comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cognosco sȩpe cũ lacrimis rogo. Et quem ad modũ post longã
cęcitatem ac tenebras. luminib uix apertis. & adhuc lucem
palpitando atq aduersando quã tam̃ desiderant recusantibꝰ.
p̾sertim sieis solem istum quispiam conetur ostendere:. ita mih
nunc euenit. non neganti esse in effabile quiddã & singulare
animȩ bonũ quod mente uideatur: & me ad contemplandum
nondũ esse idoneum confleti & gemitu confitenti . Nonme
gͦ deser& sinihil fingo. si offitio ducor: siueritatem amo. siami¬
citiam diligo: simultũ metuo ne fallariᷤᷤ. Om̃is igitur scriptura
quȩ testamentum uetus uocatur: diligenter eam nosse cupi¬
entibus. quadrifaria traditur. Scdmꝰ istoriã. scđm ȩthimolo¬
giam: scđm analogiam. scđm allegoriã. Neme in eptũ putes:
grecis nominib utentem. Primũ quia sic accepi: nec tibi hoc
aliter audeo intimare quam accepi. Deinde tuquoq ani¬

Expanded text:
cognosco saepe cum lacrimis. et quemadmodum post longam cognosco saepe cum lacrimis. et quemadmodum post longam ecitatem ac tenebras luminibus uix apertis et adhuc lucem palpitando atque auersando, quam tamen desiderant, recusantibus, praesertim si eis solem istum quispiam conetur ostendere: ita mihi nunc euenit, non neganti esse ineffabile quiddam et singulare animae bonum, quod mente uideatur, et me ad contemplandum nondum esse idoneum cum fletu et gemitu confitenti. non me ergo deseret, si nihil fingo, si officio ducor, si ueritatem amo, si amicitiam diligo, si multum metuo, ne fallaris. Omnis igitur scriptura, quae testamentum uetus uocatur, diligenter eam nosse cupientibus quadrifariam traditur: secundum historiam, secundum aetiologiam, secundum analogiam, secundum allegoriam. ne me ineptum putes graecis nominibus utentem. primum quia sic accepi nec tibi hoc aliter audeo intimare quam accepi. deinde tu quoque ani
Abbreviated transcription (Latin):
nouerunt: namant ꝓpatula & famigerula quȩdã indisputa¬
tione certamina: & obhoc minime notist̃. nisi his qͥeos instan¬
tissime reqͥrunt. De hac gͥ moͥnicheoꝵ temeritate. qua uetus
testam̃tũ & catholicã fidem rep̃hendt̃: accipe obsecro quae
me moueant. Opto aut̃ ac spero te hoc animo accepturũ: quo
ame dicunt᷑. Scit aut̃ ds cui nota sunt archana c̃scientiȩ meȩ.
nichil me in hoc sermone malitiose agere: Sedut existimo
accipiendũ esse ueri ꝓbandi causa. cui uni rei uiuere iã diu
statumꝰ & incredibili sollicitudine: ne mͥ errare uobiscum
loquar difficillimũ. Sed p̃sumo quod & in hac sp̃e qua spero
uos uiam sapientiae mecũ optenturos: non me deser& ille cui
sacratus sũ: quẽ dies noctes qͦue intueri conor. Et qm̃ propt̃
peccaia mea ꝓpt̾q consuetudinẽ. plagis ueternosarum
opinionũ sautiatũ oculũ animȩ gerens in ualidũ me esse

Expanded text:
nouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputanouerunt, non amant propatula et: famigerula quaedam in disputatione certamina et ob hoc minime noti sunt, nisi his, qui eos instantissime requirunt. de hac igitur Manichaeorum temeritate, qua uetus testamentum et catholicam fidem reprehendunt, accipe, obsecro, quae me moueant. opto autem ac spero te hoc animo accepturum, quo a me dicuntur. scit autem deus, cui nota sunt arcana conscientiae meae, nihil me in hoc sermone malitiose agere, sed ut existimo accipiendum esse ueri probandi causa: cui uni rei uiuere iam diu statuimus et incredibili sollicitudine, ne mihi errare uobiscum loquar, difficillimum. sed praesumo, quod et in hac spe, qua spero uos uiam sapientiae mecum obtenturos, non me deseret ille. cui sacratus sum: quem dies noctesque intueri conor et propter peccata mea propterque consuetudinem plagis ueternosarum opinionum sauciatum oculum animae gerens inualidum me esse
Abbreviated transcription (Latin):
rerum me auertirim. soloq uictu adualitudinẽ corporis ne¬
cessario contentus esse decreuerim: illustratum autẽ atq ful¬
gentem fuisse cum ista diligerem & in his inuolutus tenerer
hominis est ut mittisime dicam minꝰ acute considerantis
res. dequibus loqui multum amat. Sed ueniamꝰ ad causam si
plac&. Nam bene nosti quod rep̃hendentes manichei catholi¬
cam fidem. & maxime uetus testam̃tum discerpentes & dila¬
niantes. cõmouent imperitos. qui ꝓfecto nesciunt quatinꝰ sint
accipienda illa: & quẽ ad modum hausta utiliter in uenas
quasi uagientiũ adhuc animarũ medullasq descendant.
Et quia st̃ ibi quȩdã quȩ suboffendant animos ignaros & ne-¬
glegentes sui. Quȩ maxima turba est. popularit̾ accusari
possunt: defendi aut̃ populariter ꝓpt̾ misteria quȩ his con¬
tinentur. ñ amultis ad modũ possunt. Qui uͦ pauci hoc facere

Expanded text:
rerum me auerterim soloque uictu ad ualetudinem corporis nererum me auerterim soloque uictu ad ualetudinem corporis necessario contentus esse decreuerim, inlustratum autem atque fulgentem fuisse, cum illa diligerem et his inuolutus tenerer, hominis est, ut mitissime dicam, minus acute considerantis res, de I quibus loqui multum amat. sed ueniamus ad causam. si placet. Nam bene nosti, quod reprehendentes Manichaei catholicam fidem et maxime uetus testamentum discerpentes et dilaniantes commouent inperitos: qui profecto nesciunt, quatenus sint accipienda illa et quemadmodum hausta utiliter in uenas quasi uagientium adhuc animarum medullasque descendant. et quia sunt ibi quaedam. quae suboffendant animos ignaros et neglegentes sui — quae maxima turba est — populariter accusari possunt; defendi autem populariter propter mysteria, quae his continentur, non a multis admodum possunt. qui uero pauci hoc facere
Abbreviated transcription (Latin):
commnunium. rescum re. causa cũ causa. ratio cum ratione
confligat. Quare desinant dicere illud quod inore habent
quasi necessariũ. cũ eos quisq deserit qͥ diutius audiss&: lum̃
ꝑ illũ transitũ fecit. Uides enĩ tũ mea maxima cura. nam
de illis non nimis aestuo: quã hoc in ane & facillimũ app̃hen¬
dendum cui uis esse possit. Itaq hoc discutiendũ dimitto
prudentiȩ tuȩ. Nonenim uereor ne me arbitreris inhabi.¬
tatum lumine. cum uitȩ huiꝰ mundi eram inplicatus: tenebro¬
sam spẽm gerens depulcritudine uxoris. de pompa diuitiarũ
deinanitate honoꝵ. ceterisq nocus & ꝑnitiosis uoluptatib.
Hȩc enim om̃a quod te: nonlat& cũ. studiose illos audirem:
cupere: & sperare non desistebam. Neq hoc eorũ doctrine tri¬
buo. fateor enĩ & illos sedulo monere: ut ista caueantur.
Sed modo ine dicere desertum lumine. cũ abhis om̃ib umbris

Expanded text:
communium res cum re, causa cum causa, ratio cum ratione communium res cum re, causa cum causa, ratio cum ratione confligat. quare desinant dicere illud, quod in ore habent quasi necessarium, cum eos quisque deseruerit, qui diutius audisset: lumen per illum transitum fecit. uides enim tu, mea maxima cura — nam de illis non nimis aestuo — quam hoc inane et facillimum ad reprehendendum cuiuis esse possit. itaque hoc discutiendum dimitto prudentiae tuae. non enim uereor, ne me arbitreris inhabitatum lumine, cum uitae huius mundi eram inplicatus, tenebrosam spem gerens de pulchritudine uxoris, de pompa diuitiarum, de inanitate honorum ceterisque noxiis et perniciosis uoluptatibus. haec enim omnia, quod te non latet, cum studiose illos audirem, cupere et sperare non desistebam. neque hoc eorum doctrinae tribuo; fateor enim et illos sedulo monere, ut ista caueantur. sed modo me dicere desertum lumine, cum ab his omnibus umbris
Abbreviated transcription (Latin):
latissime ac uehementissime disputabant. quod cui uis medio¬
criter erudito ess& facillimũ sero dici: siquid &iam suorum
nobis inserebant. necessitate retinendũ cũ alia ñ occurre¬
rent inquib ad qͥesceremus arbitrabamur. Itaq nobis faci¬
ebant quod insidiosi aucupes solent: qͥuiscatos surculos ꝓpt̃
aquã defigunt ut sitientes aues decipiant. Obruunt enim
& quo quomͦ cooperiunt alias quȩ circa sunt aquas: uel indie
&iam formi dolosis molitionib de terrent: ut uieoꝵ dolos non
electione sed inopia decidatur. Sed cur non ipse mͥ respon¬
deo  qͦd istȩ lautȩ ac lẽpidȩ: similitud ines atq huiꝰ modi repre¬
hensiones: i n om̃s qͥ aliqͥd docent aquo uis aduersario effundi
urbanissime ac dicacissime possunt: Sed obhoc putaui aliquid
tale inserendũ litteris meis: ut eos ãmoneam Desinant talib:
agere: Ut quẽ ad modum ille ait. separatis nugis locorum

Expanded text:
latissime ac uehementissime disputabant — quod cuiuis mediolatissime ac uehementissime disputabant — quod cuiuis mediocriter erudito esse facillimum sero didici — si quid etiam suorum nobis inserebant, necessitate retinendum, cum alia non occurrerent, in quibus adquiesceremus, arbitrabamur. itaque nobis faciebant, quod insidiosi aucupes solent, qui uiscatos surculos propter aquam defigunt, ut sitientes aues decipiant. obruunt enim et quoquo modo cooperiunt alias quae circa sunt aquas, uel inde etiam formidolosis molitionibus deterrent, ut in eorum dolos non electione, sed inopia decidant. , Sed cur non ipse mihi respondeo, quod istae lautae ac lepidae similitudines atque huiusmodi reprehensiones in omnes, qui aliquid docent, a quouis aduersario effundi urbanissime ac dicacissime possunt? sed ob hoc putaui aliquid tale inserendum litteris meis, ut eos admoneam, desinant talibus agere, ut. quemadmodum ille ait, separatis nugis locorum
Abbreviated transcription (Latin):
hererem. ut me in illo gradu quẽ uocant auditorum tenerẽ.
ut huiꝰ mundi spem atq negotia nondimitterẽ: nisi qͦd ipsos
quoq animaduertebã plus in refellendis aluis dissertos &
copiosos esse. quãinsuis ꝓbandis firmos & certos manere : Sed
de me quid dicam. qͥ iam catholicus xp̃inꝰ erã: qui nc̃ ubera¬
ȩccłȩ post longissimã sitim poene exhaustus atq auidus tota
auiditate rep&iui. eaq altius flens & gemens concussi & ex¬
pressi: ut id manar&. quod mihi sic affecto ad recreationem
satis esse poss&. & adspem reducendam uitȩ ac salutis: Quid
eͦ deme ipso dicam : Tu nondũ xp̃ianꝰ. qͥ hortatu meo cum eos
uehement̃ ex secrareris. iux adductus es ut audiendi tibi atq
ex plorandi uiderentur: qua queso alia re delectatuses recor¬
dare obsecro te: nisi magna quadam presũptione ac pollicitatio¬
ne rationũ : Sed quia diu multũq de imperitorum erroribus

Expanded text:
haererem, ut me in illo gradu quem uocant Auditorum' tenerem, haererem, ut me in illo gradu quem uocant Auditorum' tenerem, ut huius mundi spem atque negotia non dimitterem, nisi quod ipsos quoque animaduertebam plus in refellendis aliis disertos et copiosos esse quam in suis probandis firmos et certos manere? sed de me quid dicam, qui iam catholicus christianus eram? quae nunc ubera post longissimam sitim paene exhaustus atque aridus tota auiditate repetiui eaque altius flens et gemens concussi et expressi, ut id manarent, quod mihi sic adfecto ad recreationem satis esse posset et ad spem reducendam uitae ac salutis. quid ergo de me ipso dicam? tu nondum christianus, qui hortatu meo, cum eos uehementer execrareris, uix adductus es, ut audiendi tibi atque explorandi uiderentur, qua, quaeso, alia re delectatus es, recordare. obsecro te. nisi magna quadam praesumptione ac pollicitatione rationum? sed quia diu multumque de inperitorum erroribus
Abbreviated transcription (Latin):
non aliam obcausam nos intales homines incidisse: nisi qͦd se
dicebant terribili auctoritate separata. mira & simplici ratio¬
ne eos qui se audire uellent introducturos addm̃: & errore
om̃i liberaturos. Quid enim me aliud cogebat. annos fere no¬
uem spreta religione. quȩ michi puerulo aparentibꝰ insita
erat. homines illos sequi acdiligenter audire: nisi quod nossuꝑ¬
stitione terreri & fidem nobis ante rationẽ imperari dicerent:
sẽ aut̃ nullũ p̃mere ad fidem. nisi pͥus discussa & enodata ueri
Quis non his pollicitationib illicetur. p̃sertim adulescentis ani-¬
mus cupidus ueri. ętiam non nullorũ scola doctorũ homi¬
num disputationib suꝑbus & garrulus: qualem me tunc illi
inuenerunt. spernentẽ scilic& quasi aniles fabulas. & aheis
ꝓmissum aꝑtum & sincerũ uerũ tenere atq haurire cupien-¬
tem : sedque rursum ratio reuocabat. ne apud eos penitus

Expanded text:
non aliam ob causam nos in tales homines incidisse, nisi quod se non aliam ob causam nos in tales homines incidisse, nisi quod se dicebant terribili auctoritate separata mera et simplici ratione eos, qui se audire uellent, introducturos ad deum et errore omni liberaturos. quid enim me aliud cogebat annos fere nouem spreta religione. quae mihi puerulo a parentibus insita erat, homines illos sequi ac diligenter audire. nisi quod nos superstitione terreri et fidem nobis ante rationem imperari dicerent, se autem nullum premere ad fidem nisi prius discussa et enodata ueritate? quis non his pollicitationibus inliceretur, praesertim adulescentis animus cupidus ueri, etiam nonnullorum in schola doctorum hominum disputationibus superbus et garrulus, qualem me tunc illi inuenerunt, spernentem scilicet quasi aniles fabulas et ab eis promissum apertum et sincerum uerum tenere atque haurire cupientem ? sed quae rursum ratio reuocabat, ne apud eos penitus
Abbreviated transcription (Latin):
&aiam cum conantur redire asensibus : & exearum mortifera
& fallacissima regula. in effabilia penitralia ueritatis rectissi¬
me se metiri putant. Nichil est facilius mi carissime: quãnon
solum se dicere sed &iam opinari uerũ inuenisse. Sed quã re
ipsa difficillimũ sit. agnoscens ut confido his litteris meis: quȩ
ut tibi ꝓsint. aut certe nichil obsint. om̃ibq om̃ino quorũ
inmanus forte deuenerint: & rogaui dm̃ & rogo. Et spero
ita fore: sibene mͥ conscius sum. quod adhunc stilum pio & offi¬
tioso animo. non uani nominis appetitione ac nugatoriae
ostentationis accessi. Est igitur mͥ ꝓpositũ. ut ꝓbem tibi si pos¬
sim: quod manichȩi sacrilege ac temere inuehantur in eos qͥ
catholicȩ fidei auctoritatẽ sequentes. antequã illud uerum
quod pura mente conspicitur intueri queant. credendo pre-
muniuntur: & illiminaturo p̾parant᷑ dõ. Nosti enĩ honorate

Expanded text:
etiam cum conantur recedere a sensibus, et ex earum mortifera etiam cum conantur recedere a sensibus, et ex earum mortifera et fallacissima regula ineffabilia penetralia ueritatis rectissime se metiri putant. nihil est facilius, mi carissime, quam non solum se dicere sed etiam opinari uerum inuenisse; sed quam re ipsa difficillimum sit, agnosces, ut confido, his litteris meis. quae ut tibi prosint aut certe nihil obsint omnibusque omnino, quorum in manus forte deuenerint, et rogaui deum et rogo; et spero ita fore. si bene mihi conscius sum, quod ad hunc stilum pio et officioso animo, non uani nominis adpetitione ac negatoriae ostentationis accessi. Est igitur mihi propositum, ut probem tibi, si possum. quod Manichaei sacrilege ac temere inuehantur in eos. qui catholicae fidei auctoritatem sequentes, antequam illud uerum, quod pura mente conspicitur, intueri queant, credendo prae- . muniuntur et inluminaturo praeparantur deo. nosti enim, Honorate,
Abbreviated transcription (Latin):
UTILITALE GREDENDI ADHONORATUM
IMIChl honorate unum atq idem uideretur¬
hos esse hereticus. & credens hereticis homo: tam
lingua quã stilo inhac causa conqui escendum. in ẽ
arbitrarer. Nunc uͦ cum inter duo plurimum
inter sit: quandoquidẽ hereticꝰ est ut mea refert opinio qͥ
alicũius temporalis cõmodi & maxime głae principatusq
sui gr̃a. falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequit᷑. ille
autẽ qͥ huiꝰ modi hominib credit. homo est imaginatione
quadam ueritatis ac pietatis inlusus: Cum hȩc ergo itasint.
non putaui apud te silendũ esse. qͥd m̃ de inuenienda ac
retinenda ueritate uideatur: cuiꝰ ut scis ineunte ad oles¬
centia magno am̃ore flagraumꝰ. Sed res est longe remota
auanoꝵ hominum mentibus. qͥnimis in hȩc corporalia ꝓgressi
atq lapsi. nichil aliud putant esse. quã nichił putant esse. quã¬
quod istis quinq notissimis nuntiis corporis sentiunt Et quas
abhis plagas atq imagines acceperunt. eas secum uoluunt.

Expanded text:
UTILITATE CREDENDI LIBER. Si mihi, Honorate, unum atque idem uideretur esse haere. ticus et credens haereticis homo, tam lingua quam stilo in hac causa conquiescendum mihi esse arbitrarer. nunc uero cum inter haec duo plurimum intersit, quandoquidem haereticus est, ut mea fert opinio, qui alicuius temporalis commodi et maxime gloriae principatusque sui gratia falsas ac nouas opiniones uel gignit uel sequitur, ille autem, qui huiusmodi hominibus credit, homo est imaginatione quadam ueritatis ac pietatis inlusus: cum haec ergo ita sint, non putaui apud te silendum esse, quid mihi de inuenienda ac retinenda ueritate uideatur, cuius, ut scis, ab ineunte adulescentia magno amore flagrauimus. sed res est longe remota a uanorum hominum mentibus, qui nimis in haec corporalia progressi atque lapsi nihil aliud putant esse quam quod istis quinque notissimis nuntiis corporis sentiunt; et quas ab his plagas atque imagines acceperunt, eas secum uoluunt,
Abbreviated transcription (Latin):
arguere qͦd erat dubiũ. Dubitabat᷑ ab eis deunitate
patris & filii substantia. quia qͦd dictũ est ego & pat̾ unũ sumus.
moliebantur ad ununimitatis referre consensũ ut unitas
solũ ess& uoluntatis ñ naturȩ sicut multitudinis credenti¬
um erat cor & anima una. Uideamus distinctionẽ. Xp̃s naturã¬
nr̃ȩ carnis assũpsit cũ de uirgine natus homo ꝓcessit. Ecce¬
caro de uirgine subsacram̃to cõmunicande carnis. Ecce qͦd

Expanded text:
arguere quod erat dubium. Dubitabatur ab eis de unica Patris et Filii substantia; quia quod dictum est: « Ego et Pater unum sumus , » moliebantur ad unanimitatis referre consensum, ut unitas solum esset voluntatis, non naturae; sicut « multitudinis credentium erat cor unum et anima una nostrae carnis assumpsit, cum de Virgine natus homo processit. Ecccaro de Virgine! sub sacramento communicandae carnis. Ecce quod
Abbreviated transcription (Latin):
Cuiꝰ imperiũ ñ erat deserendũ. ut tangeret᷑ ꝓhibitũ. quãuis
bonũ: qm̃ deserco meliore. bonũ creaturȩ appetebat᷑: quod
contra creatoris imperiũ tangebatur. Nonitaq ds̃ arborem
malã in paradiso plantauerat: sed ipse erat melior: qui eam
tangi ꝓhibebat. Adhoc enĩ & ꝓhibuerat: ut ostender& ani-¬
mȩ rationalis naturã. non insua potestate sed dõ subditam
esse debere: & ordinẽ suae salutis ꝑ oboedientiã custodire.
ꝑinobȩdientiã corrũpere. Hinc & arborẽ quã tangi uetuit

Expanded text:
cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis cuius imperium non erat deserendum, ut tangeretur prohibitum quamuis bonum, quoniam deserto meliore bonum creaturae appetebatur, quod contra creatoris imperium tangebatur. non itaque deus arborem malam in paradiso plantauerat, sed ipse erat melior, qui eam tangi prohibebat. Ad hoc enim et prohibuerat, ut ostenderet animae rationalis naturam non in sua potestate, sed deo subditam esse debere et ordinem suae salutis per oboedientiam custodire, per inoboedientiam corrumpere. hinc et arbore
Abbreviated transcription (Latin):
ginosũ aerẽ. tanqu̾ã carcerẽ acceperint. Quitam̃ & qñ cȩlũ
nubila conglobant᷑ & ubi aues uolitant. Nam& cęlũ nubilum
dr̃ & uolatilia celi appellantur: Scđdm hoc paulus apłs eosdẽ
iniqͦs angłos. qͦscontra uniiudos pie uiuendo pugnamꝰ. spũ alia¬
neqͥtiȩ incȩlestibꝰ nominat. Quod ne de illis suꝑicribꝰ cȩlis intel¬
ligatur: aꝑte alibi dic̃. Scđm principẽ potestatis aeris huius:
qui nc̃ oꝑatur infiliis diffidentiȩ. Item qi peccatũ uel iniqͥtas
non est appetitio naturarũ malarũ. sed desertio meliorum.
sic inscripturis inuenit᷑. Scriptũ est om̃is creatura dĩ. bona
est. Ac ꝑhoc: & om̃e lignũ qͦd in paradyso dĩ plantauit. utiq
bonũ :. Non gͦ malã naturã homo appetiuit. cũ arborẽ ueri¬
tam tetigit : Sed id qͦd melius erat deserendo. factũ malũ ipse
cõmisit. Melior qͥppe creator. quã ulla creatura quã c̃didit.

Expanded text:
ginosum aerem tamquam carcerem acceperint, qui tamen quoniam et ginosum aerem tamquam carcerem acceperint, qui tamen quoniam et nubila conglobantur, et ubi aues uolitant — nam et caelum nubilum dicitur et uolatilia caeli appellantur — secundum hoc apostolus Paulus eosdem iniquos angelos, nequitiae in caelestibus" nominat. quod ne de illis superioribus caelis intellegatur, aperte alibi dicit: secundum principem potestatis aeris huius, qui nunc operatur in filiis diffidentiae.  Item quia peccatum uel iniquitas non est appetitio naturarum malarum, sed desertio meliorum, sic in scripturis inuenitur scriptum: omnis creatura dei bona est, ac per hoc et omne lignum, quod in paradiso deus plantauit, utique bonum est. non ergo malam naturam homo appetiuit, cum arborem uetitam tetigit, sed id, quod melius erat, deserendo factum malum ipse commisit. melior quippe creator quam ulla creatura, quam condidit:
Abbreviated transcription (Latin):
puniat᷑. Nã ꝑ potestatẽ diabolodatã & iob ꝓbatus est: ut ustꝰ
apparer&: & petrus tẽptat᷑. ne dese p̃sumer&. & paulus cola.¬
ñ tam̃ phis iuste factis. sed piniqua nocendi uoluntate. quȩ
ipsius diaboli fuit. ei redderȩt᷑ infine suppliciũ: cũ dicetur
impus. qͥ eiꝰ neqͥtiȩ consentire ꝑ seuerauerunt. Ite in ignẽ ȩt̃nũ:
quẽ parauit pat̾ m̃s diabolo & angłis eiꝰ. Quia uͦ & ipsi mali
angłi ñ adõ mali sunt conditi. sed peccando factist̃ mali:
Sic petrus in epła sua dic̃. Sienĩ ds̃ angłis peccantibꝰ non
peꝑcit: sed carceribꝰ caliginis inferi trudens. tradidit in uidi
puniendos seruari. hinc petrus ostendit: adhuc eis ultimi iuditu
penã deberi. Dequa dñs dicit. Ite inignẽ ȩt̃nũ. qͥ p̃parat᷑ ÷ diabo¬
lo & angłis eiꝰ. Quã ius iã pęnã ħc̃ inferũ hoc est inferiorẽ cali¬

Expanded text:
potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus potestatem diabolo datam et Iob probatus est, ut iustus adpareret, et Petrus temptatus, ne de se praesumeret, et Paulus colanon tamen pro his iuste factis, sed pro iniqua nocendi uoluntate, quae ipsius diaboli fuit, ei reddetur in fine supplicium, cum dicetur impiis, qui eius nequitiae consentire perseuerauerint: ite in ignem aeternum, quem parauit pater meus diabolo et angelis eius. Quia uero et ipsi mali angeli non a deo mali sunt conditi, sed peccando facti sunt mali, sic Petrus in epistula sua dicit: si enim deus angelis peccantibus non pe-. percit, sed carceribus caliginis inferi trudens tradidit in iudicio puniendos seruari. hinc Petrus ostendit adhuc eis ultimi iudicii poenam deberi, de qua dominus dicit : ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis eius. quamuis iam poenaliter hunc inferum, hoc est inferiorem cali
Abbreviated transcription (Latin):
ira ꝑipsũ. Sienĩ cũ inimici eemus recciliati suorus dõ ꝑmor¬
tẽ filu eiꝰ : multomagis reconciliati saluierimꝰ inuita ipsius.
Quia pͦeciã cũ peccatoribꝰ pęna debita reddit᷑ ñ est iniqͥtas
apud. sic dic̃. Quid dicemꝰ: nũqͥd iniquus ds: qͥ infert iram:
uno aut̃ loco & bonitatẽ & seueritatẽ ab illo esse. breuit᷑
ad muit dicens. Uides gͦ bonitatẽ. & seueritatẽ dĩ In eos
qͥdẽ qͥcecider̃ seueritatẽ: in tẽ aut̃ bonitatẽ si ꝑmanseris in
bonitate. Item quia &iã nocentiũ potestas ñ est nͥ adõ. Sic
seriptũ est loquente. sapientia. Per me reges regnant: & tiranni
aut̃ fieri. in libro iob scriptũ est. Qui regnare inqͥt fac̃ homi¬
nem hypocritã: ꝓpt̃ ꝑuersitatẽ płi. Et de pło isrł dicit deus.
Dedi eis regẽ inira mea. In iustũ enĩ ñest: ut imꝓbis accipientibꝰ
nocendi potestatẽ. bonoꝵ pacientia ꝓbetur: & maloꝵ iniqͥtas

Expanded text:
 cum inimici essemus. reconciliati sumus deo per mortem filii eius, multo magis reconciliati salui erimus in uita ipsius. quia uero etiam cum peccatoribus poena debita redditur, non est iniquitas apud deum, sic dicit: quid dicemus? numquid iniquus deus, qui infert iram? uno autem loco et bonitatem et seueritatem ab illo esse breuiter admonuit dicens: uides ergo bonitatem et seueritatem dei: in eos quidem, qui ceciderunt, seueritatem, in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate. Item quia etiam nocentium potestas non est nisi a deo, sic scriptum est loquente sapientia: per me reges regnant et tyranni eo. digne autem fieri in libro Iob scriptum est. qui regnare facit, inquit, hominem hypocritam propter peruersitatem populi. et de populo Israhel dicit deus: dedi eis regem in ira mea. iniustum enim non est, ut improbis accipientibus nocendi potestatem bonorum patientia probetur et malorum iniquitas
Abbreviated transcription (Latin):
iuste łnocere inpune: patitur quẽ quã. Qui enĩ noc& ait apl̃s:
recipi& id qͦd nocuit. Et ñest ꝑsonarũ acceptio apud deum.
Quod manichei siuellent sine ꝑnitioso studio defendendi er-¬
roris sui & cũ tunore cogitare: ñ scelestissime blasphemarent.
inducendo duas naturas. Unã bonã quã dicunt dm̃: alterã malã
quã ñfecerit ds. Ita errantes. ita delirantes. immo iͦ insanien¬
tes. ut ñ uideant & ieo qͦd dicunt naturã sũmi mali ponere
se tanta bona Nbi ponunt uitã. potentiã. salutẽ. memoriã.
in tellectũ. tẽperiem. uirtutẽ. copiã. sensũ lum̃. suauitatẽ.
m̃suras. numeros. pacẽ. modũ. speciem. ordinẽ. In eo aut̃ qͦd
dicunt sũmũ bonũ. tanta mala Mortẽ. egritudinẽ: obliuio¬
nẽ. insipientiã. ꝑt᷑bationẽ. impotentiã. egestatẽ. stoliditatẽ.
cȩcitatẽ. dolorẽ. inqͥtatẽ. dedecꝰ. bellũ. immoderationẽ: de
formitatẽ. ꝑuersitatẽ:. Principes enĩ tenebrarũ & uixisse insua

Expanded text:
uel nocere inpune patitur quemquam; qui enim nocet, ait apostolus, recipiet id, quod nocuit et non est personarum acceptio apud deum. Quod Manichaei si uellent sine pernicioso studio defendendi erroris sui et cum dei timore cogitare, non scelestissime blasphemarent inducendo duas naturas, unam bonam, quam dicunt deum, alteram malam, quam non fecerit deus, ita errantes, ita delirantes, immo uero ita insanientes, ut non uideant et in eo, quod dicunt naturam summi mali, ponere se tanta bona, ubi ponunt uitam, potentiam, salutem, memoriam, intellectum, temperiem, uirtutem, copiam, sensum, lumen, suauitatem, mensuras, numeros, pacem, modum, speciem, ordinem: . in eo autem, quod dicunt summum bonum, tanta mala: mortem, aegritudinem, obliuionem, insipientiam, perturbationem, inpotentiam, egestatem, stoliditatem, cformitatem, perversitatem. Principes enim tenebrarum et vixisse in sua
Abbreviated transcription (Latin):
& tam̃ nos amalo liber&: tã necessariis rationibꝰ apꝓbatur.
ut dubitare om̃ino ñ possit. p̾sertim tͥ atq talibꝰ. si tamen
bono ingenio pietas & pax quȩdã mentis accedat: sine qua
detantis rebꝰ nihil ꝓrs in telligi potest. Et ñ hȩc fama de fu¬
mo est. & nescio qua fabella ꝑsica cui satis est aurẽ ac com-¬
modare: & aninũ non subtilem sed plane puerilem. Longe om̃ino.
longe se aliter: manichei desipiunt: quã ueritas hab&. Sed qm̃
sermo iste nr̃ multũ ꝓcessit longius. quã putabã: hic finẽ libro
faciamꝰ. In quo memineris uolo. nondũ me manicheos coepisse
refellere: & illas nugas nondũ inuasisse: neq de ipsa catholica
magnũ aliquid aperuisse: sed uoluisse tantũmͦ eruere tibi
si possẽ falsam opinionẽ de ueris xp̃ianis malitiose aut imꝑite
nobis insinuatã & erigere. ad magna quȩdã & diuinã discenda.

Expanded text:
et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, et tamen a malo nos liberet tam necessariis rationibus adprobatur, ut dubitari omnino non possit, praesertim tibi atque talibus, si tamen bono ingenio pietas et pax quaedam mentis accedat, sine qua de tantis rebus nihil prorsus intellegi potest. et non hic fama de fumo est et nescio qua fabella Persica. cui satis est aurem adcommodare et animum non subtilem, sed plane puerilem. longe omnino, longe se aliter, non ut Manichaei desipiunt, ueritas habet. sed quoniam sermo iste noster multum processit longius quam putabam, hic finem libro faciamus: in quo memineris uolo nondum me Manichaeos coepisse refellere et illas nugas nondum inuasisse neque de ipsa catholica magnum aliquid aperuisse, sed uoluisse tantummodo eruere tibi, si possem, falsam opinionem de ueris christianis malitiose aut inperite nobis insinuatam et erigere ad magna quaedam et diuina discenda.
Abbreviated transcription (Latin):
ti disciplinã insimularent. Quod om̃ino falsissimũ est. Ita qͦue
illos recte rep̃hendere ista concedo. Quid gͦ didici: qͥd putas.
nisi cũ ista rep̃hendunt᷑ disciplinã catholicã ñ rep̃hendi: ita
quod apud eos uerũ didicerã teneo: quod falsũ putaueram
respuo. Sed & alia multame docuit ȩccła catholica: quo
illi homines exsangues corporibꝰ. sed crassi mentibꝰ aspirare
non possunt: dm̃ scilic& non esse corporeũ. nullã eiꝰ partem
corporeis oculis posse sentiri: nihil de substantia eiꝰ atqͣue
natura ullomͦ ẽẽ uolabile aut cõmutabile. aut cõpositum
aut fictũ. Quȩ si mͥ concedis. ñ enĩ aliter de dõ sentiendũ est:
Om̃a illoꝵ machinam̃ta subuersa sunt. Illud uͦ qͦmͦ sit. ut
nec ds̃ malũ genuerit. aut fecerit. nec ulla sit fuerit ue ũꝗͣ
natura atq substantia quã ñ ds̃ aut genuerit aut fecerit.

Expanded text:
nti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque nti disciplinam insimularent: quod omnino falsissimum est. itaque illos recte reprehendere ista concedo. quid ergo didici? quid putas, nisi cum ista reprehenduntur, disciplinam catholicam non reprehendi? ita quod apud eos uerum didiceram. teneo, quod falsum putaueram, respuo. sed et alia multa me docuit ecclesia catholica, quo illi homines exangues corporibus, sed crassi mentibus aspirare non possunt: deum non esse corporeum, nullam eius partem corporeis oculis posse sentiri, nihil de substantia eius atque natura ullo modo esse uiolabile aut commutabile aut compositicium aut fictum ; quae si mihi concedis — non enim aliter de deo sentiendum est —, omnia illorum machinamenta subuersa sunt. illud uero quomodo sit. ut nec deus malum genuerit aut fecerit nec ulla sit fueritue umquam natura atque substantia, quam non deus aut genuerit aut fecerit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiones defuerint: qͥbꝰ facile quod queris inuenias. Nam istos
uerbosos & miseros. quid enĩ aliud mitius dixerĩ: penitꝰ desere
Quidũ nimis quer̃ unde sit malũ: nihil repperiuut nisi malũ.
Inqua questione. sepe auditores erigunt ad quȩrendũ sed
ea docent excitatos. ut uel dormire sẽꝑ satius sit quã illomͦ
euigilare. Dele thargicis enĩ. freneticos faciunt. In ter
quos morbos cumsit utq plerũq mortifer. hoc tam̃ inter est. quod
lethargici sine aliena uexatione moriunt᷑: freneticꝰ aut̃ multiᷤᷤ
sanis. & eis potissimũ qͥ uolunt subuenire metuendus est. Nam
neq dĩ mali auctor est. nec umquã eũ quicquã fecisse penituit:
nec ullius cõmotionis animi tẽpestate turbatur: nec terrȩ
particula regnũ eiꝰ est. Nulla flagitia uel scelera probat.
cum ea magis iniectionibꝰ quaterent: & hanc esse ueteris testam̃¬

Expanded text:
tiones defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos tiones defuerint, quibus facile quod quaeris inuenias. nam istos uerbosos et miseros — quid enim aliud mitius dixerim ? — penitus desere: qui dum nimis quaerunt, unde sit malum, nihil reperiunt nisi malum. in qua quaestione saepe auditores erigunt ad quaerendum, sed ea docent excitatos, ut uel dormire semper satius sit quam illo modo euigilare. de lethargicis enim phreneticos faciunt: inter quos morbos. cum sit uterque plerumque mortiferus, hoc tamen interest, quod lethargici sine aliena uexatione moriuntur, phreneticus autem multis sanis et eis potissimum, qui uolunt subuenire, metuendus est. nam neque deus mali auctor est nec umquam eum quicquam fecisse paenituit nec ullius commotionis animi tempestate turbatur nec terrae particula regnum eius est, nulla flagitia uel scelera probat acum ea magnis inuectionibus quaterent et hanc esse ueteris testame
Abbreviated transcription (Latin):
colum̃ auctoritatis optinuit : cui nolle pͥmas partes dare.¬
ł sũme ꝓfecto impietatis est. uł p̃cipitis arrogantie. Namsi
nulla certa ad sapientiã salutẽq animis uia est. nisi cũ eos
rationi p̃colit fides: qͥdẽ. aliud ingratũ ẽẽ opi. atq auxilio
diuino. qũa tanto labore p̃ditȩ auctoritati uelle resistere.
& siuna quȩq disciplina quãquã uilis. & facilis. ut ꝑcipi possit
doctorẽ aut magistrũ reqͥrit. quidte merariȩ suꝑbie plenuᷤᷤ.
quã diuinorũ sacram̃torũ libros & ab interp̃tibꝰ suis nolle
me audias. & bonis p̃ceptoribꝰ catholicȩ xp̃ianitatis te pia fide
alacri sp̃e. simplici caritate cõmittas. dm̃q ipsũ ciuꝰ ułius & bo¬
nitate facti sumꝰ. & iustitia penas liumꝰ. & clementia lib̾am.
orare ñcessces. Ita tͥ neq p̃cepta & disputationes doctissimoꝵ
hominũ & uere xp̃ianorũ. neq libri. neq serenȩ ipse cogita¬

Expanded text:
columen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uecolumen auctoritatis obtinuit? cui nolle primas dare uel summae profecto inpietatis est uel praecipitis adrogantiae. nam si nulla certa ad sapientiam salutemque animis uia est, nisi cum eos rationi praecolit fides, quid est aliud ingratum esse opi atque auxilio diuino, quam tanto robore praeditae auctoritati uelle resistere? et si unaquaeque disciplina, quamquam uilis et facilis, ut percipi possit, doctorem aut magistrum requirit, quid temerariae superbiae plenius, quam diuinorum sacramentorum libros et ab interpretibus suis nolle me audias et bonis praeceptoribus catholicae christianitatis te pia fide, alacri spe, simplici caritate committas deumque ipsum, cuius unius et bonitate facti sumus et iustitia poenas luimus et clementia liberamur, orare non cesses. ita tibi neque praecepta et disputationes doctissimorum hominum et uere christianorum neque libri neque serenae ipsae cogita
Abbreviated transcription (Latin):
glectas. qͦd liberalitas usq ad patrimonia distributa pauꝑibꝰ.
qͦd deniq totius mundi asꝑnatio usq ad desideriũ mortis in¬
tendit᷑: pauci hȩc faciunt: pauciores prudent̾q faciunt. Sed płi
Popłi suã inbecillitatẽ. qͦd ista ñpossunt nec sine ꝓuectu m̃tis
indm̃ nec sine qͥb̃dã scintillis uirtutis accusant. Hoc factũ
est diuina ꝓuidentia. ꝑ prophetarũ uaticinia. ꝑ humanitatẽ
rebus tantis atq uirtutibꝰ ꝓtemporũ oportunitate miracula
Cum igitur tantũ auxiliũ dĩ. tantũ ꝓfectũ fructũq uideamꝰ: dubi¬
tamꝰ nos eiꝰ ȩccłȩ condere gremio. quȩ usq ad confessionẽ generis
humani ab apostolica sede ꝑsuccessiones episcoporũ. frustra here¬
ticis circũlatrantib & partim plebis ipsius iuditio. partĩ conci¬
liorũ grauitate. partĩ &iam miraculorũ maiestate dãpnatis

Expanded text:
glectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus, glectas, quod liberalitas usque ad patrimonia distributa pauperibus, quod denique totius hujus mundi aspernatio usque ad desiderium mortis intenditur? Pauci haec faciunt, pauciores bene prudenterque faciunt: sed popupopuli suam imbecillitatem, quod ista non possunt, nec sine provectu mentis in Deum, nec sine quibusdam scintillis virtutis, accusant. Hoc factum est divina providentia per prophetarum vaticinia, per humanitatem rebus tantis atque uirtutibus pro temporum oportunitate miracula. cum igitur tantum auxilium dei, tantum profectum fructumque uideamus, dubitabimus nos eius ecclesiae condere gremio, quae usque ad confessionem generis humani ab apostolica sede per successiones episcoporum frustra haereticis circumlatrantibus et partim plebis ipsius iudicio, partim conciliorum grauitate, partim etiam miraculorum maiestate damnatis
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt gͥ illa oportunissime: ut his multitudine
credentiũ congregata atq propagata. in ipsos
mores utilis conuerteretur auctoritas. Mo
res autẽ qͥlib& tantũ ualent ad optinendas
hominũ mentes: ut &iam quȩ in his prauasunt. quod fere
superantibꝰ libidinibꝰ euenit. imꝓbare citius & detestari. quã
deserere aut mutare possimus. Parum ne consultũ rebꝰ hu¬
manis arbitraris. qͦd nihil terrenũ. nihil igneũ. nihil deniq
qͦd corporis sensus attingit. ꝓdõ colendũ esse. adquẽ solo in¬
tellectu ambiendũ est. non pauci doctissimi disputant. sed
imperitũ &iam uulgus mariũ feminarũq intã multis diuer¬
sisq generibꝰ & credit & p̃dicat: quod continentia usq ad tenu¬
issimũ uictũ panis & aque. & ñcotidiana solũ sed&iã ꝑ contex¬
tos plures dies ꝑpetuata ieiunia. qͦd castitas usq ad coniugu
plisq contemptũ. qͦd pacientia usq ad cruces flammasq ne¬

Expanded text:
facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine facta sunt igitur illa oportunissime, ut his multitudine credentium congregata atque propagata in ipsos mores utilis conuerteretur aucres autem quilibet tantum valent ad obtinendas hominum mentes, ut etiam quae in his prava sunt, quod fere superantibus libidinibus evenit, improbare citius et detestari, quam deserere aut mutare possimus. Parumne consultum rebus humanis arbitraris, quod nihil terrenum, nihil igneum, nihil denique quod corporis sensus attingit, pro Deo colendum esse, ad quem solo intellectu ambiendum est, non pauci doctissimi disputant, sed imperitum etiam vulgus marium feminarumque in tam multis diversisque gentibus et credit et praedicat? quod continentia usque ad tenuissimum victum panis et aquae, et non quotidiana solum, sed etiam per contextos plures dies perpetuata jejunia; quod castitas usque ad conjugii prolisque contemptum, quod patientia usque ad cruces flammasque ne
Abbreviated transcription (Latin):
milia quinq panibꝰ. transita pedibꝰ maria. mortuos resurge¬
tes uider̃. Ita quȩdã corpori manifestiore beneficio: quȩdã uͦ
menti occultiore signo: & om̃a hominibꝰ maiestatis testimo¬
nio consulebant. Sic inse tunc animas errantes mortalium:
duiͥna cõmouebat auctoritas. Cur inquis ista mͦ nonfiunt:
quia non mouerent: nisi mira eẽnt. At si solita e̾e̾nt: mira
ñessent. Nam  diei & noctis uices. & constantissimũ ordinẽ
rerum cȩlestiũ. annorũ quadrifariã con uersionẽ. decidentes
redeuntesq frorndes arboribꝰ. infinitã uim seminũ. pulcritudi¬
nẽ lucis. colorũ. sonorũ odorũ saporũq uarietates. dã qͥ pͥmũ
uideat atq sentiat. cũ quo tam̃ loqͥ possimꝰ. ebescit. obruiturq
nii raculis. Nos uͦ hȩc om̃a ñ cognoscendi facilitate. quid enĩ
causis horũ obscurius. Sed certe sentiendi assiduitate contẽpnimꝰ

Expanded text:
milia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgemilia quinque panibus, transita pedibus maria, mortuos resurgentes uiderunt: ita quaedam corpori manifestiore beneficio, quaedam uero menti occultiore signo, et omnia hominibus maiestatis testimonio consulebant: sic in se tunc animas errantes mortalium diuina commouebat auctoritas. cur, inquis, ista modo non fiunt? quia non mouerent, nisi mira essent; at si solita essent, mira non essent. nam diei et noctis uices et constantissimum ordinem rerum caelestium, annorum quadrifariam conuersionem, decidentes redeuntesque frondes arboribus, infinitam uim seminum, pulchritudinem lucis, colorum, sonorum. odorum saporumque uarietates da qui primum uideat atque sentiat, cum quo tamen loqui possimus, hebescit obruiturque miraculis; nos uero haec omnia non cognoscendi facilitate — quid enim causis horum obscurius? — sed certe sentiendi adsiduitate contemnimus.
Abbreviated transcription (Latin):
dine ualere nemo ambigit. Miraculum uoco: quic quid
arduũ aut insolitũ supra spem uel facultatẽ mirantis appar&
Inquo genere. nihil est populis aptius. & om̃ino stultis
hominibꝰ: quã id quod sensibꝰ ad mouet᷑. Sed
rursus hȩc induo diuidit᷑. Quȩ dam eninst̃
quȩ solam faciunt ad mirationẽ: quȩd ã uero
magnã &iam gr̃am. beniuolentiãq conciliant. Namsiquis
uolantẽ hominẽ cernat. cum ea res nihil spectatori afferat
cõmodi p̃ter ipsum spectaculũ. miratur tantũ modo. Siqͥs aut̃
graui & desperato morbo affectꝰ. mox ut iussum fuerit conua¬
lescat: ãmirationẽ sanitatis suȩ. sanantis &iam caritate supe¬
rabit. Talia facta sunt illo tempore: qͦds̃ in uͦ homine quantũ
sat erat hominibꝰ apparebat. Sanati languidi. mundati lȩpsi:
incessus claudis. cȩcis uisus: surdis auditus est redditus. Homi¬
nes illius tẽporis. aquã iniunũ conuersam. saturata quinqͥue

Expanded text:
dine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid dine ualere nemo ambigit. miraculum uoco quicquid arduum aut insolitum supra spem uel facultatem mirantis adparet. in quo genere nihil est populis aptius et omnino stultis hominibus quam id, quod sensibus admouetur. sed rursus haec in duo diuiduntur: quaedam enim sunt. quae solam faciunt admirationem, quaedam uero magnam etiam gratiam beneuolentiamque conciliant. nam si quis uolantem hominem cernat, cum ea res nihil spectatori. adferat commodi praeter ipsum spectaculum, miratur tantummodo. si quis autem graui et desperato morbo adfectus mox, ut iussum fuerit, conualescat, admirationem sanitatis suae sanantis etiam caritate superabit. talia facta sunt illo tempore, quo deus in uero homine, quantum sat erat, hominibus adparebat: sanati languidi, mundati leprosi; incessus claudis, caecis uisus, surdis auditus est redditus. homines illius temporis aquam in uinum conuersam, saturata quinque
Abbreviated transcription (Latin):
dõ auctoritatẽ aliquã constitutã: qua uelud gradu certo in-¬
nitentes attollamur indm̃. Hȩc aut̃ se posita ratione quã
sincerã in telligere ut sepe diximꝰ difficillimũ stultis est. dupli¬
citer nos mou&: Partim miraculis. partim sequentiũ multitu¬
dine. Nihil horum est necessariũ sapienti. Quis negat : Sedid
nc̃ agitur ut sapientes esse possimꝰ d est inherere ueritati:
Quod ꝓfecto sordidus animus non potest. Sunt aut̃ sordes
animi ut breui explicem: amor quarũlib& rerũ p̃ter ani¬
mũ & dm̃. Aquibꝰ sordibꝰ quanto est quis purgatior: tanto
uerũ facilius intuetur. Uerũ gͥ uidere uelle. ut animum
purges. cum idõ purgetur ut uideas: ꝑuersum certe atq
p̃posterũ est. Homini gͦ non ualenti uerũ in tueri. ut ad
id fiat idoneus purgariq se sinat. auctoritas p̾sto est:
Quã ut paulo ante dixi. partim miraculis: partim multitu¬

Expanded text:
deo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo indeo auctoritatem aliquam constitutam, quo uelut gradu certo innitentes adtollamur in deum. haec autem seposita ratione, quam sinceram intellegere, ut saepe diximus, difficillimum stultis est, dupliciter nos mouet: partim miraculis. partim sequentium multitudine. nihil horum est necessarium sapienti, quis negat? sed id nunc agitur, ut sapientes esse possimus, id est inhaerere ueritati: quod profecto sordidus animus non potest. sunt autem sordes animi. ut breui explicem. amor quarumlibet rerum praeter animum et deum; a quibus sordibus quanto est quisque purgatior, tanto uerum facilius intuetur. uerum igitur uidere uelle, ut animum purges, cum ideo purgetur, ut uideas, peruersum certe atque praeposterum est. homini ergo non ualenti uerum intueri, ut ad id fiat idoneus purgarique se sinat, auctoritas praesto est: quam, ut paulo ante dixi. partim miraculis, partim multitu
Abbreviated transcription (Latin):
lam uͦ talem se in ceteris rebꝰ om̃ibꝰ p̃buit. quas ꝑsequi longũ
est ut & diuina clementia quo porrigi & humana in firmitas
quo possit euehi sentiremus. Haec est crede salubrima auctoritas:
hȩc pͥus mentis nr̃ȩ aterrena in habitatione suspensio:. hȩc indm̃
uerũ ab huꝰ mundi amore conuersio. Sola est auctoritas
quȩ cõmou& stultos. ut adsapientiã festinetur:. Quã diu intel¬
ligere sincera nompossumꝰ: auctoritate quidẽ decipi miserum
est: sed certe miserius ñmoueri. Sienĩ dĩ ꝓiuditia non p̃sid&
rebꝰ humanis: nihil est de religione satagendũ. Sinsi & species
rerum om̃iũ. quã ꝓfecto exaliquo uerisime pulchritudinis
fonte manare credendum est. & interior nescio quȩ consrientia
dm̃ querendũ dõ seruendũ. meliores quosq animos quasi
publice: pͥuatimq hortatur: Non est desperandũ ab eodẽ ipso

Expanded text:
iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum iam uero talem se in ceteris rebus omnibus praebuit, quas persequi longum est, ut et diuina clementia, quo porrigi, et humana infirmitas, quo possit euehi, sentiremus. Haec est, crede, saluberrima auctoritas haec prius mentis nostrae a terrena inhabitatione suspensio, haec in uerum deum ab huius mundi amore conuersio. sola est auctoritas, quae commouet stultos, ut ad sapientiam festinent. quamdiu intellegere sincera non possumus, auctoritate quidem decipi miserum est; sed certe miserius non moueri. si enim dei prouidentia non praesidet rebus humanis, nihil est de religione satagendum. sin uero et species rerum omnium, quam profecto ex aliquo uerissimae pulchritudinis fonte manare credendum est, et interior nescio qua conscientia deum quaerendum deoque seruiendum meliores quosque animos quasi publice priuatimque cohortatur: non est desperandum ab eodem ipso
Abbreviated transcription (Latin):
ne ñ facile est. oportebat quedã miracula ipsis oculis ad moueri.
quibꝰ utunt᷑ stulti multo quã mente cõmodius: ut cõmotorũ
auctoritate hominũ pͥus uita moresq purgarentur: & ita
rationi accipiende habiles fierent. Cum igitur & homo
ess& imitandus. & non in homine spes ponenda : quid potuit in¬
dulgentius & liberalius diuinitꝰ fieri. quã ut ipsa dĩ sincera.
aeterna. in cõmutabilisq sapientia. cui nos herere oport&.
suscipere hominẽ dignaretur : qui ñ modo illa facer& quibꝰ
ad sequendũ dm̃ inuitaremur. sed &iam illa pateret᷑ quibꝰ
asequendo dõ de terrebam᷑. Nam cũ ad ipisci certissimũ sac
sũmũ bonũ nemo possit. id nisi plene ꝑfecteq dilexerit: qͦd
nullo pacto fi& quã diu mala corporis atq fortuita formu¬
dantur. Ille nascendo mirabiliter & operando. conciliauit
caritatẽ: moriendo aut̃ & resurgendo exclusit timorem.

Expanded text:
ne non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, ne non facile est, oportebat quaedam miracula ipsis oculis admoueri, quibus utuntur stulti multo quam mente commodius, ut commotorum auctoritate hominum prius uita moresque purgarentur et ita rationi accipiendae habiles fierent. cum igitur et homo esset imitandus et non in homine spes ponenda, quid potuit indulgentius et liberalius diuinitus fieri, quam ut ipsa dei sincera, aeterna, incommutabilisque sapientia, cui nos haerere oportet, suscipere hominem dignaretur? qui non modo illa faceret, quibus ad sequendum deum inuitaremur, sed etiam illa pateretur, quibus a sequendo deo deterrebamur. nam cum adipisci certissimum ac summum bonum nemo possit, nisi id plene perfecteque dilexerit — quod nullo pacto fiet, quamdiu mala corporis atque fortuita formidantur — ille nascendo mirabiliter et operando conciliauit caritatem, moriendo autem et resurgendo exclusit timorem.
Abbreviated transcription (Latin):
aliqua ex parte conueller&. Quã obrem tã& si docere ñ
ualeo. monere tamen ñdesino: utqm̃ multi sẽ sapientes
uideri uolunt. neq utrũ sint. stultis dinoscere facile est.
om̃i intentione uotisq om̃ib gemitibꝰ deniq uel &iã si fieri
potest fletibꝰ dm̃ dep̃care: ut te aberrore mali liber&: si tibi uita
auctoritate firmata esse uoluit. libens obtemperes. Cum enĩ sapiens
sit dõ ita mente coniumrtus. ut nihil interponat᷑ ut saper&
Ds̃ est enĩ ueritas. Nec ullo pacto sapiens quisqu̾a est. siñ uerita¬
tem mente contingat: negare ñ possumꝰ inter stultitiã homi¬
nis & sincerissimã dĩ ueritatem. Mediũ qͥddã. inter positam
essẽ hominis sapientiã. Sapiens enĩ quantũ datũ est. imitatur
dm̃. Homini aut̃ stulto adimitandũ salubriter nihil est homi¬
ne sapiente ꝓpinqͥus. Quẽ qm̃ ut dictũ est intelligere ratio.¬

Expanded text:
aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non aliqua ex parte conuelleret. Quamobrem tametsi docere non ualeo, monere tamen non desino, ut quoniam multi se sapientes uideri uolunt neque utrum sint, stultis dinoscere facile est, omni intentione uotisque omnibus, gemitibus denique uel etiam, si fieri potest, fletibus deum deprecare, ut te ab erroris malo liberet, si tibi beata ae catholicae auctoritate firmata esse uoluit, libens obtemperes. cum enim sapiens sit deo ita mente coniunctus, ut nihil interponatur, quod separet — deus enim est ueritas nec ullo pacto sapiens quisquam est, si non ueritatem mente contingat —: negare non possumus inter stultitiam hominis et sincerissimam dei ueritatem medium quiddam interpositam esse hominis sapientiam. sapiens enim, quantum datum est, imitatur deum; homini autem stulto ad imitandum salubriter nihil est homine sapiente propinquius: quem quoniam. ut dictum est, intellegere ratio