostolis, et quare sub alia specie; et cum sub alia, quare potius sub ista; et cum sub deinde quae ibi videntur esse vel fieri, utrum vere dedisse discipulis, ut ostenderet veteris legis sacramenta cessatura inter quae praecipuum erat agni paschalis sacramentum, et novae legis sacramenta instituenda inter quae excellit Dominici corporis sacramentum. Ideoque etiam post alia dedit, ut memoriae discipulorum tenacius infigeretur, et ab Ecclesia deinceps frequentaretur. Sub alia vero specie ideo tradidit, et a fidelibus deinceps sumendum instituit, ut fides haberet meritum quae non est de his quae videntur, quia fides non habet
Abbreviated transcription (Latin):
tendit apłs ex hiis ubis mystĩum enchart¬
stie. int̾ cenandum celebratum non cenã
⁊ memoria est nr̃e redemptionis ut redẽ¬
ptoris nr̃i memores maiora ab eo conseqͥ
me̾amur ⁊ qr in morte xp̃i liba̾ti sumus.
hmus in edendo ⁊ bibendo carnem ⁊ sangͥ¬
nem memores esse debemus in hac consecuti
nonum testamentum ꝙ est nona lex que
obedientem sibi tradidit᷑ celestibus regnis
testamentum gͥ sangume constitutum ẽ.
quia bñficii dinĩni sanguis testis est. Uñ
ad tuitiõmm corꝑis ⁊ ansme ꝑcipimus qr
caro xp̃a pro salnte corꝑis. sangnis uoͥ pro
anñna nr̃a suitur ⁊ esfasas ẽ. sic̃ p̃figa¬
mantlucanchm eẽ sangumeni lex p̃cepit.
Et qr de corꝑe domini plemor hic tractatꝰ
occurrit. brenit᷑ que de sacͣmento corꝑis et
sangninis scienda sunt uideamus. Itaq dñs
tͦne maiestatis transiturus celebrato sacra¬
menta uet̾is pasche pꝰt tỹpicum agnum
in ultano corpus suum ⁊ sanguanem in

Expanded text:
tendit Apostolus ex his verbis mysterium eucharistiae inter coenandum celebratum non coenamet memoria est nostrae redemptionis, ut Redemptoris nostri memores, majora ab eo consequi mereamur. Et quia in morte Christi liberati sumus, hujus in edendo et bibendo carnem et sanguinem memores esse debemus, in hoc consecuti novum testamentum, quod est nova lex, quae obedientem sibi tradit coelestibus regnis. Testamentum ergo sanguine constitutum est, quia beneficii divini sanguis testis est. Unde ad tuitionem corporis et animae percipimus, quia caro Christi pro salute corporis, sanguis vero pro anima nostra sumitur. Et effusus est sicut pramanducandum esse sanguinem lex praecipit. Et quia de corpore Domini plenior hic tractatus occurrit, breviter quae de sacramento corporis et sanguinis scienda sunt videamus. Itaque Domiternae majestatis transiturus celebrato sacramento veteris Paschae, post typicum agnum in ultimo corpus suum et sanguinem in
Abbreviated transcription (Latin):
tente. s. ⁊ sigcͣte.: Sacrametitum no̾ ẽ sacre
sicut panis p̃cetis cibis corpus reficit ⁊ su¬
stentat. ⁊ iiui hominem letificar atq in¬
ebriat. sia caro xp̃i intiorem hominem
magis cetis gratiis spñalit̾ reficit ⁊ sagiat.
quem ⁊ sanguis xp̃i spũalit̾ letificat. ⁊ sic
qr sicut ex iuitis granis consicit᷑ uus pa¬
nis ⁊ ex płib acinis uinum inunm

Expanded text:
et significatae. Sacramentum vero est sacrae itudinem. Nam sicut panis prae caeteris cibis corpus reficit et sustentat et vinum hominem laetificat atque inebriat, sic caro Christi interiorem hominem magis caeteris gratiis spiritualiter reficit et saginat, quem et sanguis spiritualiter laetificat, et sic quia sicut ex multis granis conficitur unus panis, et ex pluribus acinis vinum
Abbreviated transcription (Latin):
añ spẽ tradidit qr res huius sp̃ei ex p̃ssam
ht̃ similitudinem cum utraq rehuius sa¬
Res contenta ⁊ signisicata ẽ caro xp̃i quam
de uirgine traxit. ⁊ sanguis ꝙ̃ ꝑ nobis fudit
Res aut̃ significata ⁊ non contenta ẽ unitas
ecc̃e in predestinatis. nocatis. iustificatis et
głificatis ħ ẽ duplex caro xp̃i. Uñ Ie ait.
duplicit᷑ intelligit᷑ caro xp̃i uł illa que cru¬
ci fixa est et sepulta. uł illa spũalis atq dini¬
na de qua ip̃e dicit caro mea ue abus est.⁊
sanguis meus ue ẽ potus. Ĩ item. Qui man¬
ducat carnem meam in memanet ⁊ egt ĩ
eo. ⁊c̾. Sunt itaq tͥa: in hoc sacmento cõ¬
sid̾ auda unimmi ꝙ tantum est sacͣmentum¬

Expanded text:
 specie tradidit 99 quia res hujus speciei expressam habet similitudinem cum utraque re hujus saRes contenta et significata est caro Christi quam de Virgine traxit, et sanguis quem pro nobis fudit. Res autem significata, et non contenta est unitas Ecclesiae in praedestinatis vocatis, justificatis et glorificatis. Haec est duplex caro Christi. Unde Hier. ait: Dupliciter intelligitur caro Christi, vel illa quae crucifixa est et sepulta, vel illa spiritualis atque divina de qua ipse dicit: Caro mea vere cibus est, et sanguis meus vere est potus . Et item: Qui manducat meam carnem in me manet et ego in eo, etc. . Sunt itaque tria in hoc sacramento consideranda, un
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xp̃i ꝑꝑrium ꝙ de uirgine sumpsit:
Quia sicur corpus xp̃i ex multis membris
paris ⁊ ab omni macula peccati iminib
ccmstat. it a ⁊ uinitas eocłiastica exmultis
ꝑsonis mundis ⁊ immnaculatis consistit in
cuius rei typo fc̃a õ archia domini do lignis
cethym que sunt imputͥbilia. ⁊ albe sꝑmne
sumlia. ecce quace in hac spẽ dedit. Cum
auten totus xp̃c sub spẽ panis. totus sub spẽ
uini sumatur. cur non iñ una. s in duab
dedit. Ideo ut ostenderet᷑ xp̃c totam huma¬
nam uaͣm .i. animam ⁊ corpus assumpsisse
ut inrumq redime̾t. panis enim ad corpus
refertur uimimad animam. qr uirum ope¬
ratur sanguiem in quo se des anime a phi¬
ceptio in xp̃o ⁊ utͥsq lib̾atio in nobis signi¬
ficetur. ¶Ideo uo̾ apponicur aqua ut ostẽ¬
⁊ eius passic ꝑcurata pro nr̃a dilectione
Aqua enini genus humanum siginficat
unde in aot. sique quas uidisti ppłi sunt
⁊ gentes quorum salus ñ posset eẽ siepas¬

Expanded text:
Christi proprium quod de Virgine sumpsit; quia sicut corpus Christi ex multis membris puris et ab omni macula peccati immunibus constat, ita et unitas ecclesiastica ex multis personis mundis et immaculatis consistit. In cujus rei typo facta est arca Domini de lignis techni, quae sunt imputribilia et albae spinae similia. Ecce quare in hac specie dedit. Cum autem totus Christus sub specie panis, totus sub specie vini sumatur, cur non in una, sed in duabus dedit? Ideo ut ostenderetur Christus totam humanam naturam, id est animam et corpus assumpsisse, ut utrumque redimeret. Panis enim ad corpus refertur, vinum ad animam, quia vinum operatur sanguinem, in quo sedes animae a phyet utriusque liberatio in nobis significetur. Ideo vero apponitur aqua, ut ostenet ejus passio procurata pro nostra dilectione. Aqua enim genus humanum significat. Unde in Apocalypsi: Aquae quas vidisti, populi sunt , et gentes, quorum salus non posset esse sine pas
Abbreviated transcription (Latin):
s potiis elegit nos adhoc ut in temꝑe gr̃e
essemnis scĩ. ꝑ bona oꝑa. non gͦ qr futuri
eramus elegit. s ut essemiis scĩ. ideo qͥꝑ¬
pe tales futuri eramus quia elegit ipse pre¬
destinans. ut tales ꝑ grãm eius essemnis. s
pelagianus u̾tati resultans ait. p̃sciebat
deus quiessent futuri sc̃i ⁊ immaculati ꝑ
libe̾ noluntatis arbitrium et sdeo eos in su¬
a p̃scientia quales futuros esse p̃scinit ele¬
git. elegit inquit antequam essent. p̃de¬
stinans filios qrios futinos scõs prescit.
non fecit nec se factunm. s ipsos facturos
esse preuidit. quem confutat apłs dicens.
ut essemis sancti uirtutibus ⁊ immacula¬
ti amalis. a crimine. ⁊ fuc in conspectu e
iis .i. ut eum conspitiamnus. ⁊ hoc nõ feoit
ĩpsemeritis nr̃is s in caritate sua amor

Expanded text:
Sed potius elegit nos ad hoc, ut in tempore gratiae Sed potius elegit nos ad hoc, ut in tempore gratiae essemus sancti, per bona opera. Non ergo quia futuri eramus elegit, sed ut essemus sancti. Ideo quippe tales futuri eramus, quia elegit ipse praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Sed Pelagianus veritati resultans ait: Praesciebat Deus qui essent futuri sancti et immaculati per liberae voluntatis arbitrium; et ideo eos in sua praescientia quales futuros esse praescivit elegit. Elegit, inquit, antequam essent, praedestinans filios quos futuros sanctos praescivit: nec fecit, nec se facturum, sed ipsos facturos esse praevidit. Quem confutat Apostolus dicens: ut essemus sancti virtutibus, et immaculati, a malis, a crimine; et hoc in conspectu eid est ut eum conspiciamus, et hoc non fecit ipse meritis nostris, sed in charitate sua. Amor
Abbreviated transcription (Latin):
rit sp̃nalis etiam incorꝑib que tuncha¬
bebunt naturam sp̃c. quia crunt agili¬
a ⁊ habilia cibo non egentia q̃ spñi na¬
p̃ordinationis. s. que erit de futuro. hic
ponit primam preordinationem tiue est
de presenti. tangens effectum eiis qͣ bñ
ordinatio gratuita est. quia m̾i̾ta que p
cedunt futuram uitam ex gr̃a sunt.⁊ dei
dona sunt. coronat enim in nobis deus do¬
na sua. non que ex nobis sunt merita. et
hor est ꝙ ait. ita gratis hoc faciet sicut gͣ¬
stitutiom̃i .i. antegiiam essemus. nequis
gͦ putet animas cum deo fuisse et̾nas. et
tunc alimud meruisse uixta errorem illo¬
rum qui ante hec uisibilia dicunt quas¬
dam animas fuisse sanctas et sdeo tanc fuis¬
se electas. s aꝑte ostendit hoc falsum esse
aut̃ eligeret eos qui nondum erant isi
p̃destinando elegit eos gͦ p̃destinans
nos ⁊ sicut non clegit. eoꝙ tunc scĩ esse¬
mus. ita nec ĩõ quia sc̃i fu turi essennis.

Expanded text:
rit spiritualis etiam in corporibus, quae tunc harit spiritualis etiam in corporibus, quae tunc habebunt naturam spiritus, quia erunt agilia et habilia, cibo non egentia, quae spipraeordinationis, scilicet quae erit de futuro, hic ponit primam praeordinationem quae est de praesenti, tangens effectum ejus; quasi ocedunt futuram vitam ex gratia sunt, et dona Dei sunt. Coronat enim in nobis Deus dona sua, non quae ex nobis sint merito. Et hoc est quod ait: Ita gratis hoc faciet, sicut grastitutionem, id est antequam essemus. Ne quis ergo putet animas cum Deo fuisse aeternas, et tunc aliquid meruisse, juxta errorem illorum qui ante haec visibilia dicunt fuisse quasdam animas sanctas, et ideo tunc fuisse electas; sed aperte ostendit hoc falsum esse  Quomodo autem eligeret eos qui nondum erant nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos: et sicut non elegit eo quod tunc sancti essemus, ita nec ideo quia sancti futuri essemus.
Abbreviated transcription (Latin):
duas dei p̃ordinati¬
ones et earum ef¬
fectus quarumꝰ al¬
tera est de p̃senti ad iusticiam. alta̾ est
de futuro ad coronam nec dicunt᷑ due. qͥn
nira sit dei p̃destinatio qne est ip̃e deus. s
quiã de duob est ipsa dei etͤna p̃ordina
turo. deus enim ante mundi constituti¬
onem cum nuillus qnicquam inu̾erat
p̃ordinanit ꝙ in temꝑe gr̃e aliqnos a ꝑ¬
ditis seꝑaret. ⁊ nistos ⁊ iurmaculatos face¬
ret p̃orom̃anit etiam quod ⁊ illos iustos
ad etͥnam beati tudinem ꝑduceret harũ
pordinationum alteram hic implet quod
in stos facit. alteram in futuro implebit.
que erit omnium ꝑfectio. aqna cõsum¬
matione omnium incipit estendens pri¬
mo effectum eius ⁊ utens preterito pro
futuro pro rei c̾titudine future. cum a¬
it. trui dens bencdixit .i. benedicet nos
nr̃is incritis maledictos .i. in faturo exal¬
tabit dando immortalitatem. Uñ subdit.
in omni bndictione spũali .i. exaltabit om¬
nimoda exaltatione ⁊ ꝑfecta que tota e¬

Expanded text:
duas Dei praeordinationes, et earum effectus, quarum altera est de praesenti ad justitiam, altera de futuro ad coronam: nec dicuntur duae, quin una Dei sit praedestinatio quae est ipse Deus, sed quia de duobus est ipsa Dei aeterna praeordturo. Deus enim ante mundi constitutionem, cum nullus quidquam meruerat, praeordinavit quod in tempore gratiae aliquos a perditis separaret, et justos et immaculatos faceret; praeordinavit etiam quod et illos justos ad aeternam beatitudinem perduceret. Harum praeordinationum alteram hic implet, id est quia justos facit; alteram in futuro implebit, quae erit omnium perfectio, a qua consummatione omnium incipit, ostendens effectum ejus, et utens praeterito pro futuro pro rei certitudine, cum ait: Qui Deus benedixit, id est benedicet, nos, nostris meritis maledictos, id est in futuro exaltabit, dando immortalitatem. Unde subdit: In omni benedictione spirituali, id est exaltabit omnimoda exaltatione, et perfecta, quae tota e
Abbreviated transcription (Latin):
A primis dicen¬
duin est cur apꝰ
paulus in hac epła
sebendo non serna¬
uit morem suum
ut uel nocabustam
nominis sin uł or¬
dinis scribit ⁊ dig¬
nitatem. hec cã ẽ
ꝙ ad eos scͥbens qui
ex circumcisione
credida̾nt quasi
gentium apłc et
non hebreorum sci¬

Expanded text:
 primis dicendum est cur apostolus Paulus in hac epistola scribendo non servaverit morem suum, ut vel vocabulum nominis sui vel ordinis describeret dignitatem. Haec causa est: quod ad eos scribens qui ex circumcisione crediderant, quasi gentium apostolus et non Hebraeorum: sci
Abbreviated transcription (Latin):
sepe non sit farmitas tamen testamer¬
tum hominis .i. ab homine fc̃m sins he¬
dib firmum est quia nemo sꝑuit ut di¬
cat non ualere non bñ factum ẽe. aut su¬
ꝑ ordinat ut alit̾ de rebus illis disponat. s
est̾in anctoritate omnium maxime cum
sit confirmatum testib ⁊ morte testatoris.
similit᷑ testam entum .i. ꝓmissionem dei
telligentia in aptatione similitudinis s
ex eo aliquantulum obscuratur. quia
antequam illud inferat p̃mittit curi fa¬
ctum sit testamentum a deo .i. ꝓmissio¬

Expanded text:
saepe non sit firmitas, tamen testamentum hominis, id est ab homine factum, suis haeredibus firmum est, quia nemo spernit, ut dicat non valere, non benefactum esse, aut superordinat, ut aliter de rebus illis disponat, sed est in auctoritate omnium, maxime cum sit confirmatum testibus et morte testatoris, similiter testamentum, id est promissionem Dei,telligentia in aptatione similitudinis, sed ex eo aliquantulum obscuratur, quia antequam illud inferat, promittit cui factum sit testamentum a Deo, id es
Abbreviated transcription (Latin):
sticie aind aganat nel timore pene
ꝙ ñ uident homines. hĩc item queritur. Ang̃.¬
simitinsd moyses. dd̾. ⁊ alii boniꝰ ex lege
non fuerunt iustificati. Ad ꝙ dĩ. fuerat
ait. Quid temꝑtatis nobis impone̾ inigũ:
⁊cͦ. Sic̃ gͦ nos saluamur mͦ ꝑ fsdem xͥ¬

Expanded text:
stitiae quod agatur, vel timore poenae, non vident homines. Hic item quaeritur: Nunquid Moyses, David et alii boni ex lege non fuerunt justificati? Ad quod dicitur: ait: Quid tentatis nobis imponere jugum, etc.? Sicut ergo nos salvamur modo per
Abbreviated transcription (Latin):
decͥ̾uit emiñ deus ꝑ sacͣmentum mỹsterĩ
ꝑ legem trinalex ñ u̾stificat apud deum
s fides. de lege ant̃ loquimur ẜ̃m ci̾mo¬
nialia ut dictum est ñ ẜm moralia q̃
utiq iustificant ⁊ in eunangelio con¬

Expanded text:
Decrevit enim Deus per sacramentum mysterii fper legem, quia lex non justificat apud Deum, sed fides. De lege autem loquimur secundum caeremonialia, ut dictum est, non secundum moralia, quae utique justificant, et in Evangelio con
Abbreviated transcription (Latin):
a mortius hec p̃¬
mittit ad pband̃
ꝙ resurgent illie¬
tiam iimortales
Uñ subdit. Et ꝑ
hoc uos etiam gẽ¬
tiles iam certitu¬
dine spei conuiui¬
corpus ⁊ animã.¬

Expanded text:
a mortuis. Hoc praemittit ad probandum quod resurgent illi etiam immortales. Unde subdit: Et, per hoc vos etiam Gentiles, jam certitudine spei, convivicorpus et anima
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ hoc habent spẽm¬
sapientie: quia st̃
in suꝑstitione .i. in
religione que supͣ¬
modum est et qr¬
sunt in humilita¬
te quia humiles se
non ad par¬
cendum corꝑi quia
dicunt se non par¬
in honore aliquõ¬
triua dicunt se nõ
cirrare de honore hu¬
mano. et quia nõ
tem carnis¬
ta sibi subtrahunt¬
⁊ alios gulosos dic̃t¬
uel ita. que sumnt tri¬

Expanded text:
 hoc habent spesapientiae, quia sunt in superstitione, id religione quae supramodum est, et qsunt in humilitate, quia humiles se n ad parcendum corpori, quia dicunt se non parin honore aliququia dicunt se non curare de honore humano. Et quia non em carnista sibi subtrahunt, alios gulosos dicVel ita, quae sunt qui
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑhabundans ubi nulla utilitas est
.s. ꝑͣ ininidanam sapĩam ⁊ sant in hu¬
mił. non illa que uirtus est s sicut ex
greco intelłr qiuamens sentit humilia.
in illis obseruationib multus labor est
qui est manis. ⁊ non sunt in aliquo
honore dei .s. cuius consilium irritum
duc̃t nec sanctorum quorum fides de
applicant. ut religio appellet᷑. cum sit sa¬
crilegiu quia ꝙ ccͣ auctorem est. sacͥle¬
ga mente inuentum ẽ simulata gͦ ibi
est religio ut uideant᷑ ua̾ que falsa sũt¬
⁊ illa tradicio uł religio est in humilita¬
te quia mentes m̃ t̾ra humiliat ne e¬
rigantur ad suꝑna ⁊ est. non adꝑar. cor
⁊ non est in honore aliquo illis qr tͦn¬
cati sunt a capite xp̃o: toti se dantes
mundo explentes sensum carnis uñ
icit suffice̾ ꝙ carnis tradit pridentia

Expanded text:
t per mundanam sapientiam. Et sunt in humilitate, non illa quae virtus est, sed sicut ex Graeco intelligitur, quia mens sentit humilia, in illis observationibus multus labor est, qui est inanis. Et non sunt in aliquo honore, Dei scilicet cujus consilium irritum dicitur, nec sanctorum, quorum fides desapplicant, ut religio appelletur, 194 cum sit sacrilegium, quia quod contra auctorem est, sacrilega mente inventum est. Simulata ergo ibi est religio ut videantur vera quae falsa sunt. Et illa traditio vel religio est in humilitate, quia mentes in terra humiliat, ne erigantur ad superna. Et est non ad parEt non est in honore aliquo illis quia truncati sunt a capite Christo, toto se dantes mundo, et explentes sensum carnis. Unddicit sufficere quod carnis tradit prudentia
Abbreviated transcription (Latin):
a quibuslam suꝑstitione abstinendum:
quasi si prius dum eratis ignari hoc faci¬
ebatis. cur ui̾tate ꝓpalata idem facitis.
decernitis dico dicentes ista. ne tenigitis
ut cadauer nel locum iñ quo sederit mn¬
lier menstruata. neq gustaui̾tis ut por¬
cum uel pisces non habentes squamas.
n contrestauitis quodam studio ⁊ dele
sunt ducentia in inti̾tum .i. ducunt mͥ
mortem ip̃o usu .i. siquis utatur eis iñ¬
daico ritu ut ab hiis abstineat illis uta¬
tur credens inde iustificari ista dico iã

Expanded text:
a quibusdam superstitiose abstinendum! quia si prius dum eratis ignari hoc faciebatis, cur veritate propalata idem facitis? Ambrosius. Decernitis dico, dicentes, ista ne tetigeritis, ut cadaver, vel locum in quo sederit mulier menstruata; neque gustaveritis, ut porcum, vel pisces non habentes squamas; neque contrectaveritis, quodam studio, et delsunt ducentia in interitum, id est ducunt in omnia ipso usu, etc. Si quis utitur eis Judaico ritu, ut ab his abstineat, illis utatur, credens inde justificari, ducunt in mor
Abbreviated transcription (Latin):
nint stantes ne se¬
duce̾nt᷑ a ꝑseudo nc̃
aggͥdẽ illos qui ali¬
qua de lege ẜuabãt
sub increpationis
forma dehortans
eos a lege. quasi uoᷤᷤ
stantes uidete ne
seducamini s uos
aliĩ qui legalia re¬
cepistis dicite qͣr
legem seruatis. ⁊
hoc est ꝙ ait. si aũ
mortui estis. nõ mi¬
te ab elem̃tis mũ
que ẽ institutõ pu¬
erorum qui mun¬
dana petunt mor¬
tui dico ꝑ hoc quod
ut iudei qͥ mim̃do
niuunt ⁊ ñ deo de¬
c̾nitis seruanda le¬
galia: dec̾nitis di¬
co. dicentes aliĩ aliĩs
ista ne tetig̾itis ⁊ cͥ.
uł ita. Si gͦ. elem̃¬
ta dicit creaturas

Expanded text:
it stantes ne seducerentur a pseudo; nunc aggreditur illos qui aliqua de lege servabant, sub increpationis forma dehortans eos a lege, quasi dicat: Vos stantes videte ne seducamini, sed vos alii qui legalia recepistis, dicite, quare legem servatis? Et hoc est quod ait: Si ante mortui estis, non mite ab elementis mundi, quae est institutio puerorum qui mundana petunt, mortui dico, per hoc quod ut Judaei qui mundo vivunt, et non Deo, decernitis, servanda legalia. Decernitis dico, dicentes alii aliis, ista ne tetigeritis, etc. Vel ita, si ergo. Elementa dicit creaturas
Abbreviated transcription (Latin):
usus illorum ⁊ cultura int̾i̾rnit qr sunt
p̃cepta .⁊ doctͥna hominum: ñ dei exhi¬
bita ueritate. Que sunt quidem Dnti¬
a rationem .i. spẽm
sapientie quia p̃¬
tendunt suꝑstitio

Expanded text:
usus illorum et cultura interimit, quia sunt praecepta et doctrinae hominum, non Dei exhibita veritate. Quae sunt quid habentia rationem, id est sapientiae, quia praetendunt superstitio
Abbreviated transcription (Latin):
co iusticie fidei. tue insticia fidei est. uel
fides ipsi abrabe in p̃putio .s. in tp̃r ẜpntii.¬
.s. ante quam cireiuncide retur. ⁊ iõ m temꝑr
p̃p̃utũ habuit ex fido iũsticiam. Et ipsẽ
sit .i. ostendatur esse ꝑater .i. fidei. auctor
exemplo. omnnun credentium. sit pr̃ dico
am̃nadu̾sa non milla explicat. potest enim
sic intelligi. ꝑ p̃putiuin .i. in p̃patio ut dr̃¬

Expanded text:
co, justitiae fidei, quae justitia fidei, vel co, justitiae fidei, quae justitia fidei, vel fides est ipsi Abrahae in praeputio, id est i antequam circumcideretur; et ideo in tempore praeputii habuit ex fide justitiam, ut ipse sit, id est ut ostendatur esse pater, id est fidei auctor exemplo, omnium credentium. Si pater dicononnulla animadversa explicat. Potest enim sic intelligi: Per praeputium, id est in praeputio, ut d
Abbreviated transcription (Latin):
suent. excepat ꝙ regni cclestis iamiam uͦ¬
dum intrare poterant tantum in simi a¬
brahe pꝰt mortem beata reque consolari
suꝑne pacis nig̃ssum spe felia exspestabãt
Item ꝙ apnd nos ualet aqua baptismi. hoc
egit apud uoteres uel pro ꝑnulis sola fi¬
des aut ꝑ maiorib. iurtus sacrificii nel
ꝑ huis qui de abrahe styr ꝑe ꝓdietunt mi¬
sterium circumcisionis. Scceex hiis aucto¬
torum ficri remissionem. sicut ⁊ ꝑ baptis¬
mum. Cur gͦ mutata est cireruncisio per
baptismum : quia sacramentum baptis¬
matis ꝑfectius est. qina ⁊ magis cominu¬
ne ⁊ magis gr̃e̾ plenuim. In c̾eumcisioẽ
naiq tantum peccata remutebantur
s non gr̃a ad benc oꝑandum ꝑ eam p̃¬
stabatur nec uirtutes dabantur. nec au¬
gebantur. In baptismo ne̾ omn a pcc̃a
dimittutur. ⁊ gr̃a cooꝑandi confertar. ⁊
uir̃cutes augentur. Ideo reste apłc aiti qd̾
Abraham. accepit cirrumcisionom tantum
in signum ꝙ est signaculum unĩ signum di¬

Expanded text:
suevit, excepto quod regni coelestis januam, necdum intrare poterant, tantum in sinu Abrahae post mortem beata requie consolati supernae pacis ingressum spe felici exspectabant. Item, quod apud nos valet aqua baptismi, hegit apud veteres vel pro parvulis sola fides, vel pro majoribus virtus sacrificii, vel pro his, qui de Abrahae stirpe prodierunt, mysterium circumcisionis. C. VI. Otorum fieri remissionem, sicut et per baptismum. Cur ergo mutata est circumcisio per baptismum? Quia sacramentum baptismatis perfectius est, quia et magis commune, et magis gratiae plenum. In circumcisione namque tantum peccata remittebantur, sed non gratia ad bene operandum, per eam praestabatur, nec virtutes dabantur vel augebantur. In baptismo autem peccata dimittuntur, et gratia cooperandi confertur, et virtutes augentur. Ideo recte Apostolus ait quod Abraham accepit circumcisionem tantum in signum, quod est signaculum, in signum, di
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ cura originali pc̃co. ⁊ cͥcumcisns p̃puti¬
atum gignit traiciens in illum quo
ip̃eiam carint. sicut baptizatusin filiã
quem gona̾t carne reatum trahicit ori¬
ginis. ⁊i quo ipse tani lib̾ erat. in earne p̃¬
putii ideo uissa est ficri quia in remedi¬
cancupiscentia que in ꝑte illa magis do¬
minatur.⁊ quia m̃ illo membro culram
mobedientie põsteruis homo cognouit de¬
cuit ut in hoc membro signum obedĩe
acciꝑet fiebat autem octaua die lapideo
cultro. tina pꝰt septenarium uite hiis
iñ octaua etate que erit resurgentiu
omnis ab eiactis ꝑ petram xp̃m abscidet᷑
corruptio tarnis ⁊ sp̃t. quando lib̾abunt᷑
a sernituto corruptionis ⁊ ꝑ xp̃i rrnem ĩ
octana dic feãm curumcsditur a peccatis
anima tuiusq oredentis in eum. Due itaq
sunt res illus sacramenti .s. cͥcum cisio a
peccatis in presenti ⁊ circum tisio ab omni
corruptionem̃ futuro. Conferebat aut̃

Expanded text:
et cum originali peccato: et circumcisus praeputiet cum originali peccato: et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum quo ipse jam caruit, sicut baptizatus in filium quem carne generat reatum trajicit originis, a quo ipse jam liber erat. In carne praeputii ideo jussa est fieri, quia in remediconcupiscentia, quae in parte illa magis dominatur; et quia in illo membro culpam inobedientiae primus homo cognovit, decuit ut in hoc membro obedientiae acciperet. Fiebat autem octava die lapideo cultro, quia post septenarium vitae hujus in octava aetate, quae erit resurgentium, omnis ab electis per petram Christum abscidetur corruptio carnis et spiritus, quando liberabimur a servioctava factam, circumcidetur a peccatis anima cujusque credentis in eum. Duae itaque sunt res illius sacramenti: scilicet circumcisio a peccatis in hoc praesenti, et circumcisio ab omni corruptione in futuro. Conferebat autem
Abbreviated transcription (Latin):
tonfert ⁊ quare mntata sui̾t temꝑe gr̃e
succedente baptismo. Abrahe prim̃nuim cir¬
cumcisio cominendetu fuit lt sub lege mã¬
datiesset. ⁊ sic ꝓbaretur an compleret uł
non sic adam mandatum accepit ne de
ligno mandncaret ad ꝓbationem obedãe
⁊ sicut p̃cepta fuit circicisio abraho. ita ⁊
semini enis .i. hebreis ex eonascituris ⁊
fiebat octaua die lapideo cultro in carne
ut ꝑ obedientiam mandati abraham pla¬
ceret deo: cui ꝑ p̃uaricationem adamdis¬
plicuerat. sccundo in signum magne fidĩ
abrahe. tredidit enim sehabiturum filnĩ
sicut iustificatus est ⁊ ipse. t̾tio: ut hoc
signo discerne̾tur a ceti̾s nationib ille
ppłs. Quarto: ut circuncisio fc̃a in uiri¬
nͥ membro ꝑ qd̃ gr̾atur catura morta¬
lium ⁊ inqnolibido solet dominari. casti¬
tatem mentis ⁊ corporis ẜuandam.⁊ im¬
pudicitiam recidendam indicet. Ointo:
ideo p̃copta fuit. quia non posser meliꝰ
quippe ominis homo nascit᷑. q̃madmod̾

Expanded text:
t, et quare mutata fuerit tempore gratiae, succedente baptismo. Abrahae primum circumcisio commendata est, ut sub lege mandati esset, et sic probaretur an compleret vel non. Sicut Adam mandatum accepit, ne de ligno manducaret, ad probationem obedientiae, et sicut percepta fuit circumcisio Abrahae, ita et semini ejus, id est Hebraeis ex eo nascituris. Et fiebat octava die, lapideo cultro in carne ut per obedientiam mandati Abraham placeret Deo, cui per praevaricationem Adam displicuerat. Secundo, in signum magnae fidei Abrahae. Credidit enim se habiturum filium sicut justificatus est et ipse. Tertio, ut hoc signo discerneretur a caeteris nationibus ille populus. Quarto, ut circumcisio facta in virili membro per quod generatur creatura mortalium, et in quo libido solet dominari, castitatem mentis et corporis servandam, et impudicitiam recidendam indicet. Quinto, ideo praecepta fuit, quia non posset meliusquippe omnis homo nascitur, quemadmodum