comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eo fit sp̃c: At hoc totum tam magnũ religi¬
osi hominis opus: pelagius non dicit effici
nisi arbitrii libertate. Contra autẽ beatus
ambrosius ipsius tam excellenter ore laudatꝰ.
dñs ds inquit quem dignatur uocat: et
quem uult religiosum facit. Ergo ut cur-¬
rat ad dnm̃. &. ab eo regi se cupiat. suamq
uoluntatem ex eius uoluntate suspendat.
eiq adherendo iugiter unus sccłm apłm
cum eo fiat sp̃c: ds quem uult religiosum
facit: & hoc totũ homo nisi religiosus ñ facit.
Quapꝑt̃ nisi a dõ fiat: ut hoc faciat. qͥs hoc
facit: S quia ista questio ubi de arbitrio uo¬
luntatis & di grã disputatur. ita ẽ ad discernen¬
dum difficilis. ut quando defendit᷑ liberum
arbitrium. negari dĩ grã uideatur: qndo aũ
asseritur di gr̃ã. liberum arbitrium puter᷑
auferri. potest pelagius ita se latebris obscu¬
ritatis huius inuoluere: ut etiam his quȩ
a scõ ambrosio conscripta posuimus. consen¬

Expanded text:
eo fit spiritus\'? at hoc totum tam magnum religieo fit spiritus\'? at hoc totum tam magnum religiosi hominis opus Pelagius \'non\' dicit effici nisi arbitrii libertate\'. contra autem beatus Ambrosius ipsius tam excellenter ore laudatus dominus deus\', inquit, \'quem dignatur uocat et quem uult religiosum facit\\ ergo ut currat ad dominum et ab eo se regi cupiat suamque uoluntatem ex eius uoluntate suspendat eique adhaerendo iugiter unus secundum apostolum cum eo fiat spiritus, deus quem uult religiosum facit: et hoc totum homo nisi religiosus non facit. quapropter nisi a deo fiat, ut hoc faciat, quis hoc facit? Sed quia ista quaestio, ubi de arbitrio uoluntatis et dei gratia disputatur, ita est ad discernendum difficilis, ut, quando defenditur liberum arbitrium, negari dei gratia uideatur, quando autem asseritur dei gratia, liberum arbitrium putetur auferri, potest Pelagius ita se latebris obscuritatis huius inuoluere, ut etiam his quae a sancto Ambrosio conscripta posuimus consen
Abbreviated transcription (Latin):
mergi pelagius: unde ꝑ petram liberatꝰ
est petrus.Audiat eunde antistitem di:
in sexto itidem libro eiuscłe oꝑis dicentẽ.
Cur autẽ non receꝑint eum. euangłista
ipse memorauit dicens: quia facies eius
erat euntis in iherłm. Discipłi autẽ recipi
intra samariam gestiebant: s d̾s quos di¬
gnatur uocat: & quem uult religiosũ fac̃.
O sensum hominis dĩ. ex ipso haustũ fon
& quem uult religiosum facit. Uidete si
non illud est ꝓpħicum. miserebor cuiꝰ misertꝰ
ero. & misccłiam p̾stabo eui misericors fuero:
et illud apłicum. gͥ non uolentis neq curren¬
tis. s miserentis est cłi: quia ut dicit etiam̃
nr̃oꝵ tempoꝵ homo eius. quem dignatur
uocat. et quem uult religiosum facit. Dũqͥd
aliquis dicere audebit nonłii ẽẽ religiosũ
qui currit ad dnm̃: ab eo se regi cupit. & uolũ¬
tatem suam ex eius uoluntate suspendit: et
qui ei adherendo iugit̃ unus scdm apłm cũ

Expanded text:
mergi Pelagius, unde per petram liberatus mergi Pelagius, unde per petram liberatus est Petrus? \' Audiat eundem antistitem dei in sexto itidem libro eiusdem operis dicentem: <cur autem non receperint eum, euangelista ipse memorauit dicens: quia facies eius erat euntis in Hierusalem. discipuli autem recipi intra Samariam gestiebant. sed deus quos dignatur uocat et quem uult religiosum facit\'. o sensum hominis dei ex ipso haustum fontet quem uult religiosum facit\'. uidete, si non illud est propheticum: miserebor, cuius misertus ero, et misericordiam praestabo, cui misericors fuero, et illud apostolicum: igitur non uolentis neque currentis, sed miserentis est dei, qui, ut dicit etiam nostrorum temporum homo eius, \'quem dignatur uocat et quem uult religiosum facit\'. numquid aliquis dicere audebit nondum esse religiosum, qui currit ad dominum et ab eo se regi cupit et uoluntatem suam ex eius uoluntate suspendit et qui ei adhaerendo iugiter unus secundum apostolum cum
Abbreviated transcription (Latin):
dñs uisibiliter ammonendo respexit. Et
ido quod ibi scͥptum ẽ. respexit eum dñs:
detigit. memoriam reuocauit. interiore
grã sua uisitauit petrũ:. interioris homi¬
nis usq ad exteriores lacrimas mouit et
ꝑduxit affectum. Ecce quẽadmodũ d̾s
adiuuando ad est uoluntatib & ac̾tionib
nris: ecce queadmodum & uelle & oꝑari
oꝑatur in nobis. Item in eodem libroidem
sẽs ambrosius. Nam si petrus inquit lapsꝰ ẽ
qui dixit. & si alii scandalirati fuerint. ego
non scandalizabor: quis alius iure de se
p̃sumat: Deniq dauid quia dixerat. ego
dixi in mea abundantia ñ mouebor inet̃¬
num: suam sibi iactantiam obfuisse. ꝑfite.¬
dur dicens. Auertisti faciem tuã: & fac̾tus
sum conturbatus. Audiat iste tantũ do¬
centem᷑: imitetur credentem: cuius doctri¬
nam fidemq laudauit. Audiat humilit̃
imitetur fideliter: non de se ꝑtinacit̾ pre¬
sumat ne pereat. Quid in eo pelago uult

Expanded text:
dominus uisibiliter admonendo respexerit. et dominus uisibiliter admonendo respexerit. et ideo quod ibi scriptum est: respexit eum dominus, tetigit, memoriam reuocauit, interiorem gratia sua uisitauit Petrum, interioris hominis usque ad exteriores lacrimas mouit et produxit affectum. ecce quemadmodum deus adiuuando adest uoluntatibus et actionibus nostris! ecce quemadmodum et uelle et operari operatur in nobis! Item in eodem libro idem sanctus Ambrosius \'nam si Petrus\', inquit, \'lapsus est, qui dixit: et si alii scandalizati fuerint, ego non scandalizabor, quis alius iure de se praesumat? denique Dauid quia dixerat: ego dixi in mea abundantia: non mouebor in aeternum, suam sibi iactantiam obfuisse profitetur dicens: auertisti faciem tuam et factus sum conturbatus\'. audiat iste tantum uirum docentem, imitetur credentem, cuius doctrinam fidemque laudauit; audiat humiliter imitetur fideliter; non de se pertinaciter praesumat, ne pereat. quid in eo pelago uult
Abbreviated transcription (Latin):
qui amplius debuit: s tam̃ grãm conse¬
quatur. Ecce aꝑtissime p̾dicat catholicꝰ
doctor: etiam ipsam dilectionẽ qua qͥsq
amplius diligit ad benefiqum gr̃e ꝑtine.¬
re. Ipsam deniq penitentiam quã ꝑculdu¬
bio uoluntas agit. dñi miscdłia &e adiutorio
fieri ut agatur. in nono eiuscde oꝑis libro
beatus dicit ambrosius: ita loquens. Bone
lacrime: que culpam lauant. Deniq qͦs
iħc respicit plorant. Degauit pͥmo petrus.
& non fleuit: quia ñ respexerat dñs. Ne.¬
gauit scdo & ñ fleuit: quia adhuc ñ respe¬
xerat dñs. Negauit & tercio: respexit mñc
& ille amarissime fleuit. Legant isti ȩũgłiũ.
& uideant dnm iñm tunc intus fuisse cum
a sacerdotum pͥncipibr audiretur: apłm
uͦ petrum foris & deorsum i atrio cũ ser¬
uis ad focum nunc sedentem. nunc stantẽ:
sicut ueracissima & concordissima euangłi¬
starum narratione monstratur. Unde non
potest dici: quod corporalib oculis n eũ

Expanded text:
qui amplius debuit, si tamen gratiam consequi amplius debuit, si tamen gratiam consequatur\'. ecce apertissime praedicat catholicus doctor etiam ipsam dilectionem, qua quisque amplius diligit, ad beneficium gratiae pertinere. Ipsam denique paenitentiam, quam procul dubio uoluntas agit, domini misericordia et adiutorio fieri ut agatur, in nono eiusdem operis libro beatus dicit Ambrosius ita loquens: \'bonae lacrimae, quae culpam lauant. denique quos Iesus respicit, plorant. negauit primo Petrus et non fleuit, quia non respexerat dominus; negauit secundo, non fleuit, quia adhuc non respexerat dominus; negauit et tertio, respexit Iesus, et ille amarissime fleuit\'. legant isti euangelium et uideant dominum Iesum tunc intus fuisse, cum a sacerdotum principibus audiretur, apostolum uero Petrum foris et deorsum in atrio cum seruis ad focum nunc sedentem, nunc stantem, sicut ueracissima et concordissima euangelistarum narratione monstratur. unde non potest dici, quod corporalibus oculis eum
Abbreviated transcription (Latin):
libroꝵ eius eo teste uti. quolibet homi¬
nem posse ẽẽ sine peccatõ. Unde nunc ñ
agitur: s agitur de auxilio gr̃ȩ quo ad
peccandum non adiuuamur:. iusteq ui¬
uendum. Audiat gͦ illum uenerabilem
antistitem dicentem. & docentem in scdõ
libro expositionis ȩuangłii scłm lucam:
cooꝑari d̾m etiam uoluntatib nrĩs. Uides
itaq inquit quia ubiqr dñi uirtus stu¬
diis cooꝑatur humanis. ut nemo possit ȩdi¬
ficare sine dõ nemo cu stodire sine dño.
bibitis: omĩa in di głam facite. Uidetis
quẽ admodum sẽs ambrosius etiam illud
quod solent homines dicere. nos incipimꝰ
& ds̃ ꝑficit: his uerbis abstulit dicens. ne¬
minem quicqu̾ã uel inciꝑe sine dõ. Item
in sexto libro eiusdem oꝑis. eũ de duobr
illis unius feneratoris debitorib agerẽt.
scđm homines inquit plus fortasse of¬
fendit. qui plus debuerat: s ꝑ misediam
dñi causa mutatur. ut amplrus diligat

Expanded text:
librorum eius eo teste uti, quo probet homilibrorum eius eo teste uti, quo probet hominem posse esse sine peccato. unde nunc non agitur, sed agitur de auxilio gratiae, quo ad non peccandum adiuuamur iusteque uiuendum. Audiat ergo illum uenerabilem antistitem dicentem et docentem in secundo libro expositionis euangelii secundum Lucam cooperari dominum etiam uoluntatibus nostris. \'uides utique\', inquit, \'quia ubique domini uirtus studiis cooperatur humanis, ut nemo possit aedificare sine domino, nemo custodire sine dominobibitis, omnia in dei gloriam facite\'. uidetis quemadmodum sanctus Ambrosius etiam illud quod solent homines dicere \'nos incipimus et deus perficit\' his uerbis abstulit dicens neminem quicquam uel incipere sine deo. item in sexto libro eiusdem operis, cum de duobus illis unius feneratoris debitoribus ageret, \'secundum homines\', inquit, \'plus fortasse offendit, qui plus debuerat; sed per misericordiam domini causa mutatur, ut amplius diligat
Abbreviated transcription (Latin):
suum sensũ legunt. ꝓfecto in illis nec aꝑte
contuentur. Utinam gͦ saltem in catholi¬
coꝵ uiroꝵ scriptis. a quib eas recte intel¬
lectas ẽẽ non dubitant. quid sit de adiuto¬
rio diuine gr̃e sentiendum. ñ negligent̃
attenderent: nec suȩ sententiȩ amore nimio
preterirent. Nam iste ipse pelagius in illo
ipso recenti opusculo suo.cuius se cõmemo¬
ratione defendit. id est in tercio libro pro
libero arbitrio: scm ambrosium quemad¬
modum laudet accipite. Beatus inquit
ambrosius ep̃c. in cuius p̃cipue libris
romana elucet fides: qui scriptoꝵ int̃ la¬
tinos flos quidam precipuus enituit: cuiꝰ
sidẽ et purissimũ in scͥpturis sensum ne ini¬
micus quidem ausus est reprehendere:
Ecce qualib & quantis p̃dicat laudib
quãlibet scm̃ & doctum uirũ: nequaqũã
tam̃ auctoritati scripturȩ canonicȩ com¬
parandum. Quem ꝑpterea sic iste cõmen-¬
dat: quia uidetur sibi in quodam loco

Expanded text:
suum sensum legunt. profecto in illis nec aperta suum sensum legunt. profecto in illis nec aperta contuentur. utinam ergo saltem in catholicorum uirorum scriptis, a quibus eas recte intellectas esse non dubitant, quid sit de adiutorio diuinae gratiae sentiendum non neglegenter attenderent nec suae sententiae amore nimio praeterirent! nam iste ipse Pelagius in illo ipso recenti opusculo suo, cuius se commemoratione defendit, id est in tertio libro pro libero arbitrio, sanctum Ambrosium quemadmodum laudet accipite. \'Beatus\', inquit, \'Ambrosius episcopus, in cuius praecipue libris Romana elucet fides, qui scriptorum inter Latinos flos quidam speciosus enituit, cuius fidem et purissimum in scripturis sensum ne inimicus quidem ausus est reprehendere\'. ecce qualibus et quantis praedicat laudibus quamlibet sanctum et doctum uirum, nequaquam tamen auctoritati scripturae canonicae comparandum. quem propterea sic iste commendat, quia uidetur sibi in quodam loco
Abbreviated transcription (Latin):
reuelariꝓpter quod & orandum ẽẽ con¬
cedit. S hoc adiutorium legis atq doctine¬
ne etiam ꝓpheticis fuisse temporib: aduto¬
rium autem gr̃e que ꝓprie gr̃a nuncupat᷑
in xp̃i ẽẽ arbitratur exemplo. Quod nicħ¬
lominus ad doctri nam ꝑtinere ꝑspicitis
que nob ȩuãgłica predicatur: ut uidelicet.
tanquã uia de monstrata qua ambula.¬
re debeamus. iam uiribr liberi arbitrii
adiutorio nullo alterius indigentes. suf¬
ficiamus nobis. ne deficiamus in uia.
Quamuis & ipsam uiam contendat etiam
sola inueniri po̾se natura: s facilius si
adiuuet grã. Hoc ergo ꝓ meo captu intel¬
ligere potui in pelagii scriptis: quando
nominat grãm. Uidetis autẽ quod qui
ista sentiunt. ignorantes d̃ĩ iusticiã suam
uolunt constituere: a&e longe ab illa sunt.qͣ
nobis ex dõ est. ñ ex nobis: qũa in scͥpturis
maxime scĩs canonicis aduertere atq
cognoscere debuerunt. Sr quia eas sed̾m

Expanded text:
reuelari, propter quod et orandum esse conreuelari, propter quod et orandum esse concedit. sed hoc adiutorium legis atque doctrinae etiam propheticis fuisse temporibus, adiutorium autem gratiae, quae proprie gratia nuncupatur, in Christi esse arbitratur exemplo, quod nihilominus ad doctrinam pertinere perspicitis, quae nobis euangelica praedicatur, ut uidelicet tamquam uia demonstrata, qua ambulare debeamus, iam uiribus liberi arbitrii adiutorio nullo alterius indigentes sufficiamus nobis. ne deficiamus in uia, quamuis et ipsam uiam contendat etiam sola inueniri posse natura, sed facilius, si adiuuet gratia. Hoc ergo pro meo captu intellegere potui in Pelagii scriptis, quando nominat gratiam. uidetis autem, quod qui ista sentiunt ignorantes dei iustitiam suam uolunt constituere et longe ab illa sunt, quae nobis ex deo est, non ex nobis, quam in scripturis, maxime sanctis canonicis, aduertere atque agnoscere debuerunt. sed quia eas secundum
Abbreviated transcription (Latin):
ut declinemus a malo.bonumq faciamus.
ita dicit ut nullomͦ a uerboꝵ ambiguitate
discedat: quã discipłis sic possit exponere:
ut nullum auxilium gr̃ȩ credant. quana¬
ture possibilitas adiuuetur. nisi in lege atq
doctrina: ĩta ut ipsas quoq orationes ut
in scriptis suis aꝑtissime affirmat. ad nicħ
aliud adhibendas opinetur. nisi ut nobis
doctrina etiam diuina reuelatione aꝑia¬
tur: non ut adiuuetur mens hominis. ut
id quod faciendũ eẽ didicerit. etiã dile¬
ctione & actione ꝑficiat. Ab illo enĩ suo
manifestissimo dogmate ñ recedit omino:
ubi tria illa constituit. possibilitatẽ. uo¬
luntatem. actionem. Et solam possibilita.¬
dem dicit diuino adiuuari semꝑ auxilio:
uoluntatẽ autẽ & ac̃tionem nullo cłi ad¬
iutorio existimat indigere. Ipsum uͦ au¬
rilium quo possibilitatem naturalem ꝑ¬
hibet adiuuari. in lege constituit atq do¬
ctrina: quam nobis fatetur etiã sc̃o spũ

Expanded text:
ut declinemus a malo bonumque faciamus, ut declinemus a malo bonumque faciamus, ita dicit, ut nullo modo a uerborum ambiguitate discedat, quam discipulis sic possit exponere, ut nullum auxilium gratiae credant. qua naturae possibilitas adiuuetur, nisi in lege atque doctrina, ita ut ipsas quoque orationes, ut in scriptis suis apertissime affirmat, ad nihil aliud adhibendas opinetur, nisi ut nobis doctrina etiam diuina reuelatione aperiatur, non ut adiuuetur mens hominis, ut id quod faciendum esse didicerit etiam dilectione et actione perficiat. ab illo enim suo manifestissimo dogmate non recedit omnino, ubi tria illa constituit, possibilitatem, uoluntatem, actionem, et solam possibilitatem dicit diuino adiuuari semper auxilio, uoluntatem autem et actionem nullo dei adiutorio existimat indigere. ipsum uero auxilium, \'quo possibilitatem naturalem perhibet adiuuari, in lege constituit atque doctrina, quam nobis fatetur etiam sancto spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
qualecunq et quantulumcũq adiutorrũ
eum credibile est in hoc constituere. qd nob̾
adcditur scientia. reuelante spũ ꝑ doctrinam:
quam uel non possumus. uel difficile habere
possumus ꝑnaturam. Ista sunt que in libro
quẽ scripsit ad uirginem xp̃i aduertere po¬
tui. ubi uidetur grãm confiteri: que ꝓfecto
qualia sint utiq cernitis. Legant inquit
etiam recens meũ opusculum. qd̃ ꝑ libero
arbitrio nuꝑ edere compulsi sumus: & ag-¬
noscent quam inique nos negatione. gr̃ȩ
infamare gestierint: qui ꝑ totum pene ip¬
sius textum oꝑis. ꝑfecte atq integre & libe-¬
rum arbitrium confitemur & grãm. Qua¬
tuor sunt libri oꝑis huius. & hos legi: & ex
illis sumpsi que tractanda & discutienda
ꝓposui. & ut potui ꝑtractaui:antequã ad
eius has litteras que roma misse sunt ue¬
niremus. S in his etiam quatuor libris q̃¬
cunq ꝑ grã uidetur dicere. qua iuuamur

Expanded text:
qualecumque et quantulumcumque adiutorium qualecumque et quantulumcumque adiutorium eum credibile est in hoc constituere, quod nobis additur scientia reuelante spiritu per doctrinam, quam uel non possumus uel difficile habere possumus per naturam. ista sunt quae in libro, quem scripsit ad uirginem Christi, aduertere potui, ubi uidetur gratiam confiteri. quae profecto qualia sint, utique cernitis. \'Legant\', inquit, \'etiam recens meum opusculum, quod pro libero nuper arbitrio edere compulsi sumus, et agnoscent quam inique nos negatione gratiae infamare gestierint, qui per totum paene ipsius textum operis perfecte atque integre et liberum arbitrium confitemur et gratiam\'. quattuor sunt libri operis huius. et hos legi et ex illis sumpsi quae tractanda et discutienda proposui et ut potui pertractaui, antequam ad eius has litteras, quae Romam missae sunt, ueniremus. sed in his etiam quattuor libris quaecumque pro gratia uidetur dicere, qua iuuamur,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi xp̃i accedat ñ inspiratio caritatis ꝑ sp̃m
maxima hic erat causa exprimendi quam
diceret grãm: ubi locũ ipsum de quo respon¬
det. sic conclusit apłs ut diceret. Infelix ego
homo: qui me liberabit de corpore mortis hꝰ:¬
Grã cłi: ꝑ rũm xp̃m dñm nr̃m. Hanc iste cũ
constituat ñ in uirtutis ei auxilio. s imita¬
tionis eius exemplo: qͥd ampluis de illo sꝑa-¬
re debemus. ubicũq gre nom̃ sub ambigua
generalitate cominemorat: Item in eocłe li-¬
bro ad uirginem sacram. unde iam etiã supͣ
disseruimus. ubi ait. subditisimus dõ. eiꝰq
faci e endo uoluntatem diuinã mereamur
grãm: & facilius nequã spiritui scĩ sp̃c auxilio
resistamus. In quib eius uerbis certe mani¬
festum est. ita eum uelle nos adiuuari gr̃a
spc sci: non quia sine illo etiam ꝑ solam na¬
turȩ possibilitatem ñ possumus resistere tẽp¬
tatori. s ut facilius resistamus. Quod tamen

Expanded text:
nisi Christi accedat non inspiratio caritatis per spinisi Christi accedat non inspiratio caritatis per spimaxima hic erat causa exprimendi, quam diceret gratiam, ubi locum ipsum, de quo respondet, sic conclusit apostolus, ut diceret: infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hum constituit non in uirtutis eius auxilio, sed imitationis eius exemplo, quid amplius de illo sperare debemus, ubicumque gratiae nomen sub ambigua generalitate commemorat? Item in eodem libro ad uirginem sacram, unde iam etiam supra disseruimus, ubi ait: \'subditi simus deo eiusque faciendo uoluntatem diuinam mereamur gratiam et facilius nequam spiritui sancti spiritus auxilio resistamus\'. in quibus eius uerbis certe manifestum est ita eum uelle nos adiuuari gratia spiritus sancti, non quia sine illo etiam per solam naturae possibilitatem non possumus resistere temptatori, sed ut facilius resistamus. quod tamen
Abbreviated transcription (Latin):
ostendunt:. non in hoc libro. s intercio ꝑ libero
arbitrio: ubi ad eum loquens contra quem
disputat. qm̃ ille posuerat uerba apłi dicen¬
tis. ñ quod uolo ago. & uideo aliam legem
in membris meis repugnantem legi mentis
meȩ:. & cȩtã quȩ ibi dicuntur. iste respondit
sub lege adhuc positi asserunt eũ dixisse.
ꝑsona: qui nimia uitioꝵ consuetudine
uelut quadam teneretur necessitate peccan¬
di: & quauis bonum appeteret uoluntate.
usu tam̃ precipitaretur in małii. In ꝑsona
autẽ hominis unius inquit: designat po¬
płm sub uetere adhuc lege peccantem. Quẽ
ab hoc consuetudinis malo dicit liberan
tatione sui ad ꝑfectam incitat scĩtatem: et
uitioꝵ consuetudins̃ uirtutũ uincit exem¬
plo. Ecce quomͦ uult intelligi adiuuari eoᷤ
qui sub lege peceant. ut ꝑ grãm xp̃i iustifi¬
cati liberentur: tanqmͣ eis non sufficiat sola
lex ꝑꝑter nimiam peccandi consuetudinẽ.

Expanded text:
ostendunt non in hoc libro, sed in tertio pro libero ostendunt non in hoc libro, sed in tertio pro libero arbitrio, ubi ad eum loquens contra quem disputat, quoniam ille posuerat uerba apostoli dicentis: non quod uolo ago, et: uideo aliam legem in membris meis repugnantem legi mentis meae et cetera quae ibi dicuntur, iste respondit sub lege adhuc positi asserunt eum dixisse persona, qui nimia uitiorum consuetudine uelut quadam teneretur necessitate peccandi et quamuis bonum appeteret uoluntate, usu tamen praecipitaretur in malum. in persona autem hominis unius\', inquit, \'designat populum sub uetere adhuc lege peccantem, quem ab hoc consuetudinis malo dicit liberandtatione sui ad perfectam incitat sanctitatem et uitiorum consuetudinem uirtutum uincit exemplo\'. ecce quomodo uult intellegi adiuuari eos qui sub lege peccant, ut per gratiam Christi iustificati liberentur, tamquam eis non sufficiat sola lex propter nimiam peccandi consuetudinem,
Abbreviated transcription (Latin):
liores illis ẽẽ debemus qui ante legem fuere:
Uidete quemadmodũ & hic aliis quidem
uerbis. s tam̃ in remissione peccatoꝵ & in
exemplo xp̃i adiutorium gr̃e constituerit. De¬
inde subiungit & dicit. Meliores etiam qũã
fuerunt sub lege. dicente apło: peccatũ uobis
non dnãbitur. non enĩ sub lege estis. s sub gr̃ã:
Et qm̃ hic inquit sufficienter ut puto di¬
ximus nunc ꝑfectam instituamus uirginem:
que ex utroq semꝑ accensa. & nature si mul
& grẽ bonũ morũ scĩtate testerur. Et in his uer¬
bis debetis aduertere. idõ ilłu quod dicebat
sic uoluisse coneludere: ut nature bonũ intel¬
ligamus. quod cum crearemur accepimus:
gr̃e autẽ. cum xp̃i intuemur exemplũ tanꝙͣ
ideo peccatũ non indultum fuerit eis qui
sub lege fuerunt uł sunt. quia exemplũ
xp̃i siue non habuerunt siue ñ credunt.
Hoc autem istum saꝑe & alia uerba eius

Expanded text:
liores illis esse debemus. qui ante legem fuere\'! liores illis esse debemus. qui ante legem fuere\'! uidete quemadmodum et hic aliis quidem uerbis, sed tamen in remissione peccatorum et in exemplo Christi adiutorium gratiae constituerit. deinde subiungit et dicit: \'meliores etiam quam fuerunt sub lege dicente apostolo: peccatum uobis non dominabitur; non enim sub lege estis, sed sub gratia. et quoniam hinc\', inquit, \'sufficienter, ut puto, diximus, nunc perfectam instituamus uirginem, quae ex utroque semper accensa et naturae simul et gratiae bonum morum sanctitate testetur\'. et in his uerbis debetis aduertere ideo illum quod dicebat sic uoluisse concludere, ut naturae bonum intellegamus, quod cum crearemur accepimus, gratiae autem, cum Christi intuemur exemplum, tamquam ideo peccatum non indultum fuerit eis qui sub lege fuerunt uel sunt, quia exemplum Christi siue non habuerunt siue non credunt. Hoc autem istum sapere et alia uerba eius
Abbreviated transcription (Latin):
in eodem oꝑe alio loco. Quod si etiam sine:
dõ inquit homines ostendunt. quales ad̃o
facti sunt: unde quid xpĩani facere possint.
quoꝵ in melius ꝑ xp̃m instaurata natura
est. & qui diuinȩ quoq gr̃ȩ iuuant᷑ auxi¬
lio: Naturam in melius instauratam: renus¬
sionem uult intelligi peccatoꝵ. Quod alio
loco in hoc ipso libro satis demonstrauit:
ubi ait. Et̃iam illi qui longo peccandi usu
quodammꝰ obduruere: instaurari ꝑ peni¬
tentiam possunt. Auxilium uͦ diuine gr̃ȩ:
potest & hic ponere in reuelatione doctrinȩ.
Item alibi in eadem epła. Nam si etiam ante
legem inquit ut diximus. ac multo ante dñi
nr̃i & saluatoris aduentum iuste quidem
& sc̃e uixisse referuntur: quantomagis ptꝰ
illustrationem aduientus eius nos id posse
in meliorem hominem renati sumus: qui san¬
guine eius expiati atq mundati. ipsiusq
exemplo ad ꝑfectionem incitati iusticiȩ. me¬

Expanded text:
in eodem opere alio loco \'quodsi etiam sine in eodem opere alio loco \'quodsi etiam sine deo\\ inquit, \'homines ostendunt quales a deo facti sunt, uide quid christiani facere possint, quorum in melius per Christum instaurata natura est et qui diuinae quoque gratiae iuuantur auxilio\'. naturam in melius instauratam remissionem uult intellegi peccatorum, quod alio loco in hoc ipso libro satis demonstrauit, ubi ait: \'etiam illi, qui longo peccandi usu quodam modo obduruere, instaurari per paenitentiam possunt\'. auxilium uero diuinae gratiae potest et hic ponere in reuelatione doctrinae. Item alibi in eadem epistula \'nam si etiam ante legem\', inquit, \'ut diximus, ac multo ante domini nostri et saluatoris aduentum iuste quidam et sancte uixisse referuntur, quanto magis post illustrationem aduentus eius nos id posse tiam et in meliorem hominem renati sumus, qui sanguine eius expiati atque mundati ipsiusque exemplo ad perfectiorem incitati iustitiam me
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsa quod querimus. Legant inqͥt etiã
quam ad sacram xp̃i uirginem demet᷑adem
in oriente conscripsimus: & inuenient nos
ita hominis laudare naturam: ut d̃i semꝑ
gr̃e adclamus auxilium. Istam sane legi᷑ mͥq
pene ꝑsuaserat hanc illũ grãm de qua que¬
stio est confiteri: quãuis in multis eius opris¬
culi locis sibi ipse contradicere uideretur.
S cum in manus meas ce alia uenissent qͣ
posterius latiusq conscripsit: uidi quẽad¬
modum potuerit etiam illic grãm nomina¬
re. sub ambigua generalitate qͥd sentiret
abscontlens: gr̃e tam̃ uocabulo frangens in¬
uidiam. offensionemq declinans. Dam in
ipsius principio ubi ait ꝓposito insudemus
oꝑi. nec mediocritate diffidamus ingenũ.
quod credimus et fide matris & m̾ito uir-¬
iginis adiuuari: grãm qua adiuuamur
ad aliquid agendum mͥ uisus fuerat. con¬
fiteri: nec attenderam hanc eum ponere
potuisse in sola reuelatione doctrine. Item

Expanded text:
etiam ipsa quod quaerimus. \'Legant\', inquit, \'etiam etiam ipsa quod quaerimus. \'Legant\', inquit, \'etiam quam ad sacram Christi uirginem Demetriadem in Oriente conscripsimus, et inuenient nos ita hominis laudare naturam, ut dei semper gratiae addamus auxilium'. istam sane legi mihique paene persuaserat hanc illum gratiam, de qua quaestio est, confiteri, quamuis in multis eius opusculi locis sibi ipse contradicere uideretur; sed cum in manus meas et alia uenissent, quae posterius latiusque conscripsit, uidi quemadmodum potuerit etiam illic gratiam nominare sub ambigua generalitate quid sentiret abscondens, gratiae tamen uocabulo frangens inuidiam offensionemque declinans. nam in ipsius principio, ubi ait: \'proposito insudemus operi nec mediocritate diffidamus ingenii, quod credimus et fide matris et merito uirginis adiuuari\', gratiam, qua adiuuamur ad aliquid agendum, mihi uisus fuerat confiteri nec attenderam hanc eum ponere potuisse in sola reuelatione doctrinae. Item
Abbreviated transcription (Latin):
trecentis forte uersib nicħ aliud qͣm cli grãm
et auxilium confitetur. nosq nicħ omnino
boni facere posse sine cło. Hanc gͦ epłam legi:
& inueni eum pene ꝑ totam ñ immorari.
nisi in facultate ac possibilitate nature. &
pene ibi tantũ cłi grãm constituere: xp̃ia¬
nam uͦ grãm tanta breuitate sola nominis
commemoratione ꝑstringit: ut nicħ aliud
uideatur. quã eam tacere timuisse. Utrũ
tam̃ eam in remissionem peccatoꝵ uelit in¬
delligi. anetiam in doctrina xp̃i. ubi ẽ et
conuersationis eius exempłu quotl aliqͦt
locis suoꝵ opusculoꝵ facit: an credat ali¬
quod adiutorium bene agendi adiunctũ
nature atq doctrine. ꝑ inspirationẽ fla¬
grantissime & luminosissime caritatis:
quidem s plane libero hominis arbit̾o
dĩ grãm auxiliumq coniunxi. Hanc epłam
ut suꝑius dixi ego ñ legr̾ s sinon ẽ dissimi¬
lis cȩteris. que mͥ nota cõmemorat: ñ habet

Expanded text:
trecentis forte uersibus nihil aliud quam dei gratiam trecentis forte uersibus nihil aliud quam dei gratiam et auxilium confitetur nosque nihil omnino boni facere posse sine deo\'. hanc ergo epistulam legi et inueni eum paene per totam non immorari nisi in facultate ac possibilitate naturae et paene ibi tantum dei gratiam constituere; christianam uero gratiam tanta breuitate sola nominis commemoratione perstringit, ut nihil aliud uideatur quam eam tacere timuisse. utrum tamen eam in remissione peccatorum uelit intellegi an etiam in doctrina Christi, ubi est et conuersationis eius exemplum, quod aliquot locis suorum opusculorum facit, an credat aliquod adiutorium bene agendi adiunctum naturae atque doctrinae per inspirationem flagrantissimae et luminosissimae caritatis quidem, sed plane libero hominis arbitrio dei gratiam auxiliumque coniunxi\'. hanc epistulam, ut superius dixi, ego non legi; sed si non est dissimilis ceteris, quae mihi nota commemorat, non habet
Abbreviated transcription (Latin):
quo auxilio nos indigere fateatur: & it̾um
inuenimus ambiguum: qm̃ potest respon¬
dere legem se dicere doctrinamue xp̃ianã:
qua naturalis illa possibilitas adiuuetur.
Dos autẽ illam grãm in eoꝵ confessione requi¬
rimus: de qua dicit apłs. Non enĩ dedit no¬
bis d̾s sp̃m timoris: s uirtutis. et caritatis.
et continentiȩ. Non est autẽ consequens:
ut qui habet donum scientie quo nouerit
quid agere debeat: habeat etiam caritatis
ut agat. Illos etiam quos in eiscłe litteris:
quas misit ad sc̃ȩ menioriȩ papam inno¬
centium.libros suos uł scripta cõmemorat
legi p̃ter unam epłam. quã se breuem misiˢ¬
se ad sc̃m constantium ep̃m dicit: nec alicu¬
bi potuit r̾eꝑire hanc eum grãm confiteri.
qua non solum possibilitas naturalis uo¬
luntatis et actionis. quam dicit nos habe¬
re etiamsi nec uolumus nec agimus bonũ:
s ipsa etiam uoluntas & actio subministͤ¬
ante duodecim fere annos scripsimus: que

Expanded text:
quo auxilio nos indigere fateatur, et iterum quo auxilio nos indigere fateatur, et iterum inuenimus ambiguum, quoniam potest respondere legem se dicere doctrinamue christianam, qua naturalis illa possibilitas adiuuetur. nos autem illam gratiam in eorum confessione requirimus, de qua dicit apostolus: non enim dedit nobis deus spiritum timoris, sed uirtutis et caritatis et continentiae. non est autem consequens, ut qui habet donum scientiae, quo nouerit quid agere debeat, habeat etiam caritatis, ut agat. Illos etiam, quos in eisdem litteris, quas misit ad sanctae memoriae papam Innocentium, libros suos uel scripta commemorat, legi praeter unam epistulam, quam se breuem misisse ad sanctum Constantium episcopum dicit, nec alicubi potui reperire hanc eum gratiam confiteri, qua non solum possibilitas naturalis uoluntatis et actionis, quam dicit nos habere etiamsi nec uolumus nec agimus bonum, sed ipsa etiam uoluntas et actio subministrante duodecim fere annos scripsimus, quae
Abbreviated transcription (Latin):
uerba querantur. Plus est quod uobis ore ꝓpͥo
int̾rogantib respondit ut scribitis: infan¬
des in remissionem peccatoꝵ ꝑciꝑe baptismũ.
Don enĩ & hic dixit. in uerbis remissionis pec¬
catoꝵ: s eos baptirari in ipsam remissionem
confessus est: & tam̃ si ab eo quereretis. quid
peccati eis credatur remitti: ñ eos aliquid ha¬
bere contenderet. Quis crederet sub hac qͣsi
manifesta confessione sensum latere contra¬
rium: nisi eum celestius aꝑuisset: Qui in
libello suo quem rome gestis eccłiasticis al¬
legauit. paruulos & baptirari in peccatoꝵ
remissionem confessus ẽ: & negauit ullum
habere originale peccatum. Se non de bap¬
dismate paruuloꝵ. s de adiutorio gr̃e potiꝰ.
etiam in libello fidei suȩ que rom̃ã misit. qͥd
pelagius senserit attendamus. Liberũ in¬
quit sic confitemur arbitriũr: ut dicamꝰ nos di¬
incligere semꝑ auxilio. Ecce iterũ querimꝰ

Expanded text:
uerba quaerantur? plus est quod uobis ore proprio uerba quaerantur? plus est quod uobis ore proprio interrogantibus respondit, uti scribitis, infantes in remissionem peccatorum accipere baptismum\\ non enim et hic dixit \'in uerbis remissionis peccatorum\\ sed eos baptizari in ipsam remissionem confessus est; et tamen si ab eo quaereretis, quid peccati eis credatur remitti, non eos aliquid habere contenderet. Quis crederet sub hac quasi manifesta confessione sensum latere contrarium, nisi eum Caelestius aperuisset? qui in libello suo, quem Romae gestis ecclesiasticis allegauit, \'paruulos et baptizari in peccatorum remissionem\' confessus est et negauit <ullum habere originale peccatum\'. sed nunc non de baptismate paruulorum, sed de adiutorio gratiae potius etiam in libello fidei suae, quem Romam misit, quid Pelagius senserit attendamus. liberum'\\ inquit, \'sic confitemur arbitrium, ut dicamus nos indigere dei semper auxilio\'. ecce iterum quaerimus,
Abbreviated transcription (Latin):
credit in xp̃m: &. quod patitur quis qr ꝑxp̃o.
Isti autẽ libero arbitrio sic applicant sidem:
ut. fidei udelicet reddi uideatur ñ gratinta
s debita gr̃a. Ae ꝑ hoc iam nec gr̃a: quia nisi
gratuita. non est gr̃a. S ab his litteris pelagi¬
us ad fidei suȩ librum uult transire lectorẽ:
cuius uobis cõmemorationem fecit᷑. in quo ea
de quibr non interrogabatur multa disseruit.
S nos de quib cum illis agimꝰ: ipsa uideamꝰ.
Cum enim ab unitate tͥnitatis usq ad resur¬
rectionem carnis. quod ab illo nemo quere¬
bat. disputationem quantã uoluit termi¬
nasset: & baptisma inquit unum tenemꝰ
quod isdem sacram̃ti uerbis in infantibr.
quib etiam in maiorib dicimꝰ ẽẽ celebran¬
dum. Hoc certe uos & a presente audisse di¬
xistis. Ꝙ quid ꝓdest quod eisdem uerbis in par-¬
uulis. quib & in maiorib celebrari dicit
baptismi sacram̃tum: cumres a nobis ñ sola

Expanded text:
credit in Christum et quod patitur quisque pro Christo. credit in Christum et quod patitur quisque pro Christo. isti autem libero arbitrio sic applicant fidem, ut fidei uidelicet reddi uideatur non gratuita, sed debita gratia, ac per hoc iam nec gratia, quia nisi gratuita non est gratia. Sed ab his litteris Pelagius ad fidei suae librum uult transire lectorem, cuius uobis commemorationem fecit, in quo ea de quibus non interrogabatur multa disseruit. sed nos de quibus cum illis agimus, ipsa uideamus. cum enim ab unitate trinitatis usque ad resurrectionem carnis, quod ab illo nemo quaerebat, disputationem quantam uoluit terminasset, \'et baptisma\', inquit, unum tenemus, quod isdem sacramenti uerbis in infantibus quibus etiam in maioribus dicimus esse celebrandum\'. hoc certe uos et a praesente audisse dixistis; sed quid prodest, quod eisdem uerbis in paruulis quibus et in maioribus celebrari dicit baptismi sacramentum, cum res a nobis, non sola
Abbreviated transcription (Latin):
cere scdm̃ merita dari. quãlibet eam uł qua¬
lemlibet significet: quã tam̃ aꝑte ñ expͥmit.
Dam cum eos remunerandos dicit. qui
bene utuntur libero arbitrio. & ido mere¬
ri dñi grãm: debitum eis reddi fatet᷑. Ubi
gͦ est illud apłi iustificati gratis ꝑ grãm ip̃iꝰ.
Ubi est & illud:. grã salui estis: Et ne putaren
ꝑ oꝑa: addidit ꝑ fidem. Rursus ne ipsam
fidem sine d̃i gr̃a sibi putarent ẽẽ tribuend̾a:
&e hoc inquit non ex uobis. s donum cłi ẽ.
Hempe gͦ illud unde incipit omne qd̃ m̾to
accipe dicimur. sine mi̾to aecipimus id est
ipsam fidem. Aut si negatur dari: quid est
quod dictum est. sicut unicuiq d̾s partitꝰ
est mensuram fidei: Si autẽ sie dicitur dari.
ut reddatur mitis non donetur: quid ẽ qd̃
iterum dicit. uobis donatum est a xp̃o ñ solũ
ut credatis in eum. uerũetiam patiamini ꝑ eo:
Utrumq enim donatum ẽẽ testatus ẽ. & qd̾

Expanded text:
cere secundum merita dari, quamlibet eam uel quacere secundum merita dari, quamlibet eam uel qualemlibet significet, quam tamen aperte non exprimit. nam cum eos remunerandos dicit, qui bene utuntur libero arbitrio, et ideo mereri domini gratiam, debitum eis reddi fatetur. ubi est ergo illud apostoli: iustificati gratis per gratiam ipsius? ubi est et illud: gratia salui facti estis? et ne putarent per opera\', addidit: per fidem. rursus ne ipsam fidem sine dei gratia sibi putarent esse tribuendam, et hoc, inquit, non ex uobis, sed dei donum est. nempe ergo illud, unde incipit omne quod merito accipere dicimur, sine merito accipimus, id est ipsam fidem. aut si negatur dari, quid est quod dictum est: sicut unicuique deus partitus est mensuram fidei? si autem sic dicitur dari, ut reddatur meritis, non donetur, quid est quod iterum dicit: uobis donatum est pro Christo non solum ut credatis in eum, uerum etiam patiamini pro eo? utrumque enim donatum esse testatus est, et quod
Abbreviated transcription (Latin):
equaliter ꝑ naturam: s in solis xp̃ianis iuu.¬
dur a grã. Iterum querimus qua gr̃a: & ad¬
huc poterit respondere. lege atq doctrina
xp̃iana. Deinde quãlibet sentiat grãm. ipsis
xp̃ianis scdm merita daridicit. cũ eos qui
hoc dicunt. iam in palestina sicut supra cõ¬
memoraui sua illa preclara purgatione dã¬
nauerit. Nam uerba eius ista sunt. In illis
inquit nudum & inerme ẽ conditionis
bonum. In eis dicit: qui xp̃ianinon sunt.
detis adhue incertum ẽẽ quo auxilio: scd̾m
ea que supra diximus.Sr adhuc sequit᷑ de
his qui xp̃iani non sunt: et dicit. Illi id̾o
iudicandi atq damnandi sunt: quia cũ
habeant liberum arbitrrum ꝑ qd ad fid̾e
uenire possent. & cłi grãm ꝑmereri: male
utuntur libertate concessa. Hii uͦ remune¬
randi sunt: qui bene libero utentes arbit̾o
merentur dñi grãm: & eius mandata custo¬
diunt. Nempe manifestum ẽ eum grãm di¬

Expanded text:
aequaliter per naturam, sed in solis christianis iuuaaequaliter per naturam, sed in solis christianis iuuatur a gratia\'. iterum quaerimus: qua gratia? et adhuc poterit respondere: lege atque doctrina christiana. Deinde quamlibet sentiat gratiam, ipsis gratiam secundum merita dari dicit, cum eos qui hoc dicunt iam in Palaestina, sicut supra commemoraui, sua illa praeclara purgatione damnauerit. nam uerba eius ista sunt: <in illis\', inquit, \'nudum et inerme est conditionis bonum\' — in eis dicit, qui christiani non sunt — detis adhuc incertum esse quo auxilio secundum ea quae supra diximus. sed adhuc sequitur de his qui christiani non sunt et dicit: \'illi ideo iudicandi atque damnandi sunt, quia cum habeant liberum arbitrium, per quod ad fidem uenire possent et dei gratiam promereri, male utuntur libertate concessa. hi uero remunerandi sunt qui bene libero utentes arbitrio merentur domini gratiam et eius mandata custodiunt\'. nempe manifestum est eum gratiam di
Abbreviated transcription (Latin):
rem uentum ẽ. ita locutus est. Fees inquit
apud beatitudinem tuam epła ista me pur-¬
get: in qua pure atq simpliciter ad peccan¬
dum & non peccandum integrũ liberum
arbitrium habere nos dicimus: qd̃ in om̃ibꝰ
bonis oꝑib diuino iuuatur semꝑ auxilio.
Cernitis itaq ꝓ intellectu quẽ uobis dñs de¬
dit. hȩc eius uerba soluende ñ sufficere que¬
stioni. Querimꝰ enim adhue quo auxilio libe¬
rum dicat adiuuari arbitriũ: ne forte sic̃ solet.
uelit intelligi legem atq doctrinã. Si enĩ que¬
ras quare dixerit semꝑ: poterit respondere.
quia dictũ est. & in lege eius meditabit᷑ die
ac nocte. Deinde cũ de hominis conditione.
& ad peccancłu atq ñ peccandum naturali
eius possibilitate quedã int̃posuisset: adiun¬
xit dicens. Quã liberi arbitriĩ potestatẽ dici¬
mus in om̃ib ẽẽ generaliter: in xp̃ianis. iude¬
is. arq gentib. In omnib ẽ liberũ arbit̾um

Expanded text:
rem uentum est, ita locutus est. <Ecce>, inquit, rem uentum est, ita locutus est. <Ecce>, inquit, <apud beatitudinem tuam epistula ista me purget, in qua pure atque simpliciter ad peccandum et non peccandum integrum liberum arbitrium habere nos dicimus, quod in omnibus bonis operibus diuino adiuuatur semper auxilio\'. cernitis utique pro intellectu, quem uobis dominus dedit, haec eius uerba soluendae non sufficere quaestioni. quaerimus enim adhuc, quo auxilio liberum adiuuari dicat arbitrium, ne forte, sicut solet, uelit intellegi legem atque doctrinam. si . enim quaeras cur dixerit \'semper\', poterit respondere, quia dictum est: et in lege eius meditabitur die ac nocte. deinde cum de hominis conditione et ad peccandum atque non peccandum naturali eius possibilitate quaedam interposuisset, adiunxit dicens: \'quam liberi arbitrii potestatem dicimus in omnibus esse generaliter, in christianis, Iudaeis atque gentilibus. in omnibus est liberum arbitrium
Abbreviated transcription (Latin):
uel ad faciendum bonũ preter naturale ar-¬
bitrium uoluntatis. nisi in lege atq doc̃trina.
ita ut ipsas quoq orationes ad hoc asserat.
necessarias. ut ostendatur homini qͥd con¬
cupiscat & diligat: ut enĩ interim omittam.
nempe ipse pelagi
riȩ papam innocentium quẽ defunctum ẽẽ
neget paruulis baptismi sacram̃tum. & absq
reclemptione. xp̃i aliquibr celoꝵ regna ꝑmit¬
tat: aliud quod ita dieat posse hominẽ ui¬
tare peccatum. ut di excludat auxilium:
& intantũ libero confidat arbitrio. ut gr̃e
repudiet adiutorium. S de baptismo par¬
uuloꝵ quamuis eis dandum ẽẽ concedat.
quã ꝑuerse contra fidem xp̃ianam & eatho¬
licam sentiat ueritatem: non hu lorul eut
diligentius disseramus. Nunc enĩ de adiu¬
torio grẽ quod institurmus ꝑagendum ẽ.
Unde ad id quod ꝓposuit quid etiã hĩc respon¬
deat uideamus. Ut enim omittamus eiꝰ in¬
uidiosas de suis mimicis querelas: ubi ad

Expanded text:
uel ad faciendum bonum praeter naturale aruel ad faciendum bonum praeter naturale arbitrium uoluntatis nisi in lege atque doctrina, ita ut ipsas quoque orationes ad hoc asserat necessarias, ut ostendatur homini quid concupiscat et diligat — ut ergo haec interim omittam, nempe ipse Pelagiuriae papam Innocentium, quem defunctum esse neget paruulis baptismi sacramentum et absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittat, aliud, quod ita dicat posse hominem uitare peccatum, ut dei excludat auxilium et in tantum libero confidat arbitrio. ut gratiae repudiet adiutorium\'. sed de baptismo paruulorum, quamuis eis dandum esse concedat, quam peruerse contra fidem christianum et catholicam sentiat ueritatem, non hic locus est ut diligentius disseramus; nunc enim de adiutorio gratiae quod instituimus peragendum est. unde ad id quod proposuit quid etiam hinc respondeat uideamus. ut enim omittamus eius inuidiosas de suis inimicis querelas, ubi ad
Abbreviated transcription (Latin):
rori uł fallacia uel animositas: siue negan¬
do quod sensit. siue defendendo qd̃ ꝑperã
sensit: cum id se non debuisse sentire. cõme¬
morata ꝑspicua ueritate cognouerit. Istã
quippe grãm qua iustificamur. id est qua ca
quecunq legere potui. nusqũã eos inueni
quẽadmodum confitenda ẽ confiter:. Prsꝰ
nusqͣm eos aduerti sicut agnoscendi st̃ agͥnosẽe
filios ꝓmissionis: de quibr dicit apl̃s. Non hiiqͥ
filii carnis hii filiĩ di. s filii ꝑmissionis deputan¬
tur in semen. Quod enĩ ꝑmittit ds . ñ facimus
nos ꝑ arbitrium seu naturam:s facit ipse ꝑ
gram. Nam ut de celestii opusculis int̾im tace¬
am. uel libellis eius quos iudicũs eccłiasticis
alligauit. quȩ uobis omĩa cum aliis qͣs neces¬
sarias existimauimus litteris mittenda cu¬
rauimus. quibr omnib diligent̃ inspectis:
possitis aduertere ñ eum ponere dĩ grãm
qua iuuamur. uel ad declinandũ amalo.

Expanded text:
rori uel fallacia uel animositas siue neganrori uel fallacia uel animositas siue negando quod sensit siue defendendo quod perperam sensit, cum id se non debuisse sentire commemorata perspicua ueritate cognouerit. istam quippe gratiam, qua iustificamur, id est qua carquaecumque legere potui, nusquam eos inueni quemadmodum confitenda est confiteri, prorsus numquam eos aduerti, sicut agnoscendi sunt, agnoscere filios promissionis, de quibus dicit apostolus: non hi qui filii carnis. hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. quod enim promittit deus, non facimus nos per arbitrium seu naturam, sed facit ipse per gratiam. Nam ut de Caelestii opusculis interim taceam uel libellis eius, quos iudiciis ecclesiasticis allegauit, quae uobis omnia cum aliis quas necessarias existimauimus litteris mittenda curauimus, quibus omnibus diligenter inspectis possitis aduertere non eum ponere dei gratiam, qua iuuamur uel ad declinandum a malo
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ inestimabili eius benignitate. cotidiano ipsiꝰ
munimur auxilio. Quid opus ẽ hoc auxilio:
si tam forte tam firmũ est ad ñ peceandũ libe¬
rum arbitrium: S etiam hic uult intelligi
ad hoc ẽẽ auxilium: ut facilius fiat ꝑ grãm:
quod & si minus facile. tam̃ putat fieri p̃ter
grãm. Item in eodẽ libro: alio loco. Ut quod
ꝑliberum inquit homines facere iubentur
arbitrium: facilius possint implere ꝑ grãm
Tolle facilius. et ñ solum plenus uerumetiã
sanus ẽ sensus: si ita dicatur. ut qd̾ ꝑliberũ
homines facere iubentur arbitrium: possint
implere ꝑ grãm. Cum autẽ facilius additur:
adimpletio boni oꝑis etiam sine di gr̃a posse
fieri. tacita significatione suggeritur. Quem
sensum recdarguit. quidicit. Sine me nichil
potestis facere. Emendet hec omĩa: ne si in re¬
rum magnarum ꝓfunditate humana errauit.
infirmitas: etiam diabolica huic accedat er¬

Expanded text:
pro inaestimabili eius benignitate cotidiano ipsius pro inaestimabili eius benignitate cotidiano ipsius munimur auxilio\'. quid opus est hoc auxilio. si tam forte, tam firmum est ad non peccandum liberum arbitrium? sed etiam hic uult intellegi ad hoc esse auxilium, ut facilius fiat per gratiam, quod etsi minus facile tamen putat fieri praeter gratiam. Item in eodem libro alio loco \'ut quod per liberum\', inquit, \'homines facere iubentur arbitrium, facilius possint inplere per gratiam\'. tolle \'facilius, et non solum plenus, uerum etiam sanus est sensus, si ita dicatur: ut quod per liberum homines facere iubentur arbitrium, possint inplere per gratiam; cum autem \'facilius\' additur, adinpletio boni operis etiam sine dei gratia posse fieri tacita significatione suggeritur. quem sensum redarguit qui dicit: sine me nihil potestis facere.\' Emendet haec omnia, ne, si in rerum magnarum profunditate humana errauit infirmitas, etiam diabolica huic accedat er
Abbreviated transcription (Latin):
uult ueraciter confiteri: ut omnino nicħ:
boni sine illa quod ad pietatem ꝑtinet uer̃ã¬
q iusticiam. fieri posse non dubitet: ñ quomͦ
iste qui cum dicit ꝓꝑterea dari grãm. ut quod
a do precipitur. facilius impleatur. quid de
illa sentiat satis ostendit: scilicet qd̃ etiam
sine. illa. & si minus facile. fieri tam̃ qd̃ diuini¬
tus p̾cipitur potest. In libro quippe ad uigi¬
nem sacram quod ae supra commemoraui. cũ
quid sapiat. Utquid enim hoc uerbũ int̃posu¬
it. id est facilius: An uͦ non erat integer sensus:
rit: quis ñ intelligat. Tolens utiq credi tan¬
tas ẽẽ nature uires. quas extollendo p̃cipitat:
ut etiam sine auxilio sp̃e scĩ. & si minus facile.
tam̃ aliquo modo nequa spũi resistatur. Item
in primo libro ꝑ libero arbitrio. Cum autẽ tã
forte inquit. tam firmũ ad non peccandũ libe¬
rum in nobis habeamus arbitrium. qd gen̾a¬
liter naturȩ humane creator inseruit: rursus

Expanded text:
uult ueraciter confiteri, ut omnino nihil uult ueraciter confiteri, ut omnino nihil boni sine illa quod ad pietatem pertinet ueramque iustitiam fieri posse non dubitet, non quomodo iste, qui cum dicit \'propterea dari gratiam, ut quod a deo praecipitur, facilius inpleatur\', quid de illa sentiat satis ostendit, scilicet quod etiam sine illa, etsi minus facile, fieri tamen quod diuinitus praecipitur potest. In libro quippe ad uirginem sacram, quod et supra commemoraui, cum quid sapiat. ut quid enim hoc uerbum interposuit, id est facilius? an uero non erat integer sensus. rit, quis non intellegat? uolens utique credi tantas esse naturae uires, quas extollendo praecipitat, ut etiam sine auxilio spiritus sancti, etsi minus facile, tamen aliquo modo nequam spiritui resistatur. Item in primo libro pro libero arbitrio \'cum autem tam forte\', inquit, tam firmum ad non peccandum liberum in nobis habeamus arbitrium, quod generaliter naturae humanae creator inseruit, rursus