comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
resur rectionis nouissima inimiea destructa fuerit mors. Inquadã trans¬
lacione hunc uersũ itaꝓpt̃ explanacionẽ sensus positũ inuenimus. Ut cũ
tũ est. cũ ad dimento illius pronominis. Ut cũ uenerint tẽpora refrigeri¬

Expanded text:
resurrectionis novissima inimica destructa fuerit mors . In quadam transresurrectionis novissima inimica destructa fuerit mors . In quadam translatione hunc versum ita propter explanationem sensus positum invenimus: Ut cum tum est, cum additamento pronominis illius: Ut cum venerint vobis tempor
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ non ꝓprieposuit. quia maior admiracio sol& nonnũquã mentẽ ad excessum
deducere . & ultra consuetũ cogitandũmodũ ad alciora transferre. Ds̃patrũ nr̃oꝵ.
glorificauit puerũ suũ ihm. Conuenieba t nãq ut sermonẽ dedño his qui eum
occiderant faciens doctor sapiens primo humanitatis qr tradi & int̾fici potuit
Et inclausula sermonis apertius. Uobis inquit primũ ds̃ suscitans filiũ suum
misit eũ benedicentẽ uobis ut deleant᷑ ur̃apeccata. ut cũ uenerit tẽpora refrigerii
a conspectu dñi. tunc deleant᷑ ur̃a peccata. Tẽpora aut̃ refrigerii: discrecionẽ
uniuersalis iudicii & iustoꝵ redẽpcionẽ dicit. dequo ipsi tribulaciones ꝗdẽ
passi sed spe saluifacti dicunt dño inpsalmo. Transiuimꝰ ꝑ ignẽ & aquã & indu¬
xistinos in refrigeriũ. Tunc & enĩplene delebunt᷑ nr̃a peccata. cũ uirtute

Expanded text:
onem non proprie posuit; quia major admiratio solet nonnunquam mentem ad excessum onem non proprie posuit; quia major admiratio solet nonnunquam mentem ad excessum deducere, et ultra consuetum cogitandi modum ad altiora transferre. Deus patrum nostrorum glorificavit Filium socciderant, faciens doctor sapiens, primo humanitatis, quae tradi et interfici potuit, Et in clausula sermonis apertius: Vobis, inquit, primum Deus suscitans Filium suum, misit eum benedicentem vobis, ut deleantur vestra peccata, ut cum venerint tempora refrigerii a conspectu Domini, tunc vestra deleantur peccata. Tempora autem refrigerii discretionem universalis judicii et justorum redemptionis dicit, de quo ipsi tribulationes quidem passi, sed spe salvi facti dicunt Domino in psalmo: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Tunc etenim plene delebuntur nostra peccata, cum virtute
Abbreviated transcription (Latin):
se gregatȩ. At tamen ꝑ in uocacionẽ nominis dñi iuxta ꝓmission e p phetę
asuoerant errore saluande: Qiuergo receperunt. sermonẽ eius baptriatist̃.¬
Qua interpretacione uidet᷑ manifestius ex pressũ. qr ñ quidã ex eis quiaudieraN
uerbũ p&ri: sed om̃s quiad audiendũ confluxerunt libent̃ hoc audientes
baptiratisint Dñs autẽ augebat eos quisaluifierent cotidie in id ipsũ: Ingreco
ita legitur. Dñs autẽ augebat eos quisaluifierent cotidie eccłae Acdeinde.
dñs cotidie p̃dicantib apłis in eccłamsuã credentes aggregabant. Ascen¬
debant apłoꝵ. primi intẽplũ dnm̃ rogaturi. In id ipsũ idest ut eccłȩ suȩ sẽꝑ
augmenta procurar&: Et ꝓtinus consolidate sunt bases eius & plante. Bases
nom̃ grecũ est & in ipso grecosic positũ qđ latme fulturas significat. quo
nomine gressus eius confirmatos significat: Sicut &iã latine quidã inter¬

Expanded text:
segregatae, et tamen per invocationem nominis Domini juxta promissionem prophetae segregatae, et tamen per invocationem nominis Domini juxta promissionem prophetae a suo erant errore salvandae. Qui ergo receperunt sermonem ejus, baptizatiQua interpretatione videtur manifestius expressum quia non quidam ex eis qui audierant verbum Petri, sed omnes qui ad audiendum convenerant libenter hoc audientes baptizati sunt. Dominus autem augebat qui salvi fierent quotidie in idipsum. In Graeco ita legitur: Dominus autem augebat qui salvi fierent Ecclesiae, ac deinde Dominus quotidie praedicantibus apostolis in Ecclesiam suam credentes aggregaret, ascendebant apostolorum primi in templum, Deum rogaturi in idipsum, id est, ut Ecclesiae suae semper augmenta procuraret. Et protinus consolidatae sunt bases ejus et plantae. Bases nomen Graecum est, et in ipso Graeco sic positum, quod Latine fulturas significat: quo nomine gressus ejus confirmatos indicat, sicut etiam Latine quidam inter
Abbreviated transcription (Latin):
fieridignatus est Sacerdos uidelic& ut hostia nossue passionis emund& ab
om̃ĩpeccato. ut ad dexterã dĩ positus &iã nunc int̾ pell& ꝓnobis. Rexautẽ
ut deuictis om̃ib aduersarus nr̃is. ad regnũ nos in mortale deducat. Quid
faciemꝰ iurifrs : In greco hab& plus. Monstrante nobis qr uerbũ in opusculis eorũ
quiscripturas scas exposuerunt sepius huic sentencie adiectũ inuenimus. Et
accipietis denũ sp̃s sc̃i. Vobis enĩ reꝓmissio & filiis ur̃is. dicente ꝑ prophetã
dño. Effundã despũ meo suꝑ omnẽ carnẽ. & ꝓphetabt̃ filii ur̃i & filiȩurȩ.
adillud testimoniũ respicit ꝗd deꝓpheta ultimũ posuerat. qr om̃is quicũq
in uocauerit nom̃ dnĩ saluus erit. Iđ ad genciũ uocacionẽ specialiter
ꝑtin& que ad societatẽ filioꝵ isrł & cognacione & merito longefuerant

Expanded text:
fieri dignatus est: sacerdos, videlicet, ut hostia nos suae passionis emundet ab fieri dignatus est: sacerdos, videlicet, ut hostia nos suae passionis emundet ab omni peccato, ut ad dexteram Dei positus etiam nunc interpellet pro nobis; rex autem, ut, devictis omnibus adversariis nostris, ad regnum nos immortale perducat. Quid faciemus, viri fratres? In Graeco habetur plus: Monstrate nobis. Quod verbum in opusculis eorum qui Scripturas sanctas exposuerunt, saepius huic sententiae adjectum invenimus. Et accipietis donum Spiritus sancti. Vobis enim est promissio, et filiis vestris, dicente per prophetam Domino: Effundam ad illud testimonium respicit quod de propheta ultimum posuerat, quia omnis quicunque invocaverit nomen Domini, salvus erit . Quod ad gentium vocationem specialiter pertinet, quae a societate filiorum Israel et cognatione et merito longe fuerant
Abbreviated transcription (Latin):
rass&. Xp̃m uero illu eẽ docuit uerbo eius dẽ cdauid quodictũ ad nõcecinit
spm̃sem̃. suum esse spm̃ declarauit quodq hunc sua potestate hominib
darepotuit Hoc & enĩ nulli prorsus hominũ cõpetere excepto mediatori dĩ &
hominũ homini ittuxp̃o quis nisi infidelis dubitat: Nã quomodo essepotuit
indiuinita te quidẽ aeternalit̾ expatrenatus est: In humanitate aut̃ extẽpr̃
ab ipsopatre factus est. cũ eũ operantespũscõ inutero uirginis in carnari dispo
ciauid ꝓpriasunt hominũ nomina. dñs autẽ potestatis ac maiestatis uocabulũ
est. Cuimente debeat om̃is creatura subici. dequa ipse discipulis post resurrec¬
tionẽ apparens ait. Dataest mͥomĩs potestas incęlo & in terra. Porro xp̃s regię
siut pontifi calis appellacio dignitatis est. Nãq. pontifices & regesꝑ legẽm
oleo sc̃o ungi & ob id xp̃i nuncupari solebant: Infigurã nimirũ eius quioleo

Expanded text:
m vero illum esse docuit, verbo ejusdem David, quo ei dictum a Domino loquens Spiritum sanctum suum esse Spiritum declaravit, quodque hunc sua potestate hominibus dare potuit. Hoc etenim nulli prorsus hominum competere, excepto Mediatore Dei et hominum homine Jesu Christo, quis nisi infidelis dubitat? Nam quomodo esse potuitIn divinitate quidem aeternaliter a Patre natus est, in humanitate autem ex tempore ab ipso Patre factus est, cum eum operante Spiritu sancto in utero Virginis incarnari disponDavid propria sunt nomina hominum: Dominus autem potestatis ac majestatis vocabulum est, cui merito debeat omnis creatura subjici, de qua ipse discipulis post resurrectionem apparens ait: Data est mihi omnis potestas in coelo et in terra. Porro Christus regiae sive pontificalis appellatio dignitatis est. Namque pontifices et reges per legem oleo sancto ungi, et ob id christi nuncupari solebant, in figuram nimirum ejus qui oleo
Abbreviated transcription (Latin):
citus appellat᷑ hoctamen in loco uidetur consequencius quã miliciã cȩli
sidera dixerit: cũ ꝓtinus ad dit testimoniũ ꝓphete: In quosidus dĩsui ꝓdõ
& tabernatulũ moloch. Protabernaculo dĩ ueri suscepisse co arguuntur
cir cũ cisionẽ pre pucu dequa contri graciã euangłi gloriabant᷑. Nihil ualere
ad salutẽ : qui cogitacionẽ: & auditũ habereꝓbabant᷑ in mundũ. Et simul
hȩc loquendo quasi intͣ pretans. exponit eis quid significauerit angłs
cũ morsi inignẽ flame rubi apparens: ita ut rubus ardera: nec com̃
peccata populi huius figurate denunciat: Apparuit ergodñs morsi in rubo
ignẽ habentẽ sed non cõbustã: ut indicar& qd ipsequidẽ cũ illustracione atq
ardore sc̃i sp̃s ad erudiendũ populũ uenir&: ec tam̃ peccata eius dẽpopuli¬

Expanded text:
citus appellatur: hoc tamen in loco videtur consequentius, quia militiam coeli sidera dixerit, cum protinus addit testimonium prophetae, in quo sidus Dei sui pro Deo; tabernaculum Moloch, pro tabernaculo Dei veri suscepisse coarguuntur Dcircumcisionem praeputii, de qua contra gratiam Evangelii gloriabantur nihil valere ad salutem, qui cogitationem et auditum habere probabantur immundum. Et simul haec loquendo quasi interpretans exponit eis quid significaverit Angelus, cum Moysi in igne flammae rubi apparuit, ita ut rubus arderet nec combupeccata illius populi figurate denuntiabat. Apparuit ergo Moysi Dominus in rubo ignem habente, sed non combusta, ut indicaret quod ipse quidem cum illustratione atque ardore sancti Spiritus ad erudiendum populum veniret, nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
quoneclũ suꝑna incȩlis gudia uidere & intraremeruerunt don ec
liberi prorsus adoloremortis erant scĩ. quaredicit eos iunctos donec educe¬
rentur insanguinexp̃i : Soluit ergo perillũ dsdolores mortis. iuxta qđ in pos¬
sibile erat teneri illũ ab eo. Nã simmunis erat a potestate mortis: ita erat potens
exponendo media tordĩ & hominũ qđ ipsefecerit ydat nobis qui puri homines
sumus consiliũ quopeccata uitemus. Nãqui auctorissui p̃senciã iugiter
mentis oculo intuet᷑: nullatenus hunc ad delicta conuertit. Dicit &iam
causã quomotus nonest. dñosiquidẽ ad extris opitulante sinistra ñ preualente.
ẜanimus quẽ illecustodit firmus in eo ꝑseuert. Congrue aut̃ sibidnm ad extris
eẽ dicebat. ꝙ sinon illehanc partẽ tenuerit: statimeã insidians diabolus occu¬
pabit. sicut deiudascriptũ ẽ & diabolis st& adextris eius. Propt̃̾ hoc delectatũ

Expanded text:
Quo necdum superna in coelis gaudia videre et intrare meruerunt, donec Quo necdum superna in coelis gaudia videre et intrare meruerunt, donec liberi prorsus a dolore mortis erant sancti, quare dicit eos vinctos, donec educerentur in sanguine Christi? Solvit ergo per illum dolores mortis, juxta quod impossibile erat teneri illum ab eo. Nam sicut immunis erat ipse a potestate mortis, ita erat potens Exponendo Mediator Dei et hominum quid ipse fecerit, dat nobis qui puri homines sumus, consilium quo peccata vitemus. Nam qui auctoris sui praesentiam jugiter oculo mentis intuetur, nullatenus hunc ad delicta convertit. Dicit etiam causam qua motus non est. Domino siquidem a dextris opitulante, sinistra non praevalent; sed animus quem ille custodit in eo firmius perseverat. Congrue autem sibi Dominum a dextris esse dicebat, quia si non ille hanc partem tenuerit, statim eam insidians diabolus occupabit, sicut de Juda scriptum est: Et diabolus stet a dextris ejus . Propter hoc delectatum
Abbreviated transcription (Latin):
latinũ scripturatrans lataest: Hunc definito consilio &p̃sciencia dĩ traditũ
ꝑ manus iniquoꝵ affigentes interemistis: In grecohab& uno uerboplus. quo
tam̃multũ adcausã ꝑtin&. & p̃sciencia dĩ traditũ accipientes. Traditus
nãq est ap̃side in potestatẽeoꝵ. Illa condicione. ut siueliunc siuelatronem
eligerent. Et illi accepta hac optione donauert̃ latroniuitã ĩ tłm uero ꝑ
manꝰ militũ suistam̃ clamorib ac p̃cib interemerunt. Quẽ dĩ suscitauit¬
sensus huiussententie qr soluti sint dñõ ad inferos descendente dolorespęnarũ.
idest tangere illũ minime ualuerint. Uerũ si grecã inspexerimus auctori
dolores inferni siuemortis. hoc est ꝑ descensũ eius ad inferos liberatos alocis
infernoꝵ scõs. Qui quãuis insinu abrahȩ idest in consolacione secrete quietis
tenebant᷑. eo ipso tam̃ adoloremortis siue inferni nonerant intotũliberi.

Expanded text:
Latinam scripturam translata est. Hunc definito consilio et praescientia Dei, traditum Latinam scripturam translata est. Hunc definito consilio et praescientia Dei, traditum per manus iniquorum affligentes interemistis. In Graeco habet uno verbo plus, quod tamen multum ad causam pertinet: Et praescientia Dei traditum accipientes. Traditus namque est a praeside in potestatem eorum illa conditione, ut sive hunc sive latronem eligerent; et illi, accepta hac optione, donaverunt latroni vitam, Jesum vero per manus militum suis tamen clamoribus ac precibus interemerunt. Quem Dsensus hujus sententiae, quod Domino ad inferos desid est, tangere illum minime valuerunt. Verum si Graecam inspexerimus auctoritdolores inferni, sive mortis, hoc est, per descensum ejus ad inferos liberatos a locis inferorum sanctos, qui, quamvis in sinu Abrahae, id est, in consolatione secretae quietis tenebantur, eo ipso tamen a dolore mortis sive inferni non erant in totum liberi.
Abbreviated transcription (Latin):
niri ꝓbatur. Signũ est. ego qđ significabat uniuersũ orbẽ sanguinedñi esse
abluendũ. ut sicut aliquando tabernaculũ siueteplũ sanguine uictimarum
erat dño consecratũ: ita nunc ꝑ om̃e mundũ populus fideliũ illi undomũscãm
ipsius sanguine dedicaretur. Nec solũ hierosolimis essa locus orandi. uerũ
in om̃i loco dominacionis eius leuarent electimanꝗ suas ꝑ oraciones puras
ad dnm. Sol conuertet᷑ intenebras. Tenebrarũ nom̃ in greco singulari nu¬
mero legit᷑ id est scot tos. Qđ latinus int̾ pres qr singulari numero ꝓferre
nequibat. Necessario pluraliter tenebras posuit. Hoc autẽ ideo cõmem orandũ
puta ui. ut sciret om̃is quicũq hȩc degente angloꝵ leger& non sibi eẽ necesse
ꝓpt̃ latinȩ linguae auctoritatẽ tenebras insuã loquelã pluralit᷑ ꝓferre. sed
pocius singularit᷑. cũ& hoc aequepossit ꝓpt̾ grecã nimirũ auctoritatẽ. Vnde in

Expanded text:
nae. Signum est ergo, quia significabat universum orbem sanguine Domini esse abluendum, ut sicut aliquando tabernaculum sive templum sanguine victimarum erat Domino consecratum, ita nunc per omnem mundum populus fidelium illi in domum sanctam ipsius sanguine dedicaretur, nec solum Hierosolymis esset locus orandi, verum in omni loco dominationis ejus levarent electi manus suas per orationes puras ad Dominum. Sol convertetur in tenebras. Tenebrarum nomen in Graeco singulari numero legitur, id est, σκότος, quod Latinus interpres, quia singulari numero proferre nequibat, necessario pluraliter tenebras posuit. Hoc autem ideo commemorandum putavi, ut sciret omnis quicunque haec de gente Anglorum legeret, non sibi esse necesse propter Latinae linguae auctoritatem, tenebras in suam loquelam pluraliter proferre; sed potius singulariter, cum et hoc aeque possit propter Graecam nimirum auctoritatem, unde in
Abbreviated transcription (Latin):
tes pollirent in desiderus carnis luxurie eis qui paululũ ef fugiunt eqi
quil nerrore ẽuersant᷑: libertatẽ illis ꝓmitcentes cũ ipsi seruisint corrupci¬
onis : Cuinimirũ seruituti contraria est libertas sp̃s: quã bebant beroenses
inqu& laude p̃dicantib paulo &sil adicit̾: hiaut̃ erant nobiliores eorũ
quist̃ thessalõnice : qui susceper̃ uerbũ cũ om̃i auiditate. cotidiescrutantes
scribꝗpas . Et non poterant resistere sapiencie & spui qui loquebat᷑ Ingreco¬

Expanded text:
tes, peltes, pelin errore conversantur, libertatem illis promittentes, cum ipsi servi sint corruptionis . Cui nimirum servituti contraria est libertas Spiritus, quam habebant Beroenses, in quorum laude praedicantibus Paulo et Sila dicitur: Hi autem erant nobiliores eorum qui sunt Thessalonicae, qui susceperunt verbum cum omni aviditate, quotidie scrutantes Scripturas. Et non poterant resistere sapientiae, et Spiritui sanc
Abbreviated transcription (Latin):
coronã an nibenignitatis tuȩ: uersus ille apud grecos italncipit¬
exponens eusebius. Statim inquit post ordinacionẽ suã lapidat᷑ ab his qui & dñm
grecos aiã neutro genere stemma: Ađ ideo cõ memo randũ putaui: qr sepe
latinis &iã libris nomenhoc. inditũ repperimus : Surrexer autẽ quidã
desrnagoga quȩ appellat᷑ libertinor errenensiũ &cecera : Et in ipsogreco
nom̃ libertinox seriptu et: Dicunt᷑ autẽ libertini filii libertoꝵ. hoc est eq
qui post seruitutẽ manumissi aclibertate donatisunt: Constat ergo quia
deseruili erant stirpe ꝓereati: qui primi aduersus fidẽ xp̃i rebellarunt qui aut¬
siemancipatilunt ad ominis hominib seruita m̃ eepeccati nequaqua
destiterunt: In quoꝵr ꝑ soma derent̃ figuratist̃ nequissimi fidei & tocius
scĩtatis ꝑ lecutores hȩretici Deqͥb ait parus : suꝑbiã enĩ uanitatis loquen¬

Expanded text:
coronam anni benignitatis tuae , versus ille apud Graecos ita incipitcoronam anni benignitatis tuae , versus ille apud Graecos ita incipitexponens Eusebius: « Statim, inquit, post ordinationem suam lapidatus ab his qui et Dominum Graecos etiam neutro genere στέμμα. Quod ideo commemorandum putavi, quia saepe Latinis etiam libris nomen hoc inditum reperimus. Surrexerunt autem quidam de synagoga, quae appellatur libertinorum et Cyrenensium, etc. Et in ipso Graeco nomen libertinorum scriptum est. Dicuntur autem libertini filii libertorum, hoc est, eorum qui post servitutem manumissi ac libertate donati sunt. Constat ergo quia de servili erant stirpe procreati, qui primi adversus fidem Christi rebellarunt; qui etsi emancipati sunt a dominis hominibus, servi tamen esse peccati nequaquam destiterunt. In quorum persona decenter figurati sunt nequissimi fidei et totius sanctitatis persecutores haeretici, de quibus ait Petrus: Superbia enim vanitatis loquen
Abbreviated transcription (Latin):
suens teis manis It enĩ cõmunis quidẽ dispensacio taigebatpe
ministri ꝓ udius uiri eligerent᷑: lerũ ubi inuentisunt quidigri at hoc
ministerũ eẽ uiderent᷑. crescente gradãtim ut sol& ꝓ uidencia ẽsili s abi¬
taris. placuit eos dẽ lectores ipsos altaris quoq sacri dominici sungu¬
nis sicut & refectionis mensȩq cõmunis multitutb tedenciuing
munuistros ondinari qͦd ꝓbatũ est uerbo qđ dictũ est: Quiorantes im¬
posuer̃ eismanus Hoc & enĩ ꝓpriũ est eox qui de cõmuni fideliũ
numero ad sacrosc̃ialtaris ꝓmouent᷑ officiũ: Srephanus autẽ
libro stephanũ int̃pretari coronatũ : Nec longrest auero qđ scrpsi
uerũ sollerrius ediscens inueni noncoronatũ grege sedcorona sigs¬
nificire stephanũ Est enĩ nom̃hoc generis masculini apudeos
ldõq uiro conueniens coronatũ autẽstephanẽ foron appellari
qusi coronã ferentẽ: Deniq inpsalmo ubilegimus benedices

Expanded text:
suerunt eis manus. Etenim communis quidem dispensatio exigebat ut ministri pro viduis viri eligerentur; verum ubi inventi sunt qui digni ad hoc ministerium esse viderentur, crescente gradatim, ut solet, providentia consilii salutaris, placuit eosdem lectores ipsos altaris quoque sacri ac dominici sanguinis, sicut et refectionis mensaeque communis multitudinis credentium ministros ordinari: quod probatum est verbo quo dictum est: Et orantes imposuerunt eis manus. Hoc etenim proprium est eorum qui de communi fidelium numero ad sacrosancti altaris promoventur officium. Stephanus autem libro Stephanum interpretari coronatum, nec longe est a vero quod scripsi. Verum solertius ediscens, inveni non coronatum Graece, sed coronam significare Stephanum. Est enim hoc nomen generis masculini apud eos, ideoque viro conveniens; coronatum autem στεφανηφόρον appellari, quasi, coronam ferentem. Denique in psalmo ubi canimus: Benedices
Abbreviated transcription (Latin):
grecedr̃ theorã : A quo uerbo deriuatũ ẽ. nom̃ theoreie idest contẽplatiue
uitȩ. ꝑ quã non nulli electoꝵ. in hac adhuc uita retenti. mundato dili¬
genrius oculo cordis: future uire gaudia specularidiuinitus sublimati
meruerunt : Quomodo in p̃senti sc̃s stephanus : quo modo paulus quando
ad terciũ cȩlũ raptus est & multi aliialias Vnde &ĩa greceds̃ theos uocat᷑.¬

Expanded text:
Graece dicitur θεωρῶ, a quo verbo derivatum est nomen theoricae, id est contemplativae vitae. Per quam nonnulli electorum, in hac adhuc vita retenti, mundato diligentius oculo cordis, futurae vitae gaudia speculari divinitus sublimati, meruerunt, quomodo in praesenti sanctus Stephanus, quomodo Paulus, quando ad tertium coelum raptus est, et multi alii alias. Unde etiam Deus Gra
Abbreviated transcription (Latin):
mar generis cũ eẽ una merito iniqͥtatis discissa est: itaut ci om̃ib ibi
linguis loquerent᷑ homines nõmotim̃ pximi sui uoluntatẽnut uerba
cognoscer&: Porro in hierusalẽ ea dẽ sunt lingue merito humulitatis untis.

Expanded text:
humani generis cum esset una, merito iniquitatis discissa est, ita ut cum omnibus ibi humani generis cum esset una, merito iniquitatis discissa est, ita ut cum omnibus ibi linguis loquerentur homines, nemo tamen proximi sui voluntatem aut verba cognosceret. Porro in Jerusalem eaedem s
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s indiuersis ꝑ orbẽ nacionib & lingiuis unũ ess& cor & animã habitura
Nomnenĩ om̃iũ credenciũ est. linquis loquiomĩb sed diuersarũ ad unacio
linguarũ infidexp̃i indicio fuit: q unus dñs. una fides. unũ baptis ma
unus ds̃. & pat̾ om̃iũ. Sed erant illis omia cõmunia: Cõmunia latine.
gua eorũ uitã constat appellari: Non eã uita que morti contraria est: sed illã
dũ querim quaquisq c̃ uerfacione uitãducat inmilicia uł in agri cultura
an lnarte qualib& honesta uł turpi monachus sit. anclericus: anlaicus¬
Exerũ uitaqua amortus discernimur. ⁊oe nuncupat᷑ agrecis: Li uergo
ita uiuunt ut sint om̃ia cõmunia in dño recte cõposito exduꝗb. unonomi
oionib feliciorẽ: quanto statũ futuriscłi &ĩa inp̃senti imitat᷑: ubi sunt
trpus prȩcessit. hierusalẽ id est iusio pacis dictuest. Ande notanda
rerã si mulloro q. distincia: Sĩ quitiẽ in opere suꝑ bie turris lingua & mens

Expanded text:
Spiritus in diversis per orbem nationibus et linguis unum esset cor et animam habitura. Non enim omnium credentium est linguis loqui omnibus, sed diversarum adunatio linguarum in fide Christi indicio fuit, quia Dominus unus, una fides, unum baptisma, unus Deus et Pater omnium . Sed erant illis omnia communia. Latine  βίον namque lingua eorum vitam constat appellari, non eam vitam quae morti contraria est; sed illam dum quaerimus, qua quis conversatione vitam ducat, in militia, an in agricultura, an in arte qualibet honesta, vel turpi, monachus sit, an laicus, an clericus. Caeterum, vita qua a mortuis discernimur ζωὴ nuncupatur a Graecis. Qui ergo ita vivunt ut sint eis omnia communia in Domino, recte cotionibus felicior est, quanto statum futuri saeculi etiam in praesenti imitatur, ubi sunt typus praecessit Jerusalem, id est Visio pacis, dicta est. Unde notanda rerum simul locorumque distantia, siquidem in opere superbiae turris, lingua et mens
Abbreviated transcription (Latin):
quidnm̃ cũ itiseph sepeliuit: nec non xipse gamalihel eũ filiosuo
abiba suaussima ostensione ꝑ docuit Post hunc extitit iudas gal¬
leus: indieb ꝓfessionis: ingreco hab&᷑ indieb apõgrabes. hoc est
ielieb consenpcionis census. quo modo &ia in bistoria ec cłastica latine in¬
tenptatũ habemus e nunc itaq uobil dico: disceaite ab hoouba titie br¬

Expanded text:
qui Dominum cum Joseph sepelivit, necnon et ipse Gamaliel cum filio suo Abibam, suavissima ostensione perdocuit. Post hunc exstitit Judas Galilaeus in diebus professionis. In Graeco habetur, In diebus ἀπογραφῆς, hoc est, in diebus conscriptionis census, quomodo etiam in historia ecclesiastica Latine interpretatum habemus. Et nunc itaque dico vobis: Discedite ab hominib
Abbreviated transcription (Latin):
exterminant᷑. id est extra terminos xerne beatitudinis eiauntur. Ita autẽ
dictũ est. insemine tubbenedicentur om̃s familiȩ terrȩ : Qomodo ineugło

Expanded text:
exterminantur, id est, extra terminos aeternae beatitudinis ejiciuntur. Ita autem exterminantur, id est, extra terminos aeternae beatitudinis ejiciuntur. Ita autem dictum est: In semine tuo benedicentur omnes familiae te
Abbreviated transcription (Latin):
in nomine meo audirenoluerit: egoultor ex istã. Proquo p&rus posuit¬
ex t̃minabit᷑ deplebe. Manifestius insinuans hunc essemodũ diuine ulci¬
onis. ut quicelestia mandata contẽpnunt: ab electoꝵ sortereddantur ex¬
torres. Et hic ergo & multis aliis in locis ubi apłi & euangeliste deueteri
testam̃to exempla posuer̃. perspicuũ est eosscripturarũ sensũ quesisse
ñ uerba nec magnopere deor dine sermonib.q. curasse. cũ intel¬
lectui
res paterae. dicens ad abraã. in semine tuobenedicent᷑ om̃s
familiȩ terre. Ex utroq hoc est ex hoc testimonio. & illo uidelic&
ad morsen: & illo qd ad abraã ad ño ꝓmulgatĩ ẽ: & seueritas eius
& bonitã
declaratur. Bonitas quidẽ in eis qui accepta fidexp̃i benedici merentur ab illo.
seueritas uero in illis quimerito sui contẽptus & in obedienciȩ deplebe benedictoꝵ

Expanded text:
in nomine meo audire noluerit ego ultor existam propin nomine meo audire noluerit ego ultor existam propExterminabitur de plebe, manifestius insinuans hunc esse modum divinae ultionis, ut qui coelestia mandata contemnunt ab electorum sorte reddantur extorres. Et hic ergo et multis aliis in locis, ubi apostoli et evangelistae de Veteri Testamento exempla posuerunt, perspicuum est eos Scripturarum sensum quaesisse, non verba, nec magnopere de ordine sermonibusque curasse, ut intellectui res pateret. Dicens ad Abraham: Et in semine tuo benedicentur omnes familiae terrae. Ex utroque hoc testquod ad Moysen, et illo quod ad Abraham a Domino promulgatum est, et severitas ejus et bonitas declaratur: bonitas quidem in eis qui, accepta fide Christi, benedici merentur ab illo; severitas vero in illis qui merito sui contemptus et inobedientiae de plebe benedictorum
Abbreviated transcription (Latin):
iniciũ huius loci ingrepoplus hab&. Morses quidẽdixit ad patres uros quia
depopulo isrł ueritatẽ carnis adsumpsit. apparens insimilitudinẽ morsi
Ut sicut ille carnalẽ isrł cerimonis & sacris legalib instructũ ac puficatũ
int̃rã reꝓnussionis introduxit : ita & dñs ꝑ graciã euangłi sp̃italẽ is rahel
decoto orberongregans ad celestia regna ꝑducer&. Et sicut illi qui legẽ
morsi contepserunt deterra reꝓmissionis sunt ab inimicis nacionibus
deiecti : sic &hi quidoctrinã euangelicȩ grae despexerint decoetuscoꝵ
petrus hic non uerba mosaicȩ sentencie. sed sensũ tenerecurauit. Scriptũ
nãq est indeutero nomio dicentemorse ad filios isrł. Prophetã degente
tua & defr̃ib tuis sicut me suscitabit tibi dñs ds̃tuus. Ipsũ audies ut petitisti
sus citabo eis demedio fr̃m suoꝵ similẽtui. & ponã uerbamea in oreeius.
loquet᷑q ad eos om̃ia quȩ p̃cepero illi. Suraut̃ uerba eius q̃ locutus fuerit

Expanded text:
plus habet: Moyses quidem dixit ad patres vestros: Quia de populo Israel veritatem carnis assumpsit, apparens in similitudinem Moysi, ut sicut ille carnalem Israel caeremoniis et sacris legalibus instructum ac purificatum, in terram repromissionis introduxit, ita et Dominus per gratiam Evangelii spiritalem Israel de toto orbe congregans, ad coelestia regna perduceret. Et sicut illi qui legem Moysi contempserunt de terra repromissionis sunt ab inimicis nationibus ejecti, sic et hi qui doctrinam evangelicae gratiae despexerunt de coetu Petrus hic non verba Mosaicae sententiae, sed sensum tenere curavit. Scriptum namque est in Deuteronomio, dicente Moyse ad filios Israel: Prophetam de gente tua, et de fratribus tuis sicut me, suscitabit tibi Dominus Deus tuus, ipsuscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui et ponam verba mea in ore eius loqueturque ad eos omnia quae praecepero illi qui autem verba eius quae loquetur
Abbreviated transcription (Latin):
quidã in concilio phariseus nomine gamalibel legis doctor Et cũ hȩc
eoꝵ consilio int̾ iudȩos admitigandũ eoꝵ furorẽ. ubi necessitas ingrierae

Expanded text:
quidam in concilio Pharisaeus, nomine Gamaliel, legis doctor, etc. De hoc quidam in concilio Pharisaeus, nomine Gamaliel, legis doctor, etc. De hoc eorum consilio inter Judaeos ad mitigandum eorum furorem, ubi necessitas ingrueret,
Abbreviated transcription (Latin):
dõ magis anhominib: Et apte stultã actemerariã pontificis int̾ rogacionẽ
apłi fixa ac prudenti responsione refutarunt: Ds patrũ nr̃oꝵ suscitauit ilm̃
Ingrecohab& puerũ suũ ilim̃: luxta illud psalmiste da potestatẽ ꝓuerotuo:
isaluũ fac filiũ ancillȩtuae Et nos tes tes sumus horũ uerboꝵ & sp̃ssẽs quȩ
eius uidimꝰ: q ascendentẽ incęlos orulis ꝑsecutisi mus Testis est a sp̃ssẽs.
quȩ ds̃ om̃ib quã ut magnalia dĩ uobis lic& iesultantib in uincibilit᷑ p̃dicemꝰ.
ipsenos sua p̃sencia roborauit: Ipse in nobis loquens hȩc quȩ auditis uerba
formauit : Et hoc est ꝗd eis dñs ꝓmisit dicens Cũ autẽ uenerit paraelitus quẽ¬
egomittã uobis apatrespm ueritatis qui apatrȩ ꝓcedit illetestimoniũ
ꝑhibebit deme & uos testimoniũ ꝑ hibebitis ille uos inspirando ut

Expanded text:
Deo magis, an hominibus? et apte stultam ac temerariam pontificis interrogationem Deo magis, an hominibus? et apte stultam ac temerariam pontificis interrogationem Apostoli fixa ac prudenti responsione refutarunt. Deus patrum nostrorum suscitavit Jesum. In Graeco habet Puerum suum Jesum, juxta illud Psalmistae: Da potestatem puero tuo; salvum fac filium ancillae tuae . Et nos testes sumus horum verborum, et Spiritus sejus vidimus, quia ascendentem in coelos oculis prosecuti sumus. Testis est et Spiritus sanctus, quia ut magnalia Dei vobis licet resultantibus invincibiliter praedicemus, ipse nos sua praesentia roboravit, ipse in nobis loquens haec quoque verba formavit. Et hoc est quod eis Dominus promisit dicens: Cum autem venerit Paracltam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis , id est, ille vos inspirando ut
Abbreviated transcription (Latin):
hec lectio ingreto ita incipit respiciens adpriora. & hec uidens ex surgens
princeps sãcerdotũ Ut aut̃ audier̃ hossermones magistratus tẽpli
&x principes sacerdotũ: ambigebant deillis quid nãfier& Et hic magiftrati
singula rinumero legendũ sicut &iã insequentib ubidicit᷑ Tuncabut
magistratꝰ intẽplo cũ ministris: Grecũ nãq exemplar utroq̃ in laco
singularit᷑ strãtegos id est pretor hab& lerũ seiendũ ꝗd hic locusplus ha¬
ba ingrecoita &en scriptũ est Vt audier̃ aut̃ uerba hec sacerdotes
es magistratus tẽpli & principes sacerdotũ mirabant᷑ at ambigeban
odehis : Quiduult nãẽe hoc: Et interrogauit eos princeps sacer dotũ dicens:
Pecipien do p̃cepimꝰ uobis. & cã. Consequencius habet᷑ ingreco: Non neprẽ¬
cipiendo p̃cipimus uobis: Nãq ita loqui magis int̾ roganti c̃uenit: oboedire
oporta dõ magis quã hiominib:: Interrogatiue legit in greco: Oboedire oport&

Expanded text:
Haec lectio in Graeco ita incipit, respiciens ad priora: Et videns haec, exsurgens princeps sacerdotum. Ut audierunt autem hos sermones magistratus templi, et principes sacerdotum, ambiebant de illis quidnam fieret. Et hic magistratus singulari numero legendum, sicut etiam in sequentibus ubi dicitur: Tunc abiit magistratus in templum cum ministris. Graecum namque exemplar utroque in loco singulariter στρατηγὸς, id est, praetor, habet. Verum sciendum quod hic locus plus habet in Graeco, ita enim scriptum est: Ut audierunt autem verba haec sacerdotes ut magistratus templi, et principes sacerdotum, mirabantur, et ambigebant de illis, quidnam vult hoc esse? Et interrogavit eos princeps sacerdotum dicens: Praecipiendo praecepimus vobis, etc. Consequentius habetur in Graeco: Nonne praecipiendo praecepimus vobis? Namque ita loqui magis interroganti convenit. Obedire oportet Deo magis quam hominibus. Interrogative legitur in Graeco: Obedire oportet
Abbreviated transcription (Latin):
ad hoc qđ in p̃cedente psalmo debeato uirodicitur. Sed in legedñi uoluntas
eius & in legerius meditabit᷑ die ac nocte. Sicut enĩ beatus est qͥ in meditaci¬
one diuinȩlegis suũ tẽpus omne transit. Ita ꝑpetuis est misȩrus iure deputan¬
legis auctorẽ dm̃ ac dnm suũ crebra sese mediticione in sanus exercuit
Adstiterunt reges terrȩ x principes conuener̃ in unũ aduersus dñm &
ad uersus xp̃m eius: Principes & iudeoꝵ & ipsũ pilatã dicit : Reges autt̃:
pluralinumero ꝓpt̃ herodẽ tetrharchum ponit. sicut sequentia apłoꝵ
uerba testant᷑ : Quãuis possit recte plurali numero regũ appellacione de¬
signari. Ipseheredes tetrharca qͥ innecẽ dñĩ pilato consensũ prȩbuit &¬

Expanded text:
ad hoc quod in praecedente psalmo de beato viro dicitur: Sed in lege Domini voluntas ad hoc quod in praecedente psalmo de beato viro dicitur: Sed in lege Domini voluntas ejus, et in lege ejus meditabitur die ac nocte . Sicut enim beatus est qui in meditatione divinae legis suum tempus omne transigit, ita perpetuis est miseriis jure deputanlegis auctorem Deum ac Dominum suum crebra sese meditatione insanus exercuit. Astiterunt reges terrae, et principes convenerunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ejus. Principes Judaeorum, et ipsum Pilatum dicit; reges autem plurali numero propter Herodem tetrarcham ponit, sicut sequentia apostolorum verba testantur. Quamvis possit recte plurali regum appellatione designari ipse Herodes tetrarcha, qui in nece Domini consensum praebuit P
Abbreviated transcription (Latin):
& humilitatis. Prȩcipiente ipso ac dicente. Uideant opera ur̃abona & glori¬
ficent patrẽ ur̃m quiln cęlis est Qua refremuer̃ gentes & populi meditati
st̃ inania  Non quasi nescius int̾rogat e ꝓpheta. sed uesaniã mi¬
rando impio. corripit eos quiad uersus dnm̃ saluatorẽ nihil ab eo lesi
immo multis beneficus ad uiti consurrexert̃. gentes autẽ ꝓpt̾ milites
romanoꝵ: Populos propt̃ ludeos posuit. Vnde aptegentes fremuisse.
tacione quomodo dnm̃ mortitraderent tractabant. Milites ueronihil
ei inuidisse. nihil insidiarũ tetendisse repperiunt᷑. sed tam̃ in contumeliã
& mortẽ eius imperiis obtẽperasse prȩsidis. Vnde & fremere dictisunt.
Imperito scilic& motii atq. in condito agitati. Et qr fremitus propriȩ
ferarũ est : merito frẽmere sunt dicti quiracione post posita: beluino
furore succensisunt: Quod aute populiin ania meditati es seꝑhibent᷑. respicit

Expanded text:
et humilitatis, praecipiente ipso ac dicente: Videant opera vestra bona, et gloriet humilitatis, praecipiente ipso ac dicente: Videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in coelis est . Quare fremuerunt gentes, et populi meditati sunt inania? Non quasi nescius interrogat propheta, sed vesaniam mirando impiorum corripit eos qui adversus Dominum Salvatorem, nihil ab eo laesi, imo multis beneficiis adjuti, consurrexerunt. Gentes autem propter milites Romanorum, populos propter Judaeos posuit. Unde apte gentes fremuisse, tatione, quomodo Dominum morti traderent, tractabant; milites vero nihil ei intulisse, nihil insidiarum tetendisse reperiuntur, sed tantum in contumeliam et mortem ejus imperiis obtemperasse praesidis. Unde et fremere dicti sunt, imperito scilicet motu atque incondito agitati; et quia fremitus proprie ferarum est, merito fremere dicti sunt qui, ratione postposita, belluino furore succensi sunt. Quod autem populi inania meditati esse perhibentur, respicit
Abbreviated transcription (Latin):
isrł audite. Similiter insequentib ubidictum est. in hoc iste adstat. corã uobis
sanus in greco habetur. corã uobis hodie & in alio nullo. Uidentes autẽ pari
constanciã & iohannis. Cõperto qd homines essent sinelit teris & idiote. Sine
epła ad corinthios ubiscriptũest. & sumperitus sermone ñ tamen scientia :
ꝓ imperito in greco idĩtes habetur Quia om̃s clapificabant id qđ factũ
fuerat: Melius habetur ingreco. Om̃s enĩ glori ficabant dm̃ ineo qđ factũ
fuerat & qđ in nr̃is codicib additũ est. in eo qd acciderat ingreco ñ habetur.
rent̃ inlatinũ transferri. Sed distat int̃ clarifi cari factũ & dm̃ in facto glori¬
ficari si ueclarificari. Clarificari nãq est sacta siuedicta aliqua in noticiã heç
pturimoꝵ fama uulgante deferri. Qđ &iã dehumanis reb mirifice gestis

Expanded text:
Israel audite. Similiter in sequentibus, ubi dictum est: In hoc iste astat coram vobis Israel audite. Similiter in sequentibus, ubi dictum est: In hoc iste astat coram vobis sanus: in Graeco habetur: Coram vobis sanus, hodie, et in alio nullo. Videntes autem Petri constantiam et Joannis, comperto quod homines essent sine litteris et idiotae, admtola ad Corinthios, ubi scriptum est: Et si imperitus sermone, sed non scientia , pro imperito in Graeco ἰδιώτης habetur. Quia omnes clarificabant, id quod factum fuerat. Melius habetur in Graeco: Omnes enim glorificabant Deum, in eo quod factum fuerat. Et quod in nostris Codicibus additum est, In eo quod acciderat, in Graeco non habetur. renter in Latinum transferre, sed distat inter clarificari factum, et Deum in facto clarificari, sive glorificari. Clarificari namque facta sive dicta aliqua, est in notitiam haec plurimorum fama vulgante deferri, quod etiam de humanis rebus mirifice gestis
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ sub cęlodatũ hominib: in quo oporteat nos saluos fieri Quãuis a
uita recte possit intellegi nullã ẽẽ cognacionẽ siuefamiliã terrȩ in quanon
aliqui benedictionẽ suꝑ ne hereditatis accipiant. Ex illis dicofamil is
ne turris diuisũ eẽ genꝰ humanũ legimus. Bedicunt᷑ ergo insemine
non solũ quipast in carnacionẽ eius in eũ crediderunt. uerũ &iã hi qui
in carnacionis eilis tẽpora nascendo incarie p̃cesserunt. om̃ib nãq
idẽ homods̃ ad cȩlos ascendens ianuã regnicelestis aperuit. Om̃ib
indie iudicu dicturus est Uenite benedicti patris mei ꝑ cipiteregnũ¬
Suꝑ uener̃ sacer dotes & magistratꝰ tẽpli Magistratus numero singulari
legendũ. qd exgrero facillimelar&e ubi stratrgos singularit᷑ seriptũ est.
prȩtorẽ tẽpliscriptũ inuenimus. Nã grece prȩtor strategos.
magistratus autẽ siue archon princepsdicitur. Dixit adeos
Principes populi & seniores. Ingreco hab& plus. Et seniores

Expanded text:
eat nos salvos fieri . Quamvis et ita recte possit intelligi, nullam esse cognationem, sive familiam terrae, in qua non aliqui benedictionem supernae haereditatis accipiant: ex illis dico familiisne turris divisum esse genus humanum legimus. Benedicentur ergo in seminenon solum qui post Incarnationem ejus in eum crediderunt, verum etiam hi qui Incarnationis ejus tempora nascendo in carne praecesserunt. Omnibus namque idem homo Deus ad coelos ascendens, januas regni coelestis aperuit, omnibus in die judicii dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnuSupervenerunt sacerdotes et magistratus templi. Magistratus numero singulari legendum est, quod ex Graeco facillime claret, ubi στρατηγὸς singulariter scriptum est: praetorem templi scriptum invenimus. Nam Graece praetor στρατηγὸς, magistratus autem sive princeps ἄρχων dicitur. Dixit ad eos: Principes populi et seniores. In Graeco habetur plus, Et seniores
Abbreviated transcription (Latin):
qđ e nr̃is codicib continetur subinlatũ. Nec quisquã illoꝵ quȩ possidebaN:
aliquid suũ essedicebat Quã sentenciã &iã beatus erprianus in libro testi¬
monio terciosicposuit dicens Turba autẽ eq quicredider̃ anima una ac
mente agebant: nec erat int̃ illos discrim̃ ullũ. necquis quã suũ iudicabat
ex bonis quȩ erant eis. Conuenit aut̃ hic locus & aptissima racione conanit
ei qđ su pradictũ est :q qͥspm̃ scm̃ acceper in diescõ pente costes cũ aut̃ gali¬

Expanded text:
latum: Nec quisquam illorum quae possidebant aliquid suum esse dicebant. Quam sententiam etiam beatus Cyprianus in libro Testimoniorum tertio sic posuit, dicens: « Turba autem eorum qui crediderunt anima una ac mente agebatur; nec erat inter illos ullum discrimen, nec quisquam suum judicabat ex bonis quae eis erant. » Convenit autem hic locus et aptissima ratione concinit ei quod supra dictum est, q
Abbreviated transcription (Latin):
famui ant᷑. At uero repbi st aom̃s diabolo deseruiuNT: ut eadẽ seruitos liuers.
merte epugnaci plerũq int̃ sestudio & certamine gerat᷑ ꝓpt̃ qđ eoꝵ ei litess
ũ baber& agrũ uendidit illũ & caẽ: Mirũ quomodo hrincbarnabanquiposta
cir exulo genciũ est oramatus apłs. aepost longũ eiis contuberniudeatuo
erprũ un deortus fuenit p̃dicaturus rediit : Eusebius in historia ec dastiro

Expanded text:
famulantur; at vero reprobi ita omnes diabolo deserviunt, ut eadem servitus mente et pugnaci plerumque inter se studio et certamine geratur, propter quae eorum cnc Barnabam, qui postea cum Paulo gentium est ordinatus apostolus, ac post longum ejus contubernium denuo Cyprum, unde ortus fuerat, praedicaturus rediit, Eusebius, in Historia ecclesiastica,
Abbreviated transcription (Latin):
latine tinctio dicit᷑. Vnde & in quibusdã codicib: Ita int᷑ pretatũ in uenimid.
concordia sermonũ dnĩ & p̃cursoris eius. Ille enĩ eis quos baptizabat a iebat de¬
& hoc qđ baptis madnĩ. inspũscõ dequo predicerit iohannes non ad illud
solũ modo tẽpus respicit quando apłi & ceteri fideles illius tẽporis baptizatisur
quandomittente ipsod nõ plenius eiusdẽ donasps accepere derȩlis. sed & nunc qui¬
adiuuant᷑. Dnẽ suntepore hoc restitues regnũ isrł: Non huius isrł sea huic

Expanded text:
Latine tinctio dicitur. Unde et in quibusdam codicibus ita interpretatum invenimus: Latine tinctio dicitur. Unde et in quibusdam codicibus ita interpretatum invenimus: concordia sermonum Domini, et praecursoris ejus. Ille enim aiebat eis quos baptizabat, de Do Domini in Spiritu sancto, de quo praedixerat Joannes, non ad illud solummodo tempus respicit, quando Apostoli et caeteri fideles illius temporis baptizati sunt quando, mittente ipso Domino, plenius ejusdem dona Spiritus accepere de coelis. Sed et nunc quiadjuvantur. Domine, si in tempore hoc restitues regnum Israel? Non hujus Israel, sed huic
Abbreviated transcription (Latin):
bium ordinis uxta illud apłi Primũ quidẽ gracias agodõ meo: sed sicut ex grȩco
facillimepat&. Primũ : nom̃est adiungendũ. ad hoc qđ sequitur sermonem :
ut sit sensas qđ primũ sermonẽ fecerit deihũ euangłm scribendo. secundũ sit
modo facturus apłoꝵ actus addendo: & quidẽ cõ memorationẽ primi sermonis
assumptus est : Ac deinde iniciũ secundi sermonis facit cũ sequit᷑. Quib &p̃buit
seipsũ uiuũ postpassionẽ suã inmultis argumentis ꝑdies. xl&c&̃. Post pafsi¬
endisst ac discipulos abahania hiero solima regressos eẽ testatus est.
ascensurũ. deregno srł interrogiuerint. Iđ illoclũ paente angłi eis adsticenT
qui eũ similimodo rediturũ essep̃dicerent. & cetera huius modi. Qua iohan
nes quidẽ baptizauit aqua. uos autẽ baptirabimini spusco. B astim a grece

Expanded text:
bium ordinis, juxta illud Apostoli: Primum quidem gratias ago Deo meo , sed sicut ex Graeco bium ordinis, juxta illud Apostoli: Primum quidem gratias ago Deo meo , sed sicut ex Graeco facillime patet, primum nomen est adjungendum ad hoc quod sequitur sermonem, ut sit sensus, quod primum sermonem fecerit de Jesu Evangelium scribendo, secundum sit modo facturus apostolorum Actus addendo. Et quidem commemorationem primi sermonis m sanctum, quos elegit, assumptus est, ac deinde initium secundi sermonis fecit, cum sequitur: Quibus et praebuit seipsum vivum post passionem suam in multis argumentis per cendisse, ac discipulos a Bethania Jerosolymam regressos esse testatus est, ascensurum de regno Israel interrogaverint, quod illo coelum petente angeli eis astiterint, qui eunes quidem baptizavit aqua, vos baptizabimini Spiritu sancto. Baptisma Graece,
Abbreviated transcription (Latin):
hec ubitũq fecerimus gr̃a erudicionis legit. non insuotamen uolumine uelut
emendaturus interserat: nisiforte inlatino codicesuae edicionis antiquitus sic
int᷑ pretareppererit. Nã & hieronimus pleraq testimonia ueteris instrumenti
ut hebraica ueritas habeat edoc&. nec tamenhȩc ita in nr̃is codicib aut ipse in¬
terp̃tari aut nos em̃dare uoluit. Uerbigr̃a. Non aspiciã hominẽ ultra & habi¬
tatorẽ quieuit generaciomea. & erit sepulchrũ gloriosũ. & afinib terrȩlaudes
audiuimꝰ : & om̃is qui occiderit cain septuplũ punieur dicit in hȩbreo haberi
septẽ uindictas ex solu&. & ab aliis terrȩ &requies eius gloriosa. & habitatorẽ
quietis generacio mea ablataest: quȩsit apud hȩbreos haberi lectorẽ uoluit
erudicionis solũ modo: non autem emendandi gracia nos se.
coepit ihũs facere & docere. Qđ ait primũ quidẽ non est aduer¬

Expanded text:
haec ubicunque fecerimus, gratia eruditionis legat, non in suo tamen volumine velut haec ubicunque fecerimus, gratia eruditionis legat, non in suo tamen volumine velut emendaturus interserat, nisi forte ea in Latino Codice suae Editionis antiquitus sic interpretata repererit. Nam et Hieronymus pleraque testimonia veteris Instrumenti, ut Hebraica veritas habet, edocet: nec tamen haec ita in nostris Codicibus aut ipse interpretari, aut nos emendare voluit. Verbi gratia: Non aspiciam hominem ultra, et habitatorem, quievit generatio mea . Et: Erit sepulcrum ejus gloriosum ; et: A finibus terrae laudes audivimus ; et: Omnis qui occiderit Cain, septuplum punietur : dicit in Hebraeo haberi: Septem vindictas absolvet; et: Ab alis terrae; et: Requies ejus gloriosa; et: Habitatorem quietis, generatio mea ablata est; quae sic apud Hebraeos haberi lectorem voluit, eruditionis solummodo, non autem emendandi gratia, nosse. coepit Jesus facere et docere. Quod ait: Primum quidem, non est adver
Abbreviated transcription (Latin):
Euus eximium doctorẽ Ac pontifice̾ augustinũ cũ
essa senior libros retractacionũ inqͥdã sua opuscula q̃ uiuenis
condulerat fecisse. ut que enxtẽpore melius crebroe clectionis
usu acmunere suꝑnȩ largitatis didicerat: ñ ut deprisca eor¬
fusus in pericia sedut desuomagis ꝓfectu gauisus monim̃tis
inderc lit terarũ. at pesteris legendi relinquera:. Cuiusindustria nobis quos pro
mocdulo nr̃o placuit iitari ut post exposicionẽ actuũ apła qua ainte amnos
nunc insdt̃ uelum̃ breuẽ retractacionis liellũ condamus Radiomatime
ue ad dendi qͥmini dic̾ta uel emendlan diqueserus qnuẜ stadio nati mđe
art. Inquo iã queclĩ q ln greio siue alit̃ seuplus auit mim posita uicdimus.¬
breuiter cõmemorare curabimꝰ. q̃ utrũ neglegencia int̃ pretis omis sauelaliter
dicta anincuria librarioꝵ sint deprauata: siue relicta nondũscire potuimus.
Nãq grecũ exemplar fu isse falsatũ suspicari ñ audeo. Unũ lectorẽ ammoneo ut

Expanded text:
us eximium doctorem ac pontificem Augustinum, cum esset senior, libros Retractationum in quaedam sua opuscula, quae juvenis condiderat, fecisse, ut quae ex tempore melius, crebro ex lectionis usu ac munere supernae largitatis didicerat, non ut de prisca confusus imperitia, sed ut de suo magis profectu gavisus monimentis inderet litterarum, ac posteris legenda relinqueret. Cujus industriam nobis quoque pro modulo nostro placuit inunc in idem volumen brevem Retractationis libellum condamus, studio maxime vel addendi quae aut minus posita vidimus,breviter commemorare curavimus. Quae utrum negligentia interpretis omissa, vel aliter dicta, an incuria librariorum sint depravata, sive relicta, nondum scire potuimus. Namque Graecum exemplar fuisse falsatum, suspicari non audeo; unde lectorem admoneo, ut
Abbreviated transcription (Latin):
diuersitatẽ om̃iũ edocuit linguarũ: uerũ &iam distanciã ꝓprietatũ inuna¬
quaq lingua iuxtanumerũ ꝓuinciarũ quȩ hac utebantur in eo fecit
loquelis agnosci : Et ad uenero mani Rectius habetur ingreco & peregri¬
nantes romani id est iudȩi. qui peregrina romeuita agebant: sed alii
alibi de quib supradictũ est. Nam qđ aduene ibifuerint qui grecedicunt᷑
ꝓseliti. id est qui ex gentib ad iudais mũ relicto gentilitatis ritu conuene¬
rant. sequenti uersu manifestat᷑ cũdicitur. Iude i quoq & proseliti.
Sanguinẽ & ignẽ & uaporẽ fumi. Deigne & fumo in p̃cedentilibro
dictũ est: sanguinẽ autẽ non solũ dominici uulneris. sed &iã dominici
sudoris dicit. quando orante illo antetradicionẽ. factus est sudor eius
sicut guttesanguinis decurrentis interrã. Qđ ideo int̃ signa diuinitus

Expanded text:
diversitatem omnium edocuit linguarum, verum etiam distantiam proprietatum in unadiversitatem omnium edocuit linguarum, verum etiam distantiam proprietatum in unaquaque lingua juxta numerum provinciarum, quae hac utebantur, in eorum fecit loquelis agnosci. Et advenae Romani. Rectius haberetur in Graeco Et peregrinantes Romani, id est, Judaei qui peregrinam Romae vitam agebant, sicut alii alibi, de quibus supra dictum est. Nam quod advenae ibi fuerint, qui Graece dicuntur proselyti, id est, hi qui ex gentibus ad Judaismum, relicto gentilitatis ritu, convenerant, sequente versu manifestatur, cum dicitur: Judaei quoque et proselyti. Sanguinem, et ignem, et vaporem fumi. De igne et fumo in praecedenti libro dictum est: sanguinem autem non solum dominici vulneris, sed etiam dominici sudoris dicit, quando, orante illo ante traditionem, factus est sudor ejus sicut guttae sanguinis, decurrentis in terram. Quod ideo inter signa