comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
bit: cęlum & terra transibunt:
Quomͦ terrarũ portio manebit
immuis: Aut tueri me poterit:
q̃ nec ipsa seseruat: Ubi gͦ ab ira
eiꝰ me abscondam: qui conturbat
ꝓfundũ maris: Si ascendero in
cȩlum ibi es: si descendõ ininfernũ
ad es. Ñ gͦ falli potest qͥubiẽ: sed
placari. Ad est itaq iudicii dies.
Siuis ñ comp̃hendi. cotidie fuge.
cotidietime. Queris quomͦ fugias.
Ascende in montẽ qͥ euuangłizas
eminere meritoꝵ. Ds̃ enĩ montiũ.
sedet ad dexteram dĩ: cuius funda¬
m̃ta in montib scĩs: ⁊ montes in cir¬
cuitu eiꝰ. Mons tuus pauls: mons
tuus petrꝰ ẽ. Supͣ illoꝵ fidẽ: m̃tis
tue locato uestigium. Inlege dĩ
atq in hereditate fidi constitutos
iudicii dies ñ ad pęnã inuenit s
ad głam. Si quis etiam intecto sitꝰ
hoc÷ suꝑiora iã domus suȩ emi¬
nentiũq uirtutũ culm̃ ascendit:
ad terrena mundi huius opera ñ
recedat. Noui enĩ tectũ. ex qͦ raab

Expanded text:
bit? caelum et terra transibunt: bit? caelum et terra transibunt: quomodo terrarum portio manebit inmunis aut tueri me poterit, quae nec ipsa se seruat? ubi igitur me ab ira eius abscondam, qui conturbat profundum maris? si ascendero in caelum, ibi est; si descendero in infernum, adest. non ergo falli potest qui ubique est, sed placari. Adest itaque iudicii dies. si uis non conprehendi, cottidie tunc, cottidie fuge. quaeris quo fugias? ascende in montem qui euangeliz as eminere meritorum; deus enim montium sedet ad dexteram dei, cuius fundamenta in montibus sanctis et montes in circuitu eius. mons tuus Paulus, mons tuus Petrus est. supra illorum fidem mentis tuae locato uestigium. in lege dei atque haereditate fidei constitutos iudicii dies non ad poenam inuenit, sed ad gloriam. si quis etiam in tecto situs, hoc est superiora iam domus suae eminentiumque uirtutum culmen ascendit, ad terrena mundi huius opera non recidat. noui enim tectum in quo Rahab,
Abbreviated transcription (Latin):
s nouit sibi: mͥ nescit. bene aut̃
causã diluuii ⁊ incendii. ⁊ udi-¬
cii. de nr̃is asserit ꝓdisse peccatiᷤ.
qr dñs malum ñ creauit: s nr̃a
sibi merita repꝑerunt. Edebant
& bibebant. uxores ducebant. &
nubebant: ñ qr comugia damp¬
nentur: neq enim alim̃ta damp¬
nantur: cũ in istis successionis. in
illis naturȩ subsidia sint. Alio qͥn
de hoc mundo ẽ exeundũ: s in
habundantius: a malo ẽ. Sit aliqͥs
consensꝰ ad tempꝰ.: ut uacemꝰ ora¬
tioni. Sit aliqͣ int̃ sollicitudines
mundi & intemperantiȩ crapula
sobrietas religionis: sint inducie
castitatis. G qr ꝓpt̾ improbos
cordis animiq patiantur: quo
uberiorẽ mercede accipiant in
futurũ remediis instruuntur
ut qͥ iniudea sunt fugiant ĩ montes
Que ẽ ista iudea: Noui enĩ yaliam
Notus enũ in uidea d̾s. Quales
aut̃ isti montes qͥ possint futuri
motũ cohibere iudicii. cũ scͥptũ
lit: tremor autẽ montes occupa¬

Expanded text:
sed nouit sibi, mihi nescit. bene autem sed nouit sibi, mihi nescit. bene autem causam diluuii et incendii et iudicii de nostris adserit prodisse peccatis, quia deus malum non creauit, sed nostra sibi merita reppererunt. Edebant enim et bibebant, uxores ducebant et nubebant. non quia coniugia damnentur, neque enim alimenta damnantur, cum in istis successionis, in illis naturae subsidia sint — alioquin de hoc mundo est exeundum — sed in abundantius a malo est. sit aliqui consensus ad tempus, ut uacemus orationi: sit aliqua inter sollicitudines mundi et intemperantiae crapulam sobrietas religionis et indutiae castitatis. ergo quia propter inprobos cordis animique patiantur, quo uberiorem mercedem accipiant in futurum, remediis instruuntur, utqui in Iudaea sunt fugiant in montes. quae est ista Iudaea? noui enim et aliam notus enim in Iudaea deus. quales autem isti montes, qui possint motum futuri cohibere iudicii, cum scriptum sit: tremor autem montes occupa
Abbreviated transcription (Latin):
cognitionẽ tpr̃is : qͥ dedit ipsius
iudicii potestatẽ : Qomͦ autẽ filiꝰ
nescire potest qd̾ pat̃ nouit : cũ
in patre filius sit. ⁊ sꝑ̃c scrutet᷑ etiã
alta dĩ: cũ ipse filiꝰ altitudo sit diuiti¬
arũ sapientiȩ ⁊ scientie d̾i:S
qͣre nollet dicere. ostenditur alio
loco. Non ẽ ur̃m scire tempora
& annos: quȩ pater posuit insua
potestate. Uidetis quo tendat qͥ
trinitatem negat unius potestatiᷤ
ut sit aliquid qđ̾ nesciat filius.
Cur enim celaret ꝓpͥum filiũ pat̃.
Aut enim inuidiȩ causa nolumꝰ
intimare aliis qd̾ scimꝰ: aut ne
forte ꝓdamur. S nec inuidia
in patrẽ : nec ꝓditionis infilium
suspicio cadit. G unius sunt cog
nitionis: qr unius st̃ potestatis.
Deide qͥ signa nouit futuri ui¬
dicii. utiq nouit ⁊ finem. Qidil
ẽ. qd̾ nesciat ille : Sic̃ fulgur
choruscans. eo qd̃ lux dĩ filius.
int̾na misterii cȩlestis illuminet.
In illa inquit hora. gͣ ⁊ horã noũ:

Expanded text:
cognitionem temporis qui dedit ipsius cognitionem temporis qui dedit ipsius iudicii potestatem? quomodo autem filius nescire potest quod pater nouit, cum in patre filius sit et spiritus scrutetur etiam alta dei, cum ipse filius altitudo sit diuitiarum sapientiae et scientiae dei? sed cur nolit dicere ostendit alio loco: non est uestrum scire tempora et annos, quae pater posuit in sua potestate. uidetis quo tendat qui trinitatem negat unius potestatis, ut sit aliquid quod nesciat filius? cur enim celaret filium proprium pater? aut enim inuidiintimare quod scimus, aut ne forte prodamur: sed nec invidi in Patrem, nec proditoris in Filium suspicio cadit. nitionis, quia unius sunt potestatis. deinde qui signa nouit futuri iudicii utique nouit et finem. quid enim est quod nesciat ille sicut fulgur coruscans, eo quod lux, dei filius, interna mysterii caelestis inluminet? in illa, inquit, hora. ergo et horam nouit,
Abbreviated transcription (Latin):
emores estote. uxoris loch. Interro¬
gatus a discipulis dñs qñ ueniret
regnum dĩ : ait. Regnum dĩ intͣ
ꝑ seruitutẽ culpe. Itaq qͥ uult
liber ẽẽ : sit seruus in domino.
Ca eñ parte qͣ participamur
seruituti : participamur ⁊ regno.
Ait gͦ. Regnũ dĩ intra uos est.
Quando autẽ ueniret noluit
dicere : s dixit iudicii diem ẽẽ
uenturũ. ut terrorẽ om̃ib iudi¬
cii imminentis incuteret: nec
securitatẽ dilationis afferret.
Et ne uideret᷑ contͥstare discipłos
si his aliquid denegaret. ait in
aliolibro. De die aũ ⁊ hora nemo
scit. neq angłi cȩloꝵ: neq filiꝰ.
bene enĩ medie posuit filium.
est enĩ id̾e filius hominis filiꝰ dĩ:
ut magis dictũ scđm filiũ hõĩs
estimemꝰ: qr tempoꝵ finẽ ñ per
naturã hominis. s ꝑ nat᷑am cħs
nouit. Nec alienũ tam̃ a fide ẽ:
si filium accipias di. Quid enĩ ẽ
qd̾ bonus pat̾ filium celau̾it: qͥ
omĩa dedit: Nut quomͦ ñ dedit

Expanded text:
emores estote uxoris Loth. interrogatus a discipulis dominus quando ueniret regnum dei ait: regnum dei intra per seruitutem culpae. itaque qui uult liber esse sit seruus in domino; ea enim parte qua participamur seruitute participamur et regno. ait ergo: regnum dei intra uos est, quando autem ueniret, noluit dicere, sed dixit iudicii diem esse uenturum, ut terrorem omnibus iudicii inminentis incuteret nec securitatem dilationis adferret. et ne uideretur contristare discipulos, si his aliquid denegaret, ait in alio libro: de die autem et hora nemo scit, neque angeli caelorum neque filius. bene medie posuit filium; est enim idem filius hominis filius dei, ut magis dictum secundum filium hominis aestimemus. quia temporum finem non per naturam hominis, sed per naturam dei nouit. nec alienum tamen a fide est, si filium accipias dei. quid enim est quod bonus pater filium celauerit. cui omnia dedit? aut quomodo non dedit
Abbreviated transcription (Latin):
i. circumcisione signati. ꝑ le¬
gem eruditi. ñ tanqͣm ignoti
ꝑibunt: s tanqͣm sacͥlegi pu¬
mentur. Et enim athemen-¬
sib ignotus d̾s : in iudea notꝰ
s ñ receptus. Et id̾o qͥ ignorat
ignorabitur: qͥ p̃naricatur d̾ap¬
nabitur: nec ille exutus aculpa
qͥ suum nesciuit auctorẽ: &
ille ñ exutus auenia qͥ dñm ñ
recepit. Tolerabilꝰ tam̃ ẽ. fid̾e ñ
detulisse rp̃o: ꝙ manꝰ intulisse.

Expanded text:
i, circumcisione signati, per lei, circumcisione signati, per legem eruditi non tamquam ignoti peribunt, sed tamquam sacrilegi punientur. etenim Atheniensibus ignotus deus in Iudaea notus, sed non receptus. et ideo. qui ignorat ignorabitur, qui praeuaricatur damnabitur nec ille exutus a culpa qui suum nesciuit auctorem et ille exutus a uenia qui dominum non recepit. tolerabilius tamen est fidem non detulisse Christo quam manus intulisse.
Abbreviated transcription (Latin):
uoluere: ꝗmdui in imꝑitie sue
errore u̾satur: Nature qͥdẽ uincłis
alligatus. ut u̾bum molat. dm̃
querat: s oꝑtȩ m̃tis cecitate suf¬
fusꝰ. ut uultũ animi erigere ad
dm. ocłos cordis aꝑire ñ nouit.
& id̾o sine ulla cursꝰ a lacritate
uestigiis inse sepe redeuntibꝰ
inuitꝰ usui laborat alieno. Tam̃
qͥmoła uoluit. consummandi
aliqͣndo finẽ oꝑis babet. ⁊ exuende
spem gerit cecitatis. Cui uͦ mola
ad collum suspenditur: portat
lapidẽ. qͥ portare iugum dñi re¬
cusauit. Asinus gͦ ad molam.
cecus ad lapidem. gentilis ad sa-¬
xum. qͥadoret eum quẽ ñ uidet:
nec agnoscit. Os enim ñ in ma¬
nu factis habitat: nec in saxo
uehem̃tior iniudeos pena decer¬
nitur. E entiliũ enĩ memoria se¬
culi istius fluctib obruetur. &
ceno mundi huius abolebitur.
qͥ int̃ ea q̃ non sunt e̾e̾ uoluert̃.
& allenati a scientia dĩ tanqͣm in
ꝓfundum maris mersi sunt:
At uͦ iudei ꝑ patͥarchas assump¬

Expanded text:
uoluere, quamdiu in inperitiae suae uoluere, quamdiu in inperitiae suae errore uersatur, naturae quidem uinculis adligatus, ut uerbum emolat, deum quaerat, sed opertae mentis caecitate suffusus, ut uultum animi erigere ad deum, oculos cordis aperire non nouerit? et ideo sine ulla cursus alacritate uestigiis in se saepe redeuntibus inuitus usui laborat alieno. tamen qui molam uoluit consummandi aliquando finem operis habet et exuendae spem gerit caecitatis; cui uero mola ad collum suspenditur? portat lapidem, qui portare iugum domini recusauit. asinus ergo ad molam, caecus ad lapidem, gentilis ad saxum, qui adoret eum, quem non uidet nec agnoscit; deus enim non in manufactis t habitat nec in saxo uehementior in Iudaeos poena decernitur. gentilium enim memoria saeculi istius fluctibus obruetur et caeno mundi huius abolebitur, qui inter ea quae non sunt esse uoluerunt et alienati a scientia dei tamquam in profundum maris mersi sunt; at uero Iudaei per patriarchas adsumt
Abbreviated transcription (Latin):
mo temptet inualidum li. ne
angłos ledat: nemo p̃cipitet
infirmũ. ne soluat beneficium
redẽptors. Et id̾o dix̃. Ue huic
mundo a scandalis: qr erucẽ dñi
pleriq scandalum iudicarunt:. cũ
dñice humilitas passionis. nr̃e sit
sacram̃tũ salutis. Ut adoriamur
uirtutis officium: sumamus hu¬
militatis exemplum. Uegͥ ei qͥ in
crucẽ domini ñ credidit: qͣ scau¬
dalizant᷑ infirmi. Expedit ei ut
suspendat᷑ mola asinaria in collo
eiꝰ. & demergat᷑ in ꝓfundũ mariᷤ.
In diuinis qͥde̾m scͥpturis. ñ u̾boꝵ
seriẽ. s rerum pondꝰ examinare
debemus. Plus enim ꝓficit ad re¬
pͥm̃da pecc̃a. inauditi generis
atq deformis beluina quedam
pompa supplicii: tam̃ necui hinc
q̾q scandalum genẽtur infirmo
ñ ociose simul positã putamꝰ moła
asinariam: collũ hominis. ꝓfun-¬
dũ maris. Et enim cũ asini typũ
ppłs gentił acceꝑit: nonne tͥ
uidetur tanqͣm mołã asinariã

Expanded text:
mo temtet inualidum, ne mo temtet inualidum, ne angelos laedat; nemo praecipitet infirmum, ne soluat beneficium redemtoris. et ideo dixit: uae huic mundo ab scandalis, quia crucem domini plerique scandalum iudicarunt, cum dominicae humilitas passionis nostrae sit sacramentum salutis, ut adonamur uirtutis officium, sumamus humilitatis exemplum. uae igitur ei qui in crucem domini non crediderit, qua scandalizantur infirmi; expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo eius et demergatur in profundum maris. in diuinis quidem scriptseriem, sed rerum pondus examinare debemus; plus enim proficit ad reprimenda peccata, inauditi generis atque deformis belluina quaedam pompa supplicii. Tamen ne cui hinc quoque scandalum generetur infirmo, non otiose simul positam putamus molam asinariam, collum hominis, profundum maris. Etenim cum asini typum s gentilis acceperit, nonne tibi uidetur tamquam molam asinariam
Abbreviated transcription (Latin):
habitat d̾s : s sic̃ tradiderunt
nob̾ ꝓpħe. tronus uirtutiᷤ exal¬
tatꝰ ẽ : in eo scilicet cuius eleuat᷑
sapientia ad altitudinẽ uĩtatis.
N ec sicut caẏn. frat̃na specie dolũ
ꝑcussoris abscondat: s foris intͣꝙ
sit fr̃. h ȩc in affectu. In mysterio
ebant. S ꝓchananea muliere
supplicarunt. Sciebant gͦ mysteriũ
qd utriusq ppłi uocatio deberet᷑.
s fortasse adhuc ordinẽ nesciebãt
Nc distantiam intende u̾boꝵ. Ubi
ad se infantes accedere iubet. ut
eos uł p̃dicatione uł manꝰ impo¬
sitione benediceret. pueros apel¬
lat: uͥ p̃cipit ñ scandalizan dos
pusillos nominat. Ñ enim scan¬
guitas. s uirtutis pausilita ᷤ fec̃.
Simul etiã docet infirmos non
esse temptandos. ne in nos eoꝑs
delicta u̾tantur: quoꝵ p̃ces ad
dñm̃ ⁊ si ipsi uirtutũ mitis infir¬
mi st̾. angłoꝵ tam̃ pat᷑ciniis eue¬
hunt̃. Nemo gͥ irrideat pauꝑem
qr exacerbat eum qͥ fec̃ eũ: ne¬

Expanded text:
habitat deus. sed sicut tradiderunt habitat deus. sed sicut tradiderunt nobis prophetae: thronus uirtutis exaltatus est, in eo scilicet, cuius eleuatur sapientia ad altitudinem ueritatis. nec sicut Cain fraterna specie dolum percussoris abscondat, sed foris intraque sit frater. haec in affectu. in mysterio ebant. sed et pro Chananaea muliere supplicarunt. sciebant ergo mysterium, quod utriusque populi uocatio deberetur, sed fortasse adhuc ordinem nesciebant. Nunc distantiam intende uerborum. ubi ad se infantes accedere iubet, ut eos uel precatione uel manuum inpositione benediceret, pueros adpellat, ubi praecipit non scandalizandos. pusillos appellat; non enim scanguitas, sed uirtutis pusillitas fecit. simul etiam docet infirmos non esse temtandos, ne in nos eorum delicta uortantur quorum preces ad dominum, etsi ipsi uirtutum meritis infirmi sint, angelorum tamen patrociniis euehuntur. nemo ergo inrideat pauperem, quia exacerbat illum qui fecit eum; ne
Abbreviated transcription (Latin):
tis studiis anteiuit. Et id̾o illud.
Ecce ego ⁊ pueri mei: qͦs dedistimͥ
Isti sunt pueri qͥ dñm pullo asine
suꝑuectũ. ꝓpħicis uocibꝰ ꝓsequen¬
tes. redemptionẽ gentiũ uenisse
dicebant. Isti sunt pueri uł infan¬
tes qͥ xp̃i illa ubera suꝑ uinum
haustu pleniore suxerunt. exore
enim infantium ⁊ lactentiũ ꝑfe¬
cisti laudem. Durũ itaq aliquib¬
& iminite uideri potest. qd̾ dis¬
cipuli ad dñm infantulos adire
ꝓhibebant: nͥ uł misteriũ intel¬
ligas uł affectum. Neq mnuidia
in pueros m̃tis asꝑitate facie¬
bant. s sedule seruitutis obse¬
quia domino deferebant: ne
compͥmeret᷑ a turbis. Deniq ali¬
bi scriptũ est. Magister compͥ¬
munt te turbe. Lespuenda ẽ¬
quippe utilitas nr̃a : ubi diuini¬
tatis iniuria ẽ. Gͣ fugiamꝰ suꝑ¬
biam: seqͣmur pueriłe simplici¬
tatẽ. qr ueritas adu̾saria ẽ suꝑ¬
biȩ. simplicitas autẽ concurrenᷤ
ueritati. in ipsa humilitate sub¬
limis. Non enĩ in abiecto corde

Expanded text:
tis studiis anteiuit. et ideo illud: ecce ego et pueri mei quos dedisti mihi. isti sunt pueri, qui dominum pullo asinae superuectum propheticis uocibus prosequentes redemptionem gentium uenisse dicebant, isti sunt pueri uel infantes, qui Christi illa ubera super uinum haustu pleniore suxerunt; ex ore enim infantium et lactantium perfecisti.laudem. durum itaque aliquibus et inmite uideri potest quod discipuli ad dominum infantulos adire prohibebant, nisi uel mysterium intellegas uel affectum; neque enim inuidae in pueros mentis asperitate faciebant, sed sedulae seruitutis obsequia domino deferebant, ne conprimeretur a turbis. denique alibi scriptum est: magister, conprimunt te turbae; respuenda quippe est utilitas nostra, ubi diuinitatis iniuria est. ergo fugiamus superbiam, sequamur puerilem simplicitatem, quia ueritas aduersaria superbiae, simplicitas autem concurrens ueritati, in ipsa humilitate sublimis. non enim in abiecto corde
Abbreviated transcription (Latin):
bi fuerit corpꝰ: ibi congͣ¬
gabunt᷑ aquilȩ. Itaq p̾ꝰ
q̃ sint a quile conitiamus: ut
qͥd sit corpꝰ diffiniamus. Iustoꝵ¬
qd̾ alta petant. humilia dere¬
linqͣnt: longeuã ducere ferant᷑
ȩtatẽ. Uñ ⁊ dauid aĩe sue dicit
renouabitur sic̃ aqͥlȩ iuuentꝰ
tua. Si gͥ intelleximꝰ aquilas.
de corpore iã dubitare ñ pos¬
simius: maxime si meminerimꝰ
qd̃ a pilato ioseph corpꝰ acceꝑit.
Nonne tͥ uidentur aquile circa
corpꝰ. Maria cleophȩ. ⁊ maria
magdalene: ⁊ maria mat̾ dñi.¬

Expanded text:
fuerit corpus, ibi congregabuntur aquilae. itaque prius quae sint aquilae coniciamus. ut quid sit corpus definiamus. iustorquod alta petant, humilia derelinquant, longaeuam ducere ferantur aetatem. unde et Dauid animae suae dicit: renouabitur sicut aquilae iuuentus tua. si igitur intelleximus aquilas, de corpore iam dubitare non possumus, maxime si meminerimus quod a Pilato Ioseph corpus acceperit. nonne tibi uidentur aquilae circa corpus Maria Cleopae et Maria Magdalene et Maria mat
Abbreviated transcription (Latin):
e luto fige uestigium. Caue enim
ne lutulentis pedibꝰ incedas.
caue transu̾sariis gressibꝰ: ne
derelinqͣs. Nlamq ut tutior uen¬
turis gentib esset incessꝰ: ꝓpriis
indumentis usq ad di templum
qͥ p̃ibant iħm semitã munierunt.
Ut tusine offensione gradiaris.
discipuli domini amictu se ꝓprii
corporis exuentes. int̾ ad u̾sa tur¬
barũ. uiã łͥ suo strauere martỹ
uelint ramoꝵ fraginina. q̃utiq
consuerunt. dubitarẽ ꝓfecto: nͥ
me in suꝑiorib reb bonus totius

Expanded text:
elutum fige uestigium.\' caue enim elutum fige uestigium.\' caue enim ne lutulentis pedibus incedas, caue transuersariis gressibus ne derelinquas. namque ut tutior uenturis gentibus esset incessus, propriis indumentis usque ad dei templum qui praeibant Iesum semitam munierunt. ut tu sine offensione gradiaris, discipuli domini amictu se proprii corporis exuentes inter aduersa turbarum uiam tibi suo strauere martyriuelint ramorum fragmina, quae consuerunt, dubitarem profecto, nisi me in superioribus bonus mu
Abbreviated transcription (Latin):
soluerent᷑. u̾bi cȩlestis hab ena
restrinxit. Que ÷ ista habena
fr̃s : Qsine doceat quẽ admodũ
ora hominum. aut restringat
aut soluat: Monstrat mͥ habenã
ille qͥ dixit: ut detur mͥ sermo
in aꝑtionẽ oris mei. Sermo gͦ
habena ẽ. sermostimulus ẽ: &
ido durum tͥ ẽ adu̾sꝰ stimulum
calcitrare. Docuit gͥ hic nos
aꝑire cor. stimulũ ꝑpeti: iugũ
ducere. Noceat ⁊ aliꝰ lingue re¬
tinacula pati. Barior enim
tacendi uirtus ẽ qͣm loquendi.
Doceat plane ille qͥuelut mutꝰ s̃t
adu̾sꝰ dolum ñ aꝑuit ossuũ: paratꝰ
inflagella. ⁊ u̾bera ñ recusans: ut
gestauit: cũ pastor errantem re-¬
duceret ouem. Disce sedula m̃tis
tuȩ dorsa substernere: disce c̾ẽ
sub xxp̃o: ut possis eẽ supͣ mundũ.
Non quicumq facile uehit. xp̃m:
s ille qͥ potest dicere incuruatus
sum ⁊ humiliatus nimis. rugiebã
agemitu cordis mei. Qd si desidas
ñ moueri: supͣ illa uestim̃ta scõꝵ

Expanded text:
soluerentur, uerbi caelestis habena soluerentur, uerbi caelestis habena restrinxit! quae est ista habena, fratres? quis me doceat quemadmodum ora hominum aut restringat aut soluat? monstrauit mihi habenam ille qui dixit: ut detur mihi sermo in apertionem oris mei. sermo ergo habena est, sermo stimulus est, et ideo durum tibi est aduersus stimulum calcitrare. docuit igitur hic nos aperire cor, stimulum perpeti, iugum ducere. doceat et alius linguae retinacula pati; rarior enim tacendi uirtus est quam loquendi. doceat plane ille qui uelut mutus aduersus dolum non aperuit os suum paratus in flagella et uerbera non recusans, ut gestauit, cum pastor errantem reduceret ouem, disce sedula mentis tuae dorsa substernere, disce esse sub Christo, ut possis esse supra mundum. non quicumque facile uehit Christum sed ille qui potest dicere: incuruatus et humiliatus sum nimis, rugiebam a gemitu cordis mei. quodsi desideras non moueri, super illa uestimenta sanctorum
Abbreviated transcription (Latin):
finib gentiũ p̃dicarent. Illi gͦ
directi ut solu̾ent pullũ: nũquid
suis u̾bis usi st̃: Minime. Sed
dixert̃ sic̃ dixerat illis itłc : ut
ppłis infudere gentilibꝰ. atq
adu̾sarie potestates. q̃ sibi natio¬
nũ obseqͥa uendicabant. man-¬
dato cessere diuino. Uñ ⁊ apłi
ut facti głam euũglica p̃dica¬
p̃dicatione p̃ferrent. Inscͥpturis
ut inoffensa unctoria felices. ob¬
seqͥa sedulis affectib exiberent.
Non enĩ mundi dnm forensi specie
gestari dorso asine delectauit: s
ut latente mẏsterio penetralia
nr̃i cordis insterneret. & insecretiᷤ
animoꝵ interiore consessu mysticꝰ
uector insideret. qͣsi qͦd̾a corpore
diuinitatis infusꝰ. regens mentiᷤ
uestigia. lasciuiam carnis infre¬
nans. ut ductu pietatis assuetũ
ppłi gentilis domaret affectum.
felices illos. qͥ talem int̾nis renib
receꝑunt uectorem. felices pla¬
ne illos. quoꝵ ora ne multiloqͥo

Expanded text:
finibus gentium praedicarent. Illi ergo finibus gentium praedicarent. Illi ergo directi cum soluerent pullum, numquid suis uerbis usi sunt? minime, sed dixerunt, sicut dixerat illis Iesus, ut populis infudere gentilibus atque aduersariae potestates, quae sibi nationum obsequia uindicabant, mandato cessere diuino. unde et apoquo facti gloriam euangelica praedicatione praeferrent; in scripturis ut inoffensa uecturae felicis obsequia sedulis adfectibus exhiberent. non enim mundi dominum forensi specie gestari dorso asinae delectauit, sed ut latente mysterio penetralia nostrae mentis insterneret et in secretis animorum interiore consessu mysticus uector insideret quasi quodam corpore diuinitatis infusus, regens mentis uestigia, lasciuias carnis infrenans, ut ductu pietatis adsuetum populi gentilis edomaret adfectum. felices illos, qui talem internis renibus recepere uectorem, felices plane illos, quorum ora ne multiloquio
Abbreviated transcription (Latin):
ralit̃ unus d̾s. unus dñs. Itaq
si ñ expͥmit᷑ dñs. diffinit᷑ ñ iam
sitatẽ nature. Marcus aut̃ in¬
duxit ligatũ ante iamiã : qr
extͣ xep̃m quicũq ẽ. foris ẽ ĩ uia:
qͥ autẽ in xp̃o est. foris ñ est.
Intransitu addidit. uͥ nulliꝰ certa
possessio. ñ p̃sepe. ñ alim̃ta. non
stabulum. Misera seruitus. cui
uagũ ius ẽ. Plures enĩ dños habet.
qͥ unũ ñ habet. Alieni alligant
ut possideant: iste soluit ut te¬
neat : uehem̃tiora enĩ iura nouit
c̃ẽ qͣm uincula. Nec illud ociosũ:
qd̃ duo discipłi diriguntur. Pe-¬
trꝰ ad cornelium : pauls ad reli-¬
qͦs: & id̾o nͣ ꝑsonas designauit:
s numerũ diffiniuit. Tam̃ siqͥs :
qͥ ꝑsonas exigat. potest estimare
de phylippo quẽ sp̃c misit in ga¬
zam. qñ candacis regine bapti¬
zauit eunuchum: & ab azoto in
cesareã. ꝑ om̃s ciuitates u̾bũ di
seminauit. Nec illud p̃tereundũ
qd̃ mox remittendos asserit: qr
dirigendi erant qͥ dñm sħm in

Expanded text:
nus dominus. itaque si non exprimitur dominus, definitur non iam rsitatem naturae. Marcus autem induxit ligatum ante ianuam, quia extra Christum quicumque est foris est in uia, qui autem in Christo est foris non est. in transitu addidit, ubi nullius certa possessio, non praesepe, non alimenta, non stabulum. misera seruitus, cui uagum ius est; plures enim dominos habet qui unum non habet. alieni adligant ut possideant, iste soluit ut teneat; uehementiora enim dona nouit esse quam uincula. Nec illud otiosum quod duo discipuli diriguntur, Petrus ad Cornelium, Paulus ad reliquos. et ideo non personas designauit, sed numerum definiuit; tamen si quis est qui personas exigat, potest aestimare de Philippo, quem spiritus misit in Gazam, quando Candacis reginae baptizauit eunuchum et ab Azoto in Caesaream per omnes ciuitates uerbum domini seminauit. nec illud praetereundum quod mox remittendos adserit, quia dirigendi erant qui dominum Iesum in
Abbreviated transcription (Latin):
actu: tał inta: talis gratia.
Esto talis: ut ⁊ tu possis ligatos solu̾e.
Nc̃ considẽmus qͥ fuerint illi qͥ errox
detecto. de paradyso eiecti. in cas¬
tellum sint religati. Et uides quẽ¬
admodũ qͦs mors expulerat. uita
reuocaui̾t. Et id̾o scd̃m matheum
& asinã ⁊ pullũ legimꝰ : ut qr in
duob hominib ut̃q fuerat sexꝰ
expulsꝰ : in duob animalib ut̃q
sexꝰ reuocetur. E illic in asina
matre qͣsi euã figurauit erroris.
hic aut̃ inpullo generalitatem
ppħ gentił expressit: & ido pullꝰ
sedetur asine. Et bene in qͦ nemo
sedit: qr nullus anteqͣm xp̃c. na¬
tionũ ppłos uocauit ad eccłam.
Deniq scđm Marcum sic habes:
quẽ nemo adhuc sedit hominũ
Alligatꝰ autẽ ꝑfidie uinculis
tenebatur : iniqͦ addictꝰ dño
errore famulatus : s dominatũ
sibi uendicare ñ poterat quẽ d̾m
fecerat ñ natura s culpa. Et id̾o

Expanded text:
actus, talis uita, talis gratia. actus, talis uita, talis gratia. esto talis, ut tu possis ligatos soluere. Nunc consideremus qui fuerint illi qui errore detecto de paradiso eiecti in castello sint religati. et uides quemadmodum quos mors expulerat uita reuocauit. et ideo secundum Matthaeum et asinam et pullum legimus, ut, quia in duobus hominibus uterque fuerat sexus expulsus, in duobus animalibus. sexus uterque reuocetur. ergo illic in asina matre quasi Euam figurauit erroris, hic autem in pullo generalitatem populi gentilis expressit. et ideo pullus sedetur asinae. et bene: in quo nemo sedit, quia nullus antequam Christus nationum populos uocauit ad ecclesiam. denique secundum Marcum sic habes: quem nemo adhuc sedit hominum. adligatus autem perfidiae uinculis tenebatur, iniquo addictus domino errore famulatus, sed dominatum sibi uindicare non poterat quem dominum fecerat non natura, sed culpa. et ideo
Abbreviated transcription (Latin):
dicens. Ite in castellũ qd̾ contͣ¬
uos ẽ : in qͦ intͦeuntes inuenietis
pullũ asinȩ alligatũ: in qͦ nemo
sedit. Pulchre relictis iudeis. ha¬
bitaturꝰ in affectib gentiũ. tem¬
plum dñs ascendit. Hoc enĩ tem¬
plum ẽ uerũ: in qͦ ñ inlittera s
in spũ dñs ad oratur. Hoc dei
templũ ẽ : qd̾ fidĩ series. ñ lapi¬
dũ structura fundauit. Nesexun¬
tur gͥ qͥ oderant: eliguntur qͥ
amaturi erant. Et ido ad montẽ
uenit oliueti ut nouellas oleas
insublimi uirtute plantaret :
ut plantati om̃s ĩ domo dĩ possĩt
uiritim dicere. Ego aut̃ sic̃ oli¬
ua fructifera in domo dñi. Et
alius tales fructus ferret olearũ:
Non curuescentium ubertate
baccarũ: s sp̃c plenitudine
gentium fecundarũt. Ipse est
ꝑ que ascendimꝰ : & ad quẽ as¬
cendimus. Ipse ẽ iamia : ipse ÷
adoratur. Ergo in castello erat.¬
& ligatus erat pullus cũ asina:
ñ poterat solui nͥ iussu domini.
Soluit eũ manꝰ apłica. Talis

Expanded text:
ens: ite in castellum quod contra est, in quo introeuntes inuenietis pullum asinae adligatum, in quo nemo sedit. pulchre relictis Iudaeis habitaturus in affectibus gentium templum dominus ascendit; hoc enim templum est uerum, in quo non in littera, sed in spiritu dominus adoratur, hoc dei templum est, quod fidei series, non lapidum structura fundauit. deseruntur ergo qui oderant, eliguntur qui amaturi erant. et ideo ad montem uenit oliueti, ut nouellas oleas in sublimi uirtute plantaret. qut plantati omnes in domo dei possint uiritim dicere: ego autem sicut oliua fructifera in domo domini. et is enim alius tales fructus ferret olearum non curuescentium ubertate bacarum, sed spiritus plenitudine gentium fecundarum? ipse est per quem ascendimus et ad quem ascendimus. ipse est ianua, ipse esab emeritis adoratur. ergo in castello erat et ligatus erat pullus cum asina. non poterat solui nisi iussu domini. soluit eum manus apostolica: talis
Abbreviated transcription (Latin):
ido nemo bonꝰ ñ p̃iudicat xp̃o
qr nemo iudicat xp̃m. Nemo enĩ
tanqͣm cõmunit̃ de nob̃ đr. sed
nichil xp̃o cõmune nobiscũ. Qd̾¬
si quẽ mouet. qd̾ nemo bonꝰ nisi
solꝰ ds: moueat ⁊ illud qr nemo
bonꝰ nͥ ds. Qd̃ si a d̾o filius ñ ex
cipitur: utiq nec a bono xp̃c ex¬
cipitur. S cũ in do filiꝰ ꝑsona
alter. potestate umis sit: unꝰ ri
ds ex qͦ omĩa. & unus dñs per
d̾̃s unus ẽ: utiq cum scđ̾m ma¬
iestatẽ. ds unus inutͣq ꝑ sona
sit. & bonus: unus in utroq ẽ.
Nam quomͦ ñ bonus: ex bono na¬
tus. Arbor enim bona: bonos
fructus facit. Qmͦ ñ bonus: cũ
bonitatis substantia assumpta ex
patre. ñ degenerarit infilio:
quẽ ñ degenerauit in sꝑu: Et
id̾o sp̃c tuus bonus deducet me
interrã rectam. Qd̾ si bonuᷤᷤ sp̃e
qͥaccepit ex filio : bonus utiq
& ille qͥtradidit. Et cum bonuᷤᷤ
pater: utiq & ille bonus qͥ oĩa
habet. q̃ pat̃ habet. Aut si ne¬

Expanded text:
ideo nemo bonus non praeiudicat Christo, ideo nemo bonus non praeiudicat Christo, quia nemo iudicat Christum. nemo enim tamquam conmuniter de nobis dicitur, sed nihil Christo conmune nobiscum. quodsi quem mouet quia nemo bonus nisi unus deus, moueat et illud, quia nemo bonus nisi deus. quodsi a deo fcipitur, utique nec a bono Christus excipitur. Sed cum in Deo Filius persona alter, potestate unus sit, Unus enim Deus ex quo omnia, et unus Dominus per inus unus est, utique cum secundum maiestatem deus unus in utraque persona sit, et bonus unus in utroque est. nam quomodo non bonus ex bono natus? arbor enim bona bonos fructus facit. quomodo non bonus, cum bonitatis substantia adsumta ex patre non degenerarit in filio, quae non degenerauit in spiritu? et ideo spiritus tuus bonus deducet me in uiam rectam. quodsi bonus spiritus, qui accepit ex filio, bonus utique et ille qui tradidit. et cum bonus pater, utique et ille bonus qui omnia habet quae pater habet, aut si ne
Abbreviated transcription (Latin):
alter qͥ infidelis ẽ relinquat᷑.
Duȩ autẽ ille molentes
tantũ figura. s multiplex in di¬
uinis scͣpturis esse consuenit: ut
unus sermo plures species comp̃¬
hendat. Itaq mens carnis. ⁊ aĩa
carnis. & synagoga. id tͥticum
colligunt. & eã similaginẽ molũt
q̃ offertur inuanũ. Qͥ ens autẽ
q̃ coniuncta ẽ animȩ. & aĩa que
ꝑceptͥx ẽ salutis. uł eccła d̾i: ex¬
colunt. ⁊ molunt uere legis simi¬
laginẽ spiritalem. Uñ etiã panes
ꝓpositionis fiunt. qͦs soli sacerdo¬
tes edunt: quib puriorẽ panẽ
manducare p̃scͥptum ẽ : illum
utiq qͥ descendit decelo. Dm̃s
autẽ sumus sim̾ita nr̃a patiant᷑¬

Expanded text:
alter qui infidelis est relinquatur. alter qui infidelis est relinquatur. duae autem illae molentes tantum figura, sed multiplex in divinis Scripturis esse consuevit; ut unus sermo plures species comprehendat. Itaque mens carnis, et anima carnis, et synagoga id triticum colligunt, et eam similaginem molunt, quae offertur in vanum: mens autem quae coniuncta animae et anima quae receptrix est salutis uel ecclesia dei excolunt et molunt uerae legis similaginem spiritalem. unde etiam panes propositionis fiunt, quos soli sacerdotes edunt, quibus puriorem panem manducare praescriptum est, illum utique qui descendit e caelo. omnes autem sumus, si
Abbreviated transcription (Latin):
ma omnis carnis: sangui
eius. Quo pleriq referunt
etiam illud quod scriptum est.¬
Non manducabis carne̾ ĩsangͥne.
Uulnerib aĩe cruentatas corpo¬
ris uoluptates. refectionis ꝑotiuᷤ
loco qͣm reatu sanguinis estime¬
mus: qͦs oportet refici di u̾bo.
Est gͦ cyb refectionis: est cẏbꝰ
sanguinis. Sic̃ enim caro dñi
uere ẽ cẏbs: ita sanguis uere
escam dõ suggeramus: ne rursꝰ
cũ uenĩt. ⁊ sicͣ in illa ficu poma
qͣm nudam pomis repꝑerit &
sanguine cruentatam. num qͣm
exte fructus nascat᷑ ĩ sempit̃nũ.
Est gͦ amma carnis om̃is sangͥs eiꝰ.
ẜst etiam p̃stabilior aĩa : de qͣ
d̾s dixit. Om̃s animȩ. mee sua.
Sic̃ anima patͥs: ita etiã anima
filii. mee sunt. N ec illud p̃terit.
ut duos ppłos intͣpretemur : id÷
qd̾ in hoc mundo qͥ agͦ frequen¬
tissime comparatur. duo ppłi suł
unꝰ credentiũ. alt̃ qͥ ñ credidit.
relaturi meritoꝵ uicem suors.
& id̾o alt̃ qͥ fideł ẽ assumatur.

Expanded text:
ma omnis carnis sanguis ma omnis carnis sanguis eius. quo plerique referunt etiam illud quod scriptumest:non manducabis carnem in sanguine, ne uulneribus animae cruentatas corporis uoluptates refectionis potius loco quam reatum sanguinis aestimemus, quos oportet refici dei uerbo. est ergo cibus refectionis, est cibus sanguinis; sicut enim caro domini uere est cibus, ita sanguis uere escam domino suggeramus, ne rursus cum uenerit et sicut in illa ficu pomumquam nudam pomorum reppererit et sanguine cruentatam: numquam ex te fructus nascatur in sempiternum. est ergo anima carnis omnis sanguis eius. est etiam praestabilior anima, de qua deus dixit: omnes animae meae sunt, sicut anima patris ita etiam anima filii meae sunt. nec illud praeterit ut duos populos interpretemur, id est quod in hoc mundo, qui agro frequentissime conparatur, duo populi sint, unus credentium. alter qui non credit, relaturi meritorum uicem suorum, et ideo alter qui fidelis est adsumatur,
Abbreviated transcription (Latin):
& captiuantẽ me in lege peccati
quȩ ẽ in m̃bris meis. Est gͦ lex
int̾ioris hominis: est etiã ext̃ioris.
suggerit. Illa q̃ pecem ꝓhibet.¬
ista q̃ temptat. Sunt etiã due alie
uehem̃tiores in nob̾ leges: una di
altera peccati: scđ̾m eundẽ magis¬
trum. qͥ ait. Igit᷑ ego ipse mente
seruio legi d̾i.: carne autẽ legi pec¬
cati. Et ostenditur qd si mentem
tantũmͦ dicas: contrariam carni
ostendas. Cũ enĩ dic̃ paulus sele¬
gi di m̃te seruire. utiq mentem
ꝑse ipsam nͥ carne uincatur. bonã
esse demonstrat: & naturã ita cre¬
atã ut resistat errori. Itaq cũ
uincitur mens. carnis ẽ. ñ ex
natura habens. s ex carne qd̃
labit᷑ : & qͣsi in nom̃ ꝓpͥetatemq
iuctͥcis. uicta succedit. Natura
autẽ: adu̾sa carni est. Deniq
m̃te do seruimus: carne pecc̃o.
Melior aut̃ mens erit: si cooꝑa
fructũ diligentia dat: altera
amittit incuria. Quã. sanguinẽ
legislator apellat dicens. Ani-¬

Expanded text:
et captivantem me in lege peccati, et captivantem me in lege peccati, quae est in membris meis . Est ergo lex interioris hominis, est etiam exterioris; suggerit; illa quae ista quae temtat. sunt etiam duae aliae uehementiores in nobis leges, una dei, altera peccati, secundum eundem magistrum, qui ait: igitur ego ipse mente seruio legi dei, carne autem legi peccati. et ostenditur quod si mentem tantummodo dicas, contrariam carnis ostendas; cum enim dicit Paulus se legi dei mente seruire, utique mentem per se ipsam, nisi carne uincatur, bonam esse demonstrat et natura ita creatam, ut resistat errori. itaque cum uincitur, mens carnis est, non ex natura habens, sed ex carne quod labitur et quasi in nomen proprietatemque uictricis uicta succedit; natura autem aduersa carnis est. denique mente deo seruimus, carne peccato. melior autem mens erit, si cooperfructum diligentia dat, altera amittit incuria, quam sanguinem legis lator adpellat dicens: ani
Abbreviated transcription (Latin):
frustra inflatus m̃te carnis suȩ. &
declinat. Ipse enim caput om̃ium.
qͥ auctor ẽ om̃ium. Ait̃ ẽ ille pres¬
tabilior qͥ humilitatẽ diligit. sa¬
pientiã querit. miscdiã ñ omittit
Bonus scilicet seminator. Disꝑsit
enĩ dedit pauꝑibꝰ: iusticia eius
manet inȩt̃num. Hic gͥspiritał
est: ille carnał. Nam sĩc uerbis
apłicis comp̃hendimꝰ illũ extol¬
lentẽ se tumido animo. seductorẽ.
m̃te carnis inflari : ita etiã scm̃
uirũ renouari spũ m̃tis ostendi¬
mus: dicente eodẽ. Renouamini
autẽ sp̃u m̃tis ur̃ȩ. Iuas gͦ m̃tes
esse demonstrat: unã quȩ menᷤ
carnis efficitur uicta peccato.
alterã q̃ sp̃ui copulata carnis
abiurat illecebras. Nec solũ due
m̃tes. s etiam duȩ leges innobis
sunt: quaꝵ utramq nob̾ apłs
explicauit dicens. Condelector
enĩ legi dĩ. scđm int̾iorẽ hominẽ.
Uideo autẽ aliam lege̾ in m̃briᷤ
meis repugnantem legi m̃tis meȩ.

Expanded text:
frustra inflatus mente carnis suae, et frustra inflatus mente carnis suae, et declinat; ipse enim caput omnium, qui auctor est omnium. Alter est ille praestabilior, qui humilitatem diligit, sapientiam quaerit, misericordiam non omittit, bonus scilicet seminator; dispersit enim, dedit pauperibus, iustitia eius manet in aeternum. hic igitur spiritalis est, ille carnalis. nam sicut uerbis apostolicis conprehendimus illum extollentem se tumido animo seductorem mente carnis inflari, ita etiam sanctum uirum renouari spiritu mentis ostendimus dicente eodem: renouamini autem spiritu mentis uestrae. duas ergo mentes esse demonstrat, unam, quae mens carnis efficitur uicta peccato, alteram, quae spiritui copulata carnis abiurat inlecebras. nec solum duae mentes, sed etiam duae leges in nobis sunt, quarum utramque nobis apostolus explicauit dicens: condelector enim legi dei secundum interiorem hominem, uideo autem aliam legem in membris meis repugnantem legi
Abbreviated transcription (Latin):
qr bonꝰ dñs expectantib eũ.
an ñ bonus. qr bona tͥbuit aĩe
querenti eum: An ñ bonus
qͥ satiat in bonis animã tuã:
An ñ bonus. qui ait : ego sum
pastor bonus: S putatis id̾o
dm̃ bonum. qr iidiciũ ñ habet.
in qͦ ẽ necessitas uindicandi.
Quã qͣm iã p̃missum sit iudicẽ
alibi habes. Qũã bonus ds isrł
rectis corde : De qͦ gͥ putatis dic¬
tum: de patre an de filio.Si
de patre : gͦ ñ om̃ib bonus.
Cur gͥ filio derogatis: Si de
filio: gͦ bonũ dm ⁊ filiũ confi¬
temnii. Ipse ẽ enĩ b enedictꝰ d̾̃s
isrł: qr uisitauit & fec̃ recdẽp¬

Expanded text:
quia bonus dominus exspectantibus eum. an non bonus, qui bona tribuit animae quaerenti eum? an non bonus, qui satiat in bonis animam tuam? an non bonus, qui ait: ego sum pastor bonus? sed putatis ideo deum bonum, quia iudicium non habet, in quo necessitas uindicandi. quamquam iam praemissum sit iudicem alibi habes: quam bonus deus Israhel rectis corde! de quo igitur putatis dictum, de patre an de filio? si de patre, ergo non omnibus bonus. cur igitur filio derogatis? si de filio. ergo bonum deum et filium confitemini: ipse est enim benedictus deus Israhel, quia uisitauit et fecit re
Abbreviated transcription (Latin):
git: Cur autẽ pueros aptos reg¬
no dic̃ esse cęloꝵ: Fortasse ꝙr
malitiã nesciant. fraudare ñ
nouerint. referire ñ audeant.
scrutari ignorent opes: honorẽ
ambitione ñ appetant. S ñ
ignorare ista uirtutis ẽ: s contẽp¬
nere. Nec continentie laus: ubi
infirmitatis integͥtas. ẽ. Ñ gͥ pue¬
ritia. s emula puerił simplicitatiᷤᷤ
bonitas designat᷑. Ñ enĩ uirtꝰ ẽ
ñ posse peccare. s nolle: atq ita
tenere ꝑseuerantiã uoluntatis.
& efficiamini sicut puer iste : ñ
intrabitis in regnum cȩloꝵ. Qis
est gͦ puer imitandus apłis xp̃i:
deqͦ ysaias dic̃. puer natus ẽ nob̾¬
& filiꝰ datꝰ ẽ nob̃. Ipse enim tibi
dixit puer: tolle crucẽ tuam et
sequere me. Et ait cognoscas
puerũ: cũ malediceretur. ñ re¬
maledixit : cũ ꝑcuteretur ñ reꝑ¬
cussit. Hec ẽ enim ꝑfecta uirtus.
Itaq & in pueritia est qued̃a ue¬
nerabilis moꝵ senectꝰ.: ⁊ in senec¬

Expanded text:
git? cur autem pueros aptos reggit? cur autem pueros aptos regno dicit esse caelorum? fortasse quia malitiam nesciant, fraudare non nouerint, referire non audeant, scrutari ignorent opes, honorem, ambitionem non appetant. sed non ignorare ista uirtus est, sed contemnere nec continentiae laus, ubi infirmitatis integritas. non igitur pueritia, sed aemula puerilis simplicitatis bonitas designatur. non enim uirtus est non posse peccare, sed\'nolle atque ita tenere perseuerantiam uoluntatis. t efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum caelorum. Quis est ergo puer imitandus apostolis Christi? de quo Esaias dicit: puer natus est nobis. filius datus est nobis? ipse enim tibi puer dixit: tolle crucem tuam et sequere me. et ut agnoscas puerum: cum malediceretur, non remaledixit; cum perc.uteretur, non repercussit; haec est enim perfecta uirtus. itaque et in pueritia est quaedam uenerabilis morum senectus et in senec
Abbreviated transcription (Latin):
aquilȩ circa corpꝰ. qñ ueniet
cũ intelligibilib nubibꝰ filius
hominis & uidebit eũ omĩs
Est etiã corpꝰ: de qͦ dictum est.
Caro mea uere ẽ esca: & sangͥs m̃s
uere ẽ potꝰ. Circa hoc corpꝰ. uere
aquilȩ sunt: q̃ alis circũ uolant
spiritalibꝰ. St̾ & circa corpꝰ aqͥle
q̃ eredunt xp̃m in carne uenisse:
in carne uenisse: de do eͣ. Ubigͦ
fides. ibi sacram̃tum: ibi diu̾soriũ
sc̃ĩtatis. Est etiã corps eccła. inꝗͣ
ꝑ baptismi grãm renouamur spũ
& occidua senectutis in rediuiua ᷤᷤ
reparantur etates
inite pueros uenire ad me
& nolite eos uetare: taliũ
ȩtas hec infirma ÷ uiribꝰ: inua¬
lida ingenio: immatura consilio
Non g̃ etas p̃fertur etati: alio qͥn
ob esset adolescere. Qid uotis ẽ
opꝰ ut emi maturitas conseqͣtur:
si mͥ meritũ regni demptura
cȩlestis ẽ: Ergo d̾s uite ꝓ cessum
ad uitia dedit: ñ ad increm̃ta
uirtutus. Et cur ipse apłos ñ
puerilis. s ꝓuectioris etati ᷤ ele¬

Expanded text:
corpus, quando ueniet cum intellegibilibus nubibus filius hominis, et uidebit eum omnis est etiam corpus, de quo dictum est: caro mea uere est esca et sanguis meus uere est potus. circa hoc corpus aquilae sunt, quae alis circumuolant spiritalibus. sunt et circa corpus aquilae, quae credunt Iesum in carne uenisse, in carne uenisse de deo est. ubi ergo fides ibi sacramentum, ibi deuersorium sanctitatis. est etiam corpus ecclesia, in qua per baptismi gratiam renouamur spiritu et occidua senectutis in rediuiuas reparantur aetates. Sinite pueros uenire ad me et nolite eos uetare; talium aetas haec infirma est uiribus, inualida ingenio, inmatura consilio. non ergo aetas praefertur aetati; alioquin obesset adolescere. quid uotis opus est ut aeui maturitas consequatur, si mihi meritum regni demtura caelestis est? ergo deus uitae processum ad uitia dedit, non ad incrementa uirtutis? et cur ipse apostolos non puerilis, sed prouectioris aetatis ele
Abbreviated transcription (Latin):
bene pͥnceps inducit᷑ publicanoꝵ.
Qisi de se desꝑet: qñ ⁊ iste ꝑue¬
nit cui censꝰ ex fraude : Et ipse
inquit diues: ut scias ñ om̃s di¬
uites auaros. Qid sͥ uult qd̾ nulliꝰ
alt̃ius staturam scͥptura nͥ huns
exp̃ssit : qr statura pusillꝰ erat :
Nide ne forte malitia pusillus:
aut ad huc pusillus fide. Nondũ
enĩ ꝓmiserat cũ ascenderat: ñdũ
uid̾ãt xp̃m. Merito ad huc pufillꝰ.

Expanded text:
bene princeps inducitur publicanorum. bene princeps inducitur publicanorum. quis enim de se desperet, quando et iste peruenit, cui census ex fraude? et ipse inquit diues, ut scias non omnes diuites auaros. quid sibi uult quod nullius alterius staturam scriptura nisi huius expressit: quia statura pusillus erat? uide ne forte malitia pusillus aut adhuc pusillus fide; nondum enim promiserat, cum ascenderet, nondum uiderat Christum, merito adhuc pusillus.
Abbreviated transcription (Latin):
reamur. Interrogauit enĩ: ut
crederemꝰ nͥ confitentẽ ñ posse
sanari. Et confestim inqͥt undit.
& s eq̃bat᷑ illũ magnificans d̾m:
& ꝑambulabat hierico. Alit̃ enĩ
ñ uid̾et. nͥ sequeret᷑ xp̃m : nͥ dñm
diuitib qͦq in grãm reu̾tamur.
Nolumꝰ enĩ offendere diuites. qͥ
uolumus si fieri potest sanare om̃s.
ne incameli comparatione p̃stͥcti.
in zacheo cituis qͣm oportuit dere¬
licti. iustȩ habeant cõmotionis
offensam. Discant ñ in facultatib
crim̃ herere: s in his qͥ uti nesci¬
ant facultatibꝰ. Nã diuitie ut
impedim̃ta improbis: ita boniᷤ
st̃ adium̃ta uirtutis. Diues certe
zacheꝰ electꝰ a xp̃o. s dimidiũ
bonoꝵ suoꝵ pauꝑib largiendo.
reddendo etiã in qͣdruplũ. quȩ
fraude sustulerat: altum eñ
ñ sat ẽ. nec ħt grãm liberalitas si
iniuria ꝑseuerat. qr ñ spolia s
dona queruntur: uberiorẽ mer-¬
cede qͣm conferebat accepit. Et

Expanded text:
reamur; interrogauit enim, ut reamur; interrogauit enim, ut crederemus nisi confitentem non posse sanari. et confestim inquit uidit et sequebatur illum magnificans dominum. et perambulabat in Hiericho. aliter enim non uideret, nisi sequeredivitibus quoque in gratiam revertamur; nolumus enim offendere divites, quia volumus, si fieri potest, sanare omnes; ne in cameli comparatione praestricti, et in Zachaeo citius quam oportuit, derelicti, justae habeant commotionis offensam. 85. Discant non in facultatibus crimen haerere, 1493 sed in iis qui uti nesciant facultatibus; nam divitiae ut impedimenta in improbis, ita in bonis sunt adjumenta virtutis. Dives certe Zachaeus electus à Christo; sed dimidium bonorum suorum pauperibus largiendo, reddendo etiam in quadruplum quae fraude sustulerat alterum enim non sat est: nec habet gratiam liberalitas, si injuria perseverat; quia non spolia, sed dona quaeruntur, uberiorem mercedem, quam conferebat, accepit. 86. Et
Abbreviated transcription (Latin):
in arborẽ. ut arbor bona. bonos
fructus faceret. A naturali excisꝰ
oleastro. & contra naturã in bonã
insertꝰ oliuam. fructũ posset
legis afferre. Radix enim sc̃a :
& si rami inutiles. Quoꝵ infruc¬
tuosam głam. plebs gentium
fide resurrectionis quasi q̃dam
corporis eleuatione transcendit.
Et ecce uir nomine ⁊acheus.
Zacheꝰ in sychomoro : cȩcꝰ ĩ uia.
Quoꝵ alt̾um dñs miseratꝰ ex¬
pectat. alterũ mansionis suȩ
claritate nobilitat: alterũ sa¬
naturꝰ interrogat : apd̃ altum
se ñ inuitatꝰ mnuitat. Sciebat
enĩ uberẽ hospitis sui e̾e̾ mer¬
tantis audierat: audierat affec¬
Nerũ ne cęcũ illũ tanqͣm fastidiosi
pauꝑum. cito reliquisse uideam᷑.
& transisse ad diuitem : ex pectemꝰ
eũ qr expectauit & dñs: int̾ro¬
Nos int̾rogamꝰ qr nescimꝰ : ille
qr nouerat. Nos interrogamꝰ ut
sciamus uñ iste curatꝰ sit: ille
int̾rogauit ut inuno plures
disceremꝰ : uñ dm uidere me¬

Expanded text:
in arborem, ut arbor bona bonos in arborem, ut arbor bona bonos fructus faceret ac naturali excisus oleastro et contra naturam insertus in bonam oliuam fructum posset legis adferre; radix enim sancta, etsi rami inutiles, quorum infructuosam gloriam plebs gentium fide resurrectionis quasi quadam corporis eleuatione transcendit. Et ecce uir nomine Zacchaeus. Zacchaeus in sycomoro. caecus in uia. quorum alterum dominus miseraturus exspectat, alterum mansionis suae claritate nobilitat: alterum sanaturus interrogat, aput alterum se non inuitatus inuitat; sciebat enim uberem hospitis sui esse mertantis audierat, audierat affecuerum ne caecum illum tamquam fastidiosi pauperum cito reliquisse uideamur et transisse ad diuitem, exspectemus eum, quia exspectauit et dominus, interronos interrogemus, quia nescimus, ille, quia nouerat; nos interrogemus, ut sciamus unde iste curatus sit, ille interrogauit, ut in uno plures disceremus unde dominum uidere me
Abbreviated transcription (Latin):
D set hierico: qͥdam cecꝰ sede¬
bat secus uiã. In libro scđm mxa
Ibi egredienti hierico: hic ap¬
propinqͣnti. S nulla distantia
Nã cũ in hoc uno tẏpꝰ pͦpłi
gentił sit. qͥ sacram̃to dñico
recepit amissi luminis clarita¬
tẽ : nichil int̾ eͣ utrũ in uno
medicinã an in duob accipiat.
qm̃ ex cham ⁊ iafech noe filiis
originẽ ducens. in duob cetis
duos generis sui p̃tendebat¬
auctores. Qd̃ uidetur etiã lucaᷤ
ñ omisisse: cũ zacheũ subiecit
qͥ statura pusillꝰ. hoc ẽ nulla
nobilitatis ingenite dignitate
sublimis: exiguus mĩtis sic̾ pͦpłs
nationũ. audito dñi saluatoris
aduentu. quẽ sui ñ receꝑant ui¬
dere cupiebat. S nemo facile
iħm uidet. Nemo potest uidere
forme grãm naturał. ascendit
in sycomoꝵs. uanitate̾ scilicet iu¬
deoꝵ uestigio suo ꝓterens. erra¬
ta quoq corrigens suꝑioris eta¬
tis: ⁊ id̾o iħm int̾ioris domꝰ re¬
cepit hospitio. Et bene ascendit

Expanded text:
asset Hiericho, quidam caecus sedeasset Hiericho, quidam caecus sedebat secus uiam.c unus: ibi egrediente Hiericho, hic appropinquante. Sed nulla distantia; nam cum in hoc uno typus populi gentilis sit, qui sacramento Dominico recipit amissi luminis claritatem, nihil interest utrum in uno medicinam, an in duobus accipiat; quoniam ex Cham et Japhet Noe filiis originem ducunt, in duobus caecis duos generis sui pauctores. quod uidetur etiam Lucas non omisisse, cum Zacchaeum subicit, qui statura pusillus, hoc est nulla nobilitatis ingenitae dignitate sublimis, exiguus meritis, sicut populus nationum audito domini salutaris aduentu quem sui non receperant uidere cupiebat. sed nemo facile Iesum uidet, nemo potest uidere formae gratiam naturalis, ascendit in sycomorum, uanitatem scilicet Iudaeorum uestigio suo proterens, errata quoque corrigens superioris aetatis, et ideo legum interioris domus recepit hospitio. et bene ascendit