comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc illam ꝓmutit horam. qua ñ
iam in ꝓuerbiis loquetur. s palam
de patre adnuntiabit eis. in qua ho¬
ra dicit eos in suo nomine petituros.
nec se patrem de illis rogaturũ eo qd
ipse pater amat eos quia ipsi amaue¬
runt xꝑm. & crediderunt quod a
patre exierit & uenerit in munđu.
itum relicturus mundu & iturus
ad patrẽ: cum gͦ adhuc ꝓmittatur
illa in qua sine ꝓuerbiis locuturus
ẽ: cur isti dicunt. ecce nẽ palã loqͦ¬
ris. & ꝓu̾bium nullum dicis: nisi qͥa
illa que scit ipse ñ intelligentib ẽẽ¬
ꝓuerbia. illi usq adeo ñ intelligunt.
ut nec saltem ñ se intelligere incel¬
ligant: Paruuli enim erant: & ñdu
sp̃italiter diuidicabant. quȩ de reb
diebant. Deniq de ipsa eorum ȩtate
adhuc scd̾m interiorem hominẽ parua
& infirma eos ammonens: respondit
eis iħc. Modo creditis: ecceuenit ho¬
ra. & iam uenit. ut disꝑgamini unꝰ¬
quisq in ꝓpͥa: & me solũ relinquatis.
Et ñ sum solus: quia pat mecum ẽ.

Expanded text:
adhuc illam promittat horam qua non jam in proverbiis loquetur, sed palam de Patre annuntiabit eis; in qua hora dicit eos in suo nonec se Patrem de illis rogaturum, eo quod ipse Pater amet eos, quia ipsi amaverunt Christum, et crediderunt quod a Patre exierit, et venerit in mundum, iterum relicturus mundum, et iturus ad Patrem. Cum ergo adhuc promittatur illa hora, in qua sine proverbiis locuturus est, cur isti dicunt: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis? nisi quia illa quae scit ipse, non intelligentibus proverbia sunt? quae adeo non intelligunt, ut nec saltem non se intelligere intelligant. Parvuli enim erant, nondum spiritualiter dijudicabant, qui de rebus diebant. Denique de ipsa horum aetate adhuc secundum interiorem hominem parva et infirma eos admonens: Respondit eis Jesus: Modo creditis? Ecce venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis. Et non sum solus, quia Pater mecum est.
Abbreviated transcription (Latin):
uales erant discipłi
xꝑi. quando cũ eis
ante passionẽ loqͤ¬
batur magna cum
paruis: s sicut opo¬
tebat ut magna dicerent᷑ & parus:
quia ñdum accepto sꝑu scõ. quẽ ad mo¬
d̃u eũ post eius resurrectionẽ uelip¬
so insufflante uł desuꝑ acceꝑunt: hu¬
mana magis. qũa diuina sapiebant:
multis indiciis ꝑ totum ȩugłium de¬
claratur. Unde & hoc ẽ: quod in ista
lectione dixerunt. Ait enim eugłista.
Dicunt ei discipłi eius. Ecce nc̃ palam
loqueris: & ꝓu̾bium nullũ dicis. Nunc
Iscimus quia nosti omĩa: & ñ opus ẽ

Expanded text:
uales erant discipuli Christi, quando cum eis ante passionem loquebatur magna cum parvis, sed sicut oportebat ut magna dicerentur et parvis, quia nondum accepto Spiritu sancto, quemadmodum eum post ejus resurrectionem vel ipso insufflante, vel desuper acceperunt, humana magis quam divina sapiebant, multis judiciis per totum Evangelium declaratur: unde et hoc est quod in ista lectione dixerunt. Ait enim Evangelista: « Dicunt ei discipuli ejus: Ecce nunc palam loqueris, et proverbium nullum dicis: nunc scimus quia nosti omnia,
Abbreviated transcription (Latin):
eum imminens passio. & ꝑiculum ꝓri¬
m̃u: & traditoris immminens manꝰ. cuiꝰ
fuerat precognitus animus. Tale
quippe ẽ. quod iħc turbatus ẽ sꝑu:
quale etiam illud. quod ait. Nunc
anima mea turbata ẽ. Et quid dicã:
Pater salua me ex hora hac. S ꝓp̃tea
ueni in horam hanc. Sicut gͦ tunc eiꝰ
anima turbata ẽ hora ꝓpinquante
passionis: ita etiam nunc exituro. iu¬
oa atq uenturo. & ꝓpinquante tanto
scelere traditoris. turbatus ẽ sꝑu. Tur¬
batus ẽ gͦ potestatem habens ponen¬
di animam suam: & potestatem ha¬
bens iterum sumendi eam. Turbat᷑
tam ingens potestas. turbatur petrȩ
firmitas: an ꝑotius in eo nr̃a turbat᷑
infirmitas: Ita uͦ nichil indignum
credant serui de d̾no suo: s agnos¬
cant. se menbra in capite suo. Qui

Expanded text:
eum imminens passio, et periculum proxieum imminens passio, et periculum proximum, et traditoris impendens manus, cujus fuerat praecognitus animus? Tale quippe hoc est quod Jesus turbatus est spiritu, quale etiam illanima mea turbata est, et quid dicam? Pater, salva me ex hac hora. Sed propterea veni in horam hanc . Sicut ergo hic ejus anima turbata est hora propinquante passionis, ita etiam nunc exituro Juda, atque venturo, et propinquante tanto scelere traditoris, turbatus est spiritu. Turbatur ergo potestatem habens ponendi animam suam, et potestatem habens iterum sumendi eam. Turbatur tam ingens potestas, turbatur petrae firmitas, an potius in eo nostra turbatur infirmitas? Ita vero nihil indignum credant servi de domino suo, sed agnoscant se membra in capite suo. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
testatus est. & dixit. Am̃ amen dico
uobis: quia unus ex uobis tradet me.
quia dicturus fuerat. unus ex uob̾
tradet me: Num quidnã illi hoc tẽ
pͥmũ uenit in m̃tem: uel tunc primũ
ei subito reuelatum ẽ. eũq repentina
tanti mali nouitate turbauit: Nõne
hinc pauloante loquȩbatur dicens. qͥ
manducat mecum panem. leuabit
suꝑ me calcaneum: Nonne etiam
suꝑius iam dixerat. & uos mundi estiᷤ
s ñ om̃s: ubi eugłista subiunxit. sci¬
ebat enim quisnam eẽt. qui traderet
eum. quẽ iam & ante significaue¬
rat dicens: nonne ego uos duodecĩ
elegi. & unus ex uobis diabolus est:
Quid est gͦ quod nnc turbatus est
sꝑu: cum ꝓtestatus est & dixit amen
amen dico uobis. quia unus ex uobis
tradet me: An quia eum iã fuerat¬
expressurus. ut non lateret in cȩteris.
s discerneretur a cȩteris: ideo turbatꝰ
est sꝑu: Et quia ipse traditor iam fue¬
rat exiturus. ut iudeos quibꝰ dns ab
eo traderetur adduceret: turbauit

Expanded text:
testatus est, et dicit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. quia dicturus fuerat: Unus ex vobis tradet me? Nunquidnam illi hoc tum primum venit in mentem, vel tunc primum ei subito revelatum est, eumque repentina tanti mali novitate turbavit? Nonne hinc paulo ante loquebatur dicens: Qui manducat meum panem, levavit super me calcaneum? Nonne etiam ius dixerat, Et vos mundi estis, sed non omnes? Ubi Evangelista subjunxit, Sciebat enim quisnam esset qui traderet eum : quem jam et ante significaverat dicens, Nonne ego vos duodecim elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Quidest ergo quod nunc turbatus est spiritu, cum protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me? An quia eum jam fueratexpressurus, ut non lateret in caeteris, sed discerneretur a caeteris, ideo turbatus est spiritu? An quia ipse traditor jam fuerat exiturus, ut Judaeos, quibus Dominus ab eo traderetur, adduceret, turbavit
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑. sicut scͥptura loquit᷑. dixerunt
apud semet iꝑsos: quanto magis innu¬
endo ubi iam foras qualibuseumq
signis ꝓmitur quod fuerat corde
conceptum. Quid gͦ dixit innuendo:
Quid nisi quod sequit᷑: quis ẽ de qͦ
dicit: Hȩc uerba petrus innuit: qͥa
ñ sono uocis. s motu corꝑoris dixit.
Itaq cum recubuisset ille supra pectꝰ
iħu. hic ẽ utiq pectoris sinus. sapi¬
entiȩ secretum: dicit ei. Dñe quis ẽ.
Respondit iħc. Ille est: cui tinctum
panẽ porrexero. Et cum intinxisset
panem: dedit ude symonis scariothi.
& post panẽ: tc̃ intronuit in illũ sata¬
nas. Exp̃ssus ẽ traditor: nudate sũt
latebrȩ tenebrarum. Bonum ẽ qͦd
accepit: s malo suo accepit: quia
male bonũ malus accepit. Uerum
de isto pane tincto qui porrectus ẽ
ficto. & de his quȩ sequunt᷑ multa
dicenda sunt: quib necessariũ ẽ pluᷤ
temporis. qũa nunc habemus iam

Expanded text:
dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt dicitur, sicut Scriptura loquitur, Dixerunt apud semetipsos ; quanto magis innuendo, ubi jam foras qualibuscumque signis promitur quod fuerat corde conceptum? Quid ergo dixit innuendo? Quid, nisi quod sequitur? Quis est de quo dicit? Haec verba Petrus innuit; quia non sono vocis, sed motu corporis dixit. Itaque cum recubuisset ille supra pectus Jesu. Hic est utique pectoris sinus, sapientiae secretum. Dicit ei: Domine, quis est? Respondit Jesus: Ille est cui ego tinctum panem porrexero. Et cum tinxisset panem, dedit Judae Simonis Iscariotae. Et post panem, tunc introivit in illum satanas. Expressus est traditor, nudatae sunt latebrae tenebrarum. Bonum est quod accepit, sed malo suo accepit, quia male bonum malus accepit. Verum de isto pane tincto qui porrectus est ficto, et de his quae sequuntur, multa dicenda sunt: quibus necessarium est plus temporis
Abbreviated transcription (Latin):
dicit᷑ & quodammͦ dicendi. iactan¬
tia deuitatur: Hoc quippe nar¬
rabat: quod ad eius laudẽ maxim̃a
ꝑtinebat. Quid ẽ autẽ quẽ dilige¬
bat iħe. quasi alios ñ diligeret. de
quib idem ipse ioħes suꝑuis ait. in
finem dilexit eos: Et ipse dñs. Maio¬
rem hac caritatem nemo habet: qmͣ
ut animam suam ponat ꝓ amicis
suis. Et quis enumeret omĩa diui¬
narum testimonia paginarũ: quibꝰ
erant tantum. s etiam post futuroꝵ
membroꝵ suoꝵ & totius eccłiȩ suȩ
dilector ostenditur: S ꝓfecto latet
hic aliquid: & ꝑtinet ad sinum in
quo recumbebat qui ista dicebat.
ꝑsinum quippe quid significatur
aliud qua secretum: S alius ẽ opor¬
tunior locus: ubi nobis dñs aliquid
donet de hoc secreto quantũ fufficit
dicere. Innuit gͦ symon petrus: & di¬
cit ei. Notanda locutio ẽ: dici aliqͥd
ñ sonando. s tantũmodo innuendo.
Innuit inquit: & dicit. Utiq innu¬
endo dicit. Si enim cogitando aliqͥd

Expanded text:
dicitur, et modo quodam dicendi jactandicitur, et modo quodam dicendi jactantia devitatur? Hoc quippe narrabat quod ad ejus laudem maximam pertinebat. 5. Quid est autem, quem diligebat Jesus? Quasi alios non diligeret, de quibus idem ipse Joannes superius ait, In finem dilexit eos . Et ipse Dominus, Majorem hac charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis . Et quis enumeret omnia divinarum testimonia paginarum, quibuserant tantum, sed etiam post futurorum membrorum suorum, et totius Ecclesiae suae dilector ostenditur? Sed profecto latet hic aliquid, et pertinet ad sinum in quo recumbebat qui ista dicebat. Per sinum quippe quid significatur aliud quam secretum? Sed alius est opportunior locus, ubi nobis Dominus aliquid donet de hoc secreto, quantum sufficiat, dicere. 6. Innuit ergo Simon Petrus, et dicit ei. Notanda locutio est, dici aliquid non sonando, sed tantummodo innuendo: Innuit, inquit, et dicit; utique innuendo dicit. Si enim cogitando aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
rum gestarum scͥptor. ñ tamqm sui
ipsius predicator. Nam hoc & sc̃s
matheus fecit. Qui cum in textu
narrationis suȩ uenisset ad se ipsũ:
uidit inquit in theloneo sedentẽ
quendam publicanũ nomine mat¬
heum: & ait illi. Sequere me. Non
ait uidit me: & dixit mͥ. Hoc fecit¬
& beatus moyses: ita de se ipso tam¬
qũa de alio cuncta narrauit. & ait.
Dixit dñs ad moysen. In usitatius
apłs paulus ñ in historia ubi rerum
gestarum suscipitur explicanda
narratio: s in epła sua hoc fecit. Nã
utiq de se ipso ait. Scio hominem
in xꝑo ante annoᷤ quatuordecim. siue
in corpore siue extra corpus nescio
d̾s scit: raptũ eiusmodi usq in t̾ciũ cȩlũ.
Cͦcirca qͦd etiã hic beatꝰ euangelista ñ ait.
eram recumbens in sinu iħu. s ait. erat
recumbens unus ex discipulis: nostro¬
rum auctorum consuetudinẽ agnosca-¬
mus potius quã miremur. Qͥd enim
deperit ueritati: quando & res ipsa

Expanded text:
rum gestarum scriptor, non tanquam sui rum gestarum scriptor, non tanquam sui ipsius praedicator. Nam et hoc sanctus Matthaeus fecit, qui cum in textu narrationis suae venisset ad seipsum, Vidit, inquit, in telonio sedentem quemdam publicanum, nomine Matthaeum, et ait illi, Sequere me : non ait, Vidit me, et dixit mihi. Hoc fecit et beatus Moyses, ita de seipso tanquam de alio cuncta narravit, et ait: Dixit Dominus ad Moysen . Inusitatius apostolus Paulus, non in historia, ubi rerum gestarum suscipitur explicanda narratio, sed in Epistola hoc fecit. Nam utique de seipso ait: Scio hominem in Christo ante annos quatuordecim sive in corpore, sive extra corpus, nescio; Deus scit, raptum hujusmodi usque in tertium coelum . Quocirca quod etiam hic beatus Evangelista non ait, Eram recumbens in sinu Jesu, sed ait, Erat recumbens unus ex discipulis; nostrorum auctorum consuetudinem agnoscamus potius quam miremur. Quid enim deperit veritati, quando et res ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
ud ñ ex nobis. Sed̾m communionẽ
sacram̃torum ex nobis: scđm suoꝵ
ꝓprietatem criminũ. ñ ex nobis. As¬
piciebant gͦ ad inuicem discipuli he¬
sitantes de quo diceret. Sic quip¬
pe in eis erat erga magistr̃u suum
pia caritas: ut tamen eos humana
altera de altero stimularet infir¬
mitas. Nota quidẽ sibi erat cuiusq
conscientia. uerumtam̃ quia ꝑximi
erat ignota: ita sibi unusquisq erat
certus. ut incerti eeñt & in cȩteris
singuli: & in singulis cȩteri. Erat gͦ
recumbens unus ex discipłis ens in
sinu iħu. quẽ diligebat iħc. Quid
dixerit in simi: paulo post ait. ubi
dicit suꝑ pectus iħu. Ipse ẽ iohes
cuitis est hoc eugłium: sicut postȩa
manifestat. Erat enim hec eorum
consuetudo qui sacras nob̾ literas
ministrant. ut quando ab aliquo
eorum diuina narrabat᷑ historia.¬
cum ad seipsum ueniret tamqũa de
alio loqueretur: & sic se insereret
ordini narrationis suȩ̾. tamqm re¬

Expanded text:
ud non ex nobis. Secundum communionem ud non ex nobis. Secundum communionem sacramentorum ex nobis, secundum suorum proprietatem criminum non ex nobis. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi singulis quisque erat certus, ut incerti essent et caeteris singuli, et singulis caeteri. Erat ergo recumbens unus ex discipulis ejus in sinu Jesu, quem diligebat Jesus. Quid dixerit, in sinu, paulo post ait, ubi dicit, supra pectus Jesu. Ipse est Joannes cujus est hoc Evangelium, sicut postea manifestat . Erat enim eorum haec consuetudo qui sacras Litteras nobis ministrarunt, ut quando ab aliquo eorum divina narrabatur historia,cum ad seipsum veniret, tanquam de alio loqueretur; et sic se insereret ordini narrationis suae, tanquam re
Abbreviated transcription (Latin):
scandalis ñ ꝑuersitate s caritate tur¬
bantur: ne forte inseparatione aliquoꝵ
⁊izaniorum. simul aliquod eradicet᷑
Unus ex uobis. numero. ñ merito. Spe¬
cie: ñ uirtute. Commixtione corpora¬
ctione: ñ cordis socius unitate. Prom¬
de ñ qui ex uobis ẽ: s qui ex uobis exi¬
turus ẽ. Nam quomͦ erit uerum. qd̾
ꝓtestatus ẽ dñs & dixit unus ex uo¬
bis: si uerum ẽ quod ait idem ipse
in epła sua cuius ẽ hoc eugłium. ex¬
nobis exierunt. s ñ erant ex nobis
Nã si fuissent ex nobis: mansissent
utiq nob̾cum. Non erat gͥ ex illis
iudas. Mansisset enim cum illis: si
eẽt ex illis. Quid ẽ gͦ. unus ex uobis
tradet me. nͥ unus ex uobis iturus
est. qui tradet me: Quia & ille qui
ait. si fuissent ex nobis mansissent
utiq nobiscũ: iam dixerat ex nobis
exier̃t: ac ꝑ hoc utrũq uerũ ẽ. & ex nob̾.
& ñ ex nobiᷤ. Scd̾m aliud ex nob̃. scd̃m ali¬

Expanded text:
scandalis non perversitate, sed charitate turscandalis non perversitate, sed charitate turbantur; ne forte in separatione aliquorum zizaniorum, simul aliquod eradicetur Unus ex vobis, numero, non merito; specie, non virtute; commixtione corporactione, non cordis socius unitate: proinde non qui ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Jesus et dixit, unus ex vobis? Si verum est quod ait idem ipse in Epistola sua cujus est hoc Enobis exierunt, sed non erant ex nobis: nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum ? Non erat igitur ex illis Judas: mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo, Unus ex vobis tradet me; nisi, unus ex vobis exituest, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum: jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, et non ex nobis. Secundum aliud ex nobis, secundum ali
Abbreviated transcription (Latin):
oc eugłii capitulum
fr̃es ita nobis exponen¬
dum hac lectione ꝓpo¬
situm ẽ: ut iam etiam
de traditore dni ꝑ pa¬
nem tinctum eiq porrectũ satis
euidenter exp̃sso. aliquid dicere de¬
beamus. Et de illo quidem quod eũ
iam demonstraturus iħc turbatus
ẽ sꝑu: p̃terito sermone disserui. S
fortassis quod ibi ñ dixi. etiam hoc
nobis dns significare sua ꝑturbatio¬
ne dignatus est: quod scilicet falsos
fr̃es & d̾nci agri illa zirania ita ne¬
cesse est usq ad messis tempus inter
frumenta tolerari: ut quando ex eis
aliqua separari etiam ante messem
urgens causa compellit. fieri sine
eccłiȩ ꝑturbatione ñ possit. Hanc ꝑ¬
turbationẽ sc̃orum suorum ꝑ scisma¬
ticos & hereticos futuram. quodammͦ
p̃mintians dns prefigurauit in se ipso:
cum exituro iuda homine malo. &
cõmixtionem frumenti in qua dui fu¬
erat toleratus separatione aꝑtissima
relicturo. turbatus est. ñ carne s sꝑu.
Spiritales enim eius in huiusmodi

Expanded text:
oc Evangelii capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satis evidenter expresso aliquid dicere debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatus est non carne, sed spiritu. Spirituales enim ejus in hujusmodi
Abbreviated transcription (Latin):
ipsum intueantur: ne hoc ipso se pu¬
tantes reꝓbos. peiore desperationis
morte sorbeantur: Quantũ itaq bo¬
nũ de participatione diuinitatis eiꝰ
expectare & sꝑare debemus: cuius
nos & ꝑturbatio tnquillat. & infir¬
mitas firmat: Siue gͦ isto loco ipsũ
udam ꝑeuntem miserando turbatꝰ
ẽ. siue sua morte ꝓpinquante turba¬
tus ẽ: ñ est tamen ullo mͦ dubitan¬
dum. ñ eum animi infirmitate sed
potestate turbatum: ne nobis despe-¬
ratio salutis oriatur: quando ñ pote¬
state sed infirmitate turbamur. Car¬
nis quippe ille gerebat infirmitatẽ:
quȩ infirmitas resurrectione consũꝑ¬
ta est. S qui ñ solum homo. uerũ et¬
am ds̃ erat: in effabili distantia uni¬
u̾sum genus humanũ animi fortitu-¬
dine suꝑabat. Nongͦ aliquo ẽ cogen¬
te turbatus: s turbauit semet ipsũ.
Quod de illo euidenter exp̃ssum est:
qñ lazarum suscitauit. Nam ibi scͥp¬
tum ẽ. quod turbauerit semet ipsũ:

Expanded text:
ipsum intueantur, ne hoc ipso se puipsum intueantur, ne hoc ipso se putantes reprobos, pejore desperationis morte sorbeantur? Quantum itaque bonum de participatione divinitatis ejus exspectare et sperare debemus, cujus nos et perturbatio tranquillat, et infirmitas firmat? Sive ergo isto loco ipsum Judam pereuntem miserando turbatus est, sive sua morte propinquante turbatus est: non est tamen ullo modo dubitandum, non eum animi infirmitate, sed potestate turbatum; ne nobis desperatio salutis oriatur, quando non potestate, sed infirmitate turbamur. Carnis quippe ille gerebat infirmitatem, quae infirmitas resurrectione consumpta est. Sed qui non solum homo, verum etiam Deus erat, ineffabili distantia universum genus humanum animi fortitudine superabat. Non ergo aliquo est cogente turbatus, sed turbavit semetipsum; quod de illo evidenter expressum est, quando Lazarum suscitavit: nam ibi scriptum est quod turbaverit semetipsum ,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc inquiunt: gaudium ñ lȩticia
nominanda ẽ. Quid ẽ hoc. easdem¬
nos res sentire: & rerum nomina uel¬
le mutare: Nerum nos sacris littis
ad cominodemus auditum: & sed̃m
ipsas potius istam quęstionem d̃no
adiuuante soluamus: nec qm̃ scͥp¬
tum ẽ. cum hec dixisset iħc. turba¬
tus ẽ sꝑu. dicamus eum lȩticia fuisse
turbatum: ne uerbis suis nos ipse
conuincat ubi dicie. tristis ẽ ani¬
ma mea usq ad mortem. Tale ali¬
quid etiam hic intelligendũ ẽ. qñ
suo traditore iam tunc solo exituro.
& cum suis sociis continuo redititro.
iħc turbatus est sꝑu. firmissimmi qͥd̃e
sunt x piam: si qui sunt qui neq̃qͣm¬
morte imminente turbantur. Sed
numquid xꝑo firmiores: Quis hoc
insanissimus dixerit: Quid ẽ gͦ quod
ille turbatus ẽ. nͥ quia infirmos in
suo corpore hoc ẽ in sua eccłia suȩ in¬
firmitatis uoluntaria similitudine
consolatus est. ut si qui suoꝵ adhuc
morte imminente turbantur in sꝑu.

Expanded text:
hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia hoc, inquiunt, gaudium, non laetitia nominanda est. Quid est hoc, nisi easdem res sentire, et rerum nomina velle mutare? Verum nos sacris Litteris accommodemus auditum, et secundum ipsas potius istam quaestionem Domino adjuvante solvamus: nec quoniam scriptum est, Cum haec dixisset Jesus, turbatus est spiritu, dicamus cum laetitia fuisse turbatum; ne verbis suis nos ipse convincat ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem Tale aliquid etiam hic intelligendum est, quando suo traditore jam tunc solo exituro, et cum suis sociis continuo redituro, Jesus turbatus est spiritu. 5. Firmissimi quidem sunt christiani, si qui sunt, qui neqmorte imminente turbantur: sed numquid Christo firmiores? Quis hoc insanissimus dixerit? Quid est ergo quod ille turbatus est, nisi quia infirmos in suo corpore, hoc est in sua Ecclesia, suae infirmitatis voluntaria similitudine consolatus est: ut si qui suorum adhuc morte imminente turbantur in spiritu,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ꝑegrinari se axꝑo. Concupiscat
regnare cum xꝑo: lȩcetur dum spat
se regnaturum ẽẽ cum xpo. Istȩ sũt
certe quatuor. quas ꝑturbationes
uocant: timor & tristicia. amor &
leticia. Habeant eas iustis de causis
animi xꝑiani: nec philosophorum
stoicorum uel quorumcumq simili¬
um consentiatur errori: qui ꝓfecto
quemadmodum uanitatem existi¬
mant ueritatem: sic stuporem depu¬
tant sanitatem ignorantes sic ho¬
minis animũ. qũeadmodum corpo¬
ris menbr̃u desperatius egrotare.
quando & doloris amiserit sensũ.
S dicit aliquis. Numquid animꝰ
xꝑian: debet etiam morte pendente
turbari: Ubi ẽ enim quod ait apłs
concupiscentiam se habere dissolui.
& ẽẽ cum xꝑo: si illud quod concu¬
piscit potest eum turbare cum ue¬
nerit: Facile est quidem istis ad hȩc
respondere: qui & ipsam lȩticiam ꝑ¬
turbationem uocant. Quid si enim
ꝓpterea morte imminente turbat᷑.
quia morte imminente lȩtatur: S

Expanded text:
tur peregrinari se a Christo; concupiscat tur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. Istae sunt certe quatuor quas perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laetitia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius aegrotare, quando et doloris amiserit sensum. 4. Sed dicit aliquis: Numquid animus christiani debet etiam morte impendente turbari? Ubi est enim quod ait Apostolus, concupiscentiam se habere dissolvi et esse cum Christo ; si illud quod concupiscit, potest eum turbare cum venerit? Facile est quidem istis ad haec respondere, qui et ipsam laetitiam perturbationem vocant. Quid si enim propterea morte imminente turbatur, quia morte imminente laetatur? Sed
Abbreviated transcription (Latin):
us ẽ: potestate turbatus ẽ. Qui trans¬
figurauit corpus humilitatis nr̃e.
conforme corpori głȩ suȩ: tnͣsfigura¬
uit in se etiam affectum infirmita¬
tis nr̃e. compatiens nobis affectu ani-¬
mȩ suȩ. Proinde quando turbatur
magnus. fortis. certus. inuictus. ñ ei
timeamus quasi deficiat. Non perit:
s nos querit. Nos inqũa nos om̃ino
sic querit: nos ipsos in illuis ꝑturba¬
tione uideamus: ut quando turba¬
mur ñ despatione peamus: quando
turbatur. qui ñ turbaret᷑ nisi uolens:¬
eum consolatur qui turbatur & no¬
lens. Pereant argum̃ta philosophoꝵi
qui negant insapientem cadere per¬
turbationes ammoꝵ. Stultam fecit
ds̃ sapientiam huius mundi: & dns
nouit cogitationes hominũ. qm̃ ua
ne sunt. Turbetur plane ammus
xꝑianus: ñ miseria. s miscdĩa. Time¬
at ne ꝑeant homines xꝑo: contriste¬
tur cum perit aliquis xꝑo. Concu¬
piscat adquiri homines xpo. lȩtetur
cum adquiruntur homines xpo
Timeat & sibi. ne ꝑeat xꝑo: contͥste¬

Expanded text:
e turbatus est. Qui transfiguravit corpus humilitatis nostrae, conformatum corpori gloriae suae , transfiguravit in se etiam affectum infirmitatis nostrae, compatiens nobis affectu animae suae. Proinde quando turbatur magnus, fortis, certus, invictus, non timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit; nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Nam quando turbatur, qui non turbaretur nisi volens, consolatur qui turbatur et nolenqui negant in sapientem cadere perturbationes animorum, stultam facit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pereant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: timeat et sibi ne pereat Christo, contriste
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid sine ipso. Uꝑc namq cũ patre¬
qui facit mirabilia solus. Nemo gͦ alius
fecit quȩcumq in eis oꝑa fecit: qm̃ qͥsqͥs¬
aliuis homo aliquid eoꝵ fecit. ipso faci¬
ente fecit: hȩc autẽ ipse ñ illis facienti¬
bus fecit.

Expanded text:
aliquid sine ipso. Christus namque cum Patrealiquid sine ipso. Christus namque cum Patrequi facit mirabilia solus . Nemo ergo alius fecit quaecunque in eis opera fecit. Quoniam quisquis homo aliquid eorum fecit, ipso faciente fecit, haec autem ipse non illis facientibus fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
eis: & nondu hoc fecerat qñ dicebat. si
oꝑa ñ fecissem in eis quȩ nemo alius fe
litudinib tanta miracula salutis osten¬
dit: quanta in illis antea nemo donaui.
Hec enim uiderunt: & hoc eis exꝓbrañ
adiungit & dicit. Nunc autẽ & uider̃t
& oderunt: & me & pat̾re meũ. S ut¬
impleatur sermo qui in lege eorum sc̃ͥp¬
tus ẽ: quia odio me habuerunt gratis.
Forum legẽ dicit: ñ ab ipsis inuent̃a
s ipsis datam: sicut dicimꝰ panẽ nr̃m
cotidianũ. qũe tamen a dõ petimus:
addendo. da nobis. Gratis autẽ odit:
qui nullũ ex odio cõmodũ quęrit: uł
in commodi fugit. Sic oderunt dnm
impii: sic diligunt iusti. hoc ẽ gratis:
ut alia p̃ter illum ñ expectent bona:
qm̃ ipse erit in om̃ibus om̃ia. Quisqͥs
nemo alius fecit. quia totius trinita¬
tis una substantia ẽ: inueniet ipsũ
fecisse. si qñ quispiam dei homo tale
aliquid fecit. Potest quippe in se ipso
cuncta ꝑ se ipsum: nemo aut̃ẽ potest

Expanded text:
eis; et nondum hoc fecerat, quando dicebat, Si eis; et nondum hoc fecerat, quando dicebat, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alletudinibus tanta miracula salutis ostendit, quanta illis antea nemo donavit; haec enim viderunt, et hoc eis exprobrans adjunxit, et dicit: Nunc autem et viderunt, et oderunt et meimpleatur sermo qui in Lege eorum scriptus est, Quia odio habuerunt me gratis. Eorum Legem dicit, non ab ipsis inventam, sed ipsis datam: sicut dicimus, Panem nostrum quotidianum; quem tamen a Deo petimus, addendo, da nobis . Gratis autem odit, qui nullum ex odio commodum quaerit, vel incommodum fugit: sic oderunt Dominum impii; sic diligunt justi, hoc est gratis, ut alia praeter illum non exspectent bona, quoniam ipse erit in omnibus omnia. Quisquisnemo alius fecit, quia totius Trinitatis una substantia est, inveniet ipsum fecisse, si quando quispiam Dei homo tale aliquid fecit. Potest quippe in seipso cuncta per seipsum; nemo autem potest
Abbreviated transcription (Latin):
si int̾rogarentur iudei utrũ dilige¬
rent dm. quid se aliud qũa dilige¬
re responderent: nec ex animo m̃¬
tientes. s errando potius opinantes:
Quomꝰ enim diligerent patr̃e ueritatiꝰ:
qui haberent odio ueritatem: Nolũt
enim sua facta damnari: & hoc habet
ueritas. ut talia facta damnentur.
Tantũi gͥ oderunt ueritatem. qͣntũ
oderunt suas pęnas quas talibus
irrogat ueritas: nesciunt autẽ illã
ẽẽ ueritatẽ. quȩ tales quales ipsi
sunt damnat. Oderunt gͦ qũa nes¬
ciunt: & cum illam oderunt. pro¬
fecto & eum de quo nata ẽ. nͥ odisse
ñ possunt. Ac ꝑ hoc quia ueritatẽ¬
qua uidicante dãnantur. de patre
deo natã nesciunt: utiq etiam ipsũ &
nesciunt & oderunt. Omiseros homi¬
nes: qui cum ẽẽ uolunt mali: ẽẽ ue
ritatem qua dãnantur mali nolunt.
Nolunt enĩ eam ẽẽ quod ẽ. cũ ipsi
debeant nolle ẽẽ ꝗd sunt: ut ipsa mã¬
nente mutentur. ne ipsa iudicante
damnentur.

Expanded text:
Si interrogarentur Judaei utrum diligeSi interrogarentur Judaei utrum diligerent Deum, quid se aliud quam diligere responderent, nec ex animo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat. Oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc quia veritatequa judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante damnentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mus. Hoc fit siquis uerbi gr̃a cum sit
pudicus: a nobis creditur inꝑudicus.
Sine dubio enim si pudicũ diligo. hoc
est ipse quod diligo: gͦ etiam ipsũ dili¬
go & nescio. Et si inpudicũ odi. ñ ipsũ¬
g odi. quia ñ ẽ quod odi: & tamendi¬
lecto meo cum quo semꝑ in caritate
pudicitiȩ habitat anima mea. facio
ignarus iniuriam: ñ errans in discre¬
tione uirtutũ atq uitioꝵ: s in cordi¬
um tenebris humanoꝵ. Proinde sic̃
fieri potest ut homo bonus homine
bonũ oderit nesciens. uel potius di¬
ligat nesciens. ipsum enim diligit
cũbonũ diligit: quia id quod ẽ ille
hoc iste diligit: oderit aut̃e nesciens
ñ ipsum. s qd̾ putet ẽe ipsũ: ita fieri
potest. ut etiam homo iniustus ho¬
miñẽ oderit iustũ. dum estimat se
sui similem iniustũ diligere:. nesci¬
ens diligat iustũ: & tam̃ dum eũ
credit iniustum. diligat ñ ipsũ. s
quod putat ẽẽ ipsum. Qũead modũ¬

Expanded text:
mus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit mus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, non ergo ipsum odi; quia non est quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderit nesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodu
Abbreviated transcription (Latin):
bris humanarum. hoc ẽ cogitationũ
alienarũ. & si suspitiones intelligere
ñ possumus. quia homines sumus: u¬
dicia tamen id ẽ definitas firmasq
sententias continere debemus. nec an¬
te tempꝰ quicqm̃ iudicare: donec ue¬
niat dns & illuminet abscondita te¬
nebrarũ. & manifestet cogitationes
cordis: & tunc laus erit unicuiq a
do. Quando gͦ ñ erratur in reb ut
recta sit inꝓbatio uicioꝵ. uirtutũq
ꝓbatio: ꝓfecto si erratur in hominibꝰ.
uenialis ẽ humana temptatio. Per has
autẽ humanoꝵ cordium tenebras. res
mult̾u miranda & multũ dolenda con¬
cientes diligimꝰ. deuitemus. auerse¬
mur. a nr̃o ꝓhibeamꝰ accessu: cõmune
cũ illo uit̃a uictumq habere nolimus:
eumq etiam si disciplinȩ imponendȩ
necessitas cogit. siuie ne aliis noceat. suie
ut fiat ipse correctior. asꝑitate salubri
ꝑ sequamur: & hominẽ bonũ tanqũa
malu affligamus: qũe nescientes ama¬

Expanded text:
bris humanarum, hoc est cogitationum bris humanarum, hoc est cogitationum alienarum, etsi suspiciones intelligere non possumus, quia homines sumus; judicia tamen, id est, definitas firmasque sententias continere debemus, nec ante tempus quidquam judicare, donec veniat Dominus, et illuminet abscondita tenebrarum, et manifestet cogitationes cordis; et tunc laus erit unicuique a Deo . Quando ergo non erratur in rebus, ut recta sit improbatio vitiorum virtutumque probatio; profecto si erratur in hominibus, venialis est humana tentatio. 3. Per has autem humanorum cordium tenebras, res multum miranda et multum dolenda concientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes ama
Abbreviated transcription (Latin):
scientiam: hoc ẽ. ut si ille uel ille ho¬
mo utrum sit inpudicus. pudicusue
nescimus: oderimus tamen inpudicitiã:
& pudiciam diligamus. & si illũ uel illu
iniustum ẽẽ iustũue nescimus: ame¬
mus tam̃ iusticiam. & iniusticiam de¬
testemur: non quas nobis ipsis erran¬
do confingimꝰ: s quas fidelit̾ hanc ap¬
petendam illamq uitandam in dĩ ueri¬
tate conspicimus: ut cum de ipsis reb
quod appetendum ẽ appetimus qd̾ de¬
uitandu ẽ deuitamus : ignoscatur no¬
bis qd̾ de occultis hominũ aliqñ. immo
assidue ñ uera sentimus. Hoc enim ad
humanã temptationẽ ꝑtinere arbi¬
tror. sine qua duci ista ñ potest uita:
ita ut apłs diceret. temptatio uos ñ ap¬
prehendat nͥ humana. Quid enĩ tam
humanũ qũa ñ posse inspicere. cor hu¬
manũ: & id̾o ñ eius latebras ꝑscrutari.
s plerumq aliud qmͣ id quod ibi agit᷑
suspicari: Qũaqu̾a & in his rerũ tene¬

Expanded text:
sententiam. Hoc est, ut si ille vel ille hosententiam. Hoc est, ut si ille vel ille homo utrum sit impudicus pudicusve nescimus, oderimus tamen impudicitiam, et pudicitiam diligamus: et si illum vel illum injustum esse justumve nescimus, amemus tamen justitiam, et injustitiam detestemur; non quas nobis ipsi errando confingimus, sed quas fideliter, hanc appetendam, illamque vitandam in Dei veritate conspicimus: ut cum de ipsis rebus quod appetendum est appetimus, quod devitandum est devitamus, ignoscatur nobis quod de occultis hominum aliquando, imo assidue non vera sentimus. Hoc enim ad humanam tentationem pertinere arbitror, sine qua duci ista non potest vita, ita ut Apostolus diceret, Tentatio vos non apprehendat nisi humana . Quid enim tam humanum quam non posse inspicere cor humanum; et ideo non ejus latebras perscrutari, sed plerumque aliud quam id quod ibi agitur suspicari? Quanquam et in his rerum tene
Abbreviated transcription (Latin):
bis intimatur cuiusq noticia: s tunc
nobis ad cognitionẽ patet: qñ eius mo¬
res & uita ñ latent. Alioquin. nec se ip¬
sum nosse quisqmͣ potest. qui uidere
faciem suam ñ potest: s utiq tanto cer¬
tius quã notus ẽ aliis ipse se nouit: qͣn¬
to certius interiore conspectu potest
uidere quod sapit: uidere quod cupit:
uidere qd uiuit. Quȩ cum aꝑuntur
& nobis: tunc uere fit cognitus nob̾.
Hȩc itaq qm̃ plerumq ad nos de ab¬
sentib uł. etiam mortuis. siue fama si¬
ue litteris ꝑferuntur: hinc fit ut sepe
quos nunqm̃ facie corporis uidimus ñ
tamen quos om̃ino nescimus. uł oderi¬
mus homines uł amemꝰ. S plerumq
in eis nr̃a credulitas fallitur: qͥa ñnũiꝙͣ
& historia. & multomagis fama m̃titur.
Pertinet autem ad nos ne ꝑnitiosa opi¬
nione fallamur: ut quia ñ possumis
hominũ indagare conscientiam. de
ipsis rebus habeamus ueram cert̃aq

Expanded text:
bis intimatur cujusque notitia. Sed tunc bis intimatur cujusque notitia. Sed tunc nobis ad cognitionem patet, quando ejus mores et vita non latet. Alioquin nec seipsum nosse quisquam potest, qui videre faciem suam non potest. Sed utique tanto certius quam notus est aliis ipse se novit, quanto certius interiore conspectu potest videre quod sapit, videre quod cupit, videre quod vivit: quae cum aperiuntur et nobis, tunc vere fit cognitus nobis. Haec itaque quoniam plerumque ad nos de absentibus vel etiam mortuis, sive fama, sive litteris perferuntur; hinc fit ut saepe quos nunquam facie corporis vidimus non tamen quos omnino nescimus, vel oderimus homines, vel amemus. 2. Sed plerumque in eis nostra credulitas fallitur; quia nonnunquam et historia, et multo magis fama mentitur. Pertinet autem ad nos ne perniciosa opinione fallamur, ut quia non possumus hominum indagare conscientiam, de ipsis rebus habeamus veram certamque
Abbreviated transcription (Latin):
udistis dñm dicent̃e qui
me odit & patrẽ meum
odit: qui suꝑus dixerat.
hec facient uobis quia
nesciunt eum qui mi¬
sit me. Non itaq dissi¬
mulanda nascitur questio: quomͦ pos¬
sint odisse quẽ nesciunt. Si enun d̃m
ñ quod ẽ ipse s nescio quid aliud eum
suspicantur aut credunt. & hoc ode¬
runt: utiq ñ ipsum oderunt: s quod
sua mendaci suspitione. uł uana cre¬
dulitate concipiunt. Si autẽ quod
ẽ. hoc de illo sentiunt: quomͦ eum
nescire dicuntur: Et de hominib
quidem fieri potest. ut eos sepe qͦs
nunqͣm uidimꝰ diligamꝰ: ac ꝑ hoc nec
illud econtrario inpossibile ẽ. ut eos
quos nunqm uidimꝰ oderimꝰ. fama
quippe aliquo sermocinante seu bene
seu male: fit ñ in merito. ut amemus.
uł oderimus ignotum. S si fama sit
uerax: quomͦ ẽ de quo uera didicimꝰ
dicendus ignotus: An quia eius faci¬
em ñ uidimus: quã cum & ipse ñ ui¬
deat. nulli tamen potest notior ẽẽ. qͣm
sibi: Non gͥ in eius facie corporali no¬

Expanded text:
Audistis Dominum dicentem, Qui me odit, et Patrem meum odit; qui superius dixerat, Haec facient vobis, quia nesciunt eum qui misit me. Non itaque dissimulanda nascitur quaestio, quomodo possint odisse quem nesciunt. Si enim n quod est ipse, sed nescio quid aliud eum suspicantur aut credunt, et hoc oderunt; utique non ipsum oderunt, sed quod sua mendaci suspicione vel vana credulitate concipiunt: si autem quod est, hoc de illo sentiunt, quomodo eum nescire dicuntur? Et de hominibus quidem fieri potest ut eos saepe quos nunquam vidimus, diligamus; ac per hoc nec illud a contrario impossibile est, ut eos quos nunquam vidimus, oderimus. Fama quippe de aliquo sermocinante seu bene seu male, fit non immerito ut amemus vel oderimus ignotum. Sed si fama sit verax, quomodo est de quo vera didicimus, dicendus ignotus? An quia ejus faciem non vidimus? Quam cum et ipse non videat, nulli tamen potest potior esse quam sibi. Non igitur in ejus facie corporali no
Abbreviated transcription (Latin):
rebant᷑ male habentes. & demonia ha¬
bentes: & erat om̃is ciuitas ad ianuam
congregata. & curauit multos qui uer¬
abantur uariis languoribus. & demo¬
nia multa eiciebat. Id autẽ cũ comine¬
morasset matheus etiam testimoniũ
ꝓpħicum addidit dicens: ut adimꝑle¬
retur quod dictum ẽ ꝑ isaiam ꝓpħam
dicentem. Ipse infirmitates nr̃as acce¬
pit: & egritudines portauit. Item alio

Expanded text:
es male habentes, et daemonia habentes; et erat omnis civitas ad januam congregata: et curavit multos qui vexabantur variis languoribus, et daemonia multa ejiciebat . Id autem cum commemorasset Matthaeus, etiam testimonium propheticum addidit dicens: Ut adimpleretur quod dictum est per Isaiam prophetam dicentem, Ipse infirmitates nostras accepit, et aegritudines
Abbreviated transcription (Latin):
pret᷑ heliam curru igneo in alta sub¬
uectus ẽ: Quis p̃t̾ heliseum. quod
pauloante cõmemoraui: sepulto suo
cadauere cadauer alterius reddidit
uitȩ: Quis p̃t̾ danihelem. int̾ ora
inclusoꝵ secum leonum esurientium
tror. quib demonstretur & alios sc̃os.
quedã oꝑa miranda fecisse. quȩ ne mo
alius fecit. S qui tam multa uitia &
malas ualitudines uerationesq morta¬
lium tanta potestate sanaret: nullus
om̃ino legitur antiquoꝵ. Ut enĩ tacean¬
t̃ qͦs iubendo siẽ occurrebant saluoᷤᷤ singło ᷤᷤ
fecit: marcus eugłista quod̾a loco ait.¬

Expanded text:
praeter Eliam curru igneo in alta subpraeter Eliam curru igneo in alta subvectus est ? Quis praeter Elisaeum, quod paulo ante commemoravi, sepulto suo cadavere, cadaver alterius reddidit vitae? Quis praeter Danielem inter ora inclusorum secum leonum esurientium tror, quibus demonstretur et aliquos sanctos quaedam opera miranda fecisse, quae nemo alius fecit. Sed qui tam multa vitia et malas valetudines vexationesque mortalium tanta potestate sanaret, nullus omnino legitur antiquorum. Ut enim taceantur quos jubendo, sicut occurrebant, salvos singulos fecit; Marcus evangelista quod
Abbreviated transcription (Latin):
numento sepultus iaceret. Nam qui¬
dam portantes mortuum. cum irru-¬
entib hostib eos effugissent. eumq
ibi posuissent: continuo resurrexit.
fecit tamen aliqua xꝑc quȩ nemo ali¬
us fecit: qd̾ quinq milia hominũ de
quinq & quatuor milia de septẽ pa¬
nib pauit: qd suꝑ aquas ambulauit:¬
& petro ut hoc faceret p̃stitit: qd aqm
mutauit in uinum: & quod aꝑuit
oculos cȩci nati: & alia multa quȩ cõ¬
memorare longum ẽ. S respondetur
nobis & alios fecisse que ipse ñ fecit:
& quȩ nemo alius fecit. Quis enim nͥ
moyses egiptios plagis tot tantisq ꝑcus¬
sit: diuiso mari ppłm duxit: manna
de celo esurientib impetrauit: aqũa
de petra sitientib fudit: Quis nͥ iħe
naue ppło tnͣsituro iordanis fluenta di¬
uisit: & currentẽ solem emissa ad dm̃
oratione frenauit & fixit: Quis p̃ter
samson ꝓpt̾ suam sitim maxilla mor¬
tui asini exundante satiatus ẽ: Quis

Expanded text:
numento sepultus jaceret. Nam quinumento sepultus jaceret. Nam quidam portantes mortuum, cum irruentibus hostibus eo refugissent, eumque ibi posuissent, continuo resurrexit . Fecit tamen aliqua Christus, quae nemo alius fecit: quod quinque millia hominum de quinque, et quatuor millia de septem panibus pavit ; quod super aquas ambulavit, et Petro ut hoc faceret praestitit ; quod aquam mutavit in vinum ; quod aperuit oculos caeci nati , et alia multa quae commemorare longum est. Sed respondetur nobis, et alios fecisse quae ipse non fecit, et quae nemo alius fecit. Quis enim nisi Moyses Aegyptios plagis tot tantisque percussit , diviso mari populum duxit , manna de coelo esurientibus impetravit aquam de Petra sitientibus fudit ? Quis nisi Jesus Nave populo transituro Jordanis fluenta divisit , et currentem solem emissa ad Deum oratione frenavit et fixit ? Quis praeter Samson propter suam sitim maxilla mortui asini exundante satiatus est ? Quis
Abbreviated transcription (Latin):
irerat dns: qui me odit
& patr̃e meũ odit. Utiq
enim qui odit uerita¬
a quo ueritas nata est.
dum ẽ: si oꝑa ñ fecissem in eis quȩ ne¬
Smo alius fecit. peccatũ ñ haberent.
Peccatum illud scilicet magnũ de qͦ
& suꝑius ait. si ñ uenissem & locutus
eis fuissem. peccatũ ñ haberent: hoc ẽ
ꝑeccatum quo in eum loquentẽ & ope¬
rantem ñ crediderunt. Neq enĩ nul¬
lum habebant peccatũ anteqũa loque¬
retur eis. & oparetur in eis: s hoc pec¬
catũ quo in eum ñ crediderunt. ⁊ deo
sic cõmemoratur: quia ipso peccato te¬
nentur & cetera. Hoc enim si ñ habe¬
rent. & in eum crederent: dimitte¬
rentur & cȩtera. S quid ẽ hoc quod
cum dixisset. si oꝑa ñ fecissem in eis÷
mox addidit. quȩ nemo alius fecit:
Nulla quippe in oꝑibus xꝑi uident᷑
ẽẽ maiora qũa suscitatio mortuoꝵ: qd̾
scimus etiam antiquos fecisse ꝓpħas:
fecit enim helias. fecit heliseus: & cũ
in hac carne uiueret. & cũ in suo mo¬

Expanded text:
ixerat Dominus: Qui me odit, et Patrem meum odit. Utique enim qui odit veritaa quo veritas nata est: dum est: Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, peccatum non haberent. Peccatum illud scilicet magnum, de quo et superius ait, Si non venissem, et locutus eis fuissem, peccatum non haberent. Hoc est peccatum quo in eum loquentem et operantem non crediderunt. Neque enim nullum habebant peccatum, antequam loqueretur eis et operaretur in eis; sed hoc peccatum quo in eum non crediderunt, ideo sic commemoratur, quia ipso peccato tenentur et caetera. Hoc enim si non haberent, et in eum crederent, dimitterentur et caetera. 2. Sed quid est hoc quod cum dixisset, Si opera non fecissem in eis, mox addidit, quae nemo alius fecit? Nulla quippe in operibus Christi videntur esse majora quam suscitatio mortuorum; quod scimus etiam antiquos fecisse Prophetas. Fecit enim Elias , fecit Elisaeus et cum in hac carne viveret , et cum in suo mo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ morietur in ȩt̃num. Credis hoc: Ait¬
S illi. utiq d̾ne. Ego credidi. quia tu es
Ixꝑc filius dĩ: qui in hunc mundu ue¬
Inisti. Quando hoc credidi: credidi qͥa
tu es resurrectio: credidi quia tu es ui¬
ta: credidi quia qui credit inte. & si¬

Expanded text:
edis hoc? Ait illi: Utique, Domine, ego credidi, quia tu es Christus Filius Dei, qui in mundum venisti. Quando hoc credidi, credidi quia tu es resurrectio, credidi quia tu es vita; credidi quia qui credit in te
Abbreviated transcription (Latin):
sudario erat ligata. Quomͦ ꝓcessit li¬
gatis pedibus miraris: & ñ miraris qͥa
surrexit quatriduanus: In utroq po¬
tentia dñi erat: ñ uires mortui. Proces¬
sit: & adhuc ligatus est. adhuc in uolu¬
tus. Tamen foras iam ꝓcessit. Quid sig¬
nificat: Quando contemnis: mortuus
iaces. Et si tanta quanta dixi contemnis:
sepultus iaces. Quando confiteris: ꝓce¬
dis. Quid ẽ ꝓcedere: nisi ab occultis uelut
exeundo manifestari: S ut confitearis:
õs facit magna uoce clamando: id est
magna gr̃a uocando. Ideo cum ꝓcessit
mortuus. adhuc ligatus confitens & ad¬
huc reus: ut soluerentur peccata enis.
ministris hoc dixit dñs. Soluite illum:
& sinite abire. Quid ẽ soluite: & sinite
abire: Quȩ solueritis in terra: soluta
Serunt & in cȩlo. Multi gͦ ex iudȩis qui

Expanded text:
sudario erat ligata. Quomodo processit ligatis pedibus miraris, et non miraris quia surrexit quatriduanus? In utroque potentia Domini erat, non vires mortui. Processit, et adhuc ligatus est: adhuc involutus, tamen jam foras processit. Quid significat? Quando contemnis, mortuus jaces; et si tanta quanta dixi contemnis, sepultus jaces: quando confiteris, procedis. Quid est enim procedere, nisi ab occultis velut exeundo manifestari? Sed ut confitearis, Deus facit magna voce clamando, id est, magna gratia vocando. Ideo cum processisset mortuus adhuc ligatus, confitens et adhuc reus; ut solverentur peccata ejus, ministris hoc dixit Dominus: Solvite illum, et sinite abire. Quid est, Solvite, et sinite abire? Quae solveritis in terra, soluta erunt et in coelo . 25. Multi ergo ex Judaeis
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia mali. Ipsis dictum ẽ: me au¬
tem ñ semꝑ habebitis. Quid ẽ ñ semꝑ:
ꝑtines quod significat petrus: habes
xꝑm &e in p̃senti & in futuro. In p̃senti
ꝑ fidem: in presenti ꝑ signum. In p̃senti
ꝑ baptismatis sacram̃tum: in p̃senti ꝑ
altaris cibum & potum. Habesxꝑm
in p̃senti: s habebis semꝑ. Quia cum
hinc exieris: ad illum uenies qui dix̃
latroni. hodie mecũ eris in ꝑaradiso.
Si autem male uersaris: uideris habe¬
re in p̃senti xp̃m: quia intras eccłiam:
signas te signo xꝑi̾ baptizaris baptis¬
mo xꝑi: misces te menbris xꝑi: acce¬
dis ad altare xꝑi. In presenti habes
Potest & sic intelligi: pauꝑes semꝑ ha¬
betis uobiscum. me autẽ ñ semꝑ ha¬
bebitis. Accipiant hoc & boni: s non
sint solliciti. Loquebatur enim de p̃¬
sentia corporis sui. Nam scđ̾m maiesta¬
tem suam. scđm ꝓuidentiam. scdm
in effabilem. & inuisibilem gr̃am. im¬

Expanded text:
in Ecclesia mali; ipsis dictum est, Me auin Ecclesia mali; ipsis dictum est, Me autem non semper habebitis. Quid est enim, notines, quod significat Petrus; habes Christum et in praesenti et in futuro: in praesenti per fidem, in praesenti per signum, in praesenti per Baptismatis sacramentum, in praesenti per altaris cibum et potum. Habes Christum in praesenti, sed habebis semper; quia cum hinc exieris, ad illum venies qui dixit latroni, Hodie mecum eris in paradiso . Si autem male versaris, videris habere in praesenti Christum, quia intras Ecclesiam, signas te signo Christi, baptizaris baptismo Christi, misces te membris Christi, accedis ad altare Christi: in praesenti habes Potest et sic intelligi: Pauperes semper habebitis vobiscum, me autem non semper habebitis. Accipiant hoc et boni, sed non sint solliciti: loquebatur enim de praesentia corporis sui. Nam secundum majestatem suam, secundum providentiam, secundum ineffabilem et invisibilem gratiam, im