comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
icit apłs cum inde loqueret᷑.
caro & sanguis regnum dĩ ñ possi¬
debunt. S qͥsquis ea sic accipit ut exi¬
stimet ita corpꝰ t̾renũ quale nunc ha¬
bemꝰ in corpꝰ cȩleste resurrectione mu¬
tari. ut nec m̃bra ista. nec carnis sit fu¬
tura substantia. ꝓculdubio corrigendꝰ
est. cõmonitus de corꝑe dñi qui post re¬
surrectionẽ in eisdẽ m̃bris ñ solũ con¬
spiciendꝰ oculis. uerũ etiã manib tan¬
gendꝰ apparuit. carnemq se habere. etrã
sermone firmauit dicens. Palpate & ui¬
dete qm̃ sp̃c carnem & ossa ñ habet. sicut.
me uidetis habere. Unde constat apłm
ñ carnis substantiã negasse indĩ regno
futuram. s aut homines qui scđ̃m car¬
nem uiuunt. carnis & sanguinis nomi¬
ne nuncupasse. aut ipsam carnis cor¬
ruptionẽ quȩ tunc utiq nulla erit. Nam
cũ dixisset caro & sanguis regnũ d̃ĩ non
possidebunt. bene intelligitur tanquã
exponendo qͥd dixerit continuo subdi¬

Expanded text:
tolus, cum inde loqueretur: caro et sanguis regnum dei non possidebunt. sed quisquis ea sic accipit, ut existimet ita corpus terrenum, quale nunc habemus, in corpus caeleste resurrectione mutari, ut nec membra ista nec carnis sit futura substantia, procul dubio corrigendus est, commonitus de corpore domini, qui post resurrectionem in eisdem membris non solum conspiciendus oculis, uerum etiam manibus tractandus apparuit carnemque se habere etiam sermone firmauit dicens: palpate et uidete, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me uidetis habere. unde constat apostolum non carnis substantiam negasse in dei regno futuram, sed aut homines, qui secundum carnem uiuunt, carnis et sanguinis nomine nuncupasse aut ipsam carnis corruptionem, quae tunc utique nulla erit. nam cum dixisset: caro et sanguis regnum dei non possidebunt, bene intellegitur tamquam exponendo quid dixerit continuo subdi
Abbreviated transcription (Latin):
si querat᷑ utrũ in ethereũ corpꝰ id est cȩ-¬
leste possit mutari. iam ipsa uicintas
ꝑsuadet. Ut gͦ ꝑ hos gradꝰ fieri posse con-¬
cedit ut t̾ra in corpꝰ ethereum conu̾tat᷑.
cur ñ accedente dĩ uoluntate qua &¬
corpꝰ humanũ suꝑ aquas potuit ambu-¬
lare celerrime. id fieri posse quẽadio¬
dũ dictũ est. in ictu oculi sine ullis talibꝰ
gradib credit: Sicut plerũq fumus
in flammã mira celeritate conu̾titur.
Caro enĩ nr̃a utiq ex t̾ra est. Phylosophi
autẽ quoꝵ argum̃tis sepiꝰ resurrectioni
carnis resistitur. quib asserunt nullũ¬
esse posse t̾renũ corpꝰ in celo: qd̾libet cor¬
pus in om̃e corpꝰ conu̾ti & mutari posse
concedunt. Qua corporis resurrectio¬
ne corpꝰ a tẽporis conditione liberatũ.¬
et̾na uita ineffabili caritate ꝑfruemͦ.¬

Expanded text:
si quaeratur utrum in aethereum corpus, id est, coesi quaeratur utrum in aethereum corpus, id est, coeleste possit mutari; jam ipsa vicinitas persuadet. Quod ergo per hos gradus fieri posse concedit, ut terra in corpus aethereum convertatur, cur non accedente Dei voluntate, qua corpus humanum supra aquas potuit ambulare, celerrime id fieri posse, quemadmodum dictum est, in ictu oculi, sine ullis talibus gradibus credit, sicut plerumque fumus in flammam mira celeritate convertitur? Caro enim nostra utique ex terra est: philosophi autem, quorum argumentis saepius resurrectioni carnis resistitur, quibesse posse terrenum corpus in caelo, omne corpus in omne corpus conuerti et mutari posse concedunt. qua corporis resurrectione facta a temporis condicione liberati aeterna uita ineffabili caritate atque
Abbreviated transcription (Latin):
nunc attendit. qualis autẽ futura sit
ñ considerat. quia illo tẽpore immuta-¬
tionis angłice ñ iam caro erit & sanguis.
s tantũ corpꝰ. Cum enĩ de carne apłs
t̾restrib. qm̃ lignũ corpꝰ est. s ñ caro.
Hominis autẽ uł pecoris & corpꝰ & caro
est: in celestib uͦ nulla caro s corpora
simplicia & lucida quȩ appellat apłs
spũalia. Nonnulli autẽ uocant ethe¬
rea. & idõ ñ carnis resurrectioni contra¬
dicit illud qd̾ ait caro & sanguis regnum
dĩ ñ possidebunt. s quale futurum sit
qd̾ caro & sanguis est p̃dicat. Ad qualẽ
naturã quisquis hanc carnẽ conu̾ti posse
ñ credit: gradib ducendꝰ est ad fidem.
Si enĩ ab eo queras utrũ t̾ra in aquã possit
conu̾ti ꝓpt̾ uicinitatẽ. ñ ei uidetur incre¬
dibile. Rursꝰ si queras utrũ aqua pos-¬
sit in aerem. neq absurdũ hoc ẽẽ respon-¬
det. Uicina enĩ sibi sunt. Et de aere

Expanded text:
 attendit, qualis autem futura sit  attendit, qualis autem futura sit non considerat: quia illo tempore immutationis angelicae non jam caro erit et sanguis, sed tantum corpus. Cum enim de carne Apostolus terrestribus, quoniam lignum corpus est, sed non caro: hominis autem vel pecoris et corpus et caro est: in coelestibus vero nulla caro, sed corpora simplicia et lucida, quae appellat Apostolus spiritualia; nonnulli autem vocant aetherea. Et ideo non carnis resurrectioni contradicit illud quod ait, Caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; sed quale futurum sit quod nunc caro et sanguis est, praedicat. In qualem naturam quisquis hanc carnem converti posse non credit, gradibus ducendus est ad fidem. Si enim ab eo quaeras utrum terra in aquam possit converti; propter vicinitatem non ei videtur incredibile. Rursum si quaeras utrum aqua possit in aerem; neque hoc absurdum esse respondet; vicina enim sunt sibi. Et de aere
Abbreviated transcription (Latin):
s hec etiã uisibilis caro quȩ naturaliter
est caro. Cuiꝰ nom̃ anima ñ ꝓpt̾ natu¬
ram. s ꝓpt̾ affectiones carnales accepit
Hȩc gͦ uisibilis quȩ ꝓprie dicit᷑ caro. sine
dubitatione credenda est resurgere.
Uidetur enĩ paulus apls eam tanqͣm di¬
gito ostendere cũ dicit. Oportet cor¬
ruptibile hoc induere incorruptionẽ
Cum enĩ dicit hoc: in eam qͣsi digitũ
intendit. Qd̾ autẽ uisibile est. id po¬
test digito ostendi. Qm̃ posset etiam
anima corruptibilis dici. nam uitiis
morũ ipsa corrũpitur. & mortale hoc
induet immortalitatem cũ legit᷑. eadẽ
significat᷑ uisibilis caro. quia in eam
identidẽ uelut digitꝰ intendit᷑. Potest
enĩ & anima sicut corruptibilis ꝓpter
morũ uicia. ita etiã mortalis dici.
Mors qͥppe animȩ est. apostatare a deo.
Qd̃ primũ ciꝰ peccatum in paradyso sa¬
cris litteris continet᷑. Resurget gͥ scd̾m¬
xp̃ianã fidem quȩ fallere ñ potest. qd̾
cui uidet᷑ incredibile qualis sit caro¬

Expanded text:
sed haec etiam uisibilis caro, quae naturaliter est caro, cuius nomen anima non propter naturam, sed propter affectiones carnales accepit, haec ergo uisibilis quae proprie dicitur caro sine dubitatione credenda est resurgere. uidetur enim Paulus apostolus eam tamquam digito ostendere, cum dicit: oportet corruptibile hoc induere incorruptionem. cum enim dicit \'hoc\', in eam quasi digitum intendit. quod autem uisibile est, id potest digito ostendi, quoniam potest etiam anima corruptibilis dici; nam. uitiis morum ipsa corrumpitur. et mortale hoc induere inmortalitatem cum legitur, eadem significatur uisibilis caro, quia in eam identidem uelut digitus intenditur. potest enim et anima sicut corruptibilis propter morum uitia, ita etiam mortalis dici. mors quippe animae est apostatare a deo: quod primum eius peccatum in paradiso sacris litteris continetur. Resurget ianam fidem, quae fallere non potest. Quod cui videtur incredibile, qualis nunc sit caro
Abbreviated transcription (Latin):
les & terreni. qualis celestis tales & cele-¬
stes. & qͦmͦ indiumꝰ unaginẽ terreni:
induamꝰ imaginẽ eius qui de cęlo est.
oc apls̾ ita posuit. ut nunc quidẽ
in nobis scdm sacram̃tũ regenerationis
fiat sicut alibi dicit. qͦtqͦt in xp̃o bap¬
tizati estis xp̃m induistis: re autẽ ipsa
tunc ꝑficietur. cũ & in nobis qd̾ est an-¬
male nascendo. spũale factum fuerit
resurgendo. Ut gͦ eiꝰ itidem u̾bis utar.
spe salui facti sumꝰ. Induimꝰ autẽ una
ginẽ t̾reni hominis ꝓpagatione p̃uari-¬
cationis & mortis. quã nobis intulit ge¬
neratio. s induimꝰ imaginẽ cȩlestis
hominis gr̃ȩ indulgentie uitȩq ꝑpe¬
tuȩ. qd̃ nobis p̾stat regeneratio. ñ nisi
ꝑ mediatorẽ dĩ & hominũ hominem
xp̃m uĩm quẽ cȩlestem hominẽ uult
intelligi. quia de celo uenit ut t̾renȩ
mortalitatis corꝑe uestiret᷑ qd̾ cȩlesti im¬
mortalitate uestiret. Celestes uͦ ideo
appellat & alios quia fiunt ꝑ gr̃am m̃

Expanded text:
les et coelestes. Et quomodo induimus imaginem terrem. induamus et imaginem ejus qui de coelo est . Hoc Apostolus ita posuit, ut nunc quidem in nobis secundum Sacramentum regenerationis fiat; sicut alibi dicit, Quotquot in Christo baptizati estis, Christum induistis : re autem ipsa tunc perficietur, cum et in nobis quod est animale nascendo, spirituale factum fuerit resurgendo. Ut enim ejus itidem verbis utar, Spe salvi facti sumus . Induimus autginem terreni hominis propagatione prae. uaricationis et mortis, quam nobis intulit generatio; sed induimus imaginem caelestis hominis gratia indulgentiae uitaeque perpetuae, quod nobis praestat regeneratio, non nisi per mediatorem Dei et hominum, hominem Christum Iesum; quem caelestem hominem uult intellegi, quia de caelo uenit, ut terrenae mortalitatis corpore uestiretur, quod caelesti inmortalitate uestiret. Caelestes uero ideo appellat
Abbreviated transcription (Latin):
sic olim defunctus est ut tam̃ post
illũ scd̾s homo sit xp̃c. cum tot homi¬
nũ milia inter illũ & hunc orta sint.
Et ideo manifestũ est ad illũ ꝑtinere
omnẽ qui ex illa successione ꝓpaginis
nascitur. sicut ad istũ ꝑtinet om̃is qui
in illo grẽ largitate renascitur. Unde
fit ut totũ genus humanũ quodã mͦ
suit homines duo. pͥmus & scds.¬

Expanded text:
sic olim defunctus est, ut tamen post illum secundus homo sit Christus, cum tot hominum millia inter illum et hunc orta sint: et ideo manifestum est, ad illum pertinere omnem qui ex illa successione propaginis nascitur; sicut ad istum pertinet omnis qui in illo gratiae largitate renascitur. Unde fit ut totum genus humanum quodammodo sint homines duo, primus et s
Abbreviated transcription (Latin):
pio ñ ego s dñs. uxorem a uiro ñ
discedere. Qd̃ si discesserit manere in¬
nuptam. aut uiro suo reconciliari. Potist
enĩ fieri ut discedat ea causa qua dñs ꝑ¬
misit. Aut si feminȩ licet uirũ dimitte.¬
re ctiam p̃ter causam fornicationis. & ñ
licet uiro. quid respondebunꝰ de hoc
qd̾ ayxit posteriꝰ. & uir uxorẽ nedime¬
fat Quare ñ addidit excepta causa foi¬
lan forma iuute ⁊itelligi. ate si dimis¬
Nt qd causa fornicationis ꝑmittitur. ma¬
nas sine uxore. aut reconciliet᷑ uxori:
on enĩ male reconciliaretur uir ille mu¬
seri. quã cũ lapidare nemo ausus esset.
diat ei dñs. uade uide deinceps ne pecces.
quia & qui dicit. ñ licet dimittere uxorẽ.
nisi causa fornicationis. cogit detinere
uxorẽ. si causa fornicationis ñ fuerit. Si
autt̃ fuerit. ñ cogit dimittere. s ꝑmittit
sicut dicit᷑. Non liceat mulieri nubere al¬
teri: nisi uiro mortuo. Si ante uiri mor¬
tẽ nupserit: rea est. Si post uiri mortem

Expanded text:
em a viro non discedere: quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Potest enim fieri ut discedat ea causa qua Dominus permisit. Aut si feminae licet virum dimittere etiam propter causam fornicationis, et non licet viro, quid respondebimus de hoc quod dicit posterius: Et vir uxorem non dimittat? Quare non addidit, excepta causa forlem formam vult intelligi, ut si dimiserit quod causa fornicationis permittitur, maneat sine uxore, aut reconcilietur uxori? Non enim male reconciliaretur vir illi mulieri, quam cum lapidare nemo ausus esset, dixit ei Dominus: Vade, et vide deinceps ne pecces . Quia et qui dicit, Non licet dimittere uxorem, nisi causa fornicationis; cogit retinere uxorem, si causa fornicationis non fuerit; si autem fuerit, non cogit dimittere, sed permittit: sicut dicitur, Non liceat mulieri nubere alteri, nisi mortuo viro; si ante viri mortem nupserit, rea est: si post viri mortem
Abbreviated transcription (Latin):
ritis. ꝑ fidem iustificatur impiꝰ. sicut
dixit apłs. credenti in eum qui iustificał
impiũ. deputatur fides eius ad iusticiã.
ut deinde ipsa fides ꝑ dilectionẽ incipi¬
at oꝑari. Ea qͥppe sola bona oꝑa dicenda
sunt: quȩ fiunt ꝑ dilectionem dĩ. Hec
autem necesse est antecedat fides. ut ide
ista. ñ ab istis incipiat illa. qm̃ nullus
oꝑatur ꝑ dilectionẽ dĩ. nisi priꝰ credat
in dm̃. Hec est fides de qua dicit᷑. In xp̃o
eñ tãn neq circũcisio aliqͥd ualet. nes¬
sputium: s fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑat᷑.

Expanded text:
impius, sicut dicit Apostolus, Credenti in cum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam ; ut deinde ipsa fides per dilectionem incipiat operari. Ea quippe sola bona opera dicenda sunt, quae fiunt per dilectionem Dei. Haec autem necesse est antecedat fides, ut inde ista, non ab istis incipiat illa; quoniam nullus operatur per dilectionem Dei, nisi prius credat in Deum. Haec est fides, de qua dicitur: In Christo enim Jesu neque circumcisio aliquid valet, nequeputium; sed fides quae per dilecti
Abbreviated transcription (Latin):
sio carnis lege p̃cepta est: quia ñ
posset meliꝰ significari ꝑ xp̃m regene¬
rationis auctorẽ tolli originale pectatũ.
um p̃putio quippe om̃is homo nascitur.
quẽadmodũ cum originali pectato. Et
octauo die lex cutũcidi carnẽ p̃cipit. qͥa
xp̃c die dnĩco resurrexit. qui post scpti¬
mã sabbati octauus est. Et circũcisus
p̃putiatũ gignit traicens in illũ quo ipse
iam caruit: sicut baptizatus in filiũ quẽ
generat carne. reatũ tam̃ traicit originis.
i ueteris ppłi temporib lulianũ. uͦ¬
Iuideus essem. qnͣdo aliud ẽẽ meliꝰ
ñ possem: accepissem utiq circũ cisionem.
Qd̾ signaculũ iusticiȩ fidĩ tantũ illo tẽpore
ualuit anteqͣm dm̃ euatuaretur aduentu.
ut infantẽ filiũ moysi angłs p̃focasset.
nͥ mater arrepto calculo cirtũcidisset pue¬
rum. & hoc sacram̃to ĩminentẽ ꝑnitiem
depulisset. Hoc sacram̃tũ etiã iordanem
fluuiũ refrenauit. & reduxit in fontem.

Expanded text:
sio carnis, lege praecepta est ; qua non posset melius significari, per Christum regenerationis auctorem tolli originale peccatum. Cum praeputio quippe omnis homo nascitur, quemadmodum cum originali peccato: et octavo die lex circumcidi carnem praecepit,  die dominico resurrexit, qui post septimum sabbati octavus est: et circumcisus praeputiatum gignit, trajiciens in illum quo ipse jam caruit; sicut baptizatus in filium quem generat carne, reatum tamen trajicit originis, i ueteris populi temporibus Iudaeus essem, quando aliud esse melius non possem, accepissem utique circumcisionem. quod signaculum iustitiae fidei tantum illo tempore ualuit, antequam domini euacuaretur aduentu, ut infantem filium Moysi angelus praefocasset, nisi mater arrepto calculo circumcidisset puerum et hoc sacramento imminentem perniciem depulisset. hoc sacramentum etiam Iordanen fluuium refrenauit et reduxit in fontem.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificat. ñ est iustificatus abraham. qui
multo ante legem fuit. Qd̃ quia dicere
ñ possunt. coguntur fateri ñ legis oꝑib
iustificari hominẽ. s fide. Simul etiam
nos cogit intelligere. om̃s antiquos qui
iustificati sunt. ex ipsa fide iustificatos.
Qd̾ enĩ nos ex parit p̃teritũ id est pͥmũ ad¬
uentũ dñi. ex parte futurũ id est scdm
aduentũ dñi credendo salui efficimur.
hoc totũ illi. idest utrũq aduentũ fu¬
turũ credebant. reuelante sibi spũ sc̃õ ut
salui fierent. Unde est etiã illud. Abra-¬
ham concupiuit diem meũ uidere. & u¬

Expanded text:
justificat, non est justificatus Abraham, qui multum ante Legem fuit. Quod quia dicere non possunt, coguntur fateri non Legis operibus justificari hominem, sed fide. Simul etiam nos cogit intelligere, omnes antiquos qui justificati sunt, ex ipsa fide justificatos. Quod enim nos ex parte praeteritum, id est, primum adventum Domini; ex parte futurum, id est, secundum adventum Domini credendo salvi efficimur: hoc totum illi, id est, utrumque adventum futurum credebant, revelante sibi Spiritu sancto, ut salvi fierent. Unde est etiam illud: Abraham concupivit diem meum videre, et v
Abbreviated transcription (Latin):
mino destrueretur.ꝓmissio. si ex lege qͥs¬
qͣm iustus esset. Si enĩ qui ex lege here¬
des sunt: exinanita est fides. euacuata est.
ꝓmissio. Lix enĩ iram oꝑatur. Ad hoc
utiq: ut ad iram euacuandam dĩ gr̃a re¬

Expanded text:
Imo destrueretur promissio, si ex lege quisquam justus esset. Si enim qui ex lege, haeredes sunt; exinanita est fides, evacuata est promissio; lex enim iram operatur : ad hoc utique, ut ad iram evadendam, Dei gratia re
Abbreviated transcription (Latin):
debetur istis oꝑib ds̃ redderit: utiq da¬
naret. Stipendiũ peccati mors est. Non¬
tͥ ds reddit debitam penã. s donat in¬
debitã grãm. Debebat uindictam:
eiꝰ imputatur. ñ nr̃is meritis : beati
quoꝵ remissȩ sunt miquitates. & quoꝵ
tecta sunt peccata. Non in quib ñ sunt
inuenta peccata: s quoꝵ tecta sunt pec¬
cata. Si texit pectata ds̃: noluit aduer
tere. Si noluit adũtere. noluit animad
sunt & uiuunt. Tecta gͦ peccata qͣre dixit:
Ut ñ uiderentur. Quid enĩ erat dĩ uidere
quia hoc est dĩ uidere peccata qd̾ punirt
peccata. qͥd ei dicitur: Auerte faciem tu¬
am a peccatis meis. Peccata gͦ tua ñ uide

Expanded text:
debetur illis operibus, Deus redderet, utique damdebetur illis operibus, Deus redderet, utique damnaret: Stipendium enim peccati mors . tibi Deus reddit debitam poenam, sed donat indebitam gratiam. Debebat vindictam, ejus imputatur, non meritis nostris, Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata: non in quibus non sunt inventa peccata, sed quorum tecta sunt peccata. tere; si noluit advertere, noluit animadvet quorum tecta sunt peccataUt non viderentur. Quid enim erat Dei videre quia hoc est Dei videre peccata, quod punire peccata. Quid ei dicitur : Averte faciem tuam a peccatis meis? P
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ȩt̾nam posse ꝑuenire ꝑ miliciam
celi. ꝑ solem & lunam. ꝑ potestatẽ aeris.
& maris & t̾re. & sẏderum. Impius es¬
S crede in eum qui iustificat impiũ. ut
possint & bona oꝑa tua esse bona opera.
Nam nec bona illa appellaucrim. qͣmdiu
ñ de radice bona ꝓcedunt. Quid gͦ:
Qui sunt beati: Non in quib ñ inuene¬
rit ds peccatum. Nam in om̃ib inue-¬
nit. Om̃s enim peccauerunt. & egent
gła dĩ. Si gͦ in omĩb peccata inueni¬
untur. remanet ut ñ sint beati. nͥ quoꝵ
remissa sunt peccata. Hoc gͥ apłs sic com¬
mendauit. Credidit abraham dõ & de¬
putatũ est illi ad iusticiam. Ei autẽ qͥ
oꝑatur id est de oꝑib p̾sumit. & eoꝵ me¬
rito sibi dicit datã grãm fidĩ. merces ñ
imputatur scdm grãm. s scd̾m debitum
Quid est hoc nͥ qd̾ merces nr̃a gr̃a uocatur.¬
Gratis constat. Nichil bene fecisti. & dat᷑
tibi remissio peccatoꝵ. Attendunt᷑ oꝑa
tua: & inueniuntur omĩa mala. Si qdꝰ

Expanded text:
am aeternam posse pervenire per militiam coeli, per solem et lunam, per potestates aeris, et maris, et terrae, et siderum? Impius es. Crede in eum qui justificat impium, ut possint et bona opera tua esse opera bona. Nam nec bona illa appellaverim, quamdiu non de radice bona procedunt. Quid est Qui sunt beati? Non in quibus non invenerit Deus peccatum: nam in omnibus invenit. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei . Si ergo in omnibus peccata inveniuntur, remanet ut non sint beati, nisi quorum remissa sunt peccata. Hoc ergo Apostolus sic commendavit: Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Et ei qui operatur id est, de operibus praesumit, et eorum merito sibi dicit datam esse gratiam fidei, merces non imputatur secundum gratiam, sed secundum debitum . Quid est hoc, nisi quod merces nGratis constat. Nihil boni fecisti, et datur tibi remissio peccatorum. Attenduntur opera tua, et inveniuntur omnia mala. Si quod
Abbreviated transcription (Latin):
ñ esse heredes ex lege. quia lex iram
dꝑatur. Ubi enĩ ñ est lex: nec p̃uarica¬
implere. se putat ꝑ arbitriũ ꝓpriȩ uolun¬
tatis. sine spũ gr̃e: suam iusticiã uult
constituere. ñ iusticiam dĩ sumere.
deo ex fide. ut scđ̃m gram firma sit pro¬
ge est. id est qd̃ ex uetere testam̃to ue¬
nit ad nouum: sed ei qd̃ ex fide est. Ex libro¬
Ex fide autẽ abrahã: id ẽ imitatores fidi
abrahã. Qui est pater om̃ium nr̃m sicut sꝙͥ¬
tũ ẽ: quia patrẽ multaꝵ gentiũ posui tefx

Expanded text:
n esse haeredes ex lege, quia lex iram operatur? Ubi enim non est lex, nec praevaricaimplere se putat per arbitrium propriae voluntatis sine spiritu gratiae, suam justitiam vult constituere, non justitiam Dei sumere. deo ex fide, ut secundum grati am firma sit proest id est quod ex uetere testamento uenit ad nouum —, sed et ei quod ex fide est — nex fide autem Abraham, idest imitatores fidei A bra h am—, qui est pater omnium nostrum, sicut scriptum est, quia patrem
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ: creati in oꝑib bonis. Iusticiam
enim homo ñ oꝑatur. nͥ iustificatꝰ. Cre¬
dens autẽ in eũ qui iustificat impiũ. a
fide incipit. ut bona oꝑa ñ p̃cedentia qd̾
meruit. s consequentia qd̃ accepit osten¬
dant. Unde gͦ illa confessio: Nondum
quidẽ est opus iusticiȩ. s delicti imꝓbatio.
S quoqͦ modo se habeat. nec in ipsa de te
homo glorieris. Qui gl̾atur. in dño glẽ-¬
tur. Quid enĩ habes. qd̃ ñ accepisti: Non
gͦ sola magnificentia qua iustificatur
impiꝰ. s & confessio & magnificentia opꝰ¬

Expanded text:
n Christo in operibus bonis» . Justitiam enim homo non operatur nisi justificatus: «credens autem in eum qui justificat impium» , a fide incipit; ut bona opera, non praecedentia quod meruit, sed consequentia quod accepit ostendant. Unde ergo illa confessio? Nondum quidem opus est justitiae, sed delicti improbatio: sed quoquo modo se habeat, nec in ipsa de te homo glorieris, «ut qui gloriatur, in Domino glorietur» . «Quid enim habes quod non accepisti» ? Non ergo sola magnificentia qua justificatur impius, sed et «confessio et magnificentia op
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatur et̾nam salutẽ ac iustificationem
suam: Non hic audeo p̾cipitare senten¬
tiam. Intelligat qui potest. iudicet qui
potest. utrũ maiꝰ sit iustos creare. quã
impios iustificare. Certe enĩ si equalis
est utrũq potentiȩ: hoc maioris est
miscłiȩ. Hoc est enĩ pietatis sacram̃tũ.
qd̃ manifestatũ est in carne. iustificatũ
est in sp̃ũ. apparuit angłis. p̃dicatũ est¬
ubi att maiora hoꝵ faciet: nulla nos ne¬
cessitas cogit. Hoꝵ emm forsitan dixit.
quȩ ille tunc faciebat. Tunc enĩ u̾ba fi¬
dei faciebat. & de his oꝑib fuerat p̾locu¬
tus dicens. Uerba quȩ ego loquor uobis.
a meipso ñ loquor. Pater autẽ in me ma

Expanded text:
peratur aeternam salutem ac justificationem peratur aeternam salutem ac justificationem suam? Non hic audeo praecipitare sententiam: intelligat qui potest, judicet qui potest, utrum majus sit justos creare quam impios justificare. Certe enim si aequalis est utrumque potentiae, hoc majoris est misericordiae. Hoc est enim magnum pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in Spubi ait, Majora horum faciet, nulla nos necessitas cogit. Horum enim forsitan dixit, quae in illa hora faciebat: tunc autem verba fidei faciebat, et de his operibus fuerat praelocutus dicens, Verba quae ego loquor vobis, a meipso non loquor: P
Abbreviated transcription (Latin):
est. fieri ñ potest. Non toleratur. nͥ intel
inquit in eũ qui iustificat impiũ. depu-¬
tatur fides eiꝰ ad iusticiã. In hoc oꝑe. fa¬
xpm̃. est opus xp̃i. Hoc oꝑatur in nobis.
ñ utiq sine nobis. Audi iam gͦ. & intel¬
lige. Qui credit in me. oꝑa quȩ ego fa¬
cio & ipse faciet. Priꝰ ego facio. deinde¬
& ipse faciet: quia facio ut faciat. Quȩ
opa. nͥ ut ex impio iustus fiat: Et ma¬
bora hoꝵ faciet. Quoꝵ obsecro: Nũ qͥd¬
am om̃ium oꝑum xp̃i maiora facit.
sui cũ timore & tremore suã ipsiꝰ salutẽ
spauir. Qd̾ utiq in illo s ñ sine illo
xp̃c oꝑatur. Prorsꝰ maiꝰ hoc esse dixe¬
rim. qm est celum & t̾ra: & quȩcũq cer¬
nuntur in cęlo & in t̾ra. Et celum enĩ &
& iustificatio ꝑmanebit. In illis tantũ
di. S in celis. sedes. dominationes. prin¬
cipatus. potestates. archangłi. angeli.
oꝑa sunt xp̃i. Numqͥd etiam his oꝑib
maiora facit. qui oꝑante. in se xp̃o. coo¬

Expanded text:
est, ferri non potest: non toleratur nisi intelinquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . In hoc opere fapus est Christi. Hoc operatur in nobis, non utique sine nobis. Audi ergo jam et intellige: « Qui credit in me, opera quae ego facio et ipse faciet ? » Prius ego facio, deinde ipse faciet; quia facio ut faciat. Quae opera, nisi ut ex impio justus fiat? Et majora horum faciet. Quorum, obsecro? Nunquidnam omnium operum Christi majora facit, qui cum timore et tremore suam ipsius salutem operatur; quod utique in illo, sed non sine illo Christus operatur? Prorsus majus hoc esse dixerim, quam est coelum et terra, et quaecunque cernuntur in coelo et in terra. Coelum enim et et justificatio permanebit. In illis tantum Dei. Sed et in coelis, Sedes, Dominationes, Principatus, Potestates, Archangeli, Angeli opera sunt Christi; numquid etiam his operibus majora facit, qui operante in se Christo, coo
Abbreviated transcription (Latin):
rib tuis p̃sumere uidearis. & merito o¬
ꝑum tuoꝵ accepisse fid̃i grãm. Noligͦ
p̃sumere de oꝑib ante fidem. noueris
quia te peccatorem fides inuenit. Et si
te fides data fecit iustũ. impiũ inuenit
quẽ faceret iustum. Credenti inqͥt in eũ
qui iustificat impiũ. deputat᷑ fides ciꝰ ad
iusticiam. Si iustificatur impiꝰ. ex impio
iustus fit. Si ex impio iustus fit: quȩ st̃
oꝑa impioꝵ: Lactet etiã impiꝰ oꝑa sua.
Dicat do pauꝑib. nichil alicui aufero.
ñ uxorẽ alienã concupisco. ñ quẽqͣm oc-¬
cido. nulli fraudem facio. depositum
apud me nullo teste rep̃sento. Hec om̃ia
dicat. Quero utrũ pius sit an impius.
Et quomͦ sum impiꝰ inquit ista faciens:
qd̃ sꝑandum est. s ñ ab illo aquo sꝑan¬
dũ est: aut hoc sꝑas qd̃ sꝑandum ñ est.
etiã ab illo a quo et̾na uita sꝑanda est:
ro bonis oꝑib sꝑas tibi t̾renam qñdam
felicitatem. Impiꝰ es. Non est ista merces

Expanded text:
ribus tuis praesumere videreris, et merito operum tuorum te accepisse fidei gratiam. Noli ergo praesumere de operibus ante fidem. Noveris quia peccatorem te fides invenit, etsi te fides data fecit justum, impium invenit quem faceret justum. Credenti, inquit, in eum qui justificat impium, deputatur fides ejus ad justitiam . Si justificatur impius, ex impio fit justus: si ex impio justus fit, quae sunt opera impiorum? Jactet etiam impius opera sua, et dicat: Do pauperibus, nihil alicui aufero, non uxorem alienam concupisco, non quemquam occido, nulli fraudem facio, depositum apud me nullo teste repraesento; haec omnia dicat: quaero utrum pius sit, an impius. Et quomodo sum impius, inquit, ista faciens? quod sperandum est, sed non ab illo a quo sperandum est; aut hoc speras, quod sperandum non est, etiam ab illo a quo aeterna vita speranda est? Pro bonis operibus sperasti terrenam quamdam felicitatem, impius es. Non est ista merces
Abbreviated transcription (Latin):
cat apłs. ideo ex fide ut scł̃m grãm
firma sit ꝓmissio: miror homines infir¬
mitati suȩ se malle cõmittere. qmͣ firmi¬
tati ꝓmissionis dĩ. s incerta est mͥ inquit
de meipso uoluntas dĩ. Quid gͦ: Guane
tͥ uoluntas de tripso certa est: Nec times.
gͥ utraq incerta sit. cur ñ homo firmio¬
ri qͣm̃ infirmiori fidem suã. spem. cari¬
tatemq cõmittit: S cum dicit᷑ inqͥunt.
si credideris saluus eris: unũ hoꝵ exi¬
gitur. alterũ offertur. Qd̃ exigitur in
hominis. qd̃ offertur in dĩ est potestate.
Cur ñ utrũq indĩ. & qd̾ iubet & qd̾ offert:
Rogatur enĩ: ut dit qd̃ iubet. Rogant
credentes. ut sibi augeatur fides. Rogait
ꝓ ñ credentib. ut eis donetur fides. Et
in suis gͥ increm̃tis. & in suis initiis. dei

Expanded text:
cat: ideo ex fide, ut secundum gratiam firma sit promissio, miror homines infirmitati suae se malle committere quam firmitati promissionis dei. "sed incerta est mihi" inquit "de me ipso uoluntas dei". quid ergo? tuane tibi uoluntas de te ipso certa est nec times:  igitur utraque incerta sit, cur non homo firmiori quam infirmiori fidem suam, spem caritatemque committit? ,,Sed cum dicitur" inquiunt "si credideris, saluus eris, unum horum exigitur, alterum offertur: quod exigitur, in hominis, quod offertur, in dei est potestate". cur non utrumque in dei, et quod iubet et quod offert? rogatur enim, ut det quod iubet: rogant credentes, ut sibi augeatur fides, rogant pro non credentibus, ut eis donetur fides. et in suis igitur incrementis et in suis initiis dei
Abbreviated transcription (Latin):
me uictoriosum est. qd̾ anteqͣm circũcide¬
rttur deputata est fides eiꝰ ad iusticiam.
Et ad hoc rectissime refertur qd ei dictũ est.
quia benedicentur in te om̃s gentes. uni-¬
tatione utiq fidĩ eius. quia iustificatꝰ est
etiã ante sacram̃tũ cirtũcisionis qd̃ ad

Expanded text:
eo victoriosum est, quod antequam circumcideretur, deputata est fides ejus ad justitiam, et ad hoc rectissime refertur quod ei dictum est, Quia benedicentur in te omnes gentes : imitatione utique fidei ejus, qua justificatus est etiam ante sacram
Abbreviated transcription (Latin):
oc est opus dĩ. ut credatis in cũ quẽ
iule misit. Ut credatis in eũ. ñ ut cre¬
bans ei. S si creditis in eũ. creditis ei. Non
autẽ continuo qui credit ei: credit in eũ.
Nam & demones credebant ei. & ñ crede¬
bant in eũ. Rursus etiã de apłis ipsius
possumꝰ dicere. Credimꝰ paulo. s ñ cre-¬
dimꝰ in paulũ. Credimꝰ petro: s ñ cre¬
dimꝰ in petrũ. Credenti enĩ ineum

Expanded text:
oc est opus Dei, ut credatis in eum quem ille misit . Ut credatis in eum; non, ut credatis ei. Sed si creditis in eum, creditis ei: non autem continuo qui credit ei, credit in eum. Nam et daemones credebant ei, et non credebant in eum. Rursus etiam de Apostolis ipsius possumus dicere, Credimus Paulo; sed non, Credimus in Paulum: Credimus Petro; sed non, Credimus in Petrum. Creden
Abbreviated transcription (Latin):
gubernacula regeret: & tam̃ rectũ debi¬
tumq cursum teneret: Rursusq ille
gͦ ille qui & uiam tenet & bene ambulat
sequentis autẽ spei. qui & si aliq̃ntũ clau¬
dicat ñ om̃ino ut erret aut remaneat. s
ꝓgrediatur & si paulatĩ. fortasse enim
sꝑandum est & eũ quo tendit etiã tardius
ꝑuenturũ. Ergo fr̃s. ex fide iustificatus
est abraham. S si fidem oꝑa ñ p̃cesserug¬
tam̃ secuta sunt. Quid enĩ scͥptura dicit :

Expanded text:
gubernacula regeret, et tamen rectum debigubernacula regeret, et tamen rectum debitumque cursum teneret; rursumque illeergo ille qui et viam tenet, et bene ibi ambulat: sequentis autem spei, qui etsi aliquantum claudicat, non omnino ut erret, aut remaneat, sed progreditur etsi paulatim. Fortasse enim sperandum est, eum quo tendit etiam tardius perventurum. 5. Ergo, fratres, ex fide justificatus est Abraham: sed si fidem opera non praecesserunt
Abbreviated transcription (Latin):
tua esset: & tanqm radix sine fructu steri¬
lis atq arida remaneret. Quid gͦ: Debe¬
mꝰ nulla oꝑa p̃ponere fidĩ. id est ne ante
qͥsq dicatur bene oꝑari. Ea enim ipsa
inania sunt: ita mͥ uidentur ẽẽ ut magnȩ
iures & cursus celerrimꝰ p̃ter uiam. Nemo
gͦ computet bona sua ante fidem. Ubi
fides ñ erat. bonũ opus ñ erat. Bonum
enĩ opus intentio facit. intentionẽ fides
dirigit. Non enĩ ualde attendas qͥd ho¬
mo faciat. s qͥd cum facit aspiciat. quo
lacertos optimȩ gubernationis dirigat.
Fac enĩ hominẽ optime gubernare nauẽ.
& ꝑdidisse quo tendat. Nonne iste qnͣto
sibi uidetur in naui gubernanda agilior
& efficatior. tanto periculosiꝰ eam sic gu¬
bernat. ut ad naufragium ꝓperando ꝑ¬
ducat: Talis est & qui optime currit pret̾
uiam. Nonne gͦ meliꝰ erat & tolerabiliꝰ.
ut esset gubernator ille aliqndo inuali-¬
dior. & cum labore & aliqua difficultate

Expanded text:
tua esset, et tanquam radix sine fructu steritua esset, et tanquam radix sine fructu sterilis atque arida remaneret. Ei vemus nulla opera praeponere fidei, id est ut ante  dicatur bene operatus? Ea enim ipsa inania sunt. Ita mihi videntur esse, ut magnae vires et cursus celerrimus praeter viam. Nemo ergo computet bona opera sua ante fidem: ubi fides non erat, bonum opus non erat. Bonum enim opus intentio facit, intentionem fides dirigit. Non valde attendas quid homo faciat, sed quid cum facit aspiciat, quo lacertos optimae gubernationis dirigat. Fac enim hominem optime gubernare navim, et perdidisse quo tendit; sibi videtur in navi gubernanda agilior et efficacior, tanto periculosius eam sic gubernat, ut ad naufragium properando perducat? Talis est et qui optime currit praeter viam. Nonne ergo erat melius et tolerabilius, ut esset gubernator ille aliquanto invalidior, ut cum labore et aliqua difficultate
Abbreviated transcription (Latin):
Faciam gͦ quicqͥd uolo. qͥa & si bona opa
ñ habuero. & tantũ credidero ind̾m:
deputatur mͥ ad iusticiam. Respondeo
gͦ tanq̃m contra apłm. & dico de ipso abra
qui uolebat corrigere homines. qͥ male
intellexerunt istũ apłm. Iacobus enim in¬
epła sua contra eos qui nolebant bona
oꝑari de sola fide p̃sumentes. ipsiꝰ abra¬
hȩ oꝑa cõmendauit. cuiꝰ paulus fidem.
& ñ sunt sibi adũsi apłi. Dicit autẽ opꝰ
om̃ib notum abrahȩ. Filiũ suũ unmo¬
landũ deo optulit. Magnũ opus: s ex
fide. Laudo suꝑ edificationẽ oꝑis: s uideo
fidi fundam̃tũ. Laudo fructum boni o¬
peris. s in fide agnosco radicem. Si autẽ
hoc p̃ter rectam fidem faceret abraham:
nichil mͥ ꝓdesset qualecũq opus esset.
Rursum si sic teneret fidem abraham. ut
cũ ds̃ illi imꝑaret sibi offerre immolan-¬
dum filiũ. diceret apud semetipsũ ñ fa-
cio. & tam̃ credo quia me etiã contẽnentẽ.
ussa sua liberet ds. fides sine oꝑib mor¬

Expanded text:
Faciam ergo quidquid voluero, quia, etsi bona opera non habuero et tamen credidero in Deum, deputatur mihi ad justitiam. Respondeo ego, tanquam contra Apostolum de ipso Abrahstoli, qui volebat corrigere homines qui male intellexerant istum apostolum. Jacobus enim, contra eos qui nolebant bene operari de sola fide phae opera commendavit, cujus Paulus fidem: et non sunt sibi adversi Apostoli. Dicit autem opus omnibus notum, Abraham filium suum immolandum Deo obtulit . Magnum opus, sed ex fide. Laudo superaedificationem operis, sed video fidei fundamentum: laudo fructum boni operis, sed in fide agnosco radicem. Si autem hoc praeter fidem rectam faceret Abraham, nihil illi prodesset qualecumque illud opus esset. Rursum si sic teneret fidem Abraham, ut cum ei Deus imperaret offerre sibi immolandum filium cio et tamen credo, quia me etiam contemnentem jussa liberat Deus: Fides sine opere mor
Abbreviated transcription (Latin):
er legem cognitio peccati. Per fidẽ.
impetratio grẽ contra peccatum.
Per grãm. sanatio animȩ a uitio peccati.
Per animȩ sanitatẽ. libertas arbitrii.
Per liberũ arbitriũ. iusticie delectatio
quia fides impetrat grãm qua lex imple¬
libere diligatur. O mĩa hec quȩ uelut
catenatim conexiu. habent uoces suas in
scͥpturis scĩs. Lex dicit. Non concupis-¬
ces. Eides dicit. Sana animã meã quia
peccaui tͥ. Grã dicit. Ecce sanus factꝰ
es iam noli peccare: ne qͥd tͥ deteriꝰ con¬
tingat. Sanitas dicit. Dñe ds m̃s cla
triũ dicit. Uoluntarie sacrificabo tibi
Delectatio iusticie dicit. Narrauerunt mͥ
iniusti delectationes: s ñ sicut lex tua
dñe. Utqͥd gͦ miseri homines aut de li¬
bero arbitrio audent suꝑbire. anteqͣm
liberent᷑. aut de suis uirib si iam libe-¬
rati sunt. nec attendunt in ipso nomine
liberi arbitrii utiq libertatem sonare e¬
bi autẽ spc̃ dñi: ibi libertas. Anita sui
liberi. ut nec illi uelint habere dnm̃ qui

Expanded text:
er legem cognitio peccati, per fidem inpetratio gratiae contra peccatum, per gratiam sanatio animae a uitio peccati, per animae sanitatem libertas arbitrii, per liberum arbitrium iustitiae dilectio,quia fides inpetrat gratiam, qua lex inplelibere diligatur. omnia haec, quae uelut catenatim conexui, habent uoces suas in scripturis sanctis. lex dicit: non c o ncupisces; fides dicit: sana animam meam, quoniam peccaui tibi; gratia dicit: ecce sanus factus os; iam noli peccare, ne quid tibi deterius contingat; sanitas dicit: domine deus meustrium dicit: uoluntarie sacrificabo tibi; dilectio iustitiae dicit: narrauerunt mihi iniusti delectationes, sed non sicut lex tua, domine. ut quid ergo miseri homines aut de libero arbitrio audent superbire. antequam liberentur, aut de suis uiribus, si iam liberati sunt? nec adtendunt in ipso nomine liberi arbitrii utique libertatem sonare; ubi autem spiritus domini, ibi libertas. si liberi, ut nec illum uclint habere dominum, qui
Abbreviated transcription (Latin):
trus. cum ad uitȩ moꝵq scĩtatem hor¬
taretur. mundũq istũ transiturũ pre¬
nuntiaret. celos uͦ nouos & t̾ram nouã
expectari quȩ iustis inhabitanda trade¬
retur: ut ex hoc attenderent. qualit̾ cos
oporteret uiuere. ut habitatione illa
digni fierent. sciens de apłi pauli quib dã
sub obscuris sententiis ñnullos unquos
accepisse occasionẽ. ut tanqm securi de
salute quȩ in fide est bene uiuere ñ cu¬
rarent: cõmemorauit qued̃ã ad intelli¬
gendũ difficilia esse in epłis eiꝰ quȩ ho¬
mines ꝑu̾terent. sicut & alias scripturas
ad ꝓpͥum suũ interitũ: cũ tam̃ & ille

Expanded text:
trus, cum ad vitae et morum sanctitatem hortrus, cum ad vitae et morum sanctitatem hortaretur, mundumque istum transiturum praenuntiaret, coelos vero novos et terram novam exspectari, quae justis inhabitanda traderetur, ut ex hoc attenderent qualiter eos oporteret vivere, ut habitatione illa digni fierent; sciens de apostoli Pauli quibusdam subobscuris sententiis nonnullos iniquos accepisse occasionem, ut tanquam securi de salute quae in fide est, bene vivere non curarent, commemoravit quaedam ad intelligendum difficilia esse in Epistolis ejus, quae homines perverterent, sicut et alias Scripturas, ad proprium suum interitum: cum tamen et ill
Abbreviated transcription (Latin):
apłs arbitrari se iustificari homi¬
nẽm ꝑ fidem sine oꝑib legis. ñ hoc agir
ut ꝑcepta ac ꝓfessa fide oꝑa iusticie co¬
temnant᷑. s ut sciat se quisq ꝑ fidem
posse iustificari. etiã si legis oꝑa ñ pre¬
cesserint: sequunt᷑ enĩ iustificatum. ñ
p̃cedunt iustificandũ. Qm̃ gͦ hȩc opi¬
nio tunc fuerat exorta. alie apłicȩ epłȩ.
ment̾ asstruant fidẽ sine oꝑib ñ ꝓdesse.
sicut etiã ipse paulus ñ qmlibet fidem
qua in dm̃ credit᷑. s eam salubrẽ planeq
eugłicam definiuit. cuiꝰ oꝑa ex dilectio¬
nẽ ꝓcedunt. Fides inquit quȩ ꝑ dilecti¬
onem oꝑatur. Unde illam fidem quȩ
sufficere ad salutem quibdã uidet᷑ ita
nichil. ꝓdesse asseuerat. ut dicat. Si ha-¬
beam omnẽ fidem ita ut montes trausfe¬
ram. caritatẽ autẽ ñ habeam: nichil sũ.
Ubi autẽ fidelis caritas oꝑatur. sine dubio
bene uiuit᷑. Plenitudo autẽ legis est ca¬
ritas. Unde euident̾ in scd̾ã epła sua pe¬

Expanded text:
s arbitrari se iustificari hominem per fidem sine operibus legis, non hoc agit, ut percepta ac professa fide opera iustitiae contemnantur, sed ut sciat se quisque per fidem posse iustificari, etiamsi legis opera non praecesserint. sequuntur enim iustificatum, non praecedunt iustificandum. unde nio tunc fuerat exorta, aliae apostolicae epmenter astruant fidem sine operibus non prodesse: sicut etiam ipse Paulus non qualemlibet fidem, qua in deum creditur, sed eam salubrem planeque euangelicam definiuit, cuius opera ex dilectione procedunt. et fides, inquit, quae per dilectionem operatur. unde illam fidem, quae sufficere ad salutem quibusdam uidetur, ita nihil prodesse adseuerat, ut dicat: si habeam omnem fidem, ita ut montes transferam, caritatem autem non habeam, nihil sum. ubi autem fidelis caritas operatur, sbene vivitur. Plenitudo enim legis charitas . 22. Unde evidenter in secunda Epistola sua Pe
Abbreviated transcription (Latin):
rius est xp̃c: Nullũ homicidiũ. nullũ
furtũ. nullam rapinã facio. Res alienas
ñ concupisco. nullo adult̾io contaminor.
Non inueniatur aliqͥd in uita mea qd̃ rep̃-¬
hendatur: & qui rep̃henderit faciat xp̃i¬
anũ. Habet głam. s ñ ad dm̃. Non au¬
tem sicut pater nr̃ abraham. Hec autem
sententia scͥpture. ad hoc uult intentio¬
nẽ nr̃am dirigere. Quia enĩ fatemur.
& ipsa est fides nr̃a de spũ patriarchȩ qui
placuit deo. ut dicamus eum & noueri-¬
mus ad d̾m habere głam. ait apłs. Cer¬
te notũ est nobis & manifestũ. quia ab ra-¬
ham ad łm habet głam. At si ex oꝑib
Ad d̾m autẽ habet głam. Nongͦ ex oꝑib
iustificatus est. Si autẽ ñ ex oꝑib iusti¬
ficatus est abraham. unde iustificatꝰ est:
Sequitur & dicit unde. Quid enĩ scͥptu¬
ra dicit. id est unde dicit scͥptura iustifi¬
catum abraham: Credidit abrahã
deo: & deputatũ est illi ad iusticiam.
rgo ex fide iustificatus est abraham.

Expanded text:
ristus? Nullum homicidium, nullum furtum, nullam rapinam facio, res alienas non concupisco, nullo adulterio contaminor, non inveniatur aliquid in vita mea quod reprehendatur, et qui reprehenderit faciat Christianum, habet gloriam sed non ad Deum, non autem sic pater noster Abraham. Haec enim sententia Scripturae ad hoc vult intentionem nostram dirigere. Quia enim fatemur, et ipsa est fides nostra de sancto Patriarcha, qui placuit Deo, ut dicamus eum et noverimus ad Deum habere gloriam, ait Apostolus: Certe notum est nobis et manifestum, quia Abraham ad Deum habet gloriam: at si ex operibus ad Deum autem habet gloriam; non ergo ex operibus justificatus est. Si ergo non ex operibus justificatus est Abraham, unde justificatus est? Sequitur, et dicit unde: Quid enim Scriptura dicit? id est, Unde dicit Scriptura justificatum Abraham? Credidit autem Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam . Ergo ex fide justificatus est Abraham.
Abbreviated transcription (Latin):
Ad aliqm differentiam dictũ est. tanqͣm
aluid sit ex fide. aliud ꝑ fidem: s ad ua-¬
rictatẽ locutionis. Alio loco quippe cũ
de gentib diceret. hoc est de p̃putio: pre-¬
uidens inqͥt scriptura quia ex fide iusti¬
ficat ds̃ gentes. Itaq cum de circũ cisio¬
ne. ioqueretur unde erat. nos inquit na-¬
tura iudei & ñ ex gentib peccatores. scien¬
tis quia ñ iustificabit᷑ homo ex oꝑib le¬
gis nͥ ꝑ fidem nĩu xp̃i. & nos in xp̃o inu¬

Expanded text:
ad aliquam differentiam dictum est, tamquam aliud sit \'ex fide\' et aliud \'per fidem\'. sed ad narietatem locutionis. alio quippe loco cum de gentibus diceret, hoc est de praeputio: praeuidens, inquit, scriptura. quia ex fide iustificat gentes deus. itemque cum de circumcisione loqueretur. unde erat ipse. nos. inquit. natura Iudaeiet non ex gentibus peccatores sci entes quia non iustificatur homo ex operibus legis nisi per fidem
Abbreviated transcription (Latin):
płs cum cõmendaret iustici xxxi.¬
am quȩ ex fide est adu̾sus eos qui
głantur de iusticia quȩ est ex oꝑib: hoc
ait. Quid gͦ dicimꝰ unuenisse abraham
patrẽ nr̃m scł̃m carnẽ : Si enĩ abrabam
ex oꝑib iustificatus est: habet głam s ñ

Expanded text:
 cum commendaret justitiam quae ex fide est, adversus eos qui gloriantur de justitia quae est ex operibus, hoc ait: Quid ergo dicemus invenisse Abraham patrem nostrum secundum carnem? Si enim Abraham ex operibus justificatus est
Abbreviated transcription (Latin):
dño głetur. Multi gͦ głantur de oꝑib.
& inuenis multos paganos ꝓpt̾ea nolle
fieri xp̃ianos. qͥa quasi sufficiunt sibi
de bona uita sua. Bene uiuere opus est
ait. quid mͥ p̃cepturus est xp̃e ut bene.¬

Expanded text:
 est. Multi ergo gloriantur de operibus, et invenis multos paganos propterea nolle fieri Christianos, quia quasi sufficiunt sibi de bona vita sua. Bene vivere opus est, ait, quid mihi praecepturus est Christ
Abbreviated transcription (Latin):
dona: Spm̃ scm̃. Qui tale dat donum.
unus ds tota trinitas. pater & filiꝰ & spẽ¬
sc̃s. Quid nobis p̾strtt sp̃c sc̃s: Audi
tas dĩ diffusa est in corde humano. Habe¬
mus inquit thesaurũ istum in uasis ficti-¬
lib. Quare in fictilib uasis: Ut eminen¬
tia uirtutis sit dĩ. Deniq cum dixisset

Expanded text:
m sanctum. Qui tale dat donum, unus Deus tota Trinitas, Pater, et Filius, eudi:tas Dei diffusa est in corde humano? Habemus, inquit, thesaurum istum in vasis fictilibus. Quare in vasis fictilibus? Ut eminentia virtutis sit
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ spm̃ scm̃ qui datus est nobis. Ex libro¬
s ꝑ spm̃ scm̃ qui datus est nobis. Ipsa
caritate sit. quã donũ dĩ esse mani¬
festat. ut tribulatio ñ auferat. s potius
ec nos moueat qd̾ in hac ui xp̃iano.¬
ta scłm carnem quã portant iusti:
multa grauia & asꝑa tolerant. Nichil enĩ¬
s mali patiuntur. qui iã possunt dicere.
qd̾ ille uirspiritalis exultat & p̃di¬
cat apłs dicens. Głamur in tribulatio¬
nib. scientes qm̃ tribulatio patientiam
scm qui datus est nobis. Si gͦ in hac uita
ubi tanta torm̃ta sunt. possunt boni &
iusti uiri cũ talia patiuntur. ñ solũ ȩquo
animo tolerare. s etiã in dĩ caritate głari.
quid cogitandũ est de illa uita quȩ nobis
ꝓmittitur. ubi nullam de corpore mole¬
stiam sentiemꝰ: Qm̃ ñ ad hoc resurgit
corpꝰ uistoꝵ ad qd̾ resurgit corpꝰ impioꝵ.
sicut scͥptũ est. om̃s resurgemus. s ñ om̃s
ĩmutabim᷑. Et ne qͥsqm putet ñ iustis

Expanded text:
ui datus est nobis . Ntum sanctum qui datus est nobis, ipsa charitate fit, quam Dei donum esse manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius ec nos moueat, quod in hac uita secundum carnem, quam portant, iusti multa grauia et aspera tolerant. nihil enim mali patiuntur, qui iam possunt dicere, quod ille uir spiritalis exultat et praedicat apostolus dicens: gloriamur in tribulationibus, scientes, quoniam tribulatio patientiam tum, qui datus est nobis. si ergo in hac uita, ubi tanta tormenta sunt, possunt boni et iusti uiri, cum talia patiuntur, non solum aequo animo tolerare, sed etiam in dei caritate gloriari, quid cogitandum est de illa uita, quae nobis promittitur, ubi nullam de corpore molestiam sentiemus? quoniam non ad hoc resurgit corpus iustorum, ad quod resurgit corpus inpiorum, sicut scriptum est: omnes resurgimus, sed non omnes inmutabimur. et ne quisquam putet non iust
Abbreviated transcription (Latin):
qui datus est nobis: Ecce ad quod geme.
Contemne spm̃ tuum: accipe spm̃ di. Non
Cum habitare in corpore tuo cȩꝑit sp̃c dĩ.
ñ inde excludit sp̃m̃ tuum. Noli timere.
Si diuitẽ aliquẽ hospicio suscipias: pate¬
dicturus es. Dilatasti gressus meos subt̾
me. Qnͣdo hic ñ eras. angustias patiebar.
Implesti cellam meam. & ñ me exclusisti.
s angustiam meã. Cum enĩ dicit cari-¬
fusio latitudinẽ significat. Non gͦ time¬
as angustias. Recipe hospitẽ istum. & ñ
sit hospes quasi de transeuntib. Non
enim debet dare discedendo. Ueniens
habitet in te: & dedit. Ipsiꝰ esto ñ te dese¬
rat. ñ ide migret. Tene illũ animo &
dic illi. Dñe d̾̃s nr̃ posside nos. Ex li

Expanded text:
qui datus est nobis . Ecce ad quod geme. Contemne spiritum tuum, accipe Spiritum Dei. Non Cum habitare in corpore tuo coeperit Spiritus Dei, non inde excludet spiritum tuum: noli timere. Si divitem aliquem hospitio suscipias, patedicturus es, Dilatasti gressus meos subter me. Quando non hic eras, angustias patiebar: implesti cellam meam, et non me exclusisti, sed angustiam meam. Cum enim dicit, Charifusio latitudinem significat. Non ergo timeas angustias, resit hospes quasi de transeuntibus. Non enim debet dare discendendo; veniens habitet in te, et dabit. Ipsius esto, non deserat te, non inde migret. Tene illum omnino, et dic ei: Domine Deus noster, posside nos.
Abbreviated transcription (Latin):
tatur sp̃c dĩ. ad se bibendũ uos hortatur
nde scimus quia de spũ suo dedit
nobis: Hocipsũ quia de spũ suo
dedit tibi unde cognoscis: Int̾roga uis¬
tia tua. Si plena sunt caritate: habes
spm̃ dĩ. Unde cognoscimus quia inde
cognoscis habitare in te spm̃ di : Pau¬

Expanded text:
tatur Spiritus Dei; ad se bibendum vos hortaturtatur Spiritus Dei; ad se bibendum vos hortaturnde scimus quia de Spiritu suo dedit nobis? Hoc ipsum, quia de Spiritu suo dedit tibi, unde cognoscis? Interroga viscera tua: si plena sunt charitate, habes Spiritum Dei. Unde cognoscimus quia inde cognoscis habitare in te Spiritum Dei? Pau