comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iten lex implet᷑ cũ nͣ cupiditate rerũ tpra¬
idis liũs: karitate illius qui p̃cepit funt¬
idib quȩctiq̃ precepit. Quis autẽ ñ redama¬
re affectet iustissimũ ⁊ miscdđissimũ
dm̃: qͥ prior sic amauit iniustissimos
⁊ suꝑbissimos homines. ut ꝓptͣ eos mit.¬
teret unicũ filiũ ꝑ quẽ fecit omĩa: qͥ
ñ sui mutatione s hominis assũptioe
homo factus. ñ solũ cũ eis uiuere. sed
etiã ꝓ eis ⁊ ab eis posset occidi : Itaq
nouũ testam̃tũ hereditatis sempit᷑nȩ
manifestans. in qͦ renouatus homo
ꝑ gr̃am clĩ ageret nouã uitã hoc est
uitã spͣitalem: ut uetus ostenderet
primũ. in qͦ carnalis p̾płs agens homi¬
tib sc̃is. carnaliter uiuens carnalia
pꝰ mia desiderabat. a dno d̾o. & in
neq in illis quȩreret᷑ felicitas: neq
in istis infelicitas timeret᷑. Natus enĩ
de matre. quȩ quãuis a uiro intacta
conceperit. semꝑq intacta ꝑmanse-

Expanded text:
pletur, dum non cupiditate rerum temporalium, sed charitate illius qui praecepit, fiunt quaecumque praecepit. Quis autem non redamare affectet justissimum et misericordissimum Deum, qui prior sic amavit injustissimos et superbissimos homines, ut propter eos mitteret unicum Filium, per quem fecit omnia; qui non sui mutatione, sed hominis assumptione homo factus, non solum cum eis vivere, sed etiam pro eis et ab eis posset occidi? 40. Itaque novum testamentum haereditatis sempiternae manifestans, in quo renovatus homo per gratiam Dei ageret novam vitam, hoc est vitam spiritualem; ut vetus ostenderet primum, in quo carnalis poptibus sanctis, carnaliter vivens carnalia praemia desiderabat a Domino Deo, et in neque in illis quaereretur felicitas, neque in istis infelicitas timeretur. Natus enim de matre est, quae quamvis a viro intacta conceperit semperque intacta permanse
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ ad modũ. xp̃m filiũ hominis
credere debeamus. Qui filius dĩ
ꝑ quẽ facti sumus. etiã filius ho¬
minis ꝑ assumption̾e carnis factus
ẽ: ut moreretur ꝓptͣ delicta nr̃a.
& resurgeret ꝓpter iustificatio

Expanded text:
quemadmodum Christum filium hominis credere debeamus, qui filius dei, per quem facti sumus, etiam filius hominis per adsumptionem carnis factus est, ut moreretur propter delicta nostra et resurgeret propter iustificatio
Abbreviated transcription (Latin):
ea filiũ ferire ꝑmissus ne orbitate gra¬
uissima se feriret: nunqͥd etiã si nullo
effuso sanguine rediret᷑ minus esset
ꝓbatus abrahã : Aut si iã opis erat ꝑ¬
fici sacrificiũ: etiane ut ille aries in
uepre adherens cornib appareret. Ex li¬
ad ullũ augnͣtũ uictimȩ ꝑtinebat¬
Sic om̃ia cũ considerantur. ⁊ quasi
suꝑflua necessariis contexta inueni¬
unt᷑ admonent humanũ animum¬
id÷ animũ racionalem pͥus aliqͥd
significare: deinde qͥd significent q̃rere.¬

Expanded text:
ea filium ferire permissus, ne orbitate graea filium ferire permissus, ne orbitate grauissima se feriret: numquid etiamsi nullo effuso sanguine rediretur, minus esset probatus Abraham? aut si iam opus erat perfici sacrificium, etiamne, ut ille aries in uepre adhaerens cornibus adpareret, ad ullum augmentum uictimae pertinebasic omnia cum considerantur et quasi erflua necessariis contexta inuentur, admonent humanum animumest animum rationalem prius aliquid significare, deinde quid significent quaere
Abbreviated transcription (Latin):
rit sic oportet moueat᷑: ut aliquid
ea significare ñ ambigat. Uerbi
enĩ gr̃a. nunqͥd si oportebat adiu¬
torium uiro feminã fieri: etiã hoc
neceffitas ulla cogebat uel ulla
suadebat utilitas ut de dormientis
latere fieret: Si causa euaden¬
di diluuii opus erat fabricari ar¬
chã: qͥd opꝰ erat m̃suras eius aut
ipsas potissimũ fieri : aut etiã scrip¬
tis ad religionẽ posteritati ꝓpa¬
gandis cõmemorari : Si ꝓpt̾ genꝰ
reparandũ animalia includi
oportebat: qd opus erat illo po¬
tissimũ numero. septena de
mundis. bina de inmundis:Adi¬
tũ ad archã fieri necessitas utiq
cogebat: in latere autẽ fieri uel
etiã memoriȩ cõm̃dari ꝑ litteras
qͥd cogebat: Immolare filiũ iui.¬
bet᷑ abrahã. iussus hoc fuerit ut
eius obedientia tali etiã examine
ꝓbata posteris innotesceret. con¬
uenientius ligna portauerit filrꝰ.
ne patͣ senexqͦ portaret. ñ sit post.¬

Expanded text:
rit, sic oportet moueatur, ut aliquid rit, sic oportet moueatur, ut aliquid ea significare non ambigat. Uerbi enim gratia: numquid, si oportebat adiutorium uiro feminam fieri, etiam hoc necessitas ulla cogebat uel ulla suadebat utilitas. ut de dormientis latere fieret? si causa euadendi diluuii opus erat fabricari arcam, quid opus erat. mensuras eius aut ipsas potissimum fieri aut etiam scriptis ad religionem posteritati propagandis commemorari ? si propter genus reparandum animalia includi oportebat, quid opus erat illo potissimum numero septena de mundis, bina de inmundis? aditum ad arcam fieri necessitas utique cogebat; in latere autem fieri uel etiam memoriae commendari per litteras quid cogebat? immolare filium iubetur Abraham: iussus hoc fuerit, ut eius oboedientia tali etiam examine probata posteris innotesceret; conuenientius ligna portauerit filius, ne pater senexque portaret; non sit post
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs putat ingenio fieri: ut ea quȩ
rerũ ordine ꝑ sua tpr̃a cucurre¬
runt. ad xp̃i significationes int̾¬
p̃tando uertantur. Hoc forte iu¬
dei possunt dicere siue pagani.
ẜis autẽ qui se xp̃iani putari
uolunt. p̃mit ceruic̃e apłica aue¬
toritas dicens. Omĩa hȩc infigu¬
ra contingebant illis. & hec omia
figurȩ nr̃e fuert. Nã si ismahel
⁊ ysaach homines nati duo testa¬
m̃ta significant: qͥd credendũ ẽ
de tot factis. quȩ nullo natura¬
li usu. nulla negocii necessita¬
te facta sunt: Nichilne signifi¬
cant: Si qͥs nr̃m qͥ hebreas litte¬
ras ignoramꝰ id ÷ ipsos uocũ cara¬
cteres uideret eas in pariete conscrip¬
tas honorato aliqͦ loco: quis ẽẽt tã
excors ut eo mͦ pictuͣ parietẽ putaret.
ac nͣ potuis intelligeret scriptũ. ut
si legere ñ ualeret. ñ tamͣ illos api¬
ces aliqͥd significare dubitaret.
Ita prius illa om̃ia quȩ sunt in
uetere instrum̃to scripturarũ sc̃a¬
rũ. quis qͥs ñ ꝑuerso animo lege¬

Expanded text:
quis putat ingenio fieri, ut ea quae rerum ordine per sua tempora cucurrerunt, ad Christi significationes interpretando uertantur. hoc forte Iudaei possunt dicere siue pagani; eis autem, qui se christianos putari uolunt, premit ceruicem apostolica auctoritas dicens: omnia haec in figura contingebant illis et: haec omnia figurae nostrae fuerunt. nam si Ismahel et Isaac homines nati duo testamenta significant, quid credendum est de tot factis. quae nullo naturali usu, nulla negotii necessitate facta sunt? nihilne significant? si quis nostrum, qui Hebraeas litteras ignoramus, id est ipsos uocum charcteres, uideret eas in pariete conscriptas honorato aliquo loco: quis esset tam excors, ut eo modo pictum parietem putaret? ac non potius intellegeret scriptum, ut si legere non ualeret, non tamen illos apices aliquid significare dubitaret? ita prius illa omnia. quae sunt in uetere instrumento scripturarum sanctarum, . quisquis non peruerso animo lege
Abbreviated transcription (Latin):
rusalẽ t̾rena umbra erat cȩlestis:
&ꝙ regnũ terrenũ umbra erat reg¬
ni cęloꝵ. Ismahel in umbra. ysa¬
ach in luce. Si gͦ ismahel inum¬
bra. ñ mirũ: qr ibi tene : bix ẜin¬
guiores enĩ um brȩ: tenebrȩ sunt.
Ergo ismahel in tenebris: isaac
in luce. Quicũꝙ hic etiã in ȩccła
terrenã felicitatẽ quęrit adõ. ad huc
ad ismahel ꝑtinet. Ipsi st̃ qͥ cont̃dicunt
spiritalib ꝓficientib ⁊ detrahunt
illis: & habent labia iniqua ⁊ lingͣs
illi deorsum uolunt pͣmere. Isti uo¬
lare uolunt ad d̾m: illi conantur
pennas euellere. Namq apd apłm¬

Expanded text:
lestis, et regnum terrenum umbra erat regni coelorum. Ismael in umbra, Isaac in luce. Si ergo Ismael in umbra, non mirum quia ibi tenebrae. Pinguiores etenim umbrae tenebrae sunt. Ergo Ismael in tenebris, Isaac in luce. Quicumque hic etiam in Ecclesia terrenam felicitatem quaerunt a Deo, adhuc ad Ismael pertinent. Ipsi sunt qui contradicunt spiritualibus proficientibus, et detrahunt illis, et habent labia iniqua et linguas illi deorsum volunt premere: isti volunt volare ad Deum, illi conantur pennas evellere. Namque apud Ap
Abbreviated transcription (Latin):
Nostus duos filios habuisse abrahã.
quos qͥdẽ cõmemorat apłs. ⁊ ad imagi¬
nẽ duoꝵ testam̃toꝵ. eẽ dicit. Unus
ex ancilla erat: altͣ de libera. Ex an¬
cilla ismahel erat:: de lib̾a sara quẽ
suscepit ex desꝑatione ꝑ fidẽ. isaach
erat. Uterq ex semine abrahȩ: sed
ñ ut̃q heres abrahȩ. De abrahã natꝰ
solũ filius s ⁊ heres. In ismahel sunt
om̃s qͥ carnalit᷑ colunt d̾m: ad ipsos
enĩ ⁊ uetus testamtũ ꝑtinet. Uetus¬
testamentũ a do. ⁊ nouũ testam̃tũ
a đo. quomͦ de abrahã ⁊ ismahel
⁊ isa ach. S ismahel ad terrenum:
hierłm: terrã palestinã. regnum
t̃renũ. salutẽ terrenã : hostiũ sub¬
iugationẽ. habundantiã filiorũ.¬

Expanded text:
tem duos filios habuisse Abraham, quos quidem commemorat Apostolus, et ad imaginem duorum testamentorum esse dicit: unus de ancilla erat, et alter de libera. Ex ancilla, Ismael erat; de libera Sara, quem suscepit ex desperatione per fidem, Isaac erat. Uterque ex semine Abrahae, sed non uterque haeres Abrahae. De Abraham natsolum filius, sed et haeres. In Ismael sunt omnes qui carnaliter colunt Deum. Ad ipsos enim et vetus testamentum pertinet: qutestamentum a Deo, et novum testamentum a Deo; quomodo de Abraham et Ismael et Isaac. Sed Ismael ad terrenum, Jerusalem, terrenam Palaestinam, regnum terrenum, salutem terrenam, hostium subjugatione
Abbreviated transcription (Latin):
spłs xp̃ianoꝵ. Ibi figura. hic ueri.¬
tas. Ibi unibra. hic corpus. dicente apło.
hȩc om̃ia. in figura contingebant illis.
Uox ẽ apłi. Scripta sunt in qͦt ꝓpt̾ nos.
in qͦs finis scłoꝵ obuenit. Et in illis¬

Expanded text:
stianorum. Ibi figura, hic veritas, ibi umbra, hic corpus, dicente Apostolo, Haec autem in figura contingebant illis. Vox est Apostoli: Scripta sunt, inquit, propter nos, in q
Abbreviated transcription (Latin):
at᷑a⁊ gr̃i. Nonne ita mir̾abile: ut nͥ qr ipse
dicit. cui uera dicenti contradicere
nefas ẽ sit incredibile: Quis enim
nesciat fideliũ. a sathana uenisse pͥ.¬
mã peccati suasionẽ: & qđ ille pͥmꝰ
auctor sit omniũ peccatoꝵ: Eetam̃
qͥdã tradunt᷑ sathanȩ: ut discant nͥ
blasphemare. Quomͦ gͥ opus satha¬
ne excluditur opere sathane:
uelit nolit diunȩ ꝓuidentiȩ seruiat.
S uolens. facit cũ ea qđ bonũe: de
ila ũ quȩ hoc ñ uult fit qđ iustũ ẽ.
Na sictiã ipsi pͣuaricatores angłi cũ
pͥncipe suo diabolo ñ recte dicerent᷑
ꝓcuratores uel actores diuinȩ ꝓuiden¬
tiȩ ñ dñs magistratũ huns mundi¶ ex lib̾ d¬
diabolũ diceret: nec uteret᷑ illo ad eunt dei¬
correptionẽ hominũ ipsa potestas
apłica. eodẽ paulo alibi dicente.
Luos tradidi sathanȩ: ut discant ñ
blasphemare. & alio loco ad salutẽ.
Ait tnĩ Ego qͥdẽ sic̃ absens corpore
p̃sens autẽ sp̃u: iã iudicaui quasi

Expanded text:
 est! nonne ita mirabile, ut nisi quia ipse dicit, cui uera dicenti contradicere nefas est, sit credibile ? quis enim nesciat fidelium a satana uenisse primam peccati suasionem et quod ille primus auctor sit omnium peccatorum? et tamen quidam traduntur satanae, ut discant non blasphemare. quomodo igitur opus satanae excluditur opere satanae? velit nolit, divinae providentiae non serviat. Sed volens facit cum illa quod bonum est. De illa vero quae hoc non vult, fit quod justum est. Nam si etiam ipsi praevaricatores angeli, cum principe suo diabolo, non recte dicerentur procuratores vel actores divinae providentiae, non Dominus magistratum hujus mundi diabolum diceret; nec uteretur illo ad correptionem hominum ipsa potestas tolica, eodem Paulo alibi dicente, Quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare : et alio loco ad salutem; ait enim, « Ego quidem sicut absens corpore, praesens autem spiritu, jam judicavi quasi
Abbreviated transcription (Latin):
Illa gͦ captiuitas hierłm ciuitatis
⁊ ille pͦpłs in babyloniã ductus.
ad seruitutẽ ire iubet᷑ a dño ꝑ
hieremiã illuis tp̃ris ꝓpħã. Et extite¬
runt reges babyloniȩ sub quib illi
seruiebant: qͥ ex eoꝵ occasione cõmo¬
ti. quib dã miraculis cognoscerent
⁊ colerent ⁊ coli iuberent unũ ⁊ uerũ
dm̃. qͥ condidit uniuersã creaturã.
Iussi sunt autẽ ꝓ eis orare a quib cap.¬
tiui tenebantur. & eoꝵ pace pacem
sꝑare. ad gignendos filios: ⁊ domos
edificandas. ⁊ plantandos ortos &
uineas. Post septuaginta autẽ an¬
nos: ꝓmittit᷑ eis ab illa captiuitate
liberatio. Hoc autẽ totũ figurate
significat eccłiã xp̃i in omĩb sc̃is
euis. qͥ sunt ciues hierłm cęlestis:
seruiturã fuisse sub regib huius
scłi. Dicit enĩ ⁊ apłica doctrina

Expanded text:
Illa ergo captivitas Jerusalem civitatis, et ille populus in Babyloniam ductus ad servitutem ire jubetur a Domino per Jeremiam illius temporis prophetam. Et exstiterunt reges Babyloniae, sub quibus illi serviebant, qui ex eorum occasione commoti quibusdam miraculis cognoscerent et colerent et coli juberent unum verum Deum, qui condidit universam creaturam . Jussi sunt autem et orare pro eis a quibus captivi tenebantur, et in eorum pace pacem sperare, ad gignendos filios, et domos aedificandas, et plantandos hortos et vineas. Post septuaginta autem annos promittitur eis ab illa captivitate liberatio . Hoc autem totum figurate significabat Ecclesiam Christi in omnibus sanctis ejus, qui sunt cives Jerusalem coelestis, servituram fuisse sub regibus hujus saeculi. Dicit enim et apostolica doctrina,
Abbreviated transcription (Latin):
atq actores qui st̃ ui eiꝰ potestate aliqͥd athe:
ipso siue ñ ꝑmittente siue nesciente: andi ᷤᷤ¬
in subiectis sibi ꝓ suo gradu rebus dibur¬
efficiant. Non eis tam̃ rependitur
qd de ipsis iuste fit. s qͦ animo ipsi
faciunt: q neq liberã uoluntatem
racionali creaturȩ suȩ ds̃ negauit.
& tam̃ potestatẽ qua etiã iniustos

Expanded text:
t in ejus potestate, aliquid ipso sive non permittente, sive nesciente, in subjectis sibi pro suo gradu rebus efficiant. Non eis tamen rependitur, quod de ipsis juste fit, sed quo animo ipsi faciunt: quia neque liberam voluntatem rationali creaturae suae Deus negavit; et tamen potestatem, qua etiam in
Abbreviated transcription (Latin):
tura inuisibilis. Itẽ q̃ri potest quoser lib¬
modo dictũsit dm̃ nemo uidit
unquã: cũ eiusdẽ dm̃ uerba sint.
nescitis qr angłi eoꝵ semꝑ uident
faciem patris mei qͥ in cęł est:
Quȩ sententia uos redarguit: qui
nescitis quomͦ dicatis iniusibilem
patrẽ. Illud autẽ qđ ait ñ qr patrẽ
iudit quisquã. nͥ isqͥ ẽ ado hic¬
ita hoc dix̃. Ac si diceret. Non quia
patrẽ uidit qͥsquã hominũ nisi ego:
sic̃ dictũ ẽ. qͥs sapiens & intelliget ht
Non enĩ ⁊ de scis angłis id accipi potest
Unde apłs de iniusibili do aꝑtius posirt.
quẽ nemo hominũ uidit. nec uider
potest. Non enĩ ait nemo: sed nemo
hominũ. Ubi ostendit quẽ admodũ
intelligi debcat qđ dictũ est. dmnono
uidit unqͣ. id: nemo hominũ: sicut
nemo ascendit in cęlũ. cũ angłi sole¬
ant illuc ascendere: qr solent inde
descendere. Nec tam̃ apłs tlix̃ nemo
hominũ poterit uidere dm̃. sedi
mo potest. Poterit enĩ ho: sed tc̃ cũ

Expanded text:
ura invisibilis. Item quaeri potest quomodo dictum sit, Deum nemo vidit unquam ; cum ejusdem Domini verba sint, Nescitis quia Angeli eorum semper vident faciem Patris mei qui in coelis est ? Quae sententia vos redarguit, qui nescitis quemadmodum dicatis invisibilem Patrem. Illud autem quod ait, Non quia Patrem vidit quisquam, nisi ita hoc dixit, ac si diceret, Non quia Patrem vidit quisquam hominum, nisi ego: sicut dictum est, Quis sapiens, et intelliget haec ? Non enim et de sanctis Angelis id accipi potest. Unde Apostolus de invisibili Deo apertius posuit: Quem nemo hominum vidit, nec videre potest . Non enim ait, Nemo; sed, Nemo hominum. Ubi ostendit quemadmodum intelligi debeat quod dictum est, Deum nemo vidit unquam; id est, nemo hominum: sicut, Nemo ascendit in coelum ; cum Angeli soleant illuc ascendere, quia solent inde descendere. Nec tamen Apostolus dixit, Nemo hominum poterit videre Deum; sed, Nemo potest. Poterit enim homo, sed tunc cum
Abbreviated transcription (Latin):
trinitas p̃dicat᷑. Nunc in ista q̃stioẽ
ñ inmerito potest mouere. quomodo
de solo do qui ẽ ipsa trinitas dictũ
sit. inuisibili soli do: cũ sit etiã qͣdã
inuisibilis creatura. ꝓpt᷑ qđ dictũ ẽ

Expanded text:
trabitur. Nunc in ista quaestione non immerito potest movere, quomodo de solo Deo, qui est ipsa Trinitas, dictum sit, Invisibili soli Deo: cum sit etiam quaedam invisibilis creatura;
Abbreviated transcription (Latin):
tantib stans iacentib securus
desperantib ld̾o enĩ miscdiamsex lib
consecutus sũ: ut in me osten tͥnit̃ .iͦ.¬
tatẽ. Alorbũ meũ du ꝑtulit. &¬
sic abstulit. Tanquã bonus me¬
dicus freneticũ patient̃ tolerauit
sustinuit me ferientẽ: sed do¬
nauit mͥ feriri ꝓ se. Omnẽ inqͥt
longanimitatẽ ostendit in me.¬
Nolite gͣ desꝑare. E igroti estis. ac¬
cedite ad eum ⁊ sanamini. Cȩci
estis: accedite ad eũ ⁊ illumina¬
mini. Et qͥ sanati estis ei grãs
agite: & qͥ egrotatis ad eũ sanan¬

Expanded text:
tantibus, stans jacentibus, securus tantibus, stans jacentibus, securus desperantibus. Ideo enim misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet tatem. Morbum meum diu pertulit, et sic abstulit; tanquam bonus medicus phreneticum patienter toleravit, sustinuit me ferientem se, donavit mihi feriri pro se. Omnem, inquit, longanimitatem ostendit in meNolite ergo, desperare. Aegroti estis, accedite ad eum, et sanamini: caeci estis, accedite ad eum, et illuminamini. Et qui sani estis, ei gratias agite: et qui aegrotatis, ad eum sanan
Abbreviated transcription (Latin):
rus ueniã conu̾sis ad se pecc̃orib
usq ad inimicos suos. me pͥmo
elegit acriorem inimicũ: quem
eũ sanaret. nemo inceteris desꝑa¬
ret. faciunt hoc medici: quan¬
do ad ea loca ueniunt ubi ignoti
sunt. Quos curent primitus elr¬
gunt desꝑatos: ut in eis ⁊ benuo¬
sentiã exerceant ⁊ cõmdent doc¬
trinã: ut unusqͥsq in illo loco
dicat ꝓximo suo. Uade ad illũ
medicũ: securus esto: sanat te.
& ille. Ale sanat Non uides
paulus uniciuq egroto: & de se
uolenti desꝑare. Qui curauit me
misit me ad te: & dix̃ mͥ. Illi des¬
peranti uade ⁊ dic qͥd habiusti:
quid in te sanam: quã cito sanaui.
De cȩlo uocaui una uoce ꝑcussi &
deieci: alia erexi ⁊ elegi: terria
impleui ⁊ misi: quarta liberaui
& coronaui. Uade dic egrotis.
clama desꝑatis. Fidelis sermo &
omĩ acceptione dignꝰ᷑ qr xp̃c iħc
uenit in mundũ peccatores sal¬
uos facere. Quid timetis: quid
trepidatis: Quoꝵ pͥmus ego sũ.
Ego inqͥt uob̃ loquor. sanus egro¬

Expanded text:
rus veniam conversis ad se peccatoribus usque ad inimicos suos, me primo elegit acriorem inimicum; quem cum sanaret, nemo in caeteris desperaret. Faciunt hoc medici: quando ad ea loca veniunt ubi ignoti sunt, quos curent primitus eligunt desperatos; ut in eis et benevolentiam exerceant, et commendent doctrinam; ut unusquisque in illo loco dicat proximo suo, Vade ad illum medicum, securus esto, sanat te. Et ille, Me sanat? Non vides ic dicit Paulus unicuique aegroto, et de se volenti desperare: Qui curavit me, misit me ad te, et dixit mihi, Illi desperanti vade, et dic quid habuisti, quid in te sanavi, quam cito sanavi. De coelo vocavi, una voce percussi et dejeci, alia erexi et elegi, tertia implevi et misi, quarta liberavi et coronavi . Vade, dic aegrotis, clama desperatis: Fidelis sermo, et omni acceptione dignus, quia Cenit in mundum peccatores salvos facere. Quid timetis? quid trepidatis? Quorum primus ego sum. Ego, inquit, vobis loquor, sanus aegro
Abbreviated transcription (Latin):
tantes uisibili specie. Non gͦ intͣ max¬
conuement̃ credit᷑ etiã ds̃ pater num . iͦ.
eo mͦ solere apparere. mortalilus.
nͥ forte aliqͥs dicat ido ñ ẽẽ uisi-¬
bilẽ patrẽ ꝙr in conspectu sõnian¬
tis apparuit. ideo autẽ filiũ. ⁊ sp̾m
uigilans uidit: quasi uͦ uerbũ &
sapientiã dĩ uidit moyses carna¬
lib ocłis. aut uideri sp̃c uel hu¬
manus potest qͥ carnẽ istã iuuifi¬
cat uel ipse corporeus qͥ uentꝰ dr̃.
quantominꝰ ille sp̃c dĩ qͥ omniũ
hominũ ⁊ angłoꝵ mͣtes ineffabi¬
li excellentia diuinȩ substantiȩ suꝑ¬
gredit᷑ : Aut qͥsquã tali p̾cipitetur
errore. ut audeat dicere filium &
sp̃m sc̃m etiã uigilantib hominib
esse uisibiles: patrẽ autẽ nͣ nͥ som¬
niantibus: Quom̃ gͦ de solo patre
accipiunt.: quẽ nemo hominum
uidit. nec uidere potest: An
cũ dormiunt homines tẽ ñ sunt
hoĩnes: aut qͥ formare similitudi¬
nẽ corporis potest ad se significan¬

Expanded text:
tantis visibili. specie. Non ergo inconvenienter creditur etiam Pater Deus eo modo solere apparere mortalibus. 34. Nisi forte aliquis dicet, ideo non esse visibilem Patrem, quia in conspectu somniantis apparuit; ideo autem Filium visibilevigilans vidit. Quasi vero Verbum et Sapientiam Dei viderit Moyses carnalibus oculis, aut videri spiritus vel humanus possit qui carnem istam vivificat, vel ipse corporeus qui ventus dicitur; quanto minus ille Spiritus Dei qui omnium hominum et Angelorum mentes ineffabili excellentia divinae substantiae supergreditur? aut quisquam tali praecipitetur errore, ut audeat dicere Filium et Spiritum sanctum etiam vigilantibus hominibus esse visibilem, Patrem autem nonnisi somniantibus? Quomodo ergo de Patre solo accipiunt, Quem nemo hominum vidit, nec videre potest? An cum dormiunt homines, tunc non sunt homines? Aut qui formare similitudinem corporis potest ad se significan
Abbreviated transcription (Latin):
Ie inusibili do inter nos agit᷑¬
imi & ħoc ẽ qđ questionẽ facit. qr uos
inuisibilẽ solũ patrẽ dictũ puta¬
tis ubi apłsait in mortali iniuisi¬
bili soli dõ. Si dixisset solipatri:
difficilius fortasse q̃stio solueretur.
Quia uͦ dix̃ solido: non ẽ utiq contra
nos. Ce unigenitus quippe in dĩ for¬

Expanded text:
sibili Deo inter nos agitur: et hoc est quod quaestionem facit, quia vos invisibilem solum Patrem dictum putatis, ubi Apostolus ait, Immortali, invisibili soli Deo . Si dixisset, Soli Patri; difficilius fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli Deo; non est utique contra nos: et Unigenitus quippe in Dei for
Abbreviated transcription (Latin):
alio sp̃c sc̃s sic̃ ea quȩ supra diximꝰ
admonent: ñ hoc efficitur ut d̾s
pat᷑ ñquã tali aliqua specie patri¬
b iusussit. Al ulta enĩ talia uisa
facta st̃. illis tp̃rib ñ euidenter
nominato ⁊ designato in eis uel
patre uel filio. ł sp̃u sc̃o: sedtam̃
ꝑ quasdã ualde ꝓbabiles signifi¬
catioẽs ñnullis indiciis existentib
ut nimis temerariũ sit dicere. d̾m
patrẽ ñ quã patrib aut ꝓpħis ꝑ
aliquas uisibiles formas apparuis¬
se Hanc enĩ opinionẽ illi peperer̃t.
qͥ ñ potuert̃ in unitate trinitatis intel¬
ligere qđ dictũ ẽ regi autẽ scł̃oꝵ in¬
mortali inuisibili soli dõ: &. quem¬

Expanded text:
 sanctus, sicut ea quae supra diximus admonent: non hoc efficitur, ut Deus Pater nunquam tali aliqua specie Patribus visus sit. Multa enim talia visa facta sunt illis temporibus, non evidenter nominato et designato in eis vel Patre, vel Filio, vel Spiritu sancto; sed tamen per quasdam valde probabiles significationes nonnullis indiciis existentibus, ut nimis temerarium sit dicere, Deum Patrem nunquam Patribus aut Prophetis per aliquas visibiles formas apparuisse. Hanc enim opinionem illi pepererunt, qui non potuerunt in unitate Trinitatis intelligere quod dictum est, Regi autem saeculorum immortali, in
Abbreviated transcription (Latin):
cõminantẽ uel udicantẽ ferat.
nimicus gͦ iusticiȩ ẽ: qͥ pęnȩ timo¬
re ñ peccat  Amicus autẽ erit:¬
si eius amore ñ peccet. Tunc enĩ
uere timebit peccare. Nam qui
gehennas metuit: ñ peccare me¬
tuit s ardere. Ille autẽ peccare
metuit. qͥ peccatũ ipsũ sic̃ gehen¬
penȩ torm̃tũ habet. ⁊ ñ ẽ in ka¬
ritate. eũq ꝑfecta karitas foras mittit.
Tantũ porro quisq peccatũ odit: quan¬
tũ iusticia diligit. Qđ non poterit
lege tͣrente ꝑ litterã: sed sp̃u sanante

Expanded text:
comminantem uel iudicantem ferat? comminantem uel iudicantem ferat? inimicus ergo iustitiae est, qui poenae timore non peccat, amicus autem erit,si eius amore non peccet; tunc enim uere o timebit peccare. nam qui gehennas metuit, non peccare metuit sed ardere; ille autem peccare metuit, qui peccatum ipsum sicut gehenpoenae tormentum habet et non est in caritate eumque perfecta s caritas foras mittit. Tantum porro quisque peccatum odit, quantum iustitiam diligit, quod non poterit lege terrente per litteram sed spiritu sanante
Abbreviated transcription (Latin):
ñ qr lex malũ ẽ s qr peccatũ sicͣ scrip¬
tũ ẽ ꝑ bonũ talib oꝑat᷑ mortẽ. Per
mandatũ enĩ grauius delinqͥt: qͥ
ꝑ mandatũ scit quã malũ sit qđ ad¬
mnittit. In anit̾ autẽ putat uictorem s in cipo¬
se esse peccati. qͥ penȩ tuore ñ pec nonc eple¬
cat: qi ⁊ si ñ implet᷑ foris negotium ad galat¬
malȩ cupiditatis: ipsa tam̃ mala
cupiditas intus ẽ hostis. Et quis corã
do innocens inuenit᷑ qͥ uult ficri
qđ uetat᷑ si subtrahas qđ timetur
Ac ꝑ hoc in ipsa uoluntate reusẽ qͥ
uult facere qđ ñ licet ficri. sed ido
ñ facit: qr impune ñ potͣ fieri. Nã
quantũ in ipso ẽ mallet ñ ẽẽ tusti¬
ciã peccata ꝓhibentẽ.: atq punien¬
tẽ. E utiq si mallet non eẽ iusticiã.
qͥs dubitauerit qđ eã si posset au¬
ferret. Ac ꝑ hoc quomꝰ iustus est
iusticie talis inimicus. ut eã si po¬
testas detur p̾cipientẽ auferat: ne

Expanded text:
Non quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut scripNon quia lex malum est, sed quia peccatum, sicut scriptum mandatum enim grauius delinquit, qui per mandatum scit, quam malum sit, quod admittit. Inaniter autem putat uictorem se esse peccati, qui poenae timore non peccat, quia, etsi non impletur foris negotium malae cupiditatis, ipsa tamen mala cupiditas intus est hostis. et quis coram deo -innocens inuenitur, qui uult fieri, quod uetatur, si subtrahas, quod timetur? ac per hoc in ipsa uoluntate reus est, qui uult facere. quod non licet fieri, sed ideo non facit, quia impune non potest fieri. nam quantum in ipso est, mallet non esse iustitiam peccata prohibentem atque punientem et utique, si mallet non esse iustitiam, quis dubi- 5 tauerit, quod eam, si posset, auferret? ac per hoc quo modo iustus est iustitiae talis inimicus, ut eam, si potestas detur, praecipientem auferat, ne
Abbreviated transcription (Latin):
concupiscentiȩ morb incentiuo
ꝓbibitioĩs ⁊ cumulo p̃uaricatiois
augeri. confugiant ꝑfidẽ ad iusti
tatȩ iusticiȩ delectati. penã litterȩ
minantis euadant: Ita ñ erͣt con¬
traria neq intͣ se duo ista pugna¬
bunt: ut etiã iustus bona lege le¬
gitime utat᷑: & tam̃ iusto lex po¬
sita ñ sit. Non enĩ ex ea iustificatꝰ
ẽ: sed ex lege fidĩ qua credidit
nullomͦ posse suȩ infirmitati ad
implenda ea quȩ lex factoꝵ iube¬
ret nisi diuina gratia subueniri.
Sona ẽ lex: illi qͥ ea legitime
utitur. Utit᷑ autẽ legitime: qͥ intel¬
ligens quare sit data. ꝑ eius com¬
minationẽ confugit ad gr̃am
liberantẽ. Huic gre qua iustifi¬
cat᷑ impius quisqͥs ingratꝰ uelut
ad legẽ implendã de suis uirib
fidit. ignorans dĩ iusticiã ⁊ suã
uolens constituere iustitiȩ di ñ
ẽ subiectus: Ac ꝑ hoc fit ei lex nͣ abso¬
lutioĩs adiutoriũ s uincłm criminis:

Expanded text:
concupiscentiae morbus incentiuo concupiscentiae morbus incentiuo prohibitionis et cumulo praeuaricationis augetate iustitiae delectati poenam litterae minantis euadant? ita non erunt contraria neque inter se duo ista pugnabunt, ut etiam iustus bona lege legitime utatur et tamen iusto lex posita non sit; non enim ex ea iustificatus est, sed ex lege fidei. qua credidit nullo modo posse suae infirmitati ad inplenda ea, quae lex factorum iuberet, nisi diuina gratia subueniri.bona est lex illi qui ea legitime utitur : utitur autem legitime qui intelligens quare sit data, per ejus comminationem confugit ad gratiam liberantem. Huic gratiae qua justificatur impius, quisquis ingratus velut ad legem implendam de suis viribus fidit, ignorans Dei justitiam, et suam volens constituere, justitiae Dei non est subditus : ac per hoc fit ei lex non absolutionis adjutorium, sed vinculum criminis.
Abbreviated transcription (Latin):
ut iustificet᷑. id ÷ ut iustus fiat. legi¬
time lege uti debet. qua tanquam
pedagogo ꝑducat᷑ ad grãm: ꝑ quã
solã qđ lex iubet possit ĩ plere: ꝑ
ipsã quippe iustificat᷑ gratis. id est
nullis suoꝵ operũ pͣcedentib meritis:
alioquin grã iam ñ est grͣa. quandoqͥ¬
dẽ ido dat᷑. ñ qr bona oꝑa fecimꝰ s ut
ea facere ualeainus: id: ñ qr legem
impleuimꝰ: sed ut legẽ implere pos¬
utit᷑ ut iustus fiat: qđ cũ factus fu¬
erit ea iã nͣ utat᷑ tanq̃. uehiculo cũ
ꝑuenerit uel ut potius supͣ dictasi¬
militudine apłi utar. tanꝗͣ pedago¬
go cũ eruditus fuerit. Quomͦ enĩ
iusto lex nͣ est posita: si ⁊ iusto ẽ ne¬
cessaria: Non qua iniustus adiusti¬
ficantẽ gr̃am ꝑducat᷑. sed qua legi¬
time iãustus utat᷑. Anforte ĩmo uͦ
ñ forte s certe sic legitune utit᷑ lege
iã iustus. cũ eã terrendo imponit
iniustis: ut cũ uinipsis ceꝑit mnolitȩ

Expanded text:
ut iustificetur, id est ut iustus fiat, legiut iustificetur, id est ut iustus fiat, legitime lege uti debet, qua tamquam paedagogo perducatur ad gratiam, per quam solam quod lex iubet possit implere? per ipsam quippe iustificatur gratis, id est nullis suorum operum praecedentibus meritis — alioquin gratia iam non est gratia -, quando quidem ideo datur, non quia bona opera fecimus, sed ut ea facere ualeamus, id est non quia legem impleuimus, sed ut legem implere posutitur, ut iustus fiat; quod cum factus fuerit, ea iam non utatur tamquam uehiculo cum peruenerit uel potius, ut supra dicta similitudine apostoli utar, tamquam paedagogo cum eruditus fuerit. quomodo enim iusto lex non est posita, si et iusto est necessaria, non qua iniustus ad iustificantem gratiam perducatur, sed qua legitime iam iustus utatur? an forte, immo uero non forte, sed certe sic legitime utitur lege iam iustus, cum eam terrendis inponit iniustis, ut cum et in ipsis coeperit inolitae
Abbreviated transcription (Latin):
diunt euanescunt: & cos sibi eũ sis¬
pirio p̃ponentes ⁊ magnos putantes:
saluberrunȩ pietatis libros cũ fastidio
repetunt: & qđ dulcit audire deberent.
uix patient᷑. attingunt. A segetis asꝑi¬
tate. abhorrentes ⁊ spinarũ florib in¬
hiantes. Non enͣi uacant uidere quã
suauis ẽ dns: nec in sabbato esuriunt.
atq pigri sunt potestate a dno sabbati
accepta uellere spicas. ⁊ tãdiu uersare
manib rontritasq purgare: donec
ad escã ꝑueniant. Scimus autẽ quia¬
Iusto enĩ lex nͣ ẽ posita: quȩ tam̃
bona ẽ. siqͥs ea legitime utatur.
Hȩc duo apłs uelut int̾ se contraria
conectens: monet mouetq lectorem
ad scrutandã questionẽ. atq soluendã.
Quom enĩ bona ẽ lex siqͥs ea legitime
utat᷑ si etiã qđ sequit᷑ uerũ ẽ. sciens¬
hoc ꝙ iusto lex ñ ẽ posita: Nam qͥs
legitime utit᷑ lege: nͥ iustus: At ei ñ
est posita: sed iniusto. An iniustus

Expanded text:
diunt, euanescunt et eos sibi cum susdiunt, euanescunt et eos sibi cum suspirio praeponentes et magnos putantes saluberrimae pietatis libros cum fastidio repetunt et quos dulciter haurire deberent uix patienter adtingunt, a segetis asperitate abhorrentes et spinarum floribus inhiantes. non enim uacant uidere. quam suauis est dominus, nec in sabbato esuriunt; atque ideo pigri sunt potestate a domino accepta uellere spicas et tamdiu uersari manibus contritasque purgare, donec ad escam perueniant. Dicet aliquiIusto enim lex non est posita; quae tamen bona est, si quis ea legitime utatur. haec duo apostolus uelut inter se contraria conectens monet mouetque lectorem ad perscrutandam quaestionem atque soluendam. quomodo enim bona est lex, si quis ea legitime utathoc, quia iusto lex non est posita? nam quis legitime utitur lege nisi iustus? at ei non est posita, sed iniusto. an et iniustus,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ intelligentes neq quȩ locunt᷑ nas
de qͥb affirmant. Adhoc enĩ confide¬
randũ ⁊ obseruandũ libri geneseos
multiplicit᷑ quantũ potui enuelex
ꝓtuliq sententias. de uerb̃ ad exerrua¬
tionẽ nr̃aͣm obscure positis: non aliqͥ
unũ temere affirmans cũ pͣiudicio
alterius expositioĩs fortasse melioris:
ut ꝓ suo modulo eligat qͥsq qđ caꝑx
possit. Ubi autẽ intelligere n potet
scripture dĩ det honorẽ.: sibi timorẽ
S cũ tã multis exitib uerba scriptu¬
re quȩ tractauimꝰ exponant᷑. eohibe¬
ant se tandẽ qͥlitteris inflati scłarib
hȩc ita posita ut omĩa pia corda ni¬
triant uelut imꝑitũ atq impolitũ
aliqͥd ex agitant: sine pennis in t̾ri
reptantes. ⁊ uolaturarũ auiũ nidos
irridentes. Periculosius autẽ erran
qͥdã infirmi fre̾s: qͥcũ istos impiosde
celestiũ corpoꝵ numeris. uel de qͥb¬
libet elem̃toꝵ mundi huius questio¬
nib subtilit᷑ ⁊ copiose disserere au¬

Expanded text:
n intellegentes neque quae loquuntur neque de quibus adfirmant. Ad hoc enim considerandum et obseruandum libri Geneseos multipliciter, quantum potui, enucleaui protulique sententias de uerbis ad exercitationem nostram obscure positis, non aliquid unum temere adfirmans cum praeiudicio alterius expositionis fortasse melioris, ut pro suo modulo eligat quisque quod capere possit: ubi autem intellegere non potest scripturam, deo det honorem, sibi timorem. sed cum tam multis exitibus uerba scripturae, quae tractauimus, exponantur, cohibeant se tandem, qui litteris inflati saecularibus haec ita posita, ut omnia pia corda nutriant, uelut inperitum atque inpolitum aliquid exagitant, sine pennis in terra reptantes et uolaturarum auium nidos inridentes. periculosius autem errant quidam infirmi fratres, qui cum istos inpios de caelestium corporum numeris uel de quibuslibet elementorum mundi huius quaestionibus subtiliter et copiose disserere au
Abbreviated transcription (Latin):
ciens: & qͥd ait fecerat aliqua: ꝙ
multa mala fecerat. Misccłiam in¬
quit consecutus sũ: qr ignorans
feci inincredulitate. Ista dauid
nͣ posset dicere: ignorans feci in
quantũ mali eẽt contrectatio con¬
iugis alienȩ: aut quantũ mali ẽẽt
inter fectio mariti nescientis &
nec saltẽ irascentis. Consecunt᷑
ñ qualemlibet miscdiã. s magnã¬

Expanded text:
ciens? Quidam fecerat aliqua, et ciens? Quidam fecerat aliqua, et multa mala fecerat; Misericordiam, inquit, consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate . Iste David non posset dicere, Ignorans feci. quantum mali esset contrectatio conjugis alienae, et quantum malum esset interfectio mariti nescientis, et nec saltem irascentis. Consequuntun qualemlibet misericordiam, sed magna
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ: Quã reddet mͥ dñs in illa
oie iustus iudex. Indulgentiam
donauit: coronã reddet. Donator
ẽ indulgentiȩ debitor corone.
Unde debitor: Accepit aliqͥd: Cui
debet aliqͥd d̃s: Ecce uidemꝰ qr
tenet eũ debitorẽ paulus: conse¬
cutus ẽ miscdiã: exigens ueritatẽ.
Quid tͥ reddet: nͥ qđ tibi debet:
Unde t̾ debet: Quid ei dedisti:
Quis pͥor dedit illi: & retribuet᷑ ei:
Debitorẽ dñs ipse se fecit: ñ acci¬
piendo s ꝓromittendo. Non ei
dicit᷑ redde qđ accepisti. sed red.¬
de qđ ꝓmisisti. Mliscdiã michi
pͣrogauit inqͥt ut faceret me
innocentẽ: nã pͥus fui blasphemꝰ
⁊ inuiriosus: sed ex illius gr̃a fac¬
tus sũ innocens. Ille autẽ qui p̃¬
rogauit misciã: negare pote¬
ricordia tua: & de magna mise¬
ricordia tua multȩ sunt misera¬
tiones tuȩ Attendis contemptores
ut corrigas: attendis nescientes
ut doceas: attendis confitentes
ut ignoscas. Fecit hoc qͥdã nes¬

Expanded text:
ritatem? «Quam reddet mihi Dominus in illo ritatem? «Quam reddet mihi Dominus in illo die justus judex» . Indulgentiam donavit, coronam reddet: donator est indulgentiae, debitor coronae. Unde debitor? accepit aliquid? Cui debet aliquid Deus? Ecce videmus quia tenet eum debitorem Paulus, consecutus misericordiam, exigens veritatem: Quid tibi reddet, nisi quod tibi debet? Unde tibi debet? quid ei dedisti? Quis prior dedit illi, et retribuetur ei ? Debitorem Dominus ipse se fecit, non accipiendo, sed promittendo: non ei dicitur, Redde quod accepisti; sed, Redde quod promisisti. Misericordiam mihi erogavit, inquit, ut faceret me innocentem: nam prius fui blasphemus et injuriosus; sed ex illius gratia factus sum innocens. Ille autem qui praerogavit misericordiam, negare potericordiae; et de magna misericordia tua, multae sunt miserationes tuae. Attendis contemptores ut corrigas, attendis nescientes ut doceas, attendis confitentes ut ignoscas. Fecit hoc nes
Abbreviated transcription (Latin):
prri. Miscdiã diligit qua mͥ primo sub.¬
uenit: ueritatẽ diligit. ut creden¬
ti det qđ promisit. Audi miscdiã
⁊ ueritatem in apło paulo: pͥus saulo.
Persecutor indigebat miscdia: & dix̃
inse factã. Qui pͥus fui blaspemꝰ
⁊ ꝑsecutor ⁊ inuiriosus: sed mise¬
ricordiã consecutus suͣ ut in me
ostenderet. xxp̃c iħc omnẽ longani¬
nitatẽ in eos qui credituri sunt illi
inuitã eternã: ut cũ indulgentiam
tantoꝵ scelerũ acciꝑet. paulus. ue¬
mo desꝑare posset sibi donari quȩ¬
cũq̃ peccata. Ecce habes miscđiã
Noluit tec̃ d̃s exercere ueritatẽ: ut
puniret peccantẽ. & enĩ si pumret᷑
peccator: ñne ueritas ẽẽt Aut dis¬
cere auderet. ñ debeo pumri: qͥ nͣ
gͦ inquit miscłiam consecutus sũ.
qui prus fui blasphemꝰ ⁊ ꝑsecutor
Postea dicit cũ passiom ꝓpinquaret
Bonũ agonẽ certauiꝰ cursũ consum¬
maui fidẽ seruaui. suꝑẽ mͥ corona
iusticie. Ille qͥ tribuit miscdiam:
seruat ueritatẽ. Unde seruat ue¬

Expanded text:
ricordiam diligit, qua mihi primo subvenit: veritatem diligit, ut credenti det quod promisit. Audi misericordiam et veritatem in apostolo Paulo, prius Saulo persecutore. Indigebat misericordia, et dixit in se factam: «Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet Christus Jesus omnem longanimitatem in eos qui credituri sunt illi in vitam aeternam» . Ut cum indulgentiam tantorum scelerum acciperet Paulus, nemo desperaret posse sibi donari quaecumque peccata. Ecce habes misericordiam. Noluit tunc Deus exercere veritatem, ut puniret peccantem. Etenim si puniretur peccator, nonne veritas esset? aut auderet dicere, Non debeo puniri, qui nergo inquit: «Misericordiam consecutus sum, qui prius fui blasphemus, et persecutor, Postea dicit, cum passioni propinquaret: «Bonum agonem certavi, cursum consummavi, fidem servavi; superest mihi corona justitiae». Ille qui tribuit misericordiam, servat veritatem. Unde servat ve
Abbreviated transcription (Latin):
xpianos qͥ erant in bicrłm. sed uole¬
rt ad alia loca uenire. ubi eos inue¬
niret ⁊ ligaret. & puniendos adduce¬
ret:Nonne cũ iter agens spirat &
anhelat cȩdes de cęlo ꝑcussus est: &
uocẽ dñi ad salutẽ fulminatus au¬
diuit: dũ ambulat ꝓstratus: ut ui¬
deat excecatus: Ipse ẽ gͦ qͥ primus
erat ꝑsecutor: illo peior ñ fuit. Ip̃se
ẽ excellens in peccatis inuentus est.
& tam̃ miscdiã inqͥt consecutus sũ:
ut in me ostenderet. xp̃c iħs omnẽ
longanimitatẽ ꝓptͣ eos qͥ credituri
sunt illi in uitã eternã: ut dicant
sibi om̃s. Si paulus sanatus est. ego
quare despero Si a tanto medico
tã desperatus eger sanatus ẽ: ego
cũ uulnerib meis illas manus ñ
obtabo: ad illas manus ñ festinabo:
Ut hoc dicerent homines. ido saulus
desperatũ: & ipsũ sanat. Et si pauper.¬
rimũ inueniat. tam̃ desꝑatũ inueni¬
at: ñ ibi quęrit mercedem s comͣ¬

Expanded text:
ianos, qui erant in Jerusalem; sed volebat ad alia loca venire, ubi eos inveniret, et ligaret, et puniendos adduceret. Nonne cum iter agens spirat et anhelat caedes, de coelo percussus est, et vocem Domini ad salutem fulminatus audivit? Dum ambulat, prosternitur; ut videat, excaecatur. Ipse est ergo qui primus erat persecutor, illo pejor non fuit. CAPUT mus, hoc est excellens in peccatis inventus est: Et tamen misericordiam consecutus sum, ut in me ostenderet Christus Jesus omnem longanimitatem, propter eos qui credituri sunt illi in vitam aeternam: ut dicant sibi omnes, Si Paulus sanatus est, ego quare despero? Si a tanto medico tam desperatus aeger sanatus est, ego cur vulneribus meis illas manus non aptabo? ad illas manus non festinabo? Ut hoc dicerent homines, ideo Saulus desperatum, et ipsum sanat: et si pauperrimum inveniat, tamen desperatum inveniat; non ibi quaerit mercedem, sed comm
Abbreviated transcription (Latin):
pater ⁊ filius ⁊ sp̃s sc̃s unꝰ ⁊ solus ẽ
ds̃ ꝑ sanã fidẽ intelligit᷑. Uisiones
autẽ ille ꝑ creaturã cõmutabilem
dõ incõmutabili subditã factȩ st̃.
ñ ꝓpriȩ sicuti ẽ s significatiuȩ: sic̃
ꝓrerũ causis ⁊ tp̃rib oportuit os¬
li apparuit antiquus dierũ. a quo
ab illo scilicet qͥ ei dicit in psalmis.¬
hereditatẽ tuã: & qͥ omĩa subiec̃
sub pedib eius. Si gͦ daniheli &
pater dans regnũ. ⁊ filius accipi¬
ens apparuerunt in specie corpo¬
intelligi ininsibilem: quẽ nemo
hominũ uidit nec uidere potest:¬

Expanded text:
 solus Deus est, per sanam fidem intelligitur. Visiones autem illae per creaturam commutabilem Deo incommutabili subditam factae sunt, non proprie sicuti est, sed significative sicut pro rerum causis et temporibus oportuit, osli apparuit Antiquus dierum, a quo sed ab illo scilicet qui ei dicit: haereditatem tuam ; et qui omnia subjecit sub pedibus ejus . Si ergo Danieli et Pater dans regnum, et Filius accipiens, apparuerunt in specie corpointelligi invisibilem quem nemo hominum vidit, nec videre potest
Abbreviated transcription (Latin):
edificare qͥd dicit: Quis ẽ hic pͥm
structor: qͥs ẽ hic pͥmus faber: dit
si curari uult. qͥs ẽ hic pͥmꝰ medicus
Nonutiq int̾rogat qͥs pͥrior sit ȩtatȩ
Aut qͥs pͥor sit ꝓfessione: sed qͥs pͥor
sit arte. Quomͦ illi in arte pͥmi
sic iste ininiqͥtate pͥmus. Quare
paulus in iniqͥtate pͥmus: Recolite
saulũ:. ⁊ inuenietis. Attenditis paulũ
obliti estis saulũ. Attenditis ad pas¬
torẽ.: obliti estis lupũ. Nonne ille
ẽ cui ad lapidandũ stephanum
manꝰ una ñ sufficiebat: & aliorũ
uestim̃ta seruabat: Nonne ipse ẽ
qͥ eccłiã ubiq ꝑseq̃bat᷑ Nonne

Expanded text:
 quid dicit? Quis est hic primus structor? quis est primus faber? Aut si curari vult, Quis est hic primus medicus? Non utique interrogat quis prior sit aetate, aut quis prior sit professione; sed quis prior sit arte. Quomodo illi in arte primi, sic iste in iniquitate primus. Quare Paulus in iniquitate primus? Recolite Saulum, et invenietis. Attenditis Paulum, obliti estis Saulum: attenditis ad pastorem, obliti estis lupum. Nonne ille est cui ad lapidandum Stephanum manus una non sufficiebat, et aliorum vestimenta servabat? Nonne ipse est qui Ecclesiam ubique persequebatur? Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
ego sũ. Quom̃ erat pͥmus : Ant
illũ ñ fuert̃ tot peccatores uider:
Ante illũ ñ fuert̃ pecẽores in genee
humano. Ante illũ in omĩb ho¬
minib ñ peccato tenebat᷑ adamꝰ
Non ante illũ fuit qͥ primꝰ peccaũ:¬

Expanded text:
ego sum. Quomodo erat primus? Ante illum non fuerunt peccatores tot Judaei? Ante illum non fuerunt peccatores in genere humano? Ante illum in omnibus hominibus nemo peccato tenebatur? Adam non ante illum fuit, qui primus pecca
Abbreviated transcription (Latin):
in h̃c mundum peccatores saluos
facere: quoꝵ primꝰ ego sũ. ⁊ cętera¬
Nulla causa fuit ueniendi
xꝑ̃o dño: isi peccatores saluos
facere. Tolle morbos. tolle uul¬
nera: & nulla causa ẽ medicinȩ.
Si uenit de cęlo magnꝰ medicus:
magnꝰ ꝑ totũ orbẽ terrȩ iacebat
egrotus. Ipse egrotus. genꝰ hu¬
manũ ẽ. Sed ñ omiuũ ẽ fides
Nouit dñs qͥ sunt eius. Uenit gͦ¬
ut ipse alio loco dicit uenit᷑
filius hominis quȩrere ⁊ salua¬
re qđ ꝑierat. Totũ enĩ ꝑierat
ex qͣ peccauit unꝰ: ubi erat totũ.
Perut totũ: sed uenit unꝰ sine
pecc̃o: qͥ saluos faceret apeccato.

Expanded text:
in mundum peccatores salvos facere, quorum primus ego sum. Nulla causa fuit veniendi Christo Domino, nisi peccatores salvos facere. Tolle morbos, tolle vulnera, et nulla causa est medicinae. Si venit de coelo magnus medicus, magnus per totum orbem terrae jacebat aegrotus. Ipse aegrotus genus humanum est. Sed non omnium est fides . Novit Dominus qui sunt ejus . co dicit, Venit Filius hominis quaerere et salvare quod perierat . Totum enim perierat: ex quo peccavit unus, ubi erat totum periit totum. Sed venit unus sine peccato, qui salvos faceret a peccato.
Abbreviated transcription (Latin):
dinẽ qua maior ẽẽ nͥ possit. Maiorẽ¬
enĩ karitatẽ nemo habet: quã ut
animã suã ponat ꝓ amicis suis. Ibi
autẽ qͥs explicet quanta erit. ubi
cupiditas quã uel cohercendo suꝑet
Norate: sed qͥd amatis uidete.
Amor di anior ꝓximi. karitas dicit᷑
Amor mundi amor huiuis scłi. cupi¬
ditas dicit᷑. Cupiditas refrenet᷑: cari¬
tas excitet᷑ Ipsa enĩ caritas bene ope¬
rantis.: dat ei spem bonȩ conscientiȩ
Spem enĩ gerit bona conscientia. Quo
sic bona conscientia in tota spe. Et
erunt tria hȩc. de quib dixit apł̃s.
fides. spes. karitas. Et alio loco ipsa
tria: sed ꝓ spe bonã conscientiã po¬
sun. finis enĩ pͣcepti ẽ dix. Quid est
finis pͣcepti: Quo ꝑficit᷑: non quo¬
consumitur. Finis inqͥt pͣcepti est
karitas de corde puro ⁊ conscentia
bona: & fide nͣ ficta. Pro spe consci.¬
entiã posuit. Ille enĩ sperat: qͥ bonã
conscientiã gerit. Quẽ uͭ pungit
mala conscientia. retrahit se ab spe:

Expanded text:
qua major esse non possit: Majoreenim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet Amate, sed quid ametis videte. Amor Dei, amor proximi, charitas dicitur: amor mundi, amor hujus saeculi, cupiditas dicitur. Cupiditas refrenetur, charitas excitetur. Ipsa enim charitas bene operantis dat ei spem bonae conscientiae. Spem enim gerit bona conscientia: quome est, sic bona conscientia tota in spe. Et erunt tria haec, de quibus dicit Apostolus, Fides, Spes, Charitas . Et alio loco ipsa tria, sed pro spe bonam conscientiam posuit: Finis enim praecepti est, dixit. Quid est finis praecepti? Quo perficiuntuinquit, praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Pro spe bonam conscientiam posuit. Ille enim sperat, qui bonam conscientiam gerit. Quem vero pungit mala conscientia, retrahit se a spe,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓptͣ dm̃ omĩa ista diligenda sunt.
s potest nobiscũ alius homo ꝑfrui.
qͥd ñ potest corpus: qr corpꝰ ꝑ animã
uiuit qua frum᷑ d̾o. Om̃s autem
eque diligendi sunt. Sed cũ om̃ĩb
ꝓdesse ñ possis: his potissimũ con¬
sulendũ ẽ qͥ ꝓ locoꝵ ⁊ tempoꝵ uel
quarũlibet rerũ oportunitatib
constrictius tͥ quasi quadã sorte
ut intelligatur legis ⁊ omniũ scrip¬
tinarũ diuinarũ plenitudo ⁊ finmis
eẽ dilectio rei qua fruendũ ẽ. ⁊ res
quȩ nobiscũ ea re frui potest. qr ut
se quisq diligat. pͣcepto nͣ opus est.
Noc gͦ ut nossemus atq possemꝰ. facta
qͥs gͥ scripturas dininas uel quãlib&
earũ partẽ intellexisse sibi uidet᷑
ita ut eo intellectu ñ edificet istã
geminã karitatẽ di ⁊ ꝓximi: ñdũ
intellexit. N oli ire longe: ueni
sũmatiois. Quis ẽ iste finisꝰ Pau¬
lũ interroga. Finis autẽ p̃cepti ẽ ba¬
ritas. de corde puro. & cȩtera. Alio
loco. Penitudo autẽ legis: elaritas

Expanded text:
a ista diligenda sunt, et potest nobiscum alius homo deo perfrui, quod non potest corpus, quia corpus per animam uiuit, qua fruimur deo. Omnes autem aeque diligendi sunt. sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum uel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictiuut intelligatur Legis et omnium divinarum Scripturarum plenitudo et finis esse dilectio rei qua fruendum est, et rei quae nobiscum ea re frui potest; quia ut se quisque diligat, praecepto non opus est. Hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta igitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. summationis. Quis est iste finis? Paulum interroga: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et coloco, Plenitudo autem legis charitas
Abbreviated transcription (Latin):
legi autẽ qͥ sub lege ẽ. Sub lege autẽ
iuuit in quantũ qͥsq ẽ peccator: idẽ
in quantũ a ueteri homine ñ ẽ mu¬
tatus. sua enĩ uita uiuit ⁊ ideo lex sipͣ
quã sub illa: qr ñ sua uita uiuit. cui
cohercendo lex imponit᷑. Ut enĩsie
dicã ipsã qͦdãmodo legẽ uiuit. qͥ cũ¬

Expanded text:
legi autem, qui sub lege est. Sub lege autem vivit, in quantum quisque peccator est, id est, in quantum a veteri homine non est mutatus: sua enim vita vivit, et ideo lex supra quam sub illa, quia non sua vita vivit; cui cohaerendo lex imponitur; ut enim sic dicam, ipsa