comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tum ẽ. In circuitu impii ãbulant. Et iterũ. Caput
circuitꝰ eorũ: et pones eos ut rota dñe. Caput qͦq
impiorũ omĩum de se testatur dicens. Circuiui ter¬
ram et ꝑambulaui eam. Et de ipso apls ait. Cir¬
cuit tanquã leo rugiens: querens quẽ deuoret. uides
E quẽ adinodũ peruersi semꝑ circuitũ dilig̃t: et a
circuitu ñ recedunt: Idcirco quȩ a ꝑuersis ꝑuerse
amantur: etiã ipsa in circuitu currt in testimoni¬
um illis. qdđ circuitũ secunt̾ et ipsi. Econt̃ amator
eternorũ dicit. Pes meus stetit in directo. Et ite¬
rum.Dirige me in semita mandatorũ tuorum
quia ipsam uolui. Et iterũ. Rectus est callis iusti.
Et alibi rursum. Ibunt inquit directe ꝓmissiones:
et ad certũ locũ deducet eos dñs deus noster. O uia
rectã. o circuitus: quo ducis tu. et tu quo ducis:
Tu ducis et ꝑducis: tu uͦ ducis et seducis. quia

Expanded text:
tum est: In circuitu impii ambulant . Et iterum: Caput tum est: In circuitu impii ambulant . Et iterum: Caput circuitus eorum , et pone illos ut rotam, Domine . Caput quoque impiorum omnium de se testatur, dicens: Circuivi terram, et perambulavi eam . Et de ipso apostolus ait: Circuit tanquam leo rugiens quaerens quem devoret . Vides ergo quemadmodum perversi semper circuitum diligunt, et a circuitu non recedunt. Idcirco quae a perversis perverse amantur, etiam ipsa in circuitu omnia currunt in testimonium illis, quod circuitum sequuntur, et ipsi. Econtrario amator aeternorum dicit: Pes meus stetit in directo . Et iterum: Dirige me in semitam mandatorum tuorum, quia ipsam volui . Et iterum: Rectus est callis justi . Et alibi rursum: Ibunt, inquit, directe emissiones; et ad certum locum deducet eos Dominus Deus noster . O via recta, o circuitus, quo ducis tu. Et tu quo ducis? Tu ducis, et perducis. Tu vero ducis, et seducis; quia
Abbreviated transcription (Latin):
et in oꝑib manuũ tuarũ exultabo: quã magnificata
sunt oꝑa tua dñe. nimis ꝓfundȩ facte suntꝰ cogitaci¬
ones tuȩ. Ecce enĩ quomodo in circuitu feruntur
omĩa transitoria et uanitati subiecta. Et scimꝰ quia
circulus finẽ ñ habet. Quȩ gͦ in circuitu currunt.
currunt quidẽ: s ad finẽ numꝗͣ ꝑueniunt. Que
ergo requies sꝑari potest. ubi status nullus esse po¬
test: Ubi enim ꝑpetuus cursus est: status nullus
est. Ubi autẽ circuitus uia ẽ: ubi cursus certe finẽ
habere possit non ẽ. Quȩ gͦ in circuitu currunt.
semꝑ currunt: et nũꝗͣ ad statũ ꝑueniunt. Semꝑ
transeunt: et nũquã subsistunt᷑. Semꝑ finiuntur:
et finẽ inuenire non possunt. Cum preterierint
futura st̃: cũ suꝑuenerint ñ subsistunt. Hȩc ẽ ua
om̃iũ mutabilium. et uia om̃iũ mutabilia amanti¬
um: et mutabilia sequentiũ. Ham et de impiis dic¬

Expanded text:
et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata et in operibus manuum tuarum exsultabo. Quam magnificata sunt opera tua, Domine, nimis profundae factae sunt cogitationes tuae . Ecce enim quomodo in circuitu feruntur omnia transitoria et vanitati subjecta. Et scimus quia circulus finem non habet. Quae ergo in circuitu currunt, currunt quidem, sed ad finem nunquam perveniunt. Quae ergo requies sperari potest, ubi status nullus esse potest? Ubi enim perpetuus cursus est, status nullus est. Ubi autem circuitus via est, ubi cursus certe finem habere possit, non est. Quae ergo in circuitu currunt, semper currunt et nunquam ad statum perveniunt. Semper transeunt, et nunquam subsistunt. Semper finiuntur, et finem invenire non possunt. Cum praeterierint, futura sunt; cum supervenerint, non subsistunt. Haec est via omnium mutabilium, et via omnium mutabilia amantium, et mutabilia sequentium. Nam et de impiis dic
Abbreviated transcription (Latin):
stere non potest uigor infusionis p̾terite. ex necessi¬
tate denuo iteret᷑ irrigatio plenitudinis reparande.
Quã gͦ rerũ alim̃ta fiduciã ꝑpetis subsistenciȩ p̾sta¬
re poterunt: cũ in reb om̃ĩb sic semꝑ sine cessatiõe
et reparancia transeant. et deficiant reparata:Li¬
cet enim huic defectui qualẽcũq consolationẽ p̾sta¬
re uideatur repetita infusio: magna tñ ẽ miseria sẽ¬
per ad indigenciã acciꝑe. ⁊ nũꝗͣ indigentia accipien¬
di posse carere. Unde manifestũ ẽ quod omĩa tran¬
sitoria et caduca uana sunt: quȩ a sui status solidi¬
tate iugiter uel transitu uel defectu manescunt.
Magnum gͥ hic spectaculũ sc̃ĩs m̃tib p̾paratũ est.
quȩ norunt ex uisibilib trahere in iisibiliũ cogniti¬
onem: quȩ norunt dicere creatori suo. Omĩa in sapi¬
entia fecisti dñe. delectasti me dñe in factura tua:

Expanded text:
stere non potest vigor infusionis praeteritae ex necessistere non potest vigor infusionis praeteritae ex necessitate denuo iteretur irrigatio plenitudinis reparandae. Quam ergo rerum alimenta fiduciam perpetis subsistentiae praestare poterunt, cum in rebus omnibus sic semper sine cessatione, et reparantia transeant, et deficiant reparata? Licet enim huic defectui qualemcunque consolationem praestare videatur repetita infusio; magna tamen est miseria semper ad indigentiam accipere, et nunquam indigentia accipiendi posse carere. Unde manifestum est quod omnia transitoria, et caduca vana sunt, quae a sui status soliditate jugiter, vel transitu vel defectu inanescunt. Magnum ergo hic spectaculum sanctis mentibus praeparatum est, quae norunt ex visibilibus trahere invisibilium cognitionem. Quae norunt dicere Creatori suo: Omnia in sapientia fecisti, Domine . Delectasti me, Domine, in factura tua,
Abbreviated transcription (Latin):
a palato in aluum descendens. ac deinde in seces¬
sum ꝑtransiens: et in ipso eius transitu quasi qua¬
dam instillatione deficienti nature nutrim̃tũ subici¬
tur: quo euaporato et exinanito necesse est rursũ
ut menbris fatiscentib reparandis edendi subsidio
concurrat᷑. Quasi ergo circulus renasrens semper
indigentiȩ in suã originẽ recurrens ducitur: quia
dum̃ sine cessatione quod sũptũ est p̾terit. semꝑ
iterato sumi necesse est. qđ supplendo defectui substa¬
ciam ministrare possit. Quale gͦ nutrim̃tũ substan¬
cia cibi assidua iteratione alendo corpori subicit: ta¬
le omĩno elem̃torũ refluxio nutrim̃tum in t̾rȩ cor¬
pore ꝓcreandis fetib seminibq uiuificandis infũdit.
Hoc ignis. hoc aqua. hoc aer. ꝑpeti accessu et reces¬
su. sine int̾missione agere ñ cessant. ut semꝑ acceden¬
tia repleant et recedencia euacuent: ut quia subsi¬

Expanded text:
a palato in alvum descendens, ac deinde in secesa palato in alvum descendens, ac deinde in secessum pertransiens, et in ipso ejus transitu, quasi quadam instillatione naturae, deficienti nutrimentum subjicitur, quo evaporato et exinanito, necesse est rursum ut membris fatiscentibus reparandis edendi subsidio concurratur. Quasi ergo circulus renascentis semper indigentiae in suam originem recurrens ducitur; quia dum sine cessatione quod sumptum est praeterit, semper iterato sumi necesse est, quod supplendo defectui substantiam ministrare possit. Quale ergo nutrimentum substantia cibi assidua iteratione alendo corpori subjicit: tale omnino elementorum refluxio nutrimentum in terrae corpore procreandis fetibus seminibusque vivificandis infundit. Hoc ignis, hoc aqua, hoc aer perpeti accessu et recessu sine intermissione agere non cessant, ut semper accidentia repleant et recedentia evacuent ut quia subsi
Abbreviated transcription (Latin):
cundo. inter rerũ mutabiliũ naturas tacendum
non fuit: et id̾ciroo huius quoq circuitũ et ex¬
cursum in res sensibiles ꝓcreandas describit dicẽs.
omĩa flumina intrant in mare et mare ñ redũ¬
dat : et causã statim adiungit quare non redun¬
dat mare om̃ib fluminib in se receptis. quia sci¬
licet rursũ ad locũ unde exeunt flumina reuer¬
tuntur ut iterũ fluant. Ductus enim aquarũ
per omne corpus terre intrinsecus et de foris in
modũ uenarum humorẽ trahunt: ut equalit̃
irrigatio in omnẽ partẽ diffundatur. Hȩc autẽ
infusio ut iugis et ꝑpetua esse possit. idcirco
aquarũ cursũs in orbem dispositus est: et ĩ illa
perhenni circuitione ut nũquã deficiat quod
suꝑinfundit᷑. quantũ in parte altera deorsum
fluit. tantũ in altera parte per occultos meat̾
ad ortum reuocatur. Sic et cibatus corporis
quodam circuitu fertur et refertur. primũ

Expanded text:
cundo inter rerum mutabilium naturas tacendum cundo inter rerum mutabilium naturas tacendum non fuit. Et idcirco hujus quoque circuitum, et excursum in res sensibiles procreandas describit, dicens: Omnia flumina intrant in mare, et mare non redundat. Et causam statim adjungit, quare non redundet mare omnibus in se fluminibus receptis: Quia scilicet rursum ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant. Ductus enim aquarum per omne corpus terrae intrinsecus, et deforis in modum venarum humorem trahunt, ut aequabiliter irrigatio in omnem partem diffundatur. Haec autem infusio ut jugis et perpetua esse possit, idcirco aquarum cursus in orbem dispositus est, et in illa perenni circuitione, ut nunquam deficiat quod desuper infunditur; quantum in parte altera deorsum fluit, tantum in altera parte per occultos meatus ad ortum revocatur. Sic et cibus corporis quodam circuitu fertur, et primum
Abbreviated transcription (Latin):
motũ quẽ per inerem̃tũ rerũ exerit. per defectũ
et occasum earũdẽ. ad originẽ suã ꝑducit. Sequi¬
tur tercia clausula. in quã tractatur de elem̃to
aquȩ. quod in ordine rerũ tercium post ignem
ponitur: in ꝓcreatione scdm sociatur. Qu̾antũ
enĩ attinet ad dispositionẽ et ordinẽ rerũ. pri¬
mum et supp̃mũ locũ ignis possidet. deinde aer¬
scdm et proimũ: postea aqua terciũ uendicat
locum: nouissimo et imo loco terra residet. In his
quatuor. ignis et aqua natura quidẽ maxima re¬
pugnantia. etm federatione tamen equali amica.
omniũ nascentiũ origo sunt: et ideo si locũ uel na¬
turam attendimꝰ. a seͤ inincẽ duo hȩc uel sepa-¬
rata cernimꝰ: si efficientiã respicimꝰ. ꝓxima sibi utͣq
et amica inuenimꝰ. Igitur de elem̃to aquȩ. quod
alterũ cum igne fomentũ uitale p̾bet nascentib.
quasi post ignẽ et aerem tercio. uel cum igne se¬

Expanded text:
motum quem per incrementum rerum erexit, per defectum motum quem per incrementum rerum erexit, per defectum et occasum earumdem ad originem suam reducit. Sequitur tertia clausula in qua tractatur de elemento aquae, quod in ordine rerum, tertium post ignem ponitur in procreatione secundum sociatur. Quantum enim attinet ad dispositionem et ordinem rerum, primum et supremum locum ignis possidet; aer secundum igni proximum. Postea aqua tertium vendicat locum; novissimo et imo loco terra residet. In his quatuor ignis et aqua, natura quidem maxime repugnantia confoederatione tamen aequabili amica, omnium nascentium origo sunt. Et ideo si locum vel naturam attendimus, a se invicem duo haec disparata cernimus. Si efficientiam respicimus, proxima sibi utraque et amica invenimus. Igitur de elemento aquae, quod alterum cum igne fomentum vitale praebet nascentibus, quasi post ignem, et aerem tertio, vel cum igne se
Abbreviated transcription (Latin):
retro labentib usq ad origins suȩ principiũ reuo¬
catur. Sic igitur singłarum rerum cursus et ꝓ¬
gressiones quasi circułos quosdã et orbes in semet¬
ipsos recurrentes recte accipimꝰ: quia omĩa tẽpora¬
liter orta illuc tandẽ ꝑ occasũ redeunt. unde ꝑ na
natiuitatis principium exͥerunt. Et unũ quodq
quidẽ scđm ꝓpriam mensurã et tempus quo sub¬
sistit. differentẽ ab alio idẽ maiorẽ minoremq ex¬
cursum habere ꝓbatur : omĩa autẽ sicut originẽ
unã. sic et finem habere noscunt᷑: quia om̃ia per
occasũ ad terrã redeunt. quȩ in ortus sui principio
de terra exier̃t. Sicut ergo sol oritur ⁊ occidit ⁊
ꝗd locũ suũ reuertit᷑. sic sp̃c ꝑgit etͦ in circulos suos reũtit᷑. quia
sicut in corpore solis localiter ignis ꝓgrediens ad ortus sui
pͥncipiũ reducit᷑. sic etiã naturaliter in cunctis nascentib

Expanded text:
retro labentibus, usque ad originis suae principium revoretro labentibus, usque ad originis suae principium revocatur. Sic igitur singularum rerum cursus et progressiones, quasi circulos quosdam et orbes in semetipsos recurrentes recte accipimus; quia omnia temporaliter orta illuc tandem per occasum redeunt, unde per nativitatis principium exiverunt. Et unumquodque quidem secundum propriam mensuram, et tempus quo subsistit, differentem ab alio, id est, majorem minoremve excursum habere probatur. Omnia autem sicut originem unam, sic et finem unum habere noscuntur; quia omnia per occasum ad terram redeunt, quae in ortus sui principio de terra exiverunt. Sicut ergo sol oritur et occidit, et ad locum suum revertitur, sic spiritus pergit, et in circulos suos revertitur. Quia sicut in corpore solis localiter ignis progrediens, ad ortus sui principium reducitur, sic etiam naturaliter in cunctis nascentibus,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritus intus alit. totãq infusa ꝑ artus mens
agitat molem. et magno se corpore miscens.
Quãuis in his uerbis illũ potius errorẽ ꝓbare ui¬
deatur: qui mundũ hunc sensilẽ quasi añimal con¬
stans ex anima et corpore. ipsãq eius animam
sp̃m esse cuncta mouentẽ. asfeuerat. S qͦmͦlibet
opinio errantiũ exponatur: nos sano intellectu
sp̃m ꝑgentẽ in omĩa et in circulos suos reuerten¬
tem. occultã naturȩ uim acciꝑe possumꝰ: quȩ
uniuersa munibiliter nutrit et uegetat. et unũ
quia ꝑ om̃s rerũ partes inuisibilit̾ se diffundens.
tatem distribuit. Pergit sp̾c et reuertitur: quia
uniuersa quȩ oriuntur in tempore. prius ꝑ incre¬
mentũ ꝓuehit. ac deinde senescentia ad originem
suã reducit. Pergit enĩ. quia in nascentib egredit᷑:
in crescentib usq ad certam m̃surã ꝓcedit. Reuerti¬
tur: quia in senescentib et ꝑ defectum naturȩ fuȩ

Expanded text:
Spiritus intus alit: totamque infusa per artus, Mens Spiritus intus alit: totamque infusa per artus, Mens agitat molem, et magno se corpore miscet. Quamvis in his verbis illum potius errorem probare videatur, qui mundum hunc sensilem quasi anima constans ex anima et corpore, ipsamque ejus animam spiritum esse cuncta moventem asseveret. Sed quomodolibet opinio errantium exponatur, nos sano intellectu spiritum pergentem in omnia, et in circulos suos revertentem occultam naturae vim accipere possumus, quae universa invisibiliter nutrit et vegetat, et unumqquia per omnes rerum partes invisibiliter se diffundens, m qualitatem distribuit. Pergit, et revertitur quia universa, qui oriuntur in tempore prius per incrementum provehit, ac deinde senescentia ad originem suam reducit. Pergit enim quia in nascentibus egreditur, in crescentibus usque ad certam mensuram procedit. Revertitur, quia in senescentibus, et per defectum naturae suae
Abbreviated transcription (Latin):
meridiem : in libra et ariete ꝑ orientẽ. et occidentẽ
mediũ ꝑtransit. Sequitur. Pergit sp̃c. et in circu¬
los suos reuertitur. Scd̾m p̃cedentẽ expositionẽ
sp̃m nunc ñ inconuenient̃ acciꝑe possumꝰ igneã
uim quȩ ab ipso sole ꝓcedens ꝑ cuncta se dĩffun¬
dit: et uniuersa inuisibilit̾ penetrans uegetat
et mouet. Unde et ueteres. naturã esse dĩcerũt
ignẽ artificẽ: ꝓcedentẽtin res sensibiles ꝓcreandã.
Uitalis enim motus e uegetationis sensibilis in cun¬
ctis nascentib ignea inst origo est: quȩ rebus oĩb
increm̃tũ subicit. et Inuisibili eas nutrũnto alens
ac fouens. ad uisibilẽ tandẽ ꝓducit substanciam.
Hanc autẽ occultã naturȩ uim cuncta mouentẽ
et alentẽ. poeta quoq sp̃m nominauit: et nota
sunt eius uerba: principio celũ ac terras cãposq
liquentes. lucentemq globũ lune. titanaq astra.

Expanded text:
meridiem. In libra, et ariete, per orientem, et occidentem meridiem. In libra, et ariete, per orientem, et occidentem medium pertransit. Sequitur: Pergit spiritus, et in circulos suos revertitur. Secundum praecedentem expositionem, spiritum nunc non incovenienter accipere possumus igneam vim quae ab ipso sole procedens, per cuncta se diffundit, et universa invisibiliter penetrans vegetat et movet. Unde et veteres naturam esse dixerunt. Ignem artificem procedentem in res sensibiles procreandas. Vitalis enim motus, et vegetationis sensibilis in cunctis nascentibus ignea vis origo est: quae rebus omnibus incrementum subjicit, et invisibili eas nutrimento alens ac fovens, ad invisibilem tandem producit substantiam. Hanc autem occultam naturae vim cuncta moventem, et alentem poeta quoque spiritum nominavit: et nota sunt ejus verba: Principio coelum ac terras, camposque liquentes, Lucentemque globum lunae, titaniaque astra,
Abbreviated transcription (Latin):
uniformit̃ conquiescat: ut non cogam̃ motũ semel
ceptũ usq ad extrema extendere. s singule mo¬
tiones impulsionesq quasi in se fracte et paula¬
tim spacioso motu languente quiescant. S et illud
qd̃ ait. lustrans. apte huic elem̃to tribuitur: quod
sordes uniu̾sas sua mobilitate ubicũq asꝑsas siue
collectas purget ac dissipet: siue quod gua subti¬
litate cunctaᷤ penetrans ubiq se diffundat. uel
ad suꝑiorẽ hoc uerbũ sentenciã copulat᷑ sic. Orit̃
sol et̾ occidit. et ad locũ suũ reuertitur. ibiq re
nascens girat ꝑ meridiẽ. et flectit᷑ ad aquilonẽ.
lustrans uniuersa in circuitu: et hic distinctione
facta. deinde sequens sentencia subinfert᷑ ita. ꝑ¬
git sp̃c. et cetera. Sol enĩ cursu suo uniũsa mn
c̃ircuitu lustrat: quia om̃s partes mundi ꝑ diusa
signa oriens uel occidens attingiat. In cancro emĩ
oriens et occidens aquilonẽ tangit.In capricorno

Expanded text:
uniformiter conquiescat, ut non cogamur motum semel uniformiter conquiescat, ut non cogamur motum semel coeptum usque ad extrema extendere, ut singulae motiones impulsionesque quasi in se factae; et paulatim spatio motu languente quiescant. Sed, et illud quod ait: Lustrans, apte huic elemento tribuitur, quod sordes universas sua mobilitate ubicunque aspersas sive collectas purget ac dissipet. Sive quod sua subtilitate cuncta penetrans ubique se diffundat. Vel ad superiorem hoc verbum sententiam copulatur sic: Oritur sol, et occidit, et ad lonascens gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem, lustrans universa in circuitu. Et hic distinctione facta, deinde sequens sententia subinfertur ita: Pergit spiritus, etc. Sol enim cursu suo universa in circuitu lustrat; quia omnes partes mundi per diversa signa oriens, vel occidens attingit. In cancro enim oriens, et occidens, aquilonem tangit. In capricorno,
Abbreviated transcription (Latin):
ardorib rursũ calefacta animent᷑. Uides gͥ unum
corpus quantas secũ trahat rerũ mutationes: Luis¬
trans unu̾sa in circuitu ꝑgit sp̃c: et in circulos suos
reuertit᷑. Si ꝑ sp̃m aerẽ accpimꝰ. congruo ordine
postquã instabilitatẽ celesteᷤ elem̃ti descripserat: ean¬
dem quoq inferiora legẽ pati demonstrat dicers
Lustrans uniuersa in circuitu ꝑgit sp̃c. Ac si ddice¬
ret. Siea quȩs incelo sunt uĩs nature stare non
patitur: necesse est ut ea quoq quȩ sub celo sunt
eadem condicio mutabilitatis moestrtur. Sane
quẽ admodũ soli. ita quoq aem orhaenlarẽ tribun
motũ: ut eius agitatio ꝑpetua effe demonstretur.
Quod autẽ pluraliter subiungit. in ꝗrculos suos
reuertit᷑ : hoc significare potect. qd motus aeris
non semꝑ ubiq idem ẽ: s cum alibi uehem̃tiꝰ alibi
moderatius agitetur. ipsa eius fluctuatio uersa ui¬
ce in semet ipsam refusa dissimilit moueat᷑. ⁊ inde

Expanded text:
ardoribus rursum calefacta animentur. Vides igitur unum ardoribus rursum calefacta animentur. Vides igitur unum corpus quantas secum trahat rerum mutationes. Lustrans universa in circuitu pergit spiritus, et in circulos suos revertitur. Si per spiritum, aerem accepimus, congruo ordine, postquam instabilitatem coelestis elementi descripserat, eamdem quoque inferiora legem pati demonstrat, dicens: Lustrans universa in circuitu pergit spiritus. Ac si diceret: Si ea quae in coelo sunt vis naturae stare non patitur, necesse est ut ea quoque quae sub coelo sunt eadem conditio mutabilitatis moderetur. Sane quemadmodum soli? ita quoque aeri orbicularem tribuit motum, ut ejus agitatio perpetua esse demonstretur. Quod autem pluraliter subjungit: In circulos suos revertitur: hoc significare potest quod motus aeris non semper ubique idem est, sed cum alibi vehementius, alibi moderatius agitetur, ipsa ejus fluctuatio versa vice in semetipsam refusa dissimiliter moveatur; et non
Abbreviated transcription (Latin):
sus obliqua ꝓgressione ad aquilonẽ inclinat᷑. Potest
alia adhuc in his uerb̾ expositio fatis conueniens ad¬
mberi: scilicet ut hȩc omĩa non de diurno sed de
annuo cursu folis dicta accipiamꝰ. Orit᷑ quippe no¬
bis sol: quando ꝑuernale equinoctiũ ingrediens ad
nr̃m polũ consurgit. Occidit autẽ: quando ꝑ autun¬
nale equinoctiũ exiens ad inferiora descendit. Girat
ꝑ meridiẽ: quando in hiemalib signis cõmoratur.
Flectitur ad aquilonẽ: quando in estiuis signis quȩ
polo boreali uiciniora sunt circũfert̃. Orit᷑ ergo sol.
et ipso oriente omĩa parit̾ oruint̃. quȩ ex eius ca¬
lore reuiuiseunt. Ooqdit. et statĩ igne uitali sub¬
ducto uniu̾sa occũbunt. quȩ ex eius p̾sentia uigu¬
erunt. Girat ꝑ meridiẽ. ut estiua incendia. algor
tẽꝑet hiemalis. Electit᷑ ad aquilonẽ: ut que br᷑u¬
me gelu et torpor glatialis astrinocerat. estiuis

Expanded text:
sum obliqua progressione ad aquilonem inclinatur. Potest sum obliqua progressione ad aquilonem inclinatur. Potest alia adhuc in his verbis expositio satis conveniens adhiberi, scilicet ut haec omnia non de diuturno, sed de annuo cursu solis dicta accipiamus. Oritur quippe nobis sol, quando per vernale aequinoctium ingrediens ad nostrum polum consurgit. Occidit autem, quando per autumnale aequinoctium exiens ad inferiora descendit. Gyrat per meridiem, quando in hiemalibus signis commoratur. Flectitur ad aquilonem, quando in aestivis signis, quae polo boreali viciniora sunt, circumfertur. Oritur ergo sol, et ipso oriente omnia pariter, oriuntur, quae ex ejus calore reviviscunt. Occidit, et statim igne vitali subducto universa occumbunt, quae ex ejus praesentia viguerunt. Gyrat per meridiem, ut aestiva incendia algor temperet hiemalis. Flectitur ad aquilonem, ut quae brumae gelu, et torpor glacialis astrinxerat, aestivis
Abbreviated transcription (Latin):
unde ꝓgreditur reuerti: ut quia in circulo finis ñ
potest inueniri. cursus eius ꝑpetuus demonstret᷑.
Oritur sol et occidit: et ad locũ suũ reuertit᷑. De¬
inde anfractus ꝓgressionis eius describit dicens. grrat
ꝑ meridiẽ et flectitur ad aquilonẽ: ut idipsum ad
magnã rerũ mutationẽ ꝑtineat. qd ñ semꝑ eodẽ m
neq in directũ cursũ suum dirigit incedens. Oritur
sol et occidit. Oritur cotidie: quando emergens hu¬
manis p̾sentat᷑ aspectib. Occidit: quando descendẽs
Ad inferiores partes scđm conuexitatẽ circũactioĩs
suȩ. ocłis nrĩs se subducit. Reuertitur add locũ suũ:
quia impellente uolubilitate subtus rursũ ad ortũ
reuocatur. Postupr q̃xuero ad occasũ tendens. pri¬
mũ flectit᷑ acdmemdiẽ quia obliquo ductu p̃cipue
cum in estraalib tõraoratur signis ab ortu ad linẽa me¬
richanã conseea chĩts demde autẽ ad occasũ descedẽs rur¬

Expanded text:
unde progreditur reverti, ut, quia in circulo finis non unde progreditur reverti, ut, quia in circulo finis non potest inveniri, cursus ejus perpetuus demonstretur. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur. Deinde anfractus progressionis ejus describit, dicens: Gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem, ut idipsum ad magnam rerum mutationem pertineat, quod non semper eodem modo neque in directum cursum suum dirigit incedens. Oritur sol, et occidit. Oritur quotidie, quando emergens humanis praesentatur aspectibus. Occidit, quando descendens ad inferiores partes secundum convexitatem circum actionis suae oculis nostris se abducit. Revertitur ad locum suum; quia impellente volubilitate subtus rursum ad ortum revocatur. Post ortum vero ad occasum tendens, primum flectitur ad meridiem, quia obliquo ductu praecipue cum in aestivalibus commoratur signis, ab ortu ad lineam meridianam conscendit. Deinde autem ad occasum descendens, rur
Abbreviated transcription (Latin):
aquilonẽ. Paucis uerbis rem magnã cõphendit:
de quib aliqua nos ꝓ tempore dicere oportet. non
tam̃ animũ auditoris in eiuismodi diutius detinere:
ne uideam̃ contra ꝓpositũ nr̃m sacrã expositionẽ re¬
linquentes ad describendos siderũ cursus deuoluti.
Omĩa quidẽ hȩc ob id solũ modo dicta sunt. ut hu¬
manus animꝰ earũ rerũ quas nouit relatione cõmo¬
dius excitetur. et ut ꝑhȩc ad cogitanda ea quȩ non
nouit euigilet: et iddroo non uobis pigrũ esse debt
aut indignũ ad ea diligenter intendere. quȩ nobis
diuinus sermo studuitꝰ tam diligent̃ enarrare. De¬
mõstrat ergo quali uia luminare hoc magnũ qd
sua p̃sentia uniuersa illustrat. incessabili agitatione
in hoc mundi sensilis globo circũferatur: suoq ac¬
cessu et recessu uarias rerũ mutationes efficiat. Ori¬
tur solet occidit: et ad locũ suũ reuertit᷑. Primũ
ostendit ei circularẽ habere motũ. et ad id semꝑ

Expanded text:
aquilonem. Paucis verbis rem magnam comprehendit: aquilonem. Paucis verbis rem magnam comprehendit: de quibus aliqua nos pro tempore dicere oportet, non tamen animum auditoris diutius in ejusmodi detinere, ne videamur contra propositum nostrum sacram expositionem relinquentes, ad describendos siderum cursus devolvi. Omnia quidem haec ob id solummodo dicta sunt, ut humanus animus earum rerum quas novit relatione, commodius excitetur, et ut per haec ad cogitanda ea, quae non novit, evigilet: et idcirco non nobis pigrum esse debet, aut indignum videri, ad ea diligenter intendere, quae nobis divinus sermo studuit diligenter enarrare. Demonstrat ergo quali via luminare hoc magnum, quod sua praesentia universa illustrat, incessabili agitatione in hoc mundi sensilis globo circumferatur, suoque accessu et recessu varias rerum mutationes efficiat. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur. Primum ostendit eum circularem habere motum, et ad id semper
Abbreviated transcription (Latin):
anda sunt. Per hȩc igitur tria elem̃ta in illo qͣrto
uim suã natura exerc̾et: quȩ circa illud et in illo
discurrentia lege mirabili et se inuicẽ conteꝑantia.
tam innumerabiles formas et speties rerũ ex ea pro¬
ducunt: quot annuis. mẽstruis. diurnis tẽporum
ucissitudinib in eorũ accessu. et recessu iugiter sine
cessatione alternantib demonstrant᷑. Qͥa igit᷑ cu̾cta
nascentia quȩ de terra ornnt᷑. et ex t̾ra sũbstanciã
nutrim̃tũq accipiunt. ab his trib elem̃tis uitalis
motus naturã sorciunt᷑: recte in eis et mutabilitatiꝰ
originẽ posuit. et mutabiliũ om̃iũ naturã ꝓprieta¬
tẽq expressit: ut in his parit̾ uideamꝰ. et unde sit
quod stare ñ potest quieqͥd sub tẽpore oritur: et
qua uia adesse ꝓdeat qd non ẽ. uel quod ẽ ad ñ esse
reuertat᷑. Oritur sol et occidit: ad iocũ suũ reũtit᷑:
ibiq renascens girat ꝑ meridiẽ et flectitur ad

Expanded text:
anda sunt. Per haec igitur tria elementa in illo quarto anda sunt. Per haec igitur tria elementa in illo quarto vim suam natura exercet, quae circa illud, et in illo discurrentia lege mirabili, et se invicem contemperantia, tam innumerabiles formas et species rerum ex ea producunt, quot annuis menstruis, diurnis temporum vicissitudinibus in eorum accessu et recessu jugiter sine cessatione alternantibus demonstrantur. Quia igitur cuncta nascentia quae de terra oriuntur et ex terra substantiam nutrimentumque accipiunt, ab his tribus elementis vitalis motus naturam sortiuntur, recte in eis, et mutabilitatis originem posuit, et mutabilium omnium naturam proprietatemque expressit, ut in his pariter videamus et unde sit quod stare non potest, quidquid sub tempore oritur, et qua via adesse prodeat quod non est, vel quod est, ad non esse revertatur. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur, ibique renascens gyrat per meridiem, et flectitur ad
Abbreviated transcription (Latin):
Lustrans uniuersa in circuitu ꝑgit sꝑci et in
circulos suos reuertitur. Et hoc ꝑ se pͥonendũ
est. Postea sequit᷑. Omĩa flumina in trant in
mare : et mare ñ redundat. Ad locũ unde exeũt
flumina reuertunt᷑: ut iterũ fluant. Et hoc si¬
mul conningendũ ẽ. Tria ergo quedã. ꝓponere
uidet᷑ in arg̾um̃tũ mutabilitatis omĩum: solem.
ã parte totũ significatũ intelligat᷑. Suꝑius namq
t̾ram quasi fundam̃tũ ĩmobilẽ medio loco constitu¬
it: nc̃ cetera tͥa elem̃ta idẽ ignẽ. aerẽ. aquã. circa
ipsam motu instabili fluctuancia disponit: ut in
procreandis mutabilib. his trib elementis motũ
agendi. et quod̃am uicẽ artificis attributã ostendat:
terrã uero quasi materiã quandã ꝓcreandorũ õĩũ.
ĩmobilẽ subiacere. ĩpootentẽ quidem agendi. s aptã
tantũmͦ. ut ex ea ceteris oꝑantib. form̃tur quȩ cre¬

Expanded text:
Lustrans universa in circuitu pergit spiritus, et in Lustrans universa in circuitu pergit spiritus, et in circulos suos revertitur. Et hoc per se ponendum est. Postea sequitur: Omnia flumina intrant in mare, et mare non redundat: ad locum unde exeunt flumina revertuntur, ut iterum fluant. Et hoc simul conjungendum est. Tria ergo quaedam proponere videtur in argumentum mutabilitatis omnium, solem, a parte totum significatum intelligatur. Superius namque terram quasi fundamentum immobile medio loco constituit. Nunc caetera tria elementa, id est ignem, aerem, aquam circa ipsam motu instabili fluctuantia disponit, ut in procreandis mutabilibus, his tribus elementis motum agendi, et quodammodo vicem artificis attributam ostendat. Terram vero quasi materiam quamdam procreandorum omnium immobilem subjacere; impotentem quidem agendi, sed aptam tantummodo, ut ex ea caeteris operantibus formentur, quae cre
Abbreviated transcription (Latin):
sideratione cor humanũ admoneat celestia medi¬
tari. et euigilare in desiderio et̃norũ. Scunt enĩ
quia quanto eudentiꝰ eorũ quȩ tẽporalit̾ p̃tere¬
unt uanitas agnoscitur: tanto sublumus intus
m̃tis ocłs ad sfatũ eternitatis aꝑitur. Incipiens gͦ
in hac prima parte oꝑis sui ostendit omĩa uana
esse quȩ sub sole sunt: idẽ quecũq uisibilia sunt
corruptioni subiecta esse. uł obnoxia mutabilita¬
ti. Ostendit enĩ neq in celo neq sub celo. neq
suꝑ tram neq in terra aliquid esse ꝑpetuũ quod
uicissitudinẽ non paciatur. nec transeat in altera¬
tionẽ: ideoq nichil uere esse ex om̃ib his quȩ seꝑ
sine cessatione in id trahunt᷑ qđ ñ sunt: et quod
sunt. stabile uel incorruptũ seruare ñ possunt.
Oritur sol et occidit et ad locũ suũ reuertitur:
ibiq renascens girat ꝑ meridiẽ. ⁊ flectit᷑ ad aqui¬
lonẽ. Hoc ꝑ se distinguendũ eit. Deinde sequitur

Expanded text:
sideratione cor humanum admoneat coelestia medisideratione cor humanum admoneat coelestia meditari et evigilare in desiderio aeternorum. Scivit enim quod quanto evidentius eorum, quae temporaliter praetereunt vanitas agnoscitur, tanto sublimius intus mentis oculus ad statum aeternitatis aperitur. Incipiens ergo, in hac prima parte operis sui, ostendit omnia vana esse, quae sub sole sunt, id est, quaecunque visibilia sunt corruptioni subjecta esse, vel obnoxia mutabilitati. Ostendit enim neque in coelo, neque sub coelo, neque super terram, neque in terra aliquid esse perpetuum, quod vicissitudinem non patiatur nec transeat in alterationem. Ideoque nihil vere esse ex omnibus iis, quae semper sine cessatione in id trahuntur quod non sunt, et quod sunt, stabile vel incorruptum servare non possunt. Oritur sol, et occidit, et ad locum suum revertitur: ibique renascens gyrat per meridiem, et flectitur ad aquilonem. Hoc per se distinguendum est. Deinde sequitur:
Abbreviated transcription (Latin):
trum. simul etiã considerare cepit de quanta sub¬
limitate in hoc ipsũ miseriȩ ꝓfundũ oecidisset :
et ad illã quia necdũ affectu pͥotuit. miro quodã
ardoris intum desiderio suspirauit. Hoc gͦ erat qd̃
in illis uerbis quȩ nr̃am recitabant miseriã: nr̃m
traxit affectũ. Hoc fecit ut nr̃a mala sic nobis sem¬
per audire libeat: nec possit amarũ esse quicqͥd
illud est. qd cũ eo ꝑcipitur quod tã dulce est. Hoc
cotidie miseris lamenta ipsa dulcia facit. et inter
suspiria ac gemitus lacrimis delectabilit pascit
afflictos. ⁊ quia eorũ quȩ diligunt᷑ inter aduersa
recordatio suauior suauior est: et ipse ammus
desiderio absentiũ amplius mn ardescit. p̃teritorũ
memoria dulcius tangitur: dilatione futurorũ
ualidius inflãmatur. Hoc ñr eccłastes optime
nouerat. qui in om̃i narratione sua tã diligenter
exequit᷑ uanitatẽ rerũ transeuntiũ: ut ex eius con¬

Expanded text:
thrum, simul etiam considerare coepit de quanta subthrum, simul etiam considerare coepit de quanta sublimitate in hoc ipsum miseriae profundum cecidisset, et ad illam quia necdum effectu potuit miro quodam ardoris intimi desiderio suspiravit. Hoc ergo erat quod in illis verbis, quae nostram recitabant miseriam, nostrum traxit affectum. Hoc fecit ut mala nostra sic nobis semper audire libeat, nec possit amarum esse quidquid illud est, quod cum eo percipitur quod tam dulce est. Hoc quotidie miseris lamenta ipsa dulcia facit, et inter suspiria ac gemitus lacrymis delectabiliter pascit afflictos; quia eorum quae diliguntur inter adversa recordatio suavior est, et ipse animus desiderio absentium amplius inardescit, praeteritorum memoria dulcius tangitur, dilatione futurorum validius inflammatur. Hoc noster Ecclesiastes optime noverat, qui in omni narratione sua tam diligenter exsequitur vanitatem rerum transeuntium, ut ex ejus con
Abbreviated transcription (Latin):
eRba eccleslastis QUe
cuncta sub sole uana esse testant᷑:
nescio quo pacto modo cũ legerent᷑
dulcia facta sunt in aurib nr̃is.
Et eoce cepimꝰ libent̃ audire mala
nr̃a: et quȩ non diligimꝰ tam̃ audire diligimus.
Mala enim nr̃a ñ diligimus. et mala nr̃a audi¬
re diligimus : quia audiendo mala quȩ non diligi¬
mus. bonorũ recordam̃ quȩ diligimus. Et ipsa bo
norũ recordatio etiã in ter mala dulcis animo est
et tanto utiq dulcior quanto amariora sunt ipsa
mala quȩ uel audiendo uel sentiendo. agnoscimus
longe nos esse ab his bonis ad quȩ uel Saltẽ ꝑ recor¬
dationẽ suspiramꝰ. Noc totũ erat quod in har re¬
latione nobis mͦ tm̃ sapuisse miramur. in qͣ exilii
nr̃i nob̾ erũna describitur: et nr̃a miseria atq ca¬
lamitas qualis ac quanta sit declaratur. Mens enĩ
nr̃a in auditu malorũ suorũ quasi de quodam
sõno pristini teporis euigilans. subito agnouit
ubi esset: stupensq et mirans tantũ ruine bara¬

Expanded text:
erba Ecclesiastes, quae cuncta sub sole vana esse testantur, nescio quo pacto, modo cum legerentur dulcia facta sunt in auribus nostris. Et ecce coepimus libenter audire mala nostra, et quae non diligimus tamen audire diligimus. Mala enim nostra non diligimus, et mala nostra audire diligimus; quia audiendo mala quae non diligimus, bonorum recordamur quae diligimus. Et ipsa haec bonorum recordatio etiam inter mala dulcis animo est, et tanto utique dulcior quanto amariora sunt ipsa mala, quae vel audiendo, vel sentiendo agnoscimus longe esse ab iis bonis ad quae, vel saltem per recordationem suspiramus. Hoc totum erat, quod in hac relatione nobis modo tantum sapuisse miramur, in qua exsilii nostri nobis aerumna describitur, et nostra miseria atque calamitas qualis ac quanta sit declaratur. Mens enim nostra in auditu malorum suorum quasi de quodam somno pristini temporis evigilans subito agnovit ubi esset, stupensque et mirans tantum ruinae bara
Abbreviated transcription (Latin):
pansut. et ñ ẽ iam uel qd̃ fuit uel qd factũ ẽ. Similit̃
quos futurũ ẽ in reb et qd faciendũ est in actionib
pd ꝑtransibit: et non erit aliquid sub sole ꝑpetuum
ynde hocs Qa eadem condicio p̃teritorũ et eorũ quȩ
futura sunt: et natura consimilis. Nichil enĩ nouũ
ẽ sub sole: nec ualet quisꝗͣ dicere ecce hoc reces est: iã
em̃ p̾cessit in scłis quȩ fuer̾t ante nos. Et qͥa similis
conditio ẽ: gͦ sicut preterita sic et futura. Et qualia
sunt putas ipsa p̾terita: Audi qualia. Non ẽ inquit
priorũ memoria. Ergo ñ solu̾ p̃sentia eorũ interitu
sublata ẽ: s memoria quoq obliuione deleta ẽ. Mag¬
na ruina. Talia sunt et ipsa quȩ futura sunt. nam̃
et eorũ qui pꝰ nos futuri sunt ñ erit recordatio apud
eos qui futuri sunt in nouissimo. Ueraq sentencia ẽ.
Uanitas uanitatũ. uanitas uanitatũ: et omĩa uanitas

Expanded text:
est jam vel quod factum est. Similiter quod futurum est in rebus, et quod faciendum est in actionibus, totum pertransibit, et non erit aliquid sub sole perpetuum. Unde hoc? Quia eadem est conditio praeteritorum, et eorum quae futura sunt, et natura consimilis. Nihil enim novum est sub sole, nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante nos. Et quia similis conditio est; ergo sicut praeterita, sic et futura. Et qualia sunt putas ipsa praeterita? Audi qualia: Non est, inquit, priorum memoria. Ergo non solum praesentia eorum interitu sublata est, sed memoria quoque oblivione deleta est. Magna ruina. Talia sunt et ipsa, quae futura sunt. Nam et eorum qui post nos futuri sunt, non erit recordatio apud eos qui futuri sunt in novissimo. Veraque sententia est: Vanitas vanitatum, vanitas vani
Abbreviated transcription (Latin):
que sola sensus carnis p̾sentia cõp̃hendit: quasi illa
solũ non esse uideat. quȩ sola esse uidentur: nec di¬
est. Nam p̾sentiũ mom̃ta ita cursu festino et ueloci
elapfu fugiunt: ut etiã de se loquentiũ sermones
expectare ñ possint. Nam et si aliquando ab int̾¬
rogante scdm aliquid recte dici possit est: a respon
rogatio responsionẽ quidẽ querit ꝙ̃ nondũ est:
sed responsio ueniens introgationẽ ñ inuenit q̃ iam ñ ẽ.
In uera igitur consideratione hoc solũ quasi ñ esse ui¬
dit qd̃ solũ esse uidetur: quia dũ simul et esse ici¬
pit ex eo qđ nondũ ẽ. et esse desinit in idd qđ iã ñ est.
pene nichil ẽ qd ẽ. Et idcireo nequaꝗͣ interrogat
quid sit qd ẽ: quia et ipsũ int̾rogantis. est. responden¬
ti quantum uis ꝓximo fuit iã et ñ ẽ. Recte ergo d̾r.
quid ẽ qd̃ fuit. ipsũ qđ futurũ ẽ. Qid ẽ qd̾ factũ est

Expanded text:
quae sola sensus carnis praesentia comprehendit, quasi illa quae sola sensus carnis praesentia comprehendit, quasi illa solum non esse videat, quae sola esse videntur, ut ne diest: nam praesentium momenta ita cursu festino et veloci elapsu fugiunt, ut etiam de se loquentium sermones exspectare non possint. Nam etsi aliquando ab interrogante secundum quid recte dici possit, est, a respondrogatio responsionem quidem quaerit, quae nondum est. Sed responsio veniens interrogationem non invenit, quae jam non est. In vera igitur consideratione hoc solum quasi non esse vidit, quod solum esse videtur. Quia dum simul et esse incipit ex eo quod nondum est, et esse desinit in id quod jam non est; pene nihil est, quod est. Et idcirco nequaquam interroga, quid sit quod est? quia et ipsum interrogantis est respondenti quantumvis proximo, fuit jam, et non est. Recte ergo dicitur: Quid est quod fuit? Ipsum quod futuru
Abbreviated transcription (Latin):
festim causã adiungit. quare nec ocłm uisus nec au¬
rem impleat auditus: quia uidelicet rerũ transito¬
riarum species ꝑ sensũ quidẽ aduenientes concupiscen¬
tiam excitant. s cito fugientes transitu defiderium
fraudant. De hoc enĩ transitu sentenciã subiungit
dicens. Qͥd est qd̃ fuit : lam ñ ẽ. Preterit enĩ ⁊ iam
ñ est. Ipsũ idem tale erit. et id qd̾ futurũ ẽ: nã et
ipsũ cum uenerit ꝑtransibit. et cũ ꝑtransierit am¬
plius ñ erit. Qͥd ẽst qđ factũ est : Etiã ipsũ iam
pertransiit et non est. Ipsum gͦ iq est tale erit et il¬
lud quod faciendũ est: quia et ipsum cũ factũ fuerit
ꝑtͣ̃nsibit et amplius ñ erit. S queri potest qr̾ p̃teri¬
ta solum et futura cõmemorauit. eum p̃sentium re¬
rum potius contẽptũ ꝑsuadere intendat. S hoc ip¬
sum ad magnũ contẽptũ ꝑtinet eorũ quȩ uidentur
quod ea solum in numero rerũ cõmemorare noliuit

Expanded text:
festim causam adjungit, quare nec oculum visus, nec aufestim causam adjungit, quare nec oculum visus, nec aurem possit implere auditus; quia videlicet rerum transitoriarum species per sensum quidem advenientes, concupiscentiam excitant, sed cito fugientes transitu desiderium fraudant. De hoc enim transitu sententiam subjungit, dicens: Quid est quod fuit? Jam non est: praeteriit enim, et jam non est. Ipsum idem tale erit et id quod futurum est: nam et ipsum cum venerit pertransibit, et cum pertransierit amplius non erit. Quid est quod factum est? Etiam ipsum jam pertransiit, et non est ipsum. Ergo idem tale erit et illud quod faciendum est; quia et ipsum cum factum fuerit, pertransibit, et amplius non erit. Sed quaeri potest quare praeterita solum et futura commemoravit, cum praesentium rerum potius contemptum persuadere intendat? Sed hoc ipsum ad magnum contemptum pertinet eorum quae videntur, quod ea solum in numero eorum commemorare voluit,
Abbreviated transcription (Latin):
Et ut omĩs impbis mentib spes p̾sentiũ tollatur:
hii quoq qui p̾ost nos futuri sunt. ñ ꝑmansuri dicũ¬
tur. nec in recordationẽ apud suos posteros uenturr:
ne uel hoc in consolationẽ prauis m̃tib ueniat. si is
qui in semet ipso stare ñ potest. saltẽ in suo herede
aut successore subsistat. Propt̾ea p̾teritorũ. p̃sentiũ
ac futurorũ om̃iũ unũ ostendit interitũ. ñ est prio¬
rum memoria. s nec eorũ qui post nos futuri sunt
erit recordatio apud eos qui futuri sunt in nouissi¬
mo: ut omĩa uanitati subiciat: et humanũ animũ
ab amore eorũ quȩ sub sole uidentur. add et̾norum
desideria conuertat. Si quis autẽ simplici expositione
contentꝰ esse uelit: habet aliud quod in his uerbis
quȩ supra exposita sunt. conuenient̃ satis ⁊ forte.
manifestius intelligere possit. Quia enĩ dixerat
nec oculũ saciari uisu nec aurẽ impleri auditu. con¬

Expanded text:
Et ut omnis improbis mentibus spes praesentium tollatur, Et ut omnis improbis mentibus spes praesentium tollatur, ii quoque qui post nos futuri sunt non permansuri dicuntur; nec in recordationem apud suos posteros venturi, ne vel hoc in consolationem pravis mentibus veniat, si is qui in semetipso stare non potest, saltem in suo haerede aut successore subsistat. Propterea, praeteritorum, praesentium ac futurorum omnium unum ostendit interitum. Non est priorum memoria; sed nec eorum qui post nos futuri sunt erit recordatio, apud eos qui futuri sunt in novissimo, ut omnia vanitati subjiciat, et humanum animum ab amore eorum, quae sub sole videntur, ad desiderium aeternorum convertat. Si quis autem simplici expositione contentus esse non velit, habet aliud quod in his verbis, quae supra exposita sunt, convenienter satis et forte manifestius intelligere possit. Quia enim dixerat nec oculum visu satiari, nec aurem impleri auditu, con
Abbreviated transcription (Latin):
ritorũ ad contẽptũ rerũ uisibiliũ trahere ñ suffice¬
ret. si illis sublatis hii qui p̃sentes sunt de statu suo
fiduciã habere potuissent: ideo postquã illorũ tran¬
situm cõmemorauerat. non ẽ priorũ memoria. sta¬
tim illorũ etiã interitũ demonstrat dicens. s nec eoꝵ
qui post nos futuri sunt. Nam si post nos futuri
sunt aliiꝰ ꝓfecto constat quia nos qui mͦ subsisti¬
mus. cum uenerint qui post nos futuri sunt. et
nos quoq eadẽ sorte sublati. etiam in recordatio¬
nem uiuentiũ tunc nequaquã ueniemꝰ. Quid gͦ no¬
bis ꝓdest qđ his qui ꝑ mortẽ sublati sunt inꝰ hanc
uitam successimꝰ: quiã et nos quoq cũ tẽpꝰ nr̃m
aduenerit discedentes. alios successores relinquemꝰ:
Si ergo scire uolumꝰ quales erimꝰ apud eos qui post
nos futuri sunt: consideremꝰ quales modo apud nos
sint qui nos ab hac uita iam olim sublati p̾cesserunt.

Expanded text:
ritorum ad contemptum rerum visibilium trahere non sufficeritorum ad contemptum rerum visibilium trahere non sufficeret, si illis sublatis ii qui praesentes sunt de statu suo fiduciam habere potuissent. Ideo postquam illorum transitum commemorando ait: Non est priorum memoria, statim istorum etiam interitum demonstrat, dicens: Sed nec eorum qui post nos futuri sunt. Nam si post nos futuri sunt, alii profecto constat quod nos qui modo subsistimus, cum venerint qui post nos futuri sunt, et nos quoque eadem forte sublati, etiam in recordationem viventium tunc nequaquam veniemus. Quid ergo nobis prodest, quod illis qui per mortem sublati sunt, in hanc vitam successimus; quia et nos quoque cum tempus nostrum advenerit descendentes, alios successores relinquemus. Si ergo scire volumus quales erimus apud eos qui post nos futuri sunt, consideremus quales modo apud nos sint qui nos ab hac vita jam olim sublati praecesserunt.
Abbreviated transcription (Latin):
idem et ñ aliud in effectu rerũ subsequit᷑. Et
deinceps. Qͥd est quod factũ est. ipsũ qd faciendũ est:
quia eadem rerũ natura in singulis generib eandẽ si¬
militudinẽ actu exibuit in p̃teritis. quã ꝓducet eum¬
suꝑuenerint in futuris: et ideo nichil nouũ est in re¬
rum generib sub sole. cuius similitudo non p̾cessit.
nec ualet quisquã dicere. ecce hoc recens est. quantũ
ad similitudinẽ generis sui. lam enim p̾cessit in scłis
quȩ fuerunt ante nos in genere suo: cuius ipsũ est
Et tam̃ fluunt omĩa. nec ꝑmanet quicquã sub sole:
et quȩ in dispositione ordinantiᷤᷤ fixa sunt. a nr̃a pre¬
sentia simul et a memoria in semet ipsis transeuncia
recedunt : nã prius a p̾sentia nr̃a subtrahunt᷑ et ñ
subsistant per speciẽ: deinde etiã a memoria obli¬
uione delentur. ut nec subsistant saltẽ ꝑ recordatio¬
nem. Et ne forte dura corda hominũ transitus p̃te¬

Expanded text:
idem et non aliud in effectu rerum subsequitur. Et idem et non aliud in effectu rerum subsequitur. Et deinceps: Quid est quod factum est? ipsum quod faciendum est. Quia eadem rerum natura in singulis generibus eamdem similitudinem actu exhibuit in praeteritis, quam producet supervenerint in futuris. Et ideo nihil novum est in rerum generibus sub sole, cujus similitudo non praecessit. Nec valet quisquam dicere: Hoc recens est, quantum ad similitudinem generis sui. Jam enim praecessit in saeculis quae fuerunt ante nos in genere suo, cujus ipsum est. Et tamen fluunt omnia, nec permanet quidquam sub sole. Et quae in dispositione ordinantis fixa sunt a nostra praesentia simul et a memoria in semetipsis transeuntia recedunt. Nam prius a praesentia nostra subtrahuntur, ut non subsistant per speciem; deinde etiam a memoria oblivione delentur, ut nec subsistant saltem per recordationem. Et ne forte dura corda hominum transitus praete
Abbreviated transcription (Latin):
tem nũꝗͣ fuer̾t: et ideo magis inquisitione ponen-¬
dum uideret᷑. quod minus certũ est: in responsiõe
autẽ qđ magis notũ esse constat. S notandũ quod
effectus rerum scđm causã ꝓuidentia posterior ẽ.
in nr̃a autẽ cognitione prior: quia donec in actu
suo rem cernimus. qͥd de ipsa in et̾na ꝓuidencra dis¬
positũ sit ꝓrsus ignoramꝰ. Atq ideo recte cũ quere¬
ret dicens. quid est qd̵ fuit. quia ipsa ꝑse ꝓuiden-¬
tia occulta ẽ. statim ad intelligendã eam auditores
ad actũ rerũ mittit dicens. ipsũ qđ futurũ est:
quia scire ñ possumꝰ. quid in p̾sciencia p̾cedat. do¬
nec uiderimꝰ quid in effectu rerũ subsequat᷑. Sed
et in reb ipsis p̾teritorũ qualitatẽ quȩ ñ uidimꝰ.
ex futurorũ cõꝑatione cum suꝑuenerint colligemꝰ.
Dicat gͦ. quid est quod fuit : ipsũ qđ futurum est
Qͥa sic̾ut dictũ ẽ quod p̃cedit in ꝓuidentia: hoc

Expanded text:
tem nunquam fuerunt. Et ideo magis in quaestione ponentem nunquam fuerunt. Et ideo magis in quaestione ponendum videretur quod minus certum est. In responsione autem, quod magis notum esse constat. Sed notandum quod effectus rerum secundum causam, providentia posterior est; in nostra cognitione, prior. Quia donec in actu suo rem cernimus, quid de ipsa in aeterna providentia dispositum sit prorsus ignoramus. Atque ideo recte cum quaereret, dicens: Quid est quod fuit? quia ipsa per se providentia occulta est statim ad intelligendam eam auditores ad actum rerum mittit, dicens: Ipsum quod futurum est; quia scire non possumus quid in praescientia praecedat, donec viderimus quid in effectu rerum subsequatur. Sed et in rebus ipsis, praeteritorum qualitatem quae non vidimus, ex futurorum comparatione cum supervenerint colligemus. Dicat ergo: Quid est quod fuit? Ipsum quod futurum est. Quia sicut dictum quod praecedit in providentia: hoc