comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
partibꝰ tranqͥllissima & pa¬
catissima spacia: uel ad t̃¬
rã ꝓpt̾ hunc turbulentũ
& caliginosũ locũ qͥ hu-¬
mida ex halacione pin¬
guescit: quãuis &. ipse se¬
pius cȩli nomine nũcupe¬
t᷑. Ac ꝑ hoc ñ scriptũ est ꝓ¬
aucant aquȩ reptilia ani¬
marũ iunuarũ . &. ꝓducat
aer uolatilia uolancia suꝑ
tȩrra. s utrũq hoc animan¬
ciũ genꝰ ex aquis eẽ ꝓductũ
narrat᷑. Quic qͥd gͦ aquarũ
siue labilit undosũ &. flu¬
uidũ ẽ. siue uaporalit᷑ tenu¬
atũ atq suspensũ. ut illud
reptilibꝰ animarũ uillarũ.
hoc uolatilibꝰ appareat dis¬
tributũ: utrũq tam̃ hu¬
Idõq st̃ etiã qͥ subtilissima
c̃sidacione qͥnq istos mani
festissimos corꝑis sensus. scđm
quatuor usitata elementa
ita distinguant: ut ocłos
ad ignẽ. aures ad aerẽ dicañ
ꝑtinere: olfaciendi aũ & gu¬
standi sensũ naturȩ humi¬
de attribuant : &. ol factũ qͥdẽ

Expanded text:
partibus tranquillissima et papartibus tranquillissima et pacatissima spatia, uel ad terram propter hunc turbulentum et caliginosum locum, qui humida exhalatione pinguescit, quamuis et ipse saepius caeli nomine nuncupetur. ac per hoc non scriptum est: producant aquae reptilia animarum uiuarum, et producat aer uolatilia uolantia super terram, sed utrumque hoc animantium genus ex aquis productum esse narratur. quidquid ergo aquarum siue labiliter undosum et fluidum est siue uaporaliter tenuatum atque suspensum, ut illud reptilibus animarum uiuarum, hoc uolatilibus adpareat distributum, utrumque tamen huIdeoque sunt etiam, qui subtilissima considerationefestissimos corporis sensus secundum quatuor usitata elementa ita distinguant, ut oculos ad ignem, aures ad aerem dicant pertinere. Olfaciendi autem gustandique sensum naturae humidae adtribuunt: et olfactum quidem
Abbreviated transcription (Latin):
cura sub tilissime ꝑseruta¬
tist̾. ñ parua q̃stio ẽ. Alii e¬
nĩ dicunt omnia in omniapo¬
semutari atq cͣuerti.: alii uͦ
ẽẽ aliqͥd omnino ꝓpriũ sin¬
głis ꝑhibent elem̃tis. qͦd
in alterns elem̃ti qualita¬
tẽ. nullomͦ uertat᷑. Unde
suo loco fortasse si dñs uo¬
luerit diligencius dispu¬
tabimꝰ. Nunc aũ qͦd ad prȩ¬
sentẽ sermonẽ attmet. hȩc
cõmemoranda existimaui.
ut intelligamꝰ seruatũ e̾e
ordinẽ rerũ. qͦ prius opor¬
tuit aquarũ animalia. quã
trarũ creata narrare:nec
ullomͦ arbitrandũ ẽ prȩt̃¬
missũ ẽẽ in hac scriptura
ullũ mundi huiꝰ elem̃tũ:
cũ quatuor notissimis eũ
c̃stare ꝑsuasũ sit: qͥa uide¬
t᷑ hic celũ &. aqua & terra
cõme morari: de aere aũ
taceri. Consuetudo qͥppe
nr̃arũ scripturarũ ẽ aut
cȩli & t̃re nomine mundũ
appellare: aut int̃dũ adde¬
re &. mare. Aer itaq uel ad
qua sunt in eiꝰ suꝑiorib

Expanded text:
cura subtilissime perscrutacura subtilissime perscrutati sunt, non parua quaestio est. alii enim dicunt omnia in omnia posse mutari atque conuerti; alii uero esse aliquid omnino proprium singulis perhibent elementis, quod in alterius elementi qualitatem nullo modo uertatur. unde suo loco fortasse, si dominus uoluerit, diligentius disputabimus; nunc autem, quod ad praesentem sermonem adtinet, haec commemoranda existimaui, ut intellegamus seruatum esse ordinem rerum, quo prius oportuit aquarum animalia quam terrarum creata narrare. Et nullo modo arbitrandum est praetermissum esse in hac scriptura ullum mundi huius elementum, cum quattuor notissimis eum constare persuasum sit, quia uidetur hic caelum et aqua et terra commemorari, de aere autem taceri. consuetudo quippe nostrarum scripturarum est aut caeli et terrae nomine mundum appellare aut interdum addere et mare. aer itaque uel ad, si qua sunt in eius superioribus
Abbreviated transcription (Latin):
cõmemorat᷑. pͥus ꝓduceren¬
t᷑ ex aqͥs animalia: postea uͦ
de terra: qͦd ita sit aeri aqͣ
similis. ut eiꝰ ex halacionibꝰ
tũ. & nubila ẽtrahat . & pos¬
sit uolatꝰ auiũ sustinere.
Qua ꝓptͣ etiã si uerũ dixit
qͥdã secłariũ poetarũ. mi¬
bes excedit olympus . &. pa¬
cẽ magnã tenent: qͥa ꝑ hibe¬
t᷑ inolympi uertice aer ẽe
t᷑a tenuis. ut neq nebulis
obũbret᷑. nec turbet᷑ uen¬
to. nec sustentare alites
possit. nec ipsos qͥ forte ascen¬
derint hommnes crassioris
aurȩ sꝑu alere. sic̃ in isto
aere consuert̃: tam̃ &. iste
aer est. unde aqͥs uicina
qualitate diffundit᷑. & ꝓpte¬
rea ipse qͦq in humidã na¬
tur̃a c̃uersus diluuii tẽpo¬
re credit᷑.iii. Neq enĩ ar-¬
bitrandũ ẽ aliqͥd de spaciis
syde rei cȩli usurpasse. cũ
om̃s etiã aitissi mos montes
aqua transcenderat: quãꝗͣ.
de c̃uersione elem̃toꝵ e
tiã int̃ ipsos qͥhec ociosa

Expanded text:
commemoratur, prius producerencommemoratur, prius producerentur ex aquis animalia, postea uero de terra, quod ita sit aeri aqua similis, ut eius exhalationibustum et nubila contrahat, et possit uolatus auium sustinere. quapropter etiamsi uerum dixit quidam saecularium poetarum: nubes excedit Olympus, et: pacem magna tenent, quia perhibetur in Olympi uertice aer esse tam tenuis, ut neque nebulis obumbretur nec turbetur uento nec sustentare alites possit nec ipsos, qui forte ascenderint homines, crassioris aurae spiritu alere, sicut in isto aere consuerunt, tamen et ipse aer est, unde aquis uicina qualitate diffunditur, et propterea ipse quoque in humidam naturam conuersus diluuii tempore creditur. neque enim arbitrandum est aliquid de spatiis siderei caeli usurpasse, cum omnes etiam altissimos montes aqua transcenderat. Quamquam de conuersione elementorum etiam inter ipsos, qui haec otiosa
Abbreviated transcription (Latin):
quadã earũ ꝗͣ canonicȩ ap¬
pellant᷑ epła legimꝰ. Neq
eni humida illa natura q̃
ita concreuerat. ut cubi¬
tis qͥndec̃i altissimoꝵ mon¬
cnĩ transcenderet uertices.
potuit ad sydera ꝑuenire.
s qͥa huiꝰ aeris humidioris
in qͦ aues uolitant. uel
tota. uel ꝓpe tota spacia
cõpleuerat ꝑisse qͥ fueranł
cȩlos in illa epła scribitur.
qͦd nescio quẽad modũ pos¬
sit intelligi: nͥ inaquarũ
naturã pinguioris huiꝰ
aeris qualitate c̃uersa. Al¬
oqͥn ñ pier̃t tẽ isti cȩli. s
sublimius erecti st̃. cũ locũ e¬
oꝵ aqua occuparet. Itaq fa¬
cilius eos scd̾m illius epłe
aucł oritatẽ ꝑisse credimꝰ.
alios sic̃ ibi scribit᷑ repositos. ex¬
tentss uidelicet exhalacio¬
nibꝰ: quã si ferectos. ut eis su¬
ꝑioris celi natura loco suo
cederet. Oportebat itaq.
ut increandis habitatoribꝰ
inferioris huiꝰ mundi par¬
tis. q̃ sepe t̃rȩ nomine tota

Expanded text:
quadam earum, quae canonicae apquadam earum, quae canonicae appellantur, epistula legimus. neque enim umida illa natura, quae ita concreuerat, ut cubitis quindecim altissimorum montium transcenderet uertices, potuit ad sidera peruenire. sed quia huius aeris umidioris, in quo aues uolant, uel tota uel prope tota spatia conpleuerat, perisse, qui fuerant, caelos in illa epistula scribitur. quod nescio quemadmodum possit intellegi nisi in aquarum naturam pinguioris huius aeris qualitate conuersa; alioquin non perierunt tunc isti caeli, sed sublimius erecti sunt, cum locum eorum aqua occuparet. itaque facilius eos secundum illius epistulae auctoritatem perisse credimus et alios, sicut ibi scribitur, repositos extentis uidelicet exhalationibus, quam sic erectos, ut eis superioris caeli natura loco suo cederet. Oportebat itaque, ut in creandis habitatoribus inferioris huius mundi partis, quae saepe terrae nomine tota
Abbreviated transcription (Latin):
Crescite & multiplicamiii.
&. implete aquas in mari:
& uolatilia multiplicent᷑
suꝑ trã. Et facta ẽ uesꝑa:
&. factũ ẽ mane dies qͥnt᷑us
Nunc in inferiore parte
mundi ea q̃ sꝑu uite mo-¬
uent᷑ fiunt: & pͥmũ aqͦrũ
qͦd aeris qualitati ꝓrmiũ
elem̃tũ est. qͥa huic cȩlo in
qͦst̃ lum inaria. ita uicinꝰ
ẽ der. ut &. ipse cȩli nom̃
acceꝑit. Sed nescio utrum
etiã firmam̃tũ possit uo¬
cari. .I.Dicunt᷑ auͣ cȩli
hoc libro singłari nume¬
ro dicat᷑ cȩlũ. qͦd diuidit
int̃ aquas q̃ supra. & eas q̃
infra st̃: in illo tam̃ psalmo
laudent nom̃ dñi. Et cȩ¬
los cȩlor si bene intelligi¬
mꝰ sydereos aerioꝵ. tãꝗͣ.
lor:satis apparet hunc ae¬
rẽ ñ solũ cęlũ. s etiã cȩlos
dici: sic̃ dicunt᷑ & t̃re. nec
aliud significat᷑ quã illa q̃
singłarit terra đr: quando
dicimꝰ orbẽ t̃rarũ .&. orbẽ
t̃re.II. Hos etiã aerios ce¬
los qͦndã ꝑisse diluuio: in

Expanded text:
crescite et multiplicamini et inplete aquas in mari, et uolatilia multiplicentur superterram. et facta est uespera, et factum est mane dies quintus. nunc in inferiore parte mundi ea, quae spiritu uitae mouentur, fiunt, et primum aquarum, quod aeris qualitati proximum elementum est, quia huic caelo, in quo sunt luminaria, ita uicinus est aer, ut et ipse caeli nomen acceperit; sed nescio, utrum etiam firmamentum possit uocari. dicuntur autem caeli am cum in hoc libro singulari numero dicatur caelum, quod diuidit inter aquas; quae supra, et eas, quae infra sunt, in illo tamen psalmo, laudent nomen domini. et caelos caelorum si bene intellegimlorum, satis adparet hunc aerem non solum caelum, sed etiam caelos dici, sicut dicuntur et terrae, nec aliud significatur quam illa quae singulariter terra dicitur, quando dicimus orbem terrarum et orbem terrae. Hos etiam aerios caelos quondam perisse diluuio in
Abbreviated transcription (Latin):
tius.
L dixit
deus.
Educaĩs
aquȩ
reptilia animarũ uiua¬
rũ: & uolatilia suꝑ terras.
scđm firmam̃tũ cęli. Et
factũ ẽ sic. Et fecit deus
cȩtos magnos .&. omne a¬
nimal reptiliũ q̃ eduxer̃t¬

Expanded text:
. Et dixit deus: educant aquae reptilia animarum uiuarum et uolatilia super terram secundum firmamentum caeli. et factum est sic. et fecit deus cetos magnos et omne animal reptilium, quae eduxer
Abbreviated transcription (Latin):
lingua. idest membro cor¬
ꝑis qͦd mouemꝰ in ore cũ
loqͥmur. signa utiq rerũ
dant᷑ ñ res ipse ꝓferunt᷑
ꝓpterea transiato uerbo
linguã appellauit quãli
fit reuelacio uel agnioio.
uel. ꝓphecia uel doctri¬
na. Proinde ait.Si uene¬
ro ad uos linguis loquens
qͥd uobis ꝓdero ñ loquar
uobis in reue lacione aut
in agnicione. aut in ꝓphe-¬
cia. aut in doctrinã id
ẽ eũ signis. hoc eͣ linguȩ
accesserit intellectus.
ut ñ sꝑu tantũ s etiam
m̃te agat᷑ qͦd agit᷑. Pro¬
inde qͥbꝰ signa ꝑ aliquas
rerũ corporaliũ rerũ si¬
militudines de monstra¬
bant᷑ in sꝑu: nͥ accesse¬
rat m̃tis officiũ ut etiã
intelligerent᷑. ñdũ erat
ꝓphecia: magisq ꝓphe
ta erat qͥ intͣpretabat᷑
qͦd al ius uidisset: quã ip¬
se qͥ uidisset. Unde appa¬
ret magis ad mente ꝑ¬
tnere. ꝓpheciã. quã ad
istũ sꝑm. qͥ modo qͦdam
q̃dã.mente inferior: ubi cor-¬

Expanded text:
lingua, id est membro corlingua, id est membro corporis, quod mouemus in ore, cum loquimur, signa utique rerum dantur, non res ipsae proferuntur, propterea translato uerbo linguam appellauit quamlibfit reuelatio uel agnitio uel prophetia uel doctrina. proinde ait: si uenero ad uos linguis loquens, quid uobis prodero, nisi loquar uobis in reuelatione aut in agnitione aut in prophetia aut in doctrina? id est: cum signis, hoc est linguae accesserit intellectus, ut non spiritu tantum, sed etiam mente agatur quod agitur. Proinde, quibus signa per aliquas rerum corporalium similitudines demonstrabantur in spiritu, nisi accesserat mentis officium, ut etiam intellegerentur, nondum erat prophetia; magta erat, qui interpretabatur quod alius vidisset, quam ipse qui vidisset. Unde apparet magis ad mentem pertinere prophetiam, quam ad istum spiritum, qui modo quodam quaedam mente inf
Abbreviated transcription (Latin):
hoc uisionis genꝰ de quo
nẽ agimꝰ. s ex illo imo
modo quẽ inuenimꝰ in
epła ad chorinthios. qͦ
sꝑs a mente distinguit
euidentissimo testimo¬
nio. Si eni orauero in¬
qͥt lingua. sꝑs meus orat:
mens aũ mea in fructu¬
osa eͣ. Cũ gͦ linguã in¬
telligat᷑ hoc loco dicere
obscuras & misticas signifi¬
caciones. a qͥbꝰ si intellec¬
tũ mentis remoueas. ne¬
mo ȩdificat᷑ audiendo qͦd
ñ intelligit: unde etiam
dicit. qͥ enĩ loqͥt᷑ lingua
nͣ hominibꝰ loqͥt᷑ s deo.
nemo enĩ audit. sꝑs autẽ
loqͥt᷑ mysteria: satis indi¬
cat eã se linguã hoc loco
appellare. ubi st̾ signif¬
caciones uelut imagines
rerũ ac similitudines: q̃
ut intelligant᷑ mdigent
mͣtis obtutu. Cũ aũ ñ in¬
telligunt᷑: in sꝑu eas dicit
e̾e̾ nͣ mente. Unde aꝑcius
ait. Si bene dixeris sꝑu
qͥs supplet locũ idiote Qͦ¬
mͦ dicet amen. suꝑ tuã be¬
nedictionẽ: quando qͥdẽ ne¬
scit qͥd dicas: Quia gͦ etiã

Expanded text:
oc uisionis genus, de quo nunc agimus, sed ex illo uno modo, quem inuenimus in epistula ad Corinthios, quo spiritus a mente distinguitur euidentissimo testimonio. si enim orauero, inquit, lingua, spiritus meus orat; mens autem mea infructuosa est. cum ergo lingua intellegatur hoc loco dicere obscuras et mysticas significationes, a quibus si intellectum mentis remoueas nemo aedificatur audiendo, quod non intellegit — unde etiam dicit: qui enim loquitur lingua, non hominibus loquitur, sed deo; nemo enim audit, spiritus autem loquitur mysteria - satis indicat eam se linguam hoc loco appellare, ubi sunt significationes uelut imagines rerum ac similitudines, quae ut intellegantur indigent mentis obtutu. cum autem non intelleguntur, in spiritu eas dicit esse, non in mente: unde apertius ait: si benedixeris spiritu, qui subplet locum idiotae quomodo dicet "amen" super tuam benedictionem, quandoquidem nescit, quid dicas? quia ergo etiam
Abbreviated transcription (Latin):
repugnaret legi mentis:
Neq enĩ clausis ocłis fac¬
ti erant. & inparadyso
deliciarũ cȩci palpantesq
oberrabant: ut uetitũ lig¬
nuͣ etiã nescientes attinge¬
rent. palpantesq fructus
aũ animalia &. uolatilia
adducta st̃ ad adã. ut ui¬
deret qͥd ea uocaret: si ñ
uidebat: E. qͦmͦ ipsa mu¬
lier ad uirũ adducta est
quando facta ẽ. ut de illa
quã ñ uidebat dͥiceret.
hoc nc̃ os ex ossib meis.
& caro de carne mea .&. cȩ¬
tera: Postremo qͦmͦ uidit
mulier qͥa bonũ ẽ lignũ
in escã .& qͥa placet ocłis
ad uidendũ & decorũ ẽ
cognoscere:si eoꝵ clausi
erant ocłi: Nec tamͣ ideo
ꝓptͣ unius uerbi transla¬
cionẽ: totũ figurate ac¬
cipiendũ ẽ. Uiderit enĩ
quẽ admodũ dixerit ser¬
pens. aꝑient᷑ uobis ocłi:
hoc enim eũ seriptor
libri dixisse narrauit. in

Expanded text:
repugnaret legi mentis? neque enim clausis oculis facti erant et in paradiso deliciarum caeci palpantesque oberrabant, ut uetitum lignum etiam nescientes adtingerent palpantesque fructus autem animalia et uolatilia adducta sunt ad Adam, ut uideret, quid ea uocaret, si non uidebat? et quomodo ipsa mulier ad uirum adducta est, quando facta est, ut de illa, quam non uidebat, diceret: hoc nunc os ex ossibus meis et caro de carne mea et cetera? postremo, quomodo uidit mulier, quia bonum est lignum in escam et quia placet oculis ad uidendum et decorum est cognoscere, si eorum clausi erant oculi? Nec tamen ideo propter unius uerbi translationem totum figurate accipiendum est. uiderit enim, quemadmodum dixerit serpens: aperientur uobis oculi. hoc enim eum scriptor libri dixisse narrauit; in
Abbreviated transcription (Latin):
tibꝰ. &. illi qͥgignerent᷑ ad
eundẽ ꝑducerent᷑ statũ.
donec certo numero im¬
pleto. si iuste om̃s obȩdi¬
entͣq uiuerent. tc̃ fieret
illa cõmutacio. ut sine ul¬
la morte animalia corpo¬
ra eͣuersa in aliã qualita¬
tẽ: eoqͦd ad omnẽ mitũ re-¬
genti se sꝑitui deseriureñ
& solo sꝑu uiuificante. si¬
ne ullis alimͣtoꝵ corpora¬
liũ sustentaculis uiuereñ:
sꝑitalia uocarent᷑. Potu¬
it hoc fieri : si nͣ prȩcepti
transgressio. mortis sup¬
pliciũ mereret᷑. Qͥ enĩ hoc

Expanded text:
ntibus, et illi qui gignerentur ad ntibus, et illi qui gignerentur ad eumdem perducerentur statum, donec certo numero impleto, si juste omnes obedienterque viverent, tunc fieret illa commutatio, ut sine ulla morte animalia corpora conversa in aliam qualitatem, eo quod ad omnem nutum regenti se spiritui deservirent, et solo spiritu vivificante sine ullis alimentorum corporalium sustentaculis viverent, spiritualia vocarentur. Potuit hoc fieri, si non praecepti transgressio mortis supplicium mereretur. 7. Qui enim hoc
Abbreviated transcription (Latin):
erat masculũ & femina
creauit eos .&. benedixͣ eos
dicens. crescite & multipli¬
camimi .&. implete terrͣa. &
dñamini eiꝰ. Quȩ racio con¬
dicionis & ẽiunctionis mas¬
culi & femine atq bene¬
dictio: nec post peccatum
hominis penãq defecit.
Ipsa enĩ ẽ: scđm quã ncͣ tͣra
hominibꝰ plena ẽ. dnãntibꝰ
eiꝰ. Quaꝗͣ. enĩ ĩã emissi de
pafadyso c̃uenisse & genu¬
isse cõmemorent᷑: tam̃ ñ
uideo qͥd. phibere potuerit
ut essent eis etiã in para¬
dyso honorabiles nupciȩ.¬
& thorus immaculatus:
hoc deo prestante fidelit᷑
iustęq uiuentibꝰ: eiq obe¬
dient᷑ sc̃eq seruientibꝰ. ut
sine ullo inqͥeto ardore li¬
bidinis. sine ullo labore ac
dolore pariendi. fetꝰ exe¬
or semine gignerent᷑. ñ
ut morientibꝰ pare ntibꝰ
filii succederent. s ut illis
qͥ genuissent in aliqͦ formȩ
statu manentibꝰ. &. ex lig¬
no uite qͦd ibi plantatũ e¬
rat corporalẽ inigorẽ sum̃¬

Expanded text:
erat: Masculum et feminam erat: Masculum et feminam fecit eos, et benedixit eos dicens: Crescite et multiplicamini, et implete terram et dominamini ejus. Quae ratio conditionis et conjunctionis masculi et feminae atque benedictionis nec post peccatum hominis poenamque defecit. Ipsa enim est secundum quam nunc terra hominibus plena est dominantibus ejus. Quanquam enim jam emissi de paradiso convenisse et genuisse commemorentur; tamen non video quid prohibere potuerit, ut essent eis etiam in paradiso honorabiles nuptiae et thorus immaculatus, hoc Deo praestante, fideliter justeque viventibus, eique obedienter instanterque servientibus, ut sine ullo inqbidinis, sine ullo labore ac dolore pariendi, fetus ex eorum semine gignerentur; non ut morientibus parentibus filii succederent, sed ut illis qui genuissent in aliquo formae statu manentibus, et ex ligno vitae, quod ibi plantatum erat, corporalem vigorem sume
Abbreviated transcription (Latin):
alias alit̾ atq alit᷑. ñ tam̃ illas
uisiones hominibꝰ ꝑ substan¬
ciã qua ipse ẽ. s ꝑ sibi subdi¬
ta q̃ creauit eũ prȩbuisse:
& ꝑ similitudines formarũ
uocũq corporalĩ qͦd uolu¬
it ostendisse ac dixisse: cer¬
tissimũ ẽ eis qͥ substanciam
trinitatis in cõmutabiliter
ȩt̃na. nec ꝑ tẽpꝰ nec ꝑ locũ
mouere. uel fidelit credunt:
uel etiã excellent᷑ intelli¬
gunt. Non gͦ iaͣ qͣramꝰ qͦmͦ
istud dixerit d̾s: s pocius
intelligamꝰ qͥd dixerit. u.¬
Adiutoriũ qͥppe homini scđ̾m
ipsũ fuisse faciendũ ȩtͣna
ipsa ueritas habet. ꝑ quã cre¬
ata st̃ om̃ia: & in illa hoc au¬
dit qͥ potest inea cognoscere
qͥd quare creatũ sit. Si autẽ
qͣrit᷑ ad quã rẽ fieri opor
tuerit hoc adiutoriũ. ni¬
chil aliud. ꝓbabilit᷑ occur¬
rit. quã ꝓptͣ filios ꝓcrean¬
dos: sic̃ adiutoriũ semini
interra ẽ : ut uirgultũ ex
pͥma rerũ c̃dicione dictũ

Expanded text:
alias aliter atque aliter; non tamen illas alias aliter atque aliter; non tamen illas uisiones hominibus per substantiam, qua ipse est, sed per sibi subdita, quae creauit, eum praebuisse et per similitudines formarum uocumque corporalium quod uoluit ostendisse ac dixisse certissimum eat eis, qui substantiam trinitatis incommutabiliter aeternam nec per tempus nec per locum mouere uel fideliter credunt uel etiam excellenter intellegunt. non ergo iam quaeramus, quomodo istud dixerit deus, sed potius intellegamus quid dixerit. adiutorium quippe homini secundum ipsum fuisse faciendum aeterna ipsa ueritas habet, per quam creata sunt omnia; et in illa hoc audit, qui potest in ea cognoscere, quid quare creatum sit. Si autem quaeritur, ad quam rem fituerit hoc adjutorium, nihil aliud probabiliter occurrit quam propter filios procreandos: sicut adjutorium semini est in terra, ut virgultum ex prima rerum conditione dictum
Abbreviated transcription (Latin):
serius suis in ipsis seruis
suis: ex qͦ genere seruoꝵ eiꝰ
erat etiã ille qͥ dixͣ inpsal¬
mo. audiã qͥd lo quat᷑ inme
dñs đs: an aliqͣ de Hac re ipsi
homini in ipso homine ꝑan
gelũ ẽ facta reuelacio insi¬
militudinibꝰ uocũ corpora¬
liũ. quãuis tacuerit scrip¬
tura. utrũ in sompnis anin
extasi. ita eñĩ hȩc fieri so¬
lent: an alio aliqͦ mͦ sic̃ re¬
& dix̃ michi angelus qͥ lo¬
q̃bat᷑ in me: an ꝑ corꝑalẽ cre¬
atura uox ipsa sonuerit. sic̃
de nube. hic ẽ filius meus¬
factũ sit: ad liqͥdũ cõpre¬
hendere ñ ualemꝰ sur. Ue-¬
rũtam̃ certissime teneamꝰ
& dixisse hoc d̾m. & corpo¬
rali uoce. uel teporalit᷑ ex¬
pressa similitudine corpo¬
ciã suã. s ꝑ aliquã imꝑio suo
subditã dixisse creatura: sic̃
in libro prȩcedente tractaui¬
mꝰ. FII.Nã uisus ẽ ds etiam
postea sc̃is uiris. alias capite
albo sic̃ lana. alias inferiore
parte corporis sic̃ auricalcũ:

Expanded text:
semis suis in ipsis seruis suis? ex quo genere seruorum eius erat etiam ille, qui dixit in psalmo: audiam, quid loquetur in me dominus deus. an aliqua de hac re ipsi homini in ipso homine per angelum est facta reuelatio in similitudinibus uocum corporalium, quamuis tacuerit scriptura, utrum in somnis an in extasi? ita enim fieri haec solent. an aliquo alio modo sicut reet dixit mihi angelus, qui loquebatur in me. an per corporalem creaturam uox ipsa sonuerit sicut de nube: hic est filius meusfactum sit, ad liquidum conprehendere non ualeamus; uerum tamen certissime teneamus et dixisse hoc deum et, si corporali uoce uel temporaliter expressa similitudine corpotiam, sed per aliquam imperio suo subditam dixisse creaturam, sicut in libro praecedente tractauimus. Nam uisus est deus etiam postea sanctis uiris alias capite albo sicut lana, alias inferiore parte corporis sicut aurichalcum,
Abbreviated transcription (Latin):
sꝑm tuũ & creabunt᷑ ꝓ
renouabis faciem t̃rȩ. Pro
illis enĩ qͥ arbitrantur
animas ex parentibꝰ sic̃
corpora creari. hoc uidet᷑
rit qͦd eũ homines ex homi¬
nibꝰ acceꝑint : qͥ cũ mortus
fuerint᷑. ñ eis poterit ab
hominibꝰ reddi ut resur¬
gant: qͥa ñ rursus quẽ ad¬
modũ quando natist̾ apa¬
rentibꝰ ducit᷑: s ds eũ red¬
det qͥ resuscitat mortuos:
ac ꝑ hoc eundẽ sꝑm dixit
eor̾. cũ moriuntur. dei aũ
cũ resurgunt. Qͦd possunt
illi qͥ ñ ex parentibꝰ s deo
mittente animas uenire
assert̃. ꝓ sua opinione sic
intelligere: ut eoꝵ dixerit
sꝑm cũ moriunt᷑. qͥa in eis
erat. & ab eis exit: dei aũ
cũ resurgunt qͦd ab ipso
mittit᷑. ab ipso reddit᷑. Pro¬
inde etiã hoc testimoniũ:
neutris eoꝵ aduersatur.
Ego uͦ arbitror melius in¬
telligi hoc dictũ de gr̃a
dei: qua interius renoua¬
mur. Omniũ enĩ suꝑboꝵ
scd̾m t̃renũ hominẽ uiuen¬
ciũ. & de sua uanitate prȩ¬

Expanded text:
m tuum, et creabuntur; et innovabis faciem terrae . Pro illis enim qui arbitrantur animas ex parentibus sicut corpora creari, hoc videturrit, quod eum homines ex hominibus acceperint: qui cum mortui fuerint, non eis poterit ab hominibus reddi, ut resurgant; quia non rursus, quemadmodum quando nati sunt, a parentibus ducitur, sed Deus eum reddet, qui resuscitat mortuos . Ac per hoc eumdem spiritum dixit eorum cum moriuntur, Dei autem cum resurgunt. Quod possunt illi, qui non ex parentibus, sed Deo mittente, animas venire asserunt, pro sua opinione sic intelligere, ut eorum dixerit spiritum cum moriuntur, quia in eis eracum resurgunt, quod ab ipso mittitur, ab ipso redditur. proinde etiam hoc testimonium neutri eorum aduersatur. Ego uero arbitror melius intellegi hoc dictum de gratia dei, qua interius renouamur. omnium enim superborum secundum terrenum hominem uiuentium et de sua uanitate prae
Abbreviated transcription (Latin):
nendi: q̃ cũ ad loca uene¬
rit ocłoꝵ. ñ exerit᷑ foras.
s ibi remanet: ut uigilare
se senciant. pociusq eẽ in
tenebris uigilando etiã ꝑ
diem. quã dormiendo siue
ꝑ diem. siue ꝑ noctẽ. Nã &
qͥ ceci ñ st̃. pleriq patentibꝰ
ocłis dormiunt: mchil ꝑ e
os uidentes: s ñ iđ̾o nichil
uidentes. cũ sꝑu cernant
uisa somnioꝵ. Si aũ clausis
ocłis uigilent: neq dormien¬
ciũ presto st̃ uisionibꝰ. neq
uigilanciũ. Iantũ tam̃ ua¬
let. qͦd usq ad ocłos eoꝵ¬
nec sopita. nec ꝑt᷑bata. nec
usq ad ipsas quãuis clau

Expanded text:
nendi, quae cum ad loca uenenendi, quae cum ad loca uenerit oculorum non exeritur foras, sed ibi remanet, ut uigilare se sentiant potiusque esse in tenebris uigilando etiam per diem quam dormiendo siue per diem siue per noctem. nam et qui caeci non sunt, plerique patentibus oculis dormiunt nihil per eos uidentes, sed non ideo nihil uidentes. cum spiritu cernant uisa somniorum, si autem clausis oculis uigilent, neque dormientium praesto sunt uisionibus neque uigilantium. tantum tamen ualet, quod usque ad oculos eonec sopita nec perturbata nec im usque ad ipsas quamvis clau
Abbreviated transcription (Latin):
potest. qͥa ꝑ corpꝰ ñ sinitur.
uel ñ plene sinit᷑ corꝑalia
sentire. uel ad corꝑalia uim
suȩ intencionis dirigere:
sꝑu corꝑaliũ similitudines
agit: qut intuet᷑ obiectas.
Et si qͥdẽ ipsa eas agit phan¬
tasiȩ tantũ st̃. si aũ obiec¬
tas intuet᷑. ostensiones st̃.
Deniq cũ ocłidolent uel
extincti st̃. qͥa ñ ẽ causa in
sede cȩrebri. unde ipsa di¬
rigit᷑ intencio senciendi:
ñ fiunt huiꝰ modi insiones.
quãuis cernendis corꝑalibꝰ
obstaculũ existat a corꝑe.
Magis enĩ auqͥd dormien¬
tes: quã uigilantes cẽci ui¬
dent. Dormientibꝰ quippe
incerebro c̃sopit᷑ uia sen¬
ciendi. qͣ intencionẽ adocłos
ducit: idoq ipsa intencio
inaliud auersa ceriit uisa
somnioꝵ. tãqͣ species cor¬
porales adsint: ut sibi dor¬
miens uigilare uideat᷑ &.
ñ similia corꝑibꝰ. s ipsa cor¬
pora intueri se putet. Cũ
aũ uigilant ceci. ducunt᷑
ꝑ illa itinera intencionecer¬

Expanded text:
potest, quia per corpus non sinitur potest, quia per corpus non sinitur uel non plene sinitur corporalia sentire uel ad corporalia uim suae intentionis dirigere, spiritu corporalium similitudines agit aut intuetur obiectas. et si quidem ipsa eas agit, phantasiae tantum sunt, si autem obiectas intuetur, ostensiones sunt. denique cum oculi dolent uel extincti sunt, quia non est causa in sede cerebri, unde ipsa dirigitur intentio sentiendi, non fiunt huius modi uisiones, quamuis cernendis corporalibus obstaculum existat a corpore. magis enim caeci aliquid dormientes quam uigilantes uident; dormientibus quippe in cerebro consopitur uia sentiendi, quae intentionem ad oculos ducit, ideoque ipsa intentio in aliud auersa cernit uisa somniorum, tamquam species corporales adsint, ut sibi dormiens uigilare uideatur et non similia corporibus, sed ipsa corpora intueri se putet: cum autem uigilant caeci, ducitur per illa itinera intentio cer
Abbreviated transcription (Latin):
sepe mabfacti morbo aliqͦ
in grauescente. prȩsente
corꝑe diu absentes deinde
hominibꝰ redditi. multa se
corꝑe in alienacionẽ rapi¬
untur: siue ut ita ꝑsensus
corꝑis corꝑa uideant .&. in
ñ discernant. siue penitꝰ
auertant᷑ a sensibꝰ carnis:
.ẜ nichil ꝑ eos omino senci¬
entes. illa fꝑitali uisione
habitent insimilitudinibꝰ
corpoꝵ: Sed cũ malus in
hec arripit sꝑs. aut qemo¬
niacos facit. aut arrephei¬
os. aut falsos ꝓpħas: cũ aũ
bonꝰ. fideles. mysteria lo¬
quentes: aut accedente eti¬
ã intelligencia. ueros ꝓpłus
aut ad tẽpꝰ qͦd ꝑ eos oportet
ostendi. uidentes atq nar-¬
rantes. Sed cũ a corꝑe cau¬
sa ẽ ut talia uisa cernant᷑.
nͣ ea corpꝰ exhibet: neq enĩ
habet eã iũ ut formet ali¬
qͥd sꝑitale: s sopito aut ꝑ¬
turbato. aut etiã int̃cluso
itinere intencionis a cere¬
bro qua dirigit᷑ senciendi
motꝰ. anima ipsa q̃ motu
ꝓpͥo cessare ab hoc oꝑe nͣ

Expanded text:
epe male facti morbo aliquo ingrauescente praesente corpore diu absentes, deinde hominibus redditi multa se corpore in alienationem rapiuntur, siue ita, ut et per sensus corporis corpora uideant et in non discernant, siue penitus auertantur a sensibus carnis et nihil per eos omnino sentientes illa spiritali uisione habitent in similitudinibus corporum. sed cum malus in haec arripit spiritus, aut daemoniacos facit aut arrepticios aut falsos prophetas; cum autem bonus, fideles mysteria loquentes aut accedente etiam intellegentia ueros prophetas aut ad tempus, quod per eos oportet ostendi, uidentes atque narrantes. Sed cum a corpore causa est, ut talia uisa cernantur, non ea corpus exhibet; neque enim habet eam uim, ut formet aliquid spiritale, sed sopito aut perturbato aut etiam intercluso itinere intentionis a cerebro, qua dirigitur sentiendi modus, anima ipsa, quae motu proprio cessare ab hoc opere non
Abbreviated transcription (Latin):
fex .& ẽditor ẽ ds. intuitũ a¬
nimi sui p̃misert. Uitauer̃t
peceatũ in uerbo. infacto.
incogitacione. ininsu. in ri¬
su. in motu. in annuendo o¬
cłis. in manibꝰ. inpedibꝰ. mmira.
in rixa. infurore: indissensi¬
one. inuanagła. in suꝑbia.
in elacione. incupiditate. cu¬
stodientes corpꝰ suũ & ani¬
ab ira .&. furore.&. detractiõe.
&. blasphemia.&. rixa. ab sti¬
nentes se. qͥa sic̃ iã suꝑius
intimauimꝰ isti st̾ mortife¬
ricibi animȩ qͥ pascunt eã
in malũ: & occidunt eã mor¬
te sẽpitͣna. Iterũ eibi corꝑis
simul ꝙ animȩ isti st̾. uora¬
citas. sonmolencia. fornica¬
cio. uinolencia: securitas. sua¬
uitas. homicidiũ. Isti st̾ cibi
corꝑis simul & animȩ. qͥ pas¬
cunt corpꝰ .s. occidunt eũ. &¬
grauant anim̃a. Cibaria ista
de uitemꝰ: escas cȩlestes appe¬
tamꝰ q̃ ad cȩlũ nos trahant &
deducant ad sapienciã seili¬
cet diuina: fidẽ robustã inxꝑo.

Expanded text:
fex et conditor est Deus, intuitum afex et conditor est Deus, intuitum animi sui praemiserunt. Vitaverunt peccatum in verbo, in facto, in cogitatione, in visu, in risu, in motu, in annuendo oculis, in manibus, in pedibus, in ira, in rixa, in furore, in dissensione, in vana gloria, in superbia, in elatione, in cupiditate, custodientes corpus suum et aniab ira, et furore, et detractione, et blasphemia, et rixa abstinentes se: quia sicut superius intimavimus, isti sunt mortiferi cibi animae, qui pascunt eam in malum, et occidunt eam morte sempiterna. Iterum cibi corporis simul et animae, isti sunt voracitas, somnolentia, fornicatio, vinolentia, securitas, suavitas, homicidium. Isti sunt cibi corporis simul et animae, qui pascunt corpus, et occidunt et aggravant animam. Cibaria ista devitemus: escas autem coelestes appetamus, quae ad coelum nos trahant et deducant, sapientiam scilicet divinam, fidem robustam in Christo,
Abbreviated transcription (Latin):
ulla inspirat. nec dies ter¬
minabitur: neq inopia
indebit᷑. neq cupiditas
apparebit:s ꝑhenne gau¬
diũ . & sempit̃na lȩticia.
hȩc sunt ꝓmissiones eoꝵ.¬
ꝓptͣq laborauert̃ & festi¬
nauert̃. & ñ cessauert cur¬
rere inbonis oꝑibꝰ. quã¬
diu fuerͣt in hoc mundo:
in ie iuniis . ielemosinis.
incastitate. inẽtineneia.
in longanimitate. inpa¬
ciencia: in suauitate. in
beniuolencia. in labore
multo. moracionibꝰ. inꝑ
secueionibꝰ. infame . &. si¬
ti: infrigore &. nuditate:
inuigiliis multis. ꝓxꝑi¬
amore: & ꝑ om̃ia inutiles
uigilias deuitauerunt.
Uigiliȩ aũ in utiles st̃. cũ
qͥs iugilauerit circa co¬
gitaciones multas & tur¬
Hii tales calcauert̃ prȩ¬
sentẽ mundũ. ut futurũ
regnũ lucrarent᷑: ñ accepe¬
rͣt hic ꝓmissiones uel diuici¬
as huiꝰ secłi miserabiles. quȩ
homire s male ess utentes
ad inferna ꝑducunt. E hane
p̃sent̾ẽ patriã relinquentes.
ad ciuitatẽ cȩlestẽ euiꝰ arti¬

Expanded text:
ulla inspirat, nec dies terminabitur, nec inopia videbitur, neque cupiditas apparebit, sed perenne gaudium et sempiterna laetitia. haec sunt promissiones eo laboraverunt, et festinaverunt, et non cessaverunt currere in bonis operibus quandiu fuerunt in hoc mundo, in jejuniis et eleemosynis, in castitate, in continentia, in longanimitate, in patientia, in suavitate, in benevolentia, in labore multo, in orationibus, in persecutionibus, in fame et siti, in frigore et nuditate, in vigiliis multisamore, et per omnia inutiles vigilias devitaverunt. Vigiliae autem inutiles sunt, cum quis vigilaverit circa cogitationes multas et turHi tales calcaverunt praesentem mundum, ut futurum regnum lucrarentur. Non acceperunt hic promissiones vel divitias hujus mundi miserabiles, quae homines male eis utentes ad inferna perducunt: et hanc praesentem patriam relinquentes, ad civitatem coelestem, cujus arti
Abbreviated transcription (Latin):
mente meditem᷑ &. oꝑe ꝑfi¬
ciam᷑. Hec st̃ mandata xꝑi.
q̃ nos iubet facere: si feceri¬
mꝰ ea erimꝰ participes regni
etꝰ & regnabimꝰ cũ eo: si aũ
ñ fecerimꝰ. & ipse ñ dabit no¬
bis regnũ suũ. Si denegamꝰ¬
e ũ .&. ipse de negabit nos: si
ñ credimꝰ. ipse fidelis ꝑ ma¬
nebit: qͥa om̃is incredulus
infidelit̾ agit: dũ & uiciũ ẽ
hominis om̃ia credere. &
uiciũ ẽ nichil credere. Sũ¬
mo studio. sũmaq uigilan¬
cia nobis ẽ curandũ. ut nͣ
audiamꝰ a xꝑo iudice om¬
niũ indie iudicii. ꝗd pecca¬
toresaudient: Ite inigne
ñ om̃ib hominbꝰ. siñ faci¬
amꝰ oꝑa diaboli. Se his qͥbꝰ¬
pͣꝑat᷑ dolor uermiũ. ardor
flãmȩ. sitis sine extincꝰtu :
fletꝰ .& stridor deneñ. ocłoꝵ
lacrimȩ: tenebre exterio¬
res. sine luce. pęna in ext̃mi¬
nabilis ubi ñ ẽ ullus honor
siue agnieio ꝓximi. s ẽgnu¬
us dolor & gemitꝰ. ubi mors
optat᷑ &. ñ dabit᷑. ubi ñ ẽ ho¬

Expanded text:
mente meditemur, et opere perficiamus. Haec sunt mandata Christi, quae nos jubet facere. Si fecerimus ea, erimus participes regni ejus, et regnabimus cum eo: si autem non fecerimus, et ipse non dabit nobis regnum suum. Si denegamus, et ipse denegabit nos. Si non credimus, ipse fidelis permanebit: quia omnis incredulus infideliter agit, dum et vitium est hominis omnia credere, et vitium est nihil credere. Summo studio summaque vigilantia nobis est curandum, ut non audiamus a Christo judice omnium in die judicii, quod peccatores audient, Ite in ignenon omnibus hominibus, si non facimus opera diaboli. Vae his qt dolor vermium, ardor flammae, sitis sine extinctu, fletus et stridor dentium, oculorum lacrymae, tenebrae exteriores sine luce, poena inexterminabilis; ubi non est ullus honor, sive agnitio proximi, sed continuus dolor et gemitus; ubi mors optatur et non dabitur; ubi non est ho
Abbreviated transcription (Latin):
in hoc mundo deteriora om̃i
malo: anima peccatoris eũ
peccato ꝑseuerans. q̃ nigri¬
dior coruo ẽ .& mali angeli
qͥ eã rapiunt. & infernꝰ in qͦ
ducit᷑. N st̃ enĩ deteriora
his tribꝰ Eadẽ enĩ anima
metũ futuri iudicii expa¬
uescens. & putredin̾e suã
in spiciens dicit. Putruer̃t
& corruptȩ st̃ cicatrices
do nͣ st̾ meliores. quã ani¬
ma sc̃a in bonis oꝑibꝰ ꝑseue¬
rans. q̃ speciosior est sole. &.
sẽi angeli qͥ eã suscipiunt.
& paradysus in qͦ ducit᷑ ex¬
pectacioq regni cȩlestis.
His tribꝰ ñ st̾ meliores in
hoc mundo. Angeli enĩ seĩ.
delectant᷑ animã sꝑitali
mista ait. Beatꝰ quẽ elegi¬
sti & ad sumpsisti dñe. ha¬
bitabit in atriis tuis. Re¬
plebim᷑ inbonis domꝰ tuȩ.¬

Expanded text:
in hoc mundo deteriora omni malo: anima peccatoris cum peccato perseverans, quae nigrior corvo est; et mali angeli, qui eam rapiunt; et infernus, in quem ducitur. Non sunt enim deteriora his tribus. Eadem enim anima metu futuri judicii expavescens, et putredinem suam inspiciens dicit: Putruerunt et corruptae sunt cicatrices do non sunt meliora: anima sancti in bonis operibus perseverans, quae speciosior est sole; et sancti Angeli, qui eam suscipiunt; et paradisus in quem ducitur, exspectatioque regni coelestis. His tribus non sunt meliora in hoc mundo. Angeli enim sancti delectant animam spirituali mista ait: Beatus quem elegisti et assumpsisti, Domine, habitabit in tabernaculis tuis. Replebimur in bonis domus tu
Abbreviated transcription (Latin):
inse sꝑantibꝰ prestat. Ñ illi
misccłia opꝰ erat. qͥ nullũ ͭ a¬
bundat peccatũ. qͥ angelos
fecit & archangelos p̃posuit.
s ut nos ab illo miscdiam ẽ
illi ȩlemosina necessaria
fuit. cui st̃ om̃ia regna celoꝵ
qͥ ꝯstituit dñaciones. prin¬
cipatꝰ. uirtutes. potestates:
s ut nos elemosinis nr̃is
participes regni cȩlor ef¬
ficeret. Paciens & pacifieꝰ
ẽ dñs: ut paciencia &. pace
sua. mundũ totũ qͥ in ma¬
ligno positꝰ erat reconcilia¬
ret deo. C nos pacientes & pa¬
cifici. sine ira & disceptaciõe
simꝰ. si ad dm uolumꝰ ꝑueni¬
re & ad om̃s homines faciamꝰ
bonũ. Ad om̃s dico: ñ dico ꝑ¬
partes. ñ ad unũ uel addu¬
os. aut ad tres: s om̃s homi¬

Expanded text:
in se sperantibus praestat. Non illi misericordia opus erat, qui nullum habuit peccatum, qui angelos fecit, et archangelos praeposuit: sed ut nos ab illo misericordiailli eleemosyna necessaria fuit, cujus sunt omnia regna coelorum, qui constituit dominationes, principatus, virtutes, potestates; sed ut nos eleemosynis nostris participes regni coelorum efficeret. Patiens et pacificus est Dominus, ut patientia et pace sua mundum totum, qui in maligno positus erat, reconciliaret Deo . Et nos patientes et pacifici sine ira et disceptatione simus, si ad Deum volumus pervenire. Et ad omnes homines faciamus bonum: ad omnes dico, non per partes, non ad unum, vel ad duos, aut ad tres, sed ad omnes homi
Abbreviated transcription (Latin):
ceat exuerbis figura. Non
x ꝑi amore libent᷑ sufferas:¬
& ꝓ carnalibꝰ quando tͥ eue¬
niunt. ñ frangat᷑ animꝰ tu¬
us: nec iugorẽ pacienciȩ tu¬
ȩ. res huiꝰ secłi caduce mol¬
liant. s time pocius d̾m. si
a ꝓposito tuo retardaueris.
W quando te peccati obno¬
xiũ senseris. ad peniteneiã
pȩnitebit hic. in nouissimo
nͣ pȩnitebit. In om̃ibꝰ actibꝰ
& cogitaciomibꝰ tuis: pla¬
ceas deo. Ñstudeas place¬
re alteri: nisi ad edificacio¬
nẽ animȩ. ¶ in om̃i oꝑe
qͦd cogitas facere. prius
cogita dm: & si sed̾m d̾m ẽ
qͦd cogitas. diligent᷑ exami¬
na. & si ẽ rectũ corã deo
ꝑ fice illud. si uͦ aduersũ fue¬
rit reꝑtũ: amputa illud ab
anima tua. E omia ꝑ ẽsiliu
sapientũ facito: ut oꝑa tua
& gressus tui. scdm dñi uo¬
luntatẽ dirigant᷑. In omni
oracione & obsecracione. dñi
uoluntatẽ inte. ñ tuã dep̃

Expanded text:
ceat ex verbis figura; non a pro Christi amore libenter sufferas quando tibi eveniunt, non frangatur animus tuus, nec vigorem patientiae tuae res hujus saeculi caducae molliant. Sed time potius Deum, si a proposito tuo retardaveris: et quando te peccati obnoxium senseris, ad poenitentiam poenitebit hic, in novissimo non poenitebit. In omnibus actibus et cogitationibus tuis placeas Deo, nec studeas placere alteri, nisi ad aedificationem animae. Et in omni opere quod cogitas facere, primum cogita Deum: et si secundum Deum est quod cogitas, diligenter examina: et si est rectum coram Deo, perfice illud; si vero adversum fuerit repertum, amputa illud ab anima tua. Et omnia per consilium sapientum facito: ut opera tua et gressus tui secundum Domini voluntatem dirigantur. In omni oratione et obsecratione Domini voluntatem in te, non tuam, de
Abbreviated transcription (Latin):
& caritas nr̃a . &. pacieneia
nr̃a. & humilitas nr̃a: in cõ¬
munȩ om̃ibꝰ hominibꝰ distri¬
buat᷑. Quãdiu fuerimꝰ in
hoc mundo. faciamꝰ bonũ
adom̃s: maxie aũ ad do¬
mesticos fiđi .&. oremꝰ ꝓ ini¬
micis nr̃is: & bonũ ꝓ malo
sis. qͥ dix̃. quãdiu fecistis u¬
ni ex his fr̃ibꝰ meis mini¬
mis. mͥ fecistis .&ẜ. filii dei
eia post gaudnũ. nec lux
solis. nec lune iẜ stellarũ

Expanded text:
 patientia nostra, et humilitas nostra in commune omnibus hominibus distribuatur. Quandiu fuerimus in hoc mundo faciamus bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei , et oremus pro inimicis nostris, et bonum pro malo sis qui dixit: Quandiu fecistis uni ex his fratribus meis minimis, mihi fecistis : et filii Dei tia post gaudium, nec lux solis, nec lunae, nec stellarum
Abbreviated transcription (Latin):
te deprauarunt. ñ qͥa
presciti st̃. ido creari mi¬
nime debuert̃. Nabent e¬
ñi aipsi locũ suũ. quẽ in reb
impleant. ꝓ utilitate scõꝵ.
sã ds nec iusticia cuiꝰꝗͣ.
recti hominis eget: quan¬
to minꝰ iniqͥtate ꝑuersi:
Qͥs aũ sobria ẽsid̾acione
dicat: melius ñ crearet
quẽ presciebat ex alteri¬
us iniqͥtate posse corrigi
quã crearet etiã quem
prȩsciebat ꝓ sua iniqͥtate
debere dampnari: Noc ẽ
enĩ dicere. melius ñ esset
qͥ alterius malo bene u¬
tendo misericordit coro¬
naret᷑: quã esset etiã ma¬
lus qͥ ꝓ suo merito iuste
pumretur. Cũ enĩ raci¬
o certe demonstrat duo
q̃dã ñ equalia bona. s umũ
suꝑ ius. alterũ inferius: ñ

Expanded text:
te deprauarunt, non quia praesciti sunt ideo creari minime debuerunt; habent enim et ipsi locum suum, quem in rebus impleant pro utilitate sanctorum. nam deus nec iustitia cuiusquam recti hominis eget; quanto minus iniquitate peruersi? Quis autem sobria consideratione dicat: melius non crearet quem praesciebat ex alterius iniquitate posse corrigi, quam crearet etiam quem praesciebat pro sua iniquitate debere damnari? hoc eat enim dicere: melius non esset qui alterius malo bene utendo misericorditer coronaretur, quam esset etiam malus, qui. pro suo merito iuste puniretur. cum enim ratio certa demonstrat duo quaedam non aequalia bona, sed unum superius, alterum inferius, n
Abbreviated transcription (Latin):
fructꝰ . ille aũ cͣtimio im¬
pius c̃sequent & mente
cecꝰ. ñ exeo qͦd acceꝑat ce¬
cidit. s ex eo qͦd accipet
si subdi uoluisset deo. Qͦo
ꝓfecto qͥa noluit . &. ab eo
qͦd accepturꝰ erat cecidit
& potestatẽ illus sub qͦ ẽẽ
noluit ñ euasit: factũq
inIllo ẽ pondere meritoꝵ
ut nec iustieie possit lu¬
mine delectari: nec ab
mane oriens c̃tritꝰ interrã
qͥ mittebat ad om̃s gentes
tuaũ dixisti sensu tuo in
cȩlũ ascenda. suꝑ sydera
cȩli ponã trhonũ meũ
sedebo in monte excelso
suꝑ montes excelsos qͥ sunt
ad aqͥlonẽ. ascendã suꝑ nu¬
bes. ero similis altissimo.
nc̃ aũ ad inferos de scendes¬
tera q̃ infigura regis ue¬
lut babilonis in diabolũ
dicta intelligunt᷑: plura
in eiꝰ corpꝰ ẽueniunt. qͦd
etiã de humana genera
xime qͥ ei ꝑ suꝑbiã cohe¬
rent. apostatando a man¬
datis dei. Siẽ eñi qͥerat
diabolus homo dictꝰ est
ut in euangelio. mnimicꝰ hõ

Expanded text:
fructus. ille autem continuo imfructus. ille autem continuo impias, consequenter et mente caecatus non ex eo quod acceperat cecidit, sed ex eo quod acciperet, si subdi uoluisset deo: quod fecto quia noluit, et ab eo quod accepturus erat cecidit et potestatem illius, sub quo esse noluit, non euasit, factumque in illo est pondere meritorum, ut nec iustitiae possit lumine delectari nec ab emane oriens? contritus est in terram qui mittebat ad omnes gentes. tu autem dixisti sensu tuo: in caelum ascendam, super sidera caeli ponam thronum meum, sedebo in monte excelso super montes excelsos, qui sunt ad aquilonem, ascendam super nubes, ero similis altissimo. nunc autem ad inferos descendestera, quae in figura regis uelut Babylonis in diabolum dicta intelleguntur, plura in eius corpus conueniunt, quod etiam de humano genere xime, qui ei per superbiam cohaerent apostatando a mandatis dei. sicut enim qui erat diabolus homo dictus est, ut in euangelio: inimicus homo
Abbreviated transcription (Latin):
nis: ut maioꝵ imꝓbitas ñ
quantũ nitit᷑ s quantũ s¬
nit᷑ possit: nec tantũ ange¬
lorr maloꝵ. uerũ &. homi¬
nũ: donec etiã ista iusticia
qua uiuit᷑ ex fide. q̃ nẽ pa¬
cient̃ in hominib exerce¬
t᷑. c̃uertat᷑ in iudiciũ: ut
possint & ipsi ñ solũ duode¬
cĩ tribꝰ isrł. s etiã angelos
iudicare. Qͦa gͦ putatur
nũꝙͣ diabolꝰ inueritate ste¬
tisse. nũꝙͣ. cũ angelis bea¬
tã duxisse uitã. s ab ipso
suȩ condicionis inicio ce¬
cidisse: ñ sic accipiendũ ẽ
uatꝰ. s malus a bono deo
creatꝰ putet᷑: alioqͥn ñ ab
in icio cecidisse diceretur.
neq enĩ cecidit si talis est¬
factꝰ. Sed factꝰ c̃tinuo se
a luce ueritatis auertit.
potestatis delectacione
corruptꝰ Unde beatȩ atq
angelicȩ uitȩ dulcedine
ñ gustauit: quã ñ utiq ac¬
ceptã fustidiuit. s nolen¬
do acciꝑe. deseruit & a¬
misit. Proinde nec sui ca¬
sus prescius eẽ potuit.
qm sapiencia pietatis est

Expanded text:
nis, ut malorum inprobitas non quantum nititur sed quantum sinitur possit; nec tantum angelorum malorum, uerum et hominum, donec etiam ista iustitia, qua uiuitur ex fide, quae nunc patienter in hominibus exercetur, conuertatur in iudicium, ut possint et ipsi non solum duodecim tribus Israhel, sed etiam angelos iudicare. Quod ergo putatur numquam diabolus in ueritate stetisse, numquam cum angelis beatam duxisse uitam, sed ab ipso suae conditionis initio cecidisse, non sic accipiendum est, uatus, sed malus a bono deo creatus putetur: alioquin non ab initio cecidisse diceretur: neque enim cecidit, si talis factus. sed factus continuo se a luce ueritatis auertit potestatis delectatione corruptus, unde beatae atque angelicae uitae dulcedinem non gustauit, quam non utique acceptam fastidiuit, sed nolendo aocipere deseruit et amisit. proinde nec sui casus praescius esse potuit, quoniam sapientia pietatis est
Abbreviated transcription (Latin):
ã corpꝰ diabołi cui caput ẽ
diabolꝰ. id est ipsa impioꝵ mul¬
titudo maximeq eoꝵ. qͥ a
xꝑo uel de eccła sic̃ de cȩlo
decidunt dr diabolꝰ. &. in
ipsũ corpꝰ figuratȩ multa

Expanded text:
iam corpus diaboli, cui caput est diabolus, id est ipsa impiorum multitudo, maximeque eorum qui a Christo vel de Ecclesia sicut de coelo decidunt, dicitur diabolus, et in ipsum corpus figurate multa
Abbreviated transcription (Latin):
lior ac sic eã uel angelora filiã
uel qͦd est intolerabilius
alicuiꝰ elemͣti corporei cre¬
deremꝰ. Sed nc̃ si obhoc mu¬
lier ñ de uiro s similiter
ut ille a deo factã animã
asserit᷑ accepisse. qͥ a singłas
singłis d̾s facit: ñ erat fac¬
ta in illis pͥmis oꝑibꝰ anima
femine. Aut si generalis
omniũ animarũ racio fae¬
ta fuerat. sic̃ in homimib
racio gignendi. redit᷑ ad
illud durũ ac molestu.
ut uel angelor. uel qͦd
indi gnissimũ ẽ cęli corpo¬
rei. siue alicuiꝰ etiã infe¬
rioris elem̃ti filias. animas
hominũ eẽ dicamꝰ. Ac ꝑhoc
uide̾ndũ ẽ & slatet qͥd ue¬
rũsit. quid saltẽ tolerabi¬
luis dici possit: utrũ hoc
qͦd mͦ dixi. an in illis pͥmis
dei oꝑibꝰ unã animã pͥmi
hominis factã de cuius ꝓ¬
pagine om̃s hominũ ani¬
me crearent᷑: an nouas

Expanded text:
liorum — ac sic eam uel angelorum filiam liorum — ac sic eam uel angelorum filiam uel, quod est intolerabilius, alicuius elementi corporei crederemus. Sed nunc, si ob hoc mulier non de uiro, sed similiter ut ille a deo factam animam adseritur accepisse, quia singulas singulis deus facit, non erat facta in illis primis operibus anima feminae; aut si generalis omnium animarum ratio facta fuerat, sicut in hominibus ratio gignendi, reditur ad illud durum ac molestum, ut uel angelorum uel, quod indignissimum est, caeli corporei uel alicuius etiam inferioris elementi filias animas hominum esse dicamus. ac per hoc uidendum est, etsi latet, quid uerum sit, quid saltem tolerabilius dici possit: utrum hoc, quod modo dixi, an in illis primis dei operibus unam animam primi hominis factam, de cuius propagine omnes hominum animae crearentur, a
Abbreviated transcription (Latin):
qͦd ipsa hominis anima inil¬
lis oꝑibꝰ facta ẽ corpꝰ uͦ eiꝰ
in mundo corporeo tamꝗͣ.
in semine: ne racione coge¬
rem᷑ c̃tra uerba scripturȩ
aut sexto die totũ factũ
dicere. idest & de limo uirũ.
.& de eiꝰ latere feminã: aut
in illis sex dierũ oꝑibꝰ nullomͦ
ẽẽ factũ e̾e̾ homin̾e. aut cor¬
poris humani causalẽ ra¬
cionẽ tantũmꝰ factã. animȩ
aũ nulla. cũ pocius scđm
ipsa sit homo ad imaginẽ
der: aut certe si ñ contra
uerba scripturȩ aꝑte po¬
sita. tam̃ dure atq intolera¬
bilit᷑ diceremꝰ uel in ea cre¬
atura sꝑitali q̃ adhoc tan¬
tũm creata ẽet factã fuis¬
se animȩ humanȩ racionẽ.
cũ ipsa creatura in qua ista
racio facta diceret᷑. ñ cõme¬
moraret᷑ in oꝑ ibꝰ dei: uel
in aliqua creatura q̃ in il¬
lis cõmemoraret᷑ oꝑ ibꝰ fac¬
ta racionẽ animȩ. uelut
in hominibꝰ qͥ iã stͥ facta
racio latet generandor. fi¬

Expanded text:
quod ipsa hominis anima in ilquod ipsa hominis anima in illis operibus facta est, corporis uero eius in mundo corporeo tamquam in semine ratio, ne cogeremur contra uerba scripturae aut sexto die totum factum dicere, id est et de limo uirum et de eius latere feminam, aut in illis sex dierum operibus nullo modo factum esse hominem, aut corporis humani causalem rationem tantummodo factam, animae autem nullam, cum potius secundum ipsam sit homo ad imaginem dei; aut certe etsi non contra uerba scripturae aperte posita, tamen dure atque intolerabiliter diceremus uel in ea creatura spiritali, quae ad hoc tantummodo creata esset, factam fuisse animae humanae rationem, cum ipsa creatura, in qua ista ratio facta diceretur, non commemoraretur in operibus dei, uel in aliqua creatura, quae in illis commemoraretur operibus, factam rationem animae - uelut in hominibus, qui iam sunt, facta ratio latet generandorum fi