comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sine loge peccaiuerunt. quã ciuitati iudacȩ. quȩ in
eũ non credidit tanta uirtute mirabilia facientem :
ceteris autẽ gentib: non dedit sine lege dix̃ eẽ cete¬
ras gentes. Quid intellecturi sumꝰ in isto psalmo dictũ
esse preuaricantes aestimaui om̃s peccatores terrae :
nisi intelligamꝰ aliã legẽ non por moysen datã. scđm
quã sunt preuaricantes ceterarũ gentiũ peccatores:
Subi enĩ lex non est: nec preuaricatio. Quȩ est ista
lex nisi forte illa. de qua idem dicit a postolus: Gen¬
tes autẽ quę legẽ non habent. naturaliter quȩ legis
sunt faciunt. Hi legẽ non habentes: ipsi sibi sunt
lex. Scđm hoc gͦ quod dicit legẽ non babentes:
sine lege peccauerunt: sine lege poribunt: Sodm
id uero quod ait ipsi sibi sunt lex : non in merito
preuaricatores aestimant᷑ om̃s peccatores terrae.
Nullus enĩ est qui faciat alteri iniuriã : nisi qui

Expanded text:
sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in sine lege perierunt, quam civitati Judaeae quae in eum non credidit tanta virtute mirabilia facientem ? caeteris autem gentibus non dedit, sine lege dixit esse caeteras gentes; quid intellecturi sumus in isto psalmo dictum esse, «Praevaricantes aestimavi omnes peccatores terrae,» nisi iantes caeterarum gentium peccatores? «Ubi enim lex non est, nec praevaricatio.» Quae ista lex est, nisi forte illa de qua idem dicit apostolus, «Gentes quae legem non habent, naturaliter quae legis sunt faciunt; hi legem non habentes, ipsi sibi sunt lex» ? Secundum hoc ergo quod dicit, «Legem non habentes;» sine lege peccaverunt, et sine lege peribunt: secundum id vero quod ait, «Ipsi sibi sunt lex;» non immerito praevaricatores aestimantur omnes peccatores terrae. Nullus enim est qui faciat alteri injuriam, nisi qui
Abbreviated transcription (Latin):
preciosos. sed ligna fȩnũ stipulã aedificat: non tam̃
respuit. ne recipiat: nec receptũ deserit funda men
tũ: immno om̃ib carnalibus suis quib capit᷑ atq sub¬
cũbit delectationib ante ponit: Cũ adhuc artieu¬
lũ uentũ fueritaaut ille deserant᷑.aut xp̃c ubi si
non ante ponit᷑ xp̃c: non illi est fundamentũ om̃ib
quippe structurȩ posteriorib partib ante ponitur
fundamentũ. Nec cogitasse existimo eos qui senser̃.
non perire ͦ. de quib dictũ est per legẽ iudicibunt᷑
nisi quia fundamentũ habent xp̃m. Parũ ergo ad¬
tenderunt quod de monstrauimꝰ: atq ipsa scriptura
clamat. de uideis hoc apostolũ dicete : qui sine funda¬
mento sunt xp̃o: Quis autẽ xp̃ianus dixerit non
perire iudeũ. si non credat in xp̃m. sed tantũ modo
iudicari cum xp̃c ipse ad eandẽ gentẽ. ꝓpt̾ oues
quȩ inde perier. semissũ esse testetur. & tolera¬
bilius dicat futurũ sodomitis in die iudicii. qui utiq

Expanded text:
iosos, » sed « ligna, fenum, stipulam » aedificat , » non tamen respuit ne recipiat, nec receptum tum; idque omnibus carnalibus suis, quibus capitur atque succumbit, delectationibus anteponit, cum ad hunc articulum ventum fuerit, ut aut illae deserantur, aut Christus; ubi si non anteponitur Christus, non illi est fundamentum. Omnibus quippe structurae posterioribus partibus anteponitur fundamentum. Nec cogitasse existimo eos qui senserunt non perire de quibus dictum est, «Per legem judicabuntur,» nisi quia fundamentum habent Christum. Parum ergo attenderunt quod demonstravimus; atque ipsa Scriptura clamat, de Judaeis hoc Apostolum dicere, qui sine fundamento sunt Christo. Quis autem Christianus dixerit non perire Judaeum, si non credat in Christum, sed tantummodo judicari: cum Christus ipse ad eamdem gentem, propter oves qua inde perierant, se missum esse testetur. ; et tolerabilius dicat futurum Sodomitis in die judicii, qui utique
Abbreviated transcription (Latin):
sententia: & si adiuuauerit dñs operosius disputati¬
one alia peneͥtranda est. Nam & quod additũ est
propterea dilexi testimonia tua sc̃ꝑ. multo amplius
eã ꝓfundã facit. Diat enĩ apłs. lex irã operat᷑: huiusq
dicti rationẽ reddens. Ubi enĩ . ñ.ẽ. lex inquit ñ. preui¬
ricatio: ita ostendens non om̃s. ẽẽ. preuaricatores non
enĩ om̃s non habent legẽ: non autẽ om̃s habere legẽ.
alio loco euidentius ait qͣui sine lege peccauer. sine lege
peribunt. Quid sibi gͦ uult. preuaricatores deputau
om̃s peccatores terrȩ : sed hio questionẽ proposuisse suf¬
fłcerit : alio si ds̃ donauerit sermone tractandã: ne
huius prolixitas. eam cogat angustius explicari: quam
ut bene possit quod explicatur intelligi¬

Expanded text:
isputatione alia penetranda est. Nam et quod additum est: «Propterea dilexi testimonia tua semper,» multo amplius eam profundam facit. Dicit enim Apostolus: «Lex iram operatur,» hujusque dicti rationem reddens: «Ubi enim non est lex,» inquit, «nec praevaricatio» ; ita ostendens non omnes esse praevaricatores. Non enim omnes habent legem. Non autem omnes habere legem, alio loco evidentius ait: «Qui sine lege peccaverunt, sine lege peribunt» . Quid sibi ergo vult: «Praevaricatores deputavi omnes peccatores terrae?» Sed hic quaestionem proposuisse suffecerit, alio, si Deus donaverit, sermone tractandam, ne hujus prolixitas eam cogat angustius explicari, quam ut bene possit quod explicatur intelligi
Abbreviated transcription (Latin):
ciũ quod iustũ est iusticia uero non solũ dici bona iuis¬
ticia uel mala iusticia. sicut aliquando dicit᷑ bonum
malũ ue iudiciũ sed eoipso iam bona est quia iusticia
est: sic ergo hab& consuetudo loquendi. ut dicat᷑ & bonũ
iudiciũ & malũ iudiciũ: Quẽ ad iodũ bab& ut dicat᷑
& bonus iudex & malus iudex: sic autẽ non dicit᷑ bona
iusticia uł mala iusticia sicut non dicit᷑ bonus iustus:
& malus iustus. quia continuo bonus quisq: si iustus. ius¬
ticia ergo uirtus est animȩͥ magna precipuaq. lauda¬
bilis. De qua nunc ñ . ẽ copiosius disputandi netessitas.
iudiciũ uero quando non nisi in bono ponit iustior
loquendi ratio huius uirtus est operatio qui enĩ ha¬
b& iusticiã recte udicat imino scđm istã locutionẽ.
qui hab& iusticiã iudicat. quia nec iudicat si.ñ. recte

Expanded text:
dici bona justitia, vel mala justitia, sicut aliquando dicitur bonum malumve judicium; sed eo ipso jam bona est, quia justitia est. Sic ergo habet consuetudo loquendi, ut dicatur et bonum judicium, et malum judicium; quemadmodum habet, ut dicatur et bonus judex, et malus judex: sic autem non dicitur bona justitia, vel mala justitia, sicut non dicitur, bonus justus, et malus justus, quia continuo bonus quisque, si justus. Justitia ergo virtus est animi magna praecipueque laudabilis, de qua nunc non est copiosius disputandi necessitas. Judicium vero, quando nonnisi in bono ponit distinctior loquendi ratio, hujus virtutis est operatio. Qui enim habet justitiam, recte judicat: imo secundum istam locutionem, qui habet justitiam, judicat; quia nec
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicerent illos perire qui sine lege pecaa uert᷑.
Hos autẽ qui in lege petcauerunt. iudicari tantũ¬
modo non perire: tãqua ꝑperias transitorias credant᷑
esse purgandi. sicut ille de quo dictũ est. Ipse autẽ
saluus erit. sic tamen quasi per ignẽ. Sed hoc meri¬
to fundam̃ti bene intelligit᷑. de quo aiebat a posto¬

Expanded text:
ut dicerent illos perire qui sine lege peccaverunt. Hos autem qui in lege peccaverunt, judicari tantum, et non perire; tanquam per poenas purgatorias credantur esse purgandi sicut ille de quo dictum est: Ille autem salvus erit, sic tamen quasi per ignem . Aug. Sed hoc merito fundamenti bonum intelligitur, de quo ibi agebat Aposto
Abbreviated transcription (Latin):
Uel quod de greco diligentius uidet᷑ expressũ. adm
hilũ deduxisti om̃s discedentes aiustificationib: tuis:
quia iniusta cogitatio eorũ. Ideo gͦ clamauit adiuua
me & saluus ero & meditabor in iustificationib tuis
semper: Quia in nibilũ redigit ds̃ om̃s discedentes aus¬
tificationib fuis Quare autẽ discedunt: quia iusta est
inquit cogitatio eorũ : Ibi accedit᷑ ibi discedit᷑ om̃a
opera uł mala ił bona: a cogititione ꝓcedunt : in cogita¬
tione quisq in nocens. in cogitatione reus est propt᷑
quod scriptũ est : Cogitatio sc̃a seruabit te & alibi legtꝰ
in cogitationib: impii interrogatio erit: & a postolus
Eogitationib: ait accusantibus. aut & iã excusantibus
Ibi autẽ felix est qui m cogitatione miser est. Ait
quo modo ibi non miser est: qui ad nilnlũ redactus
est: magna quippe sterilitis. iniquitas merito dictũ
est: confundant᷑ iniqui faciontes uanae id est in anier

Expanded text:
vel, quod de graeco diligentius videtur expressum, «Ad nihilum deduxisti omnes discendentes a justificationibus tuis; quia injusta cogitatio eorum.» Ideo ergo clamavit: «Adjuva me et salvus ero, et meditabor in justificationibus tuis semper;» quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur. Omnia opera, vel mala, vel bona, a cogitatione procedunt: in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter,
Abbreviated transcription (Latin):
ME aB EXΡECTATIONE oꝑa. Qui iam dixe¬
rat susceptor m̃s. poscit magis magisq suscipi &
ad illum ꝓpt̾ que̾ tolerat tam multã molestiã ꝑ¬
duci: Uerius ibi sequam in istis humanarũ rerũ
om̃is fides. ẽẽ. uctorũ: sic enĩ de futuro dictũ est:
ut uiuã : tãqua in hoc corpore mortuo ñ. uiuatur.

Expanded text:
me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro dictum est, «et vivam,» tanquam in ho
Abbreviated transcription (Latin):
ant. quod tenert: ne quaquã didicisse putandi sun:
si non faciunt: Ueritatis namq uerbũ est. om̃is qui au¬
diuit a patre & didicit: uenit ad me. Qui ergo. ñ.
facit: id est non uenit non didicit Recolens autẽ
iste dolorẽ penitentiȩ : preuaricationis suȩ: Exitos

Expanded text:
ant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, ant quod audiunt, nequaquam didicisse putandi sunt, si non faciunt. Veritatis namque verbum est, «Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me» . Qui ergo non facit, id est non venit, non didicit. 9. «vers.» 136. Recolens autem iste dolorem poenitentiae praevaricationis suae, «Exitus
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ. quib exagitabant᷑ usque quaq xp̃iani: sed
tiuquid propterea dĩ mandata custodit : Nonne int̾
ipsas calũ pnias. quando feruebant. multo gloriosius
populus sẽs in tribulationib dĩ mandata seruabat.
cum ad perpetrandas impietates ꝑsequentib non
cedebat. Sed nimirũ hoc est redime me acalũpnus
hominũ. ut custodiã mandata tua. łu age infuso spũ
tuo ne me calũ pniȩ hominũ terrorib uincant: Q
atuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enĩ
hoc mecũ egeris id est hoc modo me ab ea̾rũ caluo¬
nus ne criminationes falsas quas obiciunt ꝑtime son
pacientia donata redsmeris inter ipsas calũpnias
custodiam mandatatua. Facie mtuã inguit
manifesta subueniendo & opitulando presentia &
docendo iustificationes tuas. Doce utiq ut facim:¬
quod euidentius alibi legit᷑. doce ine ut facrim uolin¬
tatem tuam: qui enĩ audiunt. lic& memoria cene¬

Expanded text:
hominum, quibus exagitabantur usquequaque Christiani? Sed hominum, quibus exagitabantur usquequaque Christiani? Sed numquid propterea Dei mandata custodit ? Nonne inter ipsas calumnias, quando fervebant, multo gloriosius populus sanctus in tribulationibus Dei mandata servabat, cum ad perpetrandas impietates persequentibus non cedebat? Sed nimirum hoc est, «Redime me a calumniis hominum, et custodiam mandata tua:» Tu age infuso Spiritu tuo, ne me calumniae hominum terroribus vincant, et a tuis mandatis ad sua mala facta traducant. Si enim hoc mecum egeris, id est, hoc modo me ab eorum calumniis, ne criminationes falsas quas objiciunt pertimescam, patientia donata redemecustodiam mandata tua. Faciem, inquit, tuam manifesta, subveniendo et opitulando, praesentiam. Et doce me iustificationes tuas: doce utique ut faciquod evidentius alibi legitur, «Doce me ut faciam voluntatem tuam» . Qui enim audiunt, licet memoria tene
Abbreviated transcription (Latin):
ET Non doonuetor mei conus iiguitas
tas. tanto minus ei dominȩt᷑ iniqutas. Quid gͦ aliud
petit. quã ut donante dõ dilig̃at dm̃: Diligendo enĩ
dm̃ diligit se ipsũ ut diligere salubriter possit & proxi¬
mũ sicut se ipsũ: in quib p̃ceptis totalex pend& &
prophetȩ. Qui diligit. orat nisi ut precepta quae
ds̃ in ponit iubendo. impleri faciat adiuuando. Sed
NIIS ΗOMINO VT CSTODIAM MANDATATUA :
Si uera illi homines crimina obiciunt non calũpͥni¬
antur: si falsa quid est quod se redimere deside¬
rat  talũ pͥniis. id est acriminib: falsis quae illi no¬
cere non possunt: Crimen quippe falsũ quod est
calũ p̃tua. reum non facit hominẽ. nusi apud iudicẽ
hominẽ: ubi autẽ ds̃ est: Nullus falso crimene
ledit᷑. quia non eui obicitur: sed obicienti potius
inputatur. An inc aeccłȩ presignat᷑ oratio & unui¬
uersi populi xp̃iani qui redẽptus est a calũ pnus

Expanded text:
et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» et non» «dominetur mei omnis iniquitas.» tas, tanto minus ei dominatur iniquitas. Quid ergo aliud petit, quam ut donante Deo diligat Deum? Diligendo enim Deum, diligit seipsum, ut diligere salubriter possit et proximum sicut seipsum: in quibus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Quid igitur orat, nisi ut praecepta quae Deus imponit jubendo, impleri faciat adjuvando? 7. s hominum, et custodiam mandata tua?» Si vera illi homines crimina objiciunt, non calumniantur: si falsa, quid est quod se redimi desiderat a calumniis, id est a criminibus falsis, quae illi nocere non possunt? Crimen quippe falsum, quod est calumnia, reum non facit hominem, nisi apud judicem hominem: ubi autem Deus judex est, nullus falso crimine laeditur; quia non cui objicitur, sed objicienti potius imputatur. An hic Ecclesiae praesignatur oratio, et universi populi christiani, qui redemptus est a calumniis
Abbreviated transcription (Latin):
Aperuit os petendo. querendo. pulsando & siciens
hausit sp̃m bonũ unde facera qd ꝑ se ipsũ ñ. pote¬
rat. Mandatũ scm̃ & iustũ & bonũ. si enĩ cũ simꝰ mali
notumꝰ bona data dare filus nr̃is. quanto magis pat᷑ nr̃
de celo dat sp̃m bonũ petentib eũ: Non enĩ qui spu
suo agunt᷑ sed quot quot spn dĩ agunt᷑ in filii sunt dĩ
Non quia ipsi nihilagunt: sed ne nihil boni agunt.
a bono agunt᷑ ut agant. Nam tanto magis efficitur
quisq filius bonꝰ: quanto largius ei dat᷑ apatre sp̃s
ad traxit spm̃: Sed ad huc ad patr̃e pulsat & querit.
bibit. sed quanto suauius sensit. tanto ardentius ad huc
fitit. Audi uerba sicientis. RESPICE INOUIT IN
GENTIUM Nomren toum. Idest scđm iudiciũ quod
in eos fecistiqui diligunt nomon tuũ. qm̃ ut dili¬
gerent te. prius dilexisti eos. Sic enim iohanues
retur. quare nos diligere fecit. adiuncit : Qm̃ ipse
GRESSUS Mtos dirios sct̃os eloguiõ trõ

Expanded text:
aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens aperuit os petendo, quaerendo, pulsando; et sitiens hausit Spiritum bonum, unde faceret, quod per seipsum non poterat, mandatum sanctum et justum et bonum . Si enim nos cum simus mali, novimus bona data dare filiis nostris; quanto magis tum bonum petentibus eum ? Non enim qui spiritu suo agunt, sed quotquot Spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei : non quia ipsi nihil agunt; sed ne nihil boni agant, a bono aguntur ut agant. Nam tanto magis efficitur quisque filius bonus, quanto largius ei datur a Patre Spiritus attraxit spiritum; sed adhuc ad Patrem pulsat, et quaerit: bibit, sed quanto suavius sensit, tanto ardentius adhuc sitit. Audi verba sitientis: «Respice,» inquit, «in gentium nomen tuum:» id est, secundum judicium quod in eos fecisti, qui diligunt nomen tuum; quoniam ut diligerent te, prius dilexisti eos. Sic enim Joannes areretur, quae nos diligere fecit; adjunxit, «Quoniam i«Gressus meos dirige secundam eloquium tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
apłoꝵ paulus id est paruulus. ostendit ideo datã legẽ
quȩ uiuificare non poss&. quia conclusit scriptura
om̃a sub peccato ut promissio exfide ib̃u claretur
credentibus. Ita dñe. ita fac muserigors dñe imper¬
quod non possit impleri: ut cũ homines ꝑ suas uires
id implere nequi uerint : om̃e os obstruat᷑ & nemo
sibi magnus uideat᷑ Sint om̃s paruuli. & reus
fiat om̃is mundus tibi. quia non iustificabitur ex
peccati nunc autẽ sine lege iusticia tua manifes¬
tata est : testimoniũ habens alege & ꝓphetis:
Hec sunt mirabilia testimonia tua. quę scrutata
est anima par uuli huius. i& ideo in uerut quia hu¬
miliatus est & paruulus factus est. Quis enĩ facit s¬
mandata dĩ sicut facienda sunt. id est ex fide quȩ
ta diuina: sed non erat unde facer&: Infirmus
fortia. paruulus magua. Aperui os confitens quod
perse ipse non facer& : & ad traxit unde facera.

Expanded text:
Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem Apostolorum Paulus, id est parvulus, ostendit, ideo datam legem quae vivifiaretur credentibus: ita, Domine, ita fac, misericors Domine,gratiam possit impleri: ut cum homines per suas vires adimplere nequiverunt, omne os obstruatur, et nemo sibi magnus videatur, sint omnes parvuli, et reus fiat omnis mundus tibi, quia non justificabitur ex peccati. Nunc autem sine lege justitia tua manifestata est, testimonium habens a Lege et Prophetis» . Haec sunt mirabilia testimonia tua, quae scrutata est anima parvuli hujus; et ideo invenit, quia humiliatus est, et parvulus factus est. Quis enim facit mandata tua sicut facienda sunt, id est, ex fide quaeta divina? Sed non erat unde faceret infirmus fortia, parvulus magna: aperuit os, confitens quod per se ipse non faceret; et attraxit unde faceret:
Abbreviated transcription (Latin):
ex logo ess& iusticia. Cur ergo data est quae nͣ¬
uiuificare non poss&. & ex qua ess& nulla iusticia.
Nlempe mirandũ est nempe stupendũ hȩc sunt
ergo mirabilia testimonia dĩ. propt̾ hoc huius
anima scrutata est ea: Qm̃ de uuis non ei dici po¬
test fortiora te ne scrutatus fueris. sed quȩ precepit
tibi dñs illa cogita somper. Ipsa sunt enun quae
precepit nobis dñs. & ideo cogitanda sunt semper:
potius itaq uideamus. huius anima quȩ scrutata
nisi humilis & infirmꝰ: Noli gͦ suꝑbire. noli de
tua quȩ nulla est uirtute presumere. & intellige¬
re. quare sit abono dõ lex bona dicta. quȩ tamen.
uiuificare non possit. Ad hoc enĩ data est utte ÷¬
de magno par uulũ facer&: ut te ad faciendã
legẽ uires de tuo non habere monstrar&. Ae sic
opis indiguus & genus ad gr̃ãm confugeres. &
ergo serutando intellexit hic paruulus. qud minimꝰ

Expanded text:
ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae ex lege esset justitia.» Cur ergo data est quae vivificare non posset, et ex qua esset nulla justitia? Nempe mirandum est, nempe stupendum. Haec sunt ergo mirabilia testimonia Dei: propter hoc hujus anima scrutata est ea, quoniam de his non ei dici posset, «Fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cogita semper.» Ipsa sunt enim quae praecepit nobis Dominus; et ideo cogitanda sunt semper. Potius itaque videamus hujus anima quae scrutata nisi humilis et infirmus? Noli ergo superbire, noli de tua, quae nulla est, virtute praesumere; et intelliges quare sit a bono Deo bona lex data, quae tamen vivificare non possit. Ad hoc enim data est, ut te de magno parvulum faceret, ut te ad faciendam legem vires de tuo non habere monstraret; ac sic opis indigus et egenus ad gratiam confugeres, et um» . Hoc ergo scrutando intellexit hic parvulus, quod minimus
Abbreviated transcription (Latin):
altiora te ne quesieris & fortiora te nescrutatus
fueris. sed quȩ precepit tibi dñs. illa cogita semper:
Sed si nobis respondeat & dicat. haec ipsaquȩ pre¬
cepit dñs & quȩ iubetis ut cogitẽ : mirabilia sunt eiꝰ
testimonia. Eum quippe & dñm quia iub& & bo¬
nũ & magnũ. quia talia iub&. eẽ. testant᷑: Nũ quid
audebimꝰ hominẽ ab eorũ scrutatione reuocare.
hac non potius ut sedulo idagat & ante rei operã
quantũ potest in pendat hortabim᷑. an forte dĩ
precepta testimonia quidẽ bonitatis eius ẽ ẽ. fatebi¬
mur. sed mirabilia. eẽ. negabimꝰ: Quid enim
mirũ si bona imperat dñs bonusimino uero id¬
ipsũ est om̃ino mirandũ. & cur ita sit. prescrutan¬
dũ quod cum ds̃ bonus bona preceperit : eis tam̃
dederit bonã legẽ. quos eadem lex uiuificare
non poss& net ulla ess& ex bona lege iusticia.
Si enĩ data ess& lex quę poss& uiuificare. om̃ino

Expanded text:
«Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quae tibi praecepit Dominus, illa cogita semper» ? Sed si nobis respondeat, et dicat, Haec ipsa quae praecepit Dominus, et quae jubetis ut cogitem, mirabilia sunt ejus testimonia; eum quippe et Dominum, quia jubet, et bonum et magnum, quia talia jubet, esse testantur: numquid audebimus hominem ab eorum scrutatione revocare, ac non potius ut sedulo id agat, et tantae rei operam quantam potest impendat, hortabimur? An forte Dei praecepta testimonia quidem bonitatis ejus esse fatebimur, sed mirabilia esse negabimus? Quid enim mirum, si bona imperat bonus Dominus? Imo vero idipsum est omnino mirandum, et cur ita sit perscrutandum, quod cum Deus bonus bona praeceperit, eis tamen dederit bonam legem, quos eadem lex vivificare non posset, nec ulla esset ex bona lege justitia. «Si enim data esset lex quae posset vivificare, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
Si pius considerator auertat: perib& testimoniũ
creatori quid autẽ horũ est. qd non sit mirabile.
si unũ quoq non usu sed ratione inetiam᷑ Si uͦ
tãquã sub unius contẽplationis aspectu uale¬
amus cuncta contuori: Nonne fit in nobis quod
ait propheta. consideraui opera tua & expaui: &
tamen iste non est istarũ rerũ ad miratione perter¬
ritus. sed eam potius dixit esse causã cur ea
debuerit serutari. quia ea mira sunt. Cum enim
dixiss& mirabilia testimonia tua: setutus ad iunxit.
propt̾ hoc scrutata est ea anima mea quasi factus sit
ipsa ꝑuestigandi difficultate curiosior Quanto enim
quoq res abstrusiores hab& causas. tanto ẽ mirabilior
Si ergo nobis homo talis occurrat. qui propter hoc
dicat se scrutari testimonia dĩ. quia mirabilia sunt:
cũ plena sit eis & quȩ conspicit᷑ or quȩ .ñ. conspicitur
uni uersa creatura : Nonne conspiciuiꝰ eũ dicentes

Expanded text:
si pius considerator advertat, perhibet testimonium si pius considerator advertat, perhibet testimonium Creatori. Quid autem horum est quod non sit mirabile, si unum quodque non usu, sed ratione metiamur? Si vero tanquam sub unius contemplationis aspectu velut audeamus cuncta contueri, nonne fit in nobis quod ait propheta: «Consideravi opera tua, et expavi» ? Et tamen iste non est ipsa rerum admiratione perterritus, sed eam potius dixit esse causam cur ea debuerit scrutari, quia mira sunt. Cum enim dixisset, «Mirabilia testimonia tua:» secutus adjunxit, «propter hoc scrutata est ea anima mea;» quasi factus sit ipse pervestigandi difficultate curiosior. Quanto enim quaeque res abstrusiores habet causas, tanto est mirabilior. 2. Si ergo nobis homo talis occurrat, qui propter hoc dicat se scrutari testimonia Dei, quia mirabilia sunt, cum plena sit eis et quae conspicitur, et quae non conspicitur, universa creatura; nonne compescimus eum, dicentes:
Abbreviated transcription (Latin):
ciosũ si diliger& odiss& profecto quiequid ei taliũ
rerũ poss& inferre dãpnũ. itaꝗꝗ qm̃ dĩ mandata
diligebat: iniquitatis uiam: que ad iodũ aliquid in õdiohabui¬
manissimũ marini itineris saxũ : ubi tã preciosarũ
rerũ necesse est pati naufragiũ. quod ut ñ coutin¬
gat. longe inde uelificat. qui in ligno crucis cum
mandatorũ diuinorũ mercibus nauigat.¬
& cetera: uerba psalmi haec sunt de quibus
adiuuante dño disputaturi sumus. MiRA¬
BILIA TESTIMONIATUA PROPTER HOC
SORUTATA EST EA ANIOA MeA. Quis enu¬
merat saltim generatim testimonia dĩ cęlum &
terra. uisibilia & inuisibilia opera cius. dicunt quo¬
dãmodo testimoniũ bonitatis & maguitudinis eius & ipse cur¬
sus frequens usitatusq naturȩ. qͦ tẽporũ rapacitas uoluit᷑
in rerũ quarũq. generibus quãuis tẽporalibus atq.
mortalibus quae certe consuetudine uiluerunt :

Expanded text:
tiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium tiosum si diligeret, odisset profecto quidquid ei talium rerum damnum posset inferre: ita quoniam Dei mandata diligebat, oderat iniquitatis viam, quemadmodum aliquod immanissimum marini itineris saxum, ubi tam pretiosarum rerum necesse est pati naufragium. Quod ut non contingat, longe inde velificat, qui in ligno crucis cum mandatorum divinorum mercibus navigat. 129. Verba Psalmi haec sunt de quibus, adjuvante Domino, disputaturi sumus: «Mirabilia testimonia tua; propter hoc scrutata est ea anima mea.» Quis enumerat saltem generatim testimonia Dei? Coelum et terra, visibilia et invisibila opera ejus, dicunt quodammodo testimonium bonitatis et magnitudinis ejus; et ipse cursus frequens usitatusque naturae, quo temporum rapacitas volvitur, in rerum quarumque generibus, quamvis temporalibus atque mortalibus, quae certe consuetudine viluerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
Plenitudo legis caritas est: ideo suꝑ aurũ & topation
Hoc enĩ & in alio psalmo legimꝰ suꝑ aurũ & lapidem
p̃ciosũ multũ. Toparion quippe. lapidẽ multũ peri¬
bent. eẽ. p̃ciosũ: in testam̃tũ autẽ uet̾orẽ latentẽ
gr̃ãm. tamquã uelo interposito non intelligentes.
quod significabat᷑. quando in faciem moysi intende¬
re non ualebant : ꝓpt̃ mercedẽ terrenã atq carnalẽ
dĩ mandata facere conabant᷑ neq faciebant. quia ñ
ipsa sed aliud diligebant. Unde illa . ñ. erant opera
uolentiũ. sed onera potius inuitorũ. Cum uero ipsa
mandata diligunt᷑. suꝑ aurũ & lapidẽ p̃ciosũ multũ
Om̃is prȩ ipsis mandatis terrena uilis est merces ec
rectis ut &iam ipse rectus fierem: dilectione cohe¬
rebã & iam illud quod ad iungit consequens erat.
omniẽ inguit uiao iniꝗuã odio tabUi.
Unde enuĩ fieri poterat. ut iniquã uiã ñ odiss&:
diligens rectã : Nam sicut aurũ & lapidẽ pre¬

Expanded text:
deo, «super aurum et topazion.» Hoc enim et in alio psalmo legitur: «Super aurum et lapidem pretiosum multum» . Topazion quippe lapidem multum perhibent esse pretiosum. In testamento autem veteri latentem gratiam, tanquam velo interposito, non intelligentes, quod significabatur quando in faciem Moysi intendere non valebant , propter mercedem terrenam atque carnalem Dei mandata facere conabantur, neque faciebant; quia non ipsa, sed aliud diligebant. Unde illa non erant opera volentium, sed onera potius invitorum. Cum vero ipsa mandata diliguntur super aurum et lapidem pretiosum multum, omnis prae ipsis mandatis terrena vilis est merces; nec rectis ut etiam ipse rectus fierem, dilectione cohaerebam. Jam illud quod adjungit, consequens erat: «Omnem,» inquit, «viam iniquam odio habui.» Unde enim fieri poterat, ut iniquam viam non odisset diligens rectam? Nam sicut aurum et lapidem pre
Abbreviated transcription (Latin):
ficationes dĩ discit. Quantomagis enĩ suauia sunt¬
iuuat : tanto magis ea ser utantur amans. ut cognita
faciat: & faciendo cognoscat. quia ꝑfectius cognos¬
se multiplicatã dixit iniquitatẽ : Obdurauit se
autẽ cor eorũ : uult intelligi boc uerbo & hoc lo¬
co. Nam dicitur & in bono. sicut in psalmo sexa¬
gesimo septimo dicit᷑: Mons intaseatus. mons uber.
R & intelligit᷑ grã plenus: Nam & illidqui¬
dam coagulatus interpretati sunt sed nide quid
ase opponant duricie cordis illorũ. EGo UERO
INOUIT IEGEMTORM MEDITATOS SUM
Qũa legẽ : Utiq iustissimã & misericor dissimã
unde illidicit̾ & lege tua miserere met. Suꝑbis
resistit ut obdurent᷑. bumilib autẽ dat gratiam.
ut diligant obedientiã. & ne excipiant excellentiã.
Meditatatione qui ppe legis huius uoluntaria seruat᷑¬
de qua mox dicit. Borio m onm euoo iuoi¬

Expanded text:
ficationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunficationes Dei discit. Quanto magis enim suavia sunjuvat, tanto magis ea scrutatur amans, ut cognita faciat et faciendo cognoscat; quia perfectius cognosse multiplicatam dixit iniquitatem? Obduruisse autem cor eorum vult intelligi hoc verbo et hoc loco. Nam dicitur et in bono, sicut in psalmo sexagesimo septimo dicitur, «Mons incaseatus, mons uber» ; et intelligitur gratia plenus: nam et illud quidam, «coagulatus,» interpretati sunt. Sed vide quid a se opponat duritiae cordis illorum: «Ego vero,» inquit, «legem tuam meditatus sum.» Quam legem? Utique justissimam et misericordissimam: unde illi dicitur. «Et lege tua miserere mei.» Superbis resistit, ut obdurentur; humilibus autem dat gratiam , ut diligant obedientiam, et recipiant excellentiam. Meditatione quippe legis hujus, voluntaria servatde qua mox dicit.
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ refertur. quę facta est in adam. in quo om̃is cre¬
atura humana tãquã in radice᷑ uitiata. qm̃ uonita¬
tis subiecta. eẽ. noluit. subiecta est uanitati. Quod
uasis miscđie profuit experiri: ut deiecta suꝑbra
diligatur obedientia: & pereat non reꝗdditura
uis es tu dñe. aliqui etiam suauis estd̃. uł bonus estg
sicut de hoc uerbo superius tractauimus. & in tua su¬
auitate doce me iustificationes tuas. Uere uult fa¬
cere iustificationes dĩ: quando eas in eius suauitate
uult discere: ab ipso cui dixcit suauis estu dñe. Sequit᷑¬
moltielicata est sueer ors mieitas
SVΡERBORUM. Eorũ scilic& quib non profuit.
quod postea quã deliquid humiliata est humana
natura. Eoo artem in toto corde oreo scro¬
TΑBΟR ΟΑΟΛTATUA. Quantalib& inquit ha¬
bundet miquitas: non in mere frigescit caritas.
Tamquã ille hoc dicit. qui in eius suauitate iusti¬

Expanded text:
melius refertur, quae facta est in Adam, in quo omnis cremelius refertur, quae facta est in Adam, in quo omnis creatura humana tanquam in radice vitiata, quoniam veritati subjecta esse non voluit, subjecta est vanitati . Quod vasis misericordiae profuit experiri, ut dejecta superbia diligatur obedientia, et pereat non reditura vis es tu, Domine:» aliqui etiam, «Suavis es tu,» vel, «Bonus es tu;» sicut de hoc verbo superius tractavimus. «Et in tua suavitate doce me justificationes tuas.» Vere vult facere justificationes Dei, quando eas in ejus suavitate vult discere ab ipso cui dixit, «Suavis es tu, DomiMultiplicata est super» «me iniquitas superborum:» eorum scilicet quibus non profuit, quod posteaquam deliquit, humiliata est humana natura. «Ego autem in toto corde meo scrutabor mandata tua.» Quantalibet, inquit, abundet iniquitas, non in me refrigescet charitas . Tanquam ille hoc dicit, qui in ejus suavitate justi
Abbreviated transcription (Latin):
Q uͦ cũ dixiss& suauitatẽ & disciplinã & scientũ
doceme : adiunxit atq. ait : QUIA MΑΝΟΑTIs
TUIS CREDIDI Non enĩ in merito queri potest.
cur .ñ. dixerit obediui sed credidi alia enĩ sunt no
data: alia promissa. Mandata facienda suscipram
nisi quod tu illa mandaueris: Non aliquis lom
quãuis per homines. hominibus ministrata sint
Quiaitaq credidi tua esse mandata: ipsa fides meas
qui ait credidi: inpetr& abste gr̃am qua facuarqͥd
mandasti: Si enĩ homo mihi hȩc iuber& forinseed
numquã ut &iã facerẽ qͦd iubent: adiuuar& i¬
trinsctus: Doce g me suauitatẽ inspirando arta
tom: doce me disciplinã: dotiando pacientũ dous
me scientiam: in luminando intellegentiã : qm̃ man¬
datis tuis credidi. Te illa credidi mandasse qui ds̃ es.
& homini donas. unde facias eũ facere quod mandas.
PRΟΡTER UEΛBΥotOM: Uel sicut aln expressi¬
us habent: ꝓpterea eloquiũ tuũ ego custodini. Utiq.
ne rursũ humilarer. quod ad illã melius humiliatio

Expanded text:
iplinam, et scientiam doce me;» adjunxit atque ait, «Quoniam mandatis tuis credidi:» non immerito quaeri potest cur non dixerit, obedivi; sed, «credidi.» Alia sunt enim mandata, alia promissa. Mandata facienda suscipimus» nisi, credidi quod tu illa mandaveris, non aliquis homo, quamvis per homines hominibus ministrata sint? Quia itaque credidi tua esse mandata, ipsa fides mea qua id credidi, impetret abs te gratiam qua faciam quod mandasti. Si enim homo mihi haec juberet forinsecus; numquid, ut etiam facerem quod jubebat, adjuvaret intrinsecus? Doce tem, doce me disciplinam donando patientiam, doce me scientiam illuminando intelligentiam: «Quoniam mandatis tuis credidi.» Te illa credidi mandasse qui Deus es, et homini donas unde facias eum facere quod mandas.propterea verbum tuum,» vel, sicut alii expressius habent, «propterea eloquium tuum custodivi:» utique ne rursum humiliarer. Quod ad illam humiliationem
Abbreviated transcription (Latin):
ne scrutatus fueris sed quȩ precepit tibi dñs illa cogita sẽꝑ:
sic homo ad occultorũ sapientiã ꝑuenit ꝑ obedientiam
mandatorũ. Cũ aut̃ dixiss& quȩ tibi p̃cepit dñs illa cogi¬
ta ideo addit sẽꝑ. quiꝰ & custodienda est obedientia
ut ꝑueniat᷑ sapientia: & ꝑcepta sapientia.ñ. est dese¬
renda obedientia spualiũ itaq m̃ebrorũ xp̃i uoa ista
est. a mandatis tuis intellexi. Hoc enĩ recte dicit xp̃i
corpus in eis quib mandata sertuntib ꝓpt̾ ipsã custo¬
diam mandatorũ prebet᷑ uberior dostrina sapientiȩ
PROPTEREA IOUIT ODIO HABUI OOẼ UAM
iniouitatis. Necesse est enĩ ut oderit omnẽ
iniquitatẽ amor iusticiae . qui tanto maior est. quan¬
to eũ magis infłamat amplioris dulcedo sapientiş
quae prebetur ei qui obtemperat dõ & amandatis
eius intellegit. EXPLICIT SERMO X XII.¬

Expanded text:
ne scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa cone scrutatus fueris; sed quae praecepit tibi Dominus, illa coad occultorum sapientiam pervenit per obedientiam mandatorum. Cum autem dixisset, «Quae tibi praecepit Dominus, illa cogita;» ideo addidit, «semper,» quia et custodienda est obedientia, ut percipiatur sapientia, et percepta sapientia non est deserenda obedientia. Spiritualium itaque membrorum Christi vox ista est, «A mandatis tuis intellexi.» Hoc enim recte dicit Christi corpus in eis, quibus mandata servantibus propter ipsam custodiam mandatorum praebetur uberior doctrina sapientiae, «Propterea,» inquit, «odio habui omnem viam iniquitatis.» Necesse est enim ut oderit omnem iniquitatem amor justitiae: qui tanto major est, quanto eum magis inflammat amplioris dulcedo sapientiae, quae praebetur ei qui obtemperat Deo, et a mandatis ejus intelligit. SERMO XXII
Abbreviated transcription (Latin):
haec ẽ. illa fuauitis quã dñs dat ut t̾ra nr̃a det fructũ
suũ. Ut bonũ utrũ bene. id ÷ ñ. mali carnalis formidine :
sed bene sp̃ũ ali dilectione faciamꝰ. Non nulli sanȩ codi¬
ces habent fauũ sed plures habent mel est autẽ
similis : apta doctrina sapientiȩ. fauo uero quae de
obsttusioribus sacramentis tã quã de cellis cereis ore
disserentis. uelut mandentis exprimit: uerũ ore cor¬
OATIS TUIS INTELIEXI: Aliud eni ẽ. mandata
significat intellexisse amandatis dĩ: hoc est quantum
mihi uidet᷑. faciendo mandata dĩ ꝑuenisse se dicit
ad earũ rerũ intelligentiã: quae concupiuerat seire
ꝓpt̃ quod scriptũ est. Conciꝰpisti sapientiã. serua man¬
data: & dñs preb& illã tibi ne quis quã pre posterdͥs
ante quã habeat humilitatẽ obedientiȩ uelit ad altitu¬
dinẽ sapientie ꝑuenire. quã capere .ñ potesti nisi ordine
uenerit. Audiat gͦ. altiora te nequesieris & fortiora te

Expanded text:
Haec est illa suavitas quam Dominus dat, ut terra nostra det fructum suum ; ut bonum vere bene, id est, non mali carnalis formidine, sed boni spiritualis delectatione faciamus. Nonnulli sane codices non habent; «favum,» sed plures habent. Melli est autem similis aperta doctrina sapientiae; favo vero, quae de abstrusioribus sacramentis, tanquam de cellis cereis, ore disserentis, velut mandentis, exprimitur: verum ori cordatis tuis intellexi?» Aliud enim est, Mandata significat intellexisse a mandatis Dei: hoc est, quantum mihi videtur, faciendo mandata Dei pervenisse se dicit ad earum rerum intelligentiam, quas concupiverat scire. Propter quod scriptum est, «Concupisti sapientiam; serva mandata, et Dominus praebebit illam tibi» : ne quisquam praeposterus, antequam habeat humilitatem obedientiae, velit ad altitudinem sapientiae pervenire, quam capere non potest, nisi ordine venerit. Audiat ergo: «Altiora te ne quaesieris, et fortiora te
Abbreviated transcription (Latin):
Ideo suꝑ om̃s docentes se intelligebat. quia testimo¬
nia dĩ meditabatur. quae melius quã illi de se ipso
nouerat qui dicibat. uos misistis ad iohannem. &
testimonium perhibuit ueritati. Ego autẽ non

Expanded text:
Ideo super omnes docentes se intelligebat, quia testimoIdeo super omnes docentes se intelligebat, quia testimonia Dei meditabatur: quae melius quam illi de seipso noverat, qui dicebat, «Vos misistis ad Joannem, et testimonium perhibuit veritati
Abbreviated transcription (Latin):
bant om̃s qui eũ audiebant. suꝑ prudentia & respon¬
sis eius: nec in merito qui ꝑ istã ꝓphetiã tanto ante
dixerat. suꝑ om̃s docentes me intellexi. Om̃s eñi utiq
homines unlt intelligi. nondm̃ patrẽ. de quo dicit ip¬
sc filius sicut docuit me pat̾ hȩc loquor: qͥd difficilu¬
me ex persona uerbi intelligitur. nisi quis ut cumq
capere ualeat id ẽẽ filid̃ apatre doctũ quod
genitũ. Cui enĩ ñ est aliud ẽẽ aliud doctũ esse. sed
quod illi est eẽ. hoc doctũ est. eẽ ꝓfecto a quo ei ẽ.
te ab illo simul ei . ẽ. doctũ et̃. Ex ꝑsona uͦ homiins.
ubi formã serui accepit. facilius intelligit᷑ apatre di¬
dicisse quae dixit. in qua forma serui constitutũ.
maxime puerũ putauerunt cum homines maioris
actatis docendũ pritare. & ille quẽ pater docuit
super om̃s docentes se intellexit. QUIA TESTIMO¬
NIA INQUIT TUA mebitatio mea est.

Expanded text:
bant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responbant omnes qui eum audiebant, super prudentia et responsis ejus . Nec immerito, qui per istam prophetiam tanto ante dixerat, «Super omnes docentes me intellexi.» Omnes enim utique homines vult intelligi, non Deum Patrem; de quo dicit ipse Filius, «Sicut docuit me Pater, haec loquor» . Quod difficillime ex persona Verbi intelligitur; nisi quis utcumque capere valeat id esse Filium a Patre doctum, quod genitum. Cui enim non est aliud esse, aliud doctum esse, sed quod illi est esse, hoc est doctum esse; profecto a quo ei est esse, ab illo simul ei est doctum esse. Ex persona vero hominis, ubi formam servi accepit , facilius intelligitur a Patre didicisse quae dixit: in qua forma servi constitutum, maxime puerum, potuerunt eum homines majoris aetatis docendum putare, sed ille quem Pater docuit, super omnes docentes se intellexit. «Quia testimonia,» inquit, «tua meditatio mea est.»
Abbreviated transcription (Latin):
qui secũ uixer̃. uerũ &iam scribendo posteros tam
excellenti auctoritate docuerunt. auda se in tel¬
ligendo preponere : salomoni quidẽ tanta donata
sapientia. ut & iam his om̃ib qui fucrunt ante illũ
uideat᷑ eẽ. prȩ latus: sed ñ. est credendũ ipsũ ho
a patre suo dauid potuisse prophetari. maxime qͥa
dici non poss& ex ꝑsona salornonis qd hic dicit᷑. Ab om̃i
uia mala ꝓhibuii pedes meos. Porro siqđ ẽ acceptabilius
xp̃m prenuntiat iste ꝓpheta: Nunc a capite quod est
ipse saluator nunc ab eius corpore quod est aecclesia.
uerba ꝓphetica digerens & tã quã unũ loquentem
faciens ꝓpt̾ magnũ illud sacramentũ ubi dictũ est
erunt duo in carne una: Agnosco plane eum qui
suꝑ om̃s docentes intellexit. quando cũ ess& annorũ
tib suis post triduũ. inuentus est illic in tẽplosedenis
int̃ doctores audiens eos & interrogans ubi stupe¬

Expanded text:
qui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam qui secum vixerunt, verum etiam scribendo posteros tam excellenti auctoritate docuerunt, audet se intelligendo praeponere? Salomoni quidem tanta est donata sapienta, ut etiam his omnibus qui fuerunt ante illum, videatur esse praelatus : sed non est credendum ipsum hic a patre suo David potuisse prophetari; maxime quia dici non posset ex persona Salomonis quod hic dicitur, «Ab omni via maligna prohibui pedes meos.» Porro si, quod est acceptabilius, Christum praenuntiat iste propheta, nunc a capite quod est ipse Salvator, nunc ab ejus corpore quod est Ecclesia, verba prophetica digerens, et tanquam unum loquentem faciens, propter magnum illud sacramentum, ubi dictum est, «Erunt duo in carne una» ; agnosco eum plane qui super omnes docentes se intellexit, quando cum esset annorumparentibus suis post triduum inventus est illic in templo sedens inter doctores, audiens illos et interrogans; ubi stupe
Abbreviated transcription (Latin):
iusticiã constituere quaerunt. Sed quomodo filius
promissionis. qui esuriens & siciens eam. petendo
querendo pulsando. quo dã modo a patre mendicat ut
adoptatus per unigenitũ accipiat᷑. sic autẽ mandatũ
dĩ quando sapinss&. nisi eum sic sapere ipse feciss&.
cu dicit. Suꝑ inmicos ineos sapere fecisti me man¬
datũ tuũ: Inimici quippe eius. illi uelud ex agar
in seruitutẽ generati: ex eodem mandato tẽporaba
premia quesierunt. & ideo illisnon fuit in ȩternum
sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui int̾
isto scło. nullũ iam legis posse mandatũ. ec̃: Ita uero
nullũ eritꝰ sed in tibulis uifibilibus librisq conscriptũ:
In tabulis uero cordis dilectio dĩ & proximi mancbit
in acternũ in quo mandato gemino tota lex pende
& prophetȩ. Eritq. premiũ custodienti mandati hu¬
ius ipse mandator & premiũ dilectionis ipse dilecł:
SUPER OM̃S DOCENTES ME INTEIIEXI

Expanded text:
justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius justitiam constituere quaerunt; sed quomodo filius promissionis, qui esuriens et sitiens eam , petendo, quaerendo, pulsando quodammodo a Patre mendicat , ut adoptatus per Unigenitum accipiat. Sic autem mandatum Dei quando sapuisset, nisi eum ipse sic sapere fecisset cui dicit: «Super inimicos meos supere fecisti me mandatum tuum?» Inimici quippe ejus illi, velut ex Agar, in servitutem generati , ex eodem mandato temporalia praemia quaesierunt; et ideo non fuit illis in aeternum, sicut est huic. Melius quippe intellexerunt qui interisto saeculo nullum jam legis posset esse mandatum. Ita vero nullum erit, sed in tabulis visibilibus librisque conscriptum: in tabulis vero cordis, dilectio Dei et proximi manebit in aeternum; in quo mandato geminato tota Lex pendet et Prophetae : eritque praemium custoditi mandati hujus ipse mandator, et praemium dilectionis ipse dilectus, Super omnes docentes me intellexi?
Abbreviated transcription (Latin):
bent in regno dĩ. & ecce sunt nouissimi qui erant
primi: & sunt primi qui erant nouissimi Gentes
tenĩ sicut ait uas electionis. quae non sectabantur
iusticiam. ad prehenderunt iusticiã. Iusticuã antem
quae ex fide est: isrł autẽ persequens legẽ iusticiȩ.
sod quasi ex operibus offenderunt in lapidẽ offensi¬
cosmreos saPERE me fecisti mandatõ
Telũ dĩ quidẽ habent. sed non scđ̾m scientiam. ig¬
norantes enĩ dĩ iusticiam & suã querentes constituere.
iusticiae di non sunt subiecti Iste uero qui suꝑ istos
inimicos sapit mandatum dĩ: inuenire̾ uult cũ apło.
non habens iusticiam siuam quae ex lege est sed iusticũ¬
per fidem xp̃i quae est ex dõ: non quia lex quam
legunt inimici cius. non est ex dõ: sed quia eim non
sapiunt. sicut iste qui suꝑ inimicossuos eam sapit.
coherendo lapidi in quẽ illi offenderunt fuis em̃
per grãm ipsius. non sicut illi qui uiribus. se legem
facere existimant. & ideo ex lege quidẽ dĩ. sed suã

Expanded text:
novissimi qui erant primi, et sunt primi qui erant novissimi» . «Gentes» autem, sicut ait Vas electionis, «quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam; justitiam autem quae ex fide est: Israel autem persequens legem justitiae, ex fide, sed quasi ex operibus, offenderunt in lapidem offensicos meos sapere fecisti me mandatum zelum quidem Dei habent, sed non secundum scientiam. Ignorantes enim Dei justitiam, et suam quaerentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . Iste vero qui super istos inimicos suos sapit mandatum Dei, inveniri vult cum Apostolo non habens justitiam suam, quae ex lege est, sed justitiper fidem Christi, quae est ex Deo : non quia lex quam legunt inimici ejus, non est ex Deo; sed quia eam non sapiunt, sicut iste qui super inimicos suos eam sapit, cohaerendo lapidi in quem illi offenderunt. Finis enitur gratis per gratiam ipsius : non sicut illi qui viribus suis se legem facere existimant, et ideo ex lege quidem Dei, sed suam
Abbreviated transcription (Latin):
tabescitꝰ. Uiod .uͦ. habent aliqͥ telus tuus. signuificat homi¬
nẽ dõ relantẽ .ñ. sibi: sed ñ. repugnant sub se dicat᷑
& m̃s Naquid aliud dicit apłs. Aemulor enĩ uos dõ
emulatione dĩ : Nã dicendo aemulor uos: quid nisi
emulationẽ de monstrat suã sed quia dixit dõ. id ÷
non sibi sed dõ. Ideo ad didit ȩmnulatione dĩ: hanc
quippeͣ spũ fidelib suis inspirat ds̃. Amoris . ẽ. enĩ
non liuoris ñaq fuit causa. ut hoc apłs dicer&. Apta¬
ui enĩ uos inquit. uni uiro uirginẽ castã. ex inbere

Expanded text:
tabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat homitabescit? Quod vero habent aliqui, «zelus tuus,» significat hominem Deo zelantem, non sibi; sed non repugnat si ipse dicatur et «meus.» Nam quid aliud dicit Apostolus, «Aemulor enim vos Deo, aemulatione Dei?» Nam dicendo, «Aemulor vos,» quid, nisi aemulationem demonstrat suam? Sed quia dixit, «Deo,» id est, non sibi, sed Deo; ideo addidit, «aemulatione Dei.» Hanc quippe suo Spiritu fidelibus suis inspirat Deus: amoris enim est, non livoris. Nam quae fuit cura ut hoc Apostolus diceret? «Aptavi enim vos,» inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃i est metuenda peccati: hac enĩ dapnat᷑ diuinitꝰ.
quicũq dã pnat᷑ nec ẽ. om̃ino qͥ de sua dãpnatione
contra dm̃ iustũ recte conqueri possit Inde fletus
rectus est penitentis. qm̃ si cor eiꝰ inpenitens dãpna¬
ret᷑ iustissime utiq dã pnaret᷑. Sanae iusticiã dicit
testimonia dĩ iustũ quippe se ꝓbat inandando iusti¬
ciã: est & iã baec ueritas ut ds̃ gestimoniis talib in no
tescat sed quid est qͦd sequit᷑. TaBE FECIT ors
Te LUS õs. Uel sicut alii codices babent Tolus tuuꝰ.
habent non nulli & iã domꝰ tuȩ & .ñ. tabe fecit me
sed cõmedit me. Quod ex alio psalmo quantũ mibi
uidet᷑ putatũ est emendandũ ubi scriptũ . ẽ. zelus
domꝰ tuȩ comedit me: Quod cõmemoratũ & iam in
euagło legimꝰ simile tam̃ aliquid. ẽ. Tabe fecit ei quod
ibi ẽ. comedit. Telus autẽ m̃s qͥđ plures codices habent
nullã ingerit questionẽ: qͥd enĩ mirũ . ẽ. si telo suo qisq

Expanded text:
c enim damnantur divinitus quicumque damnantur; nec est omnino qui de sua damnatione contra Deum justum recte conqueri possit. Inde fletus rectus est poenitentis; quoniam si cor ejus impoenitens damnaretur, justissime utique damnaretur. Sane justitiam dicit testimonia Dei: justum quippe se probat mandando justitiam. Est Sed quid est quod sequitur: «Tabefecit me zelus meus;» vel, sicut alii codices habent, «zelus tuus?» Habent nonnulli etiam, «domus tuae:» et non, «tabefecit me;» sed, «comedit me.» Quod ex alio psalmo, quantum mihi videtur, putatum est emendandum, ubi scriptum est, «Zelus domus tuae comedit me:» quod commemoratum etiam in Evangelio novimus . Simile tamen aliquid est, «tabefecit,» ei quod ibi est, «comedit. Zelus» autem «meus,» quod plures codices habent, nullam ingerit quaestionem: quid enim mirum est si zelo suo quisque