comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ubi noticia est ibi nomen est: quia et ipsa noticia
nomen est. Dicit aliquis. Magni nominis est ille homo:
⁊ homo ille magnũ nom̃ habet in popło. forte qr multas
sillabas habet nomen ens: ideo magnũ est nom̃ eiꝰ: Ergo
et duab sillabis formatur nom̃ d̾i. Uides modo ubi sit
magnitudo nominis dei : Ubi enĩ magnitudo nominis ẽ:
ibi et ipsum nomen considerari oportet. Si gͦ magni¬
tudinem nominis. magnitudinẽ fame. et magnitudinem¬
noticie conuement intelligimꝰ: nom̃ ipsũ ipsam famã ⁊
noticiã magis quã uocem aliquã uel sonũ uocis ad aures
uenientẽ intelligere debemus. Ergo fama eius et noticia
eius: ipsum est nom̃ eius. Et rursum ipsa noticia eius.
non est aliud quã fides eius: qr per fidem solam nunc
interim cognoscitur deus: postmodũ etiã est¬
cognoscendus ꝑspeciẽ. Fides ergo dei ipsa est nom̃ dei :¬
per quã nunc in hominib noticia eius habetur: uͥ adhue

Expanded text:
Ergo ubi notitia est, ibi nomen est, quia et ipsa notitia Ergo ubi notitia est, ibi nomen est, quia et ipsa notitia nomen est. Dicit aliquis: Magni nominis est homo ille, et homo ille magnum nomen habet in populo. Forte quia multas syllabas habet nomen ejus, ideo magnum est nomen ejus. Ergo et duabus syllabis formatur nomen Dei. Vides modo ubi sit magnitudo nominis Dei. Ubi enim magnitudo nominis est, ibi et ipsum nomen considerare oportet; si ergo magnitudinem nominis, magnitudinem famae; et notitiae magnitudinem convenienter intelligimus, nomen ipsum ipsam famam et notitiam magis quam vocem aliquam vel sonum vocis ad aures venientem intelligere debemus. Ergo fama ejus et notitia ejus ipsum est nomen ejus. Et rursum ipsa notitia ejus non est aliud quam fides ejus; quia per fidem solam nunc interim cognoscitur Deus; postmodum etiam cognoscendus per speciem. Fides ergo Dei ipsa est nomen Dei per quam nunc in nominibus notitia ejus habetur, ubi adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
sancti. Si ergo tale aliquid in cogitatione concipias et do¬
ceri expostules quod sit nomen patris et filii et sp̃c sancti.
in quo baptizamur et remissionẽ peccatorũ consequim᷑:
ego diligentiã fidei tue nequaquã contẽpnandã existimo.
Quomodo enim in ipso nomine luptirare possumus: sup¬
sum nomen ignoramꝰ: Clamamus cotidie. scĩficetur no¬
men tuum. Et quomͦ in nobis sanctificatur: si a nobis igno¬
ratur: Et si uocem sanctificari petimus: dicat qui potest
quomodo in uoce saluari rogamus. Deus inqͥt in nomine
tuo saluũ me fac. Si ergo in uoce saluus est: ergo tacen¬
tes uel potius loqui non ualentes saluari non possunt :
quia logui non possunt. Quis hoc dicat: Ergo nomen dei
in quo sanctificari et saluari oportet. extra uocem queri opor¬
tet: ne forte si illud in sola uoce ponimus. scandalũ uerita¬
ti faciamus. Notus in iudea deus: m isrł magnũ nom̃ eius.

Expanded text:
sancti. » Si ergo tale aliquid in cogitatione concipias et dosancti. » Si ergo tale aliquid in cogitatione concipias et doceri expostules, quod sit nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, in quo baptizamur et remissionem peccatorum consequimur, ego diligentiam fidei tuae nequaquam contemnendam existimo. Quomodo enim in ipso nomine baptizare possumus, si ipsum nomen ignoramus? Clamamus quotidie: Sanctificetur nomen tuum . Sed quomodo in nobis sanctificatur, si a nobis ignoratur? Et si vocem sanctificari petimus dicat qui potest, quomodo in voce salvari rogamus? Deus, inquit, in nomine tuo salvum me fac . Si igitur in voce salus est, ergo tacentes, vel potius loqui non valentes salvari non possunt, quia loqui non possunt. Quis hoc dicat? Ergo nomen Dei in quo nos sanctificari et salvari oportet, extra vocem quaerere oportet, ne forte, si illud in sola voce ponimus, scandalum veritati faciamus. Notus in Judaea Deus; in Israel magnum nomen ejus .
Abbreviated transcription (Latin):
Quod s̃ putas te in hoc dixisse nomen patris et filii et sp̃e sc̃i.
quod dixisti in nomine patris et filii et sp̃c sancti. pro eo qd̵
multa sunt nomina. non unũ nomen. Ego preceptũ dñi ac¬
cepi. ut baptrzarem in nomine patris et filii et sp̃c sancti:
tu autem innominib multis baptirasti. Pater et filius ⁊ sp̃e
sanctus tria nomina sunt. et trium nomina sunt. non unũ
nomen. nec unius nomen: quia tres unus non sunt: ꝗͣuis
unum sint tres. Ipse non dicxit in nominib. sed in
nomine inquit patris et filii et spiritus sancti: qr unũ ẽ
nomen ubi una est natura. una substancia. una diuinitas.
una mnaiestas. Hoc autem nomen est: in quo om̃s saluos
fieri oportet. Uelim ergo ut michi ostendas ubi ꝓtuleris
hoc unum nomen patris et filii et sp̃c scĩ: cũ mergens bo¬
minẽ dixisti. baptizo te in nomine patris et filu et sp̃e

Expanded text:
Quod si putas te in hoc dixisse nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, Quod si putas te in hoc dixisse nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, quod dixisti: « In nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; » et sic multa sunt nomina non unum nomen. Ego praeceptum Domini accepi ut baptizarem in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti; tu autem in nominibus multis baptizasti. Pater, et Filius, et Spiritus sanctus: tria nomina sunt et trium nomina sunt, non unum nomen, nec unius nomen. Quia tres unus non sunt, quamvis unum sint tres. Ipse vero non dixit in nominibus, sed « in nomine, » inquit, « Patris, et Filii, et Spiritus sancti, » quia unum est nomen, ubi est una natura, una substantia, una divinitas, una majestas. Hoc nomen autem est in quo omnes salvos fieri oportet . Velim ergo ut mihi ostendas ubi protuleris hoc unum nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, cum mergens hominem dixisti: « Baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam quam aut qualem intelligi oportet: Si dici¬
mus quia hec uor deus in nomine isto intelligenda
est: consequens est ut ubi sonus iste super aquam
scificandam prolatus non fuerit: sacram̃tũ baptismi
esse non possit. Quid ergo: Mersisti hominẽ: ⁊ di¬
xisti. Baptizo te in nomine patris et filii et sp̃e sancti.
Et dicis michi. Ap̃ianus est hic homo: baptiratus ẽ
in nomine patris et filii et sp̃c sancti. Ego illum iner¬
si tercio in aqua: ego dixi cum mergerem illum: bap
testis assisto: quia baptizatus est hic in nomine patris
et filii et sp̃c scĩ. Baptiratus est in nomine trinitatis.
In quo nomine: Tu michi dixisti quia nomen trini¬
tatis est deus. Hoc nomen ego hic non audiui cum
dicere uoluisti: Dixisti te baptizare in nomine patris
et filii et sp̃c scĩ: et illud nomen de quo diccisti. ñ dixisti.
Quom̃ ergo scĩficata est aqua: in nomine qd̾ dictũ ñ ẽ:

Expanded text:
ipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si diciipsam quam aut qualem intelligi oportet? Si dicimus quod haec vox Deus in nomine isto intelligenda est, consequens est ut ubi sonus iste super aquam sanctificandam prolatus non fuerit sacramentum baptismi esse non possit. Quid ergo? Mersisti hominem et dixisti: Baptizo te in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et dicis mihi: Christianus est hic homo. Baptizatus est in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Ego illum mersi tertio in aquam. Ego dixi cum mergerem illum: « Bago igitur testis assisto, quod baptizatus est hic in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Baptizatus est in nomine Trinitatis. In quo nomine? Tu mihi dixisti quod nomen Trinitatis est Deus. Hoc nomen ego hic non audivi cum  Quod ergo nomen dicere voluisti? Dixisti te baptizare in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Et illud nomen de quo dixisti, non dixisti; quomodo ergo sanctificata est aqua in nomine quod dictum non est?
Abbreviated transcription (Latin):
tur ut sit sacramentũ: ipsum intelligimꝰ de qͦ dictũ ẽ.
Ite docete om̃s gentes: baptizantes eos in nomine pa¬
tris et filii et sp̃c sc̃i. Nomen ergo patris et filii et sp̃c
sancti. ipsum est uerbum dei: per quoid sc̃ificatur ele¬
mentum: ut sit sacram̃tũ. Et recte per uerbũ dei scĩfi¬
cͣattir: que per uerbum dei creata subsistunt. Ipse drã
et facta sunt. Per uerbum creare potuit: et per uerbũ
sanctificare non potest: Quibus per uerbũ substanci¬
am dedit: putas quia per ipsum uerbũ grãm appon̾e
non possit: Ne ergo mireris si per uerbũ dei sc̃ificat᷑
quod ad remediũ salutis institutũ est sacram̃tũ: sed
forte dicit tibi cogitacio tua. Quod est istud uerbum
dei: Quod est hoc nom̃ patris et filii et sp̃c scĩ: in qͦ
baptizari iubemur: Nũquid uocem aliquã hic cogi¬
tari oportet: et sonum ad aures humanas prolatum:
Si uocem aliquã intelligi oportet nomen trinitatis:

Expanded text:
tur ut sit sacramentum; ipsum intelligimus de quo dictum est: tur ut sit sacramentum; ipsum intelligimus de quo dictum est: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti . Nomen ergo Patris, et Filii et Spiritus sancti, ipsum est Verbum Dei, per quod sanctificatur elementum, ut sit sacramentum. Et recte per verbum Dei sanctificantur quae per verbum Dei creata subsistunt: Ipse dixit et facta sunt . Per verbum creare potuit, et per verbum sanctificare non potest? Quibus per verbum subsistentiam dedit; putas quod per ipsum verbum gratiam apponere non possit? Ne ergo mireris si per verbum Dei sanctificatur, quod ad remedium salutis institutum est sacramentum. Sed forte dicit cogitatio tua: quod est istud verbum Dei? Quod est hoc nomen Patris, et Filii et Spiritus sancti, in quo baptizari ubemur? Nunquid vocem aliquam hoc cogitare oportet et sonum ad aures humanas prolatum? Si vocem aliquam intelligi oportet nomen Trinitatis,
Abbreviated transcription (Latin):
alid ut finiret᷑. aliud ut confirmaret᷑. Item qñ homines
obligari ceꝑunt: p̾cepto suiscipiendi baptisim. Item quid
distat inter haptuismũ iobis: et baptisnũ .xͥ. Ite qͣbis fuent
forma lrptismi ioħis: qualis sit forma baptismi .xͥ. Item si
nullus potest saluari: nisi actualiter ꝑcepto sacramento bap¬
tismi. De his igitur omnib multa querenda restant: sed
nos interim pro tẽpore pauca scd̾m nc̃m possibilitatem
baptisinꝰ est aqua diluendis criminib scĩficata
per uerbum dei. Aqua enim sola elementũ esse
potest. sacram̃tũ esse non potest: donec accedat uerbũ
ad elementũ: et sit sacramentũ. Per uerbum enim elem̃¬
tum sanctificatur ut uirtutẽ sacram̃ti accipiat: ut quẽ¬
admodum elementũ ex naturali quidem qualitate rep̃¬
sentat. ex suꝑaddita institutione significat: sic ex scĩfi¬
catione contineat. que scĩficandis per eam imꝑtienda
est grãm sp̃ualem. Uerbũ autem quo elem̃tum scifica¬

Expanded text:
finiretur, alter ut confirmaretur. Item quaudo homines obligari coeperunt praecepto suscipiendi baptismi. Item quid distat inter baptismum Joannis et Christi. Item quae fuerit forma baptismi Joannis. Item quae sit forma baptismi Christi. Item utrum nullus salvari potest nisi actualiter percepto sacramento baptismi. De his omnibus multa quaerenda restant; sed nos interim pro tempore pauca secundum nostram possibilitatem baptismus est aqua diluendis criminibus sanctificata per verbum Dei. Aqua enim sola elementum esse potest, sacramentum esse non potest, donec accedat verbum ad elementum, et sit sacramentum. Per verbum enim elementum sanctificatur, ut virtutem sacramenti accipiat. Ut quemadmodum elementum ex naturali quadam qualitate repraesentat, ex superaddita institutione significat, sic ex sanctificatione contineat quae sanctificandis per eam impertienda est gratiam spiritualem. Verbum autem quo elementum sanctifica
Abbreviated transcription (Latin):
rismatis unctionẽ iam in
antiquo ueteri testamento
institutam legimus: quia
tunc quidem reges solũ ⁊
sacerdotes liniebantur:
Quorum unctione singularis ille unctus p̃figurabatur.
qui pre cunctis participib suis unctus est: ut cum illo
participarent in nomine. qui participes illius mererent᷑¬
esse in unctione. A crisiate enim xp̃c dicitur: et a xp̃o
xp̃ianus nominat᷑. Propt̾ea ex quo nomen om̃s ꝯmunica

Expanded text:
rismatis unctionem jam ab antiquo in Veteri Testamento institutam legimus, qua tunc quidem reges solum et sacerdotes liniebantur. Quorum unctione singularis ille unctus praefigurabatur, qui prae cunctis participibus suis unctus est , ut cum illo participerant in nomine, qui participes illius esse mererentur in unctione. A chrismate enim Christus dicitur, et a Christo Christianus nominat
Abbreviated transcription (Latin):
men diuinitate inuiolabili ꝑmanente: sola humanitas
dolorẽ mortis sustinuit. Postea eductus est popłs isrł
de egipto ꝑ mare rubrũ in colũpna ignis et nubis.
sicut fideles dei de tenebris peccati liberantur: renoua¬
ti per sacram̃tũ baptisii xxp̃i sanguine consecratum:
ipsum fide sequentes. in quo est et nubes humaritatis.
et ignis diuinitatis. Quarta etate in ihrłm regnũ popłi
dei sublimatur tẽporale. p̃sigurans eternũ: in qͦ princeps
pacis pater futuri seculi. fideles suos ad uisionẽ et̃ne pa¬
cis introducet. Huius autẽ regni exordiũ daind extitit:
qui per multas tribulaciones probatus et glorificatus.
pacis successorẽ filium reliquit: ut ostendatur quia ad
future pacis quietẽ ꝑuenire non possunt: qui in p̃senti
uita contra tẽptaciones et tribulationes uincendas. fortes

Expanded text:
ntem divinitate inviolabili permanente sola humanitas ntem divinitate inviolabili permanente sola humanitas dolorem mortis sustinuit. Postea eductus est populus Israel de Aegypto per mare Rubrum in columna ignis et nubis, sicut fideles Dei de tenebris peccati liberantur, renovati per sacramentum baptismi Christi sanguine consecratum; ipsum fide sequentes in quo est et nubes humanitatis et ignis divinitatis. Quarta aetate in Jerusalem regnum populi Dei sublimatur temporale, praefigurans aeternum; in quo princeps pacis, pater futuri saeculi , fideles suos ad visionem aeternae pacis introducet. Hujus autem regni exordium David exstitit, qui per multas tribulationes probatus, et glorificatus, pacis successorem Filium reliquit, ut ostendatur quod ad futurae pacis quietem pervenire non possint, qui in praesenti vita contra tentationes
Abbreviated transcription (Latin):
tuissent: sed nos que superius in tractatu sacram̃torum
ad idipsum probandũ posuimus: nequaꝗͣ iterũ replicanda
uocatur nuper ad fidem conuersus: siue ru¬
dis in disciplina religiose conuersionis. Nouit̃
ad fidem conuersi. uisibilib sacram̃tis instruendi sunt:
ut per ea que uident. intelligant ea que non uidẽt. Ad¬
monendi sunt eiusmodi. ut considerent nouam non esse
fidem. in qua noui sunt ipsi: qm̃ ab initio mundi sicut
nullo tempore defuerunt fideles et iusti m̃bra xxp̃i: ita
ab initio mundi nũquã defuerunt sacram̃ta salutis.
que p̃cesserunt in preparationẽ et signũ redẽptionis.
que cõpleta est in morte xp̃i. Prima nãq etate abel ob¬
tulit agnũ in sactificio: figurans mortẽ xp̃i. Secunda¬
inter fluctus tẽptacionũ regens. mergi non sinit. Tercia¬
etate abraham pro filio oblato arietẽ mactauit. sicut d̾s
pater uerbũ suum pro mundi salute obtulit: in quo ta¬

Expanded text:
tuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum tuissent, sed nos quae superius in tractatu sacramentorum ad idipsum probandum posuimus: nequaquam iterum replicanda vocatur nuper ad fidem conversus, sive rudis in disciplina religiosae conversationis. Noviter ad fidem conversi visibilibus sacramentis instruendi sunt, ut per ea quae vident, intelligant quae non vident. Admonendi sunt hujusmodi ut considerent novam non esse fidem, in qua novi sunt ipsi; quoniam ab initio mundi sicut nullo tempore defuerunt fideles et justi membra Christi, ita ab initio nunquam defuerunt sacramenta salutis quae praecesserunt in praeparationem et signum redemptionis, quae completa est in morte Christi. Prima namque aetate Abel agnum obtulit in sacrificio figuram mortis Christi. Secunda alesiam inter fluctus tentationum regens mergi non sinit. Tertia aetate Abraham pro filio oblato arietem mactavit, sicut Deus Pater Verbum suum pro salute mundi obtulit. In quo ta
Abbreviated transcription (Latin):
posse habere passionẽ. exemplũ positũ est: cum ipsum si¬
ne ambiguitate ulla uerum esse constet: patet quia exẽ¬
plum post modũ correctũ est: sed sentencia non est impro¬
bata. Oportet ergo ut aut confitearis uicem baptismi
in articulo necessitatis fidem uerã. et ꝯuersionẽ cordis
implere posse: aut ostendas qualiter fides uera et caritas
non ficta haberi possit. ubisalus non sit: insi forte uelis¬
dicere. neminem fidem uerã et caritatẽ ueram habere pos¬
se : qui uisibile sacram̃tũ aque non sit habiturus. Quod
tanien qua racione uel auctoritate probes: ignoro. Sed
nos interim de hoc non contendimus: utrũ aliquis qui
baptisii sacram̃tũ ꝑcepturus non est ista habere possit.
hoc solo dũtaxat constante: quia si quis esset qui hec ha¬
beret. etiam sine uisibili sacram̃to aque perire non posset.
Multa sunt alia que suꝑ hoc ad compbandũ adduci po¬

Expanded text:
posse habere passionem exemplum positum est cum ipsum siposse habere passionem exemplum positum est cum ipsum sine ambiguitate ulla verum esse constet, patet quod exemplum postmodum correctum est, sed sententia non est improbata. Oportet ergo ut aut confitearis vicem baptismi, in articulo necessitatis fidem veram et confessionem cordis implere posse, aut ostendas qualiter fides vera et charitas non ficta haberi possit, ubi salus non sit. Nisi forte dicere velis neminem, fidem veram et charitatem veram habere posse, qui visibile sacramentum aquae non sit habiturus. Quod tamen qua ratione vel auctoritate probes ignoro. Sed nos interim non contendimus utrum aliquis qui baptismi sacramentum percepturus non est; ista habere possit, hoc solo duntaxat constante, quod si quis esset qui haec haberet etiam sine visibili sacramento aquae perire non posset. Multa sunt alia quae super hoc approbandum adduci po
Abbreviated transcription (Latin):
postea in libro retractacionũ exemplũ de latrone qd̾ ad
hanc sentenciã in qua dixxerat effusionẽ sanguinis siue
fidem. et cordis conuersionẽ. uicem baptismi implere pos¬
se ꝯꝑbandã assup̃serat: imꝓbauit dicens. In quarto libro
cum dicerem uicem baptismi posse habere passionẽ : non
satis idoneũ posui illius latronis exemplũ: qui utrũ non¬
fuerit baptizatus incertũ est. S considerare debes. qr in
hoc loco exemplũ tantũ qd̾ ad ꝓbationẽ sentencie addure¬
rat: correxit sentenciã ipsam non reꝓbauit. Qd̃ si putas
falsum est quod dixerat. effusionẽ sanguinis uicẽ baptismi
posse habere: qm̃ ad illud probandũ. exemplũ ipsum po¬
situm est. Non enim ait eum dicerẽ uicem baptismi posse
habere fidem: sed cum dicerem inquit uicem baptismi
posse habere passionem: quãuis utrũq in ipsa una senten¬
tia posuisset. Si ergo ad id quod dixit uicem baptismi

Expanded text:
postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad postea in libro retractationum exemplum de latrone quod ad hanc sententiam in qua dixerat effusionem sanguinis, sive fidem et cordis conversionem, vicem baptismi implere posse, comparandam assumpserat, improbavit dicens: In quarto libro cum dicerem vicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, qui utrum fuerit baptizatus incertum est. Sed considerare debes quod in hoc loco exemplum tantum quod ad probationem sententiae adduxerat correxit ipsam sententiam, non reprobavit. Quod si putas m est, ergo falsum est quod dixerat effusionem sanguinis vicem baptismi posse habere, quoniam ad illud probandum exemplum ipsum positum est. Non enim ait cum dicerem vicem baptismi posse habere fidem, sed cum dicerem, inquit, vicem baptismi posse habere passionem, quamvis utrumque in ipsa una sententia posuisset. Si ergo ad id quod dixit vicem baptismi
Abbreviated transcription (Latin):
necessitatis prepediatur. uis nosse plenius utrũne racio
hec alicubi auctoritate manifestiori se probet: quãuis
et ille quas supra ꝯmemorauimꝰ auctoritates tam mani¬
feste uideantur: ut de uirtute ipsarũ dubitari ñ possit:
Audi tamen adhuc aliud: si forte euidentius tibi demõs¬
trari possit. de quo dubitare non debes. Beatus augustinꝰ
in libro de unico baptismo sic ait. Etiam atq etiam consi¬
derans inuenio non tantũ passionẽ pro nomine xp̃i id
quod deerat baptisio posse implere: sed etiam fidem con¬
uersionẽq cordis: si forte ad celebrandũ misteriũ baptis¬
mi. in angustiis tẽporũ succurri non potest. Uides quod¬
inanifeste testatur. fidem et cordis conuersionẽ: bone
uoluntati ad salutẽ posse sufficere: ubi uisibile sacram̃¬
tum aque ex necessitate contingit haberi ñ posse. Sed
ne forte contrarietas aliqua tibi esse uideatur. in eo quod

Expanded text:
necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio necessitatis praepediatur. Vis nosse plenius an ne ratio haec alicubi auctoritate manifestiori se probet, quamvis et illae quas supra commemoravimus auctoritates tam manifestae videantur, ut de veritate ipsarum dubitari non possit? Audi tamen adhuc aliud si forte evidentius tibi demonstrari possit, de quo dubitari non debes. Beatus Augustinus in libro De unico baptismo sic ait: Etiam atque etiam considerans, invenio non tantum passionem pro nomine Christi id quod deerat baptismo posse implere, sed etiam fidem conversionemque cordis, si forte ad celebrandum mysterium baptismi in angustiis temporum succurri non potest. Vides quoniam manifeste testatur fidem et cordis conversionem, bonae voluntatis ad salutem posse sufficere, ubi visibile sacramentum aquae ex necessitate contigit haberi non posse. Sed ne forte contrarietas aliqua tibi esse videatur, in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
saluus non est. qr solum sacram̃tũ non est: et ideo non est.
quia haberi non potest: Qui crediderit in qͥt ⁊ baptiratꝰ
fuerit: saluus erit. Ecce ergo dubium non est: qr ubi fides ẽ
et baptismus est: salus est. Et quid sequit᷑: Qui uero non ere¬
diderit: condẽpnabitur. Quare ita dicere uoluit: Quare
non dixit qui non crediderit et baptizatus non fuerit con¬
dẽpnabitur: sicut dixerat qui crediderit et baptizatus
fuerit. saluus erit: Quare. nisi quia credere uoluntatis
est: et quia fides credere uolenti deesse non potest: Et
id circo in eo qui non credit semper praua uoluntas argui¬
tur. ubi necessitas nulla esse potest. que ad excusationem
pretendatur: baptizari autem in uoluntate esse potest.
etiam quando non est in possibilitate: et idcirco iuste bo¬
na uoluntas cũ deuocione fidei sue non despicitur: ꝗͣuis
ab eo quod foris est sacram̃to aque ꝑcipiendo articulo

Expanded text:
salus non est; quia solum sacramentum non est, et ideo non est, salus non est; quia solum sacramentum non est, et ideo non est, quia haberi non potest: Qui crediderit, inquit, et baptizatus fuerit, salvus erit. Ecce ergo dubium non est, quin ubi fides est et baptismus est, salus sit. Et quid sequitur? Qui vero non crediderit, condemnabitur . Quare ita dicere voluit? Quare non dixit: Qui non crediderit et baptizatus non fuerit condemnabitur, sicut dixerat: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit? Quare, nisi quia credere voluntatis est, et quia fides credere volenti deesse non potest. Et idcirco in eo qui non credit semper prava voluntas arguitur ubi necessitas nulla esse potest, quae ad excusationem praetendatur. Baptizari autem in voluntate esse potest, etiam quando non est in possibilitate; et idcirco juste bona voluntas cum devotione fidei suae non despicitur, quamvis ab eo quod foris est sacramento aquae percipiendo articulo
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo uerũ est. quia alibi dictũ est: etiam si ibi dictũ ñ ẽ.
qui me confessus fuerit coram hominib. confitebor  ego
eum corã patre meo. Quod ergo ibi dictũ non est subin¬
telligendum est tam̃ quãuis ibi dictum non ẽ: qm̃ alibi
dictum est. Uidete ergo quid dicunt. Ideo inquiũt quod
dictum non est. subintelligendũ est ubi dictum non est:
qm̃ alibi dictũ est. Si ergo hoc in hoc loco subintelligendũ ẽ
ubi dictũ non est. qm̃ alibi dictum est: quare similit̾ etiam
de fide subintelligendũ non est. qm̃ alibi dictum est. qui
credit inquit in me. mortẽ non uidebit in eternũ: Idem
qui dixit. nisi quis renatus fuerit ex aqua et sp̃u. ñ potest
etur in eternũ. Aut ergo nega fidem: aut concede saluaci¬
onem. Quid tibi uidetur: Ubi fides est. ubi spes est. ubi
caritas est: deniq ubi plena et ꝑfecta uirtus sacram̃ti est

Expanded text:
et ideo verum est quia alibi dictum est; etiam si ibi dictum non estet ideo verum est quia alibi dictum est; etiam si ibi dictum non estQui me confessus fuerit coram hominibus: confitebor et ego eum coram patre meo . Quod ergo ibi dictum non est subintelligendum tamen est, quamvis dictum non est, quoniam alibi dictum est: Videte ergo quid dicunt: Ideo inquiunt quod dictum non est; subintelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est. Si ergo hoc in hoc loco subintelligendum est ubi dictum non est, quoniam alibi dictum est, quare similiter etiam de fide subintelligendum non est; quoniam alibi dictum est: Qui credit inquit, in me mortem non videbit in aeternum? Item qui dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, etur in aeternum . Aut ergo nega fidem, aut concede salvationem. Quid tibi videtur? Ubi fides est, ubi spes est, ubi charitas est; denique ubi plena et perfecta virtus sacramenti est,
Abbreviated transcription (Latin):
interficiunt᷑: ergo qui suffocant᷑ uel sũmergunt᷑. uel alio
quolibet genere mortis ubi sanguis non effunditur occi¬
duntur. baptitati non sunt insanguine suo et frustra
mortui sunt pro. xp̃o: quia humorẽ aque quem intra cor¬
pus habuerunt non effuderũt. Quis hoc dicat: Ergo
insanguine baptizatur qui pro xp̃o moritur: qr et si
sanguinẽ non fundat ex uulnere: dat uitã que preciosior
est sanguine. Nam sanguinẽ fundere posset etiã si uitam
non daret: et minus esset sanguinẽ fundere. quã uitam
dare. Bene ergo sanguinẽ fundit. qui uitã ponit ꝓ xp̃o:
et habet baptisina suũ in uirtute sactam̃ti: sine qua sicut
sacram̃tũ ipsum accepisse non prodest: ita cum illa habet᷑
sacram̃tũ habere non posse. non nocet. Uerum ergo est ꝗͣ¬
uis ibi dictum non est: quia qui pro xp̃o moritur. in xͦ
bapti zatur. Ita inquiunt uerum est: quãuis ibi dictũ ñ ẽ.

Expanded text:
interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio interficiuntur, ergo qui suffocantur vel submerguntur, vel alio quolibet genere mortis ubi sanguis non funditur occiduntur, baptizati non sunt in sanguine suo, et frustra mortui sunt pro Christo, quia humorem aquae quem intra corpus habuerunt non effuderunt. Quis hoc dicat? Ergo in sanguine baptizatur, qui pro Christo moritur; qui et si sanguinem non effundit ex vulnere, dat vitam quae pretiosior est sanguine. Nam sanguinem fundere posset; et si vitam non daret, et minus esset sanguinem fundere quam vitam dare. Bene ergo sanguinem fundit, qui vitam ponit pro Christo, et habet baptisma suum in virtute sacramenti, sive qua sicut sacramentum ipsum accepisse non prodest; ita cum illa habetur, sacramentum habere non posse, non nocet. Verum ergo est quamvis ibi dictum non est quod qui pro Christo moritur, in Christo baptizatur. Ita, inquiunt, verum est quamvis ibi dictum non est,
Abbreviated transcription (Latin):
qui pro xp̃o sanguine effuso sine satramento aque ab hac ui¬
ta transierunt: dicere non audent huiusmodi saluos non esse.
Et cum ostendere non possint hoc mneo quod supra ꝯmemo¬
ratum est scriptum esse: dicere tamen non audent. qr ibi
scriptum non est ideo negandũ esse. Qui enim dixit. nisi quis
renatus fuerit ex aqua et sp̃u scõ. non addidit uel effuso fan¬
guine uice aque: et tamen uerũ eit. quãuis hic scriptũ ñ
est. Nam si saluus est qui ꝓpter dm̃ aquam suscepit: quare
non multomagis saluus est qui ꝓpter dm̃ sanguinẽ fudit:
Plus est enim sanguinẽ dare: quam aquam aecipere. Il¬
lud enim quod quidam dicunt. ꝓpt̾ea saluos esse qui san¬
guinem fundunt quia eum sanguine etiam aquã fundũt:
et in ipsa aqua quam fundunt baptisina ꝑcipiũt: quã
sit friuolũ patet. Si enim ꝓpter humorẽ aque qui cum
sanie cruoris de uulnerib manat. baptizati dicuntur qui

Expanded text:
qui pro Christi sanguine effuso sive sacramento aquae ab hac viqui pro Christi sanguine effuso sive sacramento aquae ab hac vita transierunt, dicere non audent ejusmodi salvos non esse. Et cum ostendere non possit hoc in eo quod supra memoratum est scriptum esse, dicere tamen non audent, quia ibi scriptum non est, ideo negandum esse. Qui enim dixit: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto; non addidit, vel effuso sanguine vice aquae, et tamen verum est quanquam hic scriptum non est. Nam si salvus est qui propter Deum aquam suscepit, quare non multo magis salvus est, qui propter Deum sanguinem fudit? Plus enim est sanguinem dare quam aquam accipere. Illud enim quod quidam dicunt: propterea salvos esse qui sanguinem fundunt, quia cum sanguine etiam aquam, fundunt, et in ipsa aqua quam fundunt baptisma percipiunt, quam sit frivolum patet. Si enim propter humorem aquae, qui cum sanie cruoris de vulneribus manat baptizati dicuntur, qui
Abbreviated transcription (Latin):
baptisini ꝑcipiat. Uidentur enim raciones manifeste esse:
et habent auctoritates multas. si tamen habere dicendi ft̃
qui non intelligũt. Primũ quia dictũ est. nisi quis renatus
fuerit ex aqua et sp̃uscõ. non potest introire in regnũ dei:
et iterũ. qui crediderit et baptizatus fuerit saluus erit.
Et sunt alia multa talia. quibus astrui uidetur nullomͦ
saluari posse eum qui hoc sacramentũ non habuerit: qͥc¬
quid preter hoc sacram̃tũ habuerit. Si fidem perfectam
habuerit. si spem. si caritatẽ habuerit. etiam si cor contri¬
tum et humiliatũ habuerit. quod deus non despicit. ue¬
ram penitenciã de preteritis. firmũ propositũ de futuris:
quiequid habuerit salutis esse non potest: si hoc ñ habu¬
erit. Et hoc totum ita ipsis uidetur ꝓpter hoc qd̾ scriptũ
est. nisi quis renatus fuerit ex aqua et spũ scõ: ñ intrabit
in regnũ dei. Et tamen si quis querat quid factũ sit de illis

Expanded text:
baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, baptismi percipiat. Videntur enim rationes manifeste esse, et habent auctoritates multas, si tamen habere dicendi sunt, qui non intelligunt. Primum quia dictum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua eEt iterum alibi: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit . Et sunt alia multa talia, quibus quasi astrui videtur nullo modo salvari posse eum qui hoc sacramentum non habuerit; quidquid praeter hoc sacramentum habuerit. Si fidem perfectam habuerit: si spem, si charitatem habuerit, etiamsi cor contritum et humiliatum habuerit quod Deus non despicit; veram poenitentiam de praeteritis, firmum propositum de futuris, quidquid habuerit salvus esse non poterit si hoc non habuerit. Et hoc totum ita ipsis videtur, propter hoc quod scriptum est: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto non intrabit in regnum Dei. Et tamen si quis quaerat quid factum sit de illis
Abbreviated transcription (Latin):
baptisma. quod in baptisinate iohannis ꝑ intine¬
tionem aque solum sacram̃tũ dabatur: in bap¬
tisinate uero xp̃i cum sacram̃to etiam res sactam̃ti ꝑcipit᷑.
Iohannes enim peccatores aqua tinxit. et peccata confiten¬
tibus penitenciã iniunx̾: xp̃c baptizat. et peccata dimit¬
tit. Ille baptizans. uenturũ et baptiaturũ in sp̃u p̃dicauit:
hic baptizans. ad remissionẽ peccatorũ sp̃m infundit. Illie
homines baptirabant̃ in nomine uenturi: hic homines
tum ergo utrobiq quantũ ad formã exteriorem idem fu¬
it. sed quantũ ad effectũ idem non fuit: quia illic sacram̃¬
tum solum fuit. sed remissio peccatorũ non fuit: hic autẽ
et sacram̃ti forma ꝓponitur: et uirtus sacram̃ti pariter
in remissionẽ peccatorũ ꝯdonat᷑: Utrum aliquis sal¬
olent quidam siue studiose baptam
siue curiose inquirere. utrũne aliquis post
indictum. et publice propositũ baptismatis
sacramentũ saluari possit: nisi actualiter ipsum sacram̃tũ

Expanded text:
a est, quod in baptismo Joannis per intinctionem aquae solum sacramentum dabatur. In baptismate vero Christi cum sacramento res etiam sacramenti percipitur: Joannes autem peccatores aqua tinxit, et peccata confitentibus poenitentiam injunxit. Christus baptizabat, et peccata dimittit. Ille baptizans venturum, et baptizaturum se Spiritu praedicavit; hic baptizans ad remissionem peccatorum Spiritum infundit. Illic homines baptizabantur in nomine venturi; hic homines i. Sacramentum ergo utrobique, quantum ad formam exteriorem, idem fuit; sed, quantum ad effectum, idem non fuit, quia illic sacramentum solum fuit, sed remissio peccatorum non fuit; hic autem et sacramenti forma praeponitur, et virtus sacramenti. Pariter in remissionem peccatorum condonatur. Baptizaolent quidam sive curiose, sive studiose inquirere, utrum aliquis post indictum et publice propositum baptismatis sacramentum salvari possit, nisi actualiter ipsum sacramentum
Abbreviated transcription (Latin):
illius de populo suo: non potuit circũcisio ab his dũtaxat
quib iniuncta fuerat sine ꝑiculo salutis contẽpni. Rursum
quẽadmodũ in principio baptismus a iohanne scd̃m solum
sacram̃tũ dabatur. ut hi qui baptizandi usum non nouerãt
erudirent᷑: sic in nouissimo a quibusdam fidelib. circũes¬
sio dispensatorie scđm solum saeram̃tũ suscipiebat᷑: ne hi
qui circũeidi consueuerant scandalitarentur: Quando

Expanded text:
illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat illa de populo suo . » Non potuit circumcisio ab his duntaxat quibus injuncta fuerat sine periculo salutis contemni. Rursum quemadmodum in principio baptismus a Joanne secundum solum sacramentum dabatur, ut hi qui baptizandi usum non noverant erudirentur, sic in novissimo a quibusdam fidelibus circumcisio dispensatorie secundum solum sacramentum suscipiebatur, ne hi qui circumcidi c
Abbreviated transcription (Latin):
quando inchoata sunt noua: donec postmodũ uetera sunt
interdicta. Et misto medio tẽpore. qd fuit baptisinus cum
circũcisione ab inchoatione sua usq ad passionẽ aͥ: hoc fuit¬
circũcisio cum baptismo post passionẽ xp̃i. usq ad illud tẽpus
quo ipsa circũcisio cepit prohiberi. Sicut enim ante passionẽ
ipsa circũcisio in statu suo ad remediũ suscipiebat᷑. et tamen
etiam tunc baptisinus sine periculo salutis non contẽpnebat᷑
ab his quib predicabatur: ita post passionẽ baptismꝰ quasi
in statu suo ꝑcipiebatur ad salutẽ: ex tam̃ etram tũc circũcisio
sine ꝑiculo salutis non contẽpnebat᷑ ab his quib finis eius
nondũ manifestabat᷑. Postquã autẽ dictũ est. si circũcidamini
xp̃c uobis nichil prodest: iam deinceps non poterat circũ ci¬
sio ad salutẽ ꝑcipi: sicut prius post quã dictum fuerat. mas¬
culus cuius caro preputii circumcisa non fuerit. ꝑibit anima

Expanded text:
quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt quando inchoata sunt nova, donec postmodum vetera sunt interdicta. Et in isto medio tempore quod fuit baptismus cum circucircumcisio cum baptismo post passionem Christi, usque ad illud tempus quo ipsa circumcisio coepit prohiberi. Sicut enim ante passionem ipsa circumcisio in statu suo ad remedium suscipiebatur; et tamen etiam tunc baptismus sine periculo salutis non contemnebatur, ab iis quibus praedicabatur, ita post passionem baptismus quasi in statu suo percipiebatur ad salutem; et tamen etiam tunc circumcisio sine periculo salutis non contemnebatur ab his quibus finis ejusnondum manifestabatur. Postquam autem dictum est: « Si circumcidimini, Christus nobis nihil prodest , » jam deinceps non poterat circumcisio ad salutem percipi, sicut prius, postquam dictum fuerat: « Masculus cujus caro praeputii circumcisa non fuerit, peribit anima
Abbreviated transcription (Latin):
tisinus sumul concurrert: aliud idest circũcisio ut fimiretur:
aliud idest baptisinus ut confirmaret᷑. Oportuit enim ut et
illa que finienda erant. nequaꝗͣ fubito uel precipitanter.s
paulatim et quasi cum quadã reuerentia dimitterent᷑. ut os¬
tenderent᷑ bona fuisse suo tẽpore : et similiter que incipien¬
da erant. non subito in auctoritatẽ asiumerent᷑. s cũ mora
et grauitate inchoarent᷑: ne uelut aliena et p̃ter rem aliun¬
de inducta subito putarent̃. Illa igitur dimissa sunt ñ ꝓiec¬
ta: et ista instituta sunt non usurpata: ut diuini consilii
auctoritas ubiq seruaret᷑: et humana causatio. ne diuina
oꝑa rep̃hendere auderet ad moneret᷑. Quãiuis gͦ ĩpassiõe .aͥ.
per quam consũmata omĩa ueteris figure status finẽ acceꝑit.
et noui continuo sacram̃ti exordiũ: tamen et prius aliqͣnto
tẽpore et noua inchoata sunt ad consuetudinẽ: et uetera post¬

Expanded text:
tismus simul concurrerunt: primum circumcisio, ut finiretur, tismus simul concurrerunt: primum circumcisio, ut finiretur, aliud, id est baptismus, ut confirmaretur. Oportuit enim ut et illa quae finienda erant nequaquam subito vel praecipitarentur, sed paulatim, et quasi cum quadam reverentia dimitterentur, ut ostenderentur bona fuisse tempore suo, et similiter quae incipienda erant non subito in auctoritatem assumerentur, sed cum mora et gravitate inchoarentur ne velut aliena, et propter rem aliunde inducta subito putarentur. Illa igitur dimissa sunt, non projecta, id est ista instituta sunt, non usurpata: ut divini consilii auctoritas ubique servaretur, et humana causatio, ne divina opera reprehendere auderet, amoveretur. Quamvis ergo in passione Christi, per quam consummata sunt omnia, veteris figurae status finem accepit, et novi constitutio sacramenti exordium, tum et prius aliquanto tempore et nova inchoata sunt ad consuetudinem, et vetera post
Abbreviated transcription (Latin):
institucionẽ baptisini ex eo cepisse putant. quo ioħes in
aqua baptizare cepit: p̃dicans bapti zaturũ in sp̃u. Alii
in passione xp̃i quando dixit consũmatũ est. omĩa ueteriᷤᷤ
sacram̃ta testam̃ti finẽ accepisse: et noui exordiũ cepisse¬
putant. Cõmodius autẽ uidet᷑. ut dicamꝰ baptismũ prius
per iohannẽ. et deinde ꝑ xp̃m. siue per discipulos. xp̃i ali¬
quãdiu solũ. ne a ꝯsuetudine abhorreret ĩ usũ ꝓductũ: nomis¬
sime aittem quando in innuersũ inundũ p̃dicatores bapti rare
missi sunt. generaliter institutũ. Uidentur autem hic tria que¬
dam tempora distinguenda. Primũ enim ante baptisinum
circũcisio sola statũ habuit: et suscipiebatur ad iustificationẽ
sine baptismo. Nouissime autẽ nunc post circũcisionẽ solus
haptismus statum habet: et celebrat̾ ad salutẽ sine circũcisiõe.
fuit autẽ mediũ tẽpus quoddã. quando et circũcisio ⁊ bap¬

Expanded text:
institutionem baptismi ex eo coepisse putant quod Joannes in institutionem baptismi ex eo coepisse putant quod Joannes in aqua baptizare coepit, praedicans baptizaturum in Spiritum . Alii in passione Christi, quando dixit: « Consummatum est , » omnia Veteri Testamenti sacramenta finem accepisse, et Novi exordium putant. per Joannem, et deinde per Christum, sive per discipulos Christi aliquandiu, solum ne a consuetudine abhorreret in usum productum: novissime autem quando universum mundum praedicatores baptizare missi sunt, generaliter institutum. Videntur autem hic tria tempora distinguenda. Primo enim ante baptismum circumcisio sola statum habuit, et suscipiebatur ad justificationem sine baptismo. Novissime autem nunc post circumcisionem solus baptismus statum habet, et celebratur ad salutem sine circumcisione. Fuit autem medium tempus quoddam, quando et circumcisio et bap
Abbreviated transcription (Latin):
cramentũ iustificationis in lauachro aque que suauem
habet purificationẽ. propositũ. Et sic quidem racionẽ red¬
dendam estimamꝰ: pro eo quod sacram̃tũ circu̾cisionis mu¬
tatum est: et sacram̃tũ baptismi institutũ:¬
Sundo inilitutum lit sacrimentum baprisim. iiii¬
ueritur etiam quando iustitutũ sit sacram̃tũ
baptisini: ex quo deinceps lieitum non fuit il¬
lud negligere. quando illud susciꝑe debitum
fuit. Et sunt quidem suꝑ hoc diuerse pluriũ estimationes.
Alii dicunt ex eo institutũ baptisma: quo xp̃c nichodemo
nocte ad se uenienti. modũ noue regeneracionis insinuans
ait. Nisi quis renatus fuerit ex aqua et spũ scõ: ñ potest
uidere regnũ dei. Alii dicunt institucionẽ baptismi ex eo
cepisse: quo & p̾c post resurrõnẽ suam in celũ ascensurus.
discipulos ad p̃dicandũ misit dicens. Ite docete om̃s gentes:
baptizantes eos in nomine patris et filii et sp̃c sc̃i. Quidã

Expanded text:
cramentum justificationis in lavacro aquae, quae suavem cramentum justificationis in lavacro aquae, quae suavem habet purificationem propositum est; et sic quidem rationem reddendam existimamus pro eo quod sacramentum circumcisionis mutatum est, et sacramentum baptismi institutudo institutum sit sacramentum baptismi. Quaeritur etiam quando institutum sit sacramentum baptismi, ex quo deinceps licitum non fuit illud negligere, quando illud suscipere debitum fuit. Et sunt quidem super hoc diversae plurium opiniones. Alii dicunt ex eo institutum baptisma, quo Christus Nicodemo nocte ad se venienti modum novae regenerationis insinuans, ait: Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu sancto, non potest intrare in regnum Dei . Alii dicunt institutionem baptismi ex eo coepisse, quo Christus post resurrectionem suam in coelum ascensurus discipulos ad praedicandum misit, dicens: Ite, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris, et Fili
Abbreviated transcription (Latin):
a denario ꝑfecto deficiens. Propt̾ea autẽ qr obscurũ sig¬
num fuit. emundacionis in decimatione. data ẽ circũ¬
cisio: ut uirtutẽ iustificationis eudentius demõstraret.
quando dictũ est homini. ut portionẽ carnis sue ñ qui¬
dem suꝑfluã. sed illius quod suꝑfluũ erat in homine
signum auferret: ut ꝑ hoc cognosceret qr culpã quam
natura ꝑ illam partem corꝑis traheret: gra ꝑ sacram̃tũ
cireũ cisionis emundaret. Si quia circũcisio eas tantum que
foris sunt cnormitates amputare. potest. eas uero que intͥnse¬
cus sunt pollutionũ sordes mundare non potest: uenit post
circũcisionẽ. lauachrũ aque totum purgans: ut ꝑfecta ius¬
ticia signaretur. Rursum quia prioris populi qui sub timo¬
re seruiebat. mundacio laboriosa fuit: ꝓpt̾ea sacram̃tum
circũcisionis in carne que dolorem habet illi datum est:
nouo autem populo. qui uoluntate et dilectione seruit. sa¬

Expanded text:
a denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum siga denario perfecto deficiens. Propterea autem quia obscurum signum fuit emundationis in decimatione, data est circumcisio ut virtutem justificationis evidentius demonstraret, quando dictum est homini, ut portionem carnis suae, non quidem superfluam, sed illius quod superfluum erat in homine, signum auferret, ut per hoc agnosceret quod culpam quam natura per illam partem corporis traheret, gratia per sacramentum circumcisionis emundaret. Sed quia circumcisio eas tantum quae foris sunt enormitates amputare potest, eas vero quae intrinsecus sunt pollutionum sordes mundare non potest, venit post circumcisionem lavacrum aquae totum purgans, ut perfecta justitia signaretur. Rursus quia prioris populi qui sub timore serviebat mundatio laboriosa fuit, propterea sacramentum circumcisionis in carne quae dolorem habet illi datum est. Novo autem populo qui voluntate et dilectione servit, sa
Abbreviated transcription (Latin):
tractaremꝰ. diximus sacram̃ta omĩa. signa quedam esse
eius que per illa datur graciae sp̃ualis: oportere autẽ
ut scd̾m ꝓcessũ tẽporũ. spualium grãrum signa magis
semper ac magis euidentia ac declarantia formarentur:
ut cũ effectu salutis. cresceret cognicio ueritatis. Itaq sub
lege naturali primũ data sunt sacram̃ta. decimationes. sa¬
crificia et oblaciones: ut in decimatione quidem pecca¬
torum remissio: in sacrificiis uero carnis mortificatio:
in oblacione autẽ boni operis exhibitio signaret᷑. S erat
obscura significatio hec in sacram̃to decimationis. ubi
homo de his que possedebat. partem obtulit. partẽ reti¬
nuit: ut ad hunc modũ in eo quod erat. qd̃ ĩꝑfectioĩs
et defectus fuit sibi tribueret: quod uero ad bonitatẽ
spectabat. deo imputaret. Hoc sibi uoluerũt nouem
partes retente. quia nouenarius signũ imꝑfectionis ẽ:

Expanded text:
tractaremus, diximus sacramenta omnia signa quaedam esse tractaremus, diximus sacramenta omnia signa quaedam esse ejus quae per illa datur gratiae spiritualis. Oportere autem ut secundum processum temporum spiritualium gratiarum signa; magis semper ac magis evidentia ac declarantia formarent, ut cum effectu salutis, cresceret cognitio veritatis. Itaque sub lege naturali primum data sunt sacramenta, decimationes, sacrificia et oblationes, ut in decimatione quidem peccatorum remissio; in sacrificiis vero carnis mortificatio; in oblatione autem boni operis exhibitio signaretur. Sed erat obscura significatio haec in sacramento decimationis, ubi homo de iis quae possidebat partem obtulit, partem retinuit, ut ad hunc modum in eo quod erat, quod imperfectionis et defectus fuit, sibi tribueret, quod vero ad bonitatem spectabat, Deo imputaret. Hoc sibi voluerunt novem partes retentae, quia novenarius signum imperfectionis est,
Abbreviated transcription (Latin):
nis fusi. ipsam aquã sc̃ificantis ordinatur. Si quis gͥ dicere
uelit idciroo circucisionẽ baptisino mutatã. ut in baptismo
ꝑficeretur. quod circu̾cisio implere non potuit: fortassis ui¬
debitur conuenient̾ illi responderi posse: qr hoc qd̾ ampliꝰ
nunc in baptisino est. ex baptismo non est: s ex passione gͥ
baptismũ sc̃ificante impletũ: idem uero circũcisionẽ facere
potuisse : si illi passio xp̃i in cooꝑatione sc̃ificationis adiũc¬
ta fuisset. Nam in baptismo quantũ scilicet spectat ad uir¬
tutem baptismi. similiter ut in circũcisione remissio tantũ
peccatorũ ꝑcipitur: quia sicut dictũ est. quod iustificatis
postea aditus patrie celestis pandit᷑: cruce xp̃i condonatur.
Propter eiusmodi racionẽ. aliam mutate circu̾cisionis cau¬
sam ꝯmodiorẽ fortasse et inagis manifestã ꝓponendam
putamus. In p̃cedentib quodam loco cum de sacramentis

Expanded text:
nis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere nis fusi ipsam aquam sanctificantis condonatur. Si igitur quis dicere velit idcirco circumcisionem baptismo mutatam, ut in baptismo perficeretur, quod circumcisio implere non potuit, fortassis videbitur convenienter illi responderi posse, quod hoc quod amplius nunc in baptismo est, ex baptismo non est, sed ex passione Christi baptismum sanctificante impletum. Idem vero circumcisionem facere potuisse, si illi passio Christi in cooperationem sanctificationis adjuncta fuisset. Nam in baptismo, quantum scilicet spectat ad virtutem baptismi, similiter ut in circumcisione remissio tantum peccatorum percipitur; quia, sicut dictum est, quod justificatis postea aditus patriae coelestis panditur, cruce Christi condonatur. Propter hujusmodi rationem aliam mutatae circumcisionis causam commodiorem fortasse et manifestam magis proponendam putamus. In praecedentibus quodam loco cum de sacramentis
Abbreviated transcription (Latin):
fuerit: peribit anima illa de populo suo. Nisi forte in
hoc quod ille qui non est baptirattis. a regno dei exeluden¬
dus dicitur. ille uero qui non est circũcisus periturus memo¬
ratur: quis uelit intelligere ꝓpterea baptisinũ aliquid am¬
plius conferre quam circũcisionẽ: quia circunicisio suscep¬
ta. a perdicione tantũ potuit liberare: baptisius uero re¬
natos etiã ad głam ꝑducere potest. Nam illi antiqui patreᷤᷤ
qui sacram̃tũ circũcisionis iustificationẽ ꝑ̃ceperant. a ꝑdici¬
oue quidem seruabant᷑. sed ad głam regni non inducebant᷑:
donec ueniret ille qui sanguine fuso rũpheã igneã extin¬
guens. aditũ paradisi rursum patefaceret: et credentib
inse om̃ib. regni celestis ianuam p̃cedens ipse primꝰ aꝑiret.
In hoc ergo baptifius amplius confert. qr renatos hinc exe¬
untes statim ad regnũ mittit: qd̾ tamen ex uirtute sangui¬

Expanded text:
fuerit, peribit anima illa de populo suo , » nisi forte in fuerit, peribit anima illa de populo suo , » nisi forte in hoc quod ille qui non est baptizatus, a regno Dei excludendus dicitur, ille vero qui non est circumcisus, periturus memoratur. Quis velit intelligere propterea baptismum aliquid amplius conferre, quam circumcisionem, quia circumcisio suscepta a perditione tantum potuit liberare; baptismus vero renatos etiam ad gloriam perducere potest. Nam illi antiqui Patres, qui sacramenti circumcisionis justificationem praeceperant, a perditione quidem servabantur, sedonec veniret ille qui sanguine fuso rhomphaeam igneam exstinguens; aditum paradisi rursum patefaceret, et credentibus in se omnibus regni coelestis januam praecedens ipse primus aperiret. In hoc ergo baptismus amplius confert, quod renatos hinc excuntes statim ad regnum mittit, quod tamen ex virtute sangui