comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rent dissimilem: et amodo
inquit cognoscetis eũ. et ui¬
distis eũ. Uiderunt enĩ eiꝰ
simillimũ filrũ: sed admo¬
nendi fuerant talem esse eti¬
am patrem quẽ nondũ uide¬
bant: qualis est filius quẽ
uidebant. Et adhoc ualet
quod postea philippo dicit᷑.
qui uidet me. uidec et patrẽ:
ñ quod ipse esset pater et filiꝰ.
quod in sabellianis qͥ uocan¬
tur etiã patripassiani catho¬
lica fides damnat: sed quod
tamsimiles sunt pater et fi¬
lius. ut qui unũ norit. am¬
bos nouerit. Solemus enim
de simillimis duob ita loqł
eis qui unũ illoꝵ uident. et
qualis est alius uolunt nos¬
se: ut dicamus. Uidistis il¬
lum: illũ uidistis. Sic ergo
dictũ est. qui uidet me. uidr
et patrẽ: non utiq ut ipse
sit pater qui filius. sed qđ a
patris similitudine: in nul¬
lo prorsus discrepet filius.
Nam nisi essent duo pat̃
et filius: ñ dictum esset. si co¬
gnouistis me. et patrẽ meũ¬
utiq cognoscetis. Utiq enĩ

Expanded text:
rent dissimilem, Et amodo, rent dissimilem, Et amodo, inquit, cognoscetis eum, et vidistis eum. Viderunt enim ejus simillimum Filium, sed admonendi fuerant talem esse etiam Patrem quem nondum videbant, qualis est Filius quem videbant. Et ad hoc valet quod postea Philippo dicitur, Qui videt me, videt et Patrem. Non quod ipse esset Pater et Filius, quod in Sabellianis, qui vocantur etiam Patripassiani, catholtam similes sint Pater et Filius, ut qui unum norit, ambos noverit. Solemus enim de simillimis duobus ita loqui eis qui unum illorum vident, et qualis sit alius, volunt nosse, ut dicamus, Vidistis istum? illum vidistis. Sic ergo dictum est, Qui videt me, videt et Patrem: non quia ipse est Pater qui Filius, sed quod a Patris similitudine in nullo prorsus discrepet Filius. Nam nisi duo essent Pater et Filius, non dictum esset: Si cognovissetis me, et Patrem meum cognovissetis. Utique enim,
Abbreviated transcription (Latin):
et quo iret et uiam seirent:
ñ obalitid. nisi quod ipsum
utiq scirent: Sed facile sol
uttur ista questio: si dicamꝰ
quod eũ aliquieoꝵ seiebant.
atiqui nesciebant. atq in his
qui nesciebant et philippꝰ
erat: ut quod ait. et quo ego
uado scitis. et uiam scitis. il¬
lis dixisse intelligatur qͥ seie¬
bant: ñ philippo cui dictũ
est. tanto tempore uobiscũ
sum. et ñ cognouistis me phi¬
lippe. His ergo qui filiũ iam
nouerant: etiam illud de pa¬
tre dictum est. et amodo cog¬
noscetis eũ. et uidistis eũ. Di¬
ctum est enĩ propter om̃imo¬
dam si militridinẽ que illi cũ
patre est: ut illi amodo di¬
cerentur nosse patrẽ. qͥa no¬
uerant similem filiũ.Ergo
iam sciebant filiũ: et si ñ om¬
nes. certe quidã eoꝵ: quibꝰ
dicitur. et quo uado scitis.
et uã scitis. Ipse est enim uia.
Sed patrẽ nesciebant: ido au¬
diunt. Si cognouistis me: &
patrẽ meũ cognoscetis. ꝑ me
utiq et illũ. Alius enĩ ego
sũ: alius ille. Sed ne puta¬

Expanded text:
et quo iret, et viam scirent, non ob aliud nisi quod ipsum utique scirent? Sed facile ista solvitur quaestio, si dicamus quod eum aliqui eorum sciebant, aliqui nesciebant, atque in his qui nesciebant et Philippus erat: ut quod ait, Et quo ego vado scitis, et viam scitis, illis dixisse intelligatur qui sciebant; non Philippo cui dictum est, Tanto tempore vobiscum sum, et non cognovistis me, Philippe? His ergo qui Filium jam noverant, etiam illud de Patre dictum est, Et amodo cognoscetis eum, et vidistis eum; dictum est enim propter omnimodam similitudinem quae illi cum Patre est, ut ideo amodo dicerentur nosse Patrem, quia noverant similem Filium. Ergo jam sciebant Filium, etsi non omnes, certe quidam eorum quibus dicitur, Et quo vado scitis, et viam scitis: ipse est enim via. Sed Patrem nesciebant, ideo audiunt, Si cognovistis me, et Patrem meum cognovistis: per me utique et illum. Alius enim ego sum, alius ille. Sed ne puta
Abbreviated transcription (Latin):
et̾ntate. tͥnitate. ueritate. sanc¬
titate. in promptu et palam
sine cessatione dicuntur. ab
aliis bene.ab aliis male ĩtel¬
liguntur: immo ab aliis in¬
telliguntur. ab aliis ñ intelli¬
guntur. Qui enĩ male intel¬
ligit: ñ intelligit. Ab eis ipsis
aũt a quib bene intelligun¬
tur. ab aliis minuis. ab aliis am¬
plius mentis uiuacitate cer¬
nuntur: et a nullo hominũ
sicut ab angłis capruntur. In
ipsa ergo mente. hoc est in in¬
teriore homine quodãmodo
crescitur: ñ solũ ut ad cibũ a
lacte transeatur: uerũ etiam
ut amplius atq amplius ci-¬
bus ipse sumatur. Non aũt
crescitur spaciosa mole. sed in¬
telligentia luminosa: quia et
ipse cibus intelligibilis lux ẽ.
Ut ergo crescatis. eñq capia¬
tis. et quantomagis crescitis. tã¬
to magis magisq capiatis: ñ
ab eo doctore qui uestris auri¬
b sonat. hoc est. forinsecus o¬
perando plantat et rigat: s
ab eo quidat incrementum.
petere ac sperare debetis. Pro¬

Expanded text:
eternitate, veritate, sanctitate, in promptu et palam sine cessatione dicuntur, ab aliis bene, ab aliis male intelliguntur: imo ab aliis intelliguntur, ab aliis non intelliguntur. Qui enim male intelligit, non intelligit. Ab eis ipsis autem a quibus bene intelliguntur, ab aliis minus, ab aliis amplius mentis vivacitate cernuntur, et a nullo hominum sicut ab Angelis capiuntur. In ipsa ergo mente, hoc est in interiore homine, quodammodo crescitur, non solum ut ad cibum a lacte transeatur, verum etiam ut amplius atque amplius cibus ipse sumatur. Non autem crescitur spatiosa mole, sed intelligentia luminosa; quia et ipse cibus intelligibilis lux est. Ut ergo crescatis, eumque capiatis, et quanto magis crescitis, tanto magis magisque capiatis; non ab eo doctore qui vestris auribus sonat, hoc est, forinsecus operando plantat et rigat, sed ab eo qui dat incrementum , petere ac sperare debetis. 2. Pro
Abbreviated transcription (Latin):
tatem qua iudicante dam¬
nantur de patre d̃o natã ne¬
sciunt: utiq etiã ipsũ et ne¬
sciunt et oderunt. O miseroᷤ
homines: qui cũ esse uolunt
mali: esse ueritatẽ qua dam¬
nantur mali nolunt. No¬
lunt eñ cam esse quod est.
cũ ipsi debeant nolle ẽẽ qđ
sunt: ut ipsa manente mu¬
tentur: ne ipsa iudicante

Expanded text:
tatem qua judicante damtatem qua judicante damnantur, de Patre Deo natam nesciunt; utique etiam ipsum et nesciunt, et oderunt. O miseros homines, qui cum esse volunt mali, nolunt esse veritatem qua damnantur mali! Nolunt enim eam esse quod est, cum seipsos debeant nolle esse quod sunt; ut ipsa manente mutentur, ne ipsa judicante
Abbreviated transcription (Latin):
cum bonum diligit. quia id
quod est uie hoc iste diligit:
oderit aũt nesciens ñ ip̃sum.
sed quod pucet esse ipsũ: ita
fieri potest. uit etiã homo in¬
iustus hominẽ iustũ oderit.
dũ eftimat se siisimilem in¬
iustum diligere. nesciens di¬
ligat iustum. et tam̃ dũ eũ
credit imustum: diligat ñ
ipsũ. sed quod putat ẽe ipsũ.
Quẽadmodũ aũt hominẽ:
sic et dm. Deniq si interroga
rentur uidi utrũ diligerent
mo mentientes. sed errando
potius opinantes: Quomo¬
do em̃ diligerent patrẽ ueri¬
tatis : qui haberent odio tie¬
ritatem: Nolunt enĩ sua
facta danmari: et hoc habet
ueritas. ut talia facta dãnen¬
tur.Tantũ igitur oderunt
ueritatẽ: quantũ oderunt su¬
as penas. quas talib irrogat
ueritas. Nescrunt autẽ illã
esse ueritatẽ: que tales quales
ipsi sunt damnat. Oderunt
ergo quã nesciunt: et cũ illã
oderunt: profecto et eum de
quo nata est nisi odisse ñpos¬
sunt. Ac per hoc quia tieri¬

Expanded text:
cum bonum diligit, quia id cum bonum diligit, quia id quod est ille, hoc iste diligit; oderit autem nesciens non ipsum, sed quod putat esse ipsum: ita fieri potest ut etiam homo injustus hominem oderit justum, et dum aestimat se sui similem injustum diligere, nesciens diligat justum; et tamen dum eum credit injustum, diligat non ipsum, sed quod putat esse ipsum. Quemadmodum autem hominem, srentur Judaei utrum diligerent mo mentientes, sed errando potius opinantes? Quomodo enim diligerent patrem veritatis, qui haberent odio veritatem? Nolunt enim sua facta damnari; et hoc habet veritas, ut talia facta damnentur. Tantum igitur oderunt veritatem, quantum oderunt suas poenas, quas talibus irrogat veritas. Nesciunt autem illam esse veritatem, quae tales quales ipsi sunt damnat. Oderunt ergo quam nesciunt; et cum illam oderunt, profecto et eum de quo nata est nisi odisse non possunt. Ac per hoc, quia Veri
Abbreviated transcription (Latin):
contingit: ut eũ nonnum¬
quã quẽ iustũ ñ putamus.
et tam̃ iustus est. et iusticiam
in eo nescientes quã diligimꝰ
deuitemus. auersemur. a no¬
stro prohibeamus accessu: cõ¬
munẽ cũ illo uitã uictumq
habere nolimus : eũq etiã si
discipline imponende necessi¬
tas cogit.siue ne aliis noceat.
siue ut fiat ipse correctior. as¬
peritate salubri perseq̃mur:
et hominẽ bonũ tanquã ma¬
lum affligamus. quẽ nescien¬
tes amamus. Hoc fit: siquis
uerbi gr̃a cum sit pudicus.
a nob̃ creditur impudicus.
Sine dubio erĩ sipudicũ di¬
ligo: hoc est ipse qđ diligo.
Ergo etiã ipsum diligo: et
nescio. Et si impudicũ odi.
quod odi⁊ et tam̃ dilecto meo
cũ quo semper in caritate pu¬
dicicie habitat anima mea.
facio ignarus imuriã: non er¬
rans in discretione uircutũ
atq uitioꝵ: sed in cordium
tenebris humanoꝵ. Prom¬
de sicut fieri potest.ut homo
bonus hominẽ bonũ oderit¬
nesciens. uł potius diligat
nesciens: ipsum enĩ diligit.

Expanded text:
contingit, ut eum nonnunquam quem injustum putamus, et tamen justus est et justitiam in eo nescientes diligimus, devitemus, aversemur, a nostro prohibeamus accessu, communem cum illo vitam victumque habere nolimus; eumque etiam, si disciplinae imponendae necessitas cogit, sive ne aliis noceat, sive ut fiat ipse correctior, asperitate salubri persequamur; et hominem bonum tanquam malum affligamus, quem nescientes amamus. Hoc fit, si quis, verbi gratia, cum sit pudicus, a nobis creditur impudicus. Sine dubio enim si pudicum diligo, hoc est ipse quod diligo: ergo etiam ipsum diligo, et nescio. Et si impudicum odi, quod odi: et tamen dilecto meo, cum quo semper in charitate pudicitiae habitat anima mea, facio ignarus injuriam, non errans in discretione virtutum atque vitiorum, sed in cordium tenebris humanorum. Proinde sicut fieri potest ut homo bonus hominem bonum oderitnesciens, vel potius diligat nesciens ipsum enim diligit
Abbreviated transcription (Latin):
et mitte in latus meũ : et noli
esse incredulus. sed fidelis. Re¬
spondit thomas: et dixxit ei.
Dñs meus. et deus meus. Uli¬
debat tangebatq hominẽ: et
confitebatur deum. quem ñ
uidebat neq tangebat: sed
per hoc quod uidebat atq tã¬
gebat: illud remota iam dubi¬
tatione credebat. Dicit er ihc.
Quia iudisti me credidisti.
Non ait. tetigisti. sed uidisti.
me. quoniã generalis quodã¬
modo sensus est. uisus. Nam
et per alios quatuor sensus no¬
minari solet: uelut cũ dicimꝰ.
audi et uide quã bene sonet: ol¬
fac et uide quã bene oleat: gusta
et uide. qͣm bene sapiat: tange et
uide qͣm bene caleat. Tbiq so¬
nuit uide: cũ uisus ꝓpͥe ñ nege¬
tur ad ocłos ꝑtinere. Unde. et
hic ipse dñs infer inquit di¬
gitum tuũ huc: et uide manꝰ
meas. Quid aliud ait. quam

Expanded text:
 et noli esse incredulus, sed fidelis. Respondit Thomas et dixit ei: Dominus meus et Deus meus. » Videbat tangebatque hominem, et confitebatur Deum quem non videbat neque tangebat; sed per hoc quod videbat atque tangebat, illud jam remota dubitatione credebat. Dicit ei Jesus: Quia vidisti me, credidisti. Non ait, tetigisti me; sed, vidisti me: quoniam generalis quodammodo sensus est visus. Nam et per alios quatuor sensus nominari solet: velut cum dicimus, Audi et vide quam bene sonet, olfac et vide quam bene oleat, gusta et vide quam bene sapiat, tange et vide quam bene caleat. Ubique sonuit, Vide, cum visus proprie non negetur ad oculos pertinere. Unde et hic ipse Dominus, Infer, inquit, digitum tuum huc, et vide manus meas: quid aliud ait quam
Abbreviated transcription (Latin):
eius auriculã dñs detigerit. et
sanauerit cam. Malchus autẽ
interpretatur regnaturus. Qd
ergo auris pro dño amputata.
et a dño sanata significat: nisi
auditũ amputata uetustate
renouatũ. ut sit in nouitate
spiritus. et ñ inuetustate litt̾e:
Quod eui prestitũ fuerit a
xp̃o: quis dubitet regnaturũ
uentus est. et hoc ad illã perti¬
net uetustatẽ que in seruitutẽ
generat:que ẽ agar. Sed cũ ac¬
cessit sanitas: figurata ẽ et lib¬
tas. Factum tam̃ petri dñs im¬
probauit: et progredi ultra ꝓ¬
hibuit. dicens. Mitte gladiũ
in uaginã. Calicem quẽ de¬
dit michi pater:non bibam
illũ. In suo quippe facto. ille
discipulus magistrũ defende¬
re uoluit: ñ quod significan¬
dũ est cogitauit. Et ille igit᷑
ad patientiã com monendus
fuit: et hoc ad intelligentiã
consc̾bentũ. Quod autem
a patre sibi dicit datũ calicẽ
passionis: profecto illud est.
quod apłs ait. Si deus pro no¬
bis. quis contra nos: Qui pro

Expanded text:
ejus auriculam Dominus tetigerit, et sanaverit eum. Malchus autem interpretatur regnaturus. Quid ergo auris pro Domino amputata et a Domino sanata significat, nisi auditum amputata vetustate renovatum, ut sit in novitate spiritus, et non in vetustate litterae? Quod cum praestitum fuerit a Christo, quis dubitet regnaturum ervus inventus est, et hoc ad illam pertinet vetustatem, quae in servitutem generat, quod est Agar . Sed cum accessit sanitas, figurata est libertas. Factum tamen Petri Dominus improbavit, et progredi ultra prohibuit, dicens: Mitte gladium tuum in vaginam. Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? In suo quippe facto ille discipulus magistrum defendere voluit, non quod significatum est cogitavit. Et ille igitur ad patientiam commonendus fuit, et hoc ad intelligentiam conscribendum. Quod autem a Patre sibi dicit datum calicem passionis, profecto illud est quod Apostolus ait: Si Deus pro nobis, quis contra nos? qui filio
Abbreviated transcription (Latin):
tatissime dicimus linguas:
scripturã uero artindinẽ dici.
quominꝰ est uisitatũ: eo ma¬
gis est mistice figuratũ. Facie¬
bat ista popuilus impius. pa¬
ciebatur ista misericors xpist̾.
Qui faciebat. quicquid face¬
ret nesciebat:. qui patiebatur
aũt. ñ solum quid fieret. et
cur fieret sciebat: uerũ etiam
de male façientib bene ipse
faciebat. Cum ergo accepis¬
set iħc acetum: dixit. Con¬
summatũ est. Quid nisi qd
prophia tanto ante predixe¬
rat: Deinde quia nichil re¬
manserat quod ante quam
moreretur fieri adhuc oporte¬
ret:. tamquã ille qui pote¬
statem habebat ponendi am¬
inam suam. et iterũ sumen¬
di cam: peractis om̃ib que
ut peragerentur expectabat.
inclinato capite. tradidit sp̃m.
Quis ita dormrit quando uo¬
luerit. sicut ih̾e mortiuis est
quando uoluit: Quis ita
uestem ponit. quando uolu¬
erit: sieut se carne exuit. q̃n¬
do uoluit: Quis ita cum
uoluerit obierit: quomodo
ta speranda uł timenda potes¬

Expanded text:
tatissime dicimus linguas: tatissime dicimus linguas: Scripturam vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat, quid faceret nesciebat: qui patiebatur autem, non solum quid fieret et cur fieret sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. 6. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem habebat ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando voluerit, sicut se carne exuit quando voluvoluerit obiit, quomodo ta speranda vel timenda potes
Abbreviated transcription (Latin):
giam aceto plenam. quoniã
est herba humilis et pectus
purgat. ipsius xp̃i humilita¬
te congruent accipimus. quã
circumdederunt. et se circum¬
uenisse putauerunt. Unde
illud in psalmo. Aspergesme
ysopo: et mundabor. Xpisti
namq humilitate mundam̃.
quia isi humiliasset semet¬
ipsum factris obediens usq ad
mortẽ crucis: ñ utiq sanguis
eiis in peccatoꝵ remissione.
hoc est in nostra mundatione
fuisset effusus. Nec moueat
quomodo spongia ori eiuspo¬
tuit admoueri: qui in crucem
fuerat exaltatus a terra. Sicut
enĩ apud alios ergłistas le¬
gitur quod hic pretermisit. ĩ
arundine est factum: ut in
spongia talis potus ad crucis
sublimia leuaretur. Per arun¬
dinem uero seriptura signifi¬
cabatur: que implebatur
hoc facto. Sicut enim lingua
dicitur uł greca uł latina uł
alia quelibet sonum signific̃ãs
qui lingua promitur: sic arũ¬
do dicipotest littera que arũ¬
dine scribitur. Sed sonos sig¬
nificantes uocis humane. usi¬

Expanded text:
giam aceto plenam, quoniam giam aceto plenam, quoniam herba est humilis, et pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unde est illud in psalmo, Asperges me hyssopo, et mundabor . Christi namque humilitate mundamur; quia nisi humiliasset semetipsum, factus obediens usque ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. 5. Nec moveat quomodo spongia ori ejus potuerit admoveri, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur, quod hic praetermisit, in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur vel graeca vel latina, vel alia quaelibet sonum significans, qui lingua promitur; sic arundo dici potest littera, quae arundine scribitur. Sed sonos significantes vocis humanae usi
Abbreviated transcription (Latin):
dixit. Consummatum est.
Et inclinato capite: tradidit
sp̃m. Quis pocest que fecitꝰ
ita disponere: quomodo dis¬
posuit homo iste qũi passus
est: Sed homo mediator dei
et hominũ. homo de quopre¬
dictum legitur et homo est.
et quis agnoscit eũ: quoniã
homines per quos hec fiebãt.
ñ agnoscebant hominẽ dm̃:
homo namq apparebat. qui
deus latebat: patiebatur hec
omnia qui apparebat: et idẽ
ipse disponebat hec omnia
qui latebat. Uidit ergo quia
consummata sunt omnia que
oportebat ut fierent: ante quã
maretur quod seriptura pre¬
cdixerat. et insiti mea potaue¬
runt me acetoͬ. sitio inqͥt. Tan¬
quã diceret. Hoc minus fecis
tis: date quod estis. Iudei quip¬
pe ipsi erant acetum. degene¬
rantes a urino patriarcharũ et
propħarũ: et tamquã de ple¬
no uase. de iniquitate mi¬
di huius impleti. cor haben¬
tes uelut spongiam cauerno¬
sis quodãmodõ atq tortuosis
latibuł fraudulentũ. sopũ
aũt cui circũposuerunt spon¬

Expanded text:
xit: Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste qui passus est? Sed homo Mediator Dei et hominum, homo de quo praedictum legitur: Et homo est, et quis agnoscit eum? quoniam omnes per quos haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat, qui Deus latebat. Patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia, qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acmaretur quod Scriptura praedixerat: Et in siti mea potaverunt me aceto . Sitio, inquit, tanquam diceret: Hoc minus fecitis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino Patriarcharum et Prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam, cavernosis quodammodo atque tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spon
Abbreviated transcription (Latin):
beate mane tam quã matris
eius portio poneretur. Ma¬
gis q sic debemus accipere qd̃
dictum est. ex illa hora susce¬
pit eam discipulus in sua: ut
ad eius curam quicquid ei es¬
set necessariũ pertineret. Su¬
scepit ergo eaminsua. ñ pre¬
dia que nulla possidebat pro¬
pria: sed officia que propria
dispensatione exequenda eu¬
rabat. Deinde subrungit. Po¬
stea sciens iħ̾e quia omnia con¬
suminata sunt: ut consũma¬
retur seriptura. dicit. Sitio.
Cas ergo positum erat aceco

Expanded text:
beatae Mariae tanquam matris beatae Mariae tanquam matris ejus portio poneretur; magisque sic debemus accipere quod dictum est, Ex illa hora suscepit eam discipulus in sua, ut ad ejus curam quidquid ei esset necessarium pertineret? Suscepit ergo eam in sua, non praedia, quae nulla propria possidebat; sed officia, sed propria dispensatione exsequenda curabat. 4. Deinde subjungit: « Postea sciens Jesus quia omnia consummata sunt, ut consummaretur Scriptura, dicit: Sitio. Vas ergo pos
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex eiserat qui dixerunt ei.
eoce nos reliquimtis omnia.
et secuti sumus ceꝰ Sed ibi
quoq audierant. quicumq
ista dimiserit propter me. ac¬
cipiet in hoc seculo centies
tantum. Habebat ergo dis¬
cipulus centupliciter plura.
quam dnniserat. in que sus¬
ciperet eius matrẽ qui illã
donauerat. Sed in ea societa¬
te beatus iohannes receperat
centuplum. ubi nemo aliqͥd
dicebat suum: sed erant illis
omna cõmuma: sicut in
apostoloꝵ actibus scriptũ
est.Sic enim apłi erant qua¬
si nichil habentes: et omnia
possidentes.Quomodo ergo
matrẽ magistri et dm̃i sui di¬
serpulus et famulus accepit
in sua: ubi aliquid fuum
nemo dicebat:An qͥa pau¬
lo post in eodem libro legit᷑.
quot quot enim possessores
predioꝵ uł domoꝵ erant.
uendentes afferebant . pre¬
cia illoꝵ et ponebant ante
pedes apłoꝵ. distribuebatur
erat: In delligendum ẽ sic di¬
stributũ fuisse huic discipło.
quod opus erat: ut illic etiã

Expanded text:
non ex eis erat qui dixerunt ei, non ex eis erat qui dixerunt ei, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te. Sed ibi quoque audierat, Quicumque ista dimiserit propter me, accipiet in hoc saeculo centies tantum . Habebat ergo ille discipulus centupliciter plura quam dimiserat, in quae susciperet ejus matrem qui illa donaverat. Sed in ea societate beatus Joannes receperat centuplum, ubi nemo dicebat aliquid suum, sed erant illis omnia communia; sicut in Apostolorum Actibus scriptum est. Sic enim Apostoli erant, quasi nihil habentes, et omnia possidentes . Quomodo ergo matrem magistri et Domini sui discipulus et famulus accepit in sua, ubi aliquid suum nemo dicebat? An quia paulo post in eodem libro legitur, Quotquot enim possessores praediorum vel domorum erant, vendentes afferebant pretia eorum, et ponebant ad pedes Apostolorum: distribuebatur erat , intelligendum est sic distributum fuisse huic discipulo quod opus erat, ut illic etiam
Abbreviated transcription (Latin):
bat quando cdicebat. Siquis
aũt sius et maxime domesti¬
cis ñ prouidet. fidem negat:
et ẽ infideli deterior. Q uud
aũt tam cuiq domesticum
quam parentes filiis: aut pa¬
rentibus filii᷑. Huius itaq sa¬
luberrii precepti ipse magis¬
cer sanctoꝵ de se ipso constitu¬
ebat exemplum: quando non
rit famule dei quam creauerat
et regebat. sed ut matri homo
de qua creatus fuerat et quã
relinquebat: alterũ ꝓ se quo¬
dammodo filiũ prouidebat.
Nam cur hoc fecerit: qđ seqͥ¬
tur indicat. Ait enĩ eugłista.
Et ex illa hora. accepit eam
discipulus in suã: de se ipso
dicens. Sic quippe comine¬
morare solet quod eũ diligebat
iħs: qui utiq omnes sed ipsũ
pre ceteris et familiarius dili¬
gebat: ita ut in conuio suꝑ
pectus suu diseumbere faceret.
Credo ut istiris eugłri quod
per eum fuerat predicaturꝰ
diuinam excellentiam hoc
modo altiuis commendaret.
Sed in que sua iohannes ma-¬
trem dñi accepit: Neq enĩ

Expanded text:
bat, quando dicebat: Si quis bat, quando dicebat: Si quis autem suis, et maxime domesticis non providet, fidem negavit, et est infideli deterior . Quid autem tam cuique domesticum quam parentes filiis, aut parentibus filii? Hujus itaque saluberrimi praecepti ipse magister sanctorum de seipso constituebat exemplum, quando non ut famulae Deus quam creaverat et regebat, sed ut matri homo de qua creatus fuerat et quam relinquebat, alterum pro se quodammodo filium providebat. Nam cur hoc fecerit, quod sequitur indicat: ait enim Evangelista, Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua, de seipso dicens. Sic quippe commemorare se solet, quod eum diligebat Jesus: qui utique omnes, sed ipsum prae caeteris et familiarius diligebat, ita ut in convivio super pectus suum discumbere faceret ; credo ut istius Evangelii, quod per eum fuerat praedicaturus, divinam excellentiam hoc modo altius commendaret. 3. Sed in quae sua Joannes matrem Domini accepit? Neque enim
Abbreviated transcription (Latin):
inde dicit discipulo. Ecce ma¬
der tua. Et ex illa hora: acce¬
pit eam discipulus insuam.
Hec minirũ est illa hora de qͣ
ihe aquam conuersurus ĩ ui¬
num: dixerat matri. Quid
michi et tibi est mulier: Non¬
dum uenit hora mea. Hanc
itaq horam predixerat. que
tunc nondũ uenerat: in qua
deberet agnoscere moriturus.
de qua fuerat mortaliter na¬
tus. Tunc ergo diuina factu¬
nis. ñ diuinitatis sed infirmm¬
tatis matrem uelut incognitã
repellebat:munc aũt humana
lam patiens:ex qua fuerat fac¬
tus homo. affectu commenda¬
bat humano. Tunc enĩ qui
mariã creauerat innotescebat
uirtute: nunc uero quod mã¬
ria pepererat pendebat in
cruce. Moralis igitur insimia¬
tur locus: facit quod facien¬
dum admonet. E xemplo
suo suos instruxit preceptor
bonus: ut a filiis piis impen¬
datur cura parentib: tamꝙͣ
lignum illud ubi erant fixã
menbra morientis. etiã cathe¬
dra fuerit magistri docentis.
Ex hac doctrina sana didice¬
rat paulus apls quod doce¬

Expanded text:
inde dicit discipulo, Ecce mater tua. Et ex illa hora accepit eam discipulus in sua. » Haec nimirum est illa hora de qua Jesus aquam conversurus in vinum, dixerat matri, Quid mihi et tibi est, mulier? nondum venit hora mea . Hanc itaque horam praedixerat quae tunc nondum venerat, in qua deberet agnoscere moriturus, de qua fuerat mortaliter natus. Tunc ergo divina facturus, non divinitatis, sed infirmitatis matrem velut incognitam repellebat: nunc autem humana jam patiens, ex qua fuerat factus homo, affectu commendabat humano. Tunc enim qui Mariam creaverat, innotescebat virtute: nunc vero quod Maria pepererat, pendebat in cruce. 2. Moralis igitur insinuatur locus. Facit quod faciendum admonet, et exemplo suo suos instruxit praeceptor bonus, ut a filiis piis impendatur cura parentibus: tanquam lignum illud ubi erant fixa membra morientis, etiam cathedra fuerit magistri docentis. Ex hac sana doctrina didicerat Paulus apostolus quod doce
Abbreviated transcription (Latin):
udei ergo quoniã parasceue
erat. ut ñ remanerent in cru¬
ce corpora sabbato: erat enĩ
magnus ille dies sabbati: ro¬
gauerunt pylatum ut fran¬
gerentur eoꝵ erura. et tolle¬

Expanded text:
udaei ergo, quoniam Parasceve erat, ut non remanerent in cruce corpora Sabbato, erat enim magnus ille dies Sabbati, rogaverunt Pilatum ut frangerentur crura eorum, et tolle
Abbreviated transcription (Latin):
rucifixo dño postea quam
diuisio uestimentoꝵ erus
etiam missa sorte completa est:
que deinde narrat ioħs euan¬
gelista uideamus. Et milites
quidem inquit. hec fecerunt.
Stabant aũt ruxta erucẽ iħu.
mater eius. et soror matris eiꝰ
maria cleophe: et maria mag

Expanded text:
rucifixo Domino, postquam divisio vestimentorum ejus etiam missa sorte completa est, quae deinde narret Joannes evangelista, videamus. Et milites quidem haec fecerunt. Stabant autem juxta crucem Jesu mater ejus, et soror matris ejus Ma
Abbreviated transcription (Latin):
liam pertinentes intelligi
uolens. qui credit in me ĩ¬
quit. opera que ego facio et
ipse faciet: et maĩora horũ
faciet.Si ergo qui credit fa¬
ciet: ñ credit utiq qui ñ fa¬
ciet: sicuti ẽ qui diligit me.
mandata mea custodit.
Ttnde profecto qui ñ cus¬
dodit. ñ diligit. Item alio lo

Expanded text:
liam pertinentes intelligi volens, Qui credit in me, inquit, opera quae ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet. Si ergo qui credit faciet, non credit utique qui non faciet; sicuti est: Qui diligit me, mandata mea custodit : unde profecto qui non custodit, non diligit. Item alio lo
Abbreviated transcription (Latin):
disti: mendax es:pater men¬
dacii ñ es. Ille uero quia ñ ali¬
unde accepit mendaciũ. quo
mendacio.tanquã ueneno
serpens hominẽ occideret:pa¬
ter ẽ mendacii. sicut deus pa¬
ter est ueritatis. Recedite ãpa¬
tre mendacii: currite ad patrẽ
ueritatis. Amplectimini ue¬
ritatẽ: ut accipiatis lib̾tatẽ.
dit quod loqueretur. Quid
nisi se ipsum: Quid insi uer¬
bum patris: Quid insi ueri¬
tatem patris eternã. & patri
coeternam: Ille ergo homici¬
da erat ab imcio et in uerita¬
de ñ stetit: quia ueritas ñ est
in eo. Cũ loquitur m̃daciũ.
ex propriis loquitur:quia
mendax est. E t ñ solũ men¬
dax: sed et pater etus est. id ẽ.
ipsius mendacii quod loqui¬
tur pater est:quia ipse genu¬
it mendaciũ suũ. E go autẽ
quia ueritatẽ dico : ñ credi¬
tis michi. Quis ex uob̃ ar¬
guit me de peccato: quomo¬
do ego arguo et uos et patrẽ
uestrũ: Si ueritatẽ dico. qua¬
re uos ñ creditis michi:. nifi
quia filii diaboli estis: Qui

Expanded text:
disti; mendax es, pater mendacii non es: ille vero quia non aliunde accepit mendacium, quo mendacio tanquam veneno serpens hominem occideret, pater est mendacii; sicut Deus Pater est veritatis. Recedite a patre mendacii, currite ad Patrem veritatis; amplectimini veritatem, ut accipiatis libertatem.dit quod loqueretur: quid, nisi seipsum? quid, nisi Verbum Patris? quid, nisi veritatem Patris aeternam, et Patri coaeternam? Ille ergo homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo: cum loquitur mendacium, de propriis loquitur; quia mendax est. Et non solum mendax est, sed et pater ejus est: id est, ipsius mendacii quod loquitur, pater est, quia ipse genuit mendacium suum. Ego autem quia veritatem dico, non creditis mihi. Quis ex vobis arguit me de peccato; quomodo ego arguo et vos et patrem vestrum? Si veritatem dico quare vos non creditis mihi; nisi quia filii diaboli estis?
Abbreviated transcription (Latin):
tibi fieri ñ us. alii ne feceris.
Numquid de paginis dicit᷑¬
hoc. et ñ in natura ipsa quo¬
dammodo legitur: Furtum
uis pati: Titiq ñ uis. E oce
lex in corde tuo. Quod ñuis
pati: facere noli. Et hanc le¬
gem transgrediunt homines.
Ecce alter dies mortis. Data
est etiã lex diuinitus: per fa¬
mulũ dei moysen. Dictum
est illic. IIon occides: ñ me¬
chaberis: ñ falsum testimo¬
nrũ dices: honora patrẽ et
matrẽ : non concupisces rem
proximmi tiri: ñ concupisces
uxorem proximi tui. E ocelex
scripta est: et ipsa contemnit᷑.
Ecce tercius dies mortis. Qͥd
restat: Tenit et eugłrum.
predicatur regnũ celoꝵ. diffa¬
matur ubiq xp̃c: minatur
gehennã: uita promittitur¬
eterna: et ipsa contemnitur.
Trans grediuntur homines
eugłium. E cce quarcus dies
mortis. Nerito iam putet.
Numquid et talib negan¬
da est miscdia. Absit. Etiã
ad tales excitandos: dñs ñ
dedignatur aocedere. Mul¬
ti autem ex iudeis uenerãt
ad marthã. et mariã: rit cõ¬

Expanded text:
is fieri, alii ne feceris. Numquid hoc de paginis discitur, et non in natura ipsa quodammodo legitur? Furtum vis pati? Utique non vis. Ecce lex in corde tuo: Quod non vis pati, facere noli. Et hanc legem transgrediuntur homines: ecce alter dies mortis. Data est Lex etiam divinitus per famulum Dei Moysen: dictum est illic, Non occides; Non moechaberis; Non falsum testimonium dices; Honora patrem et matrem; Non concupisces rem proximi tui; Non concupisces uxorem proximi tui . Ecce Lex scripta est, et ipsa contemnitur: ecce tertius dies mortis. Quid restat? Venit et Evangelium, praedicatur regnum coelorum, diffamatur ubique Christus, minatur gehennam, vitam promittit aeternam, et ipsa contemnitur. Transgrediuntur homines Evangelium: ecce quartus dies mortis. Merito jam putet. Numquid et talibda est misericordia? absit etiam, ad tales Dominus excitandos non dedignatur accedere. Multi autem ex Judaeis venerant ad Martham et Mariam, ut con
Abbreviated transcription (Latin):
głam querat. ñsuam.Nam
multi querendo głam suamr.
oues xp̃i sparserunt potius.
quã congregauerunt. Hu¬
milis est enim ianua xpistꝰ
dñs. Qui intrat per hanc ia¬
nuam. oportet humiliet se:
ut sano capite possit intrare.
Qui aũt se ñ humiliat.sed
extollit: per maceriã uult
ascendere. Qui aũt per ma¬
ceriam ascendit: ido exaltat᷑
ut cadat. Tecte tam̃ adhuc
loquitur dñs iħc: nondum
intelligitur. Dominat osti¬
um: nominat ouile: nomi¬
nat oues.Commendat hec
omnia: sed nondũ exponit.
Legamus ergo: quia uen¬
turus est ad ea uerba. in qͥbꝰ
nobis aliqua que dixit dig¬
netur exponere. Exquorũ

Expanded text:
am quaerat, non suam; nam multi quaerendo gloriam suam, oves Christi sparserunt potius quam congregaverunt. Humilis est enim janua Christus Dominus: qui intrat per hanc januam, oportet humiliet se, ut sano capite possit intrare. Qui autem se non humiliat, sed extollit, per maceriam vult ascendere: qui autem per maceriam ascendit, ideo exaltatur ut cadat. 6. Tecte tamen adhuc loquitur Dominus Jesus, nondum intelligitur: nominat ostium, nominat ovile, nominat oves; commendat haec omnia, sed nondum exponit. Legamus ergo, quia venturus est ad ea verba in quibus nobis aliqua quae dixit dignetur exponere: ex quoru
Abbreviated transcription (Latin):
de magis magisq pandens
quomodo clarificet patrem
filius: ficut dedisti inqͥt ei po¬
destatem omnis carnis: ut

Expanded text:
de magis magisque pandens quomodo clarificet Patrem Filius: Sicut dedisti, inquit, ei potestatem omnis carnis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
modi. De quib operosius dis¬
putarem: nisi eugłista dermi¬
nante eugłtruz sitũ. etlaipse
compellerer meũ terminare
sermonem. Explieit exposi

Expanded text:
modi. De quibus operosius disputarem, nisi evangelista terminante Evangelium suum, etiam ipse compellerer meum terminare sermonem. » Explicit li
Abbreviated transcription (Latin):
michi testes. De hac uirtute
credendus est dicere ergłista.
uirtus de illo exibat. et sana¬
bat omnes. Si ergo et de patre
et de filio procedit spiritus
sanctus: cur filius dixit. de
nisi quẽadmodũ solet ad eũ
referre et quod ipsius est. de
quo et ipse est. unde illud est
quod ait. mea doctrina ñ est
mea. sed eius quui me misit:

Expanded text:
hi testes . De hac virtute credendus est dicere evangelista, Virtus de illo exibat, et sanabat omnes . 8. Si ergo et de Patre et de Filio procedit Spiritus sanctus; cur Filius dixit, De nisi quemadmodum ad eum solet referre et quod ipsius est, de quo et ipse est? Unde illud est quod ait, Mea doctrina non est mea, sed ejus qui me misit
Abbreviated transcription (Latin):
no quia maius fuit umbre
sue transitu quod discipłi fe¬
cerunt: quã fimbrie sue tac¬
tu quodipse dñs fecit: sanare
languentes. Et quia plures

Expanded text:
no quia majus fuit umbrae suae transitu, quod discipuli fecerunt , quam fimbriae suae tactu, quod ipse Dominus fecit , sanare languentes; et quia plures
Abbreviated transcription (Latin):
N his que precedunt
hoc eugłii capitulũ. dñs dis¬
eipulos suos ad inimicoꝵ o
cdia perferenda confirmans.
suo quoq preparauit exem¬
plo. ut eum unitando fierẽt
fortiores:addens et promit¬
dens eis quod uenturus esset
spiritus sanctus qui de illo
destimonũ perhiberet : et
adiciens quod et ipsi fierent
testes eius. Hoc utiq in eis
operante sp̃u sancto. Sic enĩ
ait. Ille testimoniũ perhibe¬
bit de me: et uos testimoniũ
perhibebitis. Ttiq quia il¬
le perhibebit:etiam uosper¬
hibebitis. Ille in cordib uestͥs.
uos in uocib uestris: ille ĩspi¬
rando.tios sonando:ut pos¬
sit impleri. in omnẽ terrã ex¬
pe fuerat. eos adhortari suo¬
exemplo: nisi impleret sp̃u
sancto. Deniq apłs petrus.
cũ iam uerba eius audisset
ubi dixerat. ñ est seruus ma¬
ior dño suo. si me persecuti
sũt. et uos persequentur. et
hoc in illo iam uideret im¬
pleri. in quo patientiã do¬
mimi sui si exemplum suf

Expanded text:
In his quae praecedunt hoc Evangelii capitulum, Dominus discipulos suos ad inimicorum odia perferenda confirmans, suo quoque praeparavit exemplo, ut eum imitando fierent fortiores: addens et promittens eis quod venturus esset Spiritus sanctus, qui de illo testimonium perhiberet, et adjiciens quod et ipsi fierent testes ejus, hoc utique in eis operante Spiritu sancto. Sic enim ait: Ille testimonium perhibebit de me, et vos testimonium perhibebitis. Utique quia ille perhibebit, etiam vos perhibebitis: ille in cordibus vestris, vos in vocibus vestris; ille inspirando, vos sonando: ut possit impleri, In omnem terram expe fuerat eos adhortari exemplo suo, nisi impleret Spiritu suo. Denique apostolus Petrus cum jam verba ejus audisset, ubi dixerat, Non est servus major domino suo: si me persecuti sunt, et vos persequentur ; et hoc in illo jam videret impleri, in quo patientiam Domini sui, si exemplum suf
Abbreviated transcription (Latin):
uerunt uocem alienoꝵ Tec¬
da sunt hec : plena questioni¬
bus: grauida sacramentis. Se¬
quamur ergo. et audiamus
magistrũ. ex his obscuris ali¬
quid aperientẽ: et per id qđ
aperit: nos forte intrare faci¬
entem. Hoc ꝓuerbiũ dicit
illis iħc. Illi aũt ñ cognouer̃t
quid loqueretur eis. Forte
nec nos. Quid ergo interest
inter illos et nos. ante quã is¬
ta uerba agnoscamus et nos:
Quia nos pulsamus:ut ape¬
riatur nobis. Illi autẽ xp̃m
negando. nolebant intrare
seruandi: sed foris remanere
perdendi. Quod ergo nos
audimus. hec pie÷ quod an¬
te quã illa intelligamꝰ. credi¬
mus uera esse atq diuina:
magna ab istis diuersitate
distamus. Cũ enĩ dio au¬
diunt uerba eugłii. unus
impius. alter pnis: et talia
sunt ut forte ambo ñ intel¬
ligant: unus dicit. nicħ di¬
xit: alius dicit. uerũ dixit:
et bonũ est quod dixit: sed
nos ñ intelligimus. Iste qͥa
credit.iampulsat: et dignꝰ
est cui aperiatur: si pulsare

Expanded text:
erunt vocem alienorum. Tecta sunt haec, plena quaestionibus, gravida sacramentis. Sequamur ergo et audiamus magistrum ex his obscuris aliquid aperientem; et per id quod aperit, nos forte intrare facientem. 7. Hoc proverbium dixit illis Jesus; illi autem non cognoverunt quid loqueretur eis. Forte nec nos. Quid ergo interest inter illos et nos, antequam ista verba agnoscamus et nos? Quia nos pulsamus ut aperiatur nobis; illi autem Christum negando nolebant intrare servandi, sed foris remanere perdendi. Quod ergo nos audimus haec pie, quod antequam illa intelligamus, credimus vera esse atque divina, magna ab istis diversitate distamus. Cum enim duo audiunt verba Evangelii, unus impius, alter pius, et alia sunt ut forte ambo non intelligant, unus dicit, Nihil dixit; alius dicit, Verum dixit, et bonum est quod dixit, sed nos non intelligimus: iste quia credit jam pulsat, et dignus est cui aperiatur, si pulsare
Abbreviated transcription (Latin):
do enĩ clarificari a se patrem
super terram. se aũt apatre
apud eundem patrẽ: modũ
profecto utriusq clarificatio¬
nis ostendit. Ip̃se quippe ꝓa¬
trem clarificauit super tram
eũ gentibus predicando: pat̃
uero ipsum apud semet ipsũ:
ad suam dexteram collocãdo.
Sed ido postea de clarificando
patre ubi att.ego te clarificaui
uerbũ preteriti temporis pone¬
re maluit. uit mostraret in p̃¬
destinatione lam factum: et
pro iam facto habendũ. qđ
certissime fuerat futurũ: id
est. ut a patre apud patre glo¬
rificatus. patrẽ super terrã glo¬
rificaret et filius. Sed hanc p̃¬
destinationem in stia clarifica¬
tione mainfestius aꝑuit qua
eũ clarificauit pater : in eo qd̃
adiunxit. claritate quã habui
priusquã mundus esset apud
te. Ordo uerhorũ est.quam
habui apud te prius quã mũ¬
dus esset. Ad hoc ualet quod
ait. et nunc clarifica me: hoc
est. sicut tunc. ita et muine. Si¬
cut tunc predestinatione. ita
et nunc perfectione: fac ĩ nrũ¬

Expanded text:
do enim clarificari a se Patrem super terram, se autem a Patre apud eumdem Patrem, modum profecto utriusque clarificationis ostendit. Ipse quippe Patrem clarificavit super terram, eum gentibus praedicando. Pater vero ipsum apud semetipsum, ad suam dexteram collocando. Sed ideo postea de clarificando Patre, ubi ait: Ego te clarificavi, verbum praeteriti temporis ponere maluit, ut monstraret in praedestinatione jam factum, et pro jam facto habendum quod certissime fuerat futurum; id est, ut a Patre apud Patrem glorificatus, Patrem super terram glorificaret et Filius. Sed hanc praedestinationem in sua clarificatione manifestius aperuit, qua eum clarificavit Pater, in eo, quod adjunxit: Claritate quam habui priusquam mundus esset apud te. Ordo verborum est quam habui apud te priusquam mundus esset. Ad hoc valet quod ait: Et nunc clarifica me. Hoc est, sicut tunc, ita et nunc. Sicut tunc praedestinatione ita et nunc perfectione fac in mun
Abbreviated transcription (Latin):
ie symon petrus: et dicit ei.
Quis est. de quo dicit: Itaꝙ
tus iħu: dicit iħu. Dñe quis
est: Respondit iħ̾e. Ille est.
eui ego intinctum panẽ por¬
rexero. Et cũ intinxisset pa

Expanded text:
i Simon Petrus, et dicit ei: Quis est, de quo dicit? et quitus Jesu, dicit ei: Domine, quis est? respondit ille: Ille est, cui ego intinctum panem porrexe
Abbreviated transcription (Latin):
iam dixerat. ex nob̾ exierũt:
ac per hoc utrũq uerũ est:¬
et ex nob̃. et ñ ex nob̃. Scd̾m
aliud ex nob: scđm aliud ñ
ex nob̃. Scd̾m cõmunionem
sacramentoꝵ ex nob̾: scđ̾m
suoꝵ proprietatẽ criminũ.
ñ ex nob̃. Aspiciebant ergo
ad inuicem discipłi: hesitan¬
tes de quo diceret. Sie quippe
in eis erat erga magistrũ suũ
pia caritas: ut tam̃ eos huma¬
na alterũ de altero stimularet
infirmitas. Nota quidẽ sibi
erat cuiusq conscientia: ue¬
rumtam̃ quia proximierat
ignota: ita sibi unusqͥsq erat

Expanded text:
jam dixerat, ex nobis exierunt, jam dixerat, ex nobis exierunt, ac per hoc utrumque verum est, ex nobis, et non ex nobis. Secundum aliud ex nobis, secundum aliud non ex nobis. Secundum communionem sacramentorum ex nobis, secundum suorum proprietatem criminum, non ex nobis. 3. Aspiciebant ergo ad invicem discipuli, haesitantes de quo diceret. Sic quippe in eis erat erga Magistrum suum pia charitas, ut tamen eos humana alterum de altero stimularet infirmitas. Nota quidem sibi erat cujusque conscientia; verumtamen quia proximi erat ignota, ita sibi unusquisque erat
Abbreviated transcription (Latin):
tales enĩ eius in hurusmodi
scandalis ñ peruersitate sed ca¬
ritate turbantur. ne forte in
separatione aliquoꝵ zizamo¬
rum: simul aliquod era dice¬
tur & triticũ. Turbatusitaq
est ih̾c sp̃u: et protestatus est.
ec dixit. Amen am̃ dico uob̾:
quia uinis ex uobis me tͣdet.
Unus ex uob̾. numero ñ me
rito: specie ñ uircute: commni¬
xtione corporali. ñ uinculo
spiritali: carnis adiunctione.
non cordis socius unitate. Pro¬
inde. ñ qui ex uob̃ est: sed qui
ex uob̾ exiturus est. Nã quo¬
modo erit uerũ quod prote¬
status est dũs et dixit. unus
ex uobis. si uerũ est quod ait
hoc eugłium. ex nobis exierũt
sed ñ erant ex nob̃: Nam si
fuissent ex nob̾: mansissent
utiq nobiscũ. Non erat igit᷑
ex illis iudas: mansisset enim
cũ illis: si esset exillis. Quid
est ergo unus ex uob tradet
me. nisi unus ex uob̃ exitur᷑
est.qui tradet me: Quia et
ille qui ait. si fuissent ex no¬
bis. mansissent utiq nob̾cũ.

Expanded text:
tuales enim ejus in hujusmodi tuales enim ejus in hujusmodi scandalis non perversitate, sed charitate turbantur; ne forte in separatione aliquorum zizaniorum, simul aliquod eradicetur et triticum. 2. Turbatus itaque est Jesus spiritu, et protestatus est, et dixit: Amen, amen dico vobis, quia unus ex vobis tradet me. Unurito, specie non virtute, commixtione corporali, non vinculo spiritali, carnis adjunctione, non cordis socius unitate: proinde non qui ex vobis est, sed qui ex vobis exiturus est. Nam quomodo erit verum quod protestatus est Jesus et dixit, unus ex vobis, si verum est quod ait hoc Evangelium: Ex nobis exierunt, sed non erant ex nobis; nam si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum . Non erat igitur ex illis Judas; mansisset enim cum illis, si esset ex illis. Quid est ergo: Unus ex vobis tradet me? nisi: Unus ex vobis exiturus est, qui tradet me? quia et ille qui ait: Si fuissent ex nobis, mansissent utique nobiscum:
Abbreviated transcription (Latin):
oc eugłii capitulũ fratres
ita nob̾ exponendũ hac le¬
ctione propositũ est: ut iam
etiam de traditore dñi per pa¬
nem tinctum. eiq porrectũ
satis euidenter expresso. aliqͥd
dicere debeamus. Et de illo
quidẽ quod eũ iam demon¬
straturus iħc. turbatus ẽ sp̃u:
preterito sermone disserui. S
fortassis. quod ibi ñ dixi. etiã
hoc nob̃ dñs significare sua ꝑ¬
turbatione dignatus ẽ. quod
scilicet falsos fratres. et dñici
agri illa zirania ita necesse est
usq ad messis tempus in ter
frumenta dolerari ⁊ ut quãdo
ex eis aliqua separari etiã ante
messem urgens causa compel¬
lit: fieri sine eccłe perturbatio¬
ne ñ possit. Hanc perturba¬
tionem sc̃oꝵ suoꝵ per scisma¬
ticos et hereticos futurã quodã¬
modo prenuncians dñs. pre¬
figurauit in se ipso: cũ exituro
iuda homine malo. et comini¬
xtionẽ frumenti in qua diu
fuerat toleratus.separatione
apertissima relicturo: turba¬
tus est. ñ carne. sed sp̃u. Spiri¬

Expanded text:
oc Evangelii capitulum, fratres, ita nobis exponendum hac lectione propositum est, ut jam etiam de traditore Domini per panem tinctum eique porrectum satis evidenter expresso aliquid dicere debeamus. Et de illo quidem, quod eum jam demonstraturus Jesus turbatus est spiritu, praeterito sermone disserui: sed fortassis quod ibi non dixi, etiam hoc nobis Dominus significare sua perturbatione dignatus est, quod scilicet falsos fratres, et dominici agri illa zizania ita necesse est usque ad messis tempus inter frumenta tolerari , ut quando ex eis aliqua separari etiam ante messem urgens causa compellit, fieri sine Ecclesiae perturbatione non possit. Hanc perturbationem sanctorum suorum per schismaticos et haereticos futuram, quodammodo praenuntians Dominus, praefiguravit in seipso, cum exituro Juda homine malo, et commixtionem frumenti, in qua diu fuerat toleratus, separatione apertissima relicturo, turbatus est non carne, sed spiritu. Spiri
Abbreviated transcription (Latin):
cit ei symon petrus. Dñe
quo uadis: Respondit ie¬
sus. Quoego uado ñ potes
me modo sequi: sequeris aũ¬
tem postea. Dicit ei petrus.
Quare ñ possum sequi de
modo: Animã meã pro te
ponam. Respondit ihe. Am
inã tuam pro me ponis: Am̃
amen dico dibi: non canta¬
bit gallus. donec me der ne¬
ges.

Expanded text:
cit ei Simon Petrus: domine, quo uadis? respondit Iesus: quo ego uado, non potes me modo sequi; sequeris autem postea. dicit ei Petrus: quare non possum sequi te modo? animam meam pro te ponam. respondit Iesus: animam tuam pro me ponis? amen, amen dico tibi, non cantabit gallus, donec me ter neges.
Abbreviated transcription (Latin):
cia. Habeant eas iustis de cau¬
sis ammi xp̃iami: nec philo¬
sophoꝵ. stoicoꝵ. uł quorum¬
cumq similiũ consentiatur
errori: qui profecto quemad¬
modũ uanitatẽ existimant
ueritatẽ. sic stuporem depu¬
tant saitatẽ: ignorantes sic
hominis animũ quẽadmodũ
corporis menbrũ desperatius

Expanded text:
tia. Habeant eas justis de cautia. Habeant eas justis de causis animi christiani, nec philosophorum Stoicorum, vel quorumcumque similium consentiatur errori: qui profecto quemadmodum vanitatem existimant veritatem, sic stuporem deputant sanitatem; ignorantes sic hominis animum, quemadmodum corporis membrum, desperatius
Abbreviated transcription (Latin):
batur magirus. fortis. certus.
inuictus: ñ ei timeamus qua¬
si deficiat. Non perit. s nos
querit.Nos inquã nos om̃i¬
nosic querit: nos ipsos in ip¬
sius perturbatione uideamꝰ.
ut quando perturbamur. ñ
desperatione pereamus. Qn
do turbatur qui ñ turbaret᷑
nisi uolens: eũ consolatur qͥ
turbatur et nolens. Pereant
argum̃ta philosophoꝵ. qͥ ne¬
gant in sapientem cadere per¬
turbationes animoꝵ. Stultã¬
fecit deris sapientiã huiꝰ mũ¬
cdi: et dñs nouit cogitationeᷤᷤ
hominũ. quoniã uane sunt.
Turbetur plane ammnus
xp̃ianus. ñ miseria: sed mi¬
sericordia. Timeat ne pere¬
ant homines xp̃o: contriste¬
tur. cũ perit aliquis xpisto.
Concupiscat adquiri ho¬
mines xp̃o÷ lecetur cũ adqͥ¬
runtur hominesxp̃o. Time¬
at et sibi ne pereat xpisto:
contristetur peregrinari se
a xp̃o. Concupiscat regna¬
re cum xp̃o: letetur du spe¬
rat se regnaturũ esse cũ xp̃o.
perturbationes tiocant. ti¬
mor et tristicia. amor et leti¬

Expanded text:
batur magnus, fortis, certus, invictus, non timeamus quasi deficiat; non perit, sed nos quaerit. Nos, inquam, nos omnino sic quaerit; nos ipsos in illius perturbatione videamus, ut quando turbamur, non desperatione pereamus. Nam quando turbatur, qui non turbaretur nisi volens, consolatur qui turbatur et nolenargumenta philosophorum, qui negant in sapientem cadere perturbationes animorum. Turbafecit Deus sapientiam hujus mundi ; et Dominus novit cogitationes hominum, quoniam vanae sunt . Turbetur plane animus christianus, non miseria, sed misericordia: timeat ne pereant homines Christo, contristetur cum perit aliquis Christo; concupiscat acquiri homines Christo, laetetur cum acquiruntur homines Christo: timeat et sibi ne pereat Christo, contristetur peregrinari se a Christo; concupiscat regnare cum Christo, laetetur dum sperat se regnaturum esse cum Christo. perturbationes vocant, timor et tristitia, amor et laeti