comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sequendum. illum clamabat imitandum: beatumq eẽ presens seculũ tantefidei iur¬
tutisꝙ docum̃ tu cum scđm sententiã dñi diues & possidens mnulta uitlendo om̃ax
dando pauperib: qđ erit factu in possibile: possibile fecisset exemplo: lam uero lnuer¬
bis & confabulatione cius quantagrauitas. quanta dignitas erat quã alacer quã effican
quã inex soluendis scripturarũ questionib promptꝰ & facilis: & qui a multos adba ne
paitem incredulos sc ioquippequos uiderim incipso &iam referente non credere: Ihm̃
testor spemq commnunẽ meexnulliuꝰ umquã ore tantum scientiȩ. tantũ ingenu : tam¬
boni & tampuri sermonis audisse quãquã in martini uirtutib quantula est isti lau¬
datio nisi quod mirũ ẽ homini in litterato nehanc quidẽ gratiã defuisse: Sed ian
cerint sed quianos ut inertes poetȩ extremo inopere neglegentes uidi materię mole
rofiteor nulla explicat oratio. Illam scilicet perseuerantiã temperamentũ in absti¬

Expanded text:
um tantae fidei uirtutisque documento, cum secundum sententiam Domini diues et possidens multa uendendo omnia et dando pauperibus, quod erat factu inpossibile, possibile fecisset exemplo. iam uero in uerbis et confabulatione eius quanta grauitas, quanta dignitas erat! quam acer, quam efficax erat, quam in absoluendis scripturarum quaestionibus promptus et facilis! et quia multos ad hanc partem incredulos scio, quippe quos uiderim me ipso etiam referente non credere, Iesum testor spemque communem me ex nullius umquam ore tantum scientiae, tantum ingenii boni et tam puri sermonis audisse. quamquam in Martini uirtutibus quantula est ista laudatio! nisi quod mirum est homini inlitterato ne hanc quidem gratiam defuisse. Sed iam cerint, sed quia nos, ut inertes poetae, extremo in opere neclegentes, uicti materiae mole profiteor — nulla explicabit oratio. illam scilicet perseuerantiam et temperamentum in absti
Abbreviated transcription (Latin):
supinus concidens edidisset : iam cadenti iam superseruenti : cleuatiobuiã ma
signũ salutis opponit : Tum uero turbinis modo. retro acta putares diuersã in par¬
tem ruit: Adeo utrusticos qui tuto in lo costeterant poene prostrauerit: Tũ uero
celum damore sublato. gentiles stuperemir aculo monachi flere preg uidio Xp̃i
nomen in commune ab omnib: predicari: Satisq constitit eo die salutẽ illiuenis se
regioni: Nam nemo fere ex inmaniilla multitudine gentiliũ fuit: qui non inpositi

Expanded text:
sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, sui pinus concidens edidisset , iam cadenti, iam super se ruenti, eleuata obuiam manu, signum salutis opponit. tum uero — uelut turbinis modo retro actam putares — diuersam in partem ruit, adeo ut rusticos, qui tuto in loco steterant, paene prostrauerit. tum uero in caelum clamore sublato gentiles stupere miraculo, monachi flere prae gaudio, Christi nomen in commune ab omnibus praedicari: satisque constitit eo die salutem illi uenisse regioni. nam nemo fere ex inmani illa multitudine gentilium fuit, qui non impositi
Abbreviated transcription (Latin):
is te colere fiduciã : nos metipsi succidimiis hanc arborẽ turuentẽ excipe Et sitecũ
istius modi conditionem. om̃is illagentiliũ turba consentit: F acilemq. arboris sue
habuere iacturam silnimicũ sacror suorũ casuillius obruisset᷑: Itaq cum inunã partẽ
pinꝰ illa esset adclinis. ut non ess& dubiũ quã in partẽ succisa corruer&. eo lo couinetꝰ
statuitur: ꝓ arbitriorusticoi quo arborẽ eẽ casurã nemo dubitabat: Suc cidere
lgit᷑ ipsi suã pinũ cũ ingentigaudio laeticiaq cȩpert̃: Aderateminꝰ turba miran¬
tium lãq paulatim nuta repinus. & ruinã suã casurã minitari. Pallebant eminus m¬
nachi et periculo iã propiore conterriti. spem omnẽ fidẽq ꝑdiderant solam martini
mortem expectantes: Atille consisus in dño intrepidus opperiens cum iam fragorẽ

Expanded text:
dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum dicis te colere, fiduciam, nosmet ipsi succidemus hanc arborem, tu ruentem excipe: et si tecum istius modi condicionem omnis illa gentilium turba consensit, facilemque arboris suae habuere iacturam, si inimicum sacrorum suorum casu illius obruissent. itaque cum unam in partem pinus illa esset adclinis, ut non esset dubium, quam in partem succisa corrueret, eo loci uinctus statuitur pro arbitrio rusticorum, quo arborem esse casuram nemo dubitabat. succidere igitur ipsi suam pinum cum ingenti gaudio laetitiaque coeperunt. aderat eminus turba mirantium. iamque paulatim nutare pinus et ruinam suam casura minitari. pallebant eminus monachi et periculo iam propiore conterriti spem omnem fidemque perdiderant, solam Martini mortem expectantes. at ille confisus in Domino intrepidus opperiens, cum iam fragorem
Abbreviated transcription (Latin):
aspectantes : quidnam sibi accidiss& taciti cogitabant Sed cumbeatus uir comperiss&
exequiarum esseillã frequentiam non sacroꝵ: eleuatarursũ manudat eis ab eundio
tollendi corporis potestitẽ. Ita eos & cũ uoluit stare compulit : & cũ libutt abire ꝑmisit:¬
tem dũ inuico quodã tẽplum antiquissimũ diruiss&. & arborem pinũ quȩ fano erat
ꝓxima esset ad gressus excidere : Tumuero antis tes locuilliuꝰ. ceteraq gentiliũ turba
coepit obsistere : Etcum idem illidũ templũ euercitur. Imperanted nõ quieuis s&. suc¬
cidi arborem non patiebant᷑: ille eos sedulo commonere. nichileẽ religionis instipite
dm̃ potius cuiseruir& ipse sequerentur. arborẽ illã excidio portere. quia esset demoni
dedicata: Tum unꝰ ex his quierat audatior exeris: si habes inquit aliquã dedõtuo. quẽ

Expanded text:
aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset aspicientes, quidnam sibi accidisset, taciti cogitabant. sed cum beatus uir conperisset exequiarum esse illam frequentiam, non sacrorum, eleuata rursum tollendi corporis potestatem. Ita eos et cum voluit, stare compulit; et cum libuit, abire permisitItem, cum in uico quodam templum antiquissimum diruisset et arborem pinum, quae fano erat proxima, esset adgressus excidere, tum uero antistes loci illius ceteraque gentilium turba coepit obsistere. et cum idem illi, dum templum euertitur, imperante Domino quieuissent, succidi arborem non patiebantur. ille eos sedulo commonere, nihil esse religionis in stipite: Deum potius, cui seruiret ipse, sequerentur: arborem illam succidi oportere, quia esset daemoni dedicata. tum unus ex illis qui erat audacior ceteris: si habes, inquit, aliquam de Deo tuo, quem
Abbreviated transcription (Latin):
ccidit aut̃ insequenti tẽpore dumiter ageret. utt gentilis cuiusdã uit errore¬
corpusquod ad sepulchrũ cum superstitioso funere deferebat᷑. obuiũ habera: Con¬
spicatusq eminus uenientiur turbam quid nã idessa ignarꝰ: paululũ stetit : Namfere
quingentor passuum interuallum erat : ut difficile suerit dinoscere quid uiderit:
Lamen quia rusticã manũ cerneret. & agenteuento linteamina corpori supri¬
ieeta uolitarent : profanos sacrificioꝵ ritus. agicredidit quia esset hȩc gallor. rustics
consuetudo simiilacra demonũ candido tecta uelamine. misera peragros suos circu¬
ferre dementia: Eleuato ergo in aduerso signocrucis. Imperat turbȩ non moueri loco
onusq deponere : Hic uero mirũ inmodũ uideres miseros primũ uelut saxariguisse: De¬
indecum primo mouerese summoconamine niterent᷑ ultra accedere non ualentes
culam inuertiginẽ rotabant᷑ : donec uicti corporis onꝰ depont̃ attoniti. & semet inuicẽ

Expanded text:
ccidit autem insequenti tempore, dum iter ageret, ut gentilis cuiusdam corpus, quod ad sepulchrum cum superstitioso funere deferebatur, obuium haberet: conspicatusque eminus uenientium turbam, quidnam id esset ignarus, paululum stetit: nam fere quingentorum passuum interuallum erat, ut difficile fuerit dinoscere quid uideret. tamen quia rusticam manum cerneret et agente uento lintea corpori superiecta uolitarent, profanos sacrificiorum ritus agi credidit: quia esset haec Gallorum rusticis consuetudo, simulacra daemonum candido tecta uelamine misera per agros suos circumferre dementia. leuato ergo in aduersos signo crucis imperat turbae non moueri loco onusque deponere. hic uero mirum in modum uideres miseros primum uelut saxa riguisse. dein, cum promouere se summo conamine niterentur, ultra accedere non ualentes ridiculam in uertiginem rotabantur, donec uicti corporis onus ponunt: attoniti et semet inuicem
Abbreviated transcription (Latin):
uolis pres ns euaanius testinionium uerititis : Nam res ipso presente tum gesta
Auitiani comitis uxorem misisse martin boleum qđ ad diuersas morborum cau¬
sas nec essarium sicut est consu& uido benediceret : ampullulam uitreã istius modi
fuisse ut rotunda inuentrem crescer& oreproducto: Sedoris extantis concauũ
non replocum quia id morissit uascula conplere ut pars umbonib: obstruendis libe¬
ra relinquatur : Testabatur presbiter uidisses eoleũ sub martini benedictione
creuisse : quod exundante cõpia superne deflueret: Eandemiq dũ ad matrẽ

Expanded text:
uobis praesens Euagrius testimonium ueritatis: nam res ipso praesente tum gesta Auitiani comitis uxo- rem misisse Martino oleum, quod ad diuersas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret: ampullam uitream istiusmodi fuisse, ut rotunda in uentrem cresceret ore producto, sed oris extantis concauum non repletum, quia ita moris sit uascula conplere, ut pars summa umbonibus obstruendis libera relinquatur. testabatur presbyter uidisse se oleum sub Martini benedictione creuisse, quoad exundante copia superne difflueret: eademque, dum ad matre
Abbreviated transcription (Latin):
ant. quiaudiunt informari: Ite iohanni subdiacono rauennȩ post multa:
lllud inquit quod adme quorundã relatione pellatum.e. qr reuerentis sim¬
at. non gratesuscepi: ꝗr non est illud opus populare: & rudib auętoribus
impedim̃tũ magis. quã ꝓuectũ generat. Seddic ei. ut cõmenta psalmoꝵ
legi aduigilias faciat: quementes seculariũ adbonos mores p̃cipue in¬
forment: Neq enĩ uolo dum in hac carnesum: siqua dixisse me contigit.
ea facile hominibus innotesci:¬

Expanded text:
ant qui audiant reformari. » Item Joanni, subdiacono Ravennae, post multa: ant qui audiant reformari. » Item Joanni, subdiacono Ravennae, post multa: « Illud, inquitat, non grate suscepi, 1196 quia non est illud opus populare, et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut commenta Psalmorum legi ad vigilias faciat, quae mentes saecularium ad bonos mores praecipue informant. Neque enim volo dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotesci
Abbreviated transcription (Latin):
tgregorius humilitatissuȩ cautela cõmonitꝰ: non solũ facundiȩ suȩ
Credolentiã contẽpnebat: uerũ &iã in cõparatione tractatus alteriuiꝰ.
dictatũ suũ furfurẽ nominans. librossuos legi quã diu uiueret uehem̃tis¬
sime prohibebat: innocentio p̃fecto africȩ int̾ ceterascribens: Qđ in expositi¬
one scĩ iob transmitti uob̃ codicẽ uolustis. ur̃o om̃ino studio congaudemus ⁊
qm̃ illi rei eminentiã urãm studere conspicimi. que nec totos foras uos &ire
permittat. &ad cor iterũ scłarib curis disꝑsos ecolligat: Sedsi delicioso
cupitis pabulo sagmari. beati augustini opuscula legite : & ad cõparationẽ
siligmis illius. nrm furfurẽ ñqueratis. ltẽ iohanni ep̃o srracusano: Prete¬
rea audio. qđ aliquadehis quȩscripsisse me memini. frat̾nitas ura adm̃sã
suã corã extraneis legi faciat: qđ mihi ñ uidetur eẽ faciendũ:qr hoc
tare: Ideoq corã extraneis antiquoꝵ dictalegite : & quorũ auctoritate. uale¬

Expanded text:
Gregorius humilitatis suae cautela commonitus, non solum facundiae suae redolentiam contemnebat, verum etiam in comparatione tractatus alterius dictatum suum furfurem nominans, libros suos legi quamdiu viveret vehementissime prohibebat, Innocentio praefecto Africae inter caetera scribens: « Quod in expositionem sancti Job transmitti vobis codicem voluistis, de vestro omnino studio gaudemus: quoniam illi rei eminentiam vestram studere conspicimus, quae nec totos foras vos exire permittat, et ad cor iterum saecularibus curis dispersos recolligat. Sed si delicioso cupitis pabulo saginari, beati Augustini patriotae vestri opuscula legite, et ad comparationem siliginis illius nostrum furfurem non quaeratis. Quale praeterea prea audio quod aliqua de his quae scripsisse me memini fraternitas vestra ad mensam suam coram extraneis legi faciat. Quod mihi non videtur esse faciendum, quia hoc tare. Ideoque coram extraneis antiquorum dicta legite, ex quorum auctoritate vale
Abbreviated transcription (Latin):
cari non poterat : quid cũ ipso cõmiserit monachis reuelaret᷑ si forte
dns eiꝰ confessionẽ recipiens: eum atantis cruciatib liberaret Atille
cognoscens malũ qđ fecerat latere non posse: monasteru monachos co¬
uctari rogauit: eisq confessus ẽ. cum eodẽ p̃posito quasdã monasteri
caitulas rapuisse : ac susceptis p̃tiis extraneis tradidisse: Seq certum
existere. quia prohoc flagitio morinposset: quo usq hoc corã om̃ib
reuelaret Quod iudelica uerũ fuisse rei exitꝰ eudent̃ ostendit:
Nam mox uttantum facimꝑ cunctis innotuit: is quidudũ mori uolens non
poterat. int̾ uerba suȩ confessionis efflauit: quẽ id circo ds̃ omp̃s dui cruci¬
ari uoluit. moriaut̃ donec reatũ suũ confiteretꝰ nposse ꝑmisit: ut exẽplo
sui cruciatus ostenderet. quid consũptores rerũ gregorii desemet ipsis
utique sperare debuisscn

Expanded text:
cari non poterat, quid cum ipso commiserat monachis revelaret, si forte cari non poterat, quid cum ipso commiserat monachis revelaret, si forte Dominus ejus confessionem recipiens, eum a tantis cruciatibus liberaret. At ille, cognoscens malum quod fecerat latere non posse, monasterii monachos convocari rogavit, eisque confessus est cum eodem praeposito quasdam monasterii chartulas rapuisse, ac receptis pretiis extraneis tradidisse, seque certum existere quia pro hoc flagitio mori non posset quousque hoc coram omnibus revelaret. Quod videlicet verum fuisse rei exitus evidenter ostendit. Nam mox ut tantum facinus cunctis innotuit, is qui dudum mori volens non poterat, inter verba suae confessionis efflavit. Quem idcirco Deus omnipotens diu cruciari voluit, mori autem, donec reatum suum confiteretur, non posse permisit, ut exemplo sui cruciatus ostenderet, quid consumptores rerum Gregorii de semetipsis utique sperare debuissen
Abbreviated transcription (Latin):
desiderant aspicere Cũ subito sp̃s aduentare conspiciens: reuolutis ter¬
ribilit̃ oculis monachis innuit & abscessit: eosq tanto t̾rore perculsos¬
dimisit. ut multis noctib soli iacere timuerint:
odem die sicut postea deprehensum est. eodemq momento quar¬
do prb̃r moriens andreȩpericulũ fuerat imp̃catꝰ. idẽ andreas:
fundi barbiliani positi scilica uia ostensi conductor. inlectũ decidit: in
quo ꝑmultũ tẽporis continuo languore correptꝰ. itatotus emarcuit: ut
ome corpus eius particulatim uideretur dissolui: Cumq defluentib
carnib consumi posset. moriaut̃ non posset: uxor quȩ foetorẽ uulne¬
rum uiria cruciatꝰ iã sustinere ñ poterat. intellexit tanta languoris
in cõmoda. sine diuinȩ ultionis sententia. hunc nullaten incurrissẽ :¬
Quẽ flendo curauit inquirere. utqm̃ amoriente p̃posito frustra uo¬

Expanded text:
desideranter aspicere: cum subito spiritus adventare conspiciens, revolutis terdesideranter aspicere: cum subito spiritus adventare conspiciens, revolutis terribiliter oculis, monachis innuit, et abscessit; eosque tanto terrore perculsosdimisit, ut multis noctibus soli jacere timuerint. 87. Eodem die sicut postea deprehensum est, eodemque momento, quando presbyter moriens Andreae periculum fuerat imprecatus, idem Andreas, fundi Barbiliani, positi scilicet via Ostiensi, conductor, in lectulum decicit; in quo per multum temporis continuo languore correptus, ita totus emarcuit, ut omne corpus ejus particulatim videretur dissolvi. Cumque defluentibus carnibus consumi posset, mori autem non posset, uxor, quae foetorem vulnerum virique cruciatus jam sustinere non poterat, intellexit tanti languoris incommoda sine divinae ultionis sententia hunc nullatenus incurrisse. Quem flendo curavit inquirere, ut quoniam a moriente praeposito frustra vo
Abbreviated transcription (Latin):
um uadit His expletis cunctos iubet abscedere: solũ prbm quisib mor¬
te prenuntiauerat secũ tenens: quisolus remanere pauescens. alterũ secũ
retinuit: hortatꝰ. ut causã ꝓqua conflixerat. saltẽ sibi pandere ñtime¬
ret: Atille uehem̃t̃ ingemuit & c̃uerso ad parietẽ capite clamabat di¬
cens Oandreas andreashoc anno pereas: quime prauo c̃silio ad periculũ
cõpulisti Euestigio. ⁊acharias medicꝰ. qui anno p̃terito ad suos uidelica
sapacenos apostatando reuersus ẽ affuit: tactisq tẽporib iurare coepit.
prłm ex eadẽ ualitudine minime moriturũ: Quẽ languiđ ut audiuit:
est mortuum: in extremis faucib spm̃ permissũ recineo. continuo mo¬
ritur is: lantũ psallite ut reuideã angłos quos uidebã: & innuens uo¬
bis ostendã: Quib orantib totus corpit tremere: pallescere: sursum

Expanded text:
um vadit. » His expletis, cunctos jubet abscedere, solum presbyterum qui sibi morum vadit. » His expletis, cunctos jubet abscedere, solum presbyterum qui sibi mortem praenuntiaverat secum tenens. Qui solus remanere pavescens, alterum secum retinuit, hortatus ut causam pro qua conflixerat saltem sibi pandere non timeret. At ille 179 vehementer ingemuit, et converso ad parietem capite, clamabat, dicens: « O Andrea, Andrea, hoc anno pereas, qui me pravo consilio ad periculum compulisti. » E vestigio Zacharias medicus, qui anno praeterito ad suos, videlicet Sarracenos, apostatando reversus est, adfuit, tactisque temporibus, jurare coepit presbyterum ex eadem valetudine minime moriturum. Quem languidus ut audivitest mortuum, in extremis faucibus spiritum permissum retineo, continuo moriturus; tantum psallite, ut revideam angelos quos videbam, et innuens vobis ostendam. » Quibus orantibus, totus coepit tremere, pallescere, sursum
Abbreviated transcription (Latin):
nib monasterii ponerẽ rationẽ: diabolus questus ẽ putans. quod mepat̃
adpenitentia remisissa: Qua propt̃ beatũ gregoriũ uadẽ dedi: necõ¬
motã calũniã cuilib& reuelarẽ Illis magis imminentib & sepro eo
dep̃caturos dnm ꝓmittentib ut causã fr̃ib reuelaret: defunetorũ
quorundã domos. & uiuentiũ merita ꝓferebat dies Mledign illeti¬
digni ẽ÷ Rursꝰ introgatꝰ. amonachiͦs qui pridẽ secum remanserant con¬
uersus ẽ dics̃ Om̃a inquib mihidetaxistis fr̃s audiui: quãquã responde¬
re nequiuerim: & impedim̃tũ mͥ ñ modicũ generastis: quiatã a uob quã
adiabolo subuno tẽpr̃ accusatꝰ. nesciebã cui calũnię primitꝰ responderẽ.
Sedsiquando quelib& migrante uideritis. cõpatimini sorti cõmuni: &
nolite deeo iudicare: quiadtã districdi iudicis cum criminatore suo iudici¬

Expanded text:
nibus monasterii ponerem rationem, diabolus questus est, putans, quod me Pater nibus monasterii ponerem rationem, diabolus questus est, putans, quod me Pater ad poenitentiam remisisset. Quapropter beatum Gregorium vadem dedi, ne commotam calumniam cuilibet revelarem. Illis magis imminentibus, et se pro eo deprecaturos Dominum promittentibus, ut causam fratribus revelaret, defunctorum quorumdam domos, et viventium merita proferebat, dicens: Iste dignus, ille indignus est. Rursus interrogata in quibus mihi detraxistis, fratres, audivi, quamquam respondere nequiverim, et impedimentum mihi non modicum generastis, quia tam a vobis quam a diabolo sub uno tempore accusatus, nesciebam cui primitus calumniae responderem. Sed si quando quemlibet migrantem videritis, compatimini sorti communi, et nolite de eo judicare, qui ad tam districti judicis cum criminatore suo judici
Abbreviated transcription (Latin):
omnipotenti dño sollẽpnes hostias immolare: Sed monachi psalmo¬
diam deserentes. ñtimuerunt int̾se morienti fri detrahere: Cũ ecce
prb̃i amissarũ sollẽpniis cuta horã septimã remeantes. iohannẽ
prbm quẽ incredibilit̃ cumomortluctantẽ reliquerant. leuius
care uoliustis. qui abipso huiꝰ diei principio usq nunc corã xp̃o p̃sidenti mul
a gregorio cunctis eius obiectionib benerespondi ᷤ Sciatis aũt̃ qr mo¬
nasterii. sextariũ. modiũ. librã consuetudinẽ clemosynarũ. & luminũ
omẽmq m̃ surã curiosissime xp̃oquerenti: usq ad scabellũ pedũ euis
portaui: Sed deuna obiectione fateor conuictus erubui dequa nimi¬
um sic̃ uidistis laborando uexatus. Ame adhuc liberare ñpotur Cũq.
frs deta requirerent ait: Non audeo dicere: q quando uos me clamas¬
tis & ascõ gregorio redire iussussũ ut uob̃ &iã dem̃suris ac̃ suecudi¬

Expanded text:
nt solemnes hostias immolare. Sed monachi psalmont solemnes hostias immolare. Sed monachi psalmodiam deserentes, non timuerunt inter se morienti fratri detrahere; cum ecce presbyteri a missarum solemniis circa horam septimam remeantes, Joannem presbyterum, quem incredibiliter cum morte luctantem reliquerant, levius tare voluistis? Qui ab ipso hujus diei principio usque nunc coram Christo praesidenti multe sanctis Andrea et Gregorio, cunctis ejus objectionibus bene respondi. Sciatis autem quia monasterii sextarium, modium, libram, consuetudinem eleemosynarum et luminum, omnemque mensuram curiosissime Christo quaerenti usque ad scabellum pedum ejus portavi. Sed de una objectione, fateor, convictus metui de qua nimium, sicut vidistis, laborando vexatus sum, et me adhuc liberare non potui. Cumque fratres de ea requirerent, ait: Non audeo dicere, quia quando vos me clamastis, et a sancto Gregorio redire jussus sum, ut vobis etiam de mensuris et consuetudi
Abbreviated transcription (Latin):
neũ ꝓcessit: Uinde reuertens. tantũ leticie potionib & cantionib
sedissoluit: ut surripientesono. int̾ eẽ nocturnis cũ fr̃ib nũquã potu¬
isset officiis. Eadenocte cuidã pbro & monacho. beatꝰ gregorius
in sonis apparens ait Surge & dic p̃posito: ut penitentiã agens pecu¬
liuĩ suũ qđ eũ aggregare ñ puduit. ꝓpeccato conscientiȩ suȩ disꝑgat
quiadu tercia funditus extinguetur auita Quod p̃positꝰ ut udunt ue¬
hement expauit: & quia mandato gregorii incredulus ee ñpoterat.
poenitentiã cepit. cuncta sua sanus distribuens: tanto febris ardore
correptus est. ut adiluculo diei tertii. usq adhorã t̾ciã cum ingenti
fragore. preincendio linguã ab ore proiciens: ultimũ flatũ protrahe¬
ret. Quẽ prb̃i tam durit laborare dolentes: deputatis illic monachis
quicũ psalmodiis eius exitũ cõmendarent: ipsipro eo studuerunt¬

Expanded text:
nea processit. Unde revertens, tantum laetitiae potionibus et cantionibus nea processit. Unde revertens, tantum laetitiae potionibus et cantionibus se dissolvit, ut subrepente somno interesse nocturnis cum fratribus nunquam potuisset officiis. Eadem nocte cuidam presbytero et monacho beatus Gregorius in somnis apparens, ait: Surge, et dic praeposito ut poenitentiam agens, peculium suum, quod eum aggregare non puduit pro peccato conscientiae suae, dispergattinguetur a vita. Quod praepositus ut audivit, vehementer expavit. Et quia Gregorii mandato incredulus esse non poterat, poenitentiam coepit, cunctaque sua sanus distribuens, tanto febris ardore correptus est, ut, a diluculo diei tertii usque ad horam tertiam cum ingenti fragore prae incendio linguam ab ore projiciens ultimum flatum protraheret. Quem presbyteri tam duriter laborare videntes, deputatis illic monachis, qui cum psalmodiis ejus exitum commendarent, ipsi pro eo omnipotenti Deo studueru
Abbreviated transcription (Latin):
bi&iã tempore petri archidiaconi. & iohannis egumens. sa¬
turninꝑ monachus dextra leuaq beati gregorii. effigies sc̃oꝵ
diuinitꝰ candela succendit: & in eiusdẽ similitudinis effigie: ꝓ regi¬
mine sui monasterii. sepebeatꝰ gregorius p̃sentatꝰ :
Iamut pauca demultis contingam. leonis quarti pontificis tẽpr̃. cũ
uehem̃tissimo podagre dolore correptus ẽ: Quimedicoꝵ manu cauteri¬
atus. per exustionis uulnus calcẽ cepit effundere: quã restringere
nullis artib preualens. intantã desperationẽ perductus ẽ ut ab omni
illius feminȩ uisitatione desisteret. & illa sibi alterũ sub eodẽ facino¬
re copularet: Sed post annũ prbr ad pristinã sanitatẽ reuertens
quãquã ꝓpositũ sibi fuiss&. ut ulteriuꝰ nullã ẽtinger&: ad eandem
tam̃ misso nuntio futuro diedominico seredire ꝓfessus ẽ: Quo recepto
ubi suo desiderio uotũ quoq muliercule conuenire gauisus e: adbal¬

Expanded text:
bi etiam tempore Petri archidiaconi, et Joannis hegumeni, Sabi etiam tempore Petri archidiaconi, et Joannis hegumeni, Saturninus monachus dextra laevaque beati Gregorii effigies sanctordivinitus candela succenditur, et in ejusdem similitudinis effigie pro regimine sui monasterii saepe beatus Gregorius praesentatur. 86. Nam ut pauca de multis contingam, Leonis Quarti pontificis tempore, cumvehementissimo podagrae dolore correptus est, qui medicorum manu cauteriatus per exustionis vulnus calcem coepit effundere. Quam restringere nullis artibus praevalens, in tantam desperationem perductus est, ut ab omni illius feminae visitatione desisteret, et illa sibi alterum sub eodem facinore copularet. Sed post annum presbyter ad pristinam sanitatem revertens, quamquam propositum sibi fuisset ut ulterius nullam contingeret, ad eamdem tamen misso nuntio, futuro die Dominico se redire professus est. Quo recepto, ubi suo desiderio votum quoque mulierculae convenire gavisus est, ad bal
Abbreviated transcription (Latin):
aco: uultu mitis: manib pulchris: teretib digitis: & habilib ad scriben¬
dũ: Preterea planeta super dalmaticã castanea: euuangłm insinistra
motus crucis indextera: Pallio mediocri. adextro uidelica humero sub
pectore suꝑ stomachũ circulatim deducto. Deidesursũ ꝑsinistrũ hume¬
rum postergũ depositoꝰ cuius pars altera super eundẽ humerũ ueniens.
ꝓpria rectitudine. non permediũ corporis. sed ex latere pendet: Circa
uerticẽ uero tabulȩ similitudine: qđ uiuentis insigne ẽ preferens.
non coronã: ex quo manifestissime declarat. quia gregorius dũ ad¬
uiueret sua similitudinẽ depingi salubrit uoluit : in quo posset asuis
monachis ñpro elationis gloria. sed pro cognite districtionis cau¬
tela frequentius intueri: ubi huius modi: disticon ipse dictauit
Christepotens dnẽ nr̃i largitor honoris.
Indultum officium solitapietate guberna LX

Expanded text:
aco; vultu mitis; manibus pulchris; teretibus digitis et habilibus ad scribenaco; vultu mitis; manibus pulchris; teretibus digitis et habilibus ad scribendum. Praeterea planeta super dalmaticam castanea, Evangelium in sinistra, modus crucis in dextra; pallio mediocri a dextro videlicet humero sub pectore super stomachum circulatim deducto, deinde sursum per sinistrum humerum post tergum deposito, cujus pars altera super eumdem humerum veniens propria rectitudine, non per medium corporis, sed ex latere pendet; circa verticem vero tabulae similitudinem, quod viventis insigne est, praeferens, non coronam. Ex quo manifestissime declaratur, quia Gregorius dum adviveret, suam similitudinem depingi salubriter voluit, in qua posset a suis monachis, non pro elationis gloria, sed pro cognitae districtionis cautela, frequentius intueri. Ubi hujusmodi distichon ipse dictavit: Christe potens Domine, nostri largitor honoris, Indultum officium solita pietate guberna.
Abbreviated transcription (Latin):
ed in absidi cula superfrm cellariũ gregorius eiusdẽ artificis magis¬
Oterio in rota gypsea pictus ostenditur Statura iusta. & beneforma¬
ta: facie depaternȩ faciei longitudine. & mat̾nę rotunditate itame¬
lie tẽperata : ut cũ rotunditate quadã decentissime uideatur eẽ deduc¬
ta: barba pat̾no more subsulua & modica: ita caluaster ut inmedio frontis
gemellos cincinnos rarusculos habeit: &detrorsũ reslexos. Corona rotum¬
la & spatiosa : capillo subnigro a cdemt̃ intorto. subauriculȩ mediũ ꝓ¬
pendente : fronte speciosa÷ elatis & longis sed exsilib superciliis: oculis pu¬
pilla fuluis. ñ quidẽ magnis sed patulis: sub ocularibus plenis: naso ara
lulũ recuruo. & in extremo patulis narib p̃minente: Orerubeo: cassis &
sub diuidius labiis: genis cõpositis: mento a consinio maxillarũ decibilit̃
ꝓminente: Colore aquilino & uiudo ñdũ sic̃ ei postea contigit cardi¬

Expanded text:
et in absidula post fratrum cellarium Gregorius ejusdem artificis magisterio in rota gypsea pictus ostenditur, statura justa et bene formata, facie de paternae faciei longitudine et maternae rotunditate ita medie temperata, ut cum rotunditate quadam decentissime videatur esse deducta, barba paterno more subfulva et modica; ita calvaster, ut in medio frontis gemellos cincinnos rarusculos habeat, et dextrorsum reflexos; corona rotunda et spatiosa, capillo subnigro et decenter intorto sub auriculae medium propendente; fronte speciosa, elatis et longis, sed exilibus superciliis; oculis pupilla furvis non quidem magnis sed patulis; subocularibus plenis; naso a ralulum recurvo et in extremo patulis naribus prominente; ore rubeo; crassis et subdividuis labiis, genis compositis; mento a confinio maxillarum decibiliter prominente; colore aquilino et vivido, nondum, sicut ei postea contigit, cardi
Abbreviated transcription (Latin):
statura longa: facies deducta: uirides oculi: barba modica᷑ capillicon
candido uelamine: adextro humero talit̾ contra sinistrã reuoluto con¬
tecta : ut sub eo manus tamquã deplaneta subducat: & circa pectus subgula
inferior tunica pseudo lactei coloris appareat: quȩ magno sinuamine suꝑ
pedes defluat: duab zonis ad similitudinẽ dalmaticarũ sedlatiorib om¬
nino distinta Statura plenaͬ facies rotunda quidẽ & candida. sed senio
iã rugosa: quã ipsa quoq senectus pulcherrimã fuisse significat: oculis
glaucis & glandib: superciliis modicis: labellis moicis : uultu hilarĩ

Expanded text:
statura longa, facies deducta, virides oculi, barba modica, capilli concandido velamine a dextro humero taliter contra sinistram revoluto contecta, ut sub eo manus tanquam de planeta subducat, et circa pectus sub gula inferior tunica pseudolactini coloris appareat, quae magno sinuamine super pedes defluat; duabus zonis ad similitudinem dalmaticarum, sed latioribus, omnino distincta; statura plena, facies rotunda quidem et candida, sed senio jam rugosa, quam ipsa quoque senectus pulcherrimam fuisse significat; oculis glaucis et grandibus, superciliis modicis, labellis venustis, vultu hilari
Abbreviated transcription (Latin):
ut dũ ueritatẽ studiosȩ quȩrerem : eius quȩ latebat iniquitas uulgaret᷑:¬
& tanta in eo reperta sunt : quanta ne descelerato quocũq laico credere
& quia int̃ diuersa malaaliquos &iã sermones scripsit. atq eos ex nr̃o no¬
mine titulauit: & suspectisumus neeos alicubi transmiserit: frat̾nitas ur̃a
sollicitudinẽ gerat : & siquid talereppererit. eos exfindi. & om̃ino faciat
ab oleri : Ut qd̃ imperitꝰ litterarũ. & scripturȩ diuinȩ nesciuꝰ. nr̃o sic̃ dixim
nomine p̃notauit : quorundã animos ñpossit inficere: Nãnos nec grece¬

Expanded text:
ut dum veritatem studiose quaerimus, ejus quae latebat iniquitas vulgaretur, etut dum veritatem studiose quaerimus, ejus quae latebat iniquitas vulgaretur, et tanta in eo reperta sunt quanta nec de scelerato quocunque laico crederentur. Et quia inter diversa mala aliquos etiam sermones scripsit, atque eos ex nostro nomine titulavit, et suspecti sumus ne eos alicubi transmiserit, fraternitas vestra sollicitudinem gerat; et si quid tale repererit, eos et rescindi et omnino faciat aboleri, ut quod imperitus litterarum et Scripturae divinae nescius, nostro, sicut diximus, nomine praenotavit, quoru
Abbreviated transcription (Latin):
cam linguã nescierit: & sui monasterii monachos. benedicti utiq. regulis
mancipatos: insaxoniam destinarit¬
iquidẽ quod grecã linguã nescierit: ipsetestat in epła. eusebio thessa¬
dreȩ monacho. qui ad scm̃ paulũ inclausus fuerat. res & chartas quas de¬
tulit. ut reueraolim noto inxiorent̃ deposuit: credens quod mens ipsiuꝰ
sicut & nos ante putaueramꝑ. cũ habitu c̃cordaret: Sed tantȩ illepraui¬
tatis inuentus ẽ: utsieiꝰ stulticię sub inclausionis specie. paulo adhuc
amplius licuisset: multoꝵ animas maliciȩ suȩ falsitate deciperet.¬
& quocumq potuisset non leuia scandala generaret: Nam interalia que isdẽ
andreas pessime cogitauit & fecit: eam quoq quã ad nos misistis. dũ apud
ipsum ap̃fato lectore eã deposita. infalsauit epłam: ut quicũqͤ. legeret
uos neccatholica. necrecta sapere euident̃ argueret: Exquare c̃tigit

Expanded text:
cam linguam nescierit, et sui monasterii monachos Benedicti utique regulis cam linguam nescierit, et sui monasterii monachos Benedicti utique regulis mancipatos in Saxoniam destinaritSiquidem quod Graecam linguam nescierit, ipse testatur in epistola Eusebio, Thessa incognitus, Andreae monacho, qui ad sanctum Paulum inclusus fuerat, res et chartas quas detulit, ut re vera olim noto, innocenter deposuit, credens quod mens ipsius sicut et nos ante putaveramus cum habitu concordaret. Sed ille tantae pravitatis inventus est, ut si ejus stultitiae sub inclusionis specie paulo adhuc amplius licuisset, multoet quocunque potuisset non levia scandala generaret. Nam inter alia quae idem Andreas pessime cogitavit et fecit, eam quoque quam ad nos misistis, dum apud ipsum a praefato latore esset deposita, ita falsavit epistolam, ut quicunque eam legeret, vos nec catholice, nec recte sapere evidenter argueret. Ex qua re contigit
Abbreviated transcription (Latin):
uius beatissimi gregorii uenerabile corpus.
sui nominis collocat᷑: quo eius anniuersaria sollẽpnitas cunctis certa¬
tim pernoctantib: ueneratione gratissima celebrat᷑: In qua pallium
ci & filacteria: sed & balteus c̃suetudinalit osculant᷑: que singillatim
considerata: & antiquitatẽ uiri & mediocritatẽ habitus. & speciem re¬
gularis ꝓpositi. signis perspicus rep̃sentant: Nã in eo qđ palliũ eiꝰ bysso
candente contextũ nullis fuisse cernitur acubus perforatũ: sic ipsũ circa
scapulas obuolutũ fuisse. ñ aut̃ confixũ dinoscitur: sicuti uetustissimis musiuis
uł picturis ostenditur: Qđ aut̃ reliquiarũ filacteria tenui argento fabri¬
critas demonstiritur: Porro in exilitate baltei quȩ unius pollicis m̃surã nũquã
&cedit: spetiem propositi regularis olim a sco benedicto statuti çuiꝰ ipse
uitũ describensindialogo regulã quoq laudauerat: eũ seruasse luce
clarius manifestat: Presertm cumidem uenerabilis doctor gregorius. gre¬

Expanded text:
ujus beatissimi Gregorii venerabile corpus, a sui nominis collocatur: quo ejus anniversarie solemnitas cunctis certatim pernoctantibus veneratione gratissima celebratur, in qua pallium ejus, et phylacteria, sed et balteus ejus consuetudinaliter osculantur. Quae sigillatim 175 considerata, et antiquitatem viri, et mediocritatem habitus, et speciem regularis propositi signis perspicuis repraesentant. Nam in eo quod pallium ejus bysso candente contextum nullis fuisse cernitur acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem confixum dignoscitur, sicuti vetustissimis musivis vel picturis ostenditur. Quod autem reliquiarum phylacteria tenui argento fabricritate demonstratur. Porro in exilitate baltei, quae unius pollicis mensuram numquam excedit, speciem propositi regularis olim a sancto Benedicto statuti, cujus ipse vitam describens, in dialogo regulam quoque laudaverat, eum servasse luce clarius manifestat, praesertim cum idem venerabilis doctor Gregorius Grae
Abbreviated transcription (Latin):
os inquit eecclesia & pascit &uestiat: dũmͦnichilnris usib quesisse uideam:x
Succurrunt hiocloco illius iuri magnamiracula: quȩ facilius admirari possumus
im referre: Agnoscitis profecto quod dico: multi sunt illius quȩ non queunt
explicari : ueluti estistud qđ nescio anitaut gestum est a nobis possit exponi: Quidã
efratrib nomen nonlgnoratis. sed cclanda persona est. nescõ uiro uerecundiam fece¬
rimus: Quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonun coplanreperiss& & ad¬
mota sibi sellula diuaricat ispedib: superignem illum nudato liguineresedera : con¬
tinuo martinus factam suero tegmini sensit iniuriam. magnauoce proclamans.
uis inquit nudato enguee nr̃m incestat habitaculum Hocubi ille fracer

Expanded text:
nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. nos, inquit, ecclesia et pascat et uestiat, dum nihil nostris usibus quaesisse uideamur. Succurrunt hoc loco illius uiri magna miracula, quae facilius admirari possumus quam referre. agnoscitis profecto quod dico: multa sunt illius, quae non queant explicari. uelut istud est, quod nescio an ita, ut gestum est, a nobis possit exponi. quidam e fratribus - nomen non ignoratis, sed celanda persona est, ne sancto uiro uerecundiam fecerimus - quidam ergo cum ad fornaculam illius carbonum copiam repperisset, et admota sibi sellula diuaricatis pedibus super ignem illum nudato inguine resideret, continuo Martinus factam sacro tegmini sensit iniuriam, magna uoce proclamans, quis, inquit, nudato inguine nostrum incestat habitaculum? hoc ubi frater
Abbreviated transcription (Latin):
ycontius exuicariis uirsidelis. cum familiam illius lues extrema uexaret. & i¬
audite calamitatis exemplo pertotam domum corpora aegra procum berent: iar¬
tini perlitteras implorauit auxiliũ: quo tempore uirbeatus remessepromisit dif¬
ficilom impeerari : Namspũ sentiebat domumillam diuinonemine uerberari:
lamen non pruis desticit septem totos dies totidẽq noctes. orando & leiunando
continuans : quamid quod ex orandum reciperat impetraret: Mox ad eum lycontu
diuina expertus beneficia peruolauit : nuntians simul &agens gratias. domũ suã
omni periculo liberatam: Centum & iã argentilibras optulit. quas uirbeatꝰ nec
respuit necrecepit : sed priusquã pondus illud monasterii limen adtingeret : red¬
mendis id captiuis continuo deputauit: Et cumei suggereretur a fratrib: ut aliquid
exeo insuptumonasterii reseruaret : omnib: inangustumeẽ uctum. multis deeẽuestitũ

Expanded text:
ycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et iycontius ex uicariis uir fidelis, cum familiam illius lues extrema uexaret et inauditae calamitatis exemplo per totam domum corpora aegra procumberent, Martini per łitteras inplorauit auxilium. quo tempore uir beatus t rem esse promisit difficilem inpetrari: nam spiritu sentiebat, domum illam diuino numine uerberari: tamen non prius destitit septem totos dies totidemque noctes orando et ieiunando continuans, quam id quod exorandum receperat inpetraret. mox ad eum Lycontius diuina expertus beneficia peruolauit, nuntians simul et agens gratias, domum suam omni periculo liberatam. centum etiam argenti libras obtulit, quas uir beatus nec respuit nec recepit, sed priusquam pondus illud monasterii limen adtingeret, redimendis id captiuis continuo deputauit. et cum ei suggereretur a fratribus, ut aliquid ea eo in sumptum monasterii reseruaret, omnibus in angusto esse uictum, multis deesse uestitum:
Abbreviated transcription (Latin):
cum pusdam ex inarguminis tardius quã solebat . & grã munore curaret.
suł in de nobis cum lacrimis fatebaturse propt̃ communiones illius malun:
cuelpuncto temporis necessitate non spũ miscuiss&. de trimentum sentire iurturis : Decẽ¬
& sex postea uixit annos. nullam synodum adit. ab omnib: epis coporũ contib se
remouit. xvi. Sed plane ut experti sumus: inminutam ad tempus grãm mul¬
tiplici mercede reparauit: Nidipostea ad pseudoforũ monasterii ipsius adductũ
inerguminũ: & prius quam limet adtingeret fiussecuratum:
etantem quȩdam nuper audiui. cum intrrenomari cursuillo quoromã tendi
nauigaret: subito turbinib: exortis extremum uitae ominium suisse discrimen:
in quo cum quidam agyptius negotiator nec dũ xp̃ianus magnauoce clamauerit:
ds̃ martint cripenos. moxtẽpestatẽ fusse sedatani: seque optatum cursũ
cum summa placidi aquoris quiete teNuisse:¬

Expanded text:
cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, cum quosdam ex energumenis tardius quam solebat et gratia minore curaret, subinde nobis cum lacrimis fatebatur, se propter communionis illius malum, cui se uel puncto temporis necessitate, non spiritu miscuisset, detrimentum sentire uirtutis. sedecim postea uixit annos: nullam synodum adiit, ab omnibus episcoporum conuentibus se remouit. Sed plane, ut experti sumus, inminutam ad tempus gratiam multiplicata mercede reparauit. uidi postea ad pseudoforum mo- nasterii ipsius adductum. energumenum, et prius quam limen adtingeret, fuisse curatum. Testantem quendam nuper audiui, cum in Tyrreno mari cursu illo, quo Romam tenditur, nauigaret, subito turbinibus exortis extremum uitae omnium fuisse discrimen. in quo cum quidam Aegyptius negotiator necdum Christianus magna uoce clamauerit Deus Martini eripe nos\', mox tempestatem fuisse sedatam, seque optatum cursum cum summa placati aequoris quiete tenuisse
Abbreviated transcription (Latin):
doffieret: Nuius dici communionẽ martinus inut: satius aestimans adhoram
cedere quã his non consulere : quorum ceruicib gladius imminebat: Uerũtam̃
summauii ep̃is nitentib: ut communionẽ illã subscriptione sirmaret : sed extor¬
queri non potuit: P ostero dic sein de proripiens. cum reuertens inuiã męstus
ingemiscer& seueladhorã noxiae communioni fuisse permixtũ: haut longe
auico rui nomen est andechanna quauasta solitudine siluarum sẽcretapaki¬
duntur: pregressis paululum comitib ille subsedit: caiusã doloris & facti accu¬
sante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens: adstrcit ei repente angi
Mercto inquit martine conpungeris sedalit̃ exire nequisti Repara urtutem
iesiime constantiã neiam non periculũ głȩ sed saluus incurreris: Itaq ab illo
tempore satis cauit cum illa ithaciane partis communione misceri: Excerum

Expanded text:
dos fieret. huius diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam dos fieret. huius diei communionem Martinus iniit, satius aestimans ad horam cedere quam his non consulere, quorum ceruicibus gladius imminebat. uerumtamen summe episcopis nitentibus, ut communionem illam subscriptione firmaret, extorqueri non potuit. postero die se inde proripiens cum reuerteretur in uiam et maestus ingemesceret, se uel ad horam noxiae communioni fuisse permixtum, haut longe a uico, cui nomen est Andethanna, qua uasta solitudine siluarum secreta t patiuntur, praegressis paululum comitibus ille subsedit, causam doloris et facti accusante ac defendente inuicem cogitatione peruoluens. adstitit ei repente angelus: merito, inquit, Martine conpungeris, sed aliter exire nequisti. repara uirtutem, resume constantiam, ne iam non periculum gloriae, sed salutis incurras. itaque ab illo tempore satis cauit cum illa Ithacianae partis communione misceri. ceterum
Abbreviated transcription (Latin):
licorum potius quã insectationib: sacerdotum: non eẽ ciusã qua ithacu ceter
partis eius communionem putaret eẽ dampnandam : T eognistũ odio potius quã
causa fecisse discidium: eundẽq tamen solum eẽ quise acom munione inte¬
rim separaret. areliquif. nichil noua tum: quin &iam ante paucos dies habita
synodus ithacium pronuntiauerat culpa nonteneri: Quib: cummareinus
parum moueretur : rexira accenditur. ac sede conspectu eiꝰ arripit : & mox pe¬
cussores his proquib martinꝰ rogauerat dirigunt᷑: Quod ubi martino comptũ
lm noctis tempore est palatium in rupit. spondit si parceretur secommuni ca¬
turum dum modo ut & tribunilam in excidiũ ecclesiarũ ad hispanias missi retra¬
herentur: Neemora intercessit: maximus indulget om̃a. Posttridud̃ felicis ep̃i
ordinatio parabatur : scĩs simisaneiuri & planeiligni. qui melioretem pore sacer¬

Expanded text:
licorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque licorum potius quam insectationibus sacerdotum: non esse causam, qua Ithacii ceterorumque partis eius communionem putaret esse damnandam. Theognitum odio potius quam causa ecisse discidium, eundemque tamen solum esse, qui se a communione interim separarit: a reliquis nihil nouatum. quin etiam ante paucos dies habita synodus Ithacium pronuntiauerat culpa non teneri. quibus cum Martinus parum moueretur, rex ira accenditur ac se de conspectu eius abripuit. mox percussores his, pro quibus Martinus rogauerat, diriguntur. Quod ubi Martino compertum est, iam noctis tempore palatium inrupit. spondet, si parceretur, se communicaturum, modo uti et tribuni iam ad excidium ecclesiarum ad Hispanias missi retraherentur. nec mora, Maximus indulget omnia. postridie Felicis episcopi ordinatio parabatur, sanctissimi sane uiri et uere digni, qui meliore tempore sacer
Abbreviated transcription (Latin):
nonibat: trepidi ad reigem concurrunt. prȩdamnatos seconquerentes actũ eẽ
desuo om̃ium statu sithiognisti pertinatiam qui eossolos palã lata sententia
ondem pnauerat martini armaret auctoritas non oportuisse liominẽ recipi mo¬
nib: illum iani non defensorem hereticoꝵ eẽ seduindicẽ.: nichilactum mortepris¬
cilliani simartinus exereeat illius ultionẽ: Postremo prostiati cumfletu & lamen¬
itione poteftaitem regiami implorant: ut utitur aduersus unum hominẽ uisua
nec multum ab erat. quincogeretur inperator martinũ cũ heretieoꝵ sortemiscen
Sedillelicae ep̃ĩs nimio fauore ess& obnoxius: non erat nescius martinũ fide. sc̃ĩtate¬
acuirtite cunctis prertare mortalibus: Alialongeuia sem uincereparat : ac primo
secreto accersitum blande appellat hereticos iuredãpnatos more iudiciorũ pub¬

Expanded text:
non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse non inibat, trepidi ad regem concurrunt, praedamnatos se conquerentes, actum esse de suo omnium statu, si Theogniti pertinaciam, qui eos solus palam lata sententia ondemnauerat, Martini armaret auctoritas: non oportuisse hominem recipi moenibus : illum iam non defensorem haereticorum esse, sed uindicem: nihil actum morte Priscilliani, si Martinus exerceat illius ultionem. postremo prostrati cum fletu et lamentatione potestatem regiam inplorant ut utatur aduersus unum hominem ui sua. nec multum aberat, quin cogeretur imperator Martinum cum haereticorum sorte miscere. sed ille, licet episcopis nimio fauore esset obnoxius, non erat nescius Martinum fide, sanctitate, uirtute cunctis praestare mortalibus: alia uia sanctum uincere parat. ac primo secreto arcessitum blande appellat: haereticos iure damnatos more iudiciorum pub
Abbreviated transcription (Latin):
quorum ambo gratiani partium fuerant pertinatiorib: studus quȩ non esttem¬
poris explicare irã uictoris emeriti : Illa prȩcipuacura netribuni cũ iuregladio
adhis panias mitterentur: Piaenim erat sollicitudomartino ut non solũ xp̃ianos
qui sub illaerant occasione uexandi : sed ipsos hereticos &iam liberar&: Uerum
primodie ati. altero suspendit hominẽ callidus impr̃. siue utrei ponđ in pones
repugnabat: siquidem inbona eoꝵ in hiauerat: Ferturenĩ illeuir multis bonis q.
actib: prȩditus aduersus auaritiam parũ consuluisse : nisi regni necessitas
quippe ex hausto superiorib: principibus. reipublice aerario penesemꝑ in exp&i¬
tione ati procinctu belloꝵ cuilium constituti facile excus abit᷑: quib lib&
occasionib: subsidiaim perio paruisse : Interea epĩ quorũ communionẽ martinꝰ

Expanded text:
quorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temquorum ambo Gratiani partium fuerant, pertinacioribus studiis, quae non est temporis explicare, iram uictoris emeriti: illa praecipua, ne tribuni cum iure gladiorum ad Hispanias mitterentur. pia enim erat sollicitudo Martino, ut non solum Christianos, qui sub illa erant occasione uexandi, sed ipsos etiam haereticos liberaret. uerum primo die adque altero suspendit hominem callidus imperator, siue ut rei pondus inponerepugnabat, siquidem in bona eorum inhiauerat. fertur enim ille uir multis bonisque actibus praeditus aduersus auaritiam parum consuluisse, nisi regni necessitate, quippe exhausto a superioribus principibus reipublicae aerario, paene semper in expectatione adque procinctu bellorum ciuilium constitutus facile excusabitur quibuslibet occasionibus subsidia imperio parauisse. Interea episcopi, quorum communionem Martinus