comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qucta causis orta pͥncipii ẽ. Ca¬
ro enĩ dñi sꝑu in uirgine suꝑue¬
nienteigenerata. ñ ex pectauis
uirilis femineiq coitus. sollemp¬
lis iuxta femineusq sexus ge¬
nitalia fuleis naturalibꝰ. obducat
semina: intra uiscera nesen ma¬
t̃na formari. E tam̃ cũ genera¬
cionis fuerit causa diuersa: car¬
nis tam̃ in xꝑo cũ om̃ibꝰ hominibꝰ
una natura ẽ. Partus eñi uirginis.
ñ naturã mutauit: s generandi
usum nouauit. Deniq caro qͥe car¬
ne nata ẽ. Habuit gͦ de suo uirgo.
qͦd traderet: ñ enĩ alienũ dedit ma¬
t̃ .si. ꝓpriũ e uisceribꝰ suis contuht
in usitato modo: sed usitato mune¬
re. Habuit gͥ carnẽ uirgo. quã na¬
ture soll empnis iure transcripsit
rantis marię. genitiq natura: nec
dissimilis fr̃ibꝰ. qͥa dicit scriptura.
ut ꝑ omnia fr̃ibꝰ similis fie ret. Si¬
milis ut iq dei filus nr̃i : ñ scđ̾m
qiuinitatis plenitudinẽ. s scđm a¬
nimȩ racionabilis. & ut ex pressi

Expanded text:
sis orta principiis est. Caro enim Domini Spiritu in Virginem superveniente generata, non exspectavit virilis femineique coitus solemlis juxta femineusque sexus genitalia sulcis naturalibus obducat semina, intra viscera nescit materna formari; et tamen cum generationis fuerit causa diversa, carnis tamen in Christo cum hominibus omnibus una natura est. 104. Partus enim Virginis non naturam mutavit, sed gusum novavit. Denique caro de carne nata est. Habuit ergo de suo Virgo, quod traderet. Non enim alienum dedit mater, sed proprium e visceribus suis contulit, inusitato modo, sed usitato munere. Habuit igitur carnem Virgo, quam naturae solemnis jure transcripsit rantis Mariae genitique natura, nec dissimilis fratribus, quia dicit Scriptura, ut per omnia fratribus similis fieret . Similis utique Dei Filius nostri, non secundum divinitatis plenitudinem, sed secundum animae rationabilis, et ut express
Abbreviated transcription (Latin):
suã. &. repmissionẽ suam suꝑ
terrã confirmat qͥ aduoeat
aquã maris .& effundit eã suꝑ fa¬
ciem tͣrȩ: dñs omnipotens nomen
est ei. Nonne hec omnia infiliũ
intelligunt c̃uenire qui terrã
descendens tetigit. in passio ne
cõmouit: qe terris ascendit ince¬
lũ. & suꝑ terrã de scendit e cȩlo.
sicut ipse ꝓmiserat. Sed qͥd de
filio laboro: cũ etiã sꝑmomini¬
potentẽ. scriptura testãtur: Scrip¬
tũ ẽ enĩ. Uerbo dñi cęli firma¬

Expanded text:
em suam super terram confirmat: qui advocat aquam maris, et effundit eam super faciem terrae, Dominus omnipotens nomen est ei. Nonne haec omnia in Filium intelligunt convenire, qui terram descendens tetigit, in passione commovit, de terris ascendit in coelum, et super terram descendit e coelo, sicut ipse promiserat? 116. Sed quid de Filio laboro, cum etiam Spiritum omnipotentem Scriptura testetur? Scriptum est enim: 730 Verbo Domini coeli firma
Abbreviated transcription (Latin):
las & sic intelligit᷑ qͥd sit. qͦd signi¬
ficandũ putaueris. Ceterũ si fac¬
⁊ũ dicas aut creatum. qͦd intͣdũ
filiũ dicunt. qͥa multa facta & cre¬
ata st̃. ñ.ꝓprietatẽ substancie ui¬
deris significasse. sed speciem
qualitatis. Aliud eñi sub stanci & aliuso
qualitas ẽ. Peniq diximꝰ & alibru
siam ita int̃prȩtatos latinos: ut sub¬
stanciã dicerent. Usia aũ deicũdi¬
cat᷑: qͥd aliud significat᷑. nͥ d̾m sem¬
ꝑ ex̃. qͦd litere ipse ex primunt
sit sẽꝑ. usia dicit᷑: unius littere mu¬
tato ordine ꝓpt̾ sonũ & cõpendiũ
decorẽq sermonis. Ergo usia. qͦd
semꝑ sit ds significat. Ingeniti aũ
ut tuuis uel geniti appellac io. qͦmͦ
sit declarat. hoc ẽ qͦd ñ ex alio sit
pat᷑. nec ex se filius. Species hic ui¬
det᷑ eẽ diuersa. species utiq dis
increaturis. ostendã diuersã speci¬
em diuersa iniciazmn plerisq &u

Expanded text:
las: et sic intelligitur quid sit, quod signilas: et sic intelligitur quid sit, quod significandum putaveris. 100. Caeterum si factum dicas aut creatum, quod interdum Filium dicunt; quia multa facta et creata sunt, non proprietatem substantiae videris significasse, sed speciem qualitatis. Aliud enim substantia, aliud qualitas est. Denique diximus et alibi, οὐσίαν ita interpretatos Latinos, ut substantiam dicerent. Οὐσὶα autem Dei cum dicitur, quid aliud significatur, nisi Deum semper esse? Quod litterae ipsae exprimunt, sit semper, οὐσὶα dicitur, unius litterae mutato ordine propter sonum et compendium decoremque sermonis. Ergo οὐσὶα, quod semper sit Deus, significat: ingeniti autem, ut tu vis, vel geniti appellatio quomodo sit, declarat, hoc est, quod non ex alio sit Pater, nec ex se Filius. Species hic videtur esse diversa. Species utique disin creaturis ostendam diversam speciem, diversa initia in plerisque, et
Abbreviated transcription (Latin):
diaboli. sic̃ de iude is scͥptura tes¬
tat᷑ & qͦd inusu ẽ. & fetꝰ pecudis.
&. pulli colu̾barũ & ido in appellaci¬
one filioꝵ. nͣ ẽ ex pressio significata
naturȩ. At uͦ si naturã designare
desidero. aut hominẽ nuncupabo.
aut ȩquũ nominabo. aut auẽ dic̃ã.
ut natura possit intelligi. Ita gͦ sina¬
turã cupio designare diuinã: deum
uerũ debeo nominare.Cũ aũ fili¬
ũ dico: generatũ significo. Cũ pa¬
trẽ qͦq dico: generasse dec laro. N
gͦ hinc naturȩ discrecionẽ facias:
cũ sit hoc significatoriũ generan¬
tis & geniti . Significatoria aĩr hu¬
iꝰmodi exprimunt substanciȩ qua¬
litatẽ. Multi enĩ ut dixi filii: sed
ut pͥncipatꝰ. &. potestates: throni
& dominaciones. Uisibiles. ut sol
luna. stellȩ. homo. t̃ra. Eigo diuer¬
se species. & diuerse creaturarum
sub stanciȩ st̃. Itaq si uelis. ꝓprie¬
tatẽ nature alicuiꝰ expͥmere. aut
solẽ. aut lunã nominabis. aut stel¬

Expanded text:
testatur : et quod in usu est, et foetus pecudis, et pulli columbarum. Et ideo in appellatione filiorum non est expressio significata naturae. At vero si naturam designare desidero, aut hominem nuncupabo, aut equum nominabo, aut avem dicam, ut natura possit intelligi. 98. Ita ergo si naturam cupio designare divinam, Deum verum debeo nominare. Cum autem Filium dico, generatum significo: cum Patrem quoque dico, generasse declaro. Non ergo hinc naturae discretionem facias, cum sit hoc significatorium generantis et geniti: significatoria autem hujusmodi exprimunt substantiae qualitatem; multi enim, ut dixi, filii, sed ut Principatus et Potestates, Throni et Dominationes: visibiles, ut sol, luna, stellae, homo, terra. Ergo diversae species, et diversae creaturarum substantiae sunt. Itaque si velis proprietatem creaturae alicujus exprimere, aut solem, aut lunam nominabis, aut stel
Abbreviated transcription (Latin):
nitũ s creatũ filiũ. Quo auctore:
c̃tra apłica scͥpta c̃tendant᷑ Conten¬
dant tam̃: si mͦ arrii se discipłos
ẽẽ fateant᷑. Nã qͦmͦ negant magi
hoc dicunt. qͦd arrius. iustuis ego
debeo dicere: qͦd apłs dix̃. Patrẽ
enĩ dix̃: ñ ingenitũ nominauit.
Filiũ dix̃.s. genitũ filiũ hr̃. Q uod
legi ñ nego. immo libent᷑ usurpo.
qͦd ñ legi usurpare ñ debeo. Seq̃ ta¬
m̃ qͦd in dialect ira ñ faceremꝰ u¬
surpent: si non. ne forte dicant
qͥa genitũ ñ legimꝰ patrẽ sic̃ filiũ
iqdo ingenitũ estimare de bemꝰ. In
telligit᷑ hoc gͦ. ñ lłgit᷑. Sed si intel

Expanded text:
nitum et creatum Filium. En quo auctore nitum et creatum Filium. En quo auctore contra apostolica scripta contendant: contendant tamen, si modo se Arii discipulos esse fateantur. Nam quomodo negant magishoc dicunt, quod Arius: justius ego debeo dicere, quod Apostolus dixit . Patrem enim dixit, non ingenitum nominavit: Filium dixit, et genitum Filium dixit. Quod legi, non nego; immo libenter usurpo: quod non legi, usurpare non debeo. Sed tamen, quod in dialectica non faceremus, usurpent; si non et forte dicant quia genitum non legimus Patrem sicut Filium, ideo ingenitum aestimare debemus. 93. Intelligitur hoc, ergo non l
Abbreviated transcription (Latin):
Nunc illi adserant: ubi ingenitũ
patrẽ legerint. Sed si dialecticoꝵ
more concedis: ibi id postulant.
ut qͦd lectũ ñ sit ꝓ lecto usur¬
pent. Produnt se ẽtencionis stu¬
dio differre. ñ cognicionẽ quȩ¬
rere ueritatis. Nãq in ipsa dia¬
lectica. si ñ concedat᷑ qͦd c̃cedi si¬
bi postulant. qͥ aditũ c̾tencionis
inuenire desid̾ant: pͥncipiũ inue¬
nireñ quȩ unt disputandi & hoc
ibi ubi c̃tencio ẽ. magis de dis¬
putacionis arguciis: quã de ex¬
amine ueritatis. Hec ẽ enĩ dia¬
lecticor. gła. si uideant᷑ expug¬
nare uerbis. & refellere ueri¬
tate Contra difmicio fidei est.
ut ueritas. ñ uerba pendant᷑.
Deniq uerba phylosophoꝵ:
excludit simplex ueritas pis
ubi si ñ donauero eis uerbũ in¬
geniti: assere ionis pͥncipiũ in¬
uenire ñ possint. Ubi gͦ legerint: de¬
monstrent. Exciderant animo: nc̃
redeo in memoriã. Lectũ ẽ inqͥunt.
Nã arrius dix̃. ingenitũ patre. e ge¬

Expanded text:
Nunc illi asserant ubi ingenitum Patrem legerint. Sed si dialectico more concedi sibi id postulant, ut quod lectum non sit pro lecto usurpent, produnt se contentionis studio differri, non cognitionem quaerere veritatis. Namque in ipsa dialectica si non concedatur, quod concedi sibi postulant, quo aditum contentionis invenire desiderant, principium invenire nequeunt disputandi. Et hoc ibi, ubi contentio est magis de disputationis argutiis, quam de examine veritatis. Haec est enim dialecticorum gloria, si videantur expugnare verbis et refellere veritatem: et contra definitio fidei est, ut veritas, non verba pendantur. Denique verba philosophorum excludit simplex veritas piscubi si non donavero eis verbum ingeniti, assertionis principium invenire non possunt? Ubi ergo legerint, demonstrent. 91. Exciderat animo: nunc redeo in memoriam. Lectum est, inquiunt; nam Arius dixit ingenitum Patrem, et ge
Abbreviated transcription (Latin):
& una natura ẽ uulturũ similit᷑
& ceteroꝵ. scd̃m genꝰ suũ uolatihũ.
Quẽ admodũ aũ ceꝑint ẽe uolat¬
lia. tresspecies reppimꝰ & ortus
cor: causas legimꝰ ẽẽ diuersas. Scͥp¬
tũ ẽ enĩ dixisse dm. Pro ducant a¬
quȩ reptilia animarũ uiuenciũ.
& uolatilia uolancĩ. eł paulo post.
cũ paradysũ fecisset & posuisset
in eo hominẽ: scͥptũ ẽ qͥa figurauit
đs de t̃ra bestias agri& uolatilia
cȩli. Significant᷑ gͦ uolatilia hoc lo¬
co: figurata de t̾ra. Supra qͦq le¬
gisti: q. dix̃ ds auibꝰ. Crescite &
multiplicamins utq ex coitu
maris .& feminȩ. generacionis in¬
crem̃ta ꝓficiens. Itaq aduertimꝰ
so mͦ cȩpisse alia de aquis. alia de
tͣra. alia de maris & femine gene¬
racione & unius tam̃ hec eẽ natu¬
re. dissimilitudinẽq substancie
ñ habere. Quid uͦ tã unius nature.¬

Expanded text:
tura est, vulturum similiter, et caeterorum secundum genus suum volatilium. Quemadmodum autem coeperint esse volatilia, tres species reperimus, et ortus eorum causas legimus esse diversas. 726 Scriptum est enim dixisse Deum: Producant aquae repentia animarum viventium. et volatilia volantium . Et paulo post, cum paradisum fecisset Deus, et posuisset in eo hominem, scriptum est, quia figuravit Deus de terra bestias agri, et volatilia coeli . Significantur ergo volatilia hoc loco figurata de terra. Supra quoque legisti quia dixit Deus avibus: Crescite et multiplicamini ; utique ex coitu maris et feminae generationis incrementa praecipiens. Itaque advertimus so modo esse coepisse: alia de aquis, alia de terra, alia de maris et feminae generatione; et unius tamen haec esse naturae, dissimilitudinemque substantiae non habere.
Abbreviated transcription (Latin):
c̃sortes nature: s etiã alibi paulus
scͥpsit: s tunc qͥde ignorantes đm
his qͥ natura ñ st̃ dii seruistis. Ideo
etiã &. ingrecis codicibꝰ imuenimꝰ
entꝰ. s etiã patri : Si enĩ negat᷑ na¬
tura deͥs ee̾. ergo ꝑ gram ẽ ut ho¬
mines. aut certe falso credit᷑. ut
de mones: quor. simulachra dei ap¬
pellacione donant᷑. Sed apostolita
auetoritatẽ sequam᷑ ut dicamꝰ¬
insimulachris naturã nͣ ee̾ diuinã
Si gͦ in simulachris nͣ ẽ. ñ est in de¬
moniis suꝑ est ut in deo diuma
patre deo dici. qͦd natura sit deus.
accipiant nc̃ qͦd eadẽ dei patris
sit natura quȩ filii est: eadẽ sit
&. spu sc̃i: ne forte idem dicant:
naturã qͥdẽ legimꝰ ẽẽ diuina:. na

Expanded text:
consortes naturae? Sed etiam alibi Paulus consortes naturae? Sed etiam alibi Paulus scripsit: Sed tunc quidem ignorantes Deum, his qui natura non sunt dii, servistis . Ita enim et in Graecis codicentur, sed etiam Patri? Si enim negatur natura Deus esse, ergo per gratiam est, ut homines: aut certe falso creditur, ut daemones, quorum simulacra Dei appellatione donantur. Sed Apostolicam auctoritatem sequamin simulacris naturam non esse divinam. Si ergo in simulacris non est, non est in daemoniis: superest ut in Deo divina Patre dici quod natura sit Deus; accipiant nunc quod eadem Dei Patris sit natura quae Filii est, eadem sit et Spiritus sancti; ne forte itidem dicant: Naturam quidem legimus esse divinam, na
Abbreviated transcription (Latin):
racio nͣ potestatis ẽ.s nature: aduer¬
sus illã qͥdẽ quȩstionẽ uocẽ sibi ar¬
bitrant᷑ adclusã. s tͣgi uersacione
dãpnabili in eode loco uestigiũ
uertunt. ut putent mutacionẽ
fieri questionis: mutac ione sermo¬
nis dicentes. e uomͦ possunt inge¬
nitꝰ & genitꝰ eẽ unius nature. atq
substanciȩ : Ergo ut respondeam
clemͣtissime imꝑator. ꝑ te mͥ ꝓpo¬
site questioni: primũ omniu᷑ inge¬
nitũ inscͥpturis diuinis. nusquã
inuenio ñ legi. nͣ audiui. Cuiꝰ igt᷑
mutabilitatis st̃ homines istiusmo¬
di:ut nos dicant ea usurpare quȩ
ñ st̾ scripta. cũ ea quȩ st̃ scripta
dicamꝰ: & ipsi obiciant. qͦd scrip¬
tũ ñ sit :. Nonne ipsi sibi aduersan¬
t᷑. & auctoritate calumpnie suȩ
cũ utiq filiũ dei patris ee̾ splen¬
dorẽ głe & caracter substaneiȩ eiꝰ.
scͥptura test at᷑. & multos alios de
diuina dixisses substancia. in aho
libro plenissime ostenderimus.

Expanded text:
 naturae: adversus illam quidem quaestionem vocem sibi arbitrantur occlusam: sed tergiversatione damnabili in eodem loco vestigium vertunt; ut putent mutationem fieri quaestionis, mutatione sermonis, dicentes: Quomodo possunt ingenitus et genitus esse unius naturae atque substantiae? 80. Ergo ut respondeam, clementissime Imperator, per te mihi propositae quaestioni; primum omnium ingenitum in Scripturis divinis nusquam invenio: non legi, non audivi. Cujus igitur mutabilitatis sunt homines istiusmodi, ut nos dicant ea usurpare, quae non sunt scripta; cum ea quae sunt scripta, dicamus: et ipsi objiciant quod scriptum non sit? Nonne ipsi sibi adversantur, et auctoritatem calumniae suae um utique Filium Dei Patris esse splendorem gloriae, et characterem substantiae ejus Scriptura testetur , et multos alios de divina dixisse substantia in alio libro plenissime ostenderimus .
Abbreviated transcription (Latin):
erat fuisse substanciȩ.: ipsi quod
nobis obiciunt ineptiã uanȩ as¬
sercionis incurrunt: ut diui¬
dant xꝑm. Itaq quartũ incre¬
atũ inqͦd adoremꝰ inducunt. cũ
sola in creata sit diuinitas trini¬
qͥ asoluere ñ querimꝰ. Nã eũ dudum
audierint qͥdã dicentibꝰ nobis filiũ
dei qͥ generatꝰ sit patri. qͥ gene rauit
inȩqualẽ eẽ̾ ñ posse: Quaus illege

Expanded text:
erat, fuisse substantiae, ipsi quod nobis objiciunt ineptiis vanae assertionis incurrunt, ut dividant Christum. Itaque quartum increatum, quod adoremus, inducunt, cum sola increata sit divinitas Triniquod solvere nequiremus. Nam cum dudum audierint quidam, dicentibus nobis, Filium Dei, qui generatus sit, Patri qui generavit, inaequalem esse non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
& crescebat. & implebat᷑ sapienei¬
a: & gr̃a dei erat cũ illo.es. puer
nr̃e nom̃ etatis ẽ. Nec ẽfortari uitꝰ
poterat dei. nec crescere ds neo
altitudo sapienciȩ dei. nec pleni¬
tudo diumitatis impleri. Que
g implebat᷑ erat ñ dei .s nostra
sapiencia: Na qͦmͦ implebat᷑. qͥ ut
nescie bat aut matrẽ. Scriptũ ẽ
enĩ. Priusquã sciat puer patrem
aut matrẽ: accipiet uirtutẽ da¬
masci & spolia samariȩ. Sapienci¬
ã eñĩ dei: futura & occulta ñ fal¬
lunt. Expers aũ agnicionis infan¬
cia ꝑ humanã utiq impruden¬
ciã qͦs adhuc ñ didieit ignorat:
s uerendũ ẽ inquã. nͥ duos pͥncipa¬

Expanded text:
implebatur sapientia; et gratia Dei erat cum illo . Et puer, nostrae nomen aetatis est: nec confortari virtus poterat Dei, nec crescere Deus, nec altitudo sapientiae Dei, nec plenitudo divinitatis impleri. Quae igitur implebatur, erat non Dei, sed nostra sapientia. Nam quomodo implebatur, qui ut nesciebat aut matrem? Scriptum est enim: Priusquam sciat puer patrem aut matrem, accipiet virtutem Damasci et spolia Samariae . Sapientiam enim Dei futura et occulta non fallunt: expers autem agnitionis infantia, per humanam utique imprudentiam, quod adhuc non didicit, ignorat. 75. Sed verendum e
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ. qͥa anima racionabilẽ .&. in¬
tellectꝰ nr̃i suscepit capacẽ. diun¬
dimꝰ eũ : Non enĩ ipse ds uerbũ
ꝓ anima racionabili & intellectꝰ
capaci. in carne sua fuit : Sed ani¬
mã racionabilẽ & intellectꝰ ca¬
pacẽ. & ipsã humanã. & eiꝰdẽ sub¬
stanciȩ cuiꝰ nre st̾ animȩ & car
ne nr̃ȩ similẽ. eiꝰdẽq ciuiꝰ caro est
nr̃e substanciȩ. suscipiens d̾s uerbũ.
ꝑfectꝰ etiã homo fuit. sine ulla ta¬
m̃ labe peccati: qͥa peccatũ ipse ñ
fecit. s ꝓ nobis peccatũ factꝰ eͣ. ut
nos essemꝰ iusticia dei in ipso. Caro
ne te trada uidear inducere. Nos
enĩ uere solã qͥ hoc asserimꝰ: co¬
limiꝰ trinitatẽ Non enĩ x ꝑindi
uido. cũ carnis eiꝰ diuinitatisq
distingo substanciã. s unũ xꝑm
cũ patre & sꝑu dei predico. &. il¬
los magis qͥ carne̾ xꝑi unius cũ
diuinitatẽ eiꝰ dicunt eẽ substan¬
ciȩ: tetrada inducere demonstra¬
bo. Non enĩ qͦd eiꝰdẽ substanciȩ

Expanded text:
cimus quia animam rationabilem et intellectus nostri suscepit capacem, dividimus eum ? 76. Non enim ipse Deus Verbum pro anima rationabili et intellectus capaci in carne sua fuit, sed animam rationabilem et intellectus capacem, et ipsam humanam, et ejusdem substantiae, cujus nostrae 721 similem, ejusdemque cujus caro est nostra substantiae, suscipiens Deus Verbum, perfectus etiam homo fuit, sine ulla tamen labe peccati; quia peccatum ipse non fecit, sed pro nobis peccatum factus est; ut nos essemus justitia Dei in ipso . Carone tetrada videar inducere, nos enim vere solam, qui hoc asserimus, colimus Trinitatem. Non enim Christum divido, cum carnis ejus divinitatisque distinguo substantiam; scum Patre et Spiritu Dei praedico, et illos magis qui carnem Christi unius cum divinitate ejus dicunt esse substantiae, tetrada inducere demonstrabo. Non enim quod ejusdem substantiae
Abbreviated transcription (Latin):
& sꝑs sc̃s maior sit filio : Culta pos¬
sunt .&. innumera exempla sub¬
petere: ut de eo qͦd ingenitũ ñ sit
dicat᷑ ingenitũ. Nã & mundum
pleriq ingenitũ ee̾ dixert̃. & ma¬
teriã rerũ omniũ quã grȩci y¬
len dicunt: qͦsi siluã materialẽ
ingenitũ eẽ me morart. Uident
gͥ in hoc uerbo prȩrogatiuã quan¬
dã potestatis eẽ: ñ forte hoc uer
bo sibi honorare d̾m uident᷑ qͦd
phylosophi mundũ putauert et
qͥonandũ. Nũqͥd gͦ sic ingenitꝰ pa¬
t̃. sic̃ mund ᷑: absit. Aut hic solus
đm decet sermo: cũ ds ultra ser¬
monũ omniũ sit ambitũ ͦ Nic hil
gͥ p̃ciosũ deo in eo sermone qͥcõ¬
munis possit eẽ cũ ceteris s ta¬
m̃ quẽ admodũ uultis. inȩstimabi¬
lis sit huiꝰ prȩrogatiua sermonis.
quȩ ñ auctoritate aliqua desig¬
nat᷑: s ur̃o estimat᷑ arbitrio: Quo
gͥ hoc ꝓficit. ut ex uerbo uelitis
facere int̾ patrẽ & filiũ. distanci¬
ã nature: distanciã potestatis. In¬

Expanded text:
tus sanctus major est Filio? 94. Multa possunt et innumera exempla suppetere, ut de eo quod genitum non sit, dicatur ingenitum. Nam et mundum plerique ingenitum esse dixerunt, et materiam rerum omnium, quam Graeci hylen dicunt, quasi silvam materialem, ingenitam esse memorarunt. Vident igitur in hoc verbo praerogativam quamdam potebo sibi honorare Deum videntur, quo philosophi mundum putaverunt esse donandum. Numquid ergo sic ingenitus Pater, sicut mundus? Absit. Aut hic solus Deum decet sermo, cum Deus ultra sermonum omnium sit ambitum. Nihil igitur pretiosum Deo in eo sermone, qui communis possit esse cum caeteris. 95. Sed tamen quemadmodum vultis, inaestimabilis sit hujus praerogativa sermonis, quae non auctoritate aliqua designatur, sed vestro aestimatur arbitrio. Quo igitur hoc proficit, ut ex verbo velitis facere inter Patrem et Filium distantiam naturae, distantiam potestatis? In
Abbreviated transcription (Latin):
s corporisẽ. Ergo si ꝓficiebat ȩta¬
te hominis: ꝓficiebat sapiencia
hominis Sapiencia aũ sensu. ꝓficit
qͥa a sensu sapiencia. Iħs aũ ꝓfici¬
ebat: etate & sapiencia. Quis sen¬
sus ꝓficiebat: Si humanꝰ. ergo ip
se susceptꝰ ẽ: ũ diuinꝰ. gͦ mutabilis ꝑ
ꝑfectũ. Quod enĩ ꝓficit. utiq mu¬
tat᷑ in melius. s qͦd diuinũ ẽ. ñ min

Expanded text:
ris est. Ergo si proficiebat aetate hominis, proficiebat sapientia hominis: sapientia autem sensu proficit, quia a sensu sapientia. Jesus autem proficiebat aetate et sapientia. Quis sensus proficiebat? Si humanus, ergo et ipse susceptus est: si divinus, ergo mutabilis per profectum. Quod enim proficit, utique mutatur in
Abbreviated transcription (Latin):
factũ e̾e̾ uerbũ arbitrati st̾: ñ ip¬
sũ eẽ dei uerbũ. Sed de nullo pro¬
pħarũ dictũ ẽ. qͥa uerbũ caro fac¬
tũ ẽ. nullꝰ ꝓpħarũ abstulit pecca¬
ta mundi. De nullo alio dictũ est:
hic est filius meus dilectꝰ in qͦ michi
cõplacui. De nullo ꝓpħarũ legimꝰ.
qͦd sit dñs maiestatis: qͦd de xꝑo a¬

Expanded text:
factum esse Verbum arbitrati sunt, non ipsum esse Dei Verbum. Sed de nullo prophetarum dictum est quia Verbum caro factum est. Nullus prophetarum abstulit peccata mundi. De nullo alio dictum est: Hic est Filius meus dilectus in quo complacui . De nullo prophetarum legimus quod sit Dominus majestatis, quod de
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽ suscept̾a an qͣmetꝰ ẽ ñ sensu
xps laberet᷑ humano. Picunt qͥppe
qͥa concupiscene ia carnis legi
mentis repugnet: s qͥ hoc ait. tan¬
tũ ab est ut. rꝑm putauerit lege
carnis inpeceat uincula fuisse
deducendũ: ut ipse in estu positꝰ
fragilitatis humanȩ. ꝑ xpm sibi

Expanded text:
n esse susceptam; an quia metus est ne sensu Christus laberetur humano? Dicunt quippe quia concupiscentia carnis legi mentis repugnet . Sed qui hoc ait, tantum abest ut Christum putaverit lege carnis in peccati vincula fuisse deducendum; ut ipse in aestu positus fragilitatis humanae, per Chri
Abbreviated transcription (Latin):
ex parte. s totꝰ resurgit. Desinant gͦ
isti misericordes timere. ne xꝑs car¬
nẽ suã uel animã ꝑfectã. sensumq
hominis ñ potuerit gubernare. qui
et iã illũ asinȩ pullũ quẽ ante nemo
sederat. gubernauit. Qui plantauit
aurẽ ñ audiet: qͥ alios regebat. se re¬
gere ipse ñ poterat:. Qui peccatũ do¬
nabat: peccatũ ipse faciebat: Desi¬
nant nimiũ solliciti isti. tãquã pe¬
dagogi.xꝑi uereri. ne etiã in ip¬
so concupisce neia carnis. lege men¬
tis obpresserit. quȩ ñ obpressit in
paulo. s tantũmꝰ repugnauit ath¬
leta.xꝑi uictorias mentis nume¬
rat suȩ: hi trepidant ne caro titu¬
bauerit in dño. q̃ uicit in seruuloᷤ
Non uult ꝓse timere nosxꝑs ñ
eit: filie ihrłm nolite flere suꝑme
uos ipsas flete & istis dicit: nolite
mͥ timere: uobis timete. An ñ audi¬
stis. dicentẽ dauid. dñs in lumina¬
çio mea. & salus mea: quẽ gmeboᷤ

Expanded text:
ex parte, sed totus resurgit. 69. Desinant ergo ex parte, sed totus resurgit. 69. Desinant ergo isti misericordes timere, ne Christus carnem suam, vel animam perfectam sensumque hominis non potuerit gubernare, qui etiam illum asinae pullum, quem ante nemo sederat , gubernavit. Qui plantavit aurem, non audiet ? Qui alios regebat, se regere ipse non poterat? Qui peccata donabat, peccatum ipse faciebat? Desinant nimium solliciti isti, tamquam paedagogi Christi, vereri ne etiam in ipso concupiscentia carnis legem mentis oppresserit, quae non oppressit in Paulo, sed tantummodo repugnavit . Athleta Christi victorias mentis numerat suae. hi trepidant ne caro titubaverit in Domino, quae vicit in servulo? 70. Non vult pro se timere nos Christcit: Filiae Hierusalem, nolite me flere, vos ipsas flete . Et istis dicit: Nolite mihi timere, vobis timete. An non audistis dicentem David: Dominus illuminatio mea et salus mea, quem timebo?
Abbreviated transcription (Latin):
eret ueritatẽ. Se q de hoc aubient. ꝓ¬
phetico euangelio. cũ hoc refutare
ñ possunt. de animȩ ꝓprietate dictũ.
cũ de morte dñi &. resurrectione sit
dictũ. Deniq addidit. Nemo tollit
co. Non emi uerbũ ipsũ dei uiuum
in sua carne. ad nr̃e animȩ uicẽ fae¬
tũ ẽ. s sic̃ carnẽ nr̃am ita & anim̃a
nrãm ꝑfectã naturȩ humane assump¬
cione suscepit. Assumpsit inquã a¬
nimã. ut in carnacionis suȩ benedi¬
ceret sacram̃to suscepto: suscepit
affectũ meũ. ut emendaret. Quid
aũ opꝰ fuit carnẽ susciꝑe sine anima.
cũ utiq insensibil is caro. & mracio¬
nabilis anima. nec peccato sit obno¬
xia: nec digna p̃mio: Illud gͦ ꝓ no¬
bis suscepit: qͦd in nobis amplius ꝑi¬
clitabat᷑. Quid aũ m ꝓdest: si totũ
meꝰ redemit: Sẽtotũ me redemit qͥ
ait: michi indignamini qͥ totũ ho¬
minẽ sanũ feci insabbato : Iotũ re
demit: qͥa inuirũ ꝑfectũ fidelis ñ

Expanded text:
eret veritatem. 67. Sed de hoc dubitent preret veritatem. 67. Sed de hoc dubitent prophetico, evangelicum hoc refutare non possunt de animae proprietate dictum; cum de morte Domini et resurrectione sit dictum; denique addit: Nemo tollit co; non enim Verbum ipsum Dei vivum in sua carne ad nostrae animae vicem factum est: sed sicut carnem nostram, ita et animam nostram perfectam naturae humanae assumptione suscepit. Assumpsit, 719 inquam, animam, ut incarnationis suae benediceret sacramento; suscepit affectum meum, ut emendaret. 68. Quid autem opus fuit carnem suscipere sine anima; cum utique insensibilis caro, et irrationabilis anima nec peccato sit obnoxia, nec digna praemio? Illud ergo pro nobis suscepit, quod in nobis amplius periclitabatur. Quid autem mihi prodest, si totum me non redemit? Sed totum me redemit, qui ait: Mihi indignamini, qui totum hominem sanum feci in sabbato ? Totum me redemit, quia in virum perfectum fidelis non
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑm dñm nr̃m. Qui gͦ al ios a car¬
nis lubrico ułndicabat: nũqͥd formi¬
dare poterat: ne etiã ipse domina
midabat in lecebras. Ergo & carnis
suscepcionẽ declinare debuerat: ne
adlubricũ traheret᷑ erroris. Sed qͦ¬
mͦ lubricũ poterit timere peccat.
qͥ peccatũ remissirꝰ aduenerat: ẽẜidõ
cũ susceꝑat carnẽ hominis. cͣsequens
ẽ ut ꝑfectionẽ in carnis plenitudi
ꝑfectã. humana. racionabilẽ. assump¬
sit:atq suscepit. Nã qͥs potest nega¬
re qͦd susceꝑit animã: cũ ipse dicat.
animã meã pono ꝓ ouibꝰ meis. & ite¬
rũ. ꝓpterea me pat̾ diligit. qͥa ego
pono animã meã. ut iterũ sumã il¬
lã : Non ꝑ parabolã hoc đr. nec per¬
functora significacione. in qua ali¬
ud dr & aliud intelligit᷑. sic̃ illud
neomenias &. sabbata ur̃a odit ani¬
ma mea: licet etiã illud ad xꝑi ani¬
mã possit referri quȩ ido posita ẽ
ut aboleret iudaicȩ suꝑsticionis
eribrẽ: & unius sacrificii institu¬

Expanded text:
m nostrum . Qui ergo alios a carnis lubrico vindicabat, numquid formidare poterat, ne etiam ipse dominatmidabat, illecebras. Ergo et carnis susceptionem declinare debuerat; ne ad lubricum traheretur erroris. Sed quomodo lubricum poterat timere peccati, qui peccatum remissurus advenerat? Et ideo cum susceperit carneplenitudinperfectam, rationabilem, humanam assumpsit atque suscepit. 66. Nam quis potest negare quod susceperit animam, cum ipse dicat: Animam meam pono pro ovibus meis? Et iterum: Propterea me Pater diligit, quia ego pono animam meam, ut iterum sumam illam . Non per parabolam hoc dicitur, nec perfunctoria significatione, in qua aliud dicitur, et aliud intelligitur, sicut illud: Neomenias et sabbata vestra odit anima mea : licet etiam illud ad Christi animam possit referri, quae ideo posita est, ut aboleret Judaicae superstitionis errorem, et unius sacrificii institu
Abbreviated transcription (Latin):
spu. suꝑ omne pͥncipiũ ait. In pͥn¬
cipio erat uerbũ: hoc ẽ. remaneat
cȩlũ ñdũ eñĩ erat quando in prin¬
cipio erat uerbũ Nã & si cȩlum
habet pͥncipiũ: ds ñ habet. Deniq
in pͥncipio d̾s fecit celũ & terram
Aliud ẽ fecit: aliud ẽ erat. Quod
fit. incipit: qͦd erat. pͥncipiũ ñac¬
cepit. s prȩuenit. Remaneant
ȩtiã tẽpora: qͥa post cȩlũ tempora.
Remaneant etiã angeli & archan¬
geli. eẜ. si pͥncipiũ eor ñ inuenio:
erat tam̃ quando ñerant. Non e¬
rant eñĩ: qͥ aliqͥndo cȩpert̃.Si gͦ
pͥncipiũ eoꝵ inuenire ñ possũ.
qͦs certũ ẽ habere principium:¬

Expanded text:
super omne principium, ait: In principio erat Verbum, hoc est, remaneat coelum; nondum enim erat, quando in principio erat Verbum. Nam etsi coelum habet principium. Deus non habet. Denique in principio fecit Deus coelum et terram . Aliud est, fecit: aliud est, erat. Quod fit, incipit: quod erat, principium non accipit, sed praevenit. Remaneant etiam tempora, quia post coelum tempora. Remaneant etiam angeli et archangeli. Et si principium eorum non invenio, erat tamen quando non erant. Non erant enim, qui aliquando coeperunt. Si ergo principium eorum invenire non possum, quos certum est habere principium
Abbreviated transcription (Latin):
Sed uereor ne hȩc ipsa aliqͥbꝰ aut
suꝑflua. aut. ꝓlixa uideant᷑ For¬
tassis enĩ dicat aliqͥs Nonne de pa¬
tris & filii diuinitate. qͥnq illis
qͦs scripsisti libris. conclusorẽ te ee̾
ꝓmiseras : Sed qͥd faciã cũ cotidi¬
e nouas seminant quȩstiones: ñ
poterit sponsio. s astringit obiecho.
Nã quẽ admodũ potest finis ee̾ res¬
ponsi. si modꝰ nullus obiecti sit:
E tamͣ de patris & filii diuinita¬
te c̃sũmaturꝰ responsionẽ: insupio¬
ribꝰ me spoponderã. Hoc auͣ libro qͥe
in carnacionis dñice sac ramentu
plenior sic̃ debuit facta digestio
ẽ. Nã cũ illud qͦd ait dñs. tristisẽ
anima mea usq ad mort̾ẽ. & infra.
pat̾ mi si possibile ẽ. transfer ame

Expanded text:
sed vereor ne haec ipsa aliquibus aut superflua aut prolixa videantur. Fortassis enim dicat aliquis: Nonne de Patris et Filii divinitate quinque illis, quos scripsisti, libris conclusurum te esse promiseras? Sed quid faciam, cum quotidie novas seminent quaestiones? Non praeterit sponsio, sed astringit objectio. Nam quemadmodum potest finis esse responsi, si modus nullus objecti sit? 63. Et tamen de Patris et Filii divinitate consummaturum responsionem in superioribus me spoponderam: hoc autem libro de incarnationis 718 Dominicae sacramento plenior, sicut debuit, facta digestio est. Nam cum illud quod ait Dominus: Tristis est anima mea usque ad mortem ; et infra: Pater meus, si possibil
Abbreviated transcription (Latin):
sercionẽ. qͥ ait: Ego & pat̾ unũ
sumꝰ. Unius gͦ substanciȩ pater
cũ treno corpore prȩdicatur.
& adhuc indignamini arria¬
nis. qͥa hi dicunt filiũ dei cre¬
aturã eẽ: cũ ipsi dicatis patrẽ
unius eũ creaturis ee̾ substan¬
ciȩ. eluid aũ aliud agitis ista di¬
cendo: nͥ ut aut limũ adȩ ter¬
rãq nram̃ diuine substanciȩ
cõparetis: aut certe duunitatẽ int¬
renȩ corruptȩ le inuiriã transfera¬
tis: Dicendo enĩ qͦd uerbũ caro &
ossa factũ ẽ: int̾rã utiq dicitis eẽ
c̃uersũ. qm̃ caro & ossa de t̃ris st̃.

Expanded text:
ionem, qui ait: Ego et Pater unum sumus . Unius ergo substantiae Pater cum terreno corpore praedicatur. Et adhuc indignamini in Arianis, quia hi dicunt Filium Dei creaturam esse; cum ipsi dicatis Patrem unius cum creaturis esse substantiae? 58. Quid autem aliud agitis ista dicendo, nisi ut aut limum Adae, terramque nostram divinae substantiae comparetis, aut certe divinitatem in terrenae corruptelae injuriam transferatis. Dicendo enim quod Verbum caro et ossa factum est, in terram utique dicitis esse conversum; quoniam caro et ossa de
Abbreviated transcription (Latin):
naturã mutatꝰ ẽ carnis. s inmu¬
tabilis etiã in ipsa mutabili ẽ¬
dicionis humanȩ qualitate ꝑ¬
mansit. Didicistis gͥ: qͥa socrifici¬
ũ de nr̃o obtulit:. Nã quȩ erat
causa incarnacionis: nͥ ut caro
quȩ peccauerat ꝑ se. redimeret᷑
Quod peccauerat gͥ. hoc redep¬
tũ ẽ. Non ẽ gͦ immolata diuini¬
tas uerbi. qͥa ñ peccauerat diui¬
nitas uerb & ideo ñ est uerbi
natura. incarnis conuersa na¬
turã: qͥa inmunis peccati diuni¬
tas. ꝓ peccato qͦd ñ fecerat. se ñ
aebebat offerre. Hoc eñi in seob
ante ñ habuit: Nongͥ diuinita¬
tis suȩ diuinitatẽ induit. inquo
erat plenitudo diuinitatis etͣ¬
ne s carnẽ assumpsit. ut spoliũ
carnis exuerit: atq insemet ip¬
so & manubias diaboli crucifi¬
geret: & trophea uirtutis erige¬
ret. Ergo sicato omniũ & inxpo
subiacuit in iuriȩ: qͦmͦ unius illã
cũ diuinitate dicitis eẽ.substan
habet naturã: cur unius sub¬
stanciȩ adserat᷑ uerbũ atq an¬

Expanded text:
naturam mutatus est carnis, sed immutabilis etiam in ipsa mutabili conditionis humanae qualitate permansit. 56. Didicistis igitur quia sacrificium de nostro obtulit. Nam quae erat causa incarnationis, nisi ut caro quae peccaverat per se redimeretur? Quod peccaverat igitur, hoc redemptum est. Non est ergo immolata divinitas Verbi, quia non peccaverat divinitas Verbi: et ideo non est Verbi natura in carnis conversa naturam; quia immunis peccati divinitas pro peccato, quod non fecerat, se non debebat offerre. Hoc enim in se obante non habuit. Non igitur divinitatis suae divinitatem induit, in quo erat plenitudo divinitatis aeternae: sed carnem assumpsit, ut spolium carnis exueret, atque in semetipso et manubias diaboli crucifigeret, et trophaea virtutis erigeret. 57. Ergo si caro omnium et in Christo subjacuit injuriae, quomodo unius illam cum divinitate dicitis esse substanhabet naturam, cur unius substantiae asseratur Verbum atque an
Abbreviated transcription (Latin):
rã filiũ dicunt. Ergo qͥa pat̾ omnẽ
unde pͥncipiũ habens uel causã ex
qua sit & id̾o inqͥunt. alia talis
substancia ee̾ ñ potest. qͥa omnia
ex patre deo habent sub sistendi
causã unde ñ ee̾ ueri simile di¬
cunt. ut filius qͥa expatre ẽ. & ex
se causã ñ habet ut sit: s ex pa¬
tre similis sit patri. cũ pater ex
alio causã ñ habeat: filius aũ ut
ipsi alligant e̾ẽ ñ poterit. nͥ hoc
racio potestatis sit: ñ nature. Cũ
eñi dico genitũ: ñ ꝓprietatẽ natu¬
re. s significacionẽ generacionis
ex pressi. Hoc exempliseuldenei¬
oribꝰ apꝓbabo. Nã sigeneralit᷑ di¬
cã filiũ. nec addã cinꝰ. potest intel¬
ligi &. filius hominis. & filius ini

Expanded text:
cant. 96. Dicunt ergo quia Pater omnem unde principium habens vel causam, ex qua sit: et ideo, inquiunt, alia talis substantia esse non potest, quia omnia ex Patre Deo habent subsistendi causam. Unde non esse verisimile dicunt, ut Filius quia ex Patre est, et ex se causam non habeat ut sit, sed ex Patre, similis sit Patri: cum Pater ex alio causam non habeat, Filius autem, ut ipsi allegant, esse non potuerit, nisi hoc ratio potestatis sit, non naturae. Cum enim dico genitum, non proprietatem naturae, sed significationem generationis expressi; et hoc exemplis evidentioribus approbabo. Nam si generaliter dicam Filium, nec 725 addam cujus, potest intelligi et filius
Abbreviated transcription (Latin):
ũ: de suo premiũ. Multaq in eo¬
dẽ & scđm naturã inuenies. & ul¬
tra naturã. Scđ̾m c̃dicionẽ & eñĩ
corporis: inutero fuit. Natus est.
lactatꝰ ẽ: in p̃sepe ẽ collocatus.
s supra ẽdicionẽ uirgo concepit.
uirgo generauit.: ut crederes qͥa
qs erat. qͥ in nouabat naturã. & ho¬
mo erat qͥ scđ̾m naturã nascebat᷑
ex homine. Neq enĩ ut qͥd̃a int̾

Expanded text:
uo praemium est: multaque in eodem et secundum naturam invenies, et ultra naturam. Secundum conditionem etenim corporis in utero fuit, natus est, lactatus est, in praesepio est collocatus, sed supra conditionem Virgo concepit, Virgo generavit: ut crederes quia Deus erat, qui novabat naturam; et homo erat, qui secundum naturam nascebatur ex homine. 55. Neque enim, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ unius e̾e̾ nature. Quȩ tantũ
sacrilegiũ inferna uomuert. Iã to¬
lerabiliores st̾ arriani. quoꝵ ꝑ istosꝑ
fidiȩ robur adolescit. ut maiore con¬
tencione asserant patre & filiũ &
sym sc̃m. unius ñ ee̾ substanciȩ: qͥa
st diumitatẽ dñi & carnẽ. substan¬
ciȩ unius dicere tẽptauert̃. Neinde
cũ isti dicant. qͥa uerbũ in carnem.
infirmitatẽ diuinitatis quadã factã
diuinȩ naturȩ mutacione detorque¬
ant.Sunt etiã qͥ intantũ impietatis
ꝓdierunt: ut putent qͥa diuinitas
dñi circũcisa ẽ: & inꝑfecta. de ꝑfec¬
ta facta ẽ. & in ligno ñ caro. s illa o¬
pe ratrix omniũ substancia diuina.
in carnis specie coagulata pende¬
bat. Quis aũ nͣ orrescat᷑ qͥs audiat.
qͥa ñ ex maria uirgine. s ex diumna
substancia. passibilẽ sibi carnẽ fecerit.
dei uerbũ. quod asserendo eo ꝓla¬
bunt᷑. ut ñ ex tẽpore corpus dñi ee̾
susceptũ: s coȩt̃nũ dei uerbo semp

Expanded text:
naturae. Quae tantum sacrilegium inferna vomuerunt? Jam tolerabiliores sunt Ariani, quorum per istos perfidiae robur adolescit, ut majore contentione asserant Patrem, et Filium, sanctum unius non esse substantiae; quia isti divinitatem Domini et carnem substantiae unius dicere tentaverunt. Deinde cum isti dicant quia Verbum in carnem, infirmitatem divinitatis, quadam facta divinae naturae mutatione, detorqueant. 50. Sunt etiam qui in tantum impietatis prodierint, ut putent quia divinitas Domini circumcisa est, et imperfecta de perfecta facta est; et in ligno non caro, sed illa operatrix omnium substantia divina in carnis specie coagulata pendebat. Quis autem non horrescat? Quis audiat quia non ex Maria virgine, sed ex divina substantia passibilem sibi carnem fecerit Dei Verbum? Quod asserendo eo prolabuntur, ut non ex tempore corpus Domini esse susceptum, sed coaeternum Dei Verbo semper
Abbreviated transcription (Latin):
sit d̾s filiũ suũ factũ ex muliere
Eẜ adtimotheũ dix̃. Memor esto
iħm xꝑm resurrexisse a mortius.
ex semine dauid. Ergo ex nobis ac¬
cepit qͦd ꝓpriũ offerret ꝓ nobis.
ut nos redimeret ex mro & qͦd

Expanded text:
factum ex muliere . Et ad Timotheum dixit: Memor esto Jesum Christum resurrexisse a mortuis ex semine David . 54. Ergo ex nobis accepit, quod proprium offerret pro nobis, ut nos redimeret ex nostro: et
Abbreviated transcription (Latin):
.xillas dix̃ .&. uultũ. hoc ẽ humani
corporis porciones. Quod eñi caro
uerbi paciebat᷑. uel manensincar
utiq ꝓ corporis assumpcione refe
ẽ: nec ea corporis passione uerbi
natura mutata ẽ. Inueritate enim
niã ẽ resurrectio: & idem inuerrta¬
qͥdã dicunt in fantasmate passuse.
qͥa nec infantasinate suꝑmare am¬
bulauit: qͦd discipłi in euangelio
opinati eẽ ꝓdunt᷑ s excusant᷑ qͥa
iħs honorificatꝰ Nobis iã crucifi¬
rus ẽ xꝑs & resurrexit nobis iam
sps datꝰ ẽ. qͥ adsertor est ueritatis
ẜdiscipłi qdẽ aliqͦndo errauerus
ne nos postea errare possemꝰ Ergo
error illoꝵ: nobis ꝓficit. Quasi ho¬
mines errauert. quasi discipł cre
dẽpnare debemꝰ qͥ aduersa erro¬
ris linea. ñ unũ eundẽq filiumd
dicunt. s aliũ eẽ qͥ ex deo patie
natꝰ sit: aliũ qͥ sit generatꝰ ex uirgi¬
ne: cũ euangelista dicat. qͥa uerbũ
caro factũ ẽ: ut unũ dñm iħm. non
duos crederes: Non nulli etzã aliud

Expanded text:
xillas et vultum, hoc est, humani corporis portiones. Quod enim caro Verbi patiebatur vel manens in cautique pro corporis assumptione referest, nec ea corporis passione Verbi natura mutata est; in veritate enim nostra est resurrectio, et ideo in veritadam dicunt, in phantasmate passus est, quia nec in phantasmate super mare ambulavit, quod discipuli in Evangelio opinati esse produntur . Sed excusantur, quia:  honorificatus . Nobis jam crucifixus est Christus et resurrexit: nobis jam Spiritus datus est, qui assertor est veritatis. Et discipuli quidem aliquando erraverunt, ne nos postea errare possemus. Ergo illorum error nobis proficit. Quasi homines errarunt, quasi discipuli crdemnare debemus, qui adversa erroris linea non unum eumdemque Filium Dei dicunt: sed alium esse qui ex Deo Patre natus sit, alium qui sit generatus ex Virgine; cum Evangelista dicat quia Verbum caro factum est ; ut unum Dominum Jesum, non duos crederes. 48. Nonnulli etiam aliud
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ: Accepit eñĩ uirtutẽ &. peꝑit
filiũ. quẽ ex ipsa suscepit. Deniq
hoc etiã gabrihel ꝓprio sermone
declarat dicens.e. qͦd nascet᷑ ex te
scm uocabit᷑ dei filius. Ex te inꝗͥt.
ut scđm hominẽ qͦd ex ipsa nasce¬
retꝰ᷑ aduerteres: Ex se enĩ genera¬
uit masia: ut qͦd generaret᷑ ex ip¬
sa meo salua generacionis domini¬
cȩ prerogatiua corporis eẽt uera
natura Sed & paulus dicit predes¬
tinatũ eẽ in euangeliũ dei qͦd an¬
te inqͥt ꝓmiserat ꝑ ꝓphetas de fili

Expanded text:
 Accepit enim virtutem, et peperit Filium, quem ex se ipsa suscepit. 53. Denique hoc etiam Gabriel proprio sermone declarat dicens: Et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Dei Filius . Ex te, inquit, ut secundum hominem quod ex ipsa nasceretur, adverteres; ex se enim generavit Maria, ut quod generaretur ex ipsa, in eo salva generationis Dominicae praerogativa, corporis esset vera natura. Sed et Paulus dicit se praedestinatum esse in Evangelium Dei: Quod ante, inquit, promiserat per prophetas de Fili
Abbreviated transcription (Latin):
tũ: Non enĩ de carne petri. s de
fide dictũ ẽ. qͥa portȩ mortis ei ñ
prȩualebunt: s c̃fessio uicit in¬
fernũ. eẜ hec c̃fessio: ñ unã here¬
sem exclusit : Nã cũ ȩccła mul¬
tis tãꝗͣ bona nauis fluctibꝰ sepe
tundat᷑ aduersus om̃s hereses de¬
bet ualere. ȩccłe fundam̃tũ. Nies

Expanded text:
ntum: non enim de carne Petri, sed de fide dictum est, quia portae mortis ei non praevalebunt: sed confessio vicit infernum . Et haec confessio non unam haeresim exclusit; nam cum Ecclesia multis tamquam bona navis fluctibus saepe tundatur, adversus omnes haereses debet valere
Abbreviated transcription (Latin):
idͥo addidit: & ds erat uerbum.
Habet itaq qͦd pat᷑. qͥa ds erat. Quo¬
m̾huiꝰ negas et̃nitatẽ: cui unũ cũ
patre dei nomen est:Non te sonꝰ
capiat: similitudoq sermonis. Ali¬
ud uerbũ ẽ qͦd tẽ pora habet. qͦd
syllabis colligit᷑. luterisq cõponi¬
tur: Non tale uerbũ filius: qͥa ñ
talis ẽ pat̾ uerbi. Cauendũ gͦ ne
tͥ quȩstionẽ uocis corꝑalis uidea¬
mͣ ingerere: incorporeus est deus.
Uocẽ utiq in corporeus corporasẽ
ñhabet. Si uox corꝑalis ñ est inpa¬
tre: nec filius uerbũ ẽ corporale.
Si corpꝰ in patre ñ ẽ: nec tempꝰ in
patre ẽ. Si tẽpꝰ inpatre ñ ẽ: utiq
nec in uerbo ẽ. Quod si nume

Expanded text:
dit: Et Deus erat Verbum . 19. Habet utique quod Pater, quia Deus erat. Quomodo hujus negas aeternitatem, cui unum cum Patre Dei nomen est? Non te sonus capiat, similitudoque sermonis: aliud Verbum est, quod tempora habet, quod syllabis colligitur litterisque componitur: non tale Verbum Filius, quia non talis est Pater Verbi. 20. Cavendum ergo ne et ibi quaestionem vocis corporalis videamur ingerere. Incorporeus est Deus: vocem utique incorporeus corporalem non habet. Si vox corporalis non est in Patre, nec Filius verbum est corporale. Si corpus in Patre non est, nec tempus in Patre est. Si tempus in Patre non est, utique nec in Verbo est. Quod si n
Abbreviated transcription (Latin):
mo ipse ñ timuit: Deus gͥ ante
carnẽ. ds in carne. ꝑfectionem
naturȩ assumpsit humane: susce¬
pit sensũ hominis. s ñ sensũ car¬
nisinflatũ: sensu hominis. animã
meã dixi eẽ turbatã. sensu homi¬

Expanded text:
 ante carnem, Deus in carne perfectionem naturae assumpsi humanae, suscepi sensum hominis, sed non sum sensu carnis inflatus. Sensu hominis animam meam dixi esse turbatam, sensu homi
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ. uor nr̃a filiũ dei xꝑm resultet:
michi priꝰ ẽ sermo: cui nullas spi¬
nas expressa reliqͥt impietas. Nic est
gͦ petrus qͥ respondit prȩceteris
fundam̃tũ đr qͥa nouit ñ solũ ꝓ

Expanded text:
nostra Filium Dei Christum resultet. Mihi purus est sermo, cui nullas spinas expressa reliquit impietas. 33. Hic est ergo Petrus qui respondit pro caeteris fundam
Abbreviated transcription (Latin):
dundas: peccasti. qͥ esce. Si offerat
eunomianꝰ qͥ ex impietatis arrianȩ
forte ꝓdiens: redundanti ꝑfidiȩ
sue labit᷑ ceno. Seneracionẽ tam̃¬
xꝑi quȩ suꝑ omnia ẽ: asserens ex
philosophȩ tradicionibꝰ eolligen

Expanded text:
dividas, peccasti: quiesce . 7. Si offerat dividas, peccasti: quiesce . 7. Si offerat Eunomianus, qui ex impietatis Arianae fonte progrediens, redundanti perfidiae suae labitur coeno, generationem Christi, quae super omnia est, assereus ex Philosophiae tra
Abbreviated transcription (Latin):
dicat om̃nua. e id̾o abrahã sacri¬
ficis̃ qͦ dofferebat diusit: sciuit
uetiamiabel diuidere qͥ ex pri¬
mitiaus oruũ obtulit. sacrificiũ
docens ñ t̃rȩ munera placitura deo.
quȩ degenerauerant in peccatores:
s ea in qͥbꝰ diuimi grã mysterii reful¬
geret. Prophetauit itaq nos ꝑ pas¬
sionẽ añi a culpa ee̾ redimendos: de
qͦ scriptũ ẽ Ecce agnꝰ dei: ecee qͥtol¬
lit peccata mundi. Unde & de primi¬
tiuis obtulit: ut primogenitũ de¬
signaret. Ostendit gͦ uerũ dei sa¬
crificiũ nos futuros: de qͥbꝰ ꝓpħa
ant. Adferte dño filios arietum.
eccłam c̃stitutos. lat̾a ẽẽ̾ senten¬
ciã. Multoꝵ enĩ hic futurã cerno
popłoꝵ. qͦs diuina sentencia com¬
prehendit: quoꝵ in illo cam iam
eñi hec: in impios omnis sentenci¬
a ẽ. Itaq si udeus offerat qͥ filium
uirginis mariȩ. apatre deo se parat.
dicit᷑ ei si recte offeras. ñ aũ rectȩ

Expanded text:
dicat omnia . Et ideo Abraham sacridicat omnia . Et ideo Abraham sacrificium quod offerebat, divisit . 4. Scivit etiam Abel dividere, qui ex primitivis ovium obtulit sacrificium , docens non terrae munera placitura Deo, quae degeneraverant 704 in peccatore, sed ea in quibus divini gratia mysterii refulgeret. Prophetavit itaque nos per passionem Domini a culpa esse redimendos, de quo scriptum est: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Unde et de primitivis obtulit, ut primogenitum designaret. Ostendit ergo verum Dei sacrificium nos futuros, de quibus Propheta ait: Afferte Domino filios arietum ,Ecclesiam constitutos latam esse sententiam; multorum enim hic figuram cerno populorum; quos divina sententia comprehendit, quoenim haec in impios omnes sententia est. Itaque si Judaeus offerat, qui filium virginis Mariae a Patre Deo separat, dicitur ei: Si recte offeras, non autem recte
Abbreviated transcription (Latin):
dũ. s hester¬
nos meos ñ inuenio creditores: nisi
forte in ꝓuiso c̃uentu putauert
ueniunt ad istos qͥ ꝓpositi st̃. de¬
flectamꝰ agricolas. quoꝵ alter
hoc ẽ cam a fructibꝰ tͣrȩ. alter aũ
abel uidelicet ex primitiuis oui¬
ũ suarũ hostiã año obtulit. Nichil
inuenio qͦd inspecie munerũ re¬
prȩhendã: n qͦd & cain munera
sua displicuisse cognouit. eẜ dñs
dix̃ Si recte offeras. rectȩ aũ ñ
diuidas: peccasti. Ubi gͥ est crimen
ubi culpa: N on in oblacione mu¬
neris: s in oblacionis affectu Suñ
qͥdã qͥ recte arbitrant᷑. qͥa alius
quȩ offerret elegerat. alius quȩ
uiliora habuit offerebat: s ñ est
ita in ops sꝑitaliũ sensus in nobis.
ut putemꝰ qͥa dñs corꝑale sacri¬
ficiũ. ñ sꝑitale quȩ rebat. & id̃o dñi¬
addidit. quiesce. tolerabilius sig¬
nificans abstinere amuneribꝰ de¬
ferendis. quã infidele studio munꝰ
offerre. Qui enĩ nescit diuidere:
nescit diudicare sꝑitalis aũ diiu¬

Expanded text:
dum, sed hesternos meos non invenio creditores, nisi forte improviso conventu putaverunt sitan veniunt, ad istos qui propositi sunt, deflectamus agricolas, quorum alter, hoc est Cain, a fructibus terrae: alter autem, Abel videlicet, ex primitivis ovium suarum hostiam Domino obtulit . Nihil invenio quod in specie munerum reprehendam, nisi quod et Cain munera sua displicuisse cognovit, et Dominus dixit: Si recte offeras, recte autem non dividas, peccasti . 3. Ubi igitur est crimen? ubi culpa? Non in oblatione muneris, sed in oblationis affectu. Sunt quidam qui recte arbitrantur, quia alius quae offerret, elegerat: alius quae viliora habuit, offerebat. Sed non est ita inops spiritalium sensus in nobis, ut patemus quia Dominus corporale sacrificium, non spiritale quaerebat. Et ideo addidit, quiesce , tolerabilius significans abstinere a muneribus deferendis, quam infideli studio munus offerre. Qui enim nescit dividere, nescit dijudicare: spiritalis autem diju
Abbreviated transcription (Latin):
scio. Noc solũ bene scio. qͦd nescio:
quȩ scire ñ possũ. Quod uidimꝰ in¬
qͥt & qͦd audiuimꝰ. iohannes dicit:
hoc solũ bene sctre se dixͣ. qͦd au
audisse. mͥ ñ ẽ satis. s qͦd ille audi¬
uit. hoc mͥ dixͣ .E. qͦd audiuit a
xꝑo: hoc ne ego possũ negare
Quod si nullum principii tempus in
uerbo: nec numerus utiq nec gͣdꝰ ũbi ẽ.¬

Expanded text:
scio. Hoc solum bene scio, quod nescio, quae scire non possum. Quod vidimus, inquit, et quod audivimus , Joannes dicit: hoc solum bene scire se dixit, quod aaudisse, mihi non est satis. 22. Sed quod ille audivit, hoc mihi dixit: et quod audivit a Christo, hoc nec ego posQuod si nullum principii tempus in Verbo, nec numerus utique, nec gradus Verbi e