comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
phoniã & chorum Sepe contingit : ut aliqͥs
diligens acstudi osus doctor iudȩox legis
archana sorutari incipiat Cũq exrisdem
soripturis libertatẽ ecłȩ ꝑceperit : labo¬
rem seruilis operis. cuilitteram legis ob¬
seriundo intentꝰ erat ꝑhorresscit Hoc enĩ
est : quisi deagro recedere : & domũ apꝓ¬
pinquare Audit syphoniam & chorũ : hoc
est p̃dicatores scõ spũ plenos. euangeliũ cõ¬
sonis uocibus intelligit p̃dicare Denique
cum sumit inmanib adlegendũ aliquẽ ex
ꝓphȩtis. quist᷑ uere seruihuius patris fami¬
lias. Et sollicitus inuestigans quasi reqͥrit.
Frater tuus uenit : & occidit pat̃ tuus iui¬
tulum saginatũ: Quod est aꝑte dicere Gen¬
tilis populus dm̃ eatenus ignorans. qͥ ꝑ er¬
rorem longe adõ discesserat : nunc exom¬
nib mundi partib ab extremis quoq ter¬
rarũ finib ad eũ conuertitur : & ꝓ eius sa¬

Expanded text:
phoniam et chorum. Saepe contingit, ut aliquis phoniam et chorum. Saepe contingit, ut aliquis diligens et studiosus doctor Judaeorum, legis arcana scrutari incipiat, cumque ex eisdem Scripturis libertatem Ecclesiae percipit, laborem servilis operis, cui litteram legis observando intentus erat, perhorrescit. Hoc est enim quasi de agro recedere, et domui appropinquare. Audit symphoniam et chorum, hoc est, praedicatores sancto Spiritu plenos, consonis vocibus intelligit praedicare. Denique cum sumit in manibus ad legendum aliquem ex prophetis, qui sunt veri servi hujus patrisfamilias. Et sollicitus investigans, quasi requiritFrater tuus venit, et occidit pater tuus vitulum saginatum. Quod est aperte dicere: Gentilis populus Deum eatenus ignorans, qui per errorem longe a Deo recesserat, nunc ex omnibus mundi partibus, ab extremis quoque terrarum finibus ad eum convertitur, et pro ejus sa
Abbreviated transcription (Latin):
& spũ scĩ : qr scȩ trinitatis unaest operatio
unũ gaudiũ. unaq dilectio Hoc presignabat
olim qđ abrahã trib angłis hospitio receptis.
uitulũ tenerrimũ & optimũ occidisse. qeis
legitur upposuisse: qr immolata pronrã re¬
dep̃tione caro xpĩ. totius trinitatis lȩtitia
est Et coeperunt epulari Epulȩ istȩ : nunc
in ecda ꝑtotũ orbem dilatata: celebrantur:
Cotidie enĩ inscã ȩccła uitulus iste sacerrimus.
dõ patri ꝑsacerdotes offertur : & in uitamꝑ
latur. sẽꝑ integer ꝑmin& & immaculatus
& uiuus Erat aut̃ filius eius senior in agro:
primo genetus appellatis ẽ filius Quiquam¬
uis longe a patre non discessisses. non tamen
demi sed inagro erat : quia isdẽ pepolus neq
cultũ creatoris extoto ꝓptͣ idola deseruit.
nec tam̃ legis sibidatȩ interiora misteria pȩ¬
n erauit sed suꝑficiȩ tantũ litterȩ delectatꝰ:
exteriora id est terrena tantum operari &
ret & appropinquaret domui audiut sym¬

Expanded text:
 quia sanctae Trinitatis una est operatio, unum gaudium, unaque dilectio. Hoc praesignabat olim, quod Abraham, tribus angelis hospitio receptis, vitulum tenerrimum occidisse legitur et eis apposuisse , quia immolata pro nostra redemptione caro Christi totius Trinitatis laetitia est. Et coeperunt epulari. Epulae istae nunc in Ecclesia per totum orbem dilatata celebrantur; quotidie enim in sancta Ecclesia vitulus iste sacerrimus Deo Patri per sacerdotes offertur, et in vitam latur, semper integer permanet, et immaculatus, et vivus. Erat vero filius senior in agro. primogenitus appellatus est filius; qui quamvis longe a patre non discessisset, non tamen domi, sed in agro erat, quia idem populus neque cultum Creatoris ex toto propter idola deseruit, nec legis sibi datae interiora mysteria penetravit, sed superficie tantum litterae delectatus, exteriora, id est, terrena tantum operari noret et appropinquaret domui, audivit sym
Abbreviated transcription (Latin):
iste uitulus occiditur: cumabuno quoque
occisus creditur: Tunc comeditur: cum sa¬
cramentũ passionis eius casto corpore & nun¬
damente ꝑcipitur. Et matiducemus : &
epulemur : quiahio fibus msͣ mortuus fu¬
erat & reuixit. perierat & inuentus est:
Intuendum qđ pluralit̃ dr̃. manducemus
ius uituli non solum ille qui mortuus reui¬
xerat. ꝑditus. inuentus fuerat. uerum pat̾
& serui illius sunt epuletꝰ . ostenditur qr¬

Expanded text:
vitulus iste occiditur, cum ab unoquoque vitulus iste occiditur, cum ab unoquoque occisus creditur. Tunc comeditur, cum sacramentum passionis ejus casto corpore et munda mente percipitur. Et manducemus et epulemur, quia hic filius meus mortuus erat, et revixit: perierat, et inventus est. Intuendum quod pluraliter dicit, Manducemus ncti vituli non solum ille qui mortuus revixerat, perditus et inventus fuerat, verum pater et servi illius epulati sunt, ostenditur q
Abbreviated transcription (Latin):
predicabant eẽ tanta gratia sublimandos.
ut non solum ciues angelorũ. sed etiam here¬
des dĩ. & coheredes fierent xpi. Etdate anu¬
lum inmanu eius: Anulo: sol& secretares sig¬
nari: Peranulum ergo signaculum fidei de¬
bomus accipere : quocuncta dĩ promissa. in
fidelium cordibus confirmantur. Anulo & im
sponsa nuptiali foedere pigneratur : idrirco
peranulum intelligitur. pignus nuptiarum
& calciamenta : in pedes Percalciamenta: officiũ
euuangeli tandi signantur: Scriptum est eni Quã
speciosi pedes . euuangelitantium pacẽ. euuange¬
birantum bona Et apłs Calciati inquit pedes.
in preparatione euuangelu pacis: Filio ergo ad
patris piȩtatẽ reuerso : manus & pedes orrant᷑
Mlanus quidem : ut quique fideles recte uiuant:
Pedes uero : ut piis scõrum muniti exemplos
ad ȩterna gaudia properemus: Et ad ducite
uitulum saginatum & occidite: Uitulus sagi¬
tilis op ima est : adõ ut sola suffecerit

Expanded text:
praedicabant esse tanta gratia sublimandos, praedicabant esse tanta gratia sublimandos, ut non solum cives angelorum, sed etiam haeredes Dei, et cohaeredes fierent Christi. Et date annulum in manus ejus. Annulo solet res secreta signari. Per annulum ergo signaculum fidei debemus accipere, quo cuncta Dei promissa, in fidelium cordibus confirmantur. Annulo etiam sponsa nuptiali fide pignoratur: idcirco per annulum intelligitur pignus nuptiarum et calceamenta in pedes. Per calceamenta, officium evangelizandi signatur. Scriptum est enim: Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, praedicantium bona ! Ut Apostolus: Calceati, inquit, pedes in praeparationem evangelii . Ergo filio ad patris pietatem reverso, manus et pedes ornantur. Manus quidem, ut quique fideles recte vivamus; pedes vero, ut piis sanctorum moniti exemplis, ad aeterna gaudia properemus. Et adducite vitulum saginatum, et occidite. Vitulus sagitili optima est, adeo ut sola suffecerit
Abbreviated transcription (Latin):
hoc. maior aut̃ horum ẽ caritas. Ergo pro digusiste
primo quasi seruus ad sereuersus. dire famis
patrẽ uolens destatu mercennarii coepit cogita¬
re. Post quã uero accurrens pat᷑ amplexatus
& osculatus ẽ rum : oblitus statum serui. obli¬
tus &e mercedẽ mertennarii : de sola iamhe
reditate coepit sollititus eẽ parentis: Et hoc
est quod apłs dicit. ꝑ fecta caritas foras mit¬
tit timorem Doxit aut̃ pat̃ ad seruos suos Ci
to ꝓfecte stolam primam : & induite illum isto¬
laprima : beatȩ uestif̧in innocentia . quantro
proto plastus adam bene ado conditus acceptt.
sedmale adiabolo deceptus amisit Unde & post
culpam preuaricationis. primi homines cogno¬
uerunt seeẽ nudos. & amissa immortalitatis
gloria : pellicrum. hoc est mortale aocepert̃
indumentum Serui quibus hoc precipitur.
sunt scĩ predicatores. qui protulerunt primã
stolam: quando homines dõ recontiliantos

Expanded text:
haec, major autem horum est charitas . Ergo prodigus iste haec, major autem horum est charitas . Ergo prodigus iste primo quasi servus ad se reversus, dirae famis patrem volens, de statu mercenarii coepit cogitare; postquam vero occurrens pater amplexatus et osculatus est eum, oblitus statum servi, oblitus et mercedem mercenarii desolatam, de haereditate coepit sollicitus esse parentis; et hoc est quod apostolus ait: Perfecta charitas foras mittit timorem . Dixit autem pater ad servos suos, Cito proferte stolam primam, et induite eum. Stola prima beata vestis est innocentiae, quam protoplastus Adam, bene a Deo conditus accepit, sed a diabolo male deceptus amisit. Unde et post culpam praevaricationis, primi homines cognoverunt se esse nudos, et, amissa immortalitatis gloria, pellium mortalium acceperunt indumentum. Servi quibus hoc praecipitur, sunt sancti praedicatores, qui protutulerunt primam stolam, quando homines Deo reconciliatos
Abbreviated transcription (Latin):
incipit peccata confiteri : sed non dicit omã quȩ se
dicturũ supra promiserat Dixit enim iam nonsũ
dignus uocari filius tuus. nec adidit quȩ superius se
dicturum meditabatur. fac me sicut urium de
mer cennariistuis Cum enĩ ad huc longe esfa :
& patrẽ non haberet. cupiebat mercenna¬
rius eẽ: At post quã patris osculomeruit ho¬
norari: generosissime iam de dignatur mercen¬
narius esse Multam manq intelligit esse distin¬
tiam inter seruum : mercennarium. & filium.
Seruus namq est : qui ad huc metu poenarũ ge
henne. uellegum mundanarũ formidine.
auitus abstin& Mercennarius uero est. quide
si derio acspe regni cȩlestis bona agit: Filius ueroẽ.
qui affectu boni. & uirtutũ amore delectibiliter
dõ percaritatem famulatur: quam sũmam & ꝑ¬
fectionem omnium uirtutum. apłs com memꝗa
dicens. Nunc aut̃ manent fides. spes. caritas. tru

Expanded text:
incipit peccata confiteri. Sed non dicit omnia quae se incipit peccata confiteri. Sed non dicit omnia quae se dicturum supra promiserat; dicit enim: Jam non sum dignus vocari filius tuus; nec addit quae superius se dicturum meditabatur: Fac me sicut unum ex mercenariis tuis. Cum enim adhuc longe esset, et patrem non haberet, cupiebat vel mercenarius esse; at postquam patris osculo meruit honorari, generosissime jam dedignatur mercenarius esse. Multam namque intelligit esse distantiam inter servum, mercenarium et filium; servus namque est qui adhuc hennae, vel legum mundanarum formidine, a vitiis abstinet; mercenarius vero est, qui spe ac desiderio regni coelestis bona agit; filius vero est, qui affectu boni et virtutum amore, delectabiliter Deo per charitatem famulatur. Quam summam et perfectionem omnium virtutum Apostolus commemorat, dicens: Nunc autem manent fides, spes, charitas, tria
Abbreviated transcription (Latin):
lio pat̾ accurrit : quia ds̃ semꝑ fuit cum imige¬
nito filio suo. & lico solus filius pronrã salute
carnem assũpserit : tamen in eo ds̃ pat̾ semꝑ
mansit. & cum eo ad hanc nram̃ peregrinatio¬
nem descendit: Apl̃s enĩ dicit Ds erat in xp̃o
mundũ reconcilians sibi Hinc ipse saluatoratt.
Qui me misit mecum est. & non reliquitme solũ
Etalibi Pat̾ in memanens. ipse facit opera Et ce¬
cidit inquit suꝑ collum eius. & osculatus ẽ rumi
Suꝑ collũ filii cadere ẽ. inamplexus eius brachi¬
quia brachium suum. hoc est uerbum suum adhec
mundi insima. in mensa miscđi fudit: Osculatas
ẽ eum : uidelic& ad spemueniȩ peccatorũ uer¬
bo gratię redioxit : cumꝑsilium diceret Poenitea¬
tiam agite. appropinquauit enĩ regnũ celorũ:
Dixitq filius ad patrẽ: Pater pecciui incplũ & coram
te. & iamnonsũ dignus uocari filius tuis Postqũ
ad patrẽ reuersus est : hoc est in ȩcła iampo situs

Expanded text:
lio pater occurrit, quia Deus semper fuit cum unigenito Filio. Et licet solus Filius pro nostra salute carnem assumpserit, tamen in eo Deus Pater semper mansit, et cum eo ad hanc nostram peregrinationem descendit. Apostolus enim dicit: Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi . Hinc ipse Salvator ait: Qui me misit, mecum est, et non dereliquit me solum . Et alibi: Pater in me manens, ipse facit opera . Et cecidit, inquit, super collum ejus, et osculatus est eum. Super collum filii cadere, est in amplexus ejus brachiquia brachium suum, hoc est, verbum suum ad haec mundi infima immensa misericordia fudit. Osculatus est enim eum, videlidet ad spem veniae peccatorum verbo gratiae reduxit, cum per Filium diceret: Poenitentiam agite, appropinquabit enim regnum coelorum . Dixitque filius ad patrem: Pater, peccavi inte, jam non sum dignus vocari filius tuus. Postquam ad patrem reversus est, hoc est, in Ecclesia positus,
Abbreviated transcription (Latin):
cenrarium sefieri poscit. patri promes ce
inquiens sicut unum ex mescennarustuis.
Uerum ne hoc quidẽ: nisi patͣna dignatione
ꝓmereri posse testatur Qua ꝓpt᷑ taceant pe¬
lagiani quitemerao ore garriunt . hominẽ
sua uistute sinedĩ adiutorio posse saluari. cũ
aꝑtissime ueritas dicat. sine me nihi potestis
facere  Et surgens uenit ad patrẽ suc um:
Adpatrem uenire est: ad ecłȩ societatẽ acce
dere ꝑsidem. ubi est legitima & fruetuosa pec¬
catorũ confessio Cum aut̃ adhuc longe eet᷑. hoc
est cum nondũ adhuc dm̃ intelligeret. sedũ
misertus est illius: Uidere nãq dñĩ. misereriẽ.¬

Expanded text:
cenarium se fieri poscit, pro mercedcenarium se fieri poscit, pro mercedinquiens, sicut unum ex mercenariis tuis. Verum ne hoc quidem nisi paterna dignatione promereri posse testatur. Quapropter taceant Pelagiani, qui ore temerario garriunt hominem sua virtute sine Dei adjutorio posse salvari, cum apertissime dicat Veritas: Sine me nihil potestis facere . Et surgens, venit ad patrem suum. Ad patrem venire, est ad Ecclesiae societatem per fidem accedere, ubi est legitima et fructuosa peccatorum confessio. Cum autem adhuc longe esset, hoc est, cum nondum adhuc Deum intelligeret, sed jam misertus est eorum. Videre enim illius, misereri
Abbreviated transcription (Latin):
tus uacia est : nec reficit uentrem sedomerat
scłari scientiȩ comparatur. quȩ est sermo¬
nis sonora utilitate uacua Surgim inquit.
quia pessime iacere sentio Ibo apatrem meũ.
a quolonge recessi Ad patrem inquit ibo.
quia sub porcorum principe miserabili egesta¬
te tabesco Et quam pium acmisericor¬
dem nouerat patrem: qui quan quam offen¬
sus : quam quã magnis sceleribus irritatus.
non dignatur patris audire uocabulum.
in scĩs animabus quȩ sunt sedes dĩ Anima¬
inquit uisti : sedes sapientiȩ Et dñs dicit.
celũ mihi sedes est. Addidit & coranitẽ.
hocest in ipso interioris conscientiȩ secre¬
to: quadĩ solius oculi penetrare possunt:
Etiam non sum dignus. uocari filius tuus.
facme sicut unum ex mescennariistuis
Meminit se esse filium. & pro affectu cunc¬
ta quȩ patrissunt sua esse non ambigit. sed
prioris ignorantiȩ memor. adhȩcꝰ ne qua¬
quam aspirare presumit. idõq sicut mer¬

Expanded text:
tus vacua est, nec reficit ventrem, sed onerat tus vacua est, nec reficit ventrem, sed onerat saeculari scientiae comparatur, quae sermone sonoro utilitate vacua est. Surgam, inquit, quia pessime me jacere sentio. Ibo ad patrem meum, a quo longe recessi. Ad patrem, inquit, ibo, quia sub porcorum principe miserabili egestate tabesco. Et quam pium et misericordem noverat patrem, qui quanquam offensus, quanquam magnis sceleribus irritatus non dedignatur patris audire vocabulum? in sanctis animabus, quae sunt pedes Dei. Animainquit, justi, sedes sapientiae. Et Dominus dicit: Coelum mihi sedes est . Addidit: Et coram te, hoc est, in ipso interioris conscientiae secreto, quod Dei solius oculi penetrare possunt. Et jam non sum dignus vocari filius tuus, fac me sicut unum ex mercenariis tuis. Meminit se esse filium, et pio affectu cuncta quae patris sunt, sua non esse ambigit, sed prioris ignorantiae memor, ad haec nequaquam aspirare praesumit. Ideoque sicut mer
Abbreviated transcription (Latin):
mei abundant panisbus. ego aut᷑ hic fac¬
me pereo: In se inquit reuersus Unde
iste reuersus fuerat : Ab hisnimirum quȩ
foris per oblecta menta naxia illiciunt &
seducant : ad conscientiȩ interiora. men¬
tis intentione redierat: Quanti mercen
ueri ignorantia &errore cultus dĩ uersa¬
batur : tamen predicantib apłis coepert᷑
quodam modo resipiscere. M agnitionem
cari Mercennarii aut̃ sunt : qui intuitu
superne mercedis. digna satagunt operarii
Himercennaru in domo patris panibus ab un¬
dant : quia tales in ȩccła spiritalis gratip re¬
ficiuntur alimoniis : At uero hi qui extra
edes huius patris familias positisunt: fame
uerbi dĩ pereunt. & uentrem siliquis im¬
plere cupiunt: quia scientiam ueritatis ñ
habentes. beatam uitam in studiis in anisphi¬
losophiȩ requirunt: Sicut enim panis qui
cor hominum confirmat. uerbo dĩ merito
conparatur. ita siliqua quȩ foris nitida in¬

Expanded text:
mei abundant panibus, ego autem hic famei abundant panibus, ego autem hic fame pereo! In se, inquit, reversus. Unde iste reversus fuerat? Ab his nimirum quae foris per oblectamenta noxia illiciunt et seducunt, ad conscientiae interiora mentis intentione redierat. Quanti mercenaveri ignorantia, et errore cultus Dei versarentur, tamen praedicantibus apostolis coeperunt quodammodo resipiscere, verbi cari. Mercenarii autem sunt, qui intuitu supernae mercedis satagunt digna operari. Hi mercenarii in domo patris panibus abundant: quia tales in Ecclesia spiritualis gratiae reficiuntur alimoniis. At vero qui extra aedes hujus patris familias positi sunt, fame verbi Dei pereunt, et ventrem siliquis implere cupiunt, quia, scientiam veritatis non habentes, beatam vitam in studiis inanis philosophiae requirunt. Sicut enim panis qui cor hominis confirmat, verbo Dei merito comparatur, ita siliqua quae foris nitida, in
Abbreviated transcription (Latin):
utatiis ad spiritales epulas ire excu sat : dict Vil¬
lamemi: & necesse habeo exire & uidere illam:
Inuillam ergo mittiẽ: cupiditatebus muncdi sub¬
uigari: Porcos uero pascere est : ea quibus malig¬
nespiritus delectantur operari: Qui merito immum¬
dibus & cȩno semꝑ gaudens. Et cupiebat im¬
plere uentrem suum esiliquis : quas porci¬
manducabant: Siliqua genus ẽ leguminis.
fallibus maximum &e sonorũ : seð granorũ
pauertate sterile. & poene uacuum: Idõ que ꝑ
siliquas designatur. doctrinȩ seculares ste¬
rili suauitate resonantes. inquibus laudes.
idolorũ. id ÷ fabule & carmina concrepant¬
paetarum. quibus porei. id est demones
delectantur: his prodigus iste saturari eu¬
piebat : quia aliquid solidum. & quod adbe¬
a tam uitam pertineret. intalibus inuenire
uolebat nec poterat. Hoc est enĩ qđ sub uin¬
gitur: Et nemo illidabat: Inse aut̃ reuersus
dixit. Quanti mer cennarii indomo patris

Expanded text:
invitatus ad spirituales epulas ire excusat, dicens: Vilinvitatus ad spirituales epulas ire excusat, dicens: Villam emi, et necesse habeo exire, et videre illam . In villam quoque mitti, est cupiditatibus mundi subjugari. Porcos vero pascere, est ea quibus maligni spiritus delectantur operari: qui merito dibus et coeno semper gaudens. Et cupiebat implere ventrem suum de siliquis quas manducabant porci. Siliqua genus est leguminis, follibus maximum et sonorum, sed granorum paucitate sterile, et pene vacuum. Ideoque per siliquas designantur doctrinae saeculares, sterili suavitate resonantes, in quibus laudes idolorum, id est, fabulae et carmina poetarum concrepant, quibus porci, id est daemones, delectantur. His prodigus iste saturari cupiebat, quia aliquid sordidum et quod ad beatam vitam pertineret, in talibus invenire volebat, nec poterat. Hoc est enim quod subjungitur: Et nemo illi dabat. In se autem reversus, dixit: Quanti mercenarii in domo patris
Abbreviated transcription (Latin):
dicit : amando hanc uitam ꝓdigam. quȩ pomipis
exterioribus spatiari gaud& : intis nonme¬
tuit inanescere: Longeuero profectus.e. nõ
loci sed animi mutatione: Quanto eni quis
amplius delinquit : tanto longius adi sui con¬
ditoris gratia recedit: Et post quam omnia
consummassoe: ficta est fames ualida ineiui¬
tate illa: fames in longinqua regione: indi¬
gentiamꝰ designat uerbi dĩ: In regione longi¬
qua : id÷ in obliuione creatoris. dequa dñs
per prophȩtam minatur: Mittam famẽ suꝑ
terrant non famen panis neque sitim aquat
Et abiit : & adhȩsit uni ciuium regionis illi¬
us: Merito ege̾re coepit : qui thesauros di¬
uinȩ sapientiȩ & diuitiarum celestiũ reliquit:
Unus ciuium regionis illius eui iste prodigus
adhȩsit : diabolus ẽ quem dns principẽ huiꝰ
inundi appellat : quia merito peruer sitatissuȩ.
terrenis concupicentis prepositus est Et mu sit
illum uuillam suam : ut pasceret porcos Uilla:
carnalem concupiscentiam signat Nequa is quim

Expanded text:
dicit, amando hanc vitam prodigam, quae pompis exterioribus spatiari gaudet, intus non metuit inanescere. Longe vero profectus est, non loci, sed animi mutatione. Quanto enim quis amplius delinquit, tanto longius a Dei conditoris sui gratia recedit. Et postquam omnia consummasset, facta est fames valida in regione illa. Fames in longinqua regione, indigentiam significat verbi Dei. In regione longinqua, id est, in oblivione Conditoris. De qua Dominus per prophetam minatur: Mittam famem super terram, non famem panis, neque sitim aquae,et abiit, et adhaesit uni civium regionis illius. Merito egere coepit, qui thesauros divinae sapientiae et divitiarum coelestium dereliquit. Unus civium regionis illius, cui iste prodigus adhaesit, diabolus est, quem Dominus principem hujus mundi appellat, quia merito perversitatis suae terrenis concupiscentiis praepositus est. Et misit illum in villam suam, ut pasceret porcos. Villa carnalem concupiscentiam significat: de qua is, qui
Abbreviated transcription (Latin):
in utero uirginali gestare. parere. ac nu¬
trire digna fuit. precipuum tamen in ea¬
dẽ uite ꝑennis beatutidine locũ & ipsi
st̃ habituri qui eius fidem ac dilectonẽ
casto incorde concipunt. qͥq sed ula inmͣte

Expanded text:
in utero gestare, parere, ac nutrire digna exstitit, praecipuum tamen in eadem vita perpetuae beatitudinis locum et ipsi sunt habituri qui ejus fidem ac dilectionem casto in corde
Abbreviated transcription (Latin):
louerant enimeũ eẽ filiiaa : Intelligebant hurc
esse ulum. cuiloquitur ds̃pater Postula ame &
dabu tidi gentes hereditatem tuam. & possessio¬
nem cuam terminos terrȩ. Agnoscebant eum
ad hoc ue nisse in mundum: ut om̃s gentes ad su¬
am fidem conuerteret: Idõq uasi consulentos
sibi dicebant Ecre mudus totus post eum al it:
Et sidimit timus eumsic : omsͣ credent iaum
Hȩreditas aut̃ silii : eccła est. incunctis eidata na¬
tiombus. quam moriens pater ei reliquit. sed
ipse morte sua illam mi sericorditer ad quisi¬
uit. atq amortuis resur gendo illam subtesta¬
mento uitȩ ȩterne possedit : de qua apłs:
At tendite inquit gregi: in quo uos posuit ap̃s
regere ȩccłam : quam ad qui siuit sanguinesuo
Hanc hereditatem ne quam coloni occiso here¬
de preripere cupiebant. quia ad hoc ꝑseque¬
hensum inquit eum eiecerunt ex trauineam &
occiderunt Ex trauineam uinȩȩ heres occidi¬

Expanded text:
Noverunt enim eum esse Filium Dei, intelligebant hunc Noverunt enim eum esse Filium Dei, intelligebant hunc esse illum cui loquebatur Deus Pater, Postula a me, et dabo tibi gentes, haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Agnoscebant eum ad hoc venisse in mundum, ut omnes gentes ad fidem suam converteret, ideoque quasi consulentes sibi, dicebant: Ecce totus mundus post ipsum abiit: et si dimittimus eum sic, omnes credent in eum . Haereditas autem Filii, Ecclesia est, in cunctis ei data nationibus, quam non moriens Pater ei reliquit, sed ipse morte sua illam misericorditer acquisivit, atque a mortuis resurgendo, illam sub testamento vitae aeternae possedit. De qua Apostolus: Attendite, inquit, gregi, in quo vos posuit Christus regere Ecclesiam, quam acquisivit sanguine suo . Hanc haereditatem nequam coloni occiso haerede percipere cupiebant, quia ad hoc persequehensum, inquit, eum ejecerunt extra vineam, et occiderunt. Extra vineam vineae haeres occidi
Abbreviated transcription (Latin):
am agerent: Sed illi contemnentes. iram sibi
indie irȩ thesauri tauerunt: No uissime misit
ad eos filium suum dicens. Verebuntur filium
porum : misit ds̃ filium suiam natum ex muliere:
Non. aut̃ misit : ut demalis & poene obnaxus co¬
lonissententiam iudiculem ferret. sed ad huo
posttanta scelera. post seruorum suorũ impias
mortes : locum ueniȩ misericor dites reseruat:
Verebuntur filium meum Quod quasi abigens
dicit uerebinitur filium meum: nonita ac¬
cipiendum qđ ignorans hoc doxerit: Nami qͥd¬
ds̃ quicuneta singulariter & summe nouit igno¬
rare possit: Sed dubitare dicitur. ut in homi
ne potestas liberi arbitrii demonstretur: Agri¬
cole autẽ uidentes silium : decerunt: Hic est he¬
res: Venite ocidamꝰ eum : & habebimus heri¬
ditatẽ eius Ex hocloco manifestissime compro¬
bantur. principes iudeorum non pes ignoran¬
tiam : sed ꝑinuidiam cruaisixisse redep̾torem

Expanded text:
poenitentiam agerent. Sed illi contemnentes, iram sibi poenitentiam agerent. Sed illi contemnentes, iram sibi in die irae thesaurizaverunt. Novissime autem misit ad eos filium suum, dicens: Verebuntur forsitaporum, misit Deus filium suum factum ex muliere . Non autem misit, ut de malis et poenae obnoxiis colonis sententiam judicialem ferret, sed adhuc post tanta scelera, post servorum suorum impias mortes, locum veniae misericorditer reservaret. Verebuntur filium meum. Quod quasi ambigens dicit, verebuntur fiendum, quod ignorans dixerit. Nam Deus qui cuncta singulariter et summe novit, ignorare non potest. Sed dubitare dicitur, ut in nomine Filii potestas liberi arbitrii demonstretur. Agricolae autem videntes filium, dixerunt: Hic est haeres, venite, occidamus eum, et habebimus haereditatem ejus. Ex hoc loco manifestissime comprobatur, principes ipsos Judaeorum non per ignorantiam, sed per invidiam crucifixisse redemptorem.
Abbreviated transcription (Latin):
reditas infilio isai: Nobile quoq regnum eius
ignobili tradiderunt. ã religionem impie¬
tati mutarunt Sed ille huius iniuriȩ immemo.
prohac uinea hunc patrẽ familias precabatur
dicens Dnẽ ds̃ uirtutũ conuertere. respice
decȩlo. & uide. & uisita uineam istam: Perseruos
qui secundo locomisisunt : choros ꝓphȩtarum
debemus accipere. qui suis oraculispopulum cõ¬
ueniebant. & quȩ huic uineȩ imminebant prȩ¬
dicilunt: Sed & hos similiter persecoti sunt.
& occiderunt eos qui pre nuntiabant deauen
tuiusti Audiamus. quid isauis dehuius uineȩ
quit illis smiliter: Quosdlam erum lapid iutriat
ut ete chielem incadea. hiere miam in egrpto:
Alios ociderunt : ut nabor. alios secuerunt : ut
isaiam. Non nullos uecte ferreo perculerunt.
ut amos Et ostenditur hic pacientia & sustenta¬
tio dñĩ.: quicrebro seruos suos ad malos colonos
direxit : quatinus ab illis conuenti poenitenti

Expanded text:
reditas in filio Isai . Nobile quoque regnum ejus reditas in filio Isai . Nobile quoque regnum ejus ignobili tradiderunt, et religionem impietate mutaverunt. Sed ille hujus injuriae immemor, pro hac vinea hunc patremfamilias precabatur, dicens: Domine Deus virtutum convertere, respice de coelo et vide, et visita vineam istam . Iterum qui secundo loco missi sunt, choros prophetarum debemus accipere, qui suis oraculis populo subveniebant, et quae huic vineae imminerent praedicebant. Sed et hos similiter persecuti sunt, et occiderunt eos qui praenuntiabant de adventu Christi. Audiamus quid Isaias de hujus vineae erunt, inquit, illis similiter . Nam quosdam lapidaverunt, ut Ezechielem in Chaldaea, Jeremiam in Aegypto. Alios occiderunt, ut Naboth. Alios secuerunt; ut Isaiam. Nonnullos vecte ferreo perdiderunt, ut Amos. Et ostenditur hic patientia et sustentatio Domini, qui crebro servos ad malos colonos direxit, quatenus ab illis conventi conversi
Abbreviated transcription (Latin):
guntur : quiper quadraginta annos conti¬
nuos indeserto fructum legis. quam illis dr̃
dederat exigebant: Sed agricole missos ad se
seruos ciciderunt. Fagellantes illo uerberi¬
bus linguarum Scriptum est enim: Irritaue¬
runt morsen in castris. aa ron sem̃ dnĩ Et ite¬
rum: Uexitus est moyses proptereos: quia
exacerbauerunt spm̃ eius De qua uinea quid
ipse morses sentiat. in cantico deutero nomi
dela ratdicens: De uinea sodomorum uinea
eorum & de sub urbanis gomorrȩ : Vua eorũ
uua fellis. & botrus a marissimus. Notindum
qđ alius eugłta dicit : alium incapite percus¬
serunt: Per hunc namq seruum intelligitur
dđ : quia & ipse seruus patris familias erat.
queundem populũ ad superna desideria in cita¬
bat. iocundam psalmorum melodiãm conei¬
nendo: Sed hunc incapite percusserunt: qr
ipsum spiritalis musicȩ repertorem ab iecert᷑
dicentes. Non est pars nobis indauid : neq he¬

Expanded text:
guntur, qui per quadraginta annos contiguntur, qui per quadraginta annos continuos in deserto fructum legis quam illis Deus dederat, exigebant. Sed agricolae missos ad se servos occiderunt, flagellantes illos verberibus linguarum. Scriptum est enim: Irritaverunt Moysen in castris, Aaron sanctum Domini . Et iterum: Vexatus est Moyses propter eos, quia exacerbaverunt spiritum ejus . De qua vinea quid ipse Moyses sentiat, in cantico Deuteronomii declarat, dicens: De vinea Sodomorum vinea eorum, et de suburbanis Gomorrhae. Uva eorum uva fellis, et botrus amarissimus . Notandum quod alius evangelista dicit, alium in capite percusserunt. Per hunc namque servum intelligitur David, quia et ipse servus patrisfamilias erat, qui eumdem populum ad superna desideria incitabat, jucundam psalmorum melodiam concinendo. Sed hunc in capite percusserunt, quia ipsum spiritualis musicae repertorem abjecerunt, dicentes: Non est nobis pars in David, neque hae
Abbreviated transcription (Latin):
nebulosa filiasion: Locauit eam agricolis: Agri¬
colas. principes iudeorũ dicit : quibus ds̃ urbẽ.
tẽplumq & uniuersam simul plebem tradidit
guber namdam: Et peregre profectus est: Pro¬
fectus est peregre: non locimutacione Nam
quo potest recedere quiperꝓphȩtã loquitur sȩ¬
lum & terrã impleo : Falibi. Ds̃ de prope egosũ
& non ds̃ delonge : Sed ab isse dicitur. librumil¬
lis relinquendo arbitrium : utrum uellent ope¬
inter fectis hostibus terram repromissionis secu¬
ruincolert coeperunt : Et pulcbre non prouentũ
sed tempus dicit fructuum. quia nullus huius ui¬
neȩ prouentus. nullus proter ui populi extitit
boni operis fructus: Misit seruos sersuos ad agri¬
colas : ut acciperent fructus eius : Et agricolȩ ap¬
prebensis seruis eius: alium eitiderunt. alium
occiderunt. alium uero lapidauerunt. Serin
qui primi ad agricolas missi sunt : morses legis¬
lator. & aaron. & reliqui sacerdotes intelli¬

Expanded text:
nebulosa filia Sion . Locavit eam agricolis. Agrinebulosa filia Sion . Locavit eam agricolis. Agricolas principes Judaeorum dicit, quibus Deus urbem templumque et universam simul plebem tradidit gubernandam. Et peregre profectus est. Profectus est peregre, non loci mutatione; nam quo potest recedere, qui per prophetam loquitur: Coelum et terram impleo . Et alibi: Deus de prope ego sum, et non Deus de longe . Sed abiisse dicitur, liberum illis relinquendo arbitrium, utrum vellent opeinterfectis hostibus terram promissionis securi coeperunt incolere. Et pulchre non proventum, sed tempus fructuum dicit, quia nullus hujus vineae proventus, nullus protervi populi exstitit boni operis fructus. Misit servos suos ad agricolas, ut acciperent fructus ejus. Et agricolae apprehensis servis ejus, alium ceciderunt, alium occiderunt, alium vero lapidaverunt. Servi qui primum ad agricolas missi sunt, Moyses legislator, et Aaron, et reliqui sacerdotes intelli
Abbreviated transcription (Latin):
scđm alterius lociparabolam condxit. ope¬
rarios in uineam suam: Qui plantauit uine¬
am. plebem uidelic& israhelioam: quã deom¬
nibus gentibus inpopulum sibi peculiarem ȩ¬
legit: Hȩc est illa uinea. de qua isuas in can¬
tico lacutus. ad ultimum addidit Uinea
dñi saba oht̃ : domus est isrł: De qua & psal¬
mista dicit Uineam deegipto transtuliti. ȩ¬
ie cisti gentes & plantasti eam Et sepem circũ¬
murum urbis uel angelica presidia designat:
Sepem ergo uneȩ circum dedit. quia & mu¬
nimine murorum. & aitcilio angłoꝵ illam ple¬
bem uallauit Torcular : altare. quia sicut
intor culari d uuae exprimuntur : ita in altari.
dõ oftiȩ immolantur. Hec sunt illa torcularia :
quorumtitulo tres psalmi prȩnotantur ita: In
finem protor cularibus Aedificauit turrim:
templum scilic& Hȩc est illaturris. ad quãlo¬
quitur micheas ꝓpheta dicens Et tu turris gregis

Expanded text:
secundum alterius loci parabolam conduxit opesecundum alterius loci parabolam conduxit operarios in vineam suam, qui plantavit vineam, plebem videlicet Israeliticam, quam de omnibus gentibus in populum sibi peculiarem elegit. Haec est illa vinea, de qua Isaias in cantico locutus, ad ultimum addidit: Vinea ni Sabaoth, domus est Israel. Et in psalmo, Vineam inquit de Aegypto transtulisti, ejecisti gentes et plantasti eam. Et sepem circummurum urbis angelica praesidia designat. Sepem ergo vineae circumdedit, quia ex munimine murorum, et auxilio angelorum illam plebem vallavit. Torcular, altare: quia sicut in torculari uvae exprimuntur, ita in altari Deo hostiae immolantur. Haec sunt illa torcularia, quorum titulo tres Psalmi praenotantur, ita: In fine pro torcularibus. Aedificavit turrim, templum scilicet. Haec est illa turris, ad quam loquitur Micheas propheta, dicens: Et tu turris gregis
Abbreviated transcription (Latin):
Passurus ꝓsalute hominum dĩ filius uenit hieru¬
salẽ trium phali pompa ab exultantibus turbis
exceptus : quotali gloria inimicorum
suorũ animos ad suam necemmaturandim ampli¬
us incitaret. ibiq perquinq dies nonces sauit do¬
cens populum: & propositis similitudinibus seri¬
barum &e pharis ȩorum scelera redarguens: Nlã quia
ipsi interrogauerunt eum. cumeos detemplo mi
lata ueneratione interrogabant. ut rura lic& da¬
ricȩsari censum annon: id circo ipsis suis artibus
superantur ad nõ. & in parabolis andiunt. qđ aper¬
tius non merebantur audire: Hecdeniq similitu¬
do : iudȩorũ inuidiam quã ontra saluatorem con¬
ceperant. & passions eius . totum complectitur
sacramentum. Homo enĩiste pater familias. ds̃om¬
ni potens est : qui sic homines in mundo: quasido¬
minus suos fimulos possid&s indomo: oest ile
rabili auctoritate eicerte. in qua potestate ista facis.¬
pater familias qui habuit duos filios: quiq

Expanded text:
Passurus pro salute hominum Dei Filius venit Hierusalem triumphali pompa, et ab exsultantibus turbis exceptus est, quo tali gloria inimicorum suorum animos ad suam necem maturandam amplius incitaret; ibique per quinque dies non cessavit docens populum, et propositis similitudinibus, Scribarum et Pharisaeorum scelera redarguens. Nam quia ipsi interrogaverant eum, cum eos de templo milata veneratione interrogabant, utrum liceret dare censum Caesari, an non: idcirco ipsi suis artibus superantur a Domino, et in parabolis audiunt, quod apertius audire non merebantur. Denique haec similitudo, Judaeorum invidiam quam contra salvatorem conceperant, et passionis ejus totum complectitur sacramentum. Homo iste paterfamilias, Deus omnipotens est, qui homines in mundo, quasi dominus suos famulos possidet in domo. Hic est ille rabili auctoritate ejiceret, in qua potestate ista facispaterfamilias, qui habuit duos filios, quique
Abbreviated transcription (Latin):
descendis set. atq subipsa rupe delitescerao su¬
bito ad tactii uestis ipsuis saxum illud subter¬
sium quendam quo dominicũ corpus muni¬
retur. & reciperetur effecit. tantę utiq ea¬
pacititis. quantȩ ipsum corpus dnĩ extitit
quantitatis. In quo hodieq uniuersa linia¬
menta : & rugae uestis. quȩ atergo dñi fu¬
erant uelutiꝰ manus cultoris expressa ser¬

Expanded text:
descendisset atque in ipsa rupe latere uellet, subito ad tactum dominice uestis saxum illud subterum quendam sinum quo dominicum corpus reciperetur effecit, tante utique capacitatis quante ipsum corpus exstitit quantitatis, in quo uniuersa lineamenta et tegimen uestis que a tergo domini fuerant ueluti de manu sculptoris expressum ser
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ pauperẽ egena stipe nutiebat.
secularisscientiae absque utilitatis fruc¬
tu doerbat: Bene haec indua. insarepta
tio mutilis. Sarepta incendiũ uel angus¬
tia panis inter pretatur: Quibus om̃ib
gentilitas ex primitur: quȩ inutiliuena¬
tioni dedita erat. lucris ac negotus tem
tum: panisq spiritalis patiebatur an¬
clitabatus clausa celi lanua. id÷ cessante
scripturarũ intelligentia. merito infide¬
litatis iudeo: Uenit ergo ꝓpheticus ser¬
mo ad eccłam ut pasceretur & pascer&:¬

Expanded text:
filium egena stipe nutriebat, saecularis scientiae absque utilitatis fructu docebat. Unde bene haec vidua in Sarepta ppe venatio inutilis; Sarepta vero incendium vel angustia panis interpretatur. His autem gentilitas exprimitur, quae inutili venationi dedita, id est, lucris et negotiis tum, panisque spiritualis anclitabatur, clausa coeli janua id est, cessante Scripturarum intelligentia pro perfidia Judaeorum. Venit ergo propheticus sermo ad Ecclesiam, ut receptus pasceret
Abbreviated transcription (Latin):
mihi requirerem. sed ut ipse potius uobis
obsequerer uobis que ministrarẽ. quart uos
homines ab hominibus. mortales a mortali¬
bus. suꝑba seriutia requiretis non ut natu¬
re cuisatis parua sufficiunt necessitati¬
hus subueniatis. sed ut matores & celsiores

Expanded text:
mihi inquirerem, sed ut ipse potius vobis mihi inquirerem, sed ut ipse potius vobis obsequerer, vobis ministrarem, quare vos homines ab hominibus, mortales a mortalibus, servitia superbia requiritis, non ut naturae cui satis parva sufficiunt necessitatibus subveniatis, sed ut majores et celsiores
Abbreviated transcription (Latin):
nus magister. formaq: omniũ magistro¬
rũ: nec illos duos de immodica &irratio¬
nabib paicione. nechos decẽ de indignatio¬
ne cdiuore. quem contra illos habebant
redarguit scdtale ponit exẽpłu. quomani¬
feste doceat illum uere eẽ maiorẽ: qui
minorẽ : seerbibuerint. illũq existere
eum obsequio: quemuult uincere digni¬
tatẽ: Prusha igitur illi igrandia quaere¬
bant. frustra ocisti de illorũ i solenti de¬
siderio indignantur : cũ audiunt ad ñõ
ad sũ mȩ dignitatis culmen: non potentia
sed humilitite conscende Sicut filius
hominis nonuenit ministrari sed ministrare
& dare animã suã redemptionẽ promul¬
tis: Pro ponit illis & seipso sormandiscen¬
de hamilitatis. ut sidocentis uerba parui¬
penderent: Inuita rentur exemplo: Non
uenit inquit filius hominis ministrari
idest ut ministraretur ei: sed ministrare
Siego inquit quicũsim dĩfilius & ds̃ proter
uos homofactus. non adhoc inmundum
ieni ut hominũ obsequia uelministeria

Expanded text:
nus magister, forma quoque omnium magistrorum, nec illos duos de immodica et irrationabili petitione, nec hos decem de indignatione et livore quem contra illos habebant, redarguit, sed tale ponit exemplum, quo manifeste doceat illum vere esse majorem, qui minorem se exhibuerit, illumque existere eum obsequio, quem vult vincere dignitate. Frustra igitur illi grandia quaerebant, frustra et isti de illorum insolenti desiderio indignantur, cum a Domino doceantur, ad summae dignitatis culmen, non potentia, sed humilitate conscendere. Sicut filius hominis non venit ministrari, sed ministrare, et dare animam suam redemptionem pro multis. Proponit illis ex seipso discendae formam humilitatis, ut si docentis verba parvipenderent, imitarentur exempla. Non venit, inquit, Filius hominis ministrari, id est, ut ministraretur ei, sed ministrare. Si ego, inquit, qui cum sim Dei Filius et Deus, propter vos homo factus, non ad hoc in mundum veni, ut hominum obsequia vel ministeria
Abbreviated transcription (Latin):
appellat : quia principes & sacerdotes iudȩ¬
oru subditam plebem ad offerendos iustitiȩ
fructus quasiuineam excolere. ipsi & iam hanc
it dnõ inhabitatore dignafieret. quasi domũ
construere & exornare debuerant: Nam &
ałs huic sensui astipulatur fidelibus loquens:
Di ag icultura estis : dĩ edificatio estis Sedilli
qisi mali coloni fructũ umeȩ reddere nolu¬
erant : id÷ quasi mali cementarii electũ & p̃ci¬
osum lapidem uel infundamento. uel mãngu¬
lo domus dĩ ponendum subtraere. hoc est
sitaent epĩ auditoribus conanbantur eͥpere:
it ergo Num quam legistis. lapidem que¬

Expanded text:
appellat, quia principes et sacerdotes Judaeappellat, quia principes et sacerdotes Judaeorum, subditam plebem ad offerendos justitiae fructus, quasi vineam excolere, ipsi etiam hanc ut Domino ad inhabitandum digna fieret, quasi domum construere et exornare debuerunt. Nam et Apostolus huic sensui astipulatur, fidelibus loquens: Dei agricultura estis, Dei aedificatio estis . Sed illi quasi mali coloni, fructum vineae reddere nolunt, et quasi mali cementarii, electum et pretiosum lapidem, vel in fundamento vel in angulo domus Dei ponendum, subtrahere, hoc est, fidem Christi auditoribus conabantur eripere. Ait ergo: Nunquam legistis in Sc
Abbreviated transcription (Latin):
ut eos propra ipsorum resporisionie condemi. &:
Aiuit ilii: Malos inale perda : & aneai suam loca¬
leꝑdidit : quia inculos & crudeles suidnĩ nomi¬
cidis digna ultione pumit. locum. gentem. simul&
regnum eis auferendo. & ꝑ om̃s nrardite nos lon¬
ge lateq dissemnando Loca uit aut̃ uneã alus
aricolis : qu a nobis scripturarũ misteria. &.
sua cognitionẽ tribuit ea coditione: ut suis tẽ¬
poribus fructũ reddamꝰ id est nouerimꝰ quid uno¬
quoq tẽpore nos loqui uel agere conueniat Sed
hoc quod illidixerunt quod scilie& malos male
perderet. & uineã ali is agricolis locaret : dns
ipse diuinitus procuratũ prophȩtico ostendit
exemplo respondens Num quam legistis inserip¬
Us. lapidem quem reprobauerunt ȩ difican¬
tes hic factis est incaput anguli : Ad nõ factus
est & est mirabile in oculis nris: Ipsos quos
superius colonos uocauerat. nuncȩdificantes

Expanded text:
ut eos propria eorum responsione condemnet. ut eos propria eorum responsione condemnet. Aiunt illi: Malos male perdet, et vineam suam perdidit, quia incredulos et crudeles sui homicidas, digna punivit ultione, locum, gentem, simul et regnum eis auferendo, et per omnes mundi terminos longe lateque disseminando. Locavit autem vineam aliis agricolis, quia nobis Scripturarum mysteria, et suam cognitionem tribuit ea conditione, ut suis temporibus fructum reddamus, id est, noverimus quid unoquoque tempore nos loqui vel agere conveniat. Sed hoc quod illi dixerunt, quod scilicet malos male perderet, et vineam suam aliis locaret dominus, ipse divinitus procuratum prophetico ostendit exemplo, respondens: Nunquam legistis in scripturis: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli: A Domino factum est illud, et est mirabile in oculis nostris? Ipsos quos superius colonos vocaverat, nunc aedificantes
Abbreviated transcription (Latin):
populum : ixtraportam passus est: Siue eiece¬
runt eum extrauineã & occiderunt: quia pri¬
us ꝑ incredilitatẽ asuis rum cordibus expulert᷑.
ac sic crucis supplicio affecerunt: Hoc olim prȩ¬
signabat. qđ morses intabernaculođi altare
holo causti in quo uictimarum sangius efs unde¬
batur : non intabes naculum sed adostium posuit
miystice innuens quia crucis ara. extra portam
hiero solimorum erigenda erat. & xp̃s dĩpatris
indomo iudȩorum. hoc est inm̃tibus illorum ñ¬
recipiendus. sed foris eet̃ immolandus Quod aut̃
ciderunt euni. & eiecerunt ex trauineam : ꝑtina¬
tiam infidelitatis illorum deuotit. quineo posteiꝰ
pissionẽ & resurrecti enem credere uoluerunt :
sed quasi cadauer inutile proiecerunt. predica iores
uerbi illius asuis sinibus excludentes. & adrationã
uopulos transinit tintes: Cumergo ueuarit dominꝰ
untȩ . quiu faci& agricolis illis: Interrogat eos¬
dit̃s. non quo gnoret quid illi responsuri erĩ. sed

Expanded text:
passus est . Sive ejecerunt eum extra vineam, et occiderunt quia prius per incredulitatem a suis eum cordibus expulerunt, ac sic crucis supplicio affecerunt. Hoc olim praesignabat quod Moyses in tabernaculo Dei, altare holocausti, in quo victimarum sanguis effundebatur, non intra tabernaculum, sed ad ostium posuit, innuens mystice, quia crucis ara extra portam Hierusalem erat erigenda, et Christus Dei Patrisin domo Judaeorum, hoc est, in mentibus illorum recipiendus, sed foris esset immolandus. Quod autemciderunt eum, et ejecerunt eum extra vineam , pertinaciam infidelitatis illorum denotat, qui nec post ejus passionem et resurrectionem credere voluerunt, sed quasi cadaver inutile projecerunt, praedicatores verbi illius a suis finibus excludentes, et ad nationum populos transmittentes. Cum ergo venerit dominus vineae, quid faciet agricolis illis? Interrogat eos, non quod ignoret quid responsuri essent, sed
Abbreviated transcription (Latin):
grauius est blasphematur: Insuper & he¬
redem quantia inse est occidit : quin me
contumeliam facit: Propt̃ quod malis agri¬
colis male ꝑditis. datur alteriuinea: quia
dono gratiȩ qđ ingratus spreuit humilis
quisq ditatur: Sed & hoc qđ de illis insine
eugłu dictum est quia quȩrentes tenere
xpm̃ timore tulurum prepediuntur : coti¬
die uidemus agi ineccłi: Multi enim sunt in
eccła solo nomine frs . qui ecele siasticȩ fidei
& pacis unitatem quam non diligunt propt᷑
cohabitantium bonorum fritrũ multitudinẽ.
aut erubescunt aut timent impugnare: Sed
hi sicut dñs adiob destrutione loquitur.
cum tempus fuerit in altumala erigent. quia
pharis eis cruci addicere. ꝙ ostentui conabun¬
tur habere: Pertimescere debemus ipsi
quȩ loquimur. & cauere neaempla pharis¬
eorum sequamur Curemus sollicite nesolo
nomine tantum simus xp̃iani: nec subspecie¬
pietatis. impietatis titulum sub celemus Aga¬

Expanded text:
gravius est blasphematur. Insuper et haegravius est blasphematur. Insuper et haeredem quantum in se est occidit, qui immemcontumeliam facit. Propter quod malis agricolis male perditis, datur alteri vinea, quia dono gratiae quod ingratus sprevit, humilis quisque ditatur. Sed et hoc quod de illis in fine evangelii dictum est, quia quaerentes tenere Christum, timore turbarum praepediuntur, quotidie videmus agi in Ecclesia. Multi enim sunt in Ecclesia solo nomine fratres, qui in ecclesiasticae fidei et pacis unitatem, quam non diligunt, propter cohabitantium bonorum fratrum multitudinem, aut erubescunt, aut timent impugnare. Sed his, sicut Dominus ad Job loquitur, cum tempus fuerit, in altum alae erigentur , quia Pharisaeis cruci addicere, et ostentui conantur habere. Pertimescere debemus ipsi qui loquimur, et cavere, ne exempla Pharisaeorum sequamur. Curemus sollicite, ne solo nomine tantum simus Christiani, ne sub specie pietatis titulum subcelemus. Aga
Abbreviated transcription (Latin):
cetera usq habebant. Principes sacerdotũ
& scribȩ propria recdarguti conscientia. que¬
rebant interficire dnm̃ quasi mentientem
contrase: Sudhioc agentes : probant eẽ que
dixerat Ipse enm erat heres: cuius mors
in iusta uindi canda erac apatre Ipsi uero ert
ne quam coloni: qui ab occidendo filio di.
ad modieam quidem humano timore ritar¬
uari poterant. donec hora rius. uenirec..iu¬
quam uero diuino timore aiti amore: co¬
hnberi uoluerunt: Hec uero quȩ de hac
parabola supermalitia iudȩorum exposu¬
imus : morali in lectu ad unum quemquȩ
nrm̃ referre possumus Cum enim alicui
fidelium mysterium baptis: mi quod ope¬
rando ex escere debeat committitur.
qua si ei uinea quam excolat locitur: Mit¬
titur unus culter seruus & tertius quifruc¬
tus accipiant : cumlegitur lex. propbe¬
tia & psalmi : Quorum montis instructus.
bonorum fructus operum reddere debeat
Sed seruus contumelus affectus eicitur: cũ
ser mođi uel comtemnitur. uelȩtiam qđ

Expanded text:
etam eum habebant. Principes Sacerdotum et Scribae propria redarguti conscientia, quaerebant interficere Dominum, quasi mentientem contra se. Sed haec agentes, probant vera esse quae dixerat. Ipse enim erat haeres, cujus mors injusta vindicanda erat a Patre. Ipsi vero erant nequam coloni, qui ab occidendo Filio Dei ad modicum quidem humano timore retardari poterant, donec hora ejus veniret, nunquam vero divino timore aut amore cohiberi voluerunt. Haec vero quae de hac parabola super malitia Judaeorum exposuimus, morali intellectu ad unumquemque nostrum referre possumus. Cum enim alicui fidelium mysterium baptismi, quod operando exercere debeat, committitur, quasi ei vinea quam excolat locatur. Mittitur unus et alter servus, et tertius, qui fructus accipiant, cum legitur lex, prophetia et Psalmi, quorum monitis instructus, bonorum fructus operum reddere debeat. Sed servus contumeliis affectus ejicitur, cum sermo Dei vel contemnitur, vel etiam quod