comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stringitur. & in suam infirmita¬
tem redit. in uiuente desiderio qͦ
rursus erigatur: ñ sufficiente mũ¬
dicia qua figatur. Et quanto qͥs¬
q hoc magis potest. tanto ma¬
ior est. Quanto autem minus.
tanto minor. Si autem nichil
adhuc tale mens hominis exꝑ¬
ta est. in qua tamen habitat xp̃c
per fidem: instare debet minuen¬
dis finiendisq cupiditatib huiꝰ
scł̃i. moralis uirtutis actione. tã¬
quam in comitatu trium illorũ
engłistarum. cum mediatore xp̃o
ambulans: & eum qui filius dei
semper est. propter nos filiũ ho¬
minis factum. ut sempiterna uir¬
tus eius &e diuinitas nr̃e infirmita¬
ti&e mortalitati contemꝑata. de
nr̃o nobis in seatq a se faceret uiã.
cum magnȩ spei lȩticia fideliter
teneat. Ne peccet a rege xp̃o rega¬
tur. si forte peccauerit ab eodem sa¬
cerdote xp̃o expietur atq ita in ac̾¬
stione bonȩ conuersatiois & uutȩ.
nutritis pennis geminȩ dilectio¬

Expanded text:
erstringitur et in suam infirmitaerstringitur et in suam infirmitatem redit uiuente desiderio, quo rursus erigatur, nec sufficiente munditia, qua figatur. et quanto quisque hoc magis potest, tanto maior est. quanto autem minus, tanto minor. si autem nihil adhuc tale mens hominis experta est, in qua tamen habitat Christus per fidem, instare debet minuendis finiendisque cupiditatibus huius saeculi moralis uirtutis actione tamquam in comitatu trium illorum euangelistarum cum mediatore Christo ambulans. eum qui filius dei semper est propter nos filium hominis factum, ut sempiterna uirtus eius et diuinitas nostrae infirmitati et mortalitati contemperata de nostro nobis in se adque ad se faceret uiam, cum magnae spei laetitia fideliter teneat. ne peccet, a rege Christo regatur; si forte peccauerit, ab eodem sacerdote Christo expietur adque ita in actione bonae conuersationis et uitae nutritis pinnis geminae dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
serenissima incõmutabilis ueri¬
tatis luce potiatur. &e mente pe¬
nitus a consuetudine uitȩ huius
alienata illi constanter & indecli¬
nabiliter herent. nec qͥd querat.
nec quis querat intelligit. Ere¬
dat ergo potius sublimi auctori¬
tati minimeq fallaci. quandiu
sumus in corpore peregrinari
nos a dño: & ambulare ꝑ fidem
nondum perspeciem:. ac sic perse¬
ueranter retinens atq custodiens
fidem. spem. caritatem. intendat
in speciem ex pignore quod ac¬
cepimus sc̃i spiritus. qui nos do¬
cebit omnem ueritatem: cum ds
qui suscitauit iħ̃m xp̃m a mor¬
tius. uiuificabit & mortalia cor¬
pora nr̃a per in habitantẽ sp̃m
eius in nobis: Prius autẽ qͣm ium¬
ficetur hoc quod mortuum ẽ ꝓp¬
ter peccatum. procul dubio cor¬
ruptibile est & aggrauat animã:
& siquando adiuta excedit hanc
nebulam qua degitur omĩs terra.
io est hanc carnalem caliginem
qua tegitur om̃ĩs uita terrena
tamqͣm rapida choruscatione ꝑ¬

Expanded text:
serenissima incommutabilis ueriserenissima incommutabilis ueritatis luce potiatur et mente penitus a consuetudine uitae huius alienata illi constanter et indeclinabiliter haereat, nec quid quaerat nec quis quaerat intellegit. credat ergo potius sublimi auctoritati minimeque fallaci, quamdiu sumus in corpore, peregrinari nos a domino et ambulare per fidem, nondum per speciem; ac sic perseueranter retinens adque custodiens fidem, spem et caritatem intendat in speciem ex pignore, quod accepimus, sancti spiritus, qui nos docebit omnem ueritatem, cum deus, qui suscitauit legum Christum a mortuis, uiuificabit et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis. prius autem quam uiuificetur hoc quod mortuum est propter peccatum, procul dubio corruptibile est et adgrauat animam, et si quando adiuta excedit hanc nebulam, qua tegitur omnis terra, id est hanc carnalem caliginem, qua tegitur omnis uita terrena, tamquam rapida coruscatione p
Abbreviated transcription (Latin):
& coeternus ẽ. tantummͦ patris
ẽẽ. non etrã filii sp̃c putaretur.
Postremosuas oues petro se aman
ti. eumo amorem ter confitenti
comm̃dans. dicit erindem ioħem
sic se uelle manere donec ueniat.
Ubi etiã mͥ uidetur alto docuisse
misterio. istam ipsam iohannis
eugłicam dispositionẽ qua in lu¬
cȩ liouidissima uerbi sublimilit̾
fertur: ubi temnitatis equalitos &
incommutabilitas uideri potest:
& qua maxime ꝓpͥetate distet a
ceteris homo. cuius susceptione
uerbum caro factum ẽ. ꝑspicue car¬
ne cognosci ñ posse. nͥ cum ipse
dñs uenerit. ideo sic manebit do¬
nec ueniat. Manebit aixtẽ nunc
in fide credentium: t̃c autẽ facie
ad faciem contemplandum erit.
cum apparuerit uita nr̃a xp̃c. &¬
nos cum ipso apparebimus in gła.
Quisquis autem arbitratur. homi¬
ni uitam istam mortalem adhuc
aggenti posse contingere. ut dimo¬
to atq discusso om̃i nubilo. pbaꝵ¬
tasiarũ corporaliũ atq carnaliũ.

Expanded text:
et coaeternus est, tantum modo patris et coaeternus est, tantum modo patris esse, non etiam filii spiritus putaretur. Pti eumque amorem ter confitenti commendans dicit eundem Iohannem sic se uelle manere, donec ueniat. ubi etiam mihi uidetur alto docuisse mysterio istam ipsam Iohannis euangelistae dispensationem, qua in lucem liquidissimam uerbi sublimitate fertur, ubi trinitatis aequalitas et incommutabilitas uideri potest, et qua maxime proprietate distet a ceteris homo, cuius susceptiuerbum caro factum est, perspicue cerni cognoscique non posse, nisi cum ipse dominus uenerit. ideo sic manebit, donec ueniat. manebit autem nunc in fide credentium, tunc autem facie ad faciem contemplandum erit, cum apparuerit uita nostra et nos cum ipso apparebimus in gloria. quisquis autem arbitratur homini uitam istam mortalem adhuc agenti posse contingere, ut dimoto adque discusso omni nubilo phantasiarum corporalium adque carnalium
Abbreviated transcription (Latin):
inicio libri siu raro fuisse cũ cȩteris.
id ẽ primo. circa iordanen propter
testimoniũ iohannis baptistȩ. inde
trans mare tyberiadis. quando tur¬
bas de quinq panib ꝑauit. & su¬
per aquas ambulauit tercio in be¬
thania ubi unguento precioso fide¬
nec inde illis occurreret ad passioĩs
tempus. qd̾ cum eis necessario erat.¬
narraturus. ubi tam̃ ipsam dñic̾ã
cenã de qua nullus eoꝵ tacuit. mul¬
tõ opulentius. tamꝙͣ de cellario do¬
minici pectoris ubi discumbere so¬
lebat exhibuit. Ipsum deinde py¬
latũ uerbis altiorib ꝑcutit. dicens
reggnum suumñ ẽẽ de hoc mundo
regemq se natum: e ad hoc uenis¬
se in hunc mundum. ut testimo¬
nium ꝑhibeat ueritati. Mariã
quoq post resurrectionẽ mystica
altitudine uisitans: noli me inqͥt
tangere: nondum eñi ascendiad
patrem. Discipulis etiam insuf¬
flando dedit sp̃m sanctũ. ne ipse
sp̾c qui trinitati consubstantiał

Expanded text:
initio libri sui raro fuisse cum ceteris, initio libri sui raro fuisse cum ceteris, id est primo circa Iordanen propter testimonium Iohannis baptistae, inde trans mare Tiberiadis, quando turbas de quinque panibus pauit et super aquas ambulauit, tertio in Bethania, ubi unguento pretioso fidenec inde illis occurreret ad passionis tempus, quod cum eis erat necessario narraturus, ubi tamen ipsam dominicam cenam, de qua nullus eorum tacuit, multo opulentius tamquam de cellario dominici pectoris, ubi discumbere solebat, exhibuit. ipsum deinde Pilatum uerbis altioribus percutit dicens regnum suum non esse de hoc mundo regemque se natum et ad hoc uenisse in hunc mundum, ut testimonium perhibeat ueritati. Mariam quoque post resurrectionem mystica altitudine uisitans: noli me, inquit, tangere; nondum enim ascendi ad patrem. discipulis etiam insuflando dedit spiritum sanctum, ne ipse spiritus, qui trinitati consubstantialis
Abbreviated transcription (Latin):
det me uidet & patrem: uͥ multa
locutus ẽ de sp̃u sc̃o paraclyto qu̾e
missurus eis erat. & de sua clarifica¬
tione quã haburt aꝑud patrẽ pri¬
usqͣm mundus ẽẽt. & quod unum
nos faceret in se. sicut iꝑse & pater
unum sunt. ñ ut ipse & pater. &
nos unum: s nos unũ sicut ipsi
unum: multaq alia mireq sublimi¬
a. De quibus disserere sicut dignum
est. etiamsi iam ẽemus idonei: in hoc
tamen oꝑe ñ id nos suscepisse. quis
ñ adũtat. Quod alibi fortasse red¬
dendũ est: hic certe ñ est expetendũ.
Commendare quippe uolinmus ama¬
torib uerbi di. & studiosis sc̃e ueri¬
tatis qmuis eiusdem xp̃i qui uerꝰ
& uerax ẽ annuncrator atq p̾dica¬
tor iohes in engłio suo fuerit. cuius
& cȩteri tres qui scripserunt eugł̃m.
et cet̾i apłi qui ñ quidem ipsã nar.¬
rationem scribendam susceꝑunt. in
ea tamen predicatione sui officĩ mu¬
nus implerunt longe tam̃ hunc
in xp̃i altiora subuectum ab ipso

Expanded text:
dit me, uidit et patrem. ubi multa dit me, uidit et patrem. ubi multa locutus est de spiritu sancto paracleto, quem missurus eis erat, et de sua clarificatione, quam habuit aput patrem, priusquam mundus esset, et quod unum nos faceret in se, sicut ipse et pater unum sunt, non ut ipse et pater et nos unum, sed nos unum sicut ipsi unum, multaque alia mireque sublimia, de quibus disserere, sicut dignum est, etiamsi iam essemus idonei, in hoc tamen opere non id nos suscepisse quis non aduertat? quod alibi fortasse reddendum est, hic certe non est expetendum. commendare quippe uoluimus amatoribus uerbi dei et studiosis sanctae ueritatis, quamuis eiusdem Christi, qui uerus et uerax est, adnuntiator adque praedicator Iohannes in euangelio suo fuerit, cuius et ceteri tres, qui scripserunt euangelium, et ceteri apostoli, qui non quidem ipsam narrationem scribendam susceperunt, in ea tamen praedicatione sui officii munus implerunt, longe tamen hunc in Christi altiora subuectum ab ipso
Abbreviated transcription (Latin):
q ꝑfusum ẽ. atq hinc deinceps
usq ad passionem & resurrectionẽ
dñi cum trib engłistis ioh̃es gradi¬
tur:. s in locis eisdem narratione uer¬
sante. cet̾m qd̾ ad sermones dñi at¬
tinet. ñ cessat se attollere in ea. que
ille ab hinc etiam sublimiter diu¬
turneq locutus est. Nam & qͣndo
eum uoluerunt uidere gentiles ꝑ
phylippum & andream. habuit
excelsum sermonẽ quem aliorum
eugłistarum nullus inseruit. ibi
preclara iterum de luce illuminan¬
te &e lucis filios faciente. cõmemorat
Deinde in ipsacena. de qua eugłista¬
rum nullus tacuit. qͣm multa & ꝙͣ
excelsa uerbai eius. loħes cõmemo¬
rat. que alii tacuerunt. ñ solũ de
comindatione humilitatis qͣndo
pedes discipuloꝵ lauit. s cum expres¬
sus ꝑ buccellam traditor eiꝰ exisset.
remanentib cum illo undecrm. in
sermone ipsius mirabiliter stupen¬
do. maximeq duiturno. ide ioħes
immoratus est: ubi dixit. qui ui¬

Expanded text:
que perfusum est, adque hinc deinceps que perfusum est, adque hinc deinceps usque ad passionem et resurrectionem domini cum tribus euangelistis Iohannes graditur, sed in locis eisdem narratione uersante. Ceterum quod ad sermones domini adtinet, non cessat se adtollere in ea quae ille abhinc etiam sublimiter diuturneque locutus est. nam et quando eum uoluerunt uidere gentiles per Philippum et Andream, habuit excelsum sermonem, quem aliorum euangelistarum nullus inseruit; ibi praeclara iterum de luce inluminante et lucis filios faciente commemorat. deinde in ipsa cena, de qua euangelistarum nullus tacuit. quam multa et quam excelsa uerba eius Iohannes commemorat, quae alii tacuerunt! non solum de commendatione humilitatis, quando pedes discipulorum lauit, sed, cum expressus per buccellam traditor eius exisset, remanentibus cum illo undecim, in sermone ipsius mirabiliter stupendo maximeque diuturno idem Iohannes inmoratus est, ubi dixit: qui ui
Abbreviated transcription (Latin):
uitate cecum. ex ipsa occasione in
prolixo eius sermone demoratur
ioħes de ouib & pastore et ianlia
& potestate ponendi animã suam.
et it̾m sum̃di eam: in qͦ excellentis¬
simã potestatẽ suȩ diuinitatis os¬
dendit. Inde cum encenia in iheru¬
soliis fierent. commemorat ei dix¬
isse iudeos. quousq animã nr̃am
tollis. si tu es xp̃c. dic nobis palam.
atq inde sumpta oportunitate
sermonis. que etiam sublimia di¬
xerit narrat. Ibi dixit. ego & pat̾
unum sumus. Inde iam resuscita¬
tum ab eo lazarum p̃dicat. ubi
dixit ego sum resurrectio & uitaꝰ
qui credit in me etiam si mortuus
suerit uiuet: & om̃is qui uiuit &
credit in me. ñ morietur in eter¬
num. In qͥb uerbis qͥd nͥ altitudi¬
nem diuinitatis eius agnoscimꝰ.
cuiꝰ in et̾num participatione ui¬
uemus. . Inde it̾m iohannes occur¬
rit in bethaniã matheo & marco.
ubi factum illud de unguento p̃ci¬
oso. quo pedes eius a maria caput¬

Expanded text:
uitate caecum, ex ipsa occasione in uitate caecum, ex ipsa occasione in prolixo eius sermone demoratur Iohannes, de ouibus et pastore et ianua et de potestate ponendi animam suam et iterum sumendi eam, in quo excellentissimam potestatem suae diuinitatis ostendit. inde cum encenia in Hierosolymis fierent, commemorat ei dixisse Iudaeos: quo usque animam nostram tollis? si tu es Christus, dic nobis palam. adque inde sumta oportunitate sermonis, quae etiam sublimia dixerit, narrat. ibi dixit: ego et pater unum sumus. inde iam resuscitatum ab eo Lazarum praedicat, ubi dixit: ego sum resurrectio et uita; qui credit in me, etiam si mortuus fuerit, uiuet; et omnis qui uiuit et credit in me, non morietur in aeternum. in quibus uerbis quid nisi altitudinem diuinitatis eius agnoscimus, cuius in aeternum participatione uiuemus? inde iterum Iohannes occurrit in Bethania Mattheo et Marco, ubi factum est illud de unguento pretioso, quo pedes eius a Maria caput
Abbreviated transcription (Latin):
qd̾ capitis inclinatione monst᷑¬
bat signa interra faceret: aut qd
iam tempꝰ ẽẽt. ut in terra quȩ
fructum daret. ñ in lapide steri¬
li sicut antea lex eius conscͥberet᷑.
Ergo posthec lucẽ mundi se dixit:.¬
& qui eum sequeret᷑ ñ ambula¬
turum in denebris. s habiturum
lucem uitȩ. Dixit etiam se ẽe pͥn¬
cipium. qͦd & loqueret᷑ eis: qͦ no¬
mine utiq se distinxit ab illa lu¬
ce quã fecit. tamꝙͣ lux ꝑ quam
facta sunt: ut illud quod se dix¬
erat luc̃ẽ mundi. ñ sic acciꝑet᷑.
quemadmodum discipłis ait uos
estis lux mundi illi enĩ tanqͣm lucer¬
na quȩ ñ est ponenda sub modio.
s suꝑ candelabrum. sicut & de lo¬
hanne baptista. ille erat inqͥt lucer¬
na ardens & lucens. sed ipse sicut pͥn¬
cipium de quo dictum ẽ. nos om̃s
de plenitudine eius accepimtis.
bidixit se filium ẽẽ ueritate. quȩ
nisi liberauerit. nemo erit liber.
Inde postea qm illuminauit a nati¬

Expanded text:
quod capitis inclinatione monstraquod capitis inclinatione monstrabat, signa in terra faceret, aut quod iam tempus esset, ut in terra, quae fructum daret, non in lapide sterili, sicut antea, lex eius conscriberetur! ergo post haec lucem mundi se dixit et qui eum sequeretur non ambulaturum in tenebris, sed habiturum lucem uitae. dixit etiam se esse principium, quod et loqueretur eis. quo nomine utique se distinxit ab illa luce, quam fecit, tamquam lux, per quam facta sunt omnia, ut illud, quod se dixerat lucem mundi, non sic acciperetur, quemadmodum discipulis ait: uos estis lux mundi, tamquam lucerna, quae non est ponenda sub modio, sed super candelabrum, sicut et de Iohanne baptista: ille erat, inquit, lucerna ardens et lucens, sed ipse sicut principium, de quo dictum est: nos omnes de plenitudine eius accepimus. ibi dixit se filium esse ueritatem, quae nisi liberauerit, nemo erit liber. Inde posteaquam inluminauit a nati
Abbreviated transcription (Latin):
ascendisset in templũ. que illum
ioħes locutũ ẽẽ cominemorat. qͣm
mirabilia qͣm diuina. qm excel¬
sa᷑ qͦd iꝑsi uenire ñ possent qͦ eẽt
iturus. qͦd & ipsũ nossent & uin¬
de esset scient. a& ẽẽt uerus qͥ
eum miserit quẽ illi nescirent:
tamꝙͣ diceret. Et unde sim scitiꝰ:
& unde sim nescitis. Quod qͥd
aliud uoluit intelligi. nͥ scd̾m
carnẽ notum se illis ẽẽ potuisse
& gente et patria: scđm diuini¬
tatem aut̾e incognitũ.. Ibi etiã
dedono sp̃c sancti socutus. osten¬
dit quis eẽt: qͣnͣdo mumꝰ altissi-¬
mum dare potuisset. Rursus il¬
lucde oliueti monte regredientẽ.
que & quanta narrat locutum.
post ueniam illi adulterȩ dat̾a.
quȩ uelut lapidanda oblata illi
a temptatoribus fuerat. qͣndo
digito scribebat in terra. tamꝙͣ
illos tales in derra scribendos sig¬
nificaret. nos in celo̾. ubi monuit
discipulos ut sescriptos ẽẽ gau¬
uerent. aut quod se humiliando.

Expanded text:
ascendisset in templum, quae illum ascendisset in templum, quae illum Iohannes locutum esse commemorat, quam mirabilia, quam diuina, quam excelsa! quod ipsi uenire non possent, quo esset iturus, quod et ipsum nossent et unde esset scirent, et esset uerus qui eum miserit, quem illi nescirent, tamquam diceret: et unde sim scitis et unde sim nescitis.\' quod quid aliud uoluit intellegi nisi secundum carnem notum se illis esse potuisse et gente et patria, secundum diuinitatem autem incognitum? ibi etiam de dono spiritus sancti locutus ostendit, quis esset, quando munus altissimum dare potuisset. Rursus illuc de oliueti monte regredientem quae et quanta narrat locutum post ueniam illi adulterae datam, quae uelut lapidanda illi oblata a temtatoribus fuerat, quando digito scribebat in terra, tamquam illos tales in terra scribendos significaret et non in caelo, ubi monuit discipulos se scriptos esse gauderent, aut quod se humilando,
Abbreviated transcription (Latin):
panibus & saciati estis. Opamini
ñ cibum qui perit: s qͥ ꝑmanet in
uitam et̾nam. Et inde iam talia
diutissime atq excelsissime. Tunc
ab ista uerbi celsitudine ceciderunt.
qui post eum deinceps ñ ambula
sp̃u nichil prodest. Deinde sins fr̃ĩ¬
bus id est cognatis carnis suȩ sug¬
gerentib ut ascendat ad diem fe¬
stum quo possit innotescere mul¬
titudinł. quanta altitudine res¬
pondit. tempꝰ meñ nondu adue¬
nit. tempꝰ autem ur̃m semꝑ ẽ para¬
tum. ñ potest mundus odisse uos.
me autem odit qͥa ego testimoni¬
um ꝑhibeo de illo quia oꝑa eius
mala sunt. Hoc ẽ ergo tempꝰ ur̃m
semꝑ est paratũ: quia uos diem
festum concupiscitis de quo ꝓpha
dicit. ego autem ñ laboraui sub¬
sequens te dñe. & diem hominũ
ñ concupiui tu scis. boc ẽ ñ uola¬
re ad lucem uerbi. & concupiscere
illum diem quẽ iuidere concupi¬
uit abraham. & uidit & garrisꝰ
est. Inde iam ad diem festum cũ

Expanded text:
panibus et satiati estis; operamini panibus et satiati estis; operamini non cibum, qui perit, sed qui permanet in uitam aeternam, et inde iam talia diutissime adque excelsissime. tunc ab ista uerbi celsitudine ceciderunt, qui post eum deinceps non ambulaspiritu nihil prodest. Deinde suis fratribus, id est cognatis carnis suae, suggeren. tibus, ut ascendat ad diem festum, quo possit innotescere multitudini, quanta altitudine respondit: tempus meum nondum aduenit, tempus autem uestrum semper est paratum. non potest mundus odisse uos; me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo, quia opera eius mala sunt! hoc est ergo: tempus uestrum semper est paratum, quia uos diem istum concupiscitis, de quo propheta dicit: ego autem non laboraui subsequens te, domine, et diem hominum non concupiui; tu scis. hoc est uolare ad lucem uerbi et concupiscere illum diem, quem uidere concupiuit Abraham et uidit et gauisus est. inde iam ad diem festum cum
Abbreviated transcription (Latin):
morat: qd cum uellent eũ regem fa¬
cere solus fugit in montem. Qua in
lem: nͥ eo se nr̃ȩ menti rationiq reg¬
nare. qͦ ẽ in excelsis nulla cũ hominib
cominunione nature solus quia u¬
nicus patri. Hoc autẽ mysterium
deorsum repentes carnales homines
fugit: quia ualde sublime ẽ. Unde
illos & ipse fugit in montẽ: qͥ reg¬
num eius terreno animo reqͥrebant
Unde &e alibi dicit. Regnũ meũ non
ẽ de hoc mundo. Neq etiam hoc
nͥ iohes ipse commemorat. uolatu
quocłamodo ethereo suꝑeminens
terris: & gaudens luce solis iusticiȩ.
Ab illo itidem monte post miracłm
de qirinq panib factum cũ eisde
trib paululum remoratus. donec
mare transissent. qndo ambulauit
suꝑ aquas: continuo rursus se in
uerbum dñi attollit. qͣm magnũ
qͣm prolixum. quã diu supernum
& excelsum. ex occasione panis ex¬
ortum: cum dixisset turbis. am̃
amen dico uobis. queritis me ñ
qͥa signa nidistis. s qͥa edistis de

Expanded text:
morat, quod, cum uellent eum regem famorat, quod, cum uellent eum regem facere, solus fugit in montem. qua in eo se nostrae menti rationique regnare, quo est in excelsis nulla cum hominibus communione naturae solus, quia unicus patri. hoc autem mysterium deorsum repentes carnales homines fugit, quia ualde sublime est, unde illos et ipse fugit in montem, qui regnum eius terreno animo requirebant, unde et alibi dicit: regnum meum non est de hoc mundo. neque etiam hoc nisi Iohannes ipse commemorat uolatu quodammodo aetherio supereminens terris et gaudens luce solis iustitiae. ab illo itidem monte post miraculum de quinque panibus factum, cum isdem tribus paululum remoratus, donec mare transissent, quando ambulauit super aquas, continuo rursus se in uerbum domini attollit, quam magnum, quam prolixum, quam diu supernum et excelsum, ex occasione panis exortum, cum dixisset turbis: amen, amen dico uobis, quaeritis me, non quia signa uidistis, sed quia edistis de
Abbreviated transcription (Latin):
diu dicuntur. Ibi dictum ẽ. Quere¬
bant eum uidei interficere: qui¬
a ñ solum soluebat sabbatũ. s &
patrem suum dicebat dm: equa¬
lem se faciens do. Ubi satis osten¬
ditur. qͣm ñ usitate sicut solent
sanctt homines dicere dixerit pa¬
trem suum dm. s qd̾ ei sit equalis
insimians. Quippe paulo supius
dixerat eis. de sabbato calumman¬
tib. Pater m̃s usq mͦ oꝑatur. & e¬
gõ oꝑor. Ibi exarserunt. ntion qͥa
patrem suum diceret d̃m. s quod
ei equalis uellet intelligi. dicen¬
do. pater m̃s usq mͦ oꝑatur. & ego
operor consequens ẽe ostendens.
ut qm̃ pater oꝑatur & filius oꝑe¬
tur qͥa pater sine filio ñ oꝑatur.
Ibienĩ & paulo ante ait. iam illis ob
hoc irascentibus. Quecũq enĩ ille
fecerit. hec & filius similiter facit.
Inde tandem descendit ioħes ad illos
tres cum eodem dño in terra gradien¬
tes ut quinq milia panib qͥnq
pascantur. Ubi tamen solus cõme¬

Expanded text:
diu dicuntur! ibi dictum est: quaerediu dicuntur! ibi dictum est: quaerebant eum Iudaei interficere, quia non solum soluebat sabbatum, sed et patrem suum dicebat deum aequalem se faciens deo. ubi satis ostenditur, quam non usitate, sicut solent sancti homines dicere, dixerit patrem suum deum, sed quod ei sit aequalis insinuans; quippe paulo superius dixerat eis de sabbato calumniantibus: pater meus usque modo operatur, et ego operor. ibi exarserunt, non quia patrem suum diceret deum, sed quod ei aequalis uellet intellegi dicendo: pater meus usque modo operatur, et ego operor, consequens esse ostendens, ut, quoniam pater operatur, et filius operetur, quia pater sine filio non operatur. ibi enim et paulo ante ait iam illis ob hoc irascentibus: quaecumque enim ille fecerit, haec et filius similiter facit. Inde tandem descendit Iohannes ad illos tres cum eodem domino in terra gradientes, ut quinque milia panibus quinque pascantur, ubi tamen solus comme
Abbreviated transcription (Latin):
quia cum patre unus ds ẽ. sicut hoc
loco ubi ait. soluite templum hoc.
& trib diebus excitabo illud. Inde
cum illo nichodemoqͣm magna
qͣm diuina locutus ẽ. Inde ruxsus
ꝑgit ad testimoniũ iohamnis & cõ¬
mendat amicũ sponsi ñ gaudere nͥ
ꝓpter uocem sponsi ubi ammonet
amiam humanam ñ de se ipsa
sibi lucere nec beari: nͥ inc̃omuta¬
bilis participatione sapientiȩ.
Inde ad mulierem samaritanã: uͥ
cõmemoratur aqua.unde quibi¬
berir ñ sitiet in ȩt̾num. Inde rur¬
sus in chana galileȩ. uͥ fecerat de
aqua uinum: ubi eum cõmemo¬
rat dixisse regulo cuiꝰ filius infir¬
mabatur. nͥ signa & prodigiaui¬
deritis ñ creditis: usq adeo supra
om̃ia mutabilia uolens ĩntemcre¬
dentis attollere. ut ne ipsa mira¬
cula. que qͣmius diuinitus de
mutabilitate tamen corporum
fiunt. a fidelib queri uelit. Inde
iberusolimã redit. fit sanus tri¬
ginta octo annoꝵ languidus.
Ex hac occasione que dicunt᷑ qͣn

Expanded text:
quia cum patre unus deus est, sicut hoc quia cum patre unus deus est, sicut hoc loco, ubi ait: soluite templum hoc, et tribus diebus suscitabo illud. Inde cum illo Nicodemo quam magna, quam diuina locutus est! inde rursus pergit ad testimonium Iohannis et commendat amicum sponsi non gaudere nisi propter uocem sponsi. ubi admonet animam humanam non de se ipsa sibi lucere nec beari nisi incommutabilis participatione sapientiae. inde ad mulierem Samaritanam, ubi commemoratur aqua, unde qui biberit non sitiet in aeternum. inde rursus in Canan Galilaeae, ubi fecerat de aqua uinum. ubi eum commemorat dixisse regulo, cuius filius infirmabatur: nisi signa et prodigia uideritis, non creditis, usque adeo supra omnia mutabilia uolens mentem credentis adtollere, ut nec ipsa miracula, quae quamuis diuinitus de mutabilitate corporum fiunt, a fidelibus quaeri uelit. Inde Hierosolymam redit; fit sanus triginta octo annorum languidus. ex hac occasione quae dicuntur! quam
Abbreviated transcription (Latin):
iobannis alte sublimiterq cõmen¬
dans relictis eis ꝑgit cum illo ad
nuptias in chana galilee. Ubi qͣm¬
uis ipse eugłista matrẽ eiꝰ fussȩ
commemoret: ille tamen dicit qͥd
michi & tibi est mulier. ñ repellẽs
de qua suscepit carnẽ. s suam tc̃
maxime insinuans diuinitatem
aquam conuersurus in uinũ quȩ
diuinitas etiam illam feminã fece¬
rat. ñ in illa facta erat. Inde post
paucos dies factos in capharnañ.
redit ad templum: ubi eũ cõme¬
morat dixisse de templo corporis
sui. soluite temꝑlum hoc. & in tͥb
diebus excitabo illud. uͥ maxime
insinuat. ñ solum quia d̾s erat in
templo uerbum caro factũ. uerũ
etiam quia eandem carnẽ ipse re
unum est cum patre. nec separabi¬
liter oꝑatur: cum ceters locis fortas¬
sis omnib scriptura ñ dicat. nͥ qͣd
ds̃ illum suscitauerit. nec alicubi
sic expressum ẽ quod cum ds̃ susci¬
tarit xp̃m etiã ipse se resuscitart:

Expanded text:
Iohannis alte sublimiterque commenIohannis alte sublimiterque commendans relictis eis pergit cum illo ad nuptias in Canan Galilaeae, ubi, quamuis ipse euangelista matrem eius fuisse commemoret, ille tamen dicit: quid mihi et tibi est, mulier? non repellens, de qua suscepit carnem, sed suam tunc maxime insinuans diuinitatem aquam conuersurus in uinum, quae diuinitas illam etiam feminam fecerat, non in illa facta erat. Inde post paucos dies factos in Capharnaum redit ad templum, ubi eum commemorat dixisse de templo corposui: soluite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. ubi maxime insinuat non solum, quia deus erat in templo uerbum caro factum, uerum etiam quia eandem carnem ipse resunum est cum patre nec separabiliter operatur, cum ceteris locis fortassis omnibus scriptura non dicat, nisi quod deus illum suscitauerit, nec alicubi sic expressum est, quod cum deus resuscitarit Christum, etiam ipse se resuscitauit,
Abbreviated transcription (Latin):
cũ illo plura dicit ꝓpter regiã ꝑso¬
nam quȩ incomitata esse ñ solet. qd̾
in pͥmo libro commemorarui: uel
quod probabilius intelligitur cũ
ambobus incedit. Nam qͣmuis ma¬
theo in plurib. tamen in aliis non¬
nullis lucȩ magis congruit᷑ ut hoc
ipso demonstretur e ad leonẽ et
ad uitulum. hoc ẽ & ad regałe qͣm
matheus. & ad sacerdotalem quã
cus gerit ꝑtinens ad utrũꝙ. diui¬
nitas uͦ xp̃i qua equalis ẽ patri.
scam quod uerbum est. & ds apud
đm. & uerbum caro factum ut ha
bitaret in nobis. scđm quod ipse
& pater unum sunt. a ioħe maxi¬
me cõmendanda suscepta ẽ. qui¬
sicut aquila. in his que xp̃c subli¬
mius locutus est immoratur nec in
terram quodammodo nͥ raro des¬
cendit. Deniq qͣmius matre xp̃i
se nosse plane testetur: tamen nec
in eius natiuitate cum matheo &
luca aliqund dicit nec eius baptis¬
mum cum tribus commemorat.
sed tantummodo ibi testimoniũ

Expanded text:
cum illo plura dicit propter regiam persocum illo plura dicit propter regiam personam, quae incomitata esse non solet, quod in primo libro commemoraui, uel, quod probabilius intellegitur, cum ambobus incedit. nam quamuis Mattheo in pluribus, tamen in aliis nonnullis Lucae magis congruit, ut hoc ipso demonstretur ad leonem et ad uitulum, hoc est et ad regalem, quam Mattheus, et ad sacerdotalem, quamcus gerit pertinens ad utrumque. diuinitas uero Christi, qua aequalis est patri, secundum quod uerbum est et deus aput deum et uerbum cabitaret in nobis , secundum quod ipse et Pater unum sunt , a Joanne maxime commendanda suscepta esicut aquila in his quae Christus sublimius locutus est inmoratur nec in terram quodammodo nisi raro descendit. denique quamuis matrem Christi se nosse plane testetur, tamen nec in eius natiuitate cum Mattheo et- Luca aliquid dicit nec eius baptismum cum tribus commemorat, sed tantum modo ibi testimonium
Abbreviated transcription (Latin):
in dexteram partem missa. centum
qͥnquaginta tres pisces cepunt ma¬
gnos qͥdem: s ꝑtinuit ad eugłistam
dicere. qͦd cum tam magni eẽnt retia
ñ st̃ disrupta. respicientẽ scilicet ad
hoc factum quod lucas cõmemorar:
uͥ ꝑ̃ multitudine piscium retia rũ¬
pebantur. Iam cetera similia ioħi
lucas ñ dixit. nͥ circa dñi passionem
& resurrectionẽ: qui totus locus ace¬
na ipsius usq ad finẽ sic a nobis tra¬
ctatus ẽ. ut om̃ium collatis testimo¬
niis. nichil eos dissentire doceremꝰ.
ohannes ẽ reliquus: qui iam .x.¬
ñ restat cui conferatur. Quicqͥd eñi
singłi dixerunt que ab aliis ñ dicta
sunt. difficile ẽ ut habeant asiquã
repugnantiȩ questionẽ. Ac ꝑ hoc
liquido constat. tres istos matheũ
scilicet marcũ & lucã maxime circa
uersatos. scdm quã & rex & sac̾dos
est. Et ideo marcus qͥ in illo miste¬
rio quatuor animaliũ hominis
uidetur demonstrare ꝑsonam: uł
mathei magis comes uidetur qͥa

Expanded text:
in dextram partem missa centum in dextram partem missa centum quinquaginta tres pisces ceperunt, magnos quidem, sed pertinuit ad euangelistam dicere, quod, cum tam magni essent, retia non sunt disrupta, respicientem scilicet ad hoc factum, quod Lucas commemorat, ubi prae multitudine piscium retia rumpebantur. iam cetera similia Iohanni Lucas non dixit nisi circa domini passionem et resurrectionem. qui totus locus a cena ipsius usque ad finem sic a nobis tractatus est, ut omnium conlatis testimoniis nihil eos dissentire doceremus. X. Iohannes est reliquus, qui iam non restat cui conferatur. quidquid enim singuli dixerunt, quae ab aliis non dicta sunt, difficile est, ut habeant aliquam repugnantiae quaestionem. ac per hoc liquido constat tres istos, Mattheum scilicet. Marcum et Lucam, maxime circa uersatos, secundum quam et rex et sacerdos est. et ideo Marcus, qui in illo mysterio quattuor animalium hominis uidetur demonstrare personam, uel Matthei magis comes uidetur, quia
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia. de apłorum actib narrã¬
tis: reprobatis om̃ib qui ñ ea fide
qua oportuit facta dictaq apłorũ
ausi sunt scribere. Eo quippe tem¬
pore scͥpserunt marcus &e lucas. qͦ
ñ solũ ab eccłia xp̃i uerũ etiã ab ip¬
sis adhuc in carne manentib apłis
ꝓbari potuerunt. Sic gͦ narrare
lucas incipit eugł̃m. ix.¬
uit in dieb herodis regis uidos
sacerdos qͥdam nomine zacha¬
rias. de uice abia: & uxor illi de filia¬
bus aaron. & nom̃ euris elyzabeth.
Et cetera usq ad eũ locumubi ait
Ut cessauit autẽ loqui: dixit ad sy¬
monẽ. Duc inaltum. & laxate retia
ura in capturã. Hoc totũ ñ habet
ullam repugnantiȩ questionẽ Ioħs
qͥdem uidetur simile aliquid dicere
s illud longe aluid ẽ qd̾ factum est
post resurrectionẽ dñi. ad mare tybe¬
riadis. Ibi enĩ ñ solum ipsum tempꝰ
ualde diu̾sum ẽ. s etram res iꝑ¬
saplurimũ distat. Nłam retia illic

Expanded text:
in ecclesia de apostolorum actibus narranin ecclesia de apostolorum actibus narrantis reprobatis omnibus qui non ea fide, qua oportuit, facta dictaque apostolorum ausi sunt scribere. eo quippe tempore scripserunt Marcus et Lucas, quo non solum ab ecclesia Christi, uerum etiam ab ipsis adhuc in carne manentibus apostolis probari potuerunt. Sic ergo narrare Lucas incipit euangein die- bus Herodis, regis Iudae, sacerdos quidam nomine Zacharias de uice Abia et uxor illi de filiabus Aaron et nomen eius Elisabeth, et cetera usque ad eum locum, ubi ait: ut cessauit autem loqui, dixit ad Simonem: duc in altum et laxate retia uestra in capturam. hoc totum non habet ullam repugnantiae quaestionem. Iohannes quidem uidetur simile aliquid dicere, sed illud longe aliud est, quod factum est post resurrectionem domini ad mare Tiberiadis. ibi enim non solum ipsum tempus ualde diuersum est, sed etiam res ipsa plurimum distat. nam retia illic
Abbreviated transcription (Latin):
que lucas ipse narrando ñ attigit.
De om̃ib gͦ fecit sermonẽ eligendo
De om̃ib unde faceret sermonem:
que iudicauit apta & congrua suf¬
ficere officio dispensationis suȩ. t
quod dicit multos conatos ordina¬
re narrationẽ que in nobis cõple¬
tȩ sunt rerum: uidet᷑ significare
nonnullos. qͥ ñ potuerunt hoc
susceptũ miꝰ implere. Ideo aũt
dicit sibi uisum ẽẽ ex ordine dili¬
genter scribere: qm multi conati st̃
Sed eos debemꝰ acciꝑe. quoꝵ in eccłia
nulla extat auc̃toritas: qͥa id quod
conati sunt implere minue po¬
tuerunt. Iste autẽ ñ solum usq
ad resurrectionẽ assumptionemq
dñi ꝑduxit narrationem sir̃ã. uit
in quatuor auctorib engłice scͥp¬
turȩ dignum suolabore haberet
locum: uerũ etiam deinceps que ꝑ
apłos gesta sunt. que sufficere credi¬
dit ad edificandam fidem legenti¬
um uł audientium. ita scripsit. ut
solus eiꝰ liber fide dignꝰ haberetur

Expanded text:
quae Lucas ipse narrando non adtigit. quae Lucas ipse narrando non adtigit. de omnibus ergo fecit sermonem eligendo de omnibus, unde faceret sermonem, quae iudicauit apta et congrua sufficere officio dispensationis suae. et quod dicit multos conatos ordinare narrationem, quae in nobis conpletae sunt. rerum. uidetur significare nonnullos, qui non potuerunt hoc susceptum munus implere; ideo autem dicit sibi uisum esse ex ordine diligenter scribere, quoniam multi conati sunt; sed eos debemus accipere, quorum in ecclesia nulla extat auctoritas, quia id quod conati sunt implere minime potuerunt iste autem non solum usque ad resurrectionem adsumtionemque domini perduxit narrationem suam, ut in quattuor auctoribus euangelicae scripturae dignum suo labore haberet locum, uerum etiam deinceps quae per apostolos gesta sunt, quae sufficere credidit ad aedificandam fidem legentium uel audientium, ita scripsit, ut solus eius liber fide dignus haberetur
Abbreviated transcription (Latin):
sermomis: uisum ẽ & mͥ assecuto
a pͥncipio om̃ib diligenter exor¬
dine. tibi scribere optime theophi¬
le: ut cognoscas eorum u̾boꝵ de qͥ¬
bus eruditus es ueritatẽ. Hoc pͥn¬
cipium ad eugłii narrationẽ non¬
dum ꝑtinet. ammnonet autẽ ut
nouerimus eundem lucam etiã
illum librum scripsisse qui actus
apłoꝵ uocatur. ñ solum quia the¬
ophili nom̃ etiam illic in est. nam
posset fieri. ut & alius aliqiis the¬
ophilus ẽẽt: & si idem ipse esset.
ab alio ad illum aliquid scriberet᷑
scripserit eugłii librum unũ ex
quatuor: quoꝵ ẽ in eccłia sublimiᷤᷤ
fecisse sermonẽ de om̃ib que cepit
ib̾c facere & docere. usq in diẽ quo
mandauit apłis: putari debet om¬
nia scͥpsisse in engłio suo. que iħc
cũ apłis in terra uersatus fecit &¬
dixit. nesit contrariũ ioħi qui ait.
multa alia fecisse iħm. que si scri¬
berentur mundu totũ ñ potuisse
caꝑe illos libros: cũ etiã constet ab
aliis engłistis ñ pauca narrata

Expanded text:
 et mihi adsecuto a principio omnibus diligenter ex ordine tibi scribere, optime Theofile, ut cognoscas eorum uerborum, de quibus eruditus es, ueritatem. hoc principium ad euangelii narrationem nondum pertinet. admonet autem, ut nouerimus eundem Lucam etiam illum librum scripsisse, qui actus apostolorum uocatur. non solum, quia Theofili nomen etiam illic inest — nam posset fieri, ut et alius aliquis Theofilus esset et, si idem ipse esset, ab alio ad illum aliquid scriberetur scripserit euangelii librum unum ex quattuor, quorum est in ecclesia sublimis  omnibus se fecisse sermonem quae coepit Iesus facere et docere usque in diem, quo mandauit apostolis, putari debet omnia scripsisse in euangelio suo quae Iesus cum apostolis in terra uersatus fecit et dixit, ne sit contrarium Iohanni, qui ait multa alia fecisse Iesum, quae si scriberentur, mundum totum non potuisse capere illos libros, cum etiam constet ab aliis euangelistis non pauca narrata,
Abbreviated transcription (Latin):
tam̃ quia ẽ  in loco ñ ẽ. in ilło st̃ potiꝰ
om̃ia. quã ipse alicũbi : nec tam̃ ita in
illo. ut sit ipse locus. Locus enĩ in spa-¬
cio ẽ. qͦd longitu dine s latitudine.
s altitudine corporis occupat᷑: nec ds̃
tale aliqͥd ẽ. Et om̃ia gͥ in ipso ft̃. s lo

Expanded text:
tamen quia est, et in loco non est, in illo sunt potius omnia, quam ipse alicubi. Nec tamen ita in illo, ut ipse sit locus: locus enim in spatio est quod longitudine et latitudine et altitudine corporis occupatur; nec Deus tale al
Abbreviated transcription (Latin):
lem ueniat etatem: ubi iam ñ ẽ necẽe car-¬
nalit̾ saꝑe: s potest ad sꝑualia m̃te uo¬
luntaria conũti:  intͥnsecus regenera¬
ri. Q gͦ in uno homine educato rec¬
te ordine nature disciplinaq contingit:
hoc ꝓportione in uniu̾so gn̾e huma¬
no fieri ꝑ diuinã ꝓuidentiã pagiꝙ pul¬
cherrimũ est.

Expanded text:
etatem, ubi jam non est necesse carnaliter sapere, sed potest ad spiritalia voluntate converti et intrinsecus regenerari: quod ergo in uno homine recte educato ordine naturae disciplinaque contingit, hoc proportione in universo genere humano fieri per divinam providentiam, peragique pulcherrimum est.
Abbreviated transcription (Latin):
ue etiam sunt sacra sꝑualia: qͦrũ
unagines carnalem ppłm celebrare
oportebat: ut p̃figuratio noui ppłi serui¬
tute ueteris fieret. Quãduoꝵ ipłorũ dif¬
ferentiã etiã in uno quoꝙ nr̃m licetad¬
ũtere: cũ quisꝙ ab utero matͥs ueterem¬

Expanded text:
 etiam sacra spiritalia, quorum imagines carnalem populum celebrare oportebat, ut praefiguratio novi populi servitute veteris fieret, quorum duorum populorum differentiam etiam in unoquoque nostrum licet advertere, cum quisque ab utero matris
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ fortasse amorẽ huiꝰ scłi significat. id
ẽ cupiditatẽ. quas̾ homines de tenebro¬
sa ꝓfunditate. cuiꝰ imaginẽ puteus ge-¬
rit. hoc ẽ de t̾rena conu̾satione bauri-¬
unt uoluptatem : qua ꝑcepta it̾um in
eiꝰ appetitum in ardescant: sicut de aqua
illa qui biberit sitiet iterũ. O portebat
autẽ ut xp̃o credens. scło renunciaret:
ꝙ relicta ydria. cupiditatẽ scłarẽ se re
liquisse monstraret: ñ solũ corde ere-¬
dens ad iusticiã: s etiam ad salutẽ ore
confessura & p̃dicatura qͦd credidit.

Expanded text:
enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id enim fortasse amorem saeculi hujus significat, id est, cupiditatem, qua sibi homines de tenebrosa profunditate, cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta iterum in ejus appetitum inardescant, sicut de aqua illa qui biberit, inquit, sitiet iterum . Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria cupiditatem saecularem se rliquisse monstraret, non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura quod credidit.
Abbreviated transcription (Latin):
li cdnatur: qui te adulterina conta-¬
minatione corrumpit. Et fortas¬
sis ut intelligentib indicaret me¬
q carnales responsiones. ista muli-¬
er sexta responsione nominat xpͣm.
Nam pͥma eiꝰ responsio ẽ. tucũ sis
iudeus qͦmͦ a me bibere poscis: scd̾a.¬
rũ: quinta. uideo quia ꝓpħa es. pa¬
tres nr̃i in monte hoc ad orauer̃t.
Nam & ista responsio carnalise᷑.
Carnalibus autẽ datus suerat locuᷤ
t̾renus ubi orarent: sp̃uales autẽ
in sp̃u ꝙ ueritate oraturos d̃ns
dixit. Qđ pꝰea qͣm locutus ẽ: sexta mulie¬
ris responsio xp̃m fatetur om̃iũ istorũ eẽ
doctorem. Dicit enim. Scio qͦd messias ue
annunciabit om̃ia. S adhuc errat: quia
qͣm adulter expellit᷑. Dicit enĩ ei ib̾c. Ego
sum: qui loquor tecum. Quo audito illa
ñ respondit. s statim relicta ydria sua ab¬
ut in eiuitatem festinans: ut eugłm &ꝰ
annunciaret. Nec hoc qͦd relicta ydria
discessit: negligent᷑ pret̾eund̾u ẽ. Ydria

Expanded text:
minatur, qui te adulterina - contaminatione corrumpit. Et fortasse ut intelligentibus indicaret que carnales responsiones, ista mulier sexta responsione nominat Christum. Nam prima ejus responsio est: « Tu cum sis Judaeus, quomodo a me bibere petis? rum. Quinta, Video quia propheta es: patres nostri in monte hoc adoraverunt. Nam et ista responsio carnalis est. Carnalibus enim datus fuerat locus terrenus, ubi orarent: spirituales autem in spiritu et veritate oraturos Dominus dixit. Quod posteaquam locutus est, sexta mulieris responsio Christum fatetur omnium istorum esse doctorem: dicit enim, Scio quia Messias veannuntiabit omnia. Sed adhuc errat, quia quam adulter expellitur. Dicit enim ei Jesus: Ego sum qui tecum loquor. Quo audito illa non respondit, sed statim relicta hydria sua abiit in civitatem festinans, ut Evangeliused etiam praedicaret. Nec hoc quod relicta hydria discessit, negligenter praetereundum est. Hydria
Abbreviated transcription (Latin):
possit ẽẽ capar rationis: si ueritatem
statim comp̃hendere potuerit. ñ iam
illis sensib rectorib itetur. s habe¬
bit sp̃m uirũ rationalem. cui sensuᷤ
illos in famulatũ redigat. seruituti
subiciens corpꝰ suũ. cũ anima ñ iam
uiris quinq. id ẽ quinq corporis

Expanded text:
possit capax esse rationis, si veritatem possit capax esse rationis, si veritatem statim comprehendere potuerit, non jam illis sensibus rectoribus utitur; sed habebit virum spiritum rationalem, cui sensus illos in famulatum redigat, servituti subjiciens corpus suum; cum anima non jam viris quinque, id
Abbreviated transcription (Latin):
uisibilem & qͦs libet colores formasq
corporũ cernimꝰ. Alt̾ ẽ auriũ: qͦuocũ
& om̃iũ sonorũ mom̃ta sentimꝰ. Terciꝰ¬
ẽ nariũ: quo uaria odorũ suauitate
delectam᷑. Quartus in ore gustus: qͥ
dulcia & amara sentit: & om̃iũ sapo¬
rũ habet exam̃. Qntus. quasi ꝑ totum
corpꝰ tangendo diudicat. calida &̾ fri¬
gida. mollia & dura. lenia & asꝑa: &
quicq̃d aliud ẽ qd̾ tangendo sentimꝰ.
Istis itaq carnalib quinꝙ sensib pͥma¬
mortalis: quia ita pꝰ peccatũ pͥmi ħorꝰ
nati sumꝰ ut ñdum reddita luce m̃tis.
carnalib sensib subditi. in carnalẽ
uitã sine ulla ueritatis intelligentia
tnseamꝰ. Tales necẽẽ ẽ ẽẽ infantes &
paruulos pueros: qͥ ñdum possunt
acciꝑe rationẽ. & quia naturales sunt
isti sensꝰ qͥ pͥmam etatem regunt. &¬
a do artifice nob̾ tributist̾: pecte di¬
ficium nature contͥbuit. Cum autẽ
quisq uenerit ad eam etatem. ut iam

Expanded text:
visibilem, et quoslibet colores, formasque visibilem, et quoslibet colores, formasque corporum cernimus; alter est aurium, quo vocum et omnium sonorum momenta sentimus; tertius narium, quo varia odorum suavitate delectamur; quartus in ore gustus, qui dulcia et amara sentit, et omnium saporum habet examen; quintus per totum corpus tangendo dijudicat calida et frigida, mollia et dura, levia et aspera, et quidquid aliud est quod tangendo sentimus. Istis itaque carnalibus quinque sensibus prmortalis: quia ita post peccatum primi hominis nati sumus, ut nondum reddita luce mentis, carnalibus sensibus dediti, carnalem vitam sine ulla veritatis intelligentia transeamus. Tales necesse est esse infantes, et parvulos pueros, qui nondum possunt accipere rationem. Et quia naturales sunt isti sensus, qui primam aetatem regunt, et Deo artifice nobis tributi sunt, recte dificio natura contribuit. Cum autem quisque venerit ad eam aetatem cui vita
Abbreviated transcription (Latin):
ter ista tractemꝰ. Quinq uiros: qͥnq
libros. qui ꝑ moysen ministratisunt.
ñ nulli accipiunt. Qd autẽ dictum ẽ
ꝙ nẽ quẽ habes ñ ẽ tuus uir. de se ipso
dnm chirisse intelligunt: ut iste sit sen-¬
sus. Prio quinꝙ libris moysi. quasi
quinꝙ uiris seruisti: nc̃ autẽ quẽ ha-¬
bes. idẽ quem audis ñ ẽ tiuisuir: ⁊dẽ¬
quẽ audis. qͥa nondũ in eũ credidisti.
quasi nc̃ eos iamñ haberet: cum ad huc
utiq ipsis subdita uiueret. Deinde cũ
quinq libri moysi nicħ aliud qͣm xp̃m
p̃dicent. sicut ipse ait: si crederetis mo¬
ysi crederetis forsitan &s mͥ. de me enĩ
ille scͥpsit: qͦm᷑ potest intelligi. a quinꝙ
lib̾s illis recedere hominẽ ut ad xp̃m
transeat: cũ ille qui credit in xp̃m. ñ
alit̾ intelligendos multo auidius a¬
matur: Est gͦ alius intellectus: ut qͥn-¬
ꝙ uiri intelligant᷑ corporis sensꝰ. Unuᷤ
qui ad oculos ꝑtinet: quo lucem istã

Expanded text:
ter ista tractemus. Quinque viros, quinque ter ista tractemus. Quinque viros, quinque libros qui per Moysen ministrati sunt, nonnulli accipiunt. Quod autem dictum est: Et nunc quem habes, non est tuus vir, de se ipso Dominum dixisse intelligunt, ut iste sit sensus: Primo quinque libris Moysi, quasi quinque viris servisti; nunc autem hic quem habes, id est, quem audis, non est tuus vir, quia nondum in eum credidisti. quasi nunc eos jam non haberet, cum adhuc utique ipsis subdita viveret? Deinde cum quinque libri Moysi nihil aliud quam Christum praedicent, sicut ipse ait: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi; ille enim de me scripsit , quomodo potest intelligi a quinque illis libris recedere hominem, ut ad Christum transeat; cum ille qui credit in Christum, non taliter intelligendos multo beatius amplectatur? Est ergo alius intellectus, ut quinque viri intelligantur quinque corporis sensus; unus, qui ad oculos pertinet, quo lucem istam
Abbreviated transcription (Latin):
unde mͦ habes cdare aquã uiuam: Num¬
qͥd tu maior es patre nr̃o iacob. qͥ dedit
nobis hunc puteũ: S̾ipse ex eobibit:
exponit: quid dixerat. Om̃is qui bibe¬
rit deaqua hac sitiet it̾um: qui autẽ bi¬
berit de aqua quã ego dedero. ñ sitiet
in sempit̾nũ: s aqua illa quã dedero.
fiet in eo fons aquȩ salientis in uirã et̾-¬
nam. S adhuc mulier prudentiã car-¬
nis amplectit᷑. Quid enim respondit:
ueniã huc haurire. Dicit eiiħc. Uade.
uoca uirũ tuũ: ꝙ ueni huc. Cũ sciret
eam uirũ ñ habere: cur hoc dixerit qͣ¬
rit᷑. Namq cum mulier dixit nͨ hãbeo
uirũ. dicit ei iħc. Benedixisti ñ habere¬
te uirũ : quinꝙ enĩ uiros habuisti. &
nc̃ quẽ habes ñ ẽ tuusuir: hoc uerum
diristi. S ñ sunt hec carnalit̾accipien-¬
da:. ne hinc ipsi adhuc mulieri sama¬
ritane simile ẽẽ uideam᷑: s de illo do¬
no dłi si aliquid iam gustauimꝰ. sp̃uali¬

Expanded text:
unde mihi habes dare aquam vivam? Numunde mihi habes dare aquam vivam? Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis hunc puteum, et ipse ex eo bibit, exponit quid dixerit. Omnis, inquit, qui biberit de aqua ista, sitiet iterum: qui autem biberit de aqua quam ego dedero, non sitiet in sempiternum; sed aqua illa quam dedero, fiet in eo fons aquae salientis in vitam aeternam. Sed adhuc mulier prudentiam carnis amplectitur. Quid enim respondit? veniam huc haurire. Dicit ei Jesus: Vade, voca virum eam virum non habere, cur hoc dixerit quaeritur. Namque cum mulier dixerit: « Non habeo virum, dixit ei Jesus: Bene dixisti, non habeo virum; quinque enim viros habuisti, et ndixisti. Sed non sunt haec carnaliter accipienda, ne huic ipsi adhuc mulieri Samaritanae similes esse videamur: sed de illo dono Dei si aliquid jam gustavimus, spiritali
Abbreviated transcription (Latin):
tur: adulterẽ. Uoca gͦ inqͥt uirum
tuũ. io ẽ sp̃m qui ẽ inte. quo potest
homo intelligere sp̾ualia. si eu̾ lux
ueritatis illustret: ipse assit cũ loqͦr
tibi: ut spualem aquam possis acci-¬
pere. & cũ illa diceret ñ habeo uirũ:
bene inqͥt cuixisti. quinq enĩ uiros
habiusti. ioẽ quinꝙ sensꝰ carnis tein
pͥma etate rexerunt: ꝙ nõ quẽ habes
ñ ẽ tuus uir: quia ñ spc in te qui intel¬

Expanded text:
tur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tur, adulter est. Voca ergo, inquit, virum tuam, id est, spiritum, qui est in te, quo potest homo intelligere spiritalia, si eum lux veritatis illustret. Ipse adsit cum loquor tibi, ut spiritalem aquam possis accipere. Et cum illa diceret: Non habeo virum; Bene, inquit, dixisti. Quinque enim viros habuisti, id est, quinque sensus carnis te in prima aetate rexerunt, et nunc, quem habes, non est tuus vir, quia non in te e