comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
de uno pane participam᷑. Et ꝓpter hoc
subiunxit: uidete isrł scd̾m carnem.
Donne qui de sacrificiis manducant. socii
sunt altaris: Ut intelligerent ita se iam
socios c̃e corporis xp̃i: quẽadmodũ illi
socii sunt altaris. Et quia cũ hoc diceret
ab ydolatria ꝓhibebat. unde locus iste
scrmonis ciꝰ sicut cõmemoraui sumpsit
sordiũ. ne putarent ideo ñ ẽẽ curandũ
side sacrificus ederent ydoloꝵ. qͥa ydo¬
lum nichil est. existimantes sibi hȩc ue¬
lut suꝑflua ñ nocere: confirmauit qͥdẽ
& ipse nichil esse ydolum. nec idõ se
ista ꝓhibere quia ydolis immolantur
quȩ ñ habent sensum. s quia qͥ immo¬
lant inqͥt. id est ydoloꝵ cultores. demo¬
nuis & ñ dõ immolant. Nolo uos socios
demonioꝵ ficri. Istũ sensum ueritas
ipsa declarat. quia in tẽplo cui seruiebat
carnalit̾ isrł. ñ utiq ydolum colebat᷑.
offerebant᷑ dõ tanqm ydoloꝵ sacrificia.
damnarent᷑. & tanqm demoniis immolata.

Expanded text:
de uno pane participamus . Et propter hoc de uno pane participamus . Et propter hoc subjunxit, Videte Israel secundum carnem: nonne qui de sacrificiis manducant, socii sunt altaris? Ut intelligerent ita se jam socios esse corporis Christi, quemadmodum illi socii sunt altaris. Et quia ut hoc diceret, ab idololatria prohibebat; unde locus iste sermonis ejus, sicut commemoravi, sumpsit exordium: ne putarent ideo non esse curandum, si de sacrificiis ederent idolorum, quia idolum nihil est, existimantes sibi haec velut superflua non nocere, confirmavit quidem et ipse nihil esse idolum: nec ideo se ista prohibere, quia idolis immolantur quae non habent sensum; sed quia quae immolant, inquit, id est, idolorum cultores, daemoniis, et non Deo, immolant. Nolo vos socios daemoniorum fieri. Istum sensum veritas ipsa declarat: quia in templo cui serviebat carnaliter Israel, non utique idolum colebatur. offerebantur Deo, tanquam idolorum sacrificia damnarentur, vel tanquam daemoniis immolata,
Abbreviated transcription (Latin):
sacrificant ñ sacrificent nisi demonib.
Non enĩ ait apls qui sacrificant. s quȩ
sacrificant. uł sicut a me positum est
immolant. illi scilicet qui ydola coluis.
quȩ sacrificant demonib & ñ dõ sacri¬
ficant siue immolant. Et id̾o subiunx¬
it. Nolo uos socios demonioꝵ fieri. Eos
qͥppe ab ydolatria ꝓhibebat. Propt̾ qd̾
cis ostendere uoluit ita illos fieri socios
demonioꝵ. si ydolothita sacrificia man¬
ducauerint. quomͦ isrł carnalis socius
gat altaris in tẽplo. qui de sacrificus
manducabat. Hinc enĩ cepit. ut hoc¬
diceret. Propt̾ qd̃ dilectissimi mͥ fugite
ab ẏdoloꝵ cultura. Deinde secutꝰ osten¬
dit ad qd̾ sacrificium debeant iam ꝑti-¬
nere dicens. qͣsi prudentib dico. iudica-¬
te uos qd̾ dico. Calix benedictionis quẽ
benedicimꝰ. ñne cõmunicatio est sangui¬
nis xp̃i: Et panis quẽ frangimꝰ. ñne cõ¬
municatio est corporis dñi: Quia unꝰ
panis. unũ corpꝰ multi sumꝰ. Om̃s enĩ

Expanded text:
sacrificant, non sacrificent nisi daemonibus. Non enim ait Apostolus, Qui sacrificant; sed, quae sacrificant; vel, sicut a me positum est, immolant: illi scilicet qui idola colunt; quae sacrificant, daemoniis, et non Deo, sacrificant, sive, immolant. Et ideo subjunxit, Nolo vos socios daemoniorum fieri: eos quippe ab idololatria prohibebat. Propter quod eis ostendere voluit, ita illos fieri socios daemoniorum, si idolothyta sacrificia manducaverint, quomodo Israel carnalis socius erat altaris in templo, qui de sacrificiis manducabat. Ideo diceret: Propter quod, dilectissimi mihi, fugite ab idolorum cultura. Deinde secutus ostendit, ad quod sacrificium jam debeant pertinere, dicens: Quasi prudentibus dico, judicate vos quod dico. Calix benedictionis quem benedicimus, nonne communicatio est sanguinis Christi? Panis quem frangimus, nonne communicatio est corporis Domini? Quia unus panis et unum corpus multi sumus; omnes enim
Abbreviated transcription (Latin):
ur ñ expediat immolatione uesci
ĩmmolationẽ rep̃hendit quã faciebant
patres p̃figurantes sanguinẽ sacrificii.
quo nos xp̃c redemit: s quȩ immolat
gentes demoniis inquit immolant. &
ipsa immolaticiȩ carnis esset immun¬
da. utiq & nescientem contaminaret.
neq enim eo minꝰ ipsa esset. quo minꝰ
ab sciente acciꝑetur. s ꝓpter conscientiã
ne demoniis cõmunicasse uideaturr

Expanded text:
n expediat immolaticio uesci immolationem reprehendit, quam faciebant patres praefigurantes sanguinem sacrificii, quo nos Christus redemit, sed quae immolant gentes, daemoniis, inquit, immolant, et ipsa immolaticiae carnis esset immunda, utique et nescientem contaminaret. neque enim eo minus ipsa esset, quo minus ab sciente acciperetur, sed propter conscientiam, ne daemonibus communicasse uideatur.
Abbreviated transcription (Latin):
deraui. ad uestem illam ñdũ ꝑueni.
Quodã loco paulꝰ apls attulit mͥ magnũ
inuoluchrũ magnarũ rerũ. & posuit
ante me. Et dixi ei. Ostende mͥ si for¬
te. hic uestem illam nuptialem inueniã.
Cepit excutere singula & dicere. Si lin¬
guis hominũ loquar & angłoꝵ. si habe¬
am omnẽ scientiã. & ꝓpħiam. & omnem
fidem ita ut montes transferã. si distribu¬
ero omĩa mea pauꝑib. & tradam corpꝰ
meũ ut ardeam. Magna uestis: ñ dum
est tam̃ illa nuptialis. Iam ꝓfer nobis
nuptialem uestem: qͥd nos sc̃ȩ apłẽ sus-¬
pendis. Propħia forte dĩ donum est: qd̾
ñ habent boni & mali. Si caritatem in-¬
quit ñ habeam. nichil sum. nichil mͥ
ꝓdest. Ecce uestis niptialis. Induite.
uos õ conuiuȩ. ut securi discumbatis.
nolite dicere. ad istam uestem habendã
pauꝑes sumus. Uestite & uestimim. in¬
emps est. Uestite nudos. nudus est xp̃c
& quicũq ñ habetis uestem nuptialem.

Expanded text:
d vestem illam nondum perveni. d vestem illam nondum perveni. Quodam loco Paulus apostolus attulit mihi magnum involucrum magnarum rerum; exposuit ante me, et dixi ei, Ostende mihi si forte hic illam vestem nuptialem reperisti. Coepit excutere singula, et dicere: Si linguis hominum loquar et Angelorum, si habeam omnem scientiam, et prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferam; si distribuero omnia mea pauperibus, et tradam corpus meum ut ardeam. Magnae vestes: nondum tamen est illa nuptialis. Jam profer nobis nuptialem vestem. Quid nos, Apostole, suspendis? Prophetia forte Dei donum est, quod non habent boni et mali. Si charitatem, inquit, non habeam, nihil sum, nihil mihi prodest . Ecce vestis nuptialis: induite vos, o convivae, ut securi discumbatis. Nolite dicere: Ad istam vestem habendam pauperes sumus. Vestite, et vestimini. Hiems est: vestite nudos: nudus est Christus; et quicumque non habetis vestem nuptialem,
Abbreviated transcription (Latin):
est uestis nuptialis: Queramꝰ illam
in litũs scĩs. Que est uestis nuptialis
Sine dubio aliqͥd est qđ mali & boni cõmu-¬
ne ñ habent. Hoc inueniamꝰ. & inueni¬
mus uestem nuptialem in donis dĩ. Qͥd
est qd̾ cõmune ñ habent boni & mali:
Qd̾ homines sumꝰ & pecora ñ sumꝰ dĩ do¬
num est. S cõmune est hoc cum bonis
& malis. Qd̾ nobis lux de cęlo oritur.
de nube pluuie descendunt. fontes
manant. agri fructificant. dona sunt.
s bonis malisq cõmunia. Intremꝰ ad
nuptias: foris alios relinquamꝰ qui ñ
uenerunt uocati. Ipsos conuuitias. id est
xp̃ianos consideremꝰ. Baptismꝰ donũ est
di̾. habent illũ boni & mali. Altaris
sacram̃ta simul accipiunt & boni & mali.
Prophauit saul iniquus: & uiro scõ atq
iustissimo infestus. Dum eũ ꝑsequeret᷑
boni: Et demones credunt & contremis-¬
cunt. Quid facio: Extussi omĩa. & ad
uestem illam ñdũ ꝑueni. In uolucrũ me.¬
um explicaui. omĩa uł pene omĩa consi-

Expanded text:
est vestis nuptialis? Quaeramus illam in Litteris sanctis. Quid est vestis nuptialis? Sine dubio aliquid est quod mali et boni commune non habent: hoc inveniamus, et invenimus vestem nuptialem. In donis Dei quid est quod commune non habent boni et mali? Quod homines sumus et pecora non sumus, Dei donum est: sed commune hoc cum bonis et malis. Quod nobis lux de coelo oritur, de nube pluviae descendunt, fontes manant, agri fructificant, dona sunt, sed bonis malisque communia. Intremus ad nuptias; foris alios relinquamus, qui non venerunt vocati. Ipsos convivas, id est, Christianos consideremus. Baptismus donum Dei est, habent illum boni et mali. Altaris Sacramenta simul accipiunt boni et mali. Prophetavit Saül iniquus, et viro sancto atque justissimo infestus; dum eum persequeretur boni? Et daemones credunt, et contremiscunt . Quid facio? Excussi omnia, et ad vestem illam nondum perveni. Involucrum meum explicavi, omnia vel pene omnia con
Abbreviated transcription (Latin):
ñ inueniat qd̾ distribuat pauꝑib. di¬
ligat solũ. Calicem aquȩ frigidȩ det.
tantũ illi imputat᷑ qñtũ ⁊acheo qui di¬
midiũ patrimonii donauit pauꝑib.
Impar eni facultas. s ñ impar caritas.

Expanded text:
non inveniat quod distribuat pauperibus, dinon inveniat quod distribuat pauperibus, diligat: solum calicem aquae frigidae det ; tantum illi imputabitur, quantum Zacchaeo qui dimidium patrimonii donavit pauperibus Impar enim facultas, sed non impar charitas.
Abbreviated transcription (Latin):
salutem ꝑuenire ñ possunt. Ex tract᷑¬
fr̃s: dilectio fortis res. Uultis ui¬
dere qm sit fortis dilectio: Quisqͥs ali¬
qͣm necessitatẽ ñ potuerit implere qd̃ ui¬
bet ds: amet illũ qui implet. & in illo
implet. Intendat caritas ur̃a. Uerbi gr̃a.
Uxorem habet quã dimittere ñ potest:
oportet ut obtemꝑet apło dicenti. uxori
uir debitũ reddat. & alligatus es uxori
noli querere solutionẽ. Uenit in m̃tem.
tendat eos qui hoc fecerunt. amet cos. &
in ipsis implet. qd̾ in se ñ potest. Fortis
res dilectio. Ipsa est uita nr̃a. quia si in
illa ñ fuerimꝰ. nichil ꝓdest quicqͥd aliud
habuerimꝰ. Si linguis hominũ loquar
beam. factus sum qͣsi exam̃tũ sonans.
aut eymbalum tinniens. Adiungit ali¬
ud magnũ. Qd̾ si distribuero omnem
substantiã meã. & si tradidero corpꝰ meũ
ut ardeam. caritatẽ autẽ ñ habeam:
nichil mͥ ꝓdest. Si autẽ sit sola caritas.

Expanded text:
salutem peruenire non possunt. Sed usalutem peruenire non possunt. Sed utres; dilectio fortis res. Vultis videre quam sit fortis dilectio? Quisquis per aliquam necessitatem non potuerit implere quod jubet Deus, amet illum qui implet, et in illo implet. Intendat Charitas vestra. Verbi gratia, uxorem habet, quam dimittere non potest; oportet ut obtemperet Apostolo dicenti, «Uxori vir debitum reddat;» et, «Alligatus es uxori? ne quaesieris solutionem.» Venit in mentem qtendit eos qui hoc fecerunt; amat eos, et in ipsis implet quod in se non potest. Fortis res est dilectio. Ipsa est virtus nostra; quia si in illa non fuerimus, nihil prodest quidquid aliud habuerimus. «Si linguis hominum loquarbeam, factus sum quasi aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens.» Adjungit aliud magnum: «Quod si distribuero omnem substantiam meam, et si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest» . Si autem sit sola charitas, quae
Abbreviated transcription (Latin):
& qͣm magna nichil ꝓsint. si unũ qͥd¬
dam defuerit. & uideant qͥd sit ipsũ unũ.
nec me in hoc audiant s apłm. Qd eis¬
riis habeant angłicam. & ꝓpħiam. quẽ¬
admodũ caẏphas & saul. ut aliqñdo
ꝓphetent. quos fuisse damnabiles sc̃a scͥp¬
tura testatur. si sacram̃ta ñ tantũ sciat.
s & habeant. sicut habuit sẏmon ma¬
gus. si fidem. sicut demonia confessa
sunt xp̃m. neq enĩ ñ credebant cũ dice¬
rent. qͥd nobis & tibi est fili dĩ. scimꝰ qui¬
sis. si disꝑtiat etã substantiã suã pau¬
ꝑib. sicut multi ñ solũ in catholica. s
in diu̾sis heresib faciunt. si aliqua in¬
gruente ꝑsecutione tradant ad flãmas
nobiscũ corpꝰ suum ꝓ fide quã pariter
confitentur. tanqm separati hȩc agunt.
ñ sufferentes inuicẽ in dilectione neq stu¬
dentes seruare unitatem sp̃c in uinculo
pacis. caritatẽ utiq ñ habendo. etiã cũ
illis om̃ib quȩ nichil eis ꝓsunt. ad ęt̾nam

Expanded text:
et quam magna nihil prosint, si unum quiddam defuerit, et uideant quid sit ipsum unum, nec me in hoc audiant, sed riis habeant angelicam et prcphetiam quemadmodum Caipbas et Saul, ut aliquando prophetent, quos fuisse damnabiles sancta scriptura testatur, si sacramenta non tantum sciant sed et habeant, sicut habuit Simon magus, si fidem, sicut daemonia confessa sunt Christum — neque enim , non credebant cum dicerent: quid nobis et tibi est, fili dei? scimusquisis —, si dispertiant etiam ipsi substantiam suam pauperibus, sicut multi non solum in catholica sed in diuersis haeresibus faciunt, si aliqua ingruente persecutione tradant ad flammas nobiscum corpus suum pro fide quam pariter confitentur? tamen quia separati haec agunt non sufferentes inuicem in dilectione neque studentes seruare unitatem spiritus in uinculo pacis, caritatem utique non habendo, etiam cum illis omnibus quae nihil eis prosunt ad aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
habet addet᷑ ei. qui autẽ ñ habet. & qd̃
nabet auferetur ab eo. Qui gͦ ñ habet
& qd̾ habet auferet᷑ ab eo. habet grãm
possidendi. s ñ habet caritatẽ utendi.
Quia gͦ illud ñ habet. & qd̾ habet auferet᷑
ab eo. ꝓptea disciplĩ ut haberent caritatẽ
quos uolebat facere in cęlo stellas. ambu¬
lantes suꝑeminentẽ uiam. ille qui nu-¬
merat multitudinẽ stellarũ. & om̃ib
cis nomina uocans. cũ redirent discipłi
qui missi erant. exultauerunt & dixer̃t.
dñe ecce sp̃c immundi subiecti sunt nobis
ꝓpter nom̃ tuũ: & ille qui numerat mul¬
titudinẽ stellarũ. & om̃ib eis nomina uo¬
cans. sciens multos dicturos ẽẽ. ñne in no-¬
mine tuo demonia cietimꝰ. quib dicturꝰ
est in fine ñ noui uos: quia eos ñ numera-¬
uit in multitudine stellarũ. nec eis no¬
mina uocauit: nolite in qͥt in hoc gau¬
dere quia sp̃c uobis subiecti sunt: s gau-

Expanded text:
et, addetur ei; qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo» ? Qui ergo non habet, et quod habet auferetur ab eo. Habet gratiam possidendi, sed non habet charitatem utendi: quia ergo illud non habet, et quod habet auferetur ab eo. Propterea discipuli, ut haberent charitatem, quos volebat facere in coelo stellas ambulantes supereminentem viam, ille «qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocans;» cum redirent discipuli quo missi erant, exsultaverunt, et dixerunt: «Domine, ecce spiritus immundi subjecti sunt nobis propter nomen tuum.» Et ille «qui numerat multitudinem stellarum, et omnibus eis nomina vocans,» sciens multos dicturos esse, «Nonne in nomine tuo daemonia ejecimus?» quibus dicturus est in fine, «Non novi vos;» quia eos non numeravit in multitudine stellarum, nec eis nomina vocavit: «Nolite,» inquit, «in hoc gaudere, q
Abbreviated transcription (Latin):
re. qua xp̃c & cruce pendens dignatꝰ est
ambulare. In cruce enĩ fixus erat. & cari¬
tatis uiam currens ꝓ suis ꝑsecutorib sup¬
plicabat. Deniq sic dixit. Pater ignos¬
ce illis: quia nesciunt quid faciunt.
Et nos gͦ ꝓ om̃ib inimicis nr̃is hoc iugi¬
ter supplicemꝰ. ut illis ds emendationẽ
morũ. & indulgentiã tribuat peccatoꝵ.¬

Expanded text:
ristus et in cruce pendens dignatus est ambulare. In cruce 551 enim fixus erat, et charitatis viam currens pro suis persecutoribus supplicabat. Denique sic dixit, Pater, ignosce illis, quia nesciunt quod faciunt . Et nos ergo pro omnibus inimicis nostris hoc jugiter supplicemus, ut illis Deus emendationem morum, et indulgentiam tribuat peccato
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt nomina uocans. Ibi est totũ
premiũ. Habemꝰ nomina queda apud
dm. ut nouerit ds̃ nomina nr̃a. hoc.
optare debemꝰ. hoc agere. hoc satagere.
qͣntũ possumꝰ. ñ de aliis reb gaudere.
nec de donis quib dã sp̃ualib. Uideat
caritas ur̃a. Multa dona sunt in ȩccłia.¬

Expanded text:
is nomina vocans:» ibi est totum praemium. Habemus nomina quaedam apud Deum: ut noverit Deus nomina nostra, hoc optare debemus, hoc agere, hoc satagere, quantum possumus, non de aliis rebus gaudere, nec de donis quibusdam spiritualibus. Videat Charitas vestra: multa dona sunt in Eccle
Abbreviated transcription (Latin):
corpꝰ meũ ut ardeam. Et utiq ꝓ nomi¬
ne xp̃i. S quia sunt multi qui iactan¬
ter illud faciunt. ñ cum caritate. ido si
tradidero corpꝰ meum ut ardeam. cari¬
tatem autẽ ñ habeam. nichil mͥ ꝓdest.
Caritate fecerunt martẏres. illi qui in tẽ¬
pore ꝑsecutionis passi sunt. caritate fece
runt. isti autẽ de tumore faciunt & de
p̃cipitant. Ueni gͦ ut habeas caritatem.
S noshabemꝰ martyres. Quos martẏres:
Non st̃ colũbȩ. ido uolare conati st̃. & de pe¬

Expanded text:
corpus meum ut ardeam; et utique pro nomicorpus meum ut ardeam; et utique pro nomine Christi: sed quia sunt multi qui jactanter illud faciunt, non cum charitate, ideo, Si tradidero corpus meum ut ardeam, charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest . Charitate fecerunt martyres illi qui in tempore persecutionis passi sunt; charitate fecerunt: isti autem de tumore et de superbipraecipitant. Veni ergo, ut habeas charitatem. Sed nos habemus martyres. Quos martyres? Non sunt columbae, ideo volare conati sunt, et de pe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tũ sonans. & cymbalũ tinniens. Iñc̃
donate & clama. disertꝰ sum .I. exclama
doctꝰ sum. Qntum disertus: Qnͣtum
doctus: Nunqͥd linguis anglõꝵ locutꝰ
es: Et tam̃ si linguis angłoꝵ loquereris
caritatẽ ñ habens: audirem era sonan-¬
tia. aut cymbala tinnientia. Soliditatẽ
aliqm quero. Eructum in foliis inueni¬
am. ñ sint sola u̾ba. Habent oliuã. re-¬
deant ad archam. S inquies. habeo sa¬
cram̃tũ. Uerum dicis. Sacram̃tũ diuinũ
est. Habes baptismũ. & ego confiteor.
S quid dicit idem apłs: Si sciero omĩa
sacram̃ta. & habuero ꝓpħiam & omnẽ
fidem ita ut montes transferam. ne for
te diceres hoc credidi. sufficit mͥ. S quid
do. s ñ diligendo dicebant. quid nobis
& tibi: Fidem habebant. caritatẽ ñ ha¬
bebant. id̾o demones erant. Noli de fide
głari. Adhuc demonib cõparandꝰ es
ut ardeam. caritatẽ autẽ ñ habeam.
Ecce qd̾ ñ habes. Si tradidero inquit

Expanded text:
mentum sonans, aut cymbalum tinniens . I nunc, mentum sonans, aut cymbalum tinniens . I nunc, Donate, et clama, Disertus sum: i nunc, et clama, Doctus sum. Quantum disertus? quantum doctus? numquid linguis Angelorum locutus es? Et tamen si linguis Angelorum loquereris, charitatem non habens, audirem aera sonantia et cymbala tinnientia. Soliditatem aliquam quaero, fructum in foliis inveniam: non sint sola verba, habeant olivam, redeant ad arcam. 21. Sed, inquies, habeo sacramentum. Verum dicis: Sacramentum divinum est; habes Baptisma, et ego confiteor. Sed quid dicit idem apostolus? Si sciero omnia sacramenta, et habuero prophetiam et omnem fidem, ita ut montes transferam: ne forte et hoc diceres, Credidi, sufficit mihi. Sed qudo, sed non diligendo dicebant, Quid nobis et tibi ? Fidem habebant, charitatem non habebant: ideo daemones erant. Noli de fide gloriari; adhuc daemonibus comparandus es. ut ardeam, charitatem autem non habeam. Ecce quod non habes. Si tradidero, inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
nus & indigꝰ amor ita diligit. ut
reb quas diligit subiciat᷑. ꝓpt̾ea cum cõ¬
memoraret᷑ sp̃c dĩ. in quo sca ciꝰ beniuo¬
lentia dilectioq intelligitur. suꝑferri
dictus est. ne facienda oꝑa sua ꝑ indigen¬
tiȩ necessitatẽ potiꝰ qm ꝑ abundantiam
beneficientiȩ ds̃ amare putaretur. Cuiꝰ
rei memor apls̃. dicturus de caritate.
suꝑeminentiorem uiã demonstraturũ
se ait. Et alio loco. Supeminentẽ inqͥt
tem significat. Unde hoc pbamus:
Quomͦ enim oleũ nullo humore p̃mitur.
s diruptis om̃ib exilit & suꝑeminet: sic
est caritas. Non potest p̃mi in ima. neces¬
se est ut ad suꝑna emicet. Propt̾ea de illa
dicit apłs. Adhuic suꝑeminentiorẽ uiam
uobis demonstro. Quia ditimꝰ de oleo
quia suꝑeminet. ne forte ñ de caritate
dixit apłs. suꝑeminentiorẽ uiã uobis
demonstro. audiamꝰ qͥd sequit᷑. Si lingͥs
hominũ loquar & angłoꝵ. caritatem
autẽ ñ habeam. factus sum tanqm̃ era¬

Expanded text:
ue indigus amor ita diligit, ut rebus quas diligit subjiciatur; propterea cum commemoraretur Spiritus Dei, in quo sancta ejus benevolentia dilectioque intelligitur, superferri dictus est, ne facienda opera sua, per indigentiae necessitatem potius quam per abundantiam beneficentiae Deus amare putaretur? Cujus rei memor Apostolus dicturus de charitate, supereminentem viam demonstraturum se ait : et alio loco, Supereminentem, inquit, tem significat. Unde hoc probamus? Quomodo enim oleum a nullo humore premitur, sed disruptis omnibus exsilit et supereminet: sic et charitas non potest premi in ima; necesse est ut ad superna emineat. Propterea de illa dicit Apostolus, Adhuc supereminentiorem viam vobis demonstro. Quia diximus de oleo, quia supereminet, ne forte non de charitate dixerit Apostolus, Supereminentiorem viam vobis demonstro, audiamus quid sequitur: Si linguis hominum loquar et angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum tanquam aera
Abbreviated transcription (Latin):
In nomine tuo omĩa ista. Et qͥd dicet
cis: Nunqm noui uos. discedite a me.
qui oꝑamini iniquitatẽ. Quid est gͦ eẽ
iam lum̃ celi. consolans noctem. & qd ñ
uincat᷑ a nocte: Adhuc inqͥt suꝑeminen¬
tem uiã uobis demonstro. Si linguis
hominũ loquar & angłoꝵ. caritatẽ autẽ
ñ habeam. factus sum ut eram̃tũ sonais
aut cymbalũ tinniens. Quale donum
est loqui linguis angłoꝵ & hominum.
tam̃ si caritatẽ inquit ñ habeam. eram̃¬
tum sum sonans. aut cẏmbalũ tinniens.
Si sciero inqͥt om̃ia sacram̃ta. & omnem
scientiam. & si habuero omnẽ ꝓpħiam.
& omnẽ fidem. ita ut montes transferam.
qnͣta ista omĩa dona sunt. caritatẽ autẽ
ñ habeam inquit: nichil sum. Quale
est donũ illud martyrii & distributionis
rerũ suarũ. & tam̃ si distribuero inquit
omĩa mea pauꝑib. & tradidero corpꝰ
meũ ut ardeam. caritatẽ autẽ ñ habeam.

Expanded text:
t quid dicet eis? «Nunquam novi vos; discedite a me, qui operamini iniquitatem» . Quid est ergo, esse jam lumen coeli consolans noctem, et quod non vincatur a nocte? «Adhuc,» inquit, «supereminentiorem viam vobis demonstro» . «Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum ut aeramentum sonans, aut cymbalum tinniens.» Quale donum est loqui linguis Angelorum et hominum! Tamen «si charitatem,» inquit, «non habeam, aeramentum sum sonans, aut cymbalum tinniens. Si sciero,» inquit, «omnia sacramenta et omnem scientiam, et si habuero omnem prophetiam, et omnem fidem, ita ut montes transferam» quanta ista dona sunt!; «charitatem autem non habeam,» inquit, «nihil sum.» Quale est illud donum martyrii, et distributionis rerum suarum! Et tamen «si distribuero,» inquit, «omnia mea pauperibus, et tradidero corpus meum ut ardeam, charita
Abbreviated transcription (Latin):
buerit. sine spũ scõ erit. Et quomͦ corpꝰ
tuũ sine sp̃u qd̾ est anima tua si fuerit
mortuũ est: sic anima tua sine spũ sc̃o.
id est sine caritate si fuerit: mortua de¬
inis enĩ p̃cepti est caritas. de corde
puro. Qñdo isto fine. id est huiꝰ rei
contẽplatione fit mandatũ dĩ. tunc fit
uere opꝰ bonũ. & tunc leuant᷑ manus.
quia suꝑnũ est quo leuant᷑. Propt̾ea de
eminentem uiã uobis demonstro. Et

Expanded text:
buerit, sine Spiritu sancto erit. Et quomodo corpus tuum sine spiritu, quod est anima tua, si fuerit, mortuum est; sic anima tua sine Spiritu sancto, id est, sine charitate si fuerit, mortua deinis enim praecepti est charitas de corde puro . Quando isto fine, id est, hujus rei contemplatione fit mandatum Dei, tunc fit vere opus bonum; et tunc levantur manus, quia supernum est quo levantur. Propterea de ereminentem viam vobis de
Abbreviated transcription (Latin):
te iactas. qͥd est qd̾ de lege & de iusti¬
cia p̃sumis. ñ uides quid intus confligat
inte de te adu̾sus te: Non audis pug¬
nantẽ & confitentem. & aduitoriũ in
pugna desiderantẽ: Non audis athle-¬
dam dñi ab agonitheta petentẽ auxiliũ
bugnȩ suȩ: Non enĩ sic te spectat ds̃
tantẽ. quom̃ te spectat editor. si for
pugnes in amphiteatro. Iile tͥ pͥmiũ
dare potest si uiceris. adiuuare te peri¬
ditantẽ ñ potest. Non sic spectat d̾s.
Uide gͦ. Attende eum qui dicit. Conde¬
lector enĩ legi dĩ scdm interiorẽ. hominẽ.
Uideo autẽ aliam legẽ in m̃bris meis repug¬
nantẽ legi m̃tis mee. & captiuũ me ducen

Expanded text:
te jactas? Quid est quod de Lege et justitia praesumis? Non vides quid intus confligat in te, de te, adversus te? Non audis pugnantem, et confitentem, et adjutorium in pugna desiderantem? Non audis athletam Domini ab agonotheta petentem adjutorium pugnae suae? Non enim sic te exspectat Deus certantem, quomodo te exspectat editor, si forte pugnes in amphitheatro: ille tibi praemium dare potest si viceris, adjuvare te periclitantem non potest. Non sic exspectat Deus. Vide ergo, attende eum qui dicit: Condelector enim legi Dei secundum interiorem hominem, video autem aliam legem in membris meis repugnantem l
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃m. Quare gr̃a: Quia gratis datur.
Quare gratis datur: Quia merita tua ñ
p̃cesserunt: s beneficia dĩ p̃uenerunt.
Illi gͦ gła. qui nos liberat. Om̃s enĩ pecca¬
uerunt: & egent gła dei. Ex libro senten
cupiscentiȩ carnis. ñ ad penam corpus

Expanded text:
rum . Quare gratia? Quia gratis datur. Quare gratis datur? Quia merita tua non praecesserunt, sed beneficia Dei te praevenerunt. Illi ergo gloria qui nos liberat. Omnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. In te cupiscentiae carnis, non ad poenam corpus
Abbreviated transcription (Latin):
uisquis carnalem dele in monte.
ctationẽ adu̾sus rectam uoluntatẽ
luam rebellare sentit ꝑ consuetudinẽ pec-¬
catoꝵ. cuiꝰ indomitȩ uiolentia trahit᷑
in captiuitatẽ. recolat qͣntũ potest. qua-¬
lem pacẽ peccando amiserit. & exclamet.
Infelix ego homo. quis me liberabit de cor-¬
pore mortis huiꝰ: Gr̃ã dĩ ꝑuãm xp̃m¬
dnm̃ nrm. Ita enĩ cũ se infelicẽ exclamat.
lugendo implorat consolatoris auxiliũ.
nec paruus est accessus ad beatitudinem.
cognitio infelicitatis suȩ. Et ideo beati

Expanded text:
uuctationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei pmo. Ita qui se infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio infelicitatis suae. Infeli
Abbreviated transcription (Latin):
qnͣdam inchoauimꝰ. qua sumꝰ nee la¬
rio mortturie Neq enĩ tam necese ẽt
cam ipso morbo mori. qui ydrops uel.
siteticus. uel elephantiosus factus fu¬
erit. qm eum qui hoc corpus habere
ciꝑit. in quo om̃s homines natura suss
filii irȩ. qui hoc ñ fecit nisi pena peccati.
dus. qui & in minimis oꝑib magnꝰ est.
apib donauit ut sic opentur generatio¬
nẽ filioꝵ. quẽ admodũ cerȩ speciem li-
si ñ peccassent. & morbũ quendã quo mo¬
rerentur continuo concepissent. eo nutu
imꝑarent m̃bris quib fetus exorit᷑. quo
pedib cum ambulatur. ut neq cũ ardo-¬
re seminaretur. neq cũ dolore pareretur:
N unc uͦ trans grediendo p̃ceptũ. motũ le¬
gis illiꝰ quȩ repugnat legi m̃tis in m̃bris
conceptȩ mortis habere meruerunt. quẽ
nuptiȩ ordinant. continentia cohibet¬
& refrenat. ut quẽ ad modũ peccato fac-¬
tum est supꝑliciũ. sic de supplicio fiat

Expanded text:
quandam inchoauimus, qua sumus necessaquandam inchoauimus, qua sumus necessario morituri? neque enim tam necesse est eum ipso morbo mori, qui hydrops uel syntecticus uel elephantiosus factus fuerit. quam eum, qui hoc corpus habere coeperit, in quo omnes homines natura sunt filii irae, quia hoc non fecit nisi poena peccati. dus, qui et in minimis suis operibus magnus est, apibus donauit, ut sic operentur generationem filiorum quemadmodum cerae speciem liqusi non peccassent et morbum quendam, quo morerentur, continuo concepissent, eo nutu inperarent membris, quibus fetus exoritur, quo pedibus, cum ambulatur. ut neque cum ardore seminaretur neque cum dolore pareretur. nunc uero transgrediendo praeceptum motum legis illius, quae repugnat legi mentis, in membris conceptae mortis habere meruerunt, quem nuptiae ordinant, continentia cohibet et refrenat, ut, quemadmodum de peccato factum est subplicium, sic de subplicio fiat
Abbreviated transcription (Latin):
pore mortis: s de corpore inqͥt mortis
huiꝰ. Sicut etiã illud. Corpꝰ quidẽ in¬
quit mortuũ est. ꝓpter peccatũ. Nec ibi
ait mortale s mortuũ. qmuis utiq &
mortale quia moriturũ. Non ita creden¬
dũ est fuisse illa corpora. S licet anima¬
lia ñdũ spiritalia ñ tam̃ mortua: id est
quȩ necesse eẽt ut morerentur. Qd̃ ea die
factũ est: qu a lignũ contra uetitũ teti¬
gerunt. Ita illi homines animalia quidẽ
corpora gerentes. s ñ moritura nͥ peccas¬
sent. acceptura autẽ angłicam formã.
celestemq qualitatẽ. mox ubi p̃ceptum
transgressi sunt: eoꝵ m̃bris uelut aliqua¬
egritudo letalis mors ipsa concepta est.
mutauitq illam qualitatẽ qua corporl
sic dñabantur. ut ñ dicerent. uideo aliã
legẽ in m̃bris meis. repugnantẽ legi m̃tis
meȩ. quia & si ñdũ spiritale s animale
corpꝰ: ñdũ tam̃ erat mortis huiꝰ. de qlla¬
nati s om̃ino concepti. nͥ egritudiners

Expanded text:
de corpore, inquit, mortis huius. sicut etiam illud, corpus quidem, inquit, mortuum est propter peccatum; nec ibi ait mortale, sed mortuum, quamuis utique et mortale, quia moriturum. non ita credendum est fuisse illa corpora, sed licet animalia, nondum spiritalia, non tamen mortua, id est quae necesse esset ut morerentur: quod ea die factum est, qua lignum contra uetitum tetigerant. corpora gerentes, sed non moritura, nisi peccassent, acceptura autem angelicam formam caelestemque qualitatem, mox ubi praeceptum transgressi sunt, eorum membris uelut aliqua aegritudo letalis mors ipsa concepta est mutauitque illam qualitatem, qua corpori sic dominabantur, ut non dicerent: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae, quia, etsi nondum spiritale, sed animale corpnati, sed omnino concepti, nisi aegritudinem
Abbreviated transcription (Latin):
hominẽ. Uidet etiam aliã legem in mẽ¬
bris suis. repugnantẽ legi m̃tis suȩ. Ui¬
det cẽ. ñ recolit fuisse. Presentib urget᷑.
ñ p̃terita reminiscitur. nec tantũ repug¬
nantẽ uidet. uerũ etiã captiuantem sẽ
in lege peccati quȩ est in m̃bris ciꝰ. ñ que
fuit. Hinc est qd̾̃ clamat. Infelix homo.
quis me liberabit de corpore mortis huĩ.¬

Expanded text:
hominem, uidet autem aliam legem in memhominem, uidet autem aliam legem in membris suis repugnantem legi mdet esse, non recolit fuisse, praesentibus urgetur, non praeterita reminiscitur. Nec tantum repugnantem videt, verum etiam captivantem se in lege peccati, quae est in membris ejus, non quae fuit. Hinc est quod clamat: « Infelix homo, quis me liberabit de corpore mortis hu
Abbreviated transcription (Latin):
substantia corporis quȩ bona est. s de ui¬
tiis carnalib unde ñ liberatur homo sine
gr̃a saluatoris. nec qͣndo ꝑ mortẽ corpo¬
ris discedit a corpore. Non enim & ille
substantiã carnis accusat. cum dicit libe¬
rari secuꝑe de corpore mortis huiꝰ. cum
etiam corporis sicut anime. natura deo
bono auctori tribuenda sit. S utiq de
uitiis corporis dicit. Nam de corpore.
mors corporis separat. s contracta ex illo
uicia coherent. quib iusta pena debetur.
qͣm etiã in inferno ille diues inuenit. Hinc
se utiq ñ poterat liberare. qui dicit. Qͥs
me liberabit de corpore mortis huius:¬
An ꝓpt̾ cõmissa p̃terita. ut ea tantũ ignos¬
cantur quȩ fieri infecta ñ possunt: Di¬
mitte hominẽ. clamet qd̾ clamabat. Non
enĩ tantũ desiderat ut ꝑ indulgentiam
sit de p̃terits impunitꝰ. s etiã ut sit
de cet̾o ad ñ peccandũ fortis & ualidus.
Condelectatur enĩ legi dĩ. scdm interiorẽ

Expanded text:
substantia corporis, quae bona est; sed de visubstantia corporis, quae bona est; sed de vitiis carnalibus, unde non liberatur homo sine gratia Salvatoris, nec quando per mortem corporis discedit a corpore. Et hoc ut dicesubstantiam carnis accusat, cum dicit liberari se cupere de corpore mortis hujus, cum etiam corporis, sicut animae, natura Deo bono auctori tribuenda sit: sed utique de vitiis corporis dicit. Nam de corpore mors corporis separat: sed contracta ex illo vitia cohaerent, quibus justa poena debetur, quam etiam in inferno ille dives invenit . Hinc se non poterat utique liberare qui dicit, Quis me liberabit de corpore mortis hujusan propter commissa praeterita, ut ea tantum ignoscantur, quae fieri infecta non possunt? dimitte hominem, clamet quod clamabat. non enim tantum desiderat, ut per indulgentiam sit de praeteritis inpunitus. sed etiam ut sit de cetero ad non peccandum fortis et ualidus. condelectatur enim legi dei secundum interiorem
Abbreviated transcription (Latin):
De corpore mortis huiꝰ ñ minis.
omĩs liberatur qui finit hanc uitã.
ł qui in hac uita susceꝑit grãm. & ne
in uacuũ suscipiat. bonis oꝑib egerit.
Aliud est enĩ exire de hoc corpore qd̾ om̃s
homines dies uitȩ huiꝰ ultimꝰ cogit. ali¬
ud est autẽ liberari de corpore mortis
nr̃m scĩs & fidelib eius imꝑtit. Post hanc
autẽ uitam merces ꝑficiens redditur. s
cis tantũ a quib in hac uita eiꝰdem merce¬
dis meritũ comparat᷑. Non enĩ ad saturi-¬
tatẽ iusticie cũ hinc exierit quisq ꝑueni¬
et. nͥ ad eam cũ hic est esuriendo & sicien¬
do cucurrerit. Beati quippe qui esuriunt
& sitiunt iusticiã: qm̃ ipsi saturabuntur.
orantes dicunt. Ne nos inferas in tẽp¬
tãtionẽ. s libera nos a malo. Si ad est
possibilitas utquid orat. aut a quo malo
se liberari orant. nisi maxime de corpo¬
re mortis huiꝰ: Unde ñ liberat: nisi gr̃a
dĩ ꝑ uãm xp̃m dnm nrm. Non utiq de

Expanded text:
 corpore mortis huius non omnis liberatur qui finit hanc uitam, sed qui in hac uita susceperit gratiam et ne in uanum suscipiat bonis operibus egerit. aliud est enim exire de hoc corpore, quod omnes homines dies uitae huius ultimus cogit, aliud est autem liberari de corpore mortis rum sanctis et fidelibus ejus impertit. Post hanc autem vitam merces perficiens redditur, sed eis tantum a quibus in hac vita ejusdem mercedis meritum comparatur. Non enim ad saturitatem justitiae, cum hinc exierit quisque perveniet, nisi ad eam, cum hic est, esuriendo et sitiendo cucurrerit: Beati quippe qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. orantes dicunt, Ne nos inferas in tentationem; sed libera nos a malo . Si adest possibilitas, utquid orant? Aut a quo malo se liberari orant, nisi maxime de corpore mortis hujus? unde non liberat nisi graum nostrum. Non utique de
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat tunc illoꝵ hominũ corpꝰ anima¬
le constitutoꝵ in paradyso. ñdũ mortis
lege damnatũ. ut ñ haberent appetitum
carnalis uoluptatis. qualẽ nunc habeg
ista corpora quȩ iam ex mortis ꝓpagine
ducta sunt. Neq enĩ nichil in eis factũ est.
cũ de ligno ꝓhibito edissent. qnͣdo quide
d̾s dixerat. ñ si ederitis morte moriemini.
s qua die ederitis morte moriemin: ut
hoc ipsũ in eis illa faceret dies. qd̾ apłs ge¬
mit dicens. Condelector legi dĩ scd̾m in¬
teriorẽ hominẽ. Uideo autẽ aliã legem
in m̃bris meis repugnantẽ legi m̃tis meȩ.¬

Expanded text:
e tunc illorum hominum corpus animale constitutorum in paradiso, nondum mortis lege damnatum, ut non haberent appetitum carnalis voluptatis, qualem nunc habent ista corpora, quae jam ex mortis propagine ducta sunt. Neque enim nihil est in eis factum, cum de ligno prohibite edissent: quandoquidem Deus dixerat, non, Si ederitis, morte moriemini; sed, Quo die ederitis, morte moriemini : ut hoc ipsum in eis illa faceret dies, quod Apostolus gemit dicens, Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem aliam legem in membris meis, repugnantem legi m
Abbreviated transcription (Latin):
tatis gaudio suspenderis. uetustatis one¬
re p̃grauaris. Incipit tͥ eẽ bellũ aduersꝰ
te. S ex qua parte displices tͥ. uingeris
dõ. & ex qua parte iungeris dõ idoneus
eris ad uincendũ te: quia ille tecũ est qͥ
omĩa suꝑat. Attende quid dicit apłs.
Mente seruio legi dĩ: carne autẽ legi pecca¬
ti. Unde m̃te: Quia displicet tͥ uita tua
mala. Unde carne: Quia ñ desunt sug¬
gestiones & delectationes malȩ. S ex eo
qd̾ m̃te comungeris dõ: uincis qd̾ in te
ñ uult sequi. Precessisti enĩ ex parte. & ex
parte tardaris. Trahe teipsum ad illum:
qui te suꝑ te tollit. Pondere quodã uetu¬
statis depͥmeris: clama & dic. Infelix ego
homo. qͥs me. liberabit de corpore. mor¬
tis huiꝰ: Qͥs me liberabit ab eo quo
grauor: Corpus qd̾ corrũpitur aggra¬
uat animã. Quis gͦ liberabit: Grã dĩ
sorbeant᷑ om̃s cupiditates malȩ: Ut in¬
telligas in te penã tuam. In te ex te ip-¬
so est flagellũ tuum: s rixa tua tecum.

Expanded text:
tatis gaudio suspenderis sed vetustatis onere praegravaris. Incipit tibi bellum esse adversum te; si ex qua parte displices tibi jungeris Deo; et ex qua parte jam jungeris Deo, idoneus eris ad vincendum te, quia ille tecum est qui omnia superat. Attende quid dicit Apostolus: Mente servio legi Dei; carne autem legi peccati. Unde mente? Quia displicet tibi vita tua mala. Unde carne? Quia non desunt suggestiones et delectationes malae; sed ex eo quod mente jungeris Deo, vincis quod in te non vult sequi. Praecessisti enim ex parte, et ex parte tardaris: trahe teipsum ad illum qui te sursum tollit. Pondere quodam vetustatis deprimeris; clama et dic: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus? quis me liberabit ab eo quo gravor? corpus enim quod corrumpitur, aggravat animam . Quis ergo liberabit? Gratia Desorbeantur omnes cupiditates malae? Ut intelligas in te poenam tuam: in te ex teipso est flagellum tuum; sit rixa tua tecum.
Abbreviated transcription (Latin):
scĩficantis & iustificantis dĩ: Iusta sug
gͦ. s occulta. Ideo cum questiones hui¬
modi in medium uenerint. qͣre alius
sic. aliꝰ autẽ sic. quare ille dõ deserente
excecetur. ille dõ adiuuante illuminet
ñ nobis uidiciũ de iudicio tanti iudicis
usurpemꝰ. s contremiscentes exclamem:
cum apło. Oaltitudo diuitiarũ sapi¬
lia sunt iudicia eiꝰ: & inuestigabiles
uiȩ cius. Unde dictum est & in psalmo.
Iudicia tua sicut multa abyssus. Non
gͦ me fr̃s ad hanc penetrandam altitu¬
dinẽ. ad hanc abyssum discutiendam
ad inscrutabilia scrutanda. expectatio
ur̃ȩ caritatis impingat. Agnosco modu
& fortiꝰ uirib meis. Puto quia & ur̃is.
Simul gͦ audiamꝰ ammonentẽ scͥpturã
atq dicentẽ. altiora te ne quesieris. &
fortiora te ne scrutatus fueris. ñ quia
ista negata sint nobis. cum d̾s magister
dicat. nichil est occultũ qd̃ ñ reuelabit᷑:¬

Expanded text:
sanctificantis et justificantis Dei? Justa ergsanctificantis et justificantis Dei? Justa ergsunt, sed occulta. Ideo cum quaestiones hujusmodi in medium venerint, quare alius sic, alius autem sic, quare ille, Deo deserente, excaecetur, ille, Deo adjuvante, illuminetur, non nobis judicium de judicio tanti judicis usurpemus, sed contremiscentes exclamemus cum Apostolo: « O altitudo divitiarum sapilia sunt judicia ejus, et investigabiles viae ejus ! Unde dictum est in Psalmo, Judicia tua, sicut multa abyssus . 7. Non ergo me, fratres, ad hanc penetrandam altitudinem, ad hanc abyssum discutiendam, ad inscrutabilia perscrutanda, expectatio vestrae Charitatis impingat. Agnosco modulet fortius viribus meis; puto quia et vestris. Simul ergo audiamus admonentem Scripturam atque dicfortiora te ne scrutatus fueris . » Non quia ista negata sunt nobis, cum Deus magister dicat: « Nihil est occultum quod non revelet
Abbreviated transcription (Latin):
turum esse p̃sciuit. Quare autẽ ñ pote¬
rant si a me queratur: cito respondeo.
quia nolebant. Malam quippe eoꝵ uo
uit ille. cui abscondi futura ñ possunt.
S aliam causam inquis dicit ꝓpħ̾a. non
uoluntatis eoꝵ. Quã causam dicit ꝓpħa¬
ñ uoluntatis eoꝵ: Quia dedit illis ds
spm̃ compunctionis. oculos ut ñ uide¬
ant. & aures ut ñ audiant. & excecauit
oculos eoꝵ. & indurauit eoꝵ cor. Etiam¬
hoc uoluntatẽ eoꝵ meruisse respondeo.
Sic enim excecat. sic obdurat ds̃. dese¬
rendo & ñ adiuuando. Qd̃ occulto
iudicio facere potest. iniquo ñ potest.
Hoc omĩno pietas religiosoꝵ inconcus¬
sum debet inuiolatumq seruare. sic̃
apłs cum candẽ ipsam tractaret diffi-¬
Nunqͥd iniquitas apud dm: Absit. Si
gͦ absit ut sit iniquitas apud dm̃. sine
qͣndo adiuuat miscditer facit. siue qͣn¬
do ñ adiuuat iuste facit. quia om̃ia
ñ temerttate s iudicio facit. Porro si
iudicia scõꝵ iusta sunt: qntomagĩ

Expanded text:
turum esse praescivit. Quare autem non poterant, si a me quaeratur, cito respondeo, quia nolebant: malam quippe eorum vm praenuntiavit ille cui abscondi futura non possunt. Sed aliam causam, inquis, dicit Propheta non voluntatis eorum. Quam causam dicit Propheta? Quia dedit illis Deus spiritum compunctionis; oculos, ut non videant, et aures, ut non audiant, et excaecavit oculos eohoc eorum voluntatem meruisse respondeo. Sic enim excaecat, sic obdurat Deus, deserendo, et non adjuvando, quod occulto judicio facere potest, iniquo non potest. Hoc omnino pietas religiosorum inconcussum debet inviolatumque servare. Sicut Apostolus, cum eamdem ipsam tractaret diffiNunquid iniquitas est apud Deum ? Absit. Si ergo absit ut sit iniquitas apud Deum, sive quando adjuvat, misericorditer facit; sive quando non adjuvat, juste facit; quia omnia non temeritate, sed justo judicio facit. Porro si judicia sanctorum justa sunt, quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
citur. ds uirtutũ conu̾te nos. an forte
& hoc de suꝑnȩ medicinȩ miscdia fac-
ut excecarentur. ad hoc excecarentur ut
offenderent in lapidem offensionis. &
impleretur facies eoꝵ ignominia. atq¬
ita humiliati quererent nom̃ dñi. & ñ
qua iustificatur impiꝰ. Hoc enĩ multis
coꝵ ꝓficit in bonũ. qui de suo scelere cõ¬
puncti. in xp̃m postea crediderunt. p
quib ipse orauerat dicens. Pater ignos¬
ce illis: quia nesciunt qͥd faciunt. De

Expanded text:
citur: Deus virtutum converte nos . An forte citur: Deus virtutum converte nos . An forte et hoc de supernae medicinae misericordia factuut caecarentur; ad hoc excaecarentur, ut offenderent in lapidem offensionis, et implerentur facies eorum ignominia: ita humiliati quaererent nomen Domini, etqua justificatur impius? Hoc enim multis eorum profecit in bonum, qui de suo scelere compuncti, in Christum postea crediderunt, pro quibus et ipse oraverat, dicens: Pater, ignosce illis, quia ne
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib tumucrunt. ipso suo tumore ce¬
ati. offenderunt in lapidem offensio¬
nis. Sic autẽ dictũ est ñ poterant. ubi
potest. Sicut gͦ qd̾ dñs negare scip¬
sum non potest laus est uoluntatis di¬
uinȩ: ita qd illi ñ poterant credere cul¬
pa est uoluntatis humane. Ecce dico
& ego. Quotqͦt tam supbe sapiunt ut
suȩ uoluntatis uirib tantũ existiment
esse tribuendũ. ut negent sibi esse ne¬
cessariũ diuinũ adiutoriũ ad bene ui¬
uendũ. ñ possunt credere in xp̃m: non¬
s qmdiu talia sapiunt. ñ possunt cre¬
dere. Hinc excecantur & indurantur.
quia negando diuinũ adiutorium. ñ
adiuuantur. Hoc de iudeis qui exceca¬
ti & indurati sunt ds̃ p̃sciuit. atq in eiꝰ
tantur & sanem eos. utrũ subaudiendũ
suꝑ sententia ubi dictũ est. ut ñ uide¬
ant oculis. & intelligant corde. quia
& hic utiq dictũ est ut ñ intelligant.
& ipsa enĩ conu̾sio de illiꝰ gr̃a est. cui di¬

Expanded text:
operibus tumuerunt; ipso suo tumore caecoperibus tumuerunt; ipso suo tumore caecati, offenderunt in lapidem offensionis. Sic autem dictum est non poterant, ubi potest. Sicut ergo quod Dominus negare seipsum non potest, laus est voluntatis divinae; ita quod illi non poterant credere, culpa est voluntatis humanae. 10. Ecce dico et ego, quod qui tam superbe sapiunt, ut suae voluntatis viribus tantum existiment esse tribuendum, ut negent sibi esse necessarium divinum adjutorium ad bene vivendum, non possunt credere in ; sed quamdiu talia sapiunt, non possunt credere. Hinc excaecantur, et indurantur; quia negando divinum adjutorium, non adjuvantur. Hoc de Judaeis qui excaecati et indurati sunt, Deus praescivit, atque in ejus rtantur, et sanem eos, utrum subaudiendum super sententia, ubi dictum est, Ut non videant oculis, et intelligant corde: quia et hic utique dictum est, ut non intelligant; et ipsa enim conversio de illius gratia est, cui di
Abbreviated transcription (Latin):
ne. qd̾ in nr̃a est potestate: Isti dicunt.
Utqͥd conam᷑ bene uiuere. qd̃ in dĩ est po¬
tistate: Odnẽ. o pater qui es in celis. ne
nos inferas in qͣmlibet istarũ temptati-¬
onẽ: s libera nos a malo. Audiamus
dnm dicentẽ. rogaui ꝓ te petre. ne defi¬
uat fides tua. Ne sic existimemꝰ fidem
nr̃am esse in libero arbitrio. ut diuino¬
ñ egeat adiutorio. audiamꝰ & eugłistã
dicentẽ. Dedit eis potestatem filios dei
ficri. ne omĩno existimemꝰ in nr̃a potȩ-¬
state ñ esse qd̃ credimꝰ. Ueruntam̃ in
utroq illiꝰ beneficia cognoscamꝰ. Nam
& agende sunt grẽ. quia data est pote¬
stas. & orandum ne succumbat infirmi¬
tas. Ipsa est fides quȩ ꝑ dilectionẽ oꝑa¬
tus est. ut qui głatur. ñ in scipso s in
dño gletur. Nonitaq mirum est
quia ñ poterant credere. quoꝵ uolun-¬
tas sic suꝑba erat. ut ignorantes dĩ ui¬
lecti. Quia enĩ ñ ex fide. s tanqͣm ex

Expanded text:
ne, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: ne, quod in nostra est potestate? Isti dicunt: Utquid conamur bene vivere, quod in Dei est potestate? O Domine, o Pater qui es in coelis, ne nos inferas in quamlibet istarum tentationum, sed libera nos a malo ! Audiamus Dominum dicentem, Rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua ; ne sic existimemus fidem nostram esse in libero arbitrio, ut divino non egeat adjutorio. Audiamus et Evangelistam dicentem, Dedit eis potestatem filios Dei fieri ; ne omnino existimemus in nostra potestate non esse quod credimus. Verumtamen in utroque illius beneficia cognoscamus. Nam et agendae sunt gratiae, quia data est potestas, et orandum, ne succumbat infirmitas. Ipsa est fides, quae per dilectionem operatus est, ut qui gloriatur, non in seipso, sed in otuimus. Non itaque mirum est quia non poterant credere, quorum voluntas sic superba erat, ut ignorantes Dei jusubjecti . Quia enim non ex fide, sed tanquam ex
Abbreviated transcription (Latin):
quoq nobis dds reuelabit. Periienimꝰ
autem in uiã fidĩ. hanc ꝑscuerantissi¬
me teneamꝰ. ipsa ꝑducit ad cubiculum
p̃cipius electis discipłis inuidebal. qn¬
do dicebat. Multa habeo uobis dicere.
s ñ potestis ula portare mͦ. Ambulan¬
dum est. ꝓficiendũ est. crescendũ et
uit suit corda nr̃a capatia carum ⁊cri
quas caꝑe m̃ ñ possumꝰ. Qd si nos ul¬
tim s dies ꝓsicientes inuenerit. ibi dis¬
istam questionẽ liquidiꝰ & meliuis¬
nouit se posse & confidit exponere. ab¬
s ut ñ sim paratior discere qm̃ docere.
tantũ ne audeat quisqͣm liberũ arbi¬
trium sic defendere. ut nobis orationẽ
q̃ dicimꝰ ne nos inferas in tẽptationẽ conet᷑
auferre. Rursꝰ ne quisqm neget uolun¬
tans arbitriũ. & audeat excusare pecca-
mus. Nam & quosdã nimia suȩ uolun¬
tans fiducia extulit in suꝑbiam: & quos¬
dam nimia suȩ uoluntatis diffidentia
dciecit in negligentiã. Illi dicunt. Ut-¬
quid rogamꝰ dm ne uincamͦ temptatio¬

Expanded text:
s revelabit . Pervenimus autem in viam fidei, hanc perseverantissime teneamus: ipsa perducet ad cubiculum praecipue electis discipulis invidebat, quando dicebat, Multa habeo vobis dicere, sed non potestis illa portare modo . Ambulandum est, proficiendum eut sint corda nostra capacia earum rerum quas capere modo non possumus. Quod si nos ultimus dies proficientes invenerit, ibi disistam quaestionem liquidius et meliusnovit se posse et confidit exponere, absit ut non sim paratior discere quam docere. Tantum ne audeat quisquam liberum arbitrium sic defendere, ut nobis orationem qua dicimus, Ne nos inferas in tentationem, conetur auferre: rursus, ne quisquam neget voluntatis arbitrium, et audeat excusare peccatumus. Nam et quosdam nimia suae voluntatis fiducia extulit in superbiam; et quosdam nimia suae voluntatis diffidentia dejecit in negligentiam. Illi dicunt: Utquid rogamus Deum ne vincamur tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
uia de peccato graui miseria p̾me¬
batur genus humanũ. & diuina in-¬
digebat miscdĩa. gr̃ȩ dĩ tempꝰ ꝓpħa pre-¬
oratio. S apłs cum ad ipsam grãm com¬
mendandam. hoc ꝓpħicum cõmemoras-¬
set testimoniũ: continuo subiecit. Quo
mͦ inuocabunt. in quẽ ñ crediderunt:
ropt̾ hoc sẏmbolum. In his duob. in
las orant. s sine fide esse ñ possunt. ac
Aꝑ hoc fides orat. Propt̾ea quippe dictũ
est. Quomͦ gͦ inuocabunt. in quẽ ñ
ẽ gentib namq legis & ꝓpħarum.
dixit ñ de uideis. sicut hic somni¬
.Sos cium uolebat refellere doctor
gentiũ. qui putabant genti tantum mͦ
uaeoꝵ. ñ etiã incircũ cisis gentib eugłm¬

Expanded text:
im de peccato, gravi miseria premebatur genus humanum, et divina indigebat misericordia, gratiae Dei tempus proratio. Sed Apostolus cum ad ipsam gratiam commendandam hoc propheticum commemorasset testimonium, continuo subjecit, Quomodo autem invocabunt, in quem non crediderunt ? propter hoc Symbolum. In his duobus tria tas orant. Sed sine fide esse non possunt; ac per hoc et fides orat. Propterea quippe dictum est, Quomodo invocabunt, in quem non I. Gendixit, non de Judaeis, sicut hic somniat. Eos enim volebat refellere Doctor Gentium, qui putabant genti tantummodo Judaeorum, non etiam incircumcisis Gentibu