comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
extitit infidelis imꝑator: extitit apostata.
tori infideli. Ubi uemebatur ad causã xp̃r
uolebant ut idola colerent. ut turificarent:
p̃ponebant illi dm̃. Quando aut̃ dicebat p¬
ducite aciem. ite contra illã gentẽ: statum
num. etiam dũo temꝑali. d nunquid sic
erit semꝑ. ut iniqui imperent iustis: Non sicert.
Uidete enim: quid dicat iste ꝑsalmus. Qm̃ non
derelinquet dñs uirgam peccatorum: oitem
iustorum. Dentitur ad tempus uirga peccatoꝵ
suꝑ sortem iustorum: s ñibi reluiquit᷑. ñ erit
inȩt̃num. Ueniet tempus: quando unꝰ agnoscat᷑
as. Ueniet tempꝰ: quando xp̃c in claritate sua
apparens. congreget ante se om̃s gentes. & auu¬
dat eas sic̃ diuidit pastor hedos abouibꝰ. Oues
ponet. ad dexceram: hedos ad suustram. Et uide¬
tis ibi multos seruos int̃ oues: & iultos do¬
minos int̃ hedos. Et rursus multos dominos
int̃ oues: multos seruos int̃ hedos. Non em̃

Expanded text:
exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, tori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi,  quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim num, etiam domino temporali. 8. Sed numquid sic erit semper, ut iniqui imperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Sentitur ad tempus virga peccatorum super sortem justorum; sed non ibi relinquitur, non erit in aeternum. Veniet tempus, quando unus agnoscatur Deus; veniet tempus, quando Christus in claritate sua apparens congreget ante se omnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinistram . Et videbis ibi multos servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus multos dominos inter oves, multos servos inter haedos. Non enim
Abbreviated transcription (Latin):
gis seruiet. Ut corroboraret seritum: hoc dix̃.
Exemplo meo serui: prior seriuti iniquis.
Dñs enim tanta inpassione sustuiens. a quib
sustinuit. nͥ dñs a seruis: e aquib nͥa malis
seruis: Nam si fuissent boni serui: honorarent
dñm suum.d quia maliserui erant: inui¬
riauer dum̃. Ille quid contra: redãiatt aile¬
ctionem ꝓ odio. Ait enim. Lat̃ ignosce illis:
quia nesciunt quid faciunt. Si dñs cęli ce
t̾̃rȩ. ꝑ quem facca funt omĩa serutuit udi¬
gnis: rogauit ꝑ seuientibꝰ & furentibꝰ. & tan¬
quam medicumse exhibuit adueniens. Nã
toto ammo. & extota bona uoluntate. cum
tota dilectione seruire domino etiã malo:
Eccr seruit melior deteriori: s adtempꝰ. Ca
aut̃ dixi de dño & seruo: hoc intelligite d̃e
potestatibꝰ & regibꝰ de om̃ib culminibꝰ huiꝰ.
scłi. Aliquando entm potestates bone ĩ et
timent dm̃: aliquando ñ timent am̃. Iulianꝰ

Expanded text:
gis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, gis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sustinens, a quibus sustinuit, nisi dominus a servis? et a quibus, nisi a malis servis? Nam si fuissent boni servi, honorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus
Abbreviated transcription (Latin):
uerus & et̃nus: isti aut̃ temporales scłm tempꝰ.
Tu cum ambulas inuia. cũ iuis in hac uita: nõ
uult te facere suꝑbum xp̃c. Contigit tͥ ut xp̃ianꝰ
efficereris: & haberes dominũ hominẽ. Non idõ
xp̃iañ effectus es: ut deddigneris secuire. Cum
enuim xp̃o iubente seruis homini: ñ illi seruis.
s illi qui uissit. Et hoc ait. Obaudite dominis
ur̃is scłm carnẽ: cũ tumoie & tremore isim¬
plicitate cordis. ñ ad oculũ seruientes quasi
homiuib placentes.s. quasi serui xp̃i. facientes¬
bonam uoluntatem dĩ ex animo. cumbona uo¬
luntate. Ece ñ fecit de seruis liberos: s ae ma¬
lis setiuis bonos seruos. Quantum debent aunces
xp̃o. qui illis componit domũ. ut si fuit t ser¬
uus infidelis. conuertat illum xp̃c & ñ ei dicat
dimitte dominum tuũ : lam cognouisti eũ
qui uerꝰ ẽ dñs. Ille forte impꝰ ẽ & iniquus: tuiã
fidelis & iustus. Indignum ẽ ut iustite fiaelis:
seruiat iniquo & infideli. Non hoc ei dix̃: s ma¬

Expanded text:
et aeternus; isti autem temporales secundum tempus. Tu cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vult te facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: «Obaudite dominis vestris secundum carnem, cum timore et tremore, in simplicitate cordis; non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Christus, et non ei dicat, Dimitte dominum tuum; jam cognovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli. Non hoc ei dixit, sed ma
Abbreviated transcription (Latin):
pes eorum sic rep̃hendunt᷑. Ignorantes enim
cũ iustitiam. & suam uolentes consiituere: iusti¬
tiȩ dĩ ñ sunt subiecti. Qui aut̃ subiecti sunt:
sic sunt alti ut humiles sint. Et quia magni
st̃: montes dicunt᷑. Qura uͦ subiecti st̃ dõ: ualles
sunt. Et quia habent capacitatẽ piecatis: su¬
scipiunt abundantiam ꝑacis. & inundatione
transintitunt ad colles. Modo tam̃ tu uide: qͦs
colles ames. Siuis amari a bonis montibꝰ: no¬
li spem ponere nec in ⁊honis montibꝰ. Nam qua¬
lis mons erit paulus: Quando inuemt᷑ talis:¬
quisquam potest fucile inuenueͥ: & tam̃ ti¬
mebat ne passer ille iillo poneret spem.
Et quid ait: Nimquid paulus ꝓ uob̾ crucifixis ẽc
s leuate oculos in moutes. unde auxiliũ uentiat
uob̃: quia pͣlantaui apollo rigauit. S auxiliũ
ur̾m adño qui fecit celum & t̾ram: quia d̃s incre

Expanded text:
ehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti» . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat Paulus? quando invenitur talisquisquam potest facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo poneret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium vestrum a Domino, qui fecit coelum et terram;
Abbreviated transcription (Latin):
uestem meam nuttent sortem: futura erant:
& quasi facta cantabant᷑. Omĩa eium q̃ fut᷑a
sunt: dõ iam facta sunt. hic gͦ cum diceret.
cũ conũterit dñs captiuitatẽ sion: facti su
mꝰ uelut consolati. Tunc repletum ẽ gaudio
os ur̃m: & lingua nr̃a exultatione. Qđ ut offẽ¬
deret se figura p̾teriti futura cogitare: ait.
Tunc dͥicent int̾ gentes. Dicent: lam de fut᷑o
ẽ.Magnificauit dñs facere nob̃cum: facci
sumꝰ io cundati. Tunc cum cantabant᷑ futu¬
ra erant: & nunc uident᷑ p̃sentia. Crgo orat
tanꝗͣ de futuris: qͥa tanquã futura p̾terita
p̃cinebat: conuerte dñe captiuitatẽ nr̃am.
Nondum erat gͦ conuersa captiuitas: quia ñ¬
dũ redemptor aduenerat. Ergo qͣndo cantati

Expanded text:
vestimentum meum mittent sortem: futura erant, vestimentum meum mittent sortem: futura erant, et quasi facta cantabantur. Omnia enim quae futura sunt, Deo jam facta sunt. Hic ergo cum diceret, «Cum converteret Dominus camus sicut consolati; tunc repletum est gaudio os nostrum, et lingua nostra exsultatione;» ut ostenderet se figura praeteriti futura cogitare, ait, «Tunc dicent inter Gentes.» «Dicent,» jam de futuro est. «Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Tunc cum cantabantur, futura erant, et nunc videntur praesentia. Ergo orat tanquam de futuris, qui futura tanquam praeterita praecinebat: «Converte, Domine, captivitatem nostram.» Nondum erat ergo conversa captivitas, quia nondum Redemptor advenerat. Ergo, quando cantati
Abbreviated transcription (Latin):
currit᷑. In toto orbe t̾rarum p̃tiũ nr̃m acci¬
pit᷑: am̃ respondet᷑. Dicant gͦ int̃ se gentes
iherosolimitani captiui. lerosolunitani ie¬
dempturi. peregrini suspirautes patriȩ suȩ.
Quid dicunt: Magrificauit dñs fac̾e nob̾¬
cũ: facti sumꝰ iocundati. Nunqͥd ipsi secum
fecer̃: ipsi male secum fecer̃.: quia sub pec¬
cato se uendider̃. Redemptor uenit: & bene
cum illis fecit. Magnificauit dñs facere cũ
eis: magnificauit dñs fac̾e̾ nob̾cum: facci
nr̃am syon. sic̃ torrens in austro. Quid sit
hoc: atcendat caritas ur̃a. lam dixerat. cum cõu̾¬
terit dñs captiuitatẽ sẏon: quasi de p̾terito loq̃¬
bat᷑. D solet fieruit de p̾terito loquens rutura
p̃nittiet ꝓpħa. Nam quasi de p̃terito loquebat᷑.
cum inalio psalmo diceret. fõder̃ manꝰ meas
& pedes meos: diuumerauer̃ omia ossa mea.
Non dixit fossuri sunt. ñ dix̃ dinumerabuit.
si dix̃ diuident sibi uestim̃ta iea. ñdixit super

Expanded text:
ritur. In toto orbe terrarum pretium nostrum accipitur; Amen respondetur. Dicunt ergo inter Gentes Jerosolymitani captivi, Jerosolymitani redituri, peregrini, suspirantes patriae suae. Quid dicunt? «Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti sumus jucundati.» Numquid ipsi secum fecerunt? Ipsi male secum fecerunt, quia sub peccato se vendiderunt. Redemptor venit, et bene cum illis fecit: et «magnificavit Dominus facere cum eis. Magnificavit Dominus facere nobiscum; facti nostram, sicut torrens in austro.» Quid sit hoc, attendat Charitas vestra. Jam dixerat, «Cum converteret Dominus captivitatem Sion.» Quasi de praeterito loquebatur: sed solet fieri ut de praeterito loquens, futura praenuntiet Propheta. Nam quasi de praeterito loquebatur, cum in alio psalmo diceret, «Foderunt manus meas et pedes meos, dinumeraverunt omnia ossa mea» . Non dixit, fossuri sunt; non dixit, dinumerabunt; non dixit, divident sibi vestimenta mea; non dixit, super
Abbreviated transcription (Latin):
cimꝰ qͥa samaritanꝰ es. et demoniũ habes: ille
aut̃ si qͥixit ñ sũ samaritanꝰ. s dixit. Ego demo¬
niũ ñ habeo. Samarites eñ: interp̃tat᷑ custos.
Si diceret ñ sum samaritauꝰ: dicełet ñ sum cu¬
stos. Et quis alius custodiret: Deinde ponens
similitudinẽ. T ransũt samarites: et fec̃ cũ illo
quia descendit. Transiens samaritanꝰ: ñ nos cõtem¬
psit: curauit nos. Leuauit inium̃tum incarne
sua: ꝑduxit ad stabulum. id ÷ ad eccłiam. Com¬
mndauit stabulario: id÷ apło. Dedit duos dena¬
rios unde curaretur: caritate dĩ & caritatẽ ꝑxi¬
mi. Inhis enum duobꝰ p̃ceptis: tota lex pendet et
ꝓpħe. Dixit aut̃ stabulario. Siquid ampliꝰ eroga¬
ueris: inredeundo reddam tͥ. Ampliꝰ erogauit a¬
uintialibꝰ donauit. Om̃ia facti sunt. Si descendimiꝰ
& uulnerati sumꝰ: ascendamꝰ. cantemus et ꝓfitiamꝰ

Expanded text:
a Samaritanus es tu, et daemonium habes?» Ille non dixit, Non sunt Samaritanus; sed dixit, «Ego daemonium non habeo» . Samarites enim interpretatur, Custos. Si diceret, Non sum Samaritanus; diceret, Non sum custos. Et quis alius custodiret? Deinde ponens similitudinem: «Transiit Samarites, et fecit cum illo tus, quia descendit. Transiens Samaritanus non nos contempsit: curavit nos, levavit in jumentum, in carne sua; perduxit ad stabulum, id est ad Ecclesiam; commendavit stabulario, id est Apostolo; dedit duos denarios unde curaretur, charitatem Dei et charitatem proximi: in his duobus enim praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Dixit autem stabulario: «Si quid amplius erogaveris, in redeundo reddam tibi» . Amplius erogavit Avincialibus donavit . Omnia facta sunt: si descendimus, et vulnerati sumus; ascendamus, cantemus, et proficiamus,
Abbreviated transcription (Latin):
qui in habitant uisionem pacis. Et par super
isrł. Ergo isrł qui uidens dm̃ ẽ uidens pacemẽ.
dm̃: merito & ds ipse ẽ pax. Ergo quia xp̃c filiꝰ
dĩ pax ẽ: ideo uenit colligere suos. & secer¬
nere ab iniquis. A quibꝰ iniquis: qui oderunt
ierłm. qui oder̃ pacem. qui uolunt conscui¬
dere unitatem. qui ñ credunt paci. qui falsã
pacem ꝓnuntiant in popło. & ñ illã habent:
Quibꝰ dicunt pux uob̃cum: quos seꝑant apace
relinquerent dissensionem: falsum gͦ ꝓuun¬
tiantes: falsum audiunt. Nos uerũ ꝑnuntiemꝰ:
&e uerum audiamꝰ. Simut ifrł. & amplectamͣ pa-¬
cem: qͥa ierłm. ẽ uisio pacis. & nosisrł: et pax suꝑ¬

Expanded text:
qui inhabitant visionem pacis. Et «pax super Israel.» Ergo Israel qui videns Deum est, videns pacem estDeum; merito et Deus ipse est pax. Ergo quia Christus Filius Dei pax est, ideo venit colligere suos, et secernere ab iniquis. A quibus iniquis? Qui oderunt Jerusalem, qui oderunt pacem, qui volunt conscindere unitatem, qui non credunt paci, qui falsam pacem pronuntiant in populo, et non illam habent. Quibus dicunt 'pax vobiscum, quos separant a pace relinquerent dissensionem? Falsum ergo pronuntiantes, falsum audiunt. Nos verum pronuntiemus, et verum audiamus. Simus Israel, et amplectamur pacem; quia Jerusalem est visio pacis, et nos Israel, et «pax su
Abbreviated transcription (Latin):
dix̃ in hominib etiã ñdum credentibꝰ seã
tam̃ credituris: ingemiscere creaturã in la¬
boribꝰ. Ni quid nam in his tartũ qui ñdũ
credider̃: iam uͦ in his qui credid̾er̃ ñ genit.
nec parturit creatura: Nun solum aut̃ in¬
quit: s & nos ipsi prumitias sp̃s habentes.
la ÷ qui iam spu dõ seruimꝰ. qui iã m̃te dõ cre¬
didimꝰ. & in ipsa fide primitias quasdã dedi-¬
mꝰ: ut pͥmitias nr̃as sequam᷑ gͦ & nos ipsi
in nob̾met ipsis ingenuscimꝰ. adoptionem
expectantes redemptionẽ corꝑis nr̃i. Geme¬
bat gͦ & ipse. & geinunt om̃s fideles. addop¬
tionem expectantes redemptionẽ corporis
sui. Ubi gemunt : inu sta mortalitate. Quam
redemptionem expectant: corꝑis sui q̃ pre-¬
cessit in dño. qui resurrexit a mortuis & as¬
cendit in celum. hoc nob̾ antequã redãat᷑.
neccesse ẽ ut gemamꝰ. etiam fideles. etiam sꝑani¬
tes. Iaco sequitur ibi & dic̃. Cum diceret. & ipsi

Expanded text:
dixit in hominibus etiam non credentibus, sed dixit in hominibus etiam non credentibus, sed tamen credituris, ingemiscere creaturam in laboribus. Numquidnam in his tantum gemit, qui nondum crediderunt? jam vero in his qui crediderunt non gemit, nec parturit creatura? «Non solum autem,» inquit, «sed et nos ipsi primitias spiritus habentes,» id est, qui jam spiritu Deo servimus, qui jam mente Deo credidimus, et in ipsa fide primitias quasdam dedimus, ut primitias nostras sequamur: ergo «et nos ipsi in nobismetipsis ingemiscimus, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis nostri.» Gemebat ergo et ipse, et gemunt omnes fideles, adoptionem exspectantes, redemptionem corporis sui. Ubi gemunt? In ista mortalitate. Quam redemptionem exspectant? Corporis sui, quae praecessit in Domino, qui resurrexit a mortuis, et ascendit in coelum. Hoc nobis antequam reddatur, necesse est gemamus, etiam fideles, etiam sperantes. Ideo sequitur ibi, et dicit; cum diceret, «Et ipsi
Abbreviated transcription (Latin):
ros: qͥa resurrer᷑. In seipso ostendens: qͥd sperare
tam̃ illi ciuitati: quantũ oportet nos desiderare.
quo nos ipse p̃cessit. & unde nũquã recessit:
Non enu dñs sic uenit ad nos. ut desereret an
ad nos uenit in carne. Eramꝰ aut̃ uͥ si re¬
demptor nr ille dr̃: captiui tenebam᷑. Ubi
gͦ tenebaniur ut ille ueniret redunere capti¬
uos: Ubi tenebainur. forte aput barbaros.
Pcior ẽ barbaris: diabolus & angłi eius. Ipsi
antea tenebant genus humanũ: abhis re-¬
derint nos: qui ñ aurum. neq argentũ. sal
sanguinẽ suũ ꝓ nob̃ dedit. Quomͦ aut̃ h̾o
uenerat in captiuitatẽ: paulum apłm int̾¬
rogeni. Et enim ipse p̃cipue. gemit in ista
nos gemere ex ipso sp̃u. quo & ille impletꝰ
gemebat. Hoc enuim ait. Omĩs creatura cõge¬
miscit: & dolet usq adhuc. Et iterũ. Uanita¬
ti enim creatura subiecta ẽ ait: ñ sponte. s¬
ꝓpt̾ eum qui subiec inspem. Omne creaturã

Expanded text:
ros, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare ros, quia resurrexit, in seipso ostendens quid sperare tamen illi civitati; quantum nos oportet desiderare, quo nos ipse praecessit, et unde nunquam recessit? Non enim Dominus sic venit ad nos, ut desereret Anad nos venit in carne. Eramus autem ubi? Si redemptor noster ille dicitur captivi tenebamur. Ubi ergo tenebamur, ut ille veniret redimere captivos? ubi tenebamur? Forte apud barbaros? Pejor est barbaris diabolus et angeli ejus. Ipsi antea tenebant genus humanum: ab eis redemit nos, qui non aurum neque argentum, sed sanguinem suum pro nobis dedit. 2. Quomodo autem homo venerat in captivitatem, Paulum apostolum interrogemus. Etenim ipse praecipue gemit in ista nos gemere ex ipso Spiritu quo et ille impletus gemebat. Hoc enim ait: «Omnis creatura congemiscit et dolet usque nunc.» Et iterum: «Vanitati enim creatura subpter eum qui subjecit in spe.» Omnem creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
ic̃ iã meministis ex ordine nob̃ tra¬
tantibꝰ iste psalrñ ẽ centesimꝰ uicesimꝰ
quintꝰ: qui uit̃ illos psalmos ẽ quorũ
ẽ titultis canticum graduum. Est aũ sic̃ nostis:
uox ascendentiũ. Quo. nͥ ad illam suꝑnã ierłm.
matrem om̃iũ nr̃m. que ẽ incelis: Quȩ suꝑna: i
psa ẽ et̃na. hec aut̃ quȩ int̾ra fuit: ⁊tnibrã ha¬
bebat illius. Itaq ista cecidit. illa ꝑ manet. Hec
impleuit tempꝰ p̃dicationis: illa tenet ȩt̾nitatẽ
nr̃ȩ reꝑationis. Ab illa ꝑegrinam᷑ ni hac uita: ad
eius reditum suspiramꝰ. Duspiramꝰ tandiu mise¬
ri & laborantes: donec ad illã redeamꝰ. Nec cuies
angłi ur̃i dimiser̾ nos inꝑegrmatione: s annu¬
tiauer̃ nob̃ ipsi regem uenturum ad nos. Et ue¬
ut aduos: & contemptꝰ ẽ int̃ nos a nob. & po¬
stea nob̾cum fuit: & docuit nos contempni.
qͥa contemptꝰ ẽ. Docuit tolerare: quia tolerauit.
Docuit pati: qͥa passus ẽ. Et ꝑmisit tesurreccu¬

Expanded text:
icut jam meministis, ex ordine nobis tractantibus iste psalmus est centesimus vicesimus quintus, qui inter illos psalmos est, quorum est titulus, «Canticum graduum.» Est autem, sicut nostis, vox ascendentium: quo, nisi ad illam supernam Jerusalem, matrem omnium nostrum, quae est in coelis ? Quae superna est, ipsa et aeterna: haec autem quae in terra fuit, umbram habebat illius. Itaque ista cecidit, illa permanet: haec implevit tempus praedicationis, illa tenet aeternitatem nostrae reparationis. Ab illa peregrinamur in hac vita, ad ejus reditum suspiramus: tamdiu miseri et laborantes, donec ad illam redeamus. Nec cives nostri Angeli dimiserunt nos in peregrinatione, sed annuntiaverunt nobis ipsum Regem nit ad nos, et contemptus est inter nos a nobis, et postea nobiscum, et docuit nos contemni, quia contemptus est; docuit tolerare, quia toleravit; docuit pati, quia passus est; et promisit resurrectu
Abbreviated transcription (Latin):
& quȩ lingua. Attendat caritas ut̃a. Insulta¬
tum ẽ dño quia ñ lotis manib discipłi eius
manducarent: respond̃ait illis dñs. sic̃ opor¬
tebat: & uocatis turbis ait. Audite om̃s: & in¬
telligin̾e. Onĩe qđ intrat inos: ñ comquinat.
hominẽ: se qđ exit. Quid ẽ hoc : Cumdix̃ qđ
intrat inos.: ñ nisi oscorꝑis uoluit ostendere.
Intrant enimcibi & ñ coinquinant hornes
cibi: quia omĩa munda mundis. Et omnuis
creatura dĩbona ẽ & nichil abiciendũ qđ
cum gr̾arum actione ꝑcipit᷑. Infignta uideis po¬
sita erant quȩdam. & inumnunda dicta s̃. Sed̃ postea

Expanded text:
 quae lingua. Attendat Charitas vestra. Insultatum est Domino, quia non lotis manibus discipuli ejus manducarent. Respondit illis Dominus sicut oportebat, et vocatis turbis ait: «Audite omnes, et intelligite. Omne quod intrat in os, non coinquinat hominem, sed quod exit.» Quid est hoc? Cum dixit, «Quod intrat in os,» nonnisi os corporis voluit ostendere. Intrant enim cibi, et non coinquinant homines cibi; quia, «Omnia munda mundis;» et, «Omnis creatura Dei bona est, et nihil abjiciendum quod cum gratiarum actione percipitur» . In figura Judaeis posi
Abbreviated transcription (Latin):
Quia gͦ de captiuitate nr̃a gemebaniꝰ. gemũt
aũ & illi qui iam credider̃. Quomͦ aũ facti
fuimꝰ captiui. obliti fuimꝰ: s ꝑ scripturã
cõmemoram᷑. Paulum ipsum apłm itt̾ro ge¬
mͦ. Ait enim. Scimꝰ quia lex sp̃italis ẽ. ego
aut̃ carualis sum. uenundatꝰ sub peccato.
Ecce unde facti sumꝰ captiui: quia uenun¬
dati sumꝰ sub peccato. Quis nos uendidit ⁊
Nosipsi qui consensimꝰ seductori. Uendere¬
didimꝰ nos consensione peccati: redemim᷑ in¬
fide iustitie. danguis enim innocens dat᷑ ẽ ꝓ
nob: ut redimereniur. Quẽcũq sanguinẽ ille
fudit ꝑsequendos iustos. qualem sanguinẽ
fudit iustorum quidem sanguinẽ fudit:
ipħarum patrura nrbrum. Iustũ sanguinem
fudit et martirum: tam̃ om̃s de ꝓpagine pec¬
cati uenientes. unum sanguinẽ fudit eius
qui s̃ solum iustificatꝰ. s iustꝰ natꝰ ẽ. Illo sangͥ¬
ne fuso: ꝑdidit quos tenebat.  quibꝰ enum
datꝰ ẽ uinocens sanguis: redempti s̃. Et cõ¬

Expanded text:
go de captivitate nostra gemebamus, gemunt autem et illi qui jam crediderunt; quomodo autem facti sumus captivi, obliti fuimus, sed per Scripturam commemoramur: Paulum ipsum Apostolum interrogemus; ait enim, «Scimus enim quia lex spiritualis est; ego autem carnalis sum, venundatus sub peccato» . Ecce unde facti sumus captivi, quia venundati sumus sub peccato. Quis nos vendidit? Nos ipsi, qui consensimus seductori. didit nos consensu peccati, redimimur justitia fidei. Sanguis enim innocens datus est pro nobis, ut redimeremur. Quemcumque sanguinem ille fudit persequendo justos, qualem sanguinem fudit? Justorum quidem sanguinem fudit; Prophetarum, patrum nostrorum, justorum sanguinem fudit et martyrum: tamen omnes de propagine peccati venientes. Unum sanguinem fudit ejus qui non justificatus, sed justus natus est: illo sanguine fuso, perdidit quos tenebat. Pro quibus enim datus est innocens sanguis, redempti sunt; et con
Abbreviated transcription (Latin):
Et ideo sequit᷑. Bene fac dñe: bonis &e rectis corde.
Sic̃ autem aeclinat amalo &e fcieit bonũ rectus
cord̾e.: quia non relat inpeccatoribꝰ pacẽ pec¬
catorum intuens: sic prauicordius qui scanda¬
litat᷑ inuiis dñi. Declinat a dõ & facit malũ.
& inescatus dulcedine scłi. & ea in laqueatꝰ et
captꝰ. amaras penas luit. Declinanti enĩ adõ
cuiꝰ disciplinam ferre noluit: fit illi ꝑ iudiciũ
dĩ uerus laqueus falsa malorum felicitas. Uñ
continuo subiingit. Declinantes aut̃ in stran¬
gulationes: adducet dñs cũ oꝑantibꝰ miꝰticiã.¬

Expanded text:
Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abducet» «Dominus cum operantibus injustitia
Abbreviated transcription (Latin):
sue: ex hoc nunc q usq in scłm. di gͦ montes in¬
in circuitu eiꝰ & dñs in cucuitu plebis sue: con¬
stringit dñs ꝑlebem suam inunũ uinculũ cari¬
tatis &e pacis: ut qui confidunt in dño sicut
peccatorum suꝑ sortem iustorum: ut ñ extendãt
iusti add iiquitatẽ manꝰ suas. Modo qͥdẽ uisti
aliquantũ laborant: & mnͦ aliquando uuusti do¬
minant᷑ iustis. Quib modis aliq̃ndo iniusti ꝑue¬
niunt ad honors scłiꝰ Cum ꝑueniret & facti
fcerint uł uidices uł reges: quia hoc fac̃ d̃s ꝓ¬
pt̃ disciplinam plebis suȩ. ꝓpt̃ disciplinam
popłi sui: ñ potest fieri nͥ ut exhibeat᷑ illis ho¬
nor debitꝰ porestati. Oramauit enim sic deus
aeccłiam suam: ut om̃is potestas ordinata in
scło habeat honorem & aliqͣndo a meliorib.
S exempli gr̃a: unam rem dico. Hunc conicite:
gradus omnũ potestatũ. Ptima & cotidiana
potestas. hominis in hominem: dñi ẽ in ser¬
uũ. Prope om̃s domꝰ dominos habent: huius¬

Expanded text:
usque in saeculum.» Si ergo «montes in circuitu ejus, et Dominus circuitu plebis suae,» constringit Dominus plebem suam in unum vinculum charitatis et pacis, ut qui confidunt in Domino sicut  extendant justi ad iniquitatem manus suas.» Modo quidem justi aliquantum laborant, et modo aliquando injusti dominantur justis. Quibus mobis? Aliquando injusti perveniunt ad honores saeculi: cum pervenerint et facti fuerint vel judices, vel reges, quia hoc facit Deus propter disciplinam plebis suae, propter disciplinam populi sui; non potest fieri nisi ut exhibeatur illis honor debitus potestati. Ordinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana potestas hominis in hominem domini est in servum. Prope omnes domus habent hujus
Abbreviated transcription (Latin):
breuit̃ describit eam. Montes incircuitu eiꝰ.
Magnum aliqͥd ẽẽ nos in eaciuitate: quan
circundeder̃ moutes. Ipsa ẽ tota felicitas nr̃a:
qͥa habebimꝰ ciuitatẽ: quam circundeder̃ mon¬
tes. Non eiũ ñ nouimꝰ montes: Aut qͥd s̃ montes.
nͥ tumores trarum: Alii gͦ s̃ montes amabi¬
ciunt. De his motitibꝰ amabilibꝰ & delectabilibꝰ:
assidue scriptura loquit᷑. Auertite cum audtas:
uł legitis. Puiribꝰ locis inuenitis montes dele¬
tabiles: quãquam &e nos possumꝰ cõmemora¬
ri. Ueriuitam̃ quantũ dñs suggerit: delectat
nos de his montib multa dicere. & diumna te¬
stimonia de litteris scĩs occurr̃ nob̃. Ipsi st̃
montes qui illuminant᷑ adõ. & prunitꝰ illu¬
minant᷑. ut abipsis lum̃ descendat adualles
uł ad colles: qͥa ñ tante st̃ aliitudinis quantȩ c̃
montes. Ipsi st̃ ꝑ quos nob̃ p̃rogat᷑ scriptura:

Expanded text:
Breviter describit eam. «Montes in circuitu ejus.» Breviter describit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non novimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiciunt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad colles; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per quos
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ alia ierłm de qua multa soletis audire: Ipsa
ẽ mat̾ nr̃a cui suspiramꝰ ce gemimꝰ in ista pere¬
grinatione: ut ad illam redeamꝰ. Prrauimꝰ a
uia. & uiã ñ habebamꝰ: rex ipsius uenit & ui¬
a nob factus ẽ. ut ad illamredire possentus.
Ipsa ẽ illa uͥ stantes erant pedes nr̃i in atriis
ierłm: sic̃ audistis in psalmo canticorũ gradu
int̃ fiustis: cui suspirabat ille qͥ cantabat. ⁊¬
ierłm quȩ edificatur ut ciuitas: cuiꝰ participa¬
tio eius inidipsum. Qui gͦ ibi habit᷑att: ñ cõ
mouebunt᷑ inet̃num. Qui aut̃ habitauer̃
in ista ierłm: moti s̃ primo corde. postea ex¬
ilio. Quando moti s̃ corde et cecider̃: tunc re¬
gem ipsuis suꝑnȩ ierłm crucifixer̃. Iam sp̃i¬
talit foris erant: & ipsum regeni foras exclu¬
debant. E iecer̃ erum eum extͣ cuutatẽ suã.
& foras crucifixerunt: & ipse eiecit illos extͣ
ciuitatẽ suam. id ÷ ęt̃nam ierłm. matr̃e orñi¬
um nr̃m quȩ ẽ in cęlis. Qualisẽ ista ierłm:

Expanded text:
est alia Jerusalem, de qua multa soletis audire? Ipsa est mater nostra, cui suspiramus et gemimus in ista peregrinatione, ut ad illam redeamus. Erraveramus ab ea, et viam non habebamus: Rex ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis in psalmo canticorum graduui interfuistis; cui suspirabat ille qui cantabat, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas; cujus participatio ejus in idipsum» . Qui ergo ibi habitant «non movebuntur in aeternum.» Qui autem habitarunt in ista Jerusalem, moti sunt; primo corde, postea exsilio. Quando moti sunt corde et ceciderunt, tunc Regem ipsius supernae Jerusalem crucifixerunt. Jam spiritualiter foris erant, et ipsum Regem foras excludebant. Ejecerunt enim illum extra civitatem suam, et foris crucifixerunt . Et ipse ejecit illos extra civitatem suam, id est aeternam Jerusalem matrem omnium nostrum, quae est in coelis. 4. Qualis est ista Jerusalem?
Abbreviated transcription (Latin):
Et quomͦ saluator saluum te fecit: Qui gemit:
ahuc egrotat. Subiungit & ait. Sꝑe enim
salui factisumꝰ. Spes enĩ quȩ uidet᷑. ñ ẽ spes.
demꝰ sꝑamꝰ: ꝑ patientiam expectamꝰ. Ecce qͣ¬
ian quidem expectamꝰ: s ũdum tenemꝰ. Et
donec teneamꝰ in temꝑe suspirauiꝰ: quia desi¬
damꝰ. qdđ ñdun tenemꝰ. Quare: quia spe sal¬
ui facti sumꝰ. Iam caro sumpta de nobu dño¬
ñ spe s rẽ salua facta ẽ. Refurrexit eruim. ꝙ
ascendit incapite nr̃o caro ñra salua. In m̃¬
bris adhuc saluanda ẽ. Secura gaudeant
m̃bra: quia acapite suo ñ sunt deserta. Dix̃
eium m̃bris laborautibꝰ: ecce ego uob̃cũ sim
usq ad consuminationem scłi. Ita factũẽ: ut
conuierteremur ad dm̃. Spemeium ñ habe¬
bamꝰ. nisi ad scłm. & inde serui. miseri. et
conuerterit nos ds. ut iam incipiamꝰ faci¬
em habere ad dm̃. & dorsum ad sđm: quia
adhuc inuia sumꝰ tam̃ patriã attendunus.
Et quando forte aliquam tribulationem

Expanded text:
et quomodo Salvator salvum te fecit? qui gemit, adhuc aegrotat: subjunxit et ait, «Spe enim salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes: ectamus» . Ecce qujam quidem exspectamus, sed nondum tenemus, et donec teneamus, in tempore suspiramus, quia desideramus, quod nondum tenemus. Quare? Quia «spe salvi facti sumus.» Jam caro sumpta de nobis inn spe, sed re salva facta est. Resurrexit enim et ascendit in capite nostro caro nostra salva; in membris adhuc salvanda est. Secura gaudeant membra, quia a capite suo non sunt deserta. Dixit enim membris laborantibus: «Ecce ego vobiscum sum usque ad consummationem saeculi» . Ita factum est ut converteremur ad Deum. Spem enim non habebamus, nisi ad saeculum; et inde servi miseri, et converterit nos Dominus, ut jam incipiamus faciem habere ad Deum, et dorsum ad saeculum, qui adhuc in via sumus, tamen patriam attendimus: et quando forte aliquam tribulationem
Abbreviated transcription (Latin):
sint montes dĩ. Nam inde fic nominati s̃ ma
lio loco: istitia tuasic̃ montes dt̃ Non iustiti¬
a ipsonim: s iustitia tua. Audi talem moutẽ
apłm. Ut inueniar uullo inquit. ñ habens me¬
am iustitiam quȩ ex lege ẽ: s eam quȩ ẽ ꝑ fi¬

Expanded text:
s Dei. Nam inde sic nominati sunt in alio loco: «Justitia tua sicut montes Dei» . Non justitia ipsorum, sed «justitia tua.» Audi talem montem Apostolum: «Ut inveniar in illo,» inquit, «non habens justitiam meam quae ex lege est, sed eam quae est per fi
Abbreviated transcription (Latin):
pax nr̃a: qui fecit utraq unum. Et mediũ pa¬
rietem macheriȩ soluit. quia filuĩ hereditatẽ
habebimꝰ. Et quia uocabitur ipsa hereditas
nͥ pax: & uidete quia exheredati s̃: qͥ ñ amant
pacem. Non autẽ amant pacem: qui diuidunt
unitatẽ. Pax possessio piorum: possessio he¬
redum. Et qui sinit heredes: filii. audi e
uangłium. Ueati pacifici qm̃ filii ĩpsi dĩuo¬

Expanded text:
fecit utraque unum, et medium parietem maceriae solvit» . Quia filii sumus, haereditatem habebimus. Et quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant pacem: non autem amant pacem, qui dividunt unitatem. Pax possessio piorum est, possessio haeredum. Et qui sunt haeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoni
Abbreviated transcription (Latin):
eium montes erant tales qui susceꝑant pacẽ.
perunt adiabolo patre suo. Montes gͦ erant.
adtales montes: caue ne fugias. Uenturi st̃
eium homines. & dicturi tͥ. Magnꝰ ille uir. &
magnus ille homo. Qualis fuit illedonat᷑.
s naufragogos. hos uidetis quia lucet deillis aliqͦ
fla muia sermonis: & aliquis deipsis ignis accendi¬
tur. Si nauigatis in ligno & noctem patimuni. icł
caliginem huiꝰuitȩ: ñ uos fallant. nec dirigatis
illuc uauem. Ibi sunt saxa: ibi naufraugia ma¬
gna fuint. Cum gͦ tͥ laudati fueruit isti mon¬
tes. & ceꝑint tͥ suadere ut uenias adipsos mon¬
tes. quasi adauxilium. & ibi requiescas: respon¬
de. In dño confido. quomͦ dicitis animȩ meȩ: tͣn¬
los montes leues oculos. unde tͥ auxiliũ adño
sit: ut euadas sic̃ passer de muscipula uenan¬
tiũ. ñ transmigres inmontes. Passer enun insta¬
bilis res ẽ: cito mouet᷑. cito uolat hincae inde.

Expanded text:
enim montes erant tales qui susciperent pacemenim montes erant tales qui susciperent pacemperunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant ad tales montes cave ne fugias. Venturi enim sunt homines, et dicturi tibi: Magnus ille vir, et magnus ille homosed naufragosos. Videtis quia lucet de illis aliqua flamma sermonis, et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si navigatis in ligno, et noctem patimini, id est, caliginem hujus vitae; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim: ibi sunt saxa, ibi naufragia magna fiunt. Cum ergo tibi laudati fuerint isti montes, et coeperit tibi suaderi ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo dicitis animae meae, Tranbi ut in illos montes leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut evadas sicut passer de muscipula venantium, non transmigres in montes. Passer enim instabilis res est; cito movetur, cito volat hinc et inde.
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. Cum dixit suscipient: oftendit aliũ. ẽẽ fon¬
tem pacis unde illi suscipuit. Rursus a mõ¬
tib illuminans: s tudixit. Inuminans tu ãmi¬
rabiliter: a montibꝰ et̃nis. Item hoc loco cũ drxis¬
set montes in cirtuttu eiꝰ. ne tu rursum remaneres
inmontibꝰ: statun subtuuxit. Et dñs in curuiti
plebis suȩ. Ut tua spes ñ sit in montibꝰ: s uullo
qͥ iltuminat montes. Cru enim ille habitat in
montib id ÷ in sc̃ĩs: ipse ẽ in circutiti plebissuȩ.
&e ipse murauit plebem suam inunim̃to sp̃i¬
tali. ne moueat᷑ inet̃num. At uͦ de illis montibꝰ
ialis quando loquit᷑ scriptura: ñcis addit dñm.
Tales montes iam sepe diximꝰ uob: significant
magnas quasdam aiumas. s malas. Non enĩ pu¬
tetis fr̃s. quia potuer̃ fieti hereses ꝑ aliqͥs paruas
animas. Non fecer̃ hereses: nisi magni hõies.
d quantum magni tantum mali montes. slõ

Expanded text:
tuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus, «A montibus illuminans:» sed, «Tu,» dixit; «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis.» Item hoc loco cum dixisset, «Montes in circuitu ejus;» ne tu rursum remaneres in montibu, statim subjunxit, «Et Dominus in circuitu plebis suae:» ut tua spes non sit in montibus, sed in illo qui illuminat montes. Cum enim ille habitat in montibus, id est in sanctis, ipse est in circuitu plebis suae; et ipse muravit plebem suam munimento spirituali, ne moveatur in aeternum. At vero de illis montibus malis quando loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales montes, jam saepe diximus vobis, significant magnas quasdam animas, sed malas. Non enim putetis, fratres, quia potuerunt fieri haereses per aliquas parvas animas. Non fecerunt haereses, nisi magni homines: sed quantum magni, tantum mali montes. Non
Abbreviated transcription (Latin):
instituunt pacẽ. łgenerant pacẽ: s suscipi¬
unt pacẽ. Unde suscipiunt pacẽ: dñs ẽ. Sic
g leua oculos tuos ad montes ꝓpt̾ pac̃o: ut
auxilium tuum a dũo sit. qui fec̃ cȩlũ & t̾rani.
Rursus illos montes comuiemorans sp̃s sc̃s. hoc
ant. Iiluminans tu mirabilit̃ a montibꝰ et̾nis. Non
dixit aluminant montes: s dixit illuminans
tu a montibꝰ ec̃nis. ꝑ montes istos qͦs et̾nos ẽẽ uolu¬
isti. p̃dicans euangłium. tu illuminans. ñ mon¬
tes. Tales gͦ montes: incircuitu ierłm. Et ut no¬
ueritis quales sint montes. in circuitu eiꝰ uͥ cõme¬
morauit montes bouos scriptura: ualde raro
&e difficile. aut forte nunquam. & ñ statim ibi
nominat dnm̃ aut simul significat: ne spes re¬
maneat ui montibꝰ. Ecce uidete: quam mul¬
ta commemoraui. Leuaui oculos meos in
montes: unde ueniet auxiliũ mͥ. Et neibi re¬
& t̃tam. Rursus suscipiant montes pacẽ pꝰpło

Expanded text:
instituunt pacem, vel, generant pacem; sed, suscipiinstituunt pacem, vel, generant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde suscipiunt pacem, Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti, praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. Tales ergo «montes in circuitu» Jerusalem. 5. Et ut noveritis quales sint montes in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa commemoravi. «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi:» et ne ibi reit coelum et terram.» Rursus, «Suscipiant montes pacem populo
Abbreviated transcription (Latin):
oculos meos in montes: unde ueniet auxiliũ
mͥ. Quia de scripturis scĩs in hac uita: habemꝰ
auxilium. S quia ipsi montes ñase ꝓtegũ¬
tur. nec ase ipsis nobis consulunt. nec spes
nr̃a debet᷑ in montib. ne maledicti simꝰ qͥispẽ
in homine ponimꝰ. lam dixerat. leuaui od̃os
meos in montes unde ueniet auxiliũ mͥ: au¬
lpsi st̃ montes de quibꝰ itẽ dic̃. Suscipiant
montes pacem popło tuo: & colles iustitiam.
Montes magni s̃. colles munores s̃. Montesgͦ
uident: colles credunt. Qui uident. pacem su¬
sceper̃: & attuler̃ adeos qui credt̃. Qui enĩ cre¬
dunt suscipiunt iustitiã: quia uistꝰ ex fide
uiuit. Angłi uident: annuntiant qͥd ui¬
dent. & credimꝰ uos. lohs ille: In pͥncipio e¬
rat uerbũ. & uerbum erat aput dm̃: &
ds̃ erat uerbum. Uidebat: p̃dicauit nob̃ ut
crederemꝰ. Et montes suscipientes pacem: su¬
sceper̃ colles iustitiam. Quia deipsis montibꝰ
quidait. Non dix̃ ase habent pacen: uel

Expanded text:
uxilium mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine ponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi; AuIpsi sunt montes de quibus item dicit: «Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum» : videbat, praedicavit nobis ut crederemus. Et per montes suscipientes pacem, susceperunt colles justitiam: quia de ipsis montibus quid ait? Non dixit, A se habent pacem, vel,
Abbreviated transcription (Latin):
mortalis ẽ: ueritas in cominutabilis ẽ. Uerctas
illud uerbum ẽ: de quo dr̃. In principio erat.
uerbum. & uerbum erat aput dm̃n: & ds erat
uerbum. Et quis hoc uidet. nͥ corde inunda¬
to: unde mundautur corda: & uerbum caro
factum ẽ: & habitauit in nob̃. Quod gͦ ma¬
net uerbum uise. ueritas ẽ ad quami uenimꝰ.¬

Expanded text:
eritas illud Verbum est de quo dicitur, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Et quis hoc videt, nisi corde mundato? Unde mundantur corda? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Quod ergo manet Verbum in se, veritas e
Abbreviated transcription (Latin):
iam res ꝑfecta sit. Noq enim timemꝰ: ꝓmit¬
rente ueritate̾. Ueritas enum nec falli pocest:
nec fallere. Bonum ẽ ut hereamꝰ illi: illa no
liberat. s si mauserimꝰ in uerbo eiꝰ. Modo
enim credimꝰ: tunc uidebimꝰ. Cum credunꝰ:
spes ẽ misto scło. Cum idebimꝰ: reserit ii fu¬
turo scło. Uidebimꝰ autẽ fcicie ad faciem. Tunc
aut̃ uidebimꝰ fatie ad fatiem: cum habue¬
rimꝰ corda mundata. Beati eiũ mundi cor¬
de: qm̃ ipsi dm̃ uidebt̃. Unde aut̃ cordamũ¬
dantur. nͥ ꝑ fidem: Sic̃ petrus ait in actib
apłorum. mundans fide corda eorum. Alim¬
dantur enun corda ur̃a ꝑ fidem: ut possint
c̃ẽ idonea capere spetiem. Ambulamꝰ enĩ nẽ
u sumꝰ incorꝑe: ꝑegrinanuir adño. Et qͥd ÷

Expanded text:
jam res perfecta sit: neque enim timemus promitjam res perfecta sit: neque enim timemus promittente Veritate. Veritas enim nec falli potest, nec fallere: bonum est ut haereamus illi; illa nos liberat, sed si manserimus in verbo ejus. Modo enim credimus, tunc videbimus: cum credimus, spes est in isto saeculo; cum videbimus, res erit in futuro saeculo. Videbimus autem facie ad faciem : tunc autem videbimus facie ad faciem, cum hahuerimus corda mundata. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Unde autem corda mundantur, nisi per fidem, sicut Petrus ait in Actibus Apostolorum: «Mundans fide corda eorum» Mundantur autem corda nostra per fidem, ut possint esse idonea capere speciem. Ambulamus enim nunc u sumus in corpore, peregrinamur a
Abbreviated transcription (Latin):
faciunt. Et horum ominium m̃broꝵ cap̃:
in cęlo ẽ. Corpus autem etiam si laborat ĩ
t̃ra: ñ ẽ p̃cisum a capite suo. Desuꝑ enĩ
cap̃ ꝓspicit: & confulit corꝑi. Nam si nõ
consuleret: ũ diceret illi ꝑsecutori adhuc
saulo. ñdum paulo. Saule saule quid
me ꝑsiqueris: & hȩc optune nostis. & usitata s̃
uob̃. Non aut̃ cum fastidio cominemorent᷑ e¬
is quib ñ excider̃ ut ꝑ eorum patientiã rede¬
aut. uicor. etiam eorum qͥb exciderant. Salu¬
bria sunt eium: e sepius dicenda. diue gͦ unꝰ
cautet. & siue multi cantent. & multi homi¬
nes unꝰ homo ẽ: quia unitas ẽ. Et xp̃c sic̃ dixi¬
Quid gͦ isti cantant: Hȩc m̃bra xp̃i qͥd cantaͬt:
amant enim. & amando cantant: desidando
cantant. Aliquando cum tribulatione can¬
tant: &e aliquando exultando cantant. cũ in
spe cantant. Tribulatio enim nr̃a in p̃senti
sdo: spes enĩ nr̃a de fut᷑o scło. Et nͥ intribula¬
tione p̃sentis scłi. consolet᷑ nos spes futuri

Expanded text:
faciunt, et horum omnium membrorum caput in coelo est. Corpus autem etiamsi laborat in terra, non est praecisum a capite suo. Desuper enim caput prospicit, et consulit corpori. Nam si non consuleret, non diceret illi persecutori adhuc Saulo, nondum Paulo: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Et haec optime nostis, et usitata sunt vobis. Non autem cum fastidio commemorentur eis quibus non exciderunt, ut per eorum patientiam redeant in cor etiam eorum quibus exciderant; salubria sunt enim, et saepius dicenda. Sive ergo unus cantet, sive multi cantent; et multi homines unus homo est, quia unitas est; et Christus, siQuid ergo isti cantant? haec membra Christi quid cantant? Amant enim, et amando cantant, desiderando cantant. Aliquando cum tribulatione cantant, et aliquando exsultando cantant, cum in spe cantant. Tribulatio enim nostra in praesenti saeculo, spes vero nostra de futuro saeculo: et nisi in tribulatione praesentis saeculi consoletur nos spes futuri
Abbreviated transcription (Latin):
temptationẽ dixit. Om̃ĩs gͦ uita tua. suꝑ t̾rã.:
plange tuȩ s̃. Piange quandui uiuis in t̾ra: siuie
felicit᷑ uiuas. siue in aliqua tribulatione consti¬
tutus sis clama: ad te leuaui oculos meos qͥ ha¬
bitas in cęlo. ad manꝰ dñi qui te iussit cȩdi. cui
dicis in alio psalmo. ꝓpt̾ iniquitatẽ erudisti ho¬

Expanded text:
is ergo vita tua super terram, plagae tuae sunt. Plange quamdiu vivis in terra: sive feliciter vivas, sive in aliqua tribulatione constitutus sis, clama, «Ad te levavi oculos meos, qui habitas in coelo.» Ad manus Domini, qui te jussit caedi, cui dicis in alio psalmo, «Propter iniquitatem erudisti ho
Abbreviated transcription (Latin):
aebuit facere ãs ñ laudando qdđ fecit. s re¬
p̃hendendo torrigere illum uolunt. Parũ
ẽ quia ab eo ab eo corrigi nolunt. & dicunt:
ñ d̾ebuit as̃ facere pauꝑes. s soli diuites ẽẽ
debuer̃. & ipsi soli utuere. Ut quid factus ẽ
pauꝑ: ut quid uiuit: rep̃hendunt dm̃ pau

Expanded text:
debuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed redebuit facere Deus; non laudando quod fecit, sed reprehendendo. Corrigere illum volunt: parum est quia corrigi ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Rep
Abbreviated transcription (Latin):
uane iuistificam cor meum. & laui init in¬
nocentes manꝰ meas: Inle gͦ psalmꝰ uͥ uidetis
quia ꝑiaitatur anima. ii uidetis quia nutant pe¬
des: sic cȩpit. Quam bonꝰ ds isrł rectis corde: mei
autem inquit pene commnoti sunt pedͥes. pau¬
lomuiꝰ effusi sunt gressus mei. Quare. ⁊elaui
suꝑ peccatoribꝰ pacem peccatoꝵ intuens. Inde
gͥ dixit cominotos pedes suos & pene effusos
gressus lapsu adrumama dõ: quia iituitꝰ ẽ et
inspexit felicitatẽ peccatorum. & uidit eos ha¬
berẽ pacẽ se autem laborantem. Narrauit aũ
hoc cum iam euasisset. eum ia correcto corde
dõ inhesisset: narrauit p̃terita ꝑicła sua Gͣ
recti corde: qui uoluntat̾e suam ad uolunta¬
tem dĩ dirigunt: ñ uoluntatẽ dĩ ad uoluntatẽ
suam curuare conaut᷑. Bͥ reue p̃ceptũ ẽ: ut
homo dirigat cor suum. Uis habere rectum
cor: Tu fac qđ̃ uult ac̃: noli uelle dm̃ facere
qdđ iuistuꝰ Prauicordes gͦ sunt. id ÷ qui rectũ
cor ũ hñit. qui sedent & disputant: quomͦ

Expanded text:
cor meum, et lavi in innocentibus manus meas?» ille ergo psalmus, ubi videtis quia periclitatur anima, ubi videtis quia nutant pedes, sic coepit: «Quam bonus Deus Israel rectis corde! Mei autem,» inquit, «pene commoti sunt pedes, paulo minus effusi sunt gressus mei.» Quare? «Quia zelavi in peccatoribus, pacem peccatorum intuens» . Inde ergo dixit commotos pedes suos et pene effusos gressus, lapsu ad ruinam a Deo, quia intuitus est et inspexit felicitatem peccatorum, et vidit eos habere pacem, se autem laborem. Narravit autem hoc cum jam evasisset, cum jam correcto corde Deo inhaesisset, narravit praeteritrecti corde? Qui voluntatem suam ad voluntatem Dei dirigunt; non voluntatem Dei ad voluntatem suam curvare conantur. Breve praeceptum est, ut homo dirigat cor suum. Vis habere rectum cor? Tu fac quod vult Deus; noli Deum velle facere quod vis tu. Pravicordes ergo sunt, id est, qui rectum cor non habent, qui sedent et disputant quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
ipsorum. quare colunt dm̃ cũ se uident in
laborib. in egestate. in erunna. in morbo. in
dolore. in aliqua necessitate. Et uident alios
habe sanitatem corꝑis. abundare temꝑalibꝰ
incoluinitate suorum gaudere. nitore hono¬
rum florere. eos qui ñ solum dm̃ ñ colunt.
s om̃ibꝰ hominibꝰ adu̾sant᷑: attendentes eoᷤ.
nutant &e dicunt aput se. qđ aꝑte scriptũ¬

Expanded text:
eorum quare Deum colunt, cum se vident in eorum quare Deum colunt, cum se vident in laboribus, in egestate, in aerumna, in morbo, in dolore, in aliqua necessitate, et vident alios habere sanitatem corporis, abundare temporalibus, incolumitate suorum gaudere, nitore bonorum florere eos qui non solum Deum non colunt, sed et omnibus hominibus adversantur; attendentes eos, nutant, et dicunt apud se