comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dierunt in quoꝵ oculis fuit:
illi audierunt. in quoꝵ auri¬
bus sonuit. Illius enĩ ecclesie
uenture de gentib tipum ge¬
rebat mulier: que fluxũ san¬
guinis patiebatur. Tangebat
et ñ uidebatur: nesciebatur et
sanabatur. F igura quippe erat
quod dñ. interrogauit: quis
me tetigit: Quasi ignorans ig¬
noratam sanauit.Sic fecit et
gentib. Don eum didicimꝰ
in carne: et meruimꝰ carnẽ eius
manducare: et in carne eius
menbra esse.Quare: Quia
misit ad nos. Quos:. Precones
suos. discipulos suos:seruios
suos. redemptos suos: quos
creauit: sed quos et redemit.
fratres suos. Totũ parũ dixxi.
menbra sua. se ipsũ. Mifit enĩ
ad nos menbrasua: et fecit nos
menbra sua. Tam̃ scđm specĩe
corporis quã iudei uiderunt
et contempserunt. ñ apud noᷤ

Expanded text:
dierunt in quorum oculis fuit; dierunt in quorum oculis fuit; illi audierunt in quorum auribus sonuit. 11. Illius enim Ecclesiae venturae de Gentibus typum gerebat mulier quae fluxum sanguinis patiebatur: tangebat, et non videbatur; nesciebatur, et sanabatur. Figura quippe erat, quod Dominus interrogavit, Quis me tetigit? Quasi ignorans ignoratam sanavit : sic fecit et Gentibus. Non eum didicimus in carne, et meruimus carnem ejus manducare, et in carne ejus membra esse. Quare? Quia misit ad nos. Quos? Praecones suos, discipulos suos, servos suos, redemptos suos quos creavit, sed quos et redemit fratres suos: totum parum dixi: membra sua, seipsum; misit enim ad nos membra sua, et fecit nos membra sua. Tamen secundum speciem corporis quam Judaei viderunt et contempserunt, non apud nos
Abbreviated transcription (Latin):
poris sui: sed tam̃ pedibus suis.
Qui erant pedes eus: Quos pe¬
des conculcare uolebat ꝑsequen¬
do saulus: quando ei caput cla¬
mauit.Saule saule. quid me ꝑ¬
sequeris: Quis est sermo quẽ di¬
xit. queretis me. et ñ inuenietis:
et ubi sum ego. uos ñ potestis ue¬
nire: Unde hoc dixit dñs. ne¬
scierunt: et tam̃ aliquid quod
futurũ erat nescientes pronunci¬
auerunt. Dixit enĩ dñs hoc. qͥa
locũ. si tam̃ dicendus ẽ locus. id
est. sinum patris. unde numqͣm
descendit uingenitus filius. ñ
illi nouerant: nec cogitare ido¬
nei erant. ubi erat xp̃c: unde ñ
recessit xp̃c: quo rediturus erat
hoc cordi humano cogitare. ne¬
dum lingua explicare: Hoc
ergo illi nullomodo intellexe¬
runt: et tam̃ ex bac occasione sa¬
lutem nostrã predixerunt: qđ
dñs iturus esset ad dispersionẽ
gentiũ. et impleturus quod le-¬
gebant et ñ intelligebant: po¬
pulus quẽ non cognoui. serui¬
urit michi: in obauditu auris
obaucdiuit michi. Illi non au¬

Expanded text:
poris sui, sed tamen pedibus suis. Qui erant pedes ejus? Quos pedes conculcare volebat persequendo Saulus, quando ei caput clamavit: « Saule, Saule, quid me persequeris » ? « Quis est hic sermo, quem dixit: Quaeretis me, et non invenietis; et ubi ego sum, vos non potestis venire? » Unde hoc dixit Dominus, nescierunt, et tamen aliquid quod futurum erat, nescientes praenuntiaverunt. Dixit enim hoc Dominus, quia locum, si tamen dicendus est locus, id est sinum Patris unde nunquam discedit unigenitus Filius, non illi noverant; nec cogitare idonei erant ubi erat Christus, unde non recessit Christus; quo rediturus erat hoc cordi humano cogitare, nedum lingua explicare? Hoc ergo illi nullo modo intellexerunt; et tamen ex hac occasione salutem nostram praedixerunt, quod Dominus iturus esset ad dispersionem Gentium, et impleturus quod legebant et non intelligebant, Populus quem non cognovi, servivit mihi, in obauditu auris obaudivit mihi . Illi non au
Abbreviated transcription (Latin):
Dico enĩ xp̃m ministrũ frusse
circumcisionis propter uerita¬
dem dei: ad confirmandas pro¬
missiones patrũ. Ad illos debu¬
it uenire: a quoꝵ patrib et qͦ¬
rum patrib est promissꝰ. Ido
et ipse sic ait. Non fũ missus
miscłiam glorificare dm. Qd¬
ipse dñs. Habeo et alias oues.
que ñ sunt ex hoc ouili. Qui
dixit. ñ sum missus nisi ad o¬
ues que perierunt domus is¬
rael. quomodo habet alias o¬
quia significauut presentiã cor-¬
poralem. ñ se missum echibe¬
re nisi solis iudeis: qui uider̃t
et occiderunt: Et tam̃ multi
inde. et ante et postea credi

Expanded text:
m ministrum fuisse circumcisionis propter veritatem Dei, ad confirmandas promissiones patrum. Ad illos debuit venire, a quorum patribus et quorum patribus est promissus: ideo et ipse sic ait, Non sum missus misericordia glorificare Deum . Qeo alias oves quae non sunt ex hoc ovili . Qui dixerat, Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel; quomodo habet alias oquia significavit praesentiam corporalem non se missum exhibere nisi solis Judaeis, qui viderunt et occiderunt? Et multi tamen inde et antea et postea credi
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ñ legatus. neq angłs: sed
ipse ueniens saluos faciet eos:
idest.ad saluos faciendos eos ñ
mictet legatũ. ñ mittit angłm:
sed ueniet ipse. Quis ueniẽt:¬
Et ipse angłs. Certe ñ per an¬
gelum: nisi quia iste fic ange
gelus ñ diceretur. Si xp̃c nichil
propħaret : propħa ñ diceret᷑.
E xhortatus est nos ad fidem.
et ad capessendam uitã eternã:
aliquid presens annunciauit:
aliquid futurũ predixit. Ex
eo quod presens annunciauit
angłs erat: ex eo quod futurũ
predixit: propħa erat. Ex eo

Expanded text:
Quia non legatus neque angelus, sed ipse veniens salvos faciet eos, id est, ad salvos faciendos eos non mittet legatum, non mittet angelum, sed veniet ipse. Quis veniet? Ipse angelus. Certe non per angelum, nisi quia iste sic angelgelus non diceretur. Christus si nihil prophetaret, propheta non diceretur. Exhortatus est nos ad fidem, et ad capessendam vitam aeternam. Aliquid praesens annuntiavit, aliquid futurum praedixit. Ex eo quod praesens annuntiavit, angelus erat. Ex eo quod futurum praedixit, propheta erat. Ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
collecturũ se electos suos cũ riene¬
rit ad iudiciũ. si eni facias ista
quatuor nomina greca anastole.
quod ẽ oriens. disis. quod ẽ occi¬
dens. arctos. quod ẽ septentrio.
mesembria quod ẽ meridies: a
nastole. disis. arctos. mesembria.
capita uerboꝵ adam habẽt. Quo¬
modo ergo ibi inuenimꝰ quadra¬
genariuĩ. senariũ numerũ: Qͥa
caro xp̃i de adam erat. Eld lit¬
teras numeros computant greci.
Quod nos facimus. a. litteram:
illi lingua sua ponunt alfa:
et uocatur alfa unũ. Ubi aũt
in numeris scribunt beta. qđ
ẽ .b. ipsoꝵ: uocatur in numeri
duo. Ubi scribunt gamma:
uocatur in numeris ipsoꝵ tria.
Ubi scribunt delta. uocatur
in numeris ipsoꝵ quatuor. Et
sic ꝑ om̃s litteras numeros ha¬
bent: M. qd nos dicimꝰ. & illi dic̃t
my. qͣdragnita significat. Dicũt
de. iste littere quẽ mmerũ ha¬
beant: et ibi inuenietis qua¬
draginta annis edificatũ tem¬
plum. Habet enĩ adam alfa.

Expanded text:
collecturum se electos suos, cum venecollecturum se electos suos, cum venerit ad judicium : si enim facias ista quatuor nomina graeca, ἀνατολὴ, quod est Oriens; δύσις, quod edens, Arctos quod est septentrio, Mesembria quod est mnatole, dysis, arctos, mesembria, capita verborum Adam habent. Quomodo ergo ibi invenimus et quadragenarium senarium numerum? Quia caro Christi de Adam erat. Ad litteras numeros computant Graeci. Quod nos facimus a litteram, ipsi lingua sua ponuat alpha α, et vocatur alpha α unum. Ubi autem in numeris scribunt beta β, quod est b ipsorum, vocatur in numeris duo. Ubi scribunt gamma γ, vocatur in numeris ipsorum tria. Ubi scribunt delta δ, vocatur in numeris ipsorum quatuor: et sic per omnes litteras numeros habent. M, quod nos dicimus, et illi dicunt my μ, quadraginta significat: dicunt te istae litterae quem numerum habeant; et ibi invenietis quadraginta sex annis aedificatum templum. Habet enim Adam alpha α,
Abbreviated transcription (Latin):
quod ẽ super omne nom̃. Resti¬
scitatus. et exaltatus est dñs. Re¬
suscitauit eũ quis: Pater. cui
dicit in psalmis: excita me: et
reddam illis. E rgo pater eũ re¬
suscitauit. ñ se ipse: Quid au¬
tem facit pater sine uerbo: Qa
facit pater sine unico suo: Nã
audi. quia et ipse dt erat. Sol¬
uite templũ hoc : et tribus die¬
bus excitabo illud. Dunquid
dixit. soluite templũ quod tri¬
duo pater resuscitet: Sed quo¬
modo cũ pater suscitat. & filius
suscitat: sic cũ filius suscitat. &
pater suscitat: quia filius di¬
xit. ego et pater unũ sumus.
Quid ergo sibi uult numerus
quadragenarius. senarius: In¬
derim ipse adam qui per totum
orbem terraꝵ est: audistis iã hes¬
terno die. in quatuor litteris
grecis. quatuor uerboꝵ grecoꝵ.
Si eñ ista uerba quatuor seri¬
bas subinuicem. id est nomina
quatuor partiũ mundi: orien¬
tis. occidentis. aquilonis. et me¬
ridiani. quod est totus orbis. un¬
de dicit dñs. a quatuor uentis

Expanded text:
 super omne nomen » . Resuscitatus et exaltatus est Dominus. Resuscitavit eum, quis? Pater, cui dixit in Psalmis, Excita me, et reddam illis. . Ergo Pater eum resuscitavit. Non se ipse? Quid autem facit Pater sine Verbo? quid facit Pater sine Unico suo? Nam audi quia et ipse Deus erat: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Numquid dixit, Solvite templum, quod triduo Pater resuscitet? Sed quomodo cum Pater suscitat, et Filius suscitat; sic cum Filius suscitat, et Pater suscitat: quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus . 12. Quid ergo sibi vult numerus quadragenarius senarius? Interim ipse Adam quia per totum orbem terrarum est, audistis jam hesterno die in quatuor litteris graecis quatuor verborum graecorum. Si enim ista verba quatuor scribas sub invicem, id est, nomina quatuor partium mundi, Orientis, Occidentis, Aquilonis et Meridiani, quod est totus orbis; unde dicit Dominus a quatuor ventis
Abbreviated transcription (Latin):
ci potest et facile intelligi. hoc
interim dicimus fratres. Dixi¬
mus iam uisi fallor hesterno de
adam unũ hominẽ fuisse: et ip¬
sum esse dotũ genus humanũ.
Nam ita diximus. si memini
colligitur: et quasi conflatur
unũ: societate atq concordia
spiritali. Et gemit unus pal¬
per modo ipse adam: sed in
xp̃o innouatur: quia sine pes¬
cato uenit adam: ut peccatum
solueret in carne sua. et ut re¬
dintegraret sibi adam in imagiẽ
dei. Adam ergo. caro xp̃i. De adã
ergo templũ quod destruxerũt
iudei: et resuscitauit triduo do¬
minus. Resuscitauit enĩ carnẽ
stiam. Nidete. quia ds erat eqͥlis
patri. fratres mei. Dicit apłs. qui
eum suscitauit a mortuis. De
quo dicit: De ꝑatre. factus in¬
quit obediens patri usq ad
mortem: mortẽ autem crucis.

Expanded text:
ci potest et facile intelligi, hoc ci potest et facile intelligi, hoc interim dicimus. Fratres, diximus jam, nisi fallor, hesterno die, Adam unum hominem fuisse, et ipsum esse totum genus humanum. Nam ita diximus, si meminiscolligitur, et quasi conflatur in unum societate atque concordia spirituali. Et gemit unus pauper modo ipse Adam, sed in Christo innovatur: quia sine peccato venit Adam, ut peccatum Adam solveret in carne sua, et ut redintegraret sibi Adam imaginem Dei. De Adam ergo caro Christi: de Adam ergo templum quod destruxerunt Judaei, et resuscitavit Dominus triduo. Resuscitavit enim carnem suam: videte, quia Deus erat aequalis Patri. Fratres mei, dicit Apostolus, Qui eum excitavit a mortuis. De quo dicit? De Patre: « Factus, » inquit, « obediens usque ad m
Abbreviated transcription (Latin):
cebat: Sed ñ multũ querimus.
per eugłistam nob̃ aꝑuit. Dix¬
it de quo templo diceret. solui¬
te templũ hoc. et in trib diebus
excitabo illud. Quadraginta
et sexx annis edificatũ est tem¬
plum: et triduo suscitabis illud.
Dicebat aũt ait eugłista de tem¬
plo corporis sui. Et manifestũ
est. occisũ dñm post triduũ re¬
surrexcisse. Hoc modo omnib
nobis notum est. Et si iudeis
clausum est quia foris stant:
nobis tam̃ apertũ est. quia no¬
uimus in quẽ credimus. Ipsiꝰ
templi solutionem et reedifica¬
tionem. annuersaria sollemni¬
tate celebraturi sumꝰ. ad quã
uos exchortamur. ut preparetis
uos siqui estis cathecumini. ut
accipiatis gr̃am. Iͥam nunc tẽ¬
pus est. iam parturiatuir: quod
tunc nascatur. E rgo illud no¬
uimus. Sed forte hoc ereigiter
a nobis. utrũ aliquod habeat¬
sacramentũ: quadragrnta ser
annis edificatũ templũ. Sunt
quidem multa que hinc dici
possunt: sed quod breuit᷑ di¬

Expanded text:
cebat? Sed non multum quaerimus; cebat? Sed non multum quaerimus; per Evangelistam nobis aperuit, dixit de quo templo diceret: Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Quadraginta et sex annis aedificatum est templum, et triduo suscitabis illud? Dicebat autem, ait Evangelista, de templo corporis sui. Et manifestum est, occisum Dominum post triduum resurrexisse. Hoc modo omnibus nobis notum est: et si Judaeis clausum est, quia foris stant; nobis tamen apertum est, quia novimus in quem credimus. Ipsius templi solutionem et reaedificationem, anniversaria solemnitate celebraturi sumus: ad quam vos exhortamur, ut praeparetis vos, si qui estis catechumeni, ut accipiatis gratiam; jam nunc tempus est, jam nunc parturiatur quod tunc nascatur. Ergo illud novimus. 11. Sed forte hoc exigitur a nobis, utrum habeat aliquod sacramentum quadraginta sex annis aedificatum templum. Sunt quidem multa quae hinc dici possint; sed quod breviter di
Abbreviated transcription (Latin):
tuo. quid michi est curare alie¬
na peccata. sufficit michi anima
mea. ipsam integrã seruem do:
eia. ñ tibi uenit in mentẽ seruus
ille qui abscondit talentũ & no¬
luit erogare: Dunquid enĩ ac¬
cusatus est quia perdidit: et non
quia sine lucro seruauit: Sic er¬
go audite fratres mei: ut ñ quies¬
catis. Ego uobis consiliũ daturꝰ
sum. Det ille qui intus est. quia
et si per me dederit: ille dat. Do¬
stis quid agatis unusquisq in do¬
mo sua. cum amico. cũ in quili¬
no. cũ cliente suo:. cũ maiore cũ
minore: quomodo dat d̃s adi¬
tum: quomodo aperit ianuã
uerbo suo. Nolite quiescere
lucrari xp̃o: quia lucrati estis
facis: Et dñs. Soluite templũ
hoc: et trib dieb excitabo il¬
lud. Dixerunt ergo iud̃i. Qua¬
draginta et sex annis edificatũ
est templũ hoc: et tu dicis. tribꝰ
dieb excitabo illud: Caro erãt:
carnalia sapiebant: ille uero loqͦ¬
batur spiritalit̾. Quis aũt pos¬
set intelligere de quo templo di¬

Expanded text:
tuo, Quid mihi est curare aliena peccata? sufficit mihi anima mea; ipsam integram servem Deo: eia, non tibi venit in mentem servus ille qui abscondit talentum, et noluit erogare? Numquid enim accusatus est quia perdidit, et non quia sine lucro servavit ? Sic ergo audite, fratres mei, ut non quiescatis. Ego vobis consilium daturus sum: det ille qui intus est; quia etsi per me dederit, ille dat. Nostis quid agatis unusquisque in domo sua cum amico, cum inquilino, cum cliente suo, cum majore, cum minore: quomodo dat Deus aditum, quomodo aperit januam verbo suo, nolite quiescere lucrari Christo; quia lucrati estis facis? » Et Dominus: « Solvite templum hoc, et in tribus diebus excitabo illud. Dixerunt ergo Judaei: Quadraginta et sex annis aedificatum est templum hoc, et tu dicis, In tribus diebus excitabo illud? » Caro erant, carnalia sapiebant: ille vero loquebatur spiritualiter. Quis autem posset intelligere de quo templo di
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s dei.⁊ cogitans in hac p̃¬
senti curba caritatis uestre
necesse ẽẽ ut multisint
animales. qui adhuc se¬
cundũ carnẽ sapiant. nondũq
se possint ad sp̃ualem intellec¬
tum erigere: hesito uehement̃
quom ut dñs dederit. possim di¬
cere. uł ꝓ modulo meo explica¬
re quod lectũ est ex eugłio. inpͥn¬
cipio erat u̾bũ. & u̾bũ erat apud
dm̃. & d̾s erat u̾bũ. Hoc enĩ anima¬
lis homo ñ ꝑcipit. Quid ergo fr̃es:
Silebimus hoc: Quare ergo legit᷑.
si silebit: Aut quare audit. si ñ
exponit᷑: S ut quid exponit᷑. si
ñ intelligitur: Itaq qm̃ rursus
ẽe ñ dubito in numero ur̃o qͦs dã
a quib possit ñ solũ expositum
capi. s ante quã excponat in teł¬
ligi: ñ fraudabo eos qui possunt
capere. dũ timco suꝑfluus ẽẽ aurib
eoꝵ qui ñ possunt capere. Postremo
aderit miscd̾ia di. fortasse ut om̃i

Expanded text:
 et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omni
Abbreviated transcription (Latin):
uenit mulier de samaria:
Haurire aquã. Samaritani
ad iudeoꝵ gentem ñ pertine¬
bant.Aliemgene enĩ fuerũt:
quanuis uicinas terras in co¬
lerent. Longum ẽ originem
samaritanoꝵ retexere.ne
nos multa teneant: et neces¬
saria ñ loquamur. Sufficit
ergo. ut samaritanos inter
alienigenas deputemus. Et̃
ne hoc audacius me arbitre¬
mini dixisse. quam uerius:¬
audice ipsũ dñm iħm quid di¬
xerit de illo samaritano uno de
decem leprosis. quos munda¬
uerat: qui solus rediit. ut gr̃as
na iste: Pertinet ad imaginẽ
rei. quod ab aliemgenis uenit
ista mulier. que typum gere¬
bat eccłe. Tentura enĩ erat
eccła a gentib aliengena. a
genere rudeoꝵ. Audiamus er¬
go in illa nos. et in illa cogno¬
scamus nos: et in illa gr̃as aga¬
mus dõ pro nobis. Illa enim fi¬
gura erat. ñ ueritas: quia et ip¬
sa premisit figurã. et facta ẽ
ueritas. Nam credidit in eũ:
tendebat. Uenit ergo hauri-¬
re aquã. Simpliciter uenit

Expanded text:
Venit mulier de Samaria Venit mulier de Samaria haurire aquam. Samaritani ad Judaeorum gentem non pertinebant: alienigenae enim fuerunt, quamvis vicinas terras incolerent. Longum est originem Samaritanorum retexere, ne nos multa teneant, et necessaria non loquamur: sufficit ergo ut Samaritanos inter alienigenas deputemus. Et ne hoc audacius me arbitremini dixisse quam verius,audite ipsum Dominum Jesum, quid dixerit de illo Samaritano, uno de decem leprosis quos mundaverat, qui solus rediit ut gratiasna iste . Pertinet ad imaginem rei, quod ab alienigenis venit ista mulier, quae typum gerebat Ecclesiae: ventura enim erat Ecclesia de Gentibus, alienigena a genere Judaeorum. Audiamus ergo in illa nos, et in illa agnoscamus nos, et in illa gratias Deo agamus pro nobis. Illa enim figura erat, non veritas; quia et ipsa praemisit figuram, et facta est veritas. Nam credidit in eum, tendebat. Venit ergo haurire aquam. Simpliciter venerat
Abbreviated transcription (Latin):
adam in carne tanquã infir¬
mus. Xpistus est et ecclesia.
Illius infirmitas. nr̃a forti¬
tudo. Quare ergo hora sex¬
ta . Quia etate secłi sexta.
Computa in eugłio tanqͣm
linam horam. unã etatem
ab adam usq ad noe: scdam
a noe. usq ad abrahã. terciam¬
iã ab abrahã. usq ad dauid:
quartã a dauid usq ad trans¬
migrationẽ babylonie. quin¬
tam a transmigratione baby¬
lonie. usq ad baptismum io¬
hannis. Inde sexta agitur.
Quid miraris: Tenit ih̾e:
et humiliando se.uenit ad
puteum. fatigatus uenit: qͥa
infirmam carnem portauit.
Hora sexta: quia etate seculi
sexta. Ad puteum: quia ad
profũnditatem huiris habi¬
tationis nr̃e. unde dicitur in
psalinis.De profundis cla¬
maui ad te dñe. Sedit ut di¬
xi: quia humiliatus ẽ. Et
uenit mulier. forma ecclesie:
ñ iam iustificate. sed iustifi¬
cande. Dam hoc egit sermo.
Tenit ignara: inuenit eũ:
et agitur cum ula. Uideamꝰ.
Quid uideamus: Quare

Expanded text:
Adam in carne tanquam infirAdam in carne tanquam infirmus. Christus est et Ecclesia, illius infirmitas nostra est fortitudo. 9. Quare ergo hora sexta? Quia aetate saeculi sexta. Computa in Evangelio tanquam unam horam, unam aetatem ab Adam usque ad Noe; secundam a Noe usque ad Abraham; tertiam ab Abraham usque ad David; quartam a David usque ad transmigrationem Babyloniae; quintam a transmigratione Babyloniae usque ad baptismum Joannis: inde sexta agitur. Quid miraris? Venit Jesus, et humiliando se venit ad puteum. Fatigatus venit, quia infirmam carnem portavit. Hora sexta, quia aetate saeculi sexta. Ad puteum, quia ad profunditatem hujus habitationis nostrae. Unde dicitur in Psalmis, De profundis clamavi ad te, Domine . Sedit, ut dixi, quia humiliatus est. 10. Et venit mulier. Forma Ecclesiae, non jam justificatae, sed jam justificandae; nam hoc agit sermo. Venit ignara, invenit eum, et agitur cum illa. Videamus quid, videamus quare:
Abbreviated transcription (Latin):
ti. inimo deus in illo p̾buit.
Ilam et dormiens. meruit
accipere uxorẽ: & de costa eiꝰ
facta est uxxor: quoniã de xp̃o
in cruce dormiente futura e¬
rat eccła. de latere eius.De
latere scilicet dormmentis: qͥa
de latere in cruce pendentis
lancca percusso: sacramenta
eccłe profluxerunt. Sed qua¬
re hoc dicere uolui fratres:
Quia infirmitas xp̃i nos fa¬
cit forces.Magna ibi ima¬
go precessit. Potuit deus car¬
nem detrahere homini unde
faceret feminã: et magis ui¬
detur quasi congruere potu¬
isse. f iebat enim sexus infir¬
nor. et magis de carne infir¬
mitas fieri debuit: quã de os¬
se. Ossa enim in carne firmi¬
ora sunt. Non detraxit car¬
nem unde faceret mulierẽ:
sed detraxit os. Et detracto
osse. formata ẽ mulier : et in
locum ossis. caro adimpleta
est. Poterat pro osse os redde¬
re:poterat ad faciendã muli¬
erem ñ costam: sed carnem
detrahere. Quid igitur signi¬
ficauit: Facta est mulier in
costa tanquã fortis: factus ẽ

Expanded text:
ti; imo Deus in illo praebuit. Nam et dormiens meruit accipere uxorem, et de costa ejus facta est ei uxor : quoniam de Christo in cruce dormiente futura erat Ecclesia de latere ejus, de latere scilicet dormientis; quia et de latere in cruce pendentis lancea percusso Sacramenta Ecclesiae profluxerunt. Sed quare hoc dicere volui, fratres? Quia infirmitas Christi nos facit fortes. Magna ibi imago praecessit. Potuit Deus carnem detrahere homini unde faceret feminam, et magis videtur quasi congruere potuisse. Fiebat enim sexus infirmior, et magis de carne infirmitas fieri debuit quam de osse: ossa enim in carne firmiora sunt. Non detraxit carnem unde faceret mulierem; sed detraxit os, et detracto osse formata est mulier, et in locum ossis caro adimpleta est. Poterat pro osse os reddere, poterat ad faciendam mulierem non costam, sed carnem detrahere. Quid igitur significavit? Facta est mulier in costa tanquam fortis: factus est
Abbreviated transcription (Latin):
quid euidentius dñs de illa a¬
qua uiua. Dixerat enĩ muli¬
er. Nunquid tu maior es pat̾
nr̃o iacob qui dedit nob pu¬
teum: et ipse ex eo bibit. et
filii eius. et pecora eius: De
hac aqua uiua dare michiñ
potes: quoniã hauritorium
ñ habes. F orte aliũ fontẽ pro¬
mittis. Patre nr̃o melior po¬
des esse. qui hunc puteum fo¬
dit: et ipse cũ suis usus est eo:
Dñs ergo dicat: quid dixe¬
rit aquã uiuã. Respondit
ihe: et dixit ei. Omnis qui
biberit exx aqua hac: sitiet
iterum. Qui autem biberit
ex aqua quã ego dabo er: ñ
sitiet in eternũ. Sed aqua¬

Expanded text:
quid evidentius Dominus de illa aquid evidentius Dominus de illa aqua viva. Dixerat enim mulier, Numquid tu major es patre nostro Jacob, qui dedit nobis puteum, et ipse ex eo bibit, et filii ejus, et pecora ejus, De hac aqua viva dare mihi non potes, quoniam hauritorium non habes: forte alium fontem promittis? Patre nostro melior potes esse, qui hunc puteum fodit, et ipse cum suis usus est eo? Dominus ergo dicat quid dixerit aquam vivam. « Respondit Jesus, et dixit ei: Omnis qui biberit ex aqua hac, sitiet iterum: qui autem biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in aeternu
Abbreviated transcription (Latin):
usq suspendit. Aiua aqua
dicitur uulgo illa: que de
fonte exit.Iua autẽ que col¬
ligitur de pluiria in lacunaᷤ.
aut in cisternas:aqua uiua
ñ dicitur. Et si de fonte ma¬
nauerit. et in loco aliquo col¬
lecta steterit. nec ad se illud
unde manabat adiniserit:
sed irrupto meatu tanquã
a fontis tramice separata fu¬
erit: ñ dicitur aqua uiua.
Sed illa aqua uiua dicitur:
que manans exxcipit᷑. T̃alis
aqua erat in illo fonte. Quid
ergo promittebat quod pete¬
bat: Tamen mulier suspen¬
sa ait. Dñe neq in quo hau¬
rias habes: et puteus altus est.
Uidete quomodo intellexe¬
rit aquã uiuam. aquã scili¬
cet que erat in illo fonte. Tu
michi uis dare aquã uiuam:
et ego fero unde hauriam: et
tu ñ fers. Aqua uiua hic est.
Quomodo michi daturꝰ es:
Iliuid intelligens. et carnalit᷑
sapiens. quodãmodo pulsat:
ut aperiat magister qđ clau¬
sum est. Pulsabat ignorantia.
ñ studio adhuc miseranda:
nondũ instruenda. Dicit ali¬

Expanded text:
usque suspendit. Viva aqua usque suspendit. Viva aqua dicitur vulgo illa quae de fonte exit. Illa enim quae colligitur de pluvia in lacunas aut cisternas, aqua viva non dicitur. Et si de fonte manaverit, et in loco aliquo collecta steterit, nec ad se illud unde manabat admiserit, sed interrupto meatu. tanquam a fontis tramite separata fuerit; non dicitur aqua viva: sed illa aqua viva dicitur, quae manans excipitur. Talis aqua erat in illo fonte. Quid ergo promittebat quod petebat? 13. Tamen mulier suspensa ait: Domine, neque in quo haurias habes, et puteus altus est. Videte quomodo intellexerit aquam vivam, aquam scilicet quae erat in illo fonte. Tu mihi vis dare aquam vivam, et ego fero unde hauriam, et tu non fers. Aqua viva hic est, quomodo mihi daturus es? Aliud intelligens et carnaliter sapiens quodammodo pulsat, ut aperiat magister quod clausum est. Pulsabat ignorantia, non studio; adhuc miseranda, non dum instruenda. 14. Dicit ali
Abbreviated transcription (Latin):
modo tu iudeus cũ sis. bibe¬
re a me poscis: que sũ mulier
samaritana: Don enim cou¬
tuntur iudei samaritanis.
Uidetis alienigenã᷑ Om̃ino
quia ferebat secũ mulier ua¬
sculũ. unde aquã hauriret.
eo mirata ẽ quia iudeus pe¬
tebat ab ea bibere. quod ñ
solebant facere iudei. Ille au¬
dem qui bibere querebat : fi¬
dem ipsius mulieris sitiebat.
Deniq audi quis petat bi¬
bere. Respondit iħc et dixit
ei. Si scires donũ dei. et qͥs
ẽ qui dicit tibi da michi bi¬
bere: tu forsitan petisses ab
eo. et dedisset tibi aquã ui¬
uam.Petit bibere:et ꝓmit¬
tit bibere. E get quasi acce¬
pturus: et affluit tanquam
satiaturus. Si scires inquit
donũ dei. Donũ dei . ẽ. sp̃s
sanctus. Sed adhuc mulieri
decte loquitur. et paulatim
intrat in cor. Fortassis iã do¬
cet. Quid enĩ ista hortatio¬
ne sua suauius et benigniꝰ:
si scires donũ dei. et scires qͥs
est qui dicit tibi da michi
bibere. tu forsitan peteres et
daret tibi aquã uiuã. Huc

Expanded text:
us cum sis, bibere a me poscis, quae sum mulier Samaritana? Non enim coutuntur Judaei Samaritanis. » Videtis alienigenas: omnino quia ferebat secum mulier vasculum unde aquam hauriret, eo mirata est, quia Judaeus petebat ab ea bibere, quod non solebant facere Judaei. Ille autem qui bibere quaerebat, fidem ipsius mulieris sitiebat. 12. Denique audi quis petat bibere. Respondit Jesus, et dixit ei: Si scires donum Dei, et quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan petisses ab eo, et dedisset tibi aquam vivam. Petit bibere, et promittit bibere. Eget quasi accepturus, et affluit tanquam satiaturus. Si scires, inquit, donum Dei. Donum Dei est Spiritus sanctus. Sed adhuc mulieri tecte loquitur, et paulatim intrat in cor. Fortassis jam docet. Quid enim ista hortatione suavius et benignius? Si scires donum Dei, et scires quis est qui dicit tibi, Da mihi bibere, tu forsitan peteres, et daret tibi aquam vivam: huc
Abbreviated transcription (Latin):
audire nisi uiuerent: Suffice¬
ret ergo. uenit hora et nunc est:
quando mortui audient uocẽ
filii dei. Iam nos intelligeremꝰ
uiuentes eos: quando nisi ui¬
uerent. Audire ñ possent. Non
inquit quia uuunt audiũt:
sed audiendo reuiuiscunt. Au¬
dient: et qui audierint . uiuẽt.
Quid ẽ ergo audient. nisi ob¬
audient : Quantũ enim per
tinet ad auris auditũ: ñ om¬
nes qui audient. tuuent. Mul¬
Audiendo et ñ credendo. non
obaudiunt: ñ obediendo. ñ
uiuunt. Itaq hic qui audiẽt:
nichil ẽ aliud. quã qui obau¬
dient. Qui ergo obaudierint:
uiuent. Certi sunt.securi sũt:
uiuent. Predicatur xp̃c uer¬
bum di: filius dei: per quem¬
sationis gr̃a assumpta carne.
natus ex uirgine. infans ĩ car¬
ne. iiiiuiens in carne. patiensin
carne. moriens in carne. resur¬
gens in carne. ascendens in car¬
ne: promitcens resurrectionẽ
carni: promitcens resurrectõnẽ
menti. Menti ante carnem:
carni post mentẽ. Qui audit
et obaudit: uiuet. Qui audit.

Expanded text:
audire nisi viverent? Sufficeret ergo, Venit hora, et nunc est, quando mortui audient vocem Filii Dei. Jam nos intelligeremus viventes eos; quando nisi viverent, audire non possent. Non, inquit, quia vivunt audiunt, sed audiendo reviviscunt: audient, et qui audierint vivent. Quid est ergo, audient; nisi, obaudient? Quantum enim petinet ad auris auditum, non omnes qui audient vivent; mulaudiendo et obaudiunt: non obaudiendo non vivunt. Itaque hic, qui audient, nihil est aliud quam qui obaudient. Qui ergo obaudierint, vivent: certi sint, securi sint, vivent. Praedicatur Christus Verbum Dei, Filius Dei, per quemsationis gratia assumpta carne natus ex Virgine, infans in carne, juvenis in carne, patiens in carne, moriens in carne, resurgens in carne, ascendens in carne, promittens resurrectionem carni, promittens resurrectionem menti, menti ante carnem, carni post mentem. Qui audit et obaudit, vivet: qui audit
Abbreviated transcription (Latin):
pater noster ñ dixit:usq ad¬
eo. ut quodã loco poneret hec
duo. Uado ad dm̃ meũ in¬
quit. et dm uestrũ. Quare ñ
dixit dm̃ nostrũ: Et patrem
meũ dixit. et patrẽ uestrũ: ñ
dixit patrẽ nr̃m. Sic rungit.
ut distinguat: sic distinguit
ut ñ serungat. Tnũ nos uult
esse in se:uirum aũt.patrẽ et
se. Quantũcunq ergo intelli¬
gamus. et quantũcunq uide¬
amꝰ: etiã cũ angłis equati fueri¬
mus. ñ uidebimus sicut uidet
filius. Nos enĩ et quandoñ

Expanded text:
Pater noster non dixit, usque adPater noster non dixit, usque adeo ut quodam loco poneret haec duo: Vado ad Deum meum, inquit, et Deum vestrum. Quare non dixit, Deum nostrum? Et Patrem meum dixit, et Patrem vestrum ; non dixit, Patrem nostrum. Sic jungit ut distinguat, sic distinguit ut non sejungat. Unum nos vult esse in se, unum autem Patrem et se. 4. Quantumcumque ergo intelligamus et quantumcumque videamus, etiam cum Angelis aequati fuerimus, non videbimus sicut videt Filius. Nos enim et quando
Abbreviated transcription (Latin):
rare dignetur. et distiliare iu
sitim nostram: ne in hac here¬
mo arescamus. Dicamꝰ dñe.
cui dicimus pater. Dicere pa¬
ter audemus ⁊ audemus enim
hoc. quia ipse uoluit ut audere¬
mus: si tam̃ sic uruamus. ut ñ
nob̾ dicat. Si pater sum: ubi ẽ
timor meus: Si dñs sum: ubi ẽ
honor meus: Dicamus ergo illi:
pater noster. Cui dicimus. pa¬
ter noster: Patri xp̃i. Qui er¬
go patri xp̃i dicit pater noster:
quid dicit xp̃o. nisi frater nost̾:
Non tam̃ sicut xp̃i pater: ita
et noster pater. Dunquã enĩ
xp̃c ita nos coniunxit ait nul¬
lam distinctionem faceret in¬
ter nos et se. Ille enĩ filius e¬
qualis patri: ille eternus cum
patre. patriq coeternus: nos
aũt facti per filium. adopta¬
ti per unicum. Proinde. nun¬
quam auditum ẽ de ore dñi
nostri ihu xp̃i. çum ad disci¬
pulos loqueret̃. dixisse illum
de deo summo patre suo.pat
noster: sed aut pater meus
dixit. aut pater uester dixit:

Expanded text:
rare dignetur et distillare in rare dignetur et distillare in sitim nostram, ne in hac eremo arescamus. Dicamus ei, Domine, cui didicimus dicere, Pater. Audemus enim hoc, quia ipse voluit ut auderemus: si tamen sic vivamus, ut non nobis dicat, Si Pater sum, ubi est honor meus? si Dominus sum, ubi est timor meus ? Dicamus ergo illi, Pater noster. Cui dicimus, Pater noster? Patri Christi. Qui ergo Patri Christi dicit, Pater noster, quid dicit Christo, nisi, Frater noster? Non tamen sicut Christi Pater, ita et noster Pater: nunquam enim Christus ita nos conjunxit, ut nullam distinctionem faceret inter nos et se. Ille enim Filius aequalis Patri, ille aeternus cum Patre, Patrique coaeternus: nos autem facti per Filium, adoptati per Unicum. Proinde nunquam auditum est de ore Domini nostri Jesu Christi, cum ad discipulos loqueretur, dixisse illum de Deo summo Patre suo, Pater noster: sed aut, Pater meus, dixit; aut, Pater vester.
Abbreviated transcription (Latin):
ribi demonstretur opus patris.
filio: quasi extra faciat et extͣ
sedeat. et filius atcendat ma¬
num patris quẽ admodũ fa¬
ciat: Tibi est illa inseparabiliᷤᷤ
trinitas: Tbi est uerbũ de
quo dictum ẽ. quod ipsum ẽ
uirtus et sapientia di: Ubi qd
de ipsa sapientia scriptura di-¬
cit. candor est enĩ lucis et̾ne:
attingit afine usq: ad finem
fortiter: et disponit om̃a sua¬
uiter: Si quod facit pater.per
filiũ facit. si per sapientiã et
iurtutẽ suam facit: ñ extra
illi ostendit quod uideat: s
in ipso illi ostendit qđ facit.
Quid facit pater: uł potius
quid uidet filius in patre. ut
faciat et ipse: Possum forte
dicere: sed da qui possit cape¬
re : aut forte possim cogita¬
re.nec dicere ⁊ aut forte nec co¬
gitare. E xxedit enĩ nos ula
ditunitas. tanquã d̃s homi¬
nes: tanquã immortalis mor¬
tales: tanquã eternus tempo¬
rales. Inspiret et donet: de fon¬
te ilio uite nunc aliquid irro¬

Expanded text:
ubi demonstretur opus Patris ubi demonstretur opus Patris Filio, quasi extra faciat et extra sedeat, et Filius attendat manum Patris quemadmodum faciat? Ubi est illa inseparabilis Trinitas? ubi est Verbum de quo dictum est quod ipse est Virtus et Sapientia Dei ? ubi quod de ipsa Sapientia Scriptura dicit, Candor est enim lucis aeternaAttingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Si quid facit Pater, per Filium facit; si per Sapientiam suam, et Virtutem suam facit: non extra illi ostendit quod videat, sed in ipso illi ostendit quod facit. 3. Quid videt Pater, vel potius quid videt Filius in Patre ut faciat et ipse? Possim forte dicere; sed da qui possit capere: aut forte possim cogitare, nec dicere; aut forte nec cogitare. Excedit enim nos illa divinitas tanquam Deus homines, tanquam immortalis mortales, tanquam aeternus temporales. Inspiret et donet, de fonte illo vitae nunc aliquid irro
Abbreviated transcription (Latin):
Ergo ait aliquis. seorsũ pater
facit: ut possit filius uidere
quod facit. Rursus occurrũt
humane cogitationi tanquã
artifices duo: uelut si faber do¬
ceat filiũ suum arcẽ suam: &
demonstret ei quicquid facit:
ut possit etiã ipse facere. O m¬
nia inquit demonstrat ei. qͦ
ipse facit. Cum ergo pater fa¬
cit. filius ñ facit. ut possit ui¬
dere filius quod pater facit. cer¬
te omnia per ipsum facta sũt.
et sine ipso factũ est nichil:
hinc uidemus quẽadmodũ
pater demonstrat filio quod
facit: cũ pater nichil faciat. ni¬
si quod per filiũ facit. Quid
fecit pater: Mundũ. Itane
factum mundũ demonstra¬
uit filio: ut et ipse tale aliqͥd
faceret: Detur ergo nob̾ mũ
dus: quem fecit et filius. Et
omĩa per ipsũ facta sunt: et
sine ipso factum est nicħ. Et
per ipsũ facta sunt. et nichil
fecit pater quod ñ per filium
faciat: ubi demonstrat filio pa¬
ter quod facit. nisi in ipso filio
per quem facit: Quis enĩ locus

Expanded text:
ergo, ait aliquis, seorsum Pater ergo, ait aliquis, seorsum Pater facit, ut possit Filius videre quod facit. Rursus occurrunt humanae cogitationi tanquam artifices duo, velut si faber doceat filium suum artem suam, et demonstret ei quidquid facit, ut possit etiam ipse facere: Omnia, inquit, demonstrat ei quae ipse facit. Cum ergo Pater facit, Filius non facit, ut possit videre Filius quod Pater facit? Certe omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Hunc videmus quemdadmodum Pater demonstrat Filio quod facit; cum Pater nihil faciat, nisi quod per Filium facit. Quid fecit Pater? Mundum. Itane factum mundum demonstravit Filio, ut et ipse tale aliquid faceret? Detur ergo mundus nobis quem fecit et Filius, Sed, et omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est per ipsum facta sunt, et nihil facit Pater quod non per Filium faciat; ubi demonstrat Filio Pater quod facit, nisi in ipso Filio per quem facit? Quis enim locus
Abbreviated transcription (Latin):
Nos aũt parui: sed in illo
magni. Loquitur ergo tanꝗͣ
fouens. et nutriens lactentes:
et amando crescentes. Dixerat.
ñ potest filius a se facere quic¬
quã: nisi quod uiderit patrẽ
facientẽ. Intelleximus autẽ
quia ñ seorsum aliquid facit pa¬
ter. quod cũ uiderit filius. fa¬
ciat et ipse aliquid tale inspe¬
cto opere patris sui: sed id qđ
dixit. ñ potest filius a se facen
quicquã. nisi quod iuderit
patrem facientẽ. quia de pat
est totus filius. et tota substan¬
cia et potentia eius. ex illo est
qui genuit eũ : modo aũt cũ
dixisset se hec facere similiter
que facit pater. ut ñ intelliga¬
mus alia facere patrẽ alia filiũ.
sed simili potentia facere filiũ
cadem ipsa que facit pater. cũ
pater facit per filium: secutus
ait quod hodie lectum audiui¬
mus. Pater enim diligit filiũ.
et omnia demonstrat ei que
ipse facit. Rursus mortalis co¬
gitatio perturbatur : demons¬
trat pater filio que ipse facit.

Expanded text:
nos autem parvi, sed in illo nos autem parvi, sed in illo magni: loquitur ergo tanquam fovens et nutriens lactentes, et amando crescentes. 2. Dixerat, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem . Intelleximus autem quia non seorsum aliquid Pater facit, quod cum viderit Filius, faciat et ipse aliquid tale inspecto opere Patris sui; sed quod dixit, Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem, quia de Patre est totus Filius, et tota substantia et potentia ejus ex illo est qui genuit eum. Modo autem cum dixisset se haec facere similiter quae facit Pater, ut non intelligamus alia facere Patrem, alia Filium, sed simili potentia facere Filium eadem ipsa quae Pater facit, cum Pater facit per Filium; secutus ait quod hodie lectum audivimus, Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quae ipse facit. Rursus mortalis cogitatio perturbatur. Demonstrat Pater Filio quae ipse facit:
Abbreviated transcription (Latin):
dei renati: tam̃ ita in xp̃o in¬
nouati. ut nondũ penitus ab
adam expoliati. Quod enĩ no¬
strũ mortale et corruptibile ag¬
grauat animã. ex adam esse
apparet et manifestũ est. Qđ̃
autem nostrũ spiritale. suble¬
uat animã de dei dono et de
miscdia eius: qui unicũ suũ
misit communicare nobiscũ
mortẽ nostram: et ducere nos
ad immortalitatẽ suam. Hũc
habemus magistrũ ut ñ pec¬
cemus. et defensorem si peccaue¬
rimus: et si confessi atq c̃ouer¬
si fuerimus. interpellatorẽ pro
nobis siquid boni a dño desi¬
deramus. et datorẽ cum patre:
quia deus unus est. pater et fi¬
lius. Sed loquebatur ista homo
hominib. deus occultus. homo
manifestus: ut manifestos ho¬
mines faceret deos: et filius d̃i
factus filius hominis. ut homi¬
nũ filios. faceret filios di. Qua
hoc arce sapientie sue faciat:
in eius uerbis agnoscimꝰ. Loqͥ¬
tur enĩ paruulus paruulis: sed
ipse sic paruus: ut et magirus.

Expanded text:
Dei renuti, tamen ita in Christo inDei renuti, tamen ita in Christo innovati, ut nondum penitus ab Adam exspoliati. Quod enim nostrum mortale et corruptibile aggravat animam , ex Adam esse apparet, et manifestum est: quod autem nostrum spirituale sublevat animam, de Dei dono et de misericordia ejus, qui Unicum suum misit communicare nobiscum mortem nostram, et ducere nos ad immortalitatem suam. Hunc habemus magistrum, ut non peccemus; et defensorem, si peccaverimus et confessi atque conversi fuerimus; et interpellatorem pro nobis, si quid boni a Domino desideraverimus; et datorem cum Patre, quia Deus unus est Pater et Filius. Sed loquebatur ista homo hominibus; Deus occultus, homo manifestus, ut manifestos homines faceret deos; et Filius Dei, factus hominis filius, ut hominum filios faceret filios Dei. Qua hoc arte sapientiae suae faerbis agnoscimus. Loquitur enim parvulis parvus: sed ipse ita parvus ut et magnus;
Abbreviated transcription (Latin):
esterno die quantũ dñs
donare cdignatus est.qua
potuimus facultate tractaui¬
mus. et qua potuimꝰ capacita¬
te intelleximus. quomodo ĩ¬
separabilia sunt opera patris
et filii: nec alia facit pater.A¬
lia filius: sed om̃ia pater faciat
per filiũ tanquã per uerbũ suũ.
de quo scriptum ẽ. omia per ip¬
sum facta sunt et sine ipso fac¬
tum ẽ nichił̃. sequentia uerba
hodie iudeamus. et ab eodem
dño eius miscdiam et deprece¬
mur et speremus: ut primũ si
dignũ ipse iudicat intelligamꝰ
quod uerum ẽ.Si aũt hoc ñ po¬
terimus: ñ eamus in illud quod
falsum est. Melius ẽ enĩ nesci¬
re quã errare.sed scire est meli¬
us quã nescire. Itaq ante om̃a
conari debemus. ut sciamus.
Si potuerimus: deo gr̃as. Si
autem ñ potuerimus: interim¬
ritatem. ñ eamus ad falsitatẽ.
Quid enĩ simus. et quid trac¬
temus: considerare debemus.
Homines sumus carnẽ por¬
tantes. in hac uia ambulan¬
tes : et sumus de semine uerbi

Expanded text:
esterno die quantum Dominus donare dignatus est, qua potuimus facultate tractavimus, et qua potuimus capacitate intelleximus, quomodo inseparabilia sunt opera Patris et Filii; nec alia facit Pater, alia Filius, sed omnia Pater facit per Filium, tanquam per Verbum suum, de quo scriptum est, Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Sequentia verba hodie videamus, et ab eodem Domino ejus misericordiam et deprecemur, et speremus, ut primum si dignum ipse judicat, intelligamus quod verum est: si autem hoc non potuerimus, non eamus in illud quod falsum est. Melius est enim nescire, quam errare: sed scire est melius quam nescire. Itaque ante omnia conari debemus ut sciamus: si potuerimus, Deo gratias; si autem non potuerimus interritatem, non eamus ad falsitatem. Quid enim simus, et quid tractemus, considerare debemus. Homines sumus carnem portantes, in hac vita ambulantes: et si jam de semine verbi
Abbreviated transcription (Latin):
mo: ne et quod accepi amittã.
Quod est hoc gaudium: Gau¬
dio gaudet propter uocẽ spon¬
si. Intelligat ergo homo non se
gaudere debere de sapientia su-¬
a: sed de sapientia quã accepit
a dño. Nichil plus querat: et
ñ amittit quod inuenit. Mul¬
ti enĩ ideo facti sunt insipien¬
tes: quia dixerunt se esse sapi¬
entes. Arguit eos apłs: et dicit
de ipsis. Quia quod notum ẽ
dei ait manifestum ẽ illis: ds
enĩ illis manifestauit. De qui¬
busdam in gratis impiis audi¬
de quid dicat. Deus enĩ illiᷤᷤ ma¬
nifestauit. Inuifibilia enĩ eius
a creatura mundi per ea que fa¬
cta sunt intellecta conspiciunt᷑:
sempiterna quoq uirtus eius ac
diuintas: ut sint ipsi in excu¬
sabiles. Quare inexcusabiles:
Quia cognoscentes dm̃. ñ dix¬
it. quia ñ cognouerunt. cogno¬
scentes dm̃. non sicut dm̃ glori¬
ficauerunt aut gr̃as egerunt:
sed euanuerunt in cogitatiomi¬
bus suis: et obscuratũ est insi¬
piens cor eoꝵ. Dicentes enĩ se

Expanded text:
mo, ne et quod accepi amittam. Quod est hoc gaudium? Gaudio gaudet propter vocem sponsi. Intelligat ergo homo non se gaudere debere de sapientia sua, sed de sapientia quam accepit a Deo. Nihil plus quaerat, et non amittit quod invenit. Multi enim ideo facti sunt insipientes, quia dixerunt se esse sapientes. Arguit illos Apostolus, et dicit de ipsis: « Quia quod notum est Dei, ait, manifestum est illis: Deus enim illis manifestavit. » De quibusdam ingratis, impiis, audite quid dicat: « Deus enim illis manifestauit. inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur, sempiterna quoque uirtus eius ac diuinsabiles. » Quare « inexcusabiles? Quia cognoscentes Deum; » non dixit, quia non cognoverunt; « cognoscentes Deum, non sicut Deum glorificaverunt gitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum: dicentes enim se
Abbreviated transcription (Latin):
sum dicentẽ. Ego sũ ianua.
Don sine causa ergo queris
qua exeaz̃. et ñ inuenis: nisi
quia ñ per ianuã intrasti: sed
per maceriam cecidisti. E rgo

Expanded text:
 dicentem, Ego sum janua . Non sine causa ergo quaeris qua exeas, et non invenis, nisi quia non per januam intrasti, sed per maceriam cecidisti. Ergo
Abbreviated transcription (Latin):
nisserit lapidari. mansuetu¬
dinem ñ habebit: si eam di¬
mitti censuerit. iusticiam ñ
tenebit. Ut aũt inquiunt

Expanded text:
sserit lapidari, mansuetudinem non habebit; si eam dimitti censuerit, justitiam non tenebit. Ut autem
Abbreviated transcription (Latin):
tanta caritas est. ut animã tu¬
am. et animã amici tui unã
animã faciat: quomodo ibi ũ
est unus deus. pater et filius:
Absit ut hoc sentiat fides ñ fic¬
ta. Prorsus quantũ excellat
caritas illa: hinc intelligite.
Multe anime sunt multoꝵ

Expanded text:
tanta charitas est, ut animam tuam et animam amici tui unam animam faciat; quomodo ibi non est unus Deus Pater et Filius? Absit ut hoc sentiat fides non ficta. Prorsus quantum excellat charitas illa, hinc intelligite. Multae animae sunt multo
Abbreviated transcription (Latin):
net petentem. Tidete ergo et
atcendite: quid uelim dicere.
Et si forte ñpossim: catholica
fides hoc habet firmata sp̃u dĩ
in sanctis eius contra omnẽ he¬
reticam prauitatẽ: quia patͥs
et filii opera inseparabilia sũt.
Quidẽ quod dixxi: Quomo¬
do ipse pater et filius insepara¬
biles sunt:sie et opera patris
et filii inseparabilia sunt. Qͦ¬
modo pater et filius insepara¬
biles sunt: Quia ipse dixit.
ego et pater unũ sumus. Quia
pater et filius ñ sunt duo dii.
sed unus deus: uerbũ. et cui
est uerbum. et unus et unicus:
deus tinus. pater et filius cari¬
tate complexi: unusq carita¬
tis sp̃s eoꝵ est: ut fiat trinitas
pater et filius et sp̃s sanctus.
Non ergo tantũ patris et filii.
tas: ita etiam opera inseparabi¬
lia sunt. Adhuc planius dicã.
quid sit. opera inseparabilia
sunt. Non dicit catholica
fides. quia fecit deus pater ali-¬
quid. et fecit filius aliquid ali¬
ud. sed quod fecit pater. hoc &
filius fecit. hoc et sp̃s sanctus

Expanded text:
nit petentem. Videte ergo et attendite quid velim dicere, etsi forte non possim. Catholica fides hoc habet, firmata Spiritu Dei in sanctis ejus, contra omnem haereticam pravitatem, quia Patris et Filii opera inseparabilia sunt. Quid est quod dixi? Quomodo ipse Pater et Filius inseparabiles sunt, sic et opera Patris et Filii inseparabilia sunt. Quomodo Pater et Filius inseparabiles sunt? Quia ipse dixit, Ego et Pater unum sumus . Quia Pater et Filius non sunt duo dii, sed unus Deus, Verbum et cujus est Verbum, unus et Unicus, Deus unus Pater et Filius charitate complexi, unusque charitatis Spiritus eorum est, ut fiat Trinitas Pater et Filius et Spiritus sanctus. Non ergo tantum Patris et Filii, arum, ita etiam opera inseparabilia sunt. Adhuc planius dicam quid sit, opera inseparabilia sunt. Non dicit catholica fides quia fecit Deus Pater aliquid, et fecit Filius aliquid aliud: sed quod fecit Pater, hoc et Filius fecit, hoc et Spiritus sanctus
Abbreviated transcription (Latin):
multi: donatus ẽ eis sangus
xp̃i: ut magis biberent eum¬
quo liberarentur. quã rei de
illo effriso tenerentur. Quis
desperet. si et in cruce latro sal¬
uatus est. ante paululũ homi¬
cida: post paululũ accrisatus.
conuictus. damnatus. suspens.

Expanded text:
multi; donatus est eis sanguis Christi, ut magis eum biberent quo liberarentur, quam rei de illo effuso tenerentur: quis desperet? Et si in cruce latro salvatus est, ante paululum homicida, post paululum accusatus, convictus, damnatus, suspens
Abbreviated transcription (Latin):
ram patris: inde esse uenturĩ
ad iudicandos uiuos et mor¬
tuos: Nonne ipsa est fides
nostra de qua dicit apłs: cor¬
de creditur ad iusticiam. ore
aũt confessio fit ad salutem:
Ergo quando ista confitem᷑.
contra dñm loquimur: Nol
dicimus uenturũ iudicem ui¬
uoꝵ et mortuoꝵ: ipse aũt di¬
cit. ego ñ iudico quenquam.
Questio ista duob modis sol¬
lri potest:ut auit hoc intelli¬
gainus. ñ rudico quẽquã. id
est modo.sicut dicit in alio
loco: ego ñ ueni ut iudicem
mundũ. sed ut saluũ faciã
mundũ: non iudiciũ suum
negando. sed differendo: aut
certe quia dixerat. uos scd̾m
carnẽ iudicatis. ita subiunais.
ego ñ iudico quẽquã: ut sub

Expanded text:
ram Patris, inde esse venturum ad judicandos vivos et mortuos? Nonne ipsa est fides nostra, de qua dicit Apostolus, Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem ? Ergo quando ista confitemur, contra Dominum loquimur? Nos dicimus venturum judicem vivorum et mortuorum; ipse autem dicit, Ego non judico quemquam. Quaestio ista duobus modis solvi potest; ut aut hoc intelligamus, non judico quemquam, id est, modo: sicut dicit alio loco, Ego non veni ut judicem mundum, sed ut salvum faciam mundum ; non judicium suum negando, sed differendo. Aut certe quia dixerat, Vos secundum carnem judicatis; ita subjunxit, Ego non judico quemquam, ut sub