comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum. De hoc ymbre alias dicitur. manda¬
bo nubib. ne pluant suꝑ eam ymbrẽ. De
hoc cursu ymbris qui in clectoꝵ cordib agi-¬
tur. psalmista testatur dicens: uclociter cur¬
rit sermo eius. Plerumq uͦ ymber est & cur¬
sum ñ habet. quia p̃dicatio ad aures ue
nit. s cessante interna gr̃a ad corda audien-¬
tium ñ ꝑtransit. De cuiꝰ p̃dicationis uer-¬
bis. ꝓpter electos dicitur: & enim sagitȩ tuȩ
ꝑtransicrunt. Sagittȩ quippe dĩ ꝑtranseua.
quando uerba p̾dicationis eius ab aurib ad
corda descendunt. Qd̃ quia solo diuino mu-¬
nere agitur. ymbri cursum dñs se dedisse
brem ñ uchementẽ. s uehem̃tissimũ uocat.
Ymber uehemens est uis magna: ymber uͦ
uehem̃tissimꝰ uis immensȩ p̃dicationis. Ue¬
uchem̃tissimꝰ. cum ꝓpter spem ammoncbass
rem deseri. cuncta uisibilia. ꝓpter iniusibilia
nas cruciatusq tolerari. S cum fide cogni¬
ta seuiente estu ꝑsecutionis tot electi posses¬

Expanded text:
tum . De hoc imbre alias dicitur: Mandatum . De hoc imbre alias dicitur: Mandabo nubibus ne pluant super eam imbrem . De hoc cursu imbris qui in electorum cordibus agitur Psalmista testatur, dicens: Velociter currit sermo ejus . Plerumque vero imber est, et cursum non habet, qnit, sed cessante interna gratia, ad corda audientium non pertransit. De cujus praedicationis verbis, propter electos dicitur: Etenim sagittae tuae pertransierunt. Sagittae quippe Dei pertranseunt, quando verba praedicationis ejus ab auribus ad corda descendunt. Quod quia solo divino munere agitur, imbri cursum Dominus se dedisse entissimum vocat. Imber vehemens est vis magna, imber vero vehementissimus vis immensa praedicationis. Vevehementissimus, quando propter spem admonebant rem deseri, cuncta visibilia propter invisibilia nas cruciatusque tolerari. Sed cum, fide cognita, saeviente aestu persecutionis, tot electi posses
Abbreviated transcription (Latin):
Redemptor autem nr̃ in carne ueniens plya-¬
des uinxit. quia oꝑationes septiformis sp̃s
simul in se & cunctas & manentes habuit.
De quo ꝑ ysaiam dicitur. egredietur uirga
de radice iesse. & flos de radice eius ascendet.
& requiescet suꝑ cum sp̃s dñi. sp̃s sapientię

Expanded text:
Redemptor autem noster in carne veniens Pleiades junxit, quia operationes septiformis Spiritus simul in se et junctas et manentes habuit. De quo per Isaiam dicitur: « Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus
Abbreviated transcription (Latin):
sit enim ds omĩa incredulitate. ut om̃ium
miscreatur. Quã sententiam suã pͥmũ quid̃e
de uocatione. iudeoꝵ & repulsione gentiũ
postmodũ uͦ de uocatione gentium & repul¬
sione iudeoꝵ suptiliter pensans. seq occul¬
ta cli iudicia comp̃ hendere ñ posse conside¬
rans. exclamando subiunxit: o altitudo di¬
uitiarũ sapientie & scientiȩ dĩ quam incom¬
p̃hensibilia sunt iudicia ciꝰ. & inuestigabi¬
les uiȩ ciꝰ. Unde hic quoq cum de ii¬
deoꝵ ꝑfidia dñs diceret. in similitudinem
lapidis aquȩ durantur. ut de repulsione
coꝵ occulta esse sua iudicia demonstraret.
apte. subdit. Et suꝑficies abyssi constrin¬
gitur. Quia suꝑiecto quodam ignorantiȩ.
nr̃ȩ uelamine. incomp̃hensibilitas diuimi
uidicii humanȩ mentis oculos nullatenꝰ pe.¬
netratur. Scriptum quippe est: iudicia tua
abyssus multa. Nemo gͦ ꝑscrutari appetat.
cur cum aliꝰ repellitur. aliꝰ eligatur. uel
cur cũ alius eligitur. aliꝰ repellatur. quia

Expanded text:
in incredulitate, ut omnium misereatur . » Quam sententiam suam primo quidem de vocatione Judaeorum et repulsione gentium, postmodum vero de vocatione gentium et repulsione Judaeorum, subtiliter pensans, seque occulta Dei judicia comprehendere non posse considerans, exclamando subjunxit: « O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus! » Unde hic quoque cum de Judaeorum perfidia Dominus diceret: « In similitudinem lapidis aquae durantur, » ut de repulsione eorum occulta esse sua judicia demonstraret, apte subdidit: « Et superficies abyssi constringitur , » quia superjecto quodam ignorantiae nostrae velamine, incomprehensibilitas divini judicii humanae mentis oculo nullatenus penetratur. Scriptum quippe est: « Judicia tua abyssus multa . » Nemo ergo perscrutari appetat cur cum alius repellitur, alius eligatur; vel cur cum alius eligitur, alius repellatur: quia
Abbreviated transcription (Latin):
te uita fidelium. accensa est crudelitas ꝑfi¬
doꝵ. Diuisus namq estus crat. qñdo nunc
icrosolimis. nunc damascũ. nunc in aliis
longe. regionib psecutio scuiebat. Scrip¬
tum quippe est: facta est in illa die ꝑsecutio
magna in eccł̃ia quȩ erat ierosolimis. & om̃s
disꝑsi sunt ꝑ regiones iudeȩ & samariȩ.

Expanded text:
te vita fidelium, accensa est crudelitas perfite vita fidelium, accensa est crudelitas perfidorum. Divisus namque aestus erat, quando nunc Hierosolymis, nunc Damasco, nunc in aliis longe regionibus persecutio saeviebat. Scriptum quippe est: « Facta est in illa die persecutio magna in Ecclesia quae erat in Hierosolymis, et omnes dispersi sunt per regiones Judaeae et Sa
Abbreviated transcription (Latin):
cus uis amoris. ut uel transacta mala anxie
lugeantur. uel uentura bona flagrantissime.
requirantur. cõpetenter adiungitur Di¬
ditur estus suꝑ terram: Sparsa enim luce
estus suꝑ terram diuiditur. quia ꝑ aꝑtum
p̃dicata iusticia ad requirendum dm̃ cordis
anxietas in uirtutum exercitatione. dilatatur.
ut iste in sermone sapientiȩ. ille in sermone
scientię fulgeat. hic in curationũ gratia. ille
in uirtutum oꝑatione conualescat. Et dona
sc̃i sp̃s dum dispariliter singuli accipiunt.
necessario sibimet uincti om̃s unanimiter
potest conuenienter intelligi qd ꝑ estum ꝑ¬
secutio designctur. Quia cñi lux p̃dicatio¬
nis inclaruit. mox a ꝑfidoꝵ cordib ardor
ꝑsecutionis exarsit. Nam qd̃ ꝑestum ꝑsecutio
uerunt om̃s. & quia ñ habebant radicem
aruerunt. Qd̃ paulopost cum oxposuit.
estum ꝑsecutionem uocauit. S parsa gͥ lu-
ce estus suꝑ terrã diuisus est: quia clarescen

Expanded text:
cus vis amoris, ut transacta mala anxie cus vis amoris, ut transacta mala anxie lugeantur, vel ventura bona flagrantissime requirantur, competenter adjungitur: Dividitur aestus super terram. Sparsa enim luce aestus super terram dividitur, quia aperte praedicata justitia, ad requirendum Deum cordis anxietas in virtutum exercitatione dilatatur; ut iste in sermone sapientiae, ille in sermone scientiae fulgeat; hic in curationum gin virtutum operatione convalescat; et dona sancti Spiritus dum dispariliter singuli accipiunt, necessario sibimet juncti omnes unanimiter potest convenienter intelligi quod per aestum persecutio designatur, quia ut lux praedicationis inclaruit, mox a perfidorum cordibus ardor persecutionis exarsit. Nam quod per aestum persecutio verunt omnia, et quia non habebant radicem, aruerunt . Quod paulo post cum exposuit, aestum persecutionem vocavit. Sparsa igitur luce aestus super terram divisu
Abbreviated transcription (Latin):
uel iudicia occulta recurrimus. nullos om̃i¬
no desꝑantes. nec illis nos in corde nr̃o p̃fe¬
rimus. quib ꝓ tempore p̃lati sumꝰ. quia &¬
si iam uidemꝰ qntũ p̃cessimꝰ. nescimꝰ qͣntũ
dum currere. ceꝑit p̃cedamur. Bene gͦ ad
beatum iob dicitur. numquid ingressus es
thesauros niuis. aut thesauros grandinis
aspexisti. quȩ p̃paraui in tempꝰ hostis. in
diem pugnȩ & belli: Acsi aꝑte. diceretir.
nulli te de oꝑib tuis p̃feras. quia de his
quos intueris adhuc ꝑ culpam frigidos:
qͣntos oꝑatores iusticiȩ & defensores rectȩ. fi¬
dei sim facturus ignoras. Qd̃ quia ꝑ aduen¬
tum mediatoris agitur. recte subiungit.¬
er quam uiam spargitur lux: Ipse qͥppe.
uia est qui ait. ego sum uia. ueritas & uita.
Per hanc gͦ uiam lux spargitur: quia ꝑ ciꝰ
p̃sentiam cuncta gentilitas illustratur. Spar-
gens lux p̾dicationis emicuit. Quia uͦ ac¬
cepta luce conuersionis inardescit intrinse¬

Expanded text:
vel judicia occulta recurrimus, nullos omnivel judicia occulta recurrimus, nullos omnino desperamus, nec illis nos in corde nostro praeferimus, quibus pro tempore praelati sumus, quia etsi jam videmus quantum praecessimus, nescimus quantum cum currere coeperint praecedamur. Bene ergo ad beatum Job dicitur: Nunquid ingressus es thesauros nivis, aut thesauros grandinis aspexisti, quae praeparavi in tempus hostis, in diem pugnae et belli? Ac si aperte diceretur: Nulli te de operibus tuis praeferas, quia de his quos intueris adhuc per culpam frigidos, quantos operatores justitiae et defensores rectae fidei sim facturus ignoras. Quod quia per adventum Mediatoris agitur, recte subjungiter quam viam spargitur lux? Ipse quippe via est, qui ait: Ego sum via, veritas et vita . Per hanc ergo viam lux spargitur, quia per ejus praesentiam cuncta gentilitas illustratur. Spargigens lux praedicationis emicuit. Quia vero accepta luce conversionis inardescit intrinse
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia tua exultabunt. In niue gͦ uel gran¬
dine habentur thesauri. quia plcriq inĩqui¬
tatis torpore frigidi. a suꝑna gr̃a assumpti
in sc̃a eccłia iusticiȩ luce fulgescunt. & pra¬
uam aduersarioꝵ scientiam doctrine. suę
ꝑ frigidam insensibilitatẽ. S nix & grando
contra aduersarioꝵ pectora factus est: uel
candore iusticiȩ. uel districti doquii correp¬
tione. O qualem hunc thesaurũ in niue &
grandine habuit. qͣndo illũ inter prauoꝵ
uitam positũ. iam tunc electum suum dñs
latenter uidit. O ad qͣnta aduersarioꝵ pec¬
tora ferienda hanc in manu sua grandi¬
nem sumpsit. ꝑ quam tot sibi resistentia
corda ꝓstrauit. Nemo itaq de suis oꝑib
gtollatur. nemo desꝑet cos quos ad huc fri¬
gidos uidet. quia thesauros d̃i in niue. &
grandine ñ uidet. Qu̾is enĩ crederet qd ꝑ
apostolatus grãm lapidatũ stephanũ ille.
p̃cederet. qui in morte ciꝰ om̃ium lapidan

Expanded text:
justitia tua exsultabunt . In nive ergo vel granjustitia tua exsultabunt . In nive ergo vel grandine habentur thesauri, quia plerique iniquitatis torpore frigidi, ad supernam gratiam assumpti, in sancta Ecclesia justitiae luce fulgescunt, et pravam adversariorum scientiam doctrinae suae per frigidam insensibilitatem; sed nix et grando contra adversariorum 935 pectora factus est, vel candore justitiae, vel districti eloquii correptione. O qualem hunc thesaurum in nive et grandine habuit, quando illum inter pravorum vitam positum jam tunc electum suum Dominus latenter vidit! O ad quanta adversariorum pectora ferienda hanc in manu sua grandinem sumpsit, per quam tot sibi resicorda prostravit? Nemo itaque de suis operibus extollatur; nemo desperet eos quos adhuc frigidos videt, quia thesauros Dei in nive et grandine non videt. Quis enim crederet quod per apostolatus gratiam lapidatum Stephanum ille praecederet, qui in morte ejus omnium lapidant
Abbreviated transcription (Latin):
s cum repente cos eduxerit. resistentia ad¬
uersarioꝵ pectora illoꝵ uerbis ac redargu¬
tionib. quasi quib dam grandinib ꝑcu¬
tit. Unde alias dictũ est: p̃ fulgore in con¬
spectu ciꝰ nubes transierunt: grando & car¬
bones ignis. Pre fulgore & ciĩ nubes tran
scunt. quia p̃dicatores sci uniuersa mundi
spacia miraculoꝵ claritate. ꝑcurrunt.
Qui cuiã grando & carbones ignis uocati
sunt. quia & ꝑ correptionem feriunt. & ꝑ
flaminã caritatis accendunt. Ipsa quoq li-¬
bera scõꝵ increpatio. natura grandinis con¬
uenienter expͥmitur. G rando enĩ ueniens
ꝑcutit. liquata rigat. Sci autẽ uiri corda
audientium & terrentes feriunt. & blan¬
dientes infundunt. Nam quẽ ad modũ feri¬
unt ꝓpħa testatur dicens. uirtutem terri¬
biliũ tuoꝵ dicent: & magnitudinẽ tuam
narrabunt. Et quẽ admodũ blandientes
rigent. sccutus adiunxit. memoriam ha¬
bundantię suauitatis tuȩ eructabunt: &

Expanded text:
sed cum repente eos eduxerit, resistentia adsed cum repente eos eduxerit, resistentia adversariorum pectora illorum verbis ac redargutionibus quasi quibusdam grandinibus percutit. Unde alias scriptum est: Prae fulgore in conspectu ejus nubes transierunt, grando et carboseunt, quia praedicatores sancti universa mundi spatia miraculorum claritate percurrunt; Qui etiam grando et carbones ignis vocati sunt, quia et per correptionem feriunt, et per flammam charitatis accendunt. Ipsa quoque libera sanctorum increpatio natura grandinis convenienter exprimitur. Grando enim veniens percutit, liquata rigat. Sancti autem viri corda audientium et terrentes feriunt, et blandientes infundunt. Nam quemadmodum feriant Propheta testatur, dicens: Virtutem terribilium tuorum dicent, et magnitudinem tuam narrabunt . Et quemadmodum blandientes rigent secutus adjunxit: Memoriam abundantiae suavitatis tuae eructabunt, et
Abbreviated transcription (Latin):
test. ut quia uerbis p̃cedentib uidetur an¬
nexum. a suꝑioris uersus expositione ñ discre¬
pet. Nam quia indicauerat uel bonos ad
malum. uel malos ad honũ posse conuerti.
ilico sccutus adiunxit. numqͥd ingressus es
thesauros niuis: aut thesauros grandinis as¬
pexisti: quȩ p̃paraui in tempꝰ hostis. in di¬
em pugnȩ & belli. In niue uel grandine.
frigida uel dura ut dictum est accipimus
de talib clegit. & qm multos lectos ad huc
inter prauoꝵ uit̾a repositos habeat nouit.
apte in niue uel grandine thesauros habe¬
re se phibet. Thesauri quippe apotuthese¬
os. id est a positione nominantur. Et ple¬
rosq in uita frigida dui latentes respicit.
quos ad medium cũ iubet ꝓducit. & iusticie
nitore candidos ꝑ suꝑnam grãm ostendit.
Scͣptum quippẽ est. lauabis me. & suꝑ muẽ
dealbabor. Quos ad dicm belli pugne q
p̃paratos. di intra suȩ p̃scientiȩ sinũ tegit.

Expanded text:
test, ut quia verbis praecedentibus videtur antest, ut quia verbis praecedentibus videtur annexum, a superioris versus expositione non discrepet. Nam quia indicaverat vel bonos ad malum, vel malos ad bonum posse converti, illico secutus adjunxit: Nunquid ingressus es thesauros nipexisti, quae praeparavi in tempus hostis, in diem pugnae et belli? In nive vel grandine frigida, vel dura, ut dictum est, accipimus de talibus elegit, et quam multos electos adhuc inter pravorum vitam repositos habeat novit, apte in nive, vel grandine thesauros habere se perhibet. Thesaurus quippe ἀπὸ τῆς θέσεως, id est a positione nominatur. Et plerosque in vita frigida diu latentes respicit, quos ad medium cum jubet producit, et justitiae nitore candidos per supernam gratiam ostendit. Scriptum quippe est: Lavabis me, et super nivem dealbabor . Quos ad diem belli pugnaeque praeparatos diu intra suae praescientiae sinum tegit;
Abbreviated transcription (Latin):
grandine. nisi frigida & dura intelligen¬
da sunt corda prauoꝵ: Sicut enĩ feruore
caritas. sic solet in sacro eloquio frigore
malicia designari. Scriptũ namq est: si
cut frigidam facit cisterna aquã: sic frigi¬
dam facit maliciam suam. Et rursum. ha¬
multoꝵ. In frigore gͦ nuis uel in duritia
grandinis. quid accipi aptiꝰ potest qͣm uita
prauoꝵ. quȩ & torporȩ frigescit. & ꝑ duri-¬
nem seruat. Unde apit subiunxit: quȩ p̃-¬
paraui in tempꝰ hostis. in diem pugnȩ &
belli. ut cum aduersariꝰ nr̃ diabolus temp-¬
tare nos nititur. coꝵ morib quasi suis con-¬
tra nos armis utatur. Per ipsos quippe nos
scuiens cruciat: s nesciens purgat. Peccatis
namq nr̃is ipsi flagellũ fiunt. de quoꝵ ta¬
lium uita dum ꝑcutimur. ab eterna morte
liberamur. Vnde agitur ut electoꝵ uita ꝓfi¬
ciat. etiam ꝑdita uita reꝓboꝵ. & utilitati
nr̃e dum illoꝵ ꝑditio militat mira dispen-¬
satione fiat. quatenꝰ clectis dĩ ñ pereat etiã

Expanded text:
grandine, nisi frigida ac dura intelligenda sunt corda pravorum? Sicut enim fervore charitas, sic solet in sacro eloquio frigore malitia designari. Scriptum cut frigidam facit cisterna aquam suam, sic frigidam facit malitiam suam . Quo . In frigore nivis, vel in duritia grandinis quid aliud accipitur, quam vita pravorum, quae et torpore frigescit, et per durinem servat. Unde et recte subjunxit: Quae praeparavi in tempus hostis, in diem pugnae et belli. Ut cum adversarius noster diabolus tentare nos nititur, eorum moribus quasi suis contra nos armis utatur. Per ipsos quippe nos saeviens cruciat, sed nesciens purgat. Peccatis namque nostris ipsi flagella fiunt, de quorum tali vita dum percutimur, ab aeterna morte liberamur. Unde agitur ut electorum vitae proficiat etiam perdita vita reproborum, et utilitati nostrae dum illorum perditio militat, mira dispensatione fiat quatenus electis Dei non pereat etiam
Abbreviated transcription (Latin):
te humanitatis ortũ in diuinitate semꝑ sub¬
stantialiter uixi: Homines quippe tunc esse
incipiunt: cũ in matrũ suarũ uentre. nas¬
cuntur. Nam ipsa quoq conceptio natiui-¬
tas dicitur. uxta hoc qd̾ scriptum est: qd̾
in ca natum est de spũ scõ est. Et iccirco se
nascituros nesciunt. quia nec pͥusqͣm creen-¬
tur existunt. Ds̃ uͦ qui sine initio semꝑ ex¬
titit. p̃sciuit de se hoc qd̾ in utero uirginis¬
ꝑ initiũ sumpsit : & quia p̾sciuit disposuit.
quia disposuit. nichil ꝓfecto in humana
forma sine sua uoluntate tolerauit. Con¬
uincatur gͦ cur de flagellis suis homo que.¬
ritur. qui ortũ suum p̾scire ñ potuit. si ip¬
se etiam qui ortũ suum p̃sciendo disposuit
se inter homines ad flagella p̃parauit. Se¬

Expanded text:
te humanitatis ortum in divinitate semper subte humanitatis ortum in divinitate semper substantialiter vixi. Homines quippe tunc esse incipiunt, cum in matrum suarum ventre nascuntur. Nam ipsa quoque conceptio nativitas dicitur, juxta hoc quod scriptum est: Quod in ea natum est, de Spiritu sancto est . Et idcirco se nascituros nesciunt, quia nec priusquam creentur existunt. Deus vero qui sine initio semper exstitit praescivit de se hoc quod in utero Virginis initium sumpsit; et quia praescivit, disposuit; quia disposuit, nihil profecto in humana forma sine sua voluntate toleravit. Convincatur ergo cur de flagellis suis homo queritur, qui ortum suum praescire non potuit, si ipse etiam qui ortum suum praesciendo disposuit se inter homines ad flagella praeparavit. Se
Abbreviated transcription (Latin):
redit. ac ne conquiratur cur finem suum
nesciat. cõmemoretur etiam quia nec. quo
huc initio accessit intelligat. Nam sequit᷑.¬
Scicbas tunc qd̃ nasciturus esses. aut nu-¬
merũ dicrum tuoꝵ noueras: Acsi illi aꝑte
diceret: quid mirũ si terminũ tuum ñ in¬
telligis: qui nec initiũ comp̃hendis: Et qͥ¬
ignoras quo huc initio uencris. quid mirũ
si nescias quo fine subtraheris: Si gͦ meum
fuit te ꝑ iitium ex occultis ad ꝓmpta ꝓdu¬
cere. ncum quoq erit ctiã te ex ꝓmptis ad
occulta reuocare. cur de uitȩ tuȩ dispensa¬
tione aliquid quereris. qui in manu artifi-¬
cis temetipsum nesciens teneris: Extolli itaq
tantomagis ñ debes in co qd̃ agis. qͣnto intra
sinum eternitatis clausus. nec quo huc ordi-¬
ne ueneris. nec qͣndo uel quomͣhinc educa
possunt. Sciebas tunc qd̾̃ nasciturus esses.
& numcrũ dicrũ tuoꝵ noueras : Subaudis.
ut ego. qui me nasciturũ noui. quia & an¬

Expanded text:
redit; ac ne conqueratur cur finem suum redit; ac ne conqueratur cur finem suum nesciat, commemoratur etiam quia nec quo huc initio accessit intelligat. Nam sequitSciebas tunc quod nasciturus esses, aut numerum dierum tuorum noveras? - Ac si illi aperte diceret: Quid mirum, si terminum tuum non intelligis, qui nec initium comprehendis? Alignoras quo huc initio veneris, quid mirum si nescias quo fine subtraharis? Si ergo meum fuit te per initium ex occultis ad prompta producere, meum quoque erit etiam te ex promptis ad occulta revocare. Cur de vitae tuae dispensatione aliquid quereris, qui in manu artificis temetipsum nesciens teneris? Extolli itaque tanto magis non debes in eo quod agis, quanto intra sinum aeternitatis clausus, nec quo huc ordine veneris, nec quando vel quomodo hinc educarpossunt: Sciebas tunc quod nasciturus esses, et numerum dierum tuorum noveras? Subaudis ut ego, qui me nasciturum novi, quia et an
Abbreviated transcription (Latin):
uales. Iam enĩ qntũ ipse ꝓfeceris scis: s qͥd
adhuc de te ego in occultis sentiam nescis.
lam iusticiȩ tuȩ acta consideras. s quã di-¬
stricte apud me pensetur ignoras. Ux ctiã
laudabili uitȩ hominum. si remota picta¬
te iudicetur. quia districte discussa inde
ante oculos uidicis. unde se placere suspi-
dicitur. ne. intres in iudicio cum seruo tuo.
quia ñ iustificabitur in conspectu tuo om̃is
sunt iusti atq sapientes. & oꝑa coꝵ in ma¬
nu dĩ. & tam̃ nescit homo utrum amore an
odio dignus sit. s om̃ĩa in futuro seruant᷑
incerta. Hinc rursum ꝑ cundem salomonẽ
re uiam suam: Et nimirum bona mala¬
ue quis faciens conscientia attestante cog¬
noscit. s iccirco dicitur qd̃ uia sua ab hõ¬
minib nesciatur. quia etiam si recta se qͥsq
oꝑa agere intelligat. sub districto tamen
qͣm illum de ista finis sui considerati¬
one ꝑterruit. ad examinandũ ciꝰ exordiũ

Expanded text:
vales. Jam enim quantum ipse profeceris scis, sed quid vales. Jam enim quantum ipse profeceris scis, sed quid adhuc de te ego in occulto sentiam nescis. Jam justitiae tuae acta consideras, sed quam districte apud me pensentur ignoras. Vae etiam laudabili vitae 933 hominum, si remota pietate judicetur, quia distrante oculos judicis unde se placere suspicahetam dicitur: Ne intres in judicium cum servo tuo, quia non justificabitur in conspectu tuo omnis a eorum in manu Dei, et tamen nescit homo utrum amore, an odio dignus sit, sed omnia in futurum servantur incerta . Hinc rursum per eumdem Salomonem rit viam suam ? Et nimirum bona malave quis faciens conscientia attestante cognoscitur. Sed idcirco dicitur quod via sua ab hominibus nesciatur, quia etiam si recta se quisque opera agere intelligat, sub districto tamen c. X. Igitur postquam illum de ista finis sui consideratione perterruit, ad examinandum ejus exordium
Abbreviated transcription (Latin):
dicitur: qui timent dnm: sperent in dño.
Acsi aꝑte diceret: de spe incassum p̃sumit.
qui timere dm̃ in suis oꝑib rennuit. S cur
beatus iob de tam ualida questione. requi-¬
ritur. quȩ omĩno ab hominib ignoratur.
ut uistoꝵ miquoꝵq terminũ comp̃hendat.
nisi ut alioꝵ finem cognoscere ñ ualens ad
suũ recurrat: Quia sicut alioꝵ. sic etiam
suũ nesciat. & nesciens timeat. timens hu¬
milietur. humiliatus iam de oꝑib suis ex¬
tolli ñ debeat. & ñ elatus in gr̃e arce ꝑsi¬
stat. Dicatur gͦ ei: indica mͥ si habes intel¬
ligentiam in qua uia habitet lux. & tene¬
brarum quis locus sit: ut ducas unũ qd̃q
ad terminos suos. Ac si diceretur. sicut de
malis qui conuertantur ad bona. uel qui de
bonis ad mala redeant nescis: ita etiam nec
de te. quid tuis meritis oxigentib agatur
intelligis. Et sicut alienum nullatenꝰ comp̃¬
hendis: ita ctiam tuũ terminũ p̃noscere ñ

Expanded text:
dicitur: Qui timent Dominum, sperent in Domino . dicitur: Qui timent Dominum, sperent in Domino . Ac si aperte diceret: De spe incassum praesumit, qui timere Deum in suis operibus renuit. Sed cur beatus Job de tam valida quaestione requiritur, quae omnino ab hominibus ignoratur, ut justorum iniquorumque terminum comprehendat, nisi ut aliorum finem cognoscere non valens, ad suum recurrat, quia sicut aliorum, sic etiam suum nesciat, et nesciens timeat, timens humilietur, humiliatus jam de operibus suis extolli non debeat, et non elatus in gratiae arce persistat? Dicatur ergo ei: Indica mihi, si habes intelligentiam, in qua via habitet lux, et tenebrarum quis locus sit; ut ducas unumquodque ad terminos suos. Ac si diceretur: Sicut qui de malis convertantur ad bona, vel qui de bonis ad mala redeant, nescis, ita etiam nec de te quid tuis meritis exigentibus agatur intelligis. Et sicut alienum nullatenus comprehendis, ita etiam tuum terminum praenoscere non
Abbreviated transcription (Latin):
& intelligat semitas domꝰ cius: Uideo pau¬
lum ex illa ꝑsecutionis seuitia ad grãm apo-¬
stolatus uocatũ. & tam̃ sic inter iudicia
occulta formidat. ut reꝓbari se. etiam post¬
qm uocatus est timeat. Ait enĩ: castigo cor¬
ptis meum & seruituti subitio. ne. forte aliis
p̃dicans ipse reꝓbus efficiar. Et rursum.
ego me ñ arbitror comp̃hendisse. Unum
autẽ quȩ retro oblitus. in ca que sunt in¬
priora etendens me. ad destinatũ sequor
ad palmã suꝑnȩ uocationis dei in xp̃o uãu.
Sequor autem. si comp̃hendam in quo &
cõprehensus sum. Et certe iam de illo uo¬
ce dñica dictum fuerat. uas dectionis mͥ
est: & tam̃ adhuc castigans corpꝰ suum me¬
tuit ne reꝓbetur. Vȩ miscris nobis. qui
de electione nr̃a nullam adhuc dĩ uocem
cognouimus: & iam in otio quasi de secu¬
ritate torpemꝰ. Debet ꝓfecto debet in spe
tione: ut & illa certantes foueat: & iste.
torpentes pungat. Unde recte ꝑ ꝓpħam

Expanded text:
et intelligat semitas domus ejus? Video Pauet intelligat semitas domus ejus? Video Paulum ex illa persecutionis saevitia ad gratiam apostolatus vocatum , et tamen sic inter judicia occulta formidat, ut reprobari se etiam postquam vocatus est timeat. Ait enim: « Castigo corpus meum et servituti subjicio: ne forte aliis praedicans ipse reprobus efficiar . » Et rursum: « Ego me non arbitror comprehendisse; unum autem quae retro oblitus, in ea quae sunt priora extendens me, ad destinatum sequor, ad palmam supernae vocationis Dei in Christo Jesu. Sequor autem si comprehendam, in quo et comprehensus sum . » Et certe jam de illo voce Dominica dictum fuerat: « Vas electionis mihi est , » et tamen adhuc castigans corpus suum metuit ne reprobetur. Vae miseris nobis, qui de electione nostra nullam adhuc Dei vocem cognovimus, et jam in otio quasi de securitate torpemus. Debet profecto, debet in spe tione, ut et illa certantes foveat, et iste torpentes pungat. Unde recte per prophetam
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad exitum cepta semel crimina sinc cessa¬
tione. cumulasse. Quis uͦ inter ista occultoꝵ
iudicioꝵ nubila mentis suȩ radium mittat.
ut aliqua consideratione discernat. uel qͥs
ꝑdurit in malo. uel quis ꝑseueret in hono.
uel quis ab infimis conuertatur ad sũma
uel quis a sũmis reuerberetur ad infima:
Latent hec sensus hominũ. nec quicqͣm de
cuiꝰ libet fine cognoscitur. quia diuinoꝵ iu¬
dicioꝵ abyssus humanȩ mentis oculus nul¬
latenus penctratur. Uideamusnamq qd̃ illa
deo aduersa gentilitas iusticiȩ luce ꝑfusa
est. & iudea dudũ dilecta ꝑfidiȩ est nocte
cecata. Scimus etiam qd̃ latro de patibulo
transiuit ad regnum: uidas de apł̃atus
gła est lapsus in tartarum. Rursumq qͥa
um. & aplõs scimus ꝑcepisse ꝓpositum qd̃
desiderauerunt regnũ. Quis gͦ discutiat in
qua uia habitet lux. & tenebrarũ quis locꝰ
sit. ut ducat unũ qd̃q ad terminos suos.

Expanded text:
usque ad exitum coepta semel crimina sine cessausque ad exitum coepta semel crimina sine cessatione cumulasse. Quis autem inter ista occultorum judiciorum nubila mentis suae radium mittat, ut aliqua consideratione discernat; vel quis perduret in malo, vel quis perseveret in bono, vel quis ab infimis convertatur ad summa, vel quis a summis revertatur ad infima? Latent haec sensus hominum, nec quidquam de cujuslibet fine cognoscitur, quia divinorum judiciorum abyssus humanae mentis oculo nullatenus penetratur. Videmus namque quod illa Deo adversa gentilitas justitiae est luce perfusa, et Judaea dudum dilecta perfidiae est nocte caecata. Scimus etiam qtransivit ad regnum, Judas de apostolatus gloria est lapsus in tartarum. Rursumque quium, et apostolos scimus percepisse propositum quod desideraverant Regnum. Quis ergo discutiat in qua via habitet lux et tenebrarum quis locus sit, ut ducat unumquodque ad terminos suos,
Abbreviated transcription (Latin):
in uquitate. uitã finiat. uel is qui iustus
cernitur. extremitatem uitȩ suȩ cum iusti¬
ciȩ ꝑfectione concludat. Et intelligas se¬
mitas domꝰ cius. id est consideres atq discer¬
nas. uel cui bona actio ꝑscucrans eternã man-¬
sionem p̃stet in regnũ: uel quẽ usq ad ter¬
minũ suum actio praua constringens. in
ȩttrnum damnet. suppliciũ. Domꝰ quippe
ꝓ mansione ponitur. semita ꝓ actione.
Semita gͥ ad domũ ducit: quia actio ad man¬
sionẽ ꝑtrahit. S quis hominũ ista discussꝰ
dicat: Quis ista saltem imꝑterritus audiat:
Multos cnĩ uidemꝰ cotidie. quia iusticie. luce
resplendent : & tam̃ ad finem suum nequiiȩ
obscuritate. tenebrantur. Et multos cerni¬
mus peccatoꝵ tenebris obuolutos. & tamen
iuxta uitȩ suȩ terminum repente reddi lu¬
ce iusticiȩ liberos. M ultos etiam nouimus
semel inuentam uiam iusticie illibate usq
ad obitum tenuisse. & plerosq conspeximus

Expanded text:
in iniquitate vitam finiat; vel is qui justus in iniquitate vitam finiat; vel is qui justus cernitur extremitatem vitae suae cum justitiae perfectione concludat: Et intelligas semitas domus ejus, id est, consideres atque discernas, vel cui bona actio perseverans aeternam mansionem praestet in regno, vel quem usque ad terminum suum actio prava constringens in aeternum damnet supplicium. Domus quippe pro mansione ponitur, semita pro actione. Semita igitur ad domum ducit, quia actio ad mansionem pertrahit. Sed quis hominum ista discussus dicat? quis ista saltem imperterritus audiat? Multos enim videmus quotidie, qui justitiae luce resplendent, et tamen ad finem suum nequitiae obscuritate tenebrantur; et multos cernimus peccatorum tenebris obvolutos, et tamen juxta vitae suae terminum repente reddi luci justitiae liberos. Musemel inventam viam justitiae illibatae usque ad obitum tenuisse, et plerosque conspeximus
Abbreviated transcription (Latin):
questione discutitur. ut de uia lucis & tene¬
brũ loco requiratur. & unũquodq ad suos
terminos ducat. ac semitas domus ciꝰ intelli-¬
gat. Quid cnim lucis nomine: nisi iusticia
accipitur: Et quid ꝑ tenebras: nisi iniqui¬
tas designatur: Unde quib dam conuersis
a peccatoꝵ nequicia dicitur: cratis aliqndo
tenebie. nunc autẽ lux in dño. Et de qͥb¬
dam in peccato manentib memoratur. qui-
dormiunt. nocte dormiunt. Beato itaq
iob dicitur. indica mͥ si nosti om̃ia. in qua
uia habitet lux. & tenebrarũ quis locus sit.
Ac si dicatur ei: si plenam te habere scientiã
suspicaris. dic uel in cuiꝰ corde ea quȩ nunc
deest innocentia ueniat. uel in cuiꝰ corde
ca quȩ nunc est malicia ꝑseueret. In qua
uia habitet lux. id est cuiꝰ mentẽ ueniens
iusticia impleat. Et tenebrarum quis locꝰ
sit. id est in quo iniquitas ceca ꝑduret. Ut
ducas unũqd̃q ad terminos suos. id est ut
duudices si uel is qui nunc iniquus cernit᷑

Expanded text:
quaestione discutitur, ut et de via lucis, et tenebrarum loco requiratur; ut unumquodque ad suos terminos ducat, ac semitas domus ejus intelligat. Quid enim lucis nomine, nisi justitia accipitur? et quid per tenebras, nisi iniquitas designatur? Unde quibusdam conversis a peccatorum nequitia dicitur: Eratis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino . Et de quibusdam in peccato manentibus memoratur: Qui dormiunt, nocte dormiunt . Beato itaque Job dicitur: Indica mihi si nosti omnia, in qua via habitet lux, et tenebrarum quis locus sit? Ac si dicatur ei: Si plenam te habere scientiam suspicaris, dic vel in cujus cor ea quae nunc deest, innocentia veniat, vel in cujus corde ea quae nunc est malitia perseveret. In qua via habitet lux, id est cujus mentem veniens justitia impleat: Et tenebrarum quis locus sit, id est, in quo iniquitas caeca perduret: Ut ducas unumquodque ad terminos suos, id est, ut dijudices si vel is qui nunc iniquus cernitur,
Abbreviated transcription (Latin):
quid considerasti latitudinem terre:
Ac si dicat. ut ego. qui flagellis cinctam
occultam iustoꝵ leticiam solus plane con¬
sidero. quia solus miscditer formo: Uel cer¬
te ictirco beatus iob utrum terrȩ. latitudi¬
nem considerauerit inquiritur. ut gemplo
alicnȩ latitudinis humilietur. Acsi ci aꝑte
diceretur: eos quos innumera mala p̃sentis
uitȩ nequeunt angustare considera. & de sta¬
tu cordis tui inter uerbera gloriari cessa.

Expanded text:
quid considerasti latitudinem terrae? quid considerasti latitudinem terrae? Ac si dicat: ut ego, qui flagellis cinctam, occultam justorum laetitiam solus plene considero, quia solus misericorder formo. Vel certe idcirco beatus Job utrum terrae latitudinem consideraverit inquiritur, ut exemplo alienae latitudinis humilietur. Ac si ei aperte diceretur: Eos quos innumera mala praesentis vitae nequeunt angustare considera, et de statu cordis tui inter verbera gloriari cessa.
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ inter angustias paulus inuenerat qͥ
dicebat: scire autẽ uos uolo fr̃s: quia quę
circa mc sunt magis ad ꝓfectum uenerunt.
eugłii. ita ut uincula mea manifesta fic¬
rent in om̃i p̃torio. hanc latitudinem da-¬
uid inter angustias optinebat dicens: in
tribulatione dilatasti me. Tunc itaq hȩc
terra id est sc̃oꝵ conscientia dilatatur. cum
mundi huiꝰ aduersitatib exteriꝰ p̃mitur
Nam cum a p̃sentis uitȩ securitate repelli¬
tur. intus ad se impingitur. ut ad sꝑanda
suꝑna tendatur. Cum̃q cuagari exttriꝰ
ñ ꝑmittitur. quasi in sinũ suum reuocata.
dilatatur. Nos autẽ quȩ bom uiri aduersa
tolerent cernimꝰ. s intus qͣntũ gaudeant ñ
uidemꝰ. Mentis eoꝵ latitudinem modo in
uerbis. mͦ in oꝑib considerando cognoscimꝰ.
s tam̃ qnͣta in cis amplitudo sit ciꝰdem la-¬
titudinis ignoramꝰ. Audiat gͦ humana
sapientia. & se insipientem discat. Num¬

Expanded text:
dinem inter angustias Paulus invenerat, qui dinem inter angustias Paulus invenerat, qui dicebat: Scire autem vos volo, fratres, quia quae circa me sunt magis ad profectum venerunt Evangelii, ita ut vincula mea manifesta fierent in omni praetorio . Hanc latitudinem David inter angustias obtinebat, dicens: In tribulatione dilatasti me . Tunc itaque haec terra, id est sanctorum conscientia, dilatatur, cum mundi hujus adversitatibus; exterius premitur. Nam cum a praesentis vitae securitate repellitur, intus ad se impingitur, ut ad speranda superna tendatur. Cumque evagari exterius non permittitur, quasi in sinum suum revocata dilatatur. Nos autem quae boni viri adversa tolerent cernimus, sed intus quantum gaudeant non videmus. Mentis eorum latitudinem modo in verbis, modo in operibus considerando cognoscimus, sed tamen quanta in eis amplitudo sit ejusdem latitudinis ignoramus. Audiat ergo 931 humana sapientia, et se insipientem discat: Nun
Abbreviated transcription (Latin):
ab altero uideri ñ possunt. Quȩ tam̃ dñs
cernit. qͣndo ea occulto respectu gr̃e destru¬
it. Scriptum quippe est: rex qui sedet in
solio iudicii. dissipat om̃e malum intuitu
suo. Et quia om̃e uitium angustat. om̃is
uͦ uirtus animũ dilatat. post destructa
uicia. recte subungitur: numquid consi¬
derasti latitudinem terrȩ Nisi enim uirtꝰ
animũ dilataret. nequaqͣm paulus corm¬
thiis diceret: dilatamin & uos. & nolite
iugum ducere cum infidelib. Sollerter uͦ
intuendum est qd̾ dicitur considerasti. Lati¬
tudo namq bonoꝵ interior est. & nequaqͣm
comp̃henditur. nisi caute. consideretur.
Nam plerumq cos exteriꝰ inopia humiliat
pene cruciatus angustat. s tam̃ inter hec
semꝑ interior fortitudo usq ad sꝑanda
celestia dilatat. Angustati apłi exterius fue¬
rant qui flagella sustinebant. s in magna
stabant intus latitudine liberi: qui apud se
hec cadem flagella in gaudium uerterant.

Expanded text:
ab altero videri non possunt. Quae tamen Dominus ab altero videri non possunt. Quae tamen Dominus cernit, quando ea occulto respectu gratiae destruit. Scriptum quippe est: Rex qui sedet in solio judicii, dissipat omne malum intuitu suo . Et quia omne vitium angustat, omnis vero virtus animum dilatat, post destructa vitia recte subjungitur: Nunquid considerasti latitudinem terrae? Nisi enim virtus animum dilataret, nequaqnthiis diceret: « Dilatamini et vos, et nolite jugum ducere cum infidelibus . » Intuendum est quod dicitur, considerasti. Latitudo namque bonorum interior est, et nequaquam comprehenditur, nisi caute considNam plerumque eos exterius inopia humiliat, poenae cruciatus angustat; sed tamen inter haec semper interior fortitudo se usque ad speranda coelestia dilatat. Angustati apostoli exterius fuerant, quando flagella sustinebant; sed in magna stabant intus latitudine liberi, qui apud se haec eadem flagella in gaudium verterant.
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ beato iob: numqͥd ingressus es ꝓfundum
maris. & in nouissimis abyssi deambulasti:
ISubaudis. ut ego. qui mira miscd̃ia in pecca-¬
utoꝵ cordib. mͦ iram. mͦ luxuriam. mͦ auari-¬
ciam. modo surgentẽ suꝑbiam calco. Acsi
ei aꝑte diceretur: si latentia cordis uicia me
solum repͥmere. conspicis. tu extolli de ꝓpria
uisitamur. etiã de occultis & illicitis motib
mentis ad confessionẽ ducimur. rede subiun¬
Portȩ enĩ mortis sunt: cogitationes prauȩ.
Quas deo pandimus. qñdo cas in penitenti-¬
am flendo confitemur. Quas cuã ñ confes¬
sas intuetur. s confessas ingreditur.
Tunc qͥppe uiam sibi in ports mortis ape¬
rit: qͣndo solutis prauis cogitationib ad
nos post confessionem uenit. Quȩ portȩ.
mortis ictirco uocate. sunt. quia ꝓfecto uia
ad interitum ꝑ iniquas semꝑ cogitatioẽs aꝑi¬
tur. Quod ad huc replicatur. cum sub di¬
quȩ & haberi intrinsecus possunt. & tam̃

Expanded text:
ergo beato Job: Nunquid ingressus es profundum ergo beato Job: Nunquid ingressus es profundum maris, et in novissimis abyssi deambulasti? Subaudis ut ego, qui mira misericordia in peccatorum cordibus modo iram, modo luxuriam, modo avaritiam, modo surgentem superbiam calco. 930 Ac si ei aperte diceretur: Si latentia cordis vitia me solum reprimere conspicis, tu extolli de propria  cum divinitus visitamur etiam de occultis et illicitis motibus mentis ad confessionem ducimur, recte subjunPortae enim mortis sunt cogitationes pravae, quas Deo pandimus, quando eas in poenitentia flendo confitemur. Quas etiam non confessas intuetur, sed confessas ingreditur. Tunc quippe viam sibi in portis mortis aperit, quando, solutis pravis cogitationibus, ad nos post confessionem venit. Quae portae mortis idcirco vocatae sunt, quia profecto via ad interitum per iniquas semper cogitationes aperitur. Quod adhuc replicatur, cum subdiquae et haberi intrinsecus possunt, et tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tangendo mirabiliter reformare. Cũ enim
post immensa scelera unusquisq cõpungi-¬
tur. quid aliud quã in nouissimis abyssi d̃s
deambulans uidetur: Quasi in abysso nãq
d̃s deambulat. cum obscurum cor penetrais
fluctus inuisibiles uitioꝵ calcat. Plerũq
enim p̃terita alia plangimus. & aliis p̃sentib
urgemur. ut mͦ suꝑbia. mͦ ira. mͦ luxuria.
modo auaricia tẽptante fatigemur: s cum
cuncta hec in corde nr̃o dñs occulte. uisita-¬
tionis suȩ timore. repͥmit. quid aliud quã
in abẏsso gressus ponit: Quos gressus m̃te
conspicimus: qͣndo contra insurgentia uicia
quomͦ timoris eiꝰ obuient dona pensamus.
Hos namq gressus ꝓpheta conspexerat. cum
dicebat: uisi sunt gressus tui ds̃ ingressꝰ dci
inci. regis qui est in scõ ipsiꝰ. Qui enum mor¬
dinatos motus animi diuinoꝵ iudicioꝵ me-¬
moria in se reprimi conspicit: quasi deam¬
bulantis in se dñi gressus uidet. Dicatur

Expanded text:
tangendo mirabiliter reformare. Cum enim tangendo mirabiliter reformare. Cum enim post immensa scelera, unusquisque compungitur, quid aliud quam in novissimis abyssi Deus deambulans videtur? Quasi in abysso namque Deus deambulat, cum obscurum cor penetrans, fluctus invisibiles vitiorum calcat. Plerumque enim praeterita alia plangimus, et aliis praesentibus urgemur, ut modo superbia, modo ira, modo luxuria, modo avaritia tentante fatigemur. Sed cum cuncta haec in corde nostro Dominus occultae visitationis suae timore reprimit, quid aliud quam in abysso gressus ponit? Quos gressus mente conspicimus, quando contra insurgentia vitia quomodo timoris ejus obvient dona pensamus. Hos namque gressus Propheta conspexerat, cum dicebat: Visi sunt ingressus tui, Deus, ingressus Dei mei, regis mei, qui est in sancto ipsius . Qui enim inordinatos motus animi divinorum judiciorum memoria in se reprimi conspicit, quasi deambulantis in se gressus Domini videt. Dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
onib ꝑturbatur. qͣndo prioris uitȩ nequi¬
tias ad memoriam reducit. & fluduantem
in confusione sua amimũ concutit. Profun¬
dum maris d̾s penetrat: qͣndo etiam despe¬
rata corda ꝑmutat. Si enim mare intrat
qnͣdo cor seculare humiliat. ꝓfundũ ma¬
ris ingreditur. qͣndo uisitare mentes etiã¬
p̃ssas scelerib ñ dedignatur. Unde & recte.
ꝑcunctando subiungitur : & in nouissimis
abyssi deambulasti. Quid enĩ est abyssus
nisi mens humana. quȩ dũ semetipsam cõ-¬
p̃hendere. ñ ualet. sese in om̃e qd̾ est uelut
obscura abyssꝰ latet: Vnde benc ꝑ ꝓpħam
dicitur: dedit abyssus uocem suam. ab al-¬
titudine phantasiȩ suȩ : quia dum semet¬
ipsam mens humana ñ penetrat: ex cõpa¬
ratione. sui diuinȩ naturȩ potentiam quã
cõprehendere ñ sufficit humilius laudat.
ctiã nequissimoꝵ hominũ corda conuertere.
& desꝑatas mentes uisitationis suȩ uestigiis

Expanded text:
onibus perturbatur; quando prioris vitae nequionibus perturbatur; quando prioris vitae nequitias ad memoriam reducit, fluctuantem in confessione sua animum concutit. Profundum maris Deus penetrat, quoniam desperata corda permutat. Hoc autem mare intrat, quando cor saeculare humiliat; profundum maris ingreditur, quando visitare mentes etiaessas sceleribus non dedignatur. Unde et recte percunctando subjungitur: Et in novissimis abyssi deambulasti? Quae enim est abyssus, nisi mens humana, quae dum semetipsam comprehendere non valet, sese in omne quod est, velut obscura abyssus, latet? Unde bene per prophetam dicitur: Dedit abyssus vocem suam, ab altitudine phantasiae suae , quia dum semetipsam mens humana non penetrat, ex comparatione sui, divinae naturae potentiam quam comprehendere non sufficit humilius laudat. etiam nequissimorum corda hominum convertere, et desperatas mentes visitationis suae vestigiis
Abbreviated transcription (Latin):
uiam uitȩ illo moriente. secuti sunt. Suꝑ¬
bos namq dũ adhuc passibilis uiueret ꝑtu¬
lit: a passibili uͦ uitam mortuus strauit.
Qd̃ bene samson in semctipso dudum figu¬
raliter expressit: qui paucos quidem dum
uiueret interemit. destructo autẽ templo
hostes inumeros cũ moreretur occidit:
quia nimirũ dñs ab elatione. suꝑbiȩ pau¬
cos cum uiueret. plures uͦ cum templũ sui
corporis soluerctur extinxit. atq electos ex
gentib quos uiuendo sustinuit. simul om̃s
moriendo ꝓstrauit. Recta itaq postqͣm in¬
ferna penetrasse se edocuit. considerandam
gellato homim diceret. ꝑpende quid ꝑtuli.
& pensa qd̾ emi. Ne queras ipse de uerbere.
dum nescis quȩ te p̃mia mancant in retribu-¬
tione. Inter hȩc ttaq uerba creatoris opcre
p̃tium puto. si a bono cõmuni ac̃ publico
parumꝑ oculos flectamus. & quid in singu¬
lis nobis latenter agat intueamur. Dicit
Mare: quippe est mens humana. Cuiꝰ ꝓfun-

Expanded text:
viam vitae illo moriente secuti sunt. Superbos namque dudum adhuc passibilis, cum viveret, pertulit; a passibili vero vita mortuus, stravit. Quod bene Samson in semetipso dudum figuraliter expressit, qui paucos quidem, dum adhuc viveret, interemit; destructo autem templo, hostes innumerabiles, cum moreretur, occidit. Quia nimirum Dominus ab elatione superbiae paucos cum viveret, plures vero cum templum sui corporis solveretur, extinxit, atque elatos ex gentibus, quos vivendo sustinuit, simul omnes moriendo prostravit. Recte itaque postquam inferna penetrasse se docuit, considerandam gellato homini diceret: Perpende quid pertuli, et pensa quod emi; nec queraris ipse de verbere, dum nescis quae te praemia maneant in retributione. Inter haec itaque verba creatoris operae pretium puto, si a bono communi ac publico parumper oculos flectimus, et quid in singulis nobis latenter agat intuemur. Dicit Mare quippe est mens humana, cujus profu
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. restiuetur ut lutũ signaculum.
& stabit sicut uestimentũ. & auferetur ab
impiis lux sua. qd̾ utiq in illa est anticri¬
sti ꝑsccutione faciendum: mox de ciusdem
anticristi ꝑditione. nos consolans ait: & bra
chium excelsum confringetur. Quid namq¬
aliud excelsum brachium accipitur. nisi su¬
ꝑba anticristi celsitudo. quȩ suꝑ repbas
mentes hominũ fastu gloriȩ scłaris erigitur.¬
ita ut homo peccator. & tam̃ estimari homo
despiciens. dm̃ se suꝑ homines mentiatur:
Unde paulus apls dicit: ita ut in templo
dĩ sedeat. ostendens se tamqͣm sit ds. Cuiꝰ
ut tumorem plemꝰ ostenderet p̃misit: qui
aduersatur & extollitur suꝑ om̃e. qd̾ dicitur
ds aut qd̃ colitur. Ds̃ enim dici aliqnͣdo &
homo potest: uirta qd̃ ad moysen dicitur:
ccce constitui te dm pharaonis. Ds̃ uͦ coli
purus homo ñ potest. Quia uͦ se anticristꝰ
& suꝑ soõs quosq homines. & suꝑ ipsiꝰ poten¬
tiam diuinitatis extollit. ꝑ exactum sibi no¬

Expanded text:
estituetur ut lutum signaculum, et stabit sicut vestimentum, et auferetur ab impiis lux sua, quod utique in illa est Antichristi persecutione faciendum, mox, de ejusdem Antichristi perditione nos consolans, ait CAchium excelsum confringetur. Quid aliud per excelsum brachium intelligitur, nisi superbia Antichristi et celsitudo quae super reprobas mentes hominum fastu gloriae sita ut homo peccator, et tamen aestimari homo despiciens, Deum se super homines mentiatur. Unde Paulus apostolus dicit: Ita ut in templo Dei sedeat ostendens se, tanquam sit Deus . Cujus ut tumorem plenius ostenderet, praemisit: Qui adversatur et extollitur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur. Dhomo potest, quod juxta Moysen dicitur: « Ecce constitui te Deum Pharaonis . » Deus vero coli, purus homo non potest. Quia vero se Antichristus et super sanctos quosque homines, et super ipsius potentiam divinitatis extollit, per exactum sibi no
Abbreviated transcription (Latin):
cut uestim̃tũ. Hominẽ quippe dñs quia
ad suam similitudinẽ condidit. qͣsi qd̾ dã
sue potentiȩ signaculũ fecit. Qd̾ tam̃ ut
lutum restituctur. quia licet ęterna suppli¬
cia ꝑ conuersionẽ fugiat. in ultione. tam̃
ꝑpetrait suꝑbiȩ carnis morte damnatur.
Ex luto quippe homo conditus. & mentis
accepta ratione similitudine diuinȩ una¬
ginis decoratus. elatione cordis intumesceis.
qd̃ ile infimis formatus esset oblitus est.
Unde mira conditoris iusticia actum est a¬
ut quia ꝑ sensum intumuit quẽ rationabi¬
lem acccpit. rursus terra ꝑ mortem fieret.
quã esse se considerare. humiliter noluit.
Et quia peccando dei similitudinẽ ꝑdidit.
moriendo uͦ ad limi sui materiam rediit.
recte dicitur. restituetur ut lutũ signacu¬
lum. Et quia de corꝑore cum sp̃s uocatur
quodam quasi inuolucro suȩ carnis exuit᷑.
apte de codem luto subiungitur. & stabit
sicut uestimentum. Luto namq nr̃o sicut
uestimentũ stare est: usq ad resurrectionis

Expanded text:
ppe Dominus, quem ad suam similitudinem condidit, quasi quoddam suae potentiae signaculum fecit. Quod tamen ut lutum restituetur, quia licet aeterna supplicia per conversionem fugiat, in ultione tamen perpetratae superbiae carnis morte damnatur. Ex luto quippe homo conditus, et mentis accepta ratione, similitudine divinae imaginis decoratus, elatione cordis intumescens, quod de infimis formatus esset oblitus est. Unde mira conditoris justitia actum est ut quia per sensum intumuit, quem rationabilem accepit, rursus terra per mortem fieret, quam esse se considerare humiliter noluit; et quia peccando Dei similitudinem perdidit, moriendo vero ad limi sui materiam redit, recte dicitur: Restituetur ut lutum signaculum. Et quia de corpore dum spiritus vocatur, quodam quasi involucro suae carnis exuitur, 927 apte de eodem luto subjungitur: Et stabit sicut vestimentum. Lutum namque nostrum sicut vestimentum stare est usque ad resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
se nesciunt. & tam̃ praua sibi actione co-¬
pulantur. Neq enim ꝑgamus balaam li¬
bros aut uerba cognouerat. & tam̃ cius ne¬
quiciam sequens uoce suꝑnȩ increpatio¬
insalidicbati. habes illic tenentes doctrinã

Expanded text:
se nesciunt, et tamen prava sibi actione cose nesciunt, et tamen prava sibi actione copulantur. Neque enim Pergamus Balaam libros aut verba cognoverat, et tamen ejus nequitiam sequens, voce supernae increpationis audiebat: Habes