comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dor aliquis dentiũ. neq ignis
aliqͥs ꝑ petiuis flaminaꝵ ẽ cor¬
poraliũ: neq u̾mis ẽ corporał.
S hec ido. qr sic̃ ex multa cru¬
ditate ⁊ febres nascuntur et
uermes : ita siquis ñ decoqyat
peccata sua. uelut qͣd̾a int̃posita
sobrietate abstinentie. s mis¬
cendo pecc̃a peccatis. tanqͣm
cruditatẽ qͣndam contrahit
ueterũ ⁊ recentiũ delictoꝵ. igne
aduretur ꝓpͥo: & suis u̾mib con¬
sumetur. Uñ ⁊ ysaias ait. Ambu¬
late in lumine ignis ur̃i : & flã-¬
mã qͣm accendistis. Ignis ẽ quẽ
generat mesticia delictoꝵ. Uer¬
mis ẽ: eoqd irrationabilia aĩȩ
peccata. mentẽ rei sensũq com¬
pungant: & queda exedant uis¬
cera conscientiȩ: q̃ tanqͣm u̾mes
ex unoqͦ nascuntur. tanqͣm ex
corpore peccatoris. Deuiq id
dñs ꝑ ẏsaiam declarauit dicenᷤ.
Et uidebunt m̃bra hominũ p̃¬
uaricantiũ inme: & u̾mis eoꝵ
ñ morietur: & ignis ñ extingue¬
tur. Stͥdor quoq dentiũ ꝓdit

Expanded text:
 neque ignis aliquis perpetuus flammarum est corporalium, neque vermis est corporalis, sed haec ideo, quia, sicut ex multa cruditate et febres nascuntur et vermes, ita, si quis non decoquat peccata sua velut quadam interposita sobrietate abstinentiae, sed miscendo peccata peccatis, tanquam cruditatem quandam contrahat veterum et recentium delictorum, igne aduretur proprio, et suis vermibus consumetur. Unde et Isaias ait: Ambulate in lumine ignis vestri, et flamma, quam accendistis. Ignis est, quem generat moes itia delictorum; vermis est, eo quod irrationabilia animae peccata mentem rei sensumque compungant, et quaedam exedant viscera conscientiae, quae tanquam vermes ex unoquoque nascuntur, tanquam ex corpore peccatoris. Denique id Dominus per Isaiam declaravit, dicens: Et videbunt membra hominum praevaricantium in me, et vermis eorum non morietur, et ignis non extinguetur. Stridor quoque dentium prodit
Abbreviated transcription (Latin):
iugiũ reprehendat᷑: s quia
admaiorẽ honorẽ uocet᷑ integͥtas.
qm̃ mulier innupta ⁊ uidua co¬
gitat q̃ dñi sunt : ut sit scã et
corpore ⁊ spũ. Nam que nupta:
cogitat q̃ sunt mundi: quomͦ
placeat uiro. S ut in grãm ut
supra cũ uidius ita nc̃ etiã cũ
conuigib reu̾tamur : ñ refugi¬
mus opinionẽ qͣm sequunt᷑ ple¬
riq ut tͥa genera hominũ a
consortio magne illius cene esti¬
memꝰ excludi: gentilium. uide¬
oꝵ. hereticoꝵ. Et id̾o apłs. aua¬
ritiã dic̃ esse fugiendam : ne un¬
pediti more gentili iniquitate
malitia. impudittia. auaritia.

Expanded text:
iugium reprehendatur, sed quia iugium reprehendatur, sed quia ad maiorem honorem uocetur integritas, quoniam mulier innupta et uidua cogitat quae sunt domini, ut sit sancta corpore et spiritu. nam quae nupta est cogitat quae sunt mundi, quomodo placeat uiro. sed ut in gratiam, ut supra cum uiduis, ita nunc etiam cum coniugibus reuertamur, non refugimus opinionem, quam sequuntur plerique, ut tria genera hominum a consortio magnae illius caenae aestimemus excludi, gentilium Iudaeorum haereticorum. et ideo apostolus auaritiam dicit esse fugiendam, ne inpediti more gentili iniquitate malitia inpudicitia auaritia
Abbreviated transcription (Latin):
Tid̾o pͥmo abhinc loco
curatur y dropieꝰ.: inqͦ
fluxus carnis exuberans. anime
grauabat officia : sp̃c extingue¬
bat ardorẽ. Peinde docet᷑ hu¬
militas: dnͣ in illo conuiuio
muptiali. appetentia loci suꝑio¬
ris arcetur. Clem̃ter tam̃ ut
ꝑsuasionis humanitas. asꝑi-¬
tatẽ cohercionis excluderet:
ratio ꝓficeret ad ꝑsuasionis
effectum: & correctio em̃daret
affectum: huic qͣsi ꝓximo limi¬
ne humanitas copulatur : quȩ
ita dominice sententie diffi-¬
nitione diftinguitur: ut in
pauꝑes ac debiles conferatur.
Naͣ hospitalitatis re-¬
muneratores esse.
affectus auaricie est.
Postremũ qͣsi emerite militie
ille qui studiis intentus inferi¬
oribꝰ. possessiones sibi terre-¬
nas coemt. regnũ cȩli possit
adipisci. cũ dominus dicat. uen¬
de omĩa bona tua ⁊ sequere
me: neq ille qͥ emat boueᷤ cũ
helyseꝰ occidĩt. & ppło diui¬
serit quos habebat. & ille qͥ
ducit uxorẽ. cogitet q̃ mundi
sunt : ñ que d̾i. Non qd̾ con¬

Expanded text:
ideo primo abhinc loco curatur hydropicus, in fluxus carnis exuberans animae grauabat officia, spiritus exstinguebat ardorem. deinde docetur humilitas, dum in illo conuiuio nuptiali adpetentia loci superioris arcetur, clementer tamen, ut persuasionis humanitas asperitatem coercitionis excluderet, ratio proficeret ad persuasionis effectum et correctio emendaret affectum. huic quasi proximo limine humanitas copulatur, quae ita dominicae sententiae definitione distinguitur, si in pauperes et debiles conferatur; nam hospitalem remuneraturis esse affectus auaritiae est. postremum quasi emeritae militiae neque ille qui studiis intentus inferioribus possessiones sibi terrenas coemit regnum caeli possit adipisci, cum dominus dicat: uende omnia tua et sequere me, nec ille qui emit boues, cum Helisaeus occiderit et populo diuiserit quos habebat, et ille qui ducit uxorem cogitet quae mundi sunt, non quae dei, non quo con
Abbreviated transcription (Latin):
sue fructus reseruans. & non
post iuuenẽ abiit: s uirum
ꝑfectum secuta ẽ. Unde & me¬
ruit audire qr mulier uirtutiᷤˢ
es tu : & qr bene fecisti miscdiã
tuã nouissimam plusqͣm pͥmã.
Nouissima enim miscđia eccłȩ
cong̾gate prestat priori. ĩ qͦ¬
erat. qr elongauit qͥ ꝓximus
erat : & calciam̃tum ꝓximi mu¬
liere ad qͥsiuit accepta. ¶sos
enim erat ut qͥ ꝓximus erat
solueret. & alii cederet. In qͦ
ñ mediocre mysteriũ. eo qđ is
qͥ alienigenã in typo sumpsit
euuangłi zandi accepit potes¬
tatẽ. Deniq in typo fuisse has¬
nuptias. testat᷑ benedictio se¬
nioꝵ dicentiũ. Det dñs muli

Expanded text:
 fructus reseruans et non  fructus reseruans et non post iuuenem abiit, sed uirum perfectum secuta est, unde et meruit audire: quia mulier uirtutis es tu uel: quia bene fecisti misericordiam tuam nonissimam plus quam primam; nouissima enim misericordia ecclesiae congregatae praestat priori. qerat, quia elongauit qui proximus erat, et calciamentum proximi muliere adquisiuit accepta. mos enim erat ut qui proximus erat,solueret et alii cederet. in quo non mediocre mysterium, eo quod is qui alienigenam in typo sumsit euangelizandi accepit facultatem. 1 1 denique in typo has fuisse nuptias testatur benedictio seniorum dicentium: det dom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓprio destituta. cognito qd̾ ds
uisitaret isrł. regredi domũ
parans. cepit suadere ut domũ
ꝓpͥam repeterent uxores filioꝵ
suoꝵ. Una concessit. ruth uͦ cũ
socru mansit. Cui cum dicẽt
ecce iam consponsa tua ad po¬
płm suum regressa ẽ & ad dos
suos: & tu reuertere parit̃ cũ
consponsa tua: respondit ruch.
Non contingat mͥ dimittere te
& redire ad dm meũ : qr qͦcumq
tu ieris. ibo tecum : & ubi ha
bitaueris habitabo. Populus
tuus ppłs m̃s. & d̾s tuus d̾s m̃s
Et ubi mortua fueris moriar.
& ubi sepulta fueris sepeliar.
atq ita due ꝑuenerunt ĩbech-¬
leem. Hos gͥ mores atq hanc
scĩtatem erga socrum. pietatẽ
erga defunctum. religionẽ
erga dm̃. cũ cognouisset booꝵ
ꝓauus dauid: uixta moysi legẽ
ut sem̃ defuncti ꝓximĩ suscita¬
ret. eã sibi elegit uxorem. Re¬
fert aut̃ adu̾tere. qd̾ & in agro
pleno messis reꝑta. manipulos
sic̃ scͥptum ẽ colligens. & socrui¬

Expanded text:
proprio destituta cognito quod deus proprio destituta cognito quod deus uisitaret Israhel regredi domum parans coepit suadere ut domum propriam repeterent uxores filiorum suorum. una concessit, Ruth uero cum socru mansit. cui cum diceret socrus: ecce iam consponsa tua ad populum suum regressa est et ad deos suos, et tu reuertere pariter cum consponsa tua, respondit Ruth: non contingat mihi dimittere te et redire ad deum meum, quia quocumque tu ieris ibo tecum et ubi tu habitaueris habitabo. populus tuus populus meus et deus tuus deus meus. et ubi mortua fueris moriar et ubi sepulta fueris sepeliar. atque ita duae peruenerunt in Bethleem. hos igitur mores atque hanc sanctitatem erga socrum, pietatem erga defunctum, religionem erga deum cum cognouisset Boos, proauus Dauid, iuxta Moysi legem, ut semen defuncti proximi suscitaret, eam sibi elegit uxorem. Refert autem aduertere quod et in agro pleno messis reperta manipulos, sicut scriptum est, colligens et socrui
Abbreviated transcription (Latin):
immnaculata morib supͣ legem
facta ẽ: Si enĩ lex impiis & pec¬
catorib posita ẽ: utiq ruth q̃
diffinitionẽ legis excessit. & in¬
ifrahelitis. & meruit int̃ maio¬
res dominici gn̾is computari.
ꝓpt̾ cognationẽ meriti electa
ñ corporis. Magnũ enĩ nobis
exemplũ ẽ: qr in illa nr̃m om-¬
nũ qͥ collecti ex gentib sumꝰ
ingͥdiendi ineccłam dñi figura
p̃cessit. Hanc gͥ emulemur. ut
qr hȩc morib hanc p̃rogatuã
meruit asciscende societatis
sue sic̃ hẏstoria docet: nos
dñi meritis suffragantib alli
gemur. Et enĩ cũ israhelitas
ĩ dieb iudicũ suꝑiorib fames
temp orib urgeret: a bethleem
ciuitate iudea in qͣ natus ẽ iħe
abiit uir colere ĩ agͦ moab:
cũ uxore & duob liberis. Abi¬
melech iuro nom̃: mulieri no¬
emi. Filii eius acceperunt sibi
uxores moabitidas. nom̃ uni
orpha. nom̃ scde ruch: & in ha¬
bitauerunt illic qͣsi dec̃ẽ anniᷤ.
& mortui sunt. Et derelicta
mulier a duob filiis. & uiro

Expanded text:
immaculata moribus super legem facta est. Si enim lex impiis et peccatoribus posita, utique Ruth quae definitionem legis excessit, inIsrahelitis et meruit inter maiores dominici generis conputari, propter cognationem mentis electa, non corporis, magnum nobis exemplum est quia in illa nostrum omnium, qui collecti ex gentibus sumus ingrediendi in ecclesiam domini, figura praecessit. hanc igitur aemulemur, ut quia haec moribus hanc praerogatiuam meruit adsciscendae societatis suae, sicut historia docet, nos domini meritis suffragantibus adle. gamur. etenim cum Israhelitas in diebus iudicum superioribus fames temporibus urgueret, a Bethleem ciuitate Iuda. in qua natus est Christus, abiit uir colere in agro Moab cum uxore et duobus filiis; Elimelech uiro nomen, mulieri Noemin. filii eius acceperunt sibi uxores Moabitidas - nomen uni Orfa, nomen secundae Ruth - et inhabitauerunt illic quasi decem annis et mortui sunt sed derelicta mulier a duobus filiis et uiro
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uendicant sanguinisᷤ aue¬
tionẽ : cũ refudit uenditor
sacrilegii mercedem. x iiii.
uident̃ itaq dũ p̃cium
sanguinis ã iudeoꝵ ga¬
Zophilaciis separatur. ⁊ ager
ratur pecunia : dum his locus
humandis ꝑ egͥnoꝵ reliquiis di¬
catur. & ꝓphetiȩ impletͣ oracłm.
& surgentis ecclȩ mysteriũ reue¬
latur. Ager enim scđm diuina
precepta. mundus hic omnis ẽ.
Figulꝰ autẽ ille qͥ nos formauit
elimo: de qͦ habes inueteri tes¬
tam̃to. qr finx̃ d̾s hominẽ de
limo t̃re. formandi ꝑ naturam
reformandi ꝑ grãm habens ꝓ
suo arbitͥo potestatẽ. Nã ⁊ si ꝓpͥs
uiciis corruamꝰ: ꝑ illius tamen
miscłiam. resumpto m̃tis sꝑu¬

Expanded text:
sibi vindicant sanguinis aucsibi vindicant sanguinis auctionem, cum refunderet venditor sacrilegii mercedem. 95. Evidenter itaque dum pretium sanguinis a Judaeorum gazophylaciis separatur, et ager ratur pecunia ; dum is locus humandis peregrinorum reliquiis dicatur, et prophetiae impletur oraculum , et surgentis Ecclesiae mysterium revelatur. Ager enim secundum divina praecepta mundus hic omnis est : figulus autem, ille qui nos formavit e limo, de quo habes in veteri Testamento: Quia finxit Deus hominem de limo terrae , formandi per naturam, reformandi per gratiam habens pro suo arbitrio potestatem. Nam etsi propriis vitiis corruamus; per illius tamen misericordiam resumpto mentis s
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓditor fletus qͥb culpã ablu¬
eret : s torm̃ta conscientie qͥb
sacͥlegium fateret᷑: ut dũ suo
reus uidicio dampnatur. & spon¬
taneo supplicio facinus expiat᷑.
pietas domini qͥ se ipse nollet
ulcisci. & diuinitas ꝓbaretur.
qͥ conscientiã m̃tis inuisibili
potestate interrogaret. Pecca¬
ui inquit: qd̾ tradiderim san¬
guinẽ iustum. Et si cassa est
penitentia ꝓditoris qr peccauit
in sp̃m sc̃m: est tam̃ ñ nullus
in scelere pudor agnosce culpã.
Et qͣm uis ille ñ absoluitur: iu¬
deoꝵ tam̃ impudentia confutat᷑
Qes cum ꝓfessio redarguat uen¬
ditoris. scelerati tam̃ sibi uendi¬
cant iura contractus. & exortes
reatus esse se credunt: dũ dicũt.
Qid adnos: Tu uidis. Amentes
plane: qͥ putent soluise magi ᷤ
auctoris scelere qͣm teneri. In¬
pecuniariis causis refuso p̃cio
ius soluitur : hii p̃cium reci¬
piunt ⁊ sacͥlegium ꝑsequunt᷑.
ac ꝑtinacib studiis fun estam

Expanded text:
proditor fletus, quibus culpam abluproditor fletus, quibus culpam ablueret, sed tormenta conscientiae, quibus sacrilegium fateretur, ut dum suo reus iudicio damnatur et spontaneo supplicio facinus expiatur, pietas domini, qui se ipse nollet ulcisci, et diuinitas probaretur, qui conscientiam mentis inuisibili potestate interrogaret, peccaui inquit, quod tradiderim sanguinem iustum. etsi cassa est paenitentia proditoris, quia peccauit in spiritum sanctum, est tamen ullus in scelere pudor culpam agnoscere. et quamuis ille non absoluitur, Iudaeorum tamen inpudentia confutatur. quos cum professio redarguat uenditoris, scelerati tamen sibi uindicant iura contractus et exsortes reatus esse se credunt, dum dicunt: qui ad nos ? t u uideris. amentes plane, qui putent solui se magis auctoris scelere qpecuniariis causis refuso pretio jus solvitur: hi pretium recipiunt, et sacrilegium persequuntur, ac pertinacibus studiis funestam
Abbreviated transcription (Latin):
scis qr diligote. Et enim quia
tercio negau̾at : t̾cio confitet᷑.
 negauit in nocte : confitet᷑
in die. Hȩc autẽ id̾o scͥpta sunt:
ut sciamꝰ nemine̾ se iactare
debere. Nam si petrꝰ lapsus eͣ
qr dixit. & si alii scandalizati
fuerint inte. ego ñ scandaliza¬
bor: quis ahus iure dese pre¬
sumat: Demꝙ & dauid qui
dixerat. ego dixi in mea habun¬
dantia ñ mouebor in ȩt̃num :
eã sibi iactantiam obfuisse pro¬
fitetur dicens. Au̾tisti faciẽ tuã
a me : & factus sum conturbatus:
Inde te euocem petre: ut doceas
me qͥd flens cogitaui̾s: Unde
inqͣm te euocem: De cęlo uͥ iã
choro insertus es angłoꝵ: an
etiã de tumulo: Quia ñ putes
iniuriam etiam ibi ẽẽ: unde
& dñs resurrexit. Doce nos
do cuisti ilico. Nam qͥ lapsꝰ es
anteqͣm fleres. post qͣm fleuisti
electus es ut alios regeres qui
te ipsum ñ rexeras. Habebat
gͦ lacrimas petroꝰ: pio quas
fundebat affectu. Non habebat

Expanded text:
scis quia diligo t e. etenim quia scis quia diligo t e. etenim quia tertio negauerat, tertio confitetur, sed negauit in nocte, confitetur in die. haec autem ideo scripta sunt, ut sciamus neminem iactare se debere; nam si Petrus lapsus est, quia dixit: etsi alii scandalizati fuerint, ego non scandalizabor, quis alius iure de se praesumat? denique et Dauid, quia dixerat: ego dixi in mea abundantia: non mouebor in aeternum, eam sibi iactantiam obfuisse profitetur dicens: auertisti faciem tuam a me et factus sum conturbatus. Unde te euocem, Petre, ut doceas me quid flens cogitaueris? unde inquam te euocem? de caelo, ubi iam choro insertus es angelorum, an etiam de tumulo, quia non putas iniuriam et ibi esse, unde dominus resurrexit? doce nos docuisti ilico; nam qui lapsus es, antequam fleres. postquam fleuisti, electus es, ut alios regeres, qui te ipse ante non rexeras. habebat ergo lacrimas Petrus, pio quas fundebat affectu, non habebat
Abbreviated transcription (Latin):
erit petrꝰ : netam cito uenie
petitio plus offend̾et. Ante flen-¬
dum ẽ: & sic p̃candũ. Bone la¬
crime: q̃ lauant culpam. Demq
Negauit pͥmo petrꝰ & ñ fleuit.:
ñ fleuit : qr ad huc ñ respexerat
dñs. Negauit ⁊ t̃cio: respexit
tħc: ⁊ ille amarissime fleuit.
Respice dñe iħu: ut sciamꝰ nr̃m
deflere peccatum: lauare delic¬
tũ. Uñ etiã lapsus scõꝵ utilis.
Nichil mͥ nocuit qd̃ negauit pe¬
trꝰ: ꝓfuit. qd em̃dauit. Didici
cauere alloquia ꝑfidoꝵ. Petreꝰ
int̃ iudeos negauit: salomon con¬
tubernio gentili deceptꝰ errauit.
fleuit gͦ. ⁊amarissime petrꝰ. fle¬
uit. ut lacͥmis suum posset la-¬
uare delictum. Et tu siuemam
uis mereri: dilue culpam lacͥ¬
mis tuam. Eodẽ mom̃to. eod̾e
tempore. respicit te xp̃c: si in
aliqͦ fortassis labaris: quia se¬
cretoꝵ tuoꝵ testis assistit. Le¬
spicit: ut recorderis ⁊ fatearis
errorẽ tuum. Imitare petrum
dicentẽ alibi t̃cio. Nomine. tu

Expanded text:
erit Petrus, ne tam cito ueniae erit Petrus, ne tam cito ueniae petitio plus offenderet, ante flendum est, sic precandum. bonae lacrimae, quae lauant culpam. denique negauit primo Petrus et non fleuit, non fleuit, quia adhuc non respexerat dominus. negauit et tertio: respexit Iesus et ille amarissime fleuit. respice, domine Iesu, ut sciamus nostrum deflere peccatum. unde etiam lapsus sanctorum utilis. nihil mihi nocuit quod negauit Petrus, profuit quod emendauit. didici cauere adloquia perfidorum. Petrus inter Iudaeos negauit, Salomon contubernio gentili deceptus errauit. fieuit ergo et amarissime Petrus, fieuit ut lacrimis suum posset lauare delictum. et tu si ueniam uis mereri, dilue culpam lacrimis tuam; eodem momento, eodem tempore respicit te Christus. si in aliquo fortassis labaris, quia secretorum tuorum testis adsistit, respicit ut recorderis et fatearis errorem. imitare Petrum dicentem alibi tertio: domine, tu
Abbreviated transcription (Latin):
s aꝑta confessio. Qͥd ꝓdest u̾ba
inuoluere: si uidemur ius de¬
negasse : Et id̾o petrꝰ ñ de in¬
dustria sic respondisse inducit᷑.
qr postea recordatꝰ ẽ. ⁊ tam̃ fleuit.
Maluit enim ipse suũ accusare
pecc̃m: ut iustificaret᷑ fatendo.
qͣm gͣuaret᷑ negando. Iustus enĩ
in principio accusator ÷ sui. Et
ido fleuit. Qyare fleuit: Quia
culpa obrepsit ei. Ego soleo flere:
si culpa mͥ desit: hoc ÷ si non me
uindicẽ: si ñ optineam qd̃ impro¬
be cupio. Petrꝰ doluit & fleuit:
qr errauit ut homo. Non inue¬
nio qͥd dixerit : inuenio quod
fleui̾t. Lacͥmas eiꝰ lego: satisfac¬
tionẽ ñ lego. S qd̾ defendi ñ
potest. ablui potest. Lauent la¬
cͥme delictum: qd pudor e̾ uoce
confiteri. Et ueniȩ fletꝰ ꝯsulunt
& uerecundie: lacͥme sine horrore
culpam loquuntur. Lacͥme cͥm̃
sine offensione uerecundie con-¬
fitentur. La cͥme ueniã ñ postu¬
lant: ⁊ merent᷑. Inueni. cur tacu¬

Expanded text:
sed aperta confessio. quid prodest uerba sed aperta confessio. quid prodest uerba inuoluere, si uideri uis denegasse? et ideo Petrus non de industria sic respondisse inducitur, quia postea recordatus est, et tamen fleuit. maluit enim ipse suum accusare peccatum, ut iustificaretur fatendo quam grauaretur negando - iustus enim in principio accusator est sui - et ideo fleuit. quare fleuit? quia culpa obrepsit ei. ego soleo flere. si culpa mihi desit, hoc est si non me uindicem, si non obtineam quod inprobe cupio; Petrus doluit et fleuit, quia errauit ut homo. non inuenio quid dixerit, inuflevit, lacrymas ejus lego, satisfactionem non lego: quod defendi non potest, ablui potest: lacrymae lacrimae delictum. quod uoce pudor est confiteri. et ueniae fletus consulunt et uerecundiae. lacrimae sine horrore culpam loquuntur, lacrimae crimen sine offensione uerecundiae confitentur, lacrimae ueniam non postulant et merentur. inueni cur tacu
Abbreviated transcription (Latin):
esse discipuł: quẽ hominẽ in
suꝑiorib sunt locuti. Nam &
t̃cio qd̾ cũ illo uisus c̾e̾t negauit
Hoc & de suꝑiorib diriuatur.
Cũ illo quẽ hominẽ nuncupatiᷤᷤ
ñ fui: s a d̾i filio ñ cecessi Lu¬
cas quoꝙ scripsit petrum in¬
terrogatum utrum ex ilł ẽẽt:
respondisse pͥma uoce. ñ noui
illum. Et bene dix̃. Temerariũ
qͥppe erat ut dicẽt. qr nouerat
eũ: quẽ mens humana ñ po¬
test comp̃hendere. Nemo enĩ
nouit filium: nͥ pater. Rursꝰ
scda uoce scđ̃m lucã. ide petrꝰ
ait. Non sum ego. M aluit uidelicet
se negare: ꝙͣ xp̃m. Aut qr uide¬
batur negare xp̃i societatẽ : utiꝙ
se negauit. Certe cũ de homine
negat infilium peccauit hominis.
ut remittẽtur ei: ñ in spm sc̃m.
Tercio quoq int̾rogatus ait. Nes¬
cio qͥd dicis. hoc ÷ sacͥlegia ur̃a
nescio. S: nos excusamus. ipse
ñ excusauit. Non enim sat÷ inuo¬
luta responsio confitentis iħm.

Expanded text:
esse discipulis, quem hominem in esse discipulis, quem hominem in superioribus sunt locuti. nam et tertio quod cum illo uisus esset negauit, hoc et de superioribus deriuatur: cum illo quem hominem nuncupatis non fui. sed a dei filio non recessi. Lucas quoque scripsit Petrum interrogatum utrum ex illis esset respondisse prima uoce: non noui illum. et bene dixit. temerarium quippe erat, ut diceret quia nouerat eum, quem mens humana non potest conprehendere; nemo enim nouit filium nisi pater. rursus secunda uoce secundum Lucan idem Petrus ait: non sum ego; maluit uidelicet se negare quam Christum. aut quia uidebatur negare Christi societatem, utique se negauit. certe cum de homine negat, in filium peccauit hominis, ut remitteretur ei, non in spiritum sanctum. tertio quoque interrogatus ait: nescio quid dicas, hoc est: sacrilegia uestra nescio. Sed nos excusamus, ipse non excusauitj non enim sat est inuoluta responsio confitentis Iesum,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽt ex discipłis hominis. dicẽt.
ñ sum. Itaq ñ xp̃i discipulum
se negauit: s hoĩs negauit ẽẽ
hominẽ negauerunt.: qd̃ dĩ fi¬
liũ fatebantur. Qd sensit petrꝰ.
paulꝰ exp̃ssit. Hinc ⁊ ille ꝓfecit.
Error petͥ. doctͥna iustoꝵ ẽ.
⁊ titubatio petͥ om̃ium petͣ. eͣ.
Deniq suꝑ undas titubat: s dex¬
terã porrigit xp̃o. In monte cadit.
s leuatur a xp̃o. Titubauit qͥd̾e
petrus in mari: s ambulauit.
firmior titubatio petͥ: qͣm nr̃a ẽ
firmitas. Ibi cadit: qͦ nullus as¬
cendit. Ibi nutat: ubi nemo am¬
bulat. Et tam̃ int̾ undas licet
titubet : ñ labitur. Nutat non
cadit : fluitat. ñ p̃cipitatur. Et
si cecidit. in monte tam̃ cetidit.
S felicius ille cecidit : qͣm alii
steterunt. Felicius cecidit. quẽ
xp̃c leuauit. Iterũ autẽ int̾ro¬
gatũ qd̃ ex discipuł eiꝰ. esset:
iohannes scͥpsit negasse. Et be¬
ne negauit: qr ex eius dicebat᷑

Expanded text:
esset ex discipulis hominis diceret: esset ex discipulis hominis diceret: non sum. itaque non Christi discipulum se negauit, sed hominis negauit esse hominem negauerunt, quem dei filium fatebantur. quod sensit Petrus et Paulus expressit; hinc et ille profecit. error Petri doctrina iustorum est et titubatio Petri omnium petra est. denique super undas titubat, sed dexteram porrigit Christo, in monte cadit, sed leuatur a Christo; titubauit idem Petrus in mari, sed ambulauit. firmior titubatio Petri quam nostra est firmitudo. ibi cadit, quo nullus ascendit, ibi nutat, ubi nemo ambulat. et tamen inter undas licet titubat, non labitur, nutat, non cadit, fluitat, non praecipitatur. et si cecidit, in monte tamen cecidit, sed felicius ille cecidit quam alii steterunt, felicius cecidit, quem Christus leuauit, iterum autem interrogatum quod ex discipulis eius esset Iohannes scripsit negasse. et bene negauit, quia ex eius dicebatur
Abbreviated transcription (Latin):
cũ iuram̃to eũ respondisse po¬
suerunt: qr nesciret hominem.¬
Et bene negauit hominẽ. quẽ
sciebat dm. Deniq uͥ iusiuran-¬
dũ ẽ : cauta responsio ẽ. Nã ⁊ si
negauit petriꝰ. ñ tam̃ ꝑiurauit.
qr nec dñs peleraturũ ẽe me-¬
morauerat. Qd inpet᷑ dubiũ ẽ:
qͣm ꝑiculosum ẽ iusiurandum:
Iohannes autẽ sic posuit. qm̃ int̃¬
rogatꝰ ab ancilla petriꝰ. utrũ ex
discipuł esset illius hominis. pͥma
uoce respondit. ñ sum. Non enĩ
onis afferre. subiec̃. qͥ suscitauit
eũ a mortuis: ut ⁊ hominẽ cre-¬
das. cũ dm ante credidĩs. Qd̃ ali¬
bi eode qͦꝙ tenore custodit: uibi
ait. Unus enĩ d̾s. unus ⁊ medi¬
ator di ⁊ hominũ homo xp̃c itłc.
Prius utiq mediatorẽ dĩ ꝗͣ ho¬
minẽ nuncupauit. Non enĩ sat:
utrũꝙ credere : nͥ fidi ordo ser¬
uetur. Concordat gͥ ubiq res¬
ponsio. Nã qͥ dix̃ nescio hoĩem.
equum erat ut interrogatꝰ utrũ

Expanded text:
cum juramento respondisse pocum juramento respondisse posuerunt, qet bene negauit hominem, quem sciebat deum. denique ubi iusiurandum est, cauta responsio est. nam etsi negauit Petrus, non tamen perierauit, quia nec dominus perieraturum esse memorauerat. quodsi in Petro dubium est, quam periculosum est iusiurandum! Iohannes autem sic posuit quoniam interrogatus ab ancilla Petrus utrum ex discipulis esset illius hominis prima uoce responderit: non sum; non enim is afferre, subjecit: qui suscitavit eum a mortuis, ut et hominem credas, cum Deum ante credideris. Quod alibi quoque eodem tenore custodit, ubi ait: Unus enim Deus, unus mediator dei et hominum homo Christus Iesus. prius utique mediatorem dei quam hominum nuncupauit; non enim sat est utrumque credere, nisi fidei ordo seruetur. concordat igitur ubique responsio; nam qui dixit: nescio hominem, aequum erat ut interrogatus utrum
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo ꝓbatur. Nã alibi cum in¬
terrogaret dñs discipulos. quem
me dicunt ẽẽ homines filiũ hoĩs
alii helyam. alii hieremiã dixert̃.
ñ hominis filiũ. s di maluit confi¬
teri: Certe qͥd hic putamus ambi¬
aliud accipe. Int̾rogatus enĩ petrꝰ¬
& tu ex illis es qͥ cũ iħu galileo e¬
rant: u̾bũ ȩt̾nitatis hoc refugit.
Non enim erant: qͥ esse ceꝑant.
hoc ẽ dicere. Ille solus erat: qui
in principio erat. Deniq ait.
Nonsũ ego. Illius enim ẽ esse. qͥ
semꝑ ẽ. Uñ ⁊ moyses ait. Qͥ est
misit me. Pursꝰ cũ urgeretur
qͦd ex ilł esset. scdm marcũ nega¬
uit: ut scias euuangłistam ui̾tati
qͣm gr̃ẽ plus dedise. S tamen
negauit ex illis se ẽẽ: ñ xp̃m
negauit. Negauit hominũ con¬
sortia: ñ di grãm. Negaui̾t ex
illis se ẽẽ qͥ cũ galileo erant. ñ
negauit cũ dĩ filio. Deniq scđ̾m
zareno fuisset: ait. Nescio ho¬
mine̾. Hoc id̾e & int̃cia uoce u¬

Expanded text:
exemplo probatur; nam alibi cum inexemplo probatur; nam alibi cum interrogaret dominus discipulos: quem me dicunt esse homines, filium hominis? alii Helian, alii Hieremian dixerunt non hominis filium, sed dei maluit confiteri? certe q? Aliud accipe. Interrogatus enim Petrus, tu ex illis es, qui cum Jesu Galilaeo erant? Verbum aeternitatis hic refugit; non enim erant, qui esse coeperant, hoc est dicere, ille solus erat, qui in principio erat. Denique ait: Non sum ego. Illius enim est esse, qui semper est. Unde et Moyses ait: Qui est, misit me. Rursum cum urgeretur d ex illis esset, secundum Marcum negauit, ut scias euangelistam ueritati quam gratiae plus dedisse, sed tamen negauit ex illis se esse, non Christum negauit. negauerit hominum consortia, non dei gratiam. negauerit ex illis se esse qui cum Galilaeo erant, non negauit cum dzareno fuisset, ait: Nescio hominem. Hoc idem et in tertia voce u
Abbreviated transcription (Latin):
Si argentũ iudeoꝵ reprobũ¬
Deniq foco ⁊ auro iudeoꝵ ui-
sacͥlegii principatꝰ. S uide¬
amus negandi tenorẽ : quẽ inter
euuangłistas uideo eẽ diu̾sum.
Ita nouũ fuit petrum potuisse
peccare: ut pecẽm eiꝰ nec ab euũ¬
głistiᷤᷤ. potu̾it comprehendi.
Petrum itaq ꝓdenti ancille qd̃
ex illis e̾ẽt qͥcum iħu galileo eratł.
pͥma uoce matheus posuit respon¬
disse : nescio qͥd dicis. Hoc etiam
marcꝰ qͥ secutus ẽ petrum: & ex
ipso potuit ueruis cognoscere.
Prima uox negantis est petͥ: qͣ
separasse se mulieris uideretur.
Qid tam̃ negauĩt. considera. Ex
illis utiq se e̾ẽ qͥ cũ iħ̃u galileo
erant : uł ut Marcus posuit cũ
tħu nazareno. Num qͥd negauit
cũ dĩ fuisse se filio: Hoc ÷ dicẽ.
nescio galileum. nescio nazarenũ.
quẽ dĩ filiũ noui. Fabeant ho¬
mines locoꝵ uocabula : di filium
patͥa ñ potest nuncupare : cuius
maiestatẽ nullus locus includit.
Et ut scias hoc uerum ẽẽ: etiam

Expanded text:
probudenique foco et auro Iudaeorum sacrilegii principatus. Sed uideamus negandi tenorem, quem inter euangelistas uideo esse diuersum. ita nouum fuit Petrum potuisse peccare, ut peccatum eius nec ab euangelistis potuerit conprehendi. Petrum itaque prodenti ancillae quod ex illis esset qui cum Iesu Galilaeo erant prima uoce Matthaeus posuit respondisse: nescio quid dicas. hoc etiam Marcus, qui secutus est Petrum et ex ipso potuit uerius cognoscere. prima uox negantis est Petri, quseparasse mulieris uidetur. quid tamen negauerit considera. ex illis utique se esse qui cum Iesu Galilaeo erant uel, ut Marcus posuit, cum Iesu Nazareno. numquid negauit cum dei fuisse se filio? hoc est dicere: nescio Galilaeum, nescio Nazarenum, quem dei filium noui. habeant homines locorum uocabula, dei filium patria non potest nuncupare, cuius maiestatem locus nullus includit. et ut scias hoc uerum esse, etiam
Abbreviated transcription (Latin):
tatio facti alicuius decore uelat᷑:
s etiã qd̾ bene feceris. simale co¬
gitau̾is. diuino udicio ñ potest
comprobari. Scͥptũ ẽ enĩ. Iuste
qd̾ iustum ẽ ꝑsequeris. Nã nͥ eẽt
ut iustum in iuste faceres: nũꝙͣ
dictum e̾e̾t. iuste qd iustum ẽ
ꝑsequeris. Et certe posse iustũ
iniuste fieri : docuit nos salua¬
tor dicens. Cũ feceris elemosinã
noli tuba canere ante te. Et cũ
oratis: ñ eritis sic̃ hẏpochrite.
Bonũ ẽ enĩ miscłia. bonũ ẽ ora¬
tio: s potest iniuste fieri: si iac¬
tantiȩ causa aliquis pauperi
largiat᷑. ut iudeat᷑ ab hominibꝰ.
Uñ sc̃s euuangłista ñ solũ iustos
ante dm̃. & incedentes in man¬
datis om̃ibꝰ & iustificationibus

Expanded text:
tatio facti alicuius decore uelatur. tatio facti alicuius decore uelatur. sed etiam quod bene feceris, si male cogitaueris, diuino iudicio non potest conprobari; scriptum est enim: iuste quod iustum est persequeris. nam nisi esset ut iustum iniuste faceres. numquam dictum esset: iuste quod iustum est persequeris. et certe posse iustum iniuste fieri docuit nos ipse saluator dicens: cum feceris elemosynam, noli tuba canere ante te. et cum oratis, non eritis sicut hypocritae. bonum est enim misericordia, bonum est oratio, sed potest iniuste fieri, si iactantiae causa aliquis pauperi largiatur, ut uideatur ab hominibus. unde sanctus euangelista non solum iustos ante deum et incedentes in mandatis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ex hominibꝰ. s ex do ẽ. Beatꝰ
plane ille. qͥ in conspectu dei
iustꝰ ẽ. Beatꝰ ille: de qͦ dñe
dignatꝰ ẽ dicere. E cce uere is¬
rahelita: in qͦ dolꝰ ñ ẽ. Uerꝰ enĩ
israhelita ẽ qui dñm uidet.¬
& uideri se nouit a dño: & ipsi
exibet cordis occulta. Solꝰ eñ
ꝑfectior. qͥ ab eo ꝓbat᷑ qͥ ñ potest
falli. Iudicia enĩ di uera: iudicia
autẽ hominũ sepe fallunt᷑: ut &
iniustis iusticie grãm frequent̃
asscribant: & iustũ aut odio ꝑ¬
sequantur. aut m̃datio decoloren.
Nouit autẽ dñs immaculatoꝵ
uias: nec ꝓpeccatore laudabilẽ
nec ꝓlaudabili peccatorẽ. s unũ¬
quẽq ꝓ competentium iudicat
ratione meritoꝵrs. Idem enim est
arbit̃. m̃tis & facti. Duuna nãq
iudicia meritũ iusti ex m̃tis habi¬
tu: ñ aliquo factoꝵ exitu meti¬
untur. Elerũq enim aut bona
mens facti reprehensibił exitu
deformatur. aut improba cogi¬

Expanded text:
non ex hominibus, sed ex deo. beatus non ex hominibus, sed ex deo. beatus plane ille qui in conspectu dei iustus est, beatus ille de quo dominus dignatur dicere: ecce uere Israhelita. in quo dolus non est; uerus enim Israhelita qui deum uidet et uideri se nouit a deo et ipsi exhibet cordis occulta. solus enim perfectior qui ab eo probatur, qui non potest falli; iudicia enim domini uera, iudicia autem hominum saepe falluntur, ut et iniustis iustitiae gratiam frequenter adscribant et iustum aut odio persequantur aut mendacio decolorent. nouit autem dominus inmaculatorum uias nec pro peccatore laudabilem nec pro laudabili peccatorem, sed unumquemque pro conpetentium iudicat ratione meritorum; idem est enim arbiter mentis et facti. diuina iudicia meritum + iusti ex mentis habitu, non aliquo factorum exitu metiuntur; plerumque enim aut bona mens facti reprehensibilis exitu deformatur aut improba cogi
Abbreviated transcription (Latin):
ñ peccandi abstineat a delic¬
tis: ita nec ab initio imma¬
culata. humane enĩ hoc impos¬
sibile ẽ nature. Et ꝑ dĩ gr̃am &
qualitatem sui. qr iam ñ peccat.
fit ut immaculata uideat᷑. Nec
ociose iustos ante dm̃ dixit: in¬
cedentes inmandatis & iustifica¬
tiomibꝰ dñi. In qͦ patrẽ omiipo¬
tentẽ & filium comp̃hendit. filiũ
eiꝰ qͥlegem tulerit. mandata p̃¬
scribit. etiã sc̃s euuangłista de¬
clarat. Et bene iustos ante dm̃n
Non enĩ om̃is qͥustꝰ ẽ ante ho¬
mines. iustꝰ ẽ ante dm̃. Alit̃ enĩ
uident homines. alit̃ d̃s. Homines
infacie. d̾s incorde. Et ido fieri
potest. ut aliquis affectata boni¬
tate populari. iustꝰ uideat᷑ mͥ.
Iustꝰ autẽ ante dm̃ ñ fit: si iusti¬
cia ñ ex m̃tis simplicitate for¬
metur. s adulatione simulet᷑.
Abscondita enĩ mea: homo non
poterit dep̃hendere. ꝑfecta gͥ
laus ẽ.: ante dm̃ iustum esse
Uñ & apłs. Cuius laus est inqͥt

Expanded text:
non peccandi abstineat a delicnon peccandi abstineat a delictis? ita nec ab initio inmaculata — humanae enim hoc inpossibile naturae — sed per dei gratiam et qualitatem sui. quia iam non peccat, fit ut inmaculata uideatur. nec otiose iustos ante deum dixit, incedentes in mandatis et iustificationibus domini, in quo patrem omnipotentem et filium conprehendit. filium esse qui legem tulerit. mandata praescripserit etiam sanctus euangelista declarat. et bene iustos ante deum; non enim omnis qui iustus est ante hominem iustus est et ante deum. aliter uident homines, aliter deus, homines in facie, deus in corde. et ideo fieri potest ut aliquis adfectata bonitate populari iustus uideatur mihi, iustus autem ante deum non sit, si iustitia non ex mentis simplicitate formetur, sed adulatione simuletur; abscondita enim in ea homo non poterit deprehendere. perfecta igitur laus est ante deum iustum esse. unde et apostolus cuius laus inquit
Abbreviated transcription (Latin):
frequentibꝰ hominẽ putant ẽẽ
ñ posse. Et utuntur u̾siculo: qr
scͥptũ ÷ in iob. Nemo mundus
a sorde. nec si unius diei uite
sit in terra: numerosi menses
ciꝯ ab ipso. Qͥb respondendũ
sine peccato ẽẽ diffiniant: u¬
trũ numqͣm omnino peccasse.
an desisse peccare. Si enĩ hoc
putant. sine peccato ẽẽ. desis¬
se peccare: & ipse consentio.
Om̃s enĩ peccauerunt. & egetł
gła dĩ. S in autẽ eũ qͥueterẽ
errorẽ correxerit. & in eã se
uite transformauerit qͣlitatẽ
ut temꝑet a peccato. negant
abstinere delictis. ñ possumꝰ
in eoꝵ conuenire sententiam:
cũ legamꝰ qr sic dñs dilexit
eccłam. ut exibeat sibi ipse
głosam. & ñ habentẽ maculã
aut rugam. aut aliquid eius¬
modi. s ut sit sc̃a & immacu¬
lata. Nam cũ eccła ex gentibꝰ
hoc ẽ a peccatoribꝰ congre¬
gata sit. quomͦ ex maculatis
iminaculata potest esse : nisi
licto sit : Deinde qd̾ ꝑ qͣlitatẽ

Expanded text:
frequentibus hominem putant esse frequentibus hominem putant esse non posse et utuntur uersiculo quia scriptum est in Iob: nemo mundus a sorde nec si una die uita eius est; in terra numerosi menses eius ab ipso? quibus respondendum sine peccato esse definiant, utrum numquam omnino peccasse an desisse peccare. si enim hoc putant sine peccato esse, desisse peccare, et ipse consentio — omnes enim peccauerunt et egent gloria dei — sin autem eum qui ueterem errorem correxerit et in eam se uitae transformauerit qualitatem, ut temperet a peccato. negant abstinere delictis, non possum in eorum conuenire sententiam, cum legamus quia sic dominus dilexit ecclesiam, ut exhibeat sibi ipse gloriosam et non habentem maculam aut rugam aut aliquid eiusmodi, sed ut sit sancta et inmaculata. nam cum ecclesia ex gentibus, hoc est ex peccatoribus congregata sit, quomodo ex maculatis inmaculata potest esse, nisi plicto sit, deinde quod per qualitatem
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ em̃ alia intentio hoc loco
baptista nobilitetur parentibꝰ:
miraculis. moribus: munere pas¬
sionis: Sic etiam sc̃i samu̾el
mat̾ anna laudatur. Sic ysaach
a parentibꝰ nobilitatem pietatis
accepit: qͣm posteris rͤeliquit.
Sacerdos itaq ⁊ acharias. Nec
solũ sacerdos. s etiã de uice abia.
io ẽ nobił int̃ suꝑiores. Femina
& uxor inquit eiꝰ: de filiabꝰ aaron
Nec solum gͥ aparentibꝰ. s etiã
a maioribꝰ sc̃i iohannis nobilitas
ꝓpagat᷑: ñ seculari potestate sub¬
limis. s religionis successione
uenerabit. Tales enĩ maiores
habere debuit p̃mintius xp̃i. ut ñ
solũ repente conceptam. s ama¬
ioribꝰ acceptã. & ipso infusam
iure nature. p̃dicare fidẽ domi¬
nici iuderetur aduentꝰ. Erant
inquit ambo iusti: incedentes
in om̃ibꝰ mandatis & iustificati¬
onibꝰ dñi. sine querela. Quid
ad hoc referunt. qͥ peccatis suis
solatia preferentes: sine peccatis

Expanded text:
quae enim alia intentio hoc loco quae enim alia intentio hoc loco Baptista nobilitetur parentibus miraculis moribus munere passione? sic etiam sancti Samuhel mater Anna laudatur, sic Isaac a parentibus nobilitatem pietatis accepit, quam posteris dereliquit. sacerdos itaque Zaccharias nec solum sacerdos, sed etiam de uice Abia, id est nobilis inter superiores semine. et uxor inquit eius de filiabus Aaron. non solum igitur a parentibus, sed etiam a maioribus sancti Iohannis nobilitas propagatur, non saeculari potestate sublimis, sed religionis successione uenerabilis. tales enim maiores habere debuit praenuntius Christi, ut non repente conceptam, sed a maioribus acceptam et ipso infusam iure naturae praedicare fidem dominici uideretur aduentus. erant inquit ambo iusti incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus + domini sine querella. quid ad hoc referunt qui peccatis suis solacia requirentes sine peccatis
Abbreviated transcription (Latin):
tum: si inhis summa uite p̾sentiᷤ
locet᷑. Et id̾o ad diuina comu̾si
acuamꝰ ingenum. ⁊ exerceamꝰ
affectum: ut gladiũ illum qũe
uendita ueste emi dñs iubet.
paratũ semꝑ & lucidũ. tamqͣm
in uagina m̃tis reconditũ habere
possimꝰ. Arma enim spiritalia
& fortia dõ. ad destruendas mu-¬
nitiones. militib xp̃i debent
semꝑ e̾e p̃sentia : ne cũ uenerit
dux celestis militiȩ. situ nr̃oꝵ
offensꝰ armoꝵ. a legionũ suarũ
nos societate discernat. iii.¬
uit inquit in dieb herodis
regis iudee. sacerdos qͥdam
nomine zacharias de uice a¬
bia. & uxor eius de filiab aaron.
& nom̃ eiꝰ elisabet: & erant am¬
bo iusti: incedentes in omnibꝰ
mandatis & iustificationibꝰ ante¬
dm̃ sine querela. Docet no
scriptura diuina. ñ solũ mores
in his qui predicabiles sunt. s etiã
parentes oportere laudari: ut
ueluti transiissa immaculate
puritatis hereditas in his quos
uolumus laydare precellat

Expanded text:
tum, si in his summa spes uitae praesentis tum, si in his summa spes uitae praesentis locetur. et ideo ad diuina conuersi acuamus ingenium, exerceamus adfectum, ut gladium illum, quem uendita ueste emi dominus iubet, paratum semper et lucidum tamquam in uagina mentis reconditum habere possimus. arma enim spiritalia et fortia deo ad destruendas munitiones militibus Christi debent semper esse praesentia, ne cum uenerit dux caelestis militiae, situ nostrorum offensus annorum a legionum suarum nos societate discernat. Fuit inudaeae sacerdos quidam nomine Zaccharias de uice Abia et uxor eius de filiabus Aaron et nomen eius Elisabet. et erant ambo iusti, incedentes in omnibus mandatis et iustificationibus domini sine querella. docet nos scriptura diuina non solum mores in his qui praedicabiles sunt, sed etiam parentes oportere laudari, ut ueluti transmissa inmaculatae puritatis hereditas in his quos uolumus laudare praecellat.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscat & xp̃m. Non enim solũ
patrẽ uere dm̃ cognoscere uita
et̾na ẽ: s etiã xp̃m cognoscere
uerũ dm̃. uerum de uero. d̾m de
d̾o. uita ẽ sempit̃na. Tinea est.
xp̃m cognoscere sine diuinitatis
aut corporis sacram̃to. Tinea ẽ
arriꝰ: tinea ẽ sabellius. Patit᷑
has tineas. sp̃c flucꝰtuantium.
Patit᷑ has tineas. sp̃c qͥ ñ credit
qr pater & filius diuinitate unũ
sunt. Scindit qd̾ scriptũ ẽ. ego
& pat̃ unũ sumus: qͥ unũ ꝑ dis¬
cretas substantias diuidit. Patit᷑
Ipse ẽ enim antixp̃e. Qi autẽ
de d̾o sunt fidem tenent: & ido
tineam pati ñ queunt. que di¬
iuidit uestim̃tum. Om̃e enim
qd int̃ se diuiditur. sic̃ sathane
regnum: ñ potest ee̾ ꝑpetuum.
Est etiã erugo animi. cũ seculariũ
sordibꝰ cupiditatũ. religiose acies
intentionis obducitur: aut fidĩ
puritas decoloratur. nube ꝑfidiȩ.
crugo m̃tis ẽ. rei cupiditas fami¬
liaris. Erugo m̃tis: incuria est.
Erugo m̃tis ẽ. appetentia dignita¬

Expanded text:
tum. non enim solum patrem uere deum cognoscere uita aeterna est, sed etiam Christum cognoscere uerum deum. uerum de uero, deum de deo uita est sempiterna.- tinea est Christum cognoscere sine diuinitatis fide aut corporis sacramento. tinea est Arrius, tinea est Sabellius. patitur has tineas spiritus fluctuantium, patitur has tineas spiritus qui non credit quia pater et filius diuinitate unum sunt. scindit quod scriptum est: ego et pater unum sumus qui unum per discretas substantias diuidit. patituripse est enim antichristus, qui autem de deo sunt fidem tenent et ideo tineam pati non queunt, quae diuidit uestimentum. omne enim quod inter se diuiditur sicut Satanae regnum non potest esse perpetuum. est etiam aerugo animi, cum saecularium sordibus cupiditatum religiosae acies intentionis obducitur aut fidei puritas decoloratur nube perfidiae. aerugo mentis est rei cupiditas familiaris, aerugo mentis incuria est, aerugo mentis est adpetentia dignita
Abbreviated transcription (Latin):
aut erugo consumat. Qd̃ enim
tͥ cominissum ẽ. consumi potest:
euuangłm consumi ñ potest.
Euuangłm bonũ pignꝰ ẽ: s
uide ne uł in animo tuo illud
aut tinea aut erugo consu¬
mat. Consumit tinea. si qd̾
bene legeris. male credas. Tinea
hereties ẽ: tinea fotinꝰ ẽ: tinea
tua arrius ẽ. Scindit uestim̃tũ.
qͥ separat a dõ u̾bum. Scindit
uestim̃tum fotinis: cũ legit
In principio erat u̾bum. & u̾bũ

Expanded text:
aut aerugo consumat. Quod enim aut aerugo consumat. Quod enim tibi commissum est, consumi potest: Evangelium consumi non potest. Evangelium bonum pignus est: sed vide ne vel in animo tuo illud aut tinea aut aerugo consumat. Consumit tinea, si quod bene legeris, male credas. 13. Tinea haereticus est, tinea Photinus est, tinea tua Arrius est. Scindit vestimentum, qui separat a Deo Verbum. Scindit vestimentum Photinus, cum legit: In principio erat Verbum, et Verbum
Abbreviated transcription (Latin):
a tanto gentium doctore lau¬
dari. Assecutum itaq se dicit¬
ñ pauca s omnia: & assecuto
om̃ia. uisum ÷ scͥbere ñ om̃ia
s ex om̃ibꝰ. Non enĩ sc̃psit
om̃ia. s assecutus ẽ omnia: qr
que fecit inquit iħc. si sc̾bant᷑
omnia. nec ipsum capere mun¬
dum arbitror. Adu̾tis enim qd̾
consulto etiã ea que ab aliis
sunt scripta preteriit. ut di¬
u̾sa meuuangłio gr̾a refulge¬
ret. & ꝓpriis quib dã singuli
libri ministerioꝵ gestoꝵq
miraculis eminerent. Diuisert̾
enim sͥ uestim̃ta dñi milites
xp̃i : qđ suo loco plemus ex¬
planabitur. S criptum ẽ autẽ
euuangłm ad theophilum: hoc :
ad eumꝰ quẽ ds diligit. Si dm̃
diligis. ad te scriptum ẽ. Si
adte scriptum ẽ. suscipe munꝰ
euuangłiste: pignus amici in
penetralibꝰ animi diligenter
asserua : bonũ depositũ custo
Frequenter inspice: sepius
discute. Fides pignori prima
debet̾. Fidem sequit᷑ diligentia :
ne cõmissa tibi pignora tinea

Expanded text:
a tanto gentium doctore laua tanto gentium doctore laudari. Assecutum itaque se non pauca dicit, sed omnia: et assecuto omnia visum est scribere non omnia, sed ex omnibus; non enim scripsit omnia, sed adsecutus est. omnia. quia quae fecit inquit Iesus, si scribantur omnia, nec ipsum capere mundum arbitror. aduertis enim quod consulto etiam ea quae ab aliis sunt scripta praeteriit, ut diuersa in euangelio gratia refulgeret et propriis quibusdam singuli libri mysteriorum gestorumque miraculis eminerent. diuiserunt enim sibi uestimenta milites Christi. quod suo loco plenius explanabitur. Scriptum est autem euangelium ad Theophilum, hoc est ad eum quem deus diligit. si deum diligis, ad te scriptum est, si ad te scriptum est, suscipe munus euangelistae. pignus amici in penetralibus animi diligenter adserua, bonum depositum custofrequenter inspice, saepius discute. Fides pignori prima debetur: fidem sequitur diligentia; ne commissa tibi pignora aut tinea,
Abbreviated transcription (Latin):
fuerunt: ut ꝑ id qd̾ uiderunt
diuine cognitionis intelligatur
intentio: ꝑ id qd ministͥ fuert̃
eoꝵ actio declaret᷑. Uisum ÷ inqͥt
michi. Potest & ñ soli uisũ ẽe.
qd̾ uisum sibi esse declarat.
Non enĩ uoluntate tantũ huma¬
na uisum ẽ: s sic̃ placuit ei qͥ
in me inquit loquitur xp̃e: qͥ
erit xp̃ianꝰ. respondere: uisũ
ẽ mͥ. Qd cũ dic̃: ñ negat deo
uisum. Ad̾o autem. p̃paratur
uoluntas hominum. Ut em̃ d̾s
honorificet᷑ a sc̃o. dĩ gr̃a est.
Deniq plurum uoluert̃ scͥbere
euuangłm: s quatuor tantũmͦ
qͥ diuinã meruerunt gr̃am st̃
recepti. Uisũ ẽ inquit᷑ ⁊ michi.
assecuto a principio omnia di
hunc euuangłii librum ꝙͣ cȩt̾os
esse. nemo dubitauerit. Et id̾o
ñ ea que falsa sunt: s que uera¬
sunt sibi uendicat. Deniq etiã
a scõ apło paulo. testimonium
meruit diligentie. Sic enim
laudat lucam. Cuiꝰ laus ẽ inqͥt
Et uere laudabilis ẽ. qͥmeruit

Expanded text:
fuerunt, ut per id quod uiderunt fuerunt, ut per id quod uiderunt diuinae cognitionis intellegatur intentio, per id quod ministri fuerunt eorum actio declaretur. Uisum est inquit mihi. potest non soli uisum esse quod uisum sibi esse declarat. non enim uoluntate tantum humana uisum est, sed sicut placuit ei qui in me inquit loquitur Christus,erit Christianus respondere: uisum est mihi. quod cum dicit, non negat deo uisum; a deo enim praeparatur uoluntas hominum. ut enim deus honorificetur a sancto, dei gratia est. denique plurimi uoluerunt scribere euangelium, sed quattuoqui divinam meruerunt gratiam, sunt recepti. Visum est, inquit, et mihi assecuto a principio omnia dilhunc Evangelii librum quam caeteros esse nemo dubitaverit. Non ideo non ea quae falsa sunt, sed quae vera, sibi vindicat. Denique etiam a sancto apostolo Paulo testimonium meruit diligentiae. Sic enim laudat Lucam: Cujus laus, inquit, est Et vere laudabilis est, qui meruit
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutis studiũ suppetebat᷑.
Siqͥdẽ & martha nͥ audisset: mi
insterium ñ subisset. Cuiꝰ actio:
intentionis indicium ẽ. Et ma-¬
ria. tantũ gr̃ȩ de utriusq re¬
tulit ꝑfectione uirtutis: ut un¬
geret pedes iħu. & t̃geret ca¬
pillis.: & totã domum sue fidei
odore compleret. Est etiã non¬
nonqͣm maxima intentio. cassa
actio: ut si medicine animum
aliquis intendat. & cũ omnia
medendi p̾cepta cognouerit.
ñ exequat᷑ officia. Atq ita fit.
ut qr cassa actio. cassa etiã in¬
tentio sit. Est etiã in ñnullis u¬
berior aliqͥndo actio.. exilior
intentio: ut si aliquis baptismi
salutaris sacram̃ta ꝑcipiat. et
cognoscendis uariarũ uirtutũ
p̃ceptis animũ nolit intendere.
fit plerũq ut ꝑ intentionis in¬
curiã. fructum actionis omit¬
tat. Id̾o gͦ utriusq uirtutis ple¬
nitudo querenda ẽ: qͣm conse¬
qͥ potuerunt apłi de quibꝰ dic̃.
qͥ ab initio uiderunt & ministri

Expanded text:
uirtutis studium suppetebat, uirtutis studium suppetebat, siquidem et Martha, nisi audisset uerbum, ministerium non subisset, cuius actio intentionis indicium est, et Maria tantum gratiae de utriusque rettulit perfectione uirtutis, ut ungueret pedes Iesu et tergeret capillis et totam domum suae fidei odore conpleret. est etiam nonnumquam maxima intentio, cassa actio, ut si medicinae animum aliquis intendat et, cum omnia medendi praecepta cognouerit, non exsequatur officia, atque ita fit ut quia cassa actio, cassa etiam intentio sit. est etiam in nonnullis uberior aliquando actio, exilior intentio, ut si aliquis baptismi salutaris sacramenta percipiat et cognoscendis uariarum uirtutum praeceptis animum nolit intendere, fit plerumque ut per intentionis incuriam + fructum actionis amittat. ideo ergo utriusque uirtutis plenitudo quaerenda est, quam consequi potuerunt apostoli, de quibus dicit: qui ab initio uiderunt et ministri