comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
non passim peccanti dimittere iube¬
mur. s penitentiam agenti. Primumg̃
ẽ. peccantem increpare. ut postea peniten¬
tacet. sicut qui penitenti non indulget.
Nam aui dix̃ si penituerit dimite. pre¬
misit. si peccauerit. increpa. ut neq diffi¬
cilis sit uenia nec remissa indulgentia.

Expanded text:
non passim peccanti dimittere jubemur, sed poenitentiam agenti. Primum ergo est peccantem increpare, ut postea poenitentacet, sicut qui poenitenti non indulget. Nam qui dixit: Si poenituerit, dimitte, praemisit, si peccaverit, increpa, ut neque difficilis sit venia, nec remissa indulgentia.
Abbreviated transcription (Latin):
ttendite autem uobis. ne forte grauentur cor
ta ur̃a in crapula & ebrietate & curis huiuis
uitȩ. & suꝑueniat in uos repentina dies illa.
Tanquam laqueus enun suꝑueniet in omnes
qui sedent suꝑ faciem omnis terrȩ. Si me¬
dicus uobis diceret attendite ue quis de illius
herbȩ suco auidius sumat. quia mox morie¬
tur. nonue mortem uitaretis: Nunc iubet
saluator custodiam animarum. & corporũ.
& non curatis. Maior insania non potest

Expanded text:
Attendite autem vobis, ne forte graventur corda Attendite autem vobis, ne forte graventur corda vestra, in crapula et ebrietate, et curis hujus vitae, et superveniat in vos repentina dies illa. Tanquam laqueus enim superveniet in omnes qui sedent super faciem omnis terrae. Si medicus diceret vobis, attendite ne quis de illius herbae succo avidus sumat, quia mox morietur, nonne mortem vitaretis? Nunc jubet Salvator custodiam animarum et corporum, et non curatis. Major insania non potest
Abbreviated transcription (Latin):
tes ꝓducent ex se fructum. quia ppli
omnium nationum sedm sup̃scriptas ꝓpħias
recipient euangelium. ante quam ueniat
dies extremi discriminis. Ieronimus ĩ marẽ.¬
n qua unaqueq arbor manifestabit quod
utus habuerit aridum ad comburendum.
aut uiride ad plantandum eum ugno uite
cuuis folia erunt in salutem gentium. id ẽ
uerba quib dicet᷑. Ucuite benedicti patris
mei. Amen dico uobis. quia non p̃teribit¬
genus dicit. aut specialit̃ iudeorum. Cȩlum
quod transibit. non ethereum siue sydercum
mina transcendit. ultra aeris etherisq con¬
fuua ꝑuenisse credenda. ẽ. Quocumq autẽ
ꝑuenire potuit. eo ignis iudicii ꝑueniet.
Itaq cȩlum & terra ꝑ eam quam nunc ha-¬
bent umaginem transibunt. & ꝑessentiam
siue fine manebunt. Unde eccłastes. G ene-¬
ratio p̃terit & generatio aduenit. terra uͦ mȩ
ternum stat. Ũerba dñi nunquam p̃teributs.
ul .ẽ. ueritas quam ex primunt. manet inet̃¬

Expanded text:
producent ex se fructum, quia populi producent ex se fructum, quia populi omnium nationum secundum supradictas prophetias recipient Evangelium, antequam veniat dies extremi discriminis. In qua unaquaeque arbor manifestabit, quod intus habuerit aridum ad comburendum, aut viride ad plantandum, cum ligno vitae cujus folia erunt in salutem gentium, id est, verba de quibus dicetur: Venite, benedicti Patris mei . Amen dico vobis, quia non praeteribitgenus dicit, aut specialiter Judaeorum. Coelum quod transibit, non aethereum sive sidereum,ntium transcendit, ultra aeris aetherisque confinia pervenisse credenda est . Quocunque autem pervenire potuit, eo ignis judicii perveniet. Itaque coelum et terra per eam quam nunc habent imaginem, transibunt; et per essentiam sine fine manebunt. Unde Ecclesiastes: Generatio praeterit, et generatio advenit, terra vero in aeternum stat . Verba Domini nunquam praeteribunt, id est veritas, quam exprimunt, manet in aete
Abbreviated transcription (Latin):
ex fructu arborum uicina estas
coguoseitur. ita ex riuna mun¬
di ꝓpe. ẽẽ. agnoscitur regnũ
quia fructus mundi riuna. ẽ. Ad hoc enum
crescit ut cadat. ad hoc germinat ut quȩ ger¬
minauit cladib consumat. Bene autem
regnum dĩ estati comꝑat. quia tunc meroris
& nubila transibiit. & dies uite fulgeseet
ȩterni solis claritate.
uxta pͥorem suppͣdictarum sententiarum.
ita determinando excipies. Cum iuderitis
hȩc omnia fieri. subaudis quȩ dicta sunt de
temꝑe ꝑsecutionis antixꝑi. scitote quia ꝓpe
ẽ consummatio scculi. B̾ eoa in mareum.¬
ystice ꝑficum intelligitur sy nagoga
dampnata. quando xp̃e in ea non in-¬
uenit fructum uisticiȩ quem quesuut:
C um autem fidei lucem recipiet isrł. arbor
fici dui sterilis fructum reddet. iuxta illud
beati ios. L ignum babet spem si p̃cisum̃
fuerit. rursum enim iurescit & rami cius
pullulant. Quod ubi factum uideris. estatẽ
uerȩ lucis. ẽẽ. in ꝓruno non ambigas.
rius etiam omnes arbo Magioter

Expanded text:
ex fructu arborum ventura aestas agnoscitur, ita ex ruina mundi prope esse cognoscitur regnum enditur, quia fructus mundi ruina est. Ad hoc enim crescit ut cadat, ad hoc germinat ut quaecunque germinaverit, cladibus consumat. Bene autem regnum Dei aestati comparatur, quia tunc m nubila transibunt, et dies vitae fulgescet aeterni solis claritate. Juxta priorem supradictarum sententiarum, ita determinando excipies: Cum videritis haec omnia fieri, subaudis quae dicta sunt de tempore persecutionis Antichristi, scitote quia prope est consummatio saeculi. BEDA. Mystice, per ficum intelligitur Synagoga damnata, quando Christus in ea non invenit fructum justitiae quem quaesivit. Cum autem fidei lucem recipiet Israel, arbor fici diu sterilis fructum reddet, juxta illud beati Job: Lignum habet spem, si praecisum fuerit, rursus enim virescit, et rami ejus pullulant . Quod ubi factum videris, aestatem verae lucis esse in proximo non ambigas. Prius etiam omnes arbores
Abbreviated transcription (Latin):
mponunt gͦ spongiam harundum. id ẽ. euen¬
tum rei p̃misse ꝓpħiȩ adiungunt. Acettun
gͦ erant & aceto pleni. quia ip̃si erant corrup¬
ti & corruptione pleni. Hoc aceto mnilites
patant dñm. quem illoꝵ suggestione moerti
tradunt. Hoc accto. sucꝰ letalis porni abster¬
um gͦ accepisset uĩc acetum dix̃. Ci oll¬
ic hil reinisit ad faciendum de hoc qͦd
oportebat fieri antequam moreretur.
Bene gͣ dix consuminatum ẽ. de illo quod

Expanded text:
mponunt ergo spongiam arundini, id est eventum rei praemissae prophetiae adjungunt. Acetum ergo erat erant et aceto pleni, quia ipsi erant corrupti, et corruptione pleni. Hoc aceto milites potant Dominum, quem illorum suggestione morti tradunt. Hoc aceto succus lethalis pomi absterergo accepisset Jesus acetum, dixit: Conit Dominus ad faciendum de hoc, quod oportebat fieri antequam moreretur. Bene igitur dixit, consummatum est, de illo, quod
Abbreviated transcription (Latin):
pccptis. Nam qui mundo ad integrum re¬
niutiant. & auatuor sunt muia & septem pa¬
nib refecti hoc ẽ. & eũglica refectione subli
causa reor in mntroitu tabernaculi quinꝙ. o¬
iuimnas deancatas uissas ficri. ante oraculũ
ꝑlegem castigantur ne peccent. ꝑfecti ꝑ gram
ammonentur ut deo deuotius uiuant.
t stãtim iussit aiscrołos ascendero in
nauiculam. & p̃cedere eum tranffretũ.

Expanded text:
praeceptis. Nam qui mundo ad integrum repraeceptis. Nam qui mundo ad integrum renuntiant, et quatuor sunt millia, et septem panibus refecti, hoc est, et evangelica refectione sublimcausa, reor in introitu tabernaculi quinque columnas deauratas jussas fieri; ante oraculum per legem, castigantur ne peccent; perfecti per gratiam admonentur ut Deo devotius vivant. Et statim jussit discipulos ascendere in naviculam, et praecedere eum
Abbreviated transcription (Latin):
Sgrauida demonstrat. Unde sequitur quia
fregit. nam clausa sacramenta legis & ꝓpb̃a-¬
rum patefecit. Panes frangendo multipli¬
cantur. quia multi ubri facti sunt exponen¬
do legem. Erangens distribuit idiscipulis &
illi pfractum frangentes distribuerunt tut¬
bis: quia scis doctorib aꝑuit sensum. ut in¬
telligerent scripturas. & intellectas auilitori¬
a rudib ñ capiuntur. a ꝑfectis inquiruntur.
Sunt enim fragmenta quȩ popłs ñ potuit
manducare. quedam secretiora inteiligentis.
apłõs chori sequentium doctorum foris qui¬
dem hominibꝰ aespecti. s int̾ aa aienda hu¬
milium corta cibis saiutatar eiumulati. dos¬
copbiuos tragmentis impieuit. qui ut sortia
confunderet intirma mundi elegit. Et auia
quinꝙ sunt sensus exterioris bomunnis. quinꝙ
milia uroꝵ secuti dñm: designant eos qui
i scło bene nouerunt uti exteriorib aue pos¬
sident. Qui tecte quinq panib aluntir.
quia taies necesse ẽ. institui legarib aabuc

Expanded text:
gravida demonstrat. Unde sequitur, quia fregit: nam clausa sacramenta legis et prophetarum patefecit. Panes frangendo multiplicentur, quia multi libri facti sunt legem exponendo. Frangens distribuit discipulis, et illi praefractum frangentes, distribuerunt turbis; quia sanctis doctoribus aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas , et intellectas auditoria rudibus non capiuntur, a perfectis inquiruntur. Sunt enim fragmenta, quae populus non potuit manducare, quaedam secretiora intelligentiae, apostolos chori sequentium doctorum, foris quidem hominibus despecti, sed intus ad alenda humilium corda cibis salutaribus cumulati. Solcophinos fragmentis implebit, qui, ut fortia confunderet, infirma mundi elegit . Et quia quinque sunt sensus exterioris hominis, quinque millia virorum secuti Dominum, designant eos qui in saeculo bene noverunt uti exterioribus quae possident. Qui recte quinque panibus aluntur, quia tales necesse est institui legalibus adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
otandum quod dñi redeuntis examen
etiam nunc ex parte celebratur ꝓpt̃ gr̃s
mutationem quȩ unl datur & alteri auteit̃
sed ingenerali udicio uniuersalit inplebi¬
tur. Cotidie namq conspicit statum ecels
& pecuuiam negotiatorib commodat. Ptadeu¬
terq laborantẽ ampliori gr̃a donat. & ocia sectau¬

Expanded text:
otandum quod Domini redeuntis examen, etiam nunc ex parte celebratur propter gratiae mutationem, quae uni datur, et alteri aufertur; sed in generali judicio universaliter implebitur. Quotidie namque conspicit statum Ecclesiae, et pecuniam negotiatoribus commodat. Prudenterque laborantem ampliori gratia donat, et otia secta
Abbreviated transcription (Latin):
erumptam̃ inunicos meos illos qui no¬
uierunt me regnare suꝑ se. adducite
puc & int̃ficite aute me. Iniquitatem om¬
niũ reꝓborum ad xp̃m conuerti nolentium.
qui uerbum fidei uel nunquam audire. uel
male int̃pretando corrumꝑe malunt. signi¬
ficat indie udicii puniendam. ꝑduos ser¬
uos fideles. utriusq pplĩ doctores. ꝑ decem &
quinq minas credentes ppłi. ꝑ seruum nequã
mali ehatholici. ꝑ messionem ruris non semina¬
ti. etiam illi quos uerbum dĩ nec audire conti¬
git exprimuntur. His quinq ꝑsonis. omne ge¬
nus hominum indie iudicii discutiendum
designatus.

Expanded text:
erumtamen inimicos meos illos qui noluerunt me regnare super se, adducite huc et interficite ante me. Iniquitatem omnium reproborum ad Christum converti nolentium, qui verbum fidei vel nunquam audire, vel male interpretando corrumpere malunt, significat in die judicii puniendam. Per duos servos fideles, utriusque populi doctores; per decem et quinque mnas, credentes populi; per servum nequam, mali Catholici; per messionem ruris non seminati, etiam illi quos verbum Dei nec audire contigit, exprimuntur. His quinque personis omne genus hominum in die judicii discutiendi designatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sait ili. Amice quomͦ huc intrasti. non babens
ex id ẽ. d̾̃s intrauait ñ quin ubiq sit. s
ubi uult aspicere ibi dr̃ p̃sens. ubi ñ
uust.abi absens. In trauit ut uideret. id.ẽ. uideri fa¬
ciat singuloꝵ merita. De futuro loquitur hic ꝑ
tomꝑa p̃terita. Dies aspectionis dies. ẽ. iudicii. quã¬
do uisitaturꝰ. ẽ. xpianos. qui suꝑ mensam scriptu¬
ratum recumbunt. id ẽ. requiescunt. & cȩlestibꝰ
replentur octrinis.

Expanded text:
n habens ex id est Deus intravit, non quin ubique sit, sed ubi vult aspicere, ibi dicitur praesens; ubi non vult, ibi absens. Intravit ut videret, id est ut videri faciat singulorum merita. De futuro loquitur hic per tempora praeterita. Dies aspectionis, dies est judicii, quando visitaturus est Christianos, qui super mensam Scripturarum recumbunt, id est requiescunt, et coelestibus replentur doctrinis.
Abbreviated transcription (Latin):
in tenebras: Quia nicħil sucratus. ẽ. de ea.
Si gͦ ille non erit impunis in die uidicii.
qui ociosus stetit in foro. quid faciet pecca¬
tor & inam suam ꝑdens: Iterum autẽ
exiit circa sextam & nonam horam. & fecit
similiter. Circa undecimam uͦ exire. &
inuenit alios stantes. & dicit illis. Quid

Expanded text:
in tenebras? quia nihil lucratus est de ea. in tenebras? quia nihil lucratus est de ea. Si ergo ille non erit impunis in die judicii, qui otiosus stetit in foro, quid faciet peccator et mnam suam perdens? Iterum autem exiit circa sextam et nonam horam, et fecit similiter. Circa undecimam vero exiit, et invenit alio
Abbreviated transcription (Latin):
in quo calumpniȩ. iniuriȩ. contentiones.
diuersorum negotiorum difficultates semꝑ
tumultuose. & ubi omnia uenalia sunt.
Peccatores dicuntur mortui. non ociosi.
Sicut enim surdꝰ apud dm̃ arͦ qui nͨ audit
quȩ di sunt .s quȩ diaboli: cecus ꝑ cuiꝰ ocłos
diabolus uidet. non d̃s: sie qui diabolo ui¬
uit. mortuus. ẽ. dõ. Raptor non. ẽ. ociosus.
s mortuus. Ebriosꝰ. fornicariꝰ. non sunt
ociosi: s mortui. Ille aũ qui nichil tollit ẽ ociosꝰ.
nͥde suis det impotentibꝰ. Uis ñ eẽ ociosꝰ: Nichil
c̃ẽ ociosꝰ: Ieiuna &. da ꝓ dõ qͦd manducare debes ⁊ bib̾e.
Uisñcẽ ociosus: Si sne uxore. es. ne quesieris uxorẽ.
s oꝑare uitem castitatis. Si dieis non pos¬
sum abstinere. ostendo tͥ ut & uxorem ha¬
beas. & castitatis uitem colas. Abstine te
a menstruata & a pregnante: erubesce face¬
re quod anunalia non faciunt. Ut quid
seruus accipiens innam a dño suo audi¬
uit. serue nequam. & ut quud missus est

Expanded text:
in quo calumniae, injuriae, contentiones, diversorum negotiorum difficultates semper tumultuosae, et ubi omnia venalia sunt. Peccatores dicuntur mortui, non otiosi. Sicut enim surdus apud Deum dicitur, qui non audit quae Dei sunt, sed quae diaboli: caecus, per cujus oculos diabolus videt, non Deus; sic qui diabolo vivit, mortuus est Deo. Raptor non est otiosus, sed mortuus. Ebriosus, fornicarius, non sunt otiosi, sed mortui. Ille autem qui nihil tollit, est otiosus, nisi de suis det impotentibus. Vis non esse otiosus? Nihil esse otiosus? Jejuna, et da pro Deo quod manducare debes et bibere. Vis non esse otiosus? Si sine uxore es, ne quaesieris uxorem, sed operare vitem castitatis. Si dicis, non possum abstinere, ostendo tibi ut et uxorem habeas, et castitatis vitem colas. Abstine te a menstruata et a praegnante. Erubesce facere quod animalia non faciunt. Ut quid servus accipiens mnam a Domino suo, audivit: Serve nequam? et ut quid missus est
Abbreviated transcription (Latin):
de iudeis uerbo. hoc ipsi testantur facto. retri¬
buentes mala ꝓbonis. O peior magistro dis¬
cipuloꝵ hereditas. D iabolus dix̃ mitte te de¬
orsum. iudei facto mutere conabantur. Seo
illorum futentium subito mente obstupefa¬
cta. dñs descendit. malens eos sanare quam
ꝑdere. ut cassata eorum nequitia. deiccps
desisterent ab eiꝰ morte. Nondum enim ue-¬
nerat hora passionis eius. nec hoc genere
mortis elegerat mori.LXXUIIII.¬

Expanded text:
de Judaei verbo, hoc ipsi testantur facto, retride Judaei verbo, hoc ipsi testantur facto, retribuentes mala pro bonis. O pejor magistro discipulorum haereditas! Diabolus dixerat: Mitte te deorsum , Judaei facto mittere conabantur. Sed illorum furentium subito mente obstupefacta, Dominus descendit, malens eos sanare quam perdere, ut cassata eorum nequitia, deinceps desisterent ab ejus morte. Nondum enim venerat hora passionis ejus, nec hoc genere mortis elegerat mori.
Abbreviated transcription (Latin):
strat nationum quondã ꝑfidiç lepͣ macuio¬
sum. s ꝑ sacramentum baptismatis ab om̃i
feditate p̾ea nuunidatum. Qui captȩ consuio
puellȩ hoc ẽ. inspirationis suꝑnȩ gr̃a. quam
uideis male seruantib gentes rapuere. ꝓ salu¬
te ab bely seo septies lauari iubetur. quia so¬
lum baptisma saluat. quod septiformi sp̃u re¬
generat. U̾ nde caro eius pꝰ lauachrum uelut
caro pueri apparuisse memoeatur. quia siue
cunctos in xp̃o bapticatos. in unam parit gr̃a
mat̾ infantiam. seu xp̃c intelligatur puer.
cuiꝰ corꝑi ꝑ baptismum tota credentium so¬
boles adunatur. Partem sc̃ȩ terrȩ secum tulis¬
se dr̃. quia oportet bapticatos dñici corꝑis
siuit onines insy nagoga ira hec audientes.
Et surrexerunt & eiecerunt ulum extra ci¬
montis. sup̃ quem ciuitas illoꝵ erat edifica¬
ta ut p̃cipitarent eum. Ipse autẽ transiens
ꝑ medium aloꝵ ibat. Quod dñs testat᷑

Expanded text:
strat nationum, quondam perfidiae lepra maculostrat nationum, quondam perfidiae lepra maculosum, sed per sacramentum baptismatis ab omni foeditate postea purgatum. Qui captae consilio puellae, hoc est, inspirationis supernae gratia, quam Judaeis male servantibus gentes rapuere pro salute, ab Eliseo septies lavari jubet; quia solum baptisma salvat, quod septiformi Spiritu regenerat. Unde caro ejus post lavacrum velut caro pueri apparuisse memoratur, sive quia cunctos in Christo baptizatos in unam parit gratiae mater infantiam, sive Christus intelligatur puer, cujus corpori per baptismum tota credentium soboles adunatur. Partem sanctae terrae secum tulisse dicitur, quia oportet baptizatos Dominici corposunt omnes in Synagoga ira, haec audientes. Et surrexerunt, et ejecerunt illum extra ciificata, ut praecipitarent eum. Ipse autem transiens, per medium illorum ibat. Quod Dominus testatur
Abbreviated transcription (Latin):
carnalium cupiditatum. panisq sp̃ualis an¬
gustias patiebatur. donec uelyas idl ẽ. ꝓpħicꝰ
sermo ad cam mittitur. qui in uidea fame
pictitabatur. clausa celi ianua. ul ẽ. cessante
scripturarum incelligentia ꝓ ꝑfidia uideoꝵ.
Uenit g̃ ꝓphic sermo ad ȩecłãm. ut receptus
pasceretur. & reficcret corda credentium. U̾ bi
pͥus erat panis sp̃ualis angustia. ibi faria
oleumq ore ꝓph̃ico benedicitur. id ẽ. fructus
& bylaritas caritatis. uel gia an̾ici corꝑis. &
unctio cusmatis indeftctiuo uerbi celestis nui¬
nere fȩcundatur & hactenus hȩc munera apuo
ȩccłam non deficiunt. Quod bec mulier iny¬
sticum panem factura. duo se ligna collige
re uelle testatur. lignum crucis ex pͥmit.
auo nobis ẽ. p̃paratus uitȩ ȩterne panis.
Et multi iepsi erant in isrł sub helyseo
ꝓpb̃a. & nemo eorum munlatus ẽ. nisi naã¬
man fẏrus. N aaman etiam sytus cus
nomen iute̾r p̃tatur decor. populum demon¬

Expanded text:
carnalium cupiditatum, panisque spiritualis ancarnalium cupiditatum, panisque spiritualis angustias patiebatur, donec Elias, id est propheticus sermo, ad eum mittitur, qui in Judaea fame periclitabatur, clausa coeli janua id est, cessante Scripturarum intelligentia pro perfidia Judaeorum. Venit ergo propheticus sermo ad Ecclesiam, ut receptus pasceretur, et reficeret corda credentium. Ubi prius erat panis spiritualis angustia, ibi farina oleumque ore prophetico benedicitur, id est, fructus et hilaritas charitatis, vel gratia Dominici corporis et unctio charismatis indefectivo verbi coelestis munere fecundatur, et hactenus haec munera apud Ecclesiam non deficiunt. Quod haec mulier mysticum panem factura, duo se ligna velle colligere testatur, lignum crucis exprimit, quo nobis est praeparatus vitae aeternae panis. Et multi leprosi erant in Israel sub Eliseo propheta, et nemo eorum mundatus est, nisi Naaman Syrus. Naaman etiam Syrus, cujus nomen interpretatur aecor. populum demon
Abbreviated transcription (Latin):
fames magna in omni terra . &. ad nullam
illarum missus ẽ. heh̾as. nisi in sarepta sydo¬
niȩ ad mulierem uiduam. Be da.
uod duuna fastidiosis ciuibꝰ bene ficia sub¬
trabo. ꝓpharum gestis non aduersatur. quia
sicutꝰ tempe famis neno ẽ. in uidea reꝑtus
belyȩ dignus hospitio. s exitrȩ gentis ui-¬
aua ẽ. quesita & sicut multis ibidem lepsis
naaman syrus abheliseo solus curari. ꝓme¬
iuit. sic & uos ꝑfidiȩ causa suꝑno munere
pͥuabit. U idua ad quam helyas missus ẽ.
gentuun designat ȩcclam. quȩ a suo conditore
diu deserta. popłm fidei nescium quasi pau-¬
ꝑem filium egena stipe nutriebat. i ẽ. uer¬
bo secularis scientiȩ absq utiitatis fructu do¬
cebat. U nde bene hec uidua in sarepta sydo¬
niȩ dr̃. ẽe. morata. Sy donia aiuppe uenatio
mutilis. sarepta uͭ incendium uel angustia
panis interp̃tatur. His autem gentilitas ex¬
pͥmitur quȩ iutili uenationi dedita. il est
lucris & negociis scłi seruiens. incendium

Expanded text:
 ad nullam illarum missus est Elias, nisi in Sareptam Sidoniae ad mulierem viduam. BEDA. Quod divina fastidiosis civibus beneficia subtraho, prophetarum gestis non adversatur; quia, sicut tempore famis nemo est in Judaea repertus Eliae dignus hospitio , sed exterae gentis vidua est quaesita, et sicut multis ibidem leprosis, Naaman Syrus ab Eliseo solus curari promeruit : sic et vos perfidiae causa superno munere privabit. Vidua ad quam Elias missus est, gentium designat Ecclesiam, quae a suo Conditore diu deserta, populum fidei nescium, quasi pauperem filium egena stipe nutriebat, id est verbo saecularis scientiae absque utilitatis fructu docebat. Unde bene haec vidua in Sarepta Sidoniae dicitur esse morata. Sidonia quippe venatio inutilis; Sarepta vero incendium vel angustia panis interpretatur. His autem gentilitas exprimitur, quae inutili venationi dedita, id est, lucris et negotiis saeculi serviens, incendium
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ helyas & iertnuas cȩteriq ꝓph̾e minores
in patria auam in exteris ciuitatibꝰ habiti sunt.
Mos eium ẽ. ciues cuubꝰ inuidere & non p̃¬
sentia uiri oꝑa. non uirtutem considerare.
s infantiȩ fragilitatẽ recordari. Iccico autẽ
paucas uirtutes fecit ibi. quia si nullas face¬
ret. increduli a quibꝰ deridebatur forsitan
ercusabiles putarentur. uel si muita cernerent
signa penitus inexcusabiles fierent & eo
magis dampnarentur. E t am̃ nec ꝓph̃is
credunt. nec ipsi xp̃o quem p̾sentem cernunt.
illorum incredulitatem miratur. ñ quasi rẽ
ipusam.s mirari se coram hominibꝰ ostẽ¬
aic. quod uult intinare mirandum uo¬
minibus.Lx xi.
i ueritate dico uobis. multe uiduȩ erant

Expanded text:
 Elias et Jeremias, caeterique prophetae, minores in patria quam in exteris civitatibus habiti sunt. Mos enim est cives civibus invidere, et non praesentia viri opera, non virtutem considerare, sed infantiae fragilitatem recordari. Idcirco autem paucas virtutes fecit ibi; quia, si nullas faceret, increduli a quibus deridebatur, forsan excusabiles putarentur; vel si multa cernerent signa, penitus inexcusabiles fierent, et eo magis damnarentur. Et quoniam nec prophetis credunt, nec ipsi Christo quem praesentem cernunt, illorum incredulitatem miratur, non quasi rem improvisam, sed mirari se coram hominibus ostendit, quod vult intimare mirandum hominibus. L. In veritate dico vobis: Mult
Abbreviated transcription (Latin):
nas. Non solum autem in iurando s etiã ĩ
oñi q̃d agimꝰ bec moderatio iollercius ẽ. obser¬
uanda. ut si talem forte iapsum meiderimus
ex quo sine aliquo peccato surgere ñ possimꝰ.
ulum potuis euadendi aditum uetanius.
in quo mur ꝑicuium. ẽẽ. cernimus: uxta
illos aui hostiub clausi muris. cum euadere
desiderantes portarum accessum s̃ int̾dictũ
considerant. ibi necesse ẽ. ut desiliendi locum
elgant. ubi muro existente breuiore mini¬
inum ꝑiculi cadentes incurant. Teronimꝰ
ceirco dicit & contristatus ẽ. rex. quia consue¬
tudmis ẽ. ut opinionẽ multoꝵ sic narret hy
des sui sceleris omnes. ẽẽ consortes. Legimꝰ
in romana nystoria flaminiũ luoem roma¬
noꝵ a ceuiorib pulsum de curia. ideo quoo
meretͥculȩ quȩ nunquam uidisse se diceret
hominem aecollatum: assens sit. ut reus qͥ¬
dam capitalis cͥminis in coniuiuo truncare
tur. Quanto sceleratior herodes. & herodias

Expanded text:
nas. Non solum autem in jurando, sed et in nas. Non solum autem in jurando, sed et in omni quod agimus, haec moderatio solertius est observanda, ut si talem forte lapsum inciderimus, ex quo sine aliquo peccato surgere non possimus, illum potius evadendi aditum potamus, in quo minus periculum esse cernimus: juxta illos qui, hostilibus clausi muris, cum evadere desiderantes, portarum accessum sibi interdictum considerant, ibi necesse est ut desiliendi locum eligant, ubi muro existente breviore, minimum periculi cadentes incurrant. HIERON. Idcirco dixit, et contristatus est rex; qnia consuetudinis est ut opinionem multorum sic narret hist Herodes omnes sui sceleris esse consortes. Legimus in Romana historia Flaminium ducem Romanorum, a censoribus pulsum de curia, ideo quod meretriculae quae nunquam vidisse se diceret hominem decollatum, assensus sit, ut reus quidam capitalis criminis in convivio truncaretur. HIERON. Quanto sceleratior Herodes et Herodias
Abbreviated transcription (Latin):
puellȩ. & dedit mat̾ suȩ. Et accedentes disci¬
puli ex tuletunt corpꝰ er. & sepelierunt illud
ĩ monumñto. Et uenientes nuntiauerunt ib̾u.
auando berodes iobanne monente
resipisceret. optabat in potestate uinguam ha¬
bere. quę uucitas nuptias arguebat. Herodis
quoq scelus uiramentum minune ercusat.
aui ad hoc forte uiraiut. ut futurȩ occasioni
machinas ĩpararet. Auoqum si ob iusui¬
randum se dicit fecisse. quid si matris filia
postulasset interitum: B e da in omel.¬
ane si aliquul forte nos incautius uirasse
contigerit. quod obseruatum uergat ĩ
peiorem exitum. libere illuad consilio salubri¬
ore immutandum nouerimus. ac magis ĩstan¬
te necessitate ꝑurandum nobis. qͣm ꝓ uitan¬
do ꝑuirio ĩ auud cͥmen graniꝰ eẽ. diuertendũ.
Iurauit dauud ꝑdiñm occidere nabal uirum
stultum & impium. ata: om̃ia quȩ ad illum
ptinerent demoliri. s ad pͥmam int̾cessionẽ
abigau prudentis feminȩ. nabal remisit mi¬

Expanded text:
iscipuli ejus, tulerunt corpus ejus, et sepelierunt illud in monumento. Et venientes nuntiaverunt Jesu. ando Herodes, Joanne monente, resipisceret, optabat in potestate linguam habere, quae illicitas nuptias arguebat BEDA. Herodis quoque scelus juramentum minime excusat, qui ad hoc forte juravit, ut futurae occasioni machinas praepararet. Alioquin si ob jusjurandum se dicit fecisse, quid si matris filia postulasset interitum? Sane si aliquid forte nos incautius jurasse contigerit, quod observatum vertat in pejorem exitum, libere illud consilio salubriore mutandum noverimus ac magis instante necessitate perjurandum nobis, quam pro vitando perjurio, in aliud crimen gravius esse divertendum. Juravit David per Dominum occidere Nabal virum stultum et impium , atque omnia quae ad illum pertinerent demoliri; sed ad primam intercessionem Abigail, prudentis feminae, Nabal remisit mi
Abbreviated transcription (Latin):
tero. dum in eodem specu habitaret. Quod
Ex quo temꝑe cȩpit in cadem ciuitate decol¬
latio p̃cursoris celebrari. ipso die ut arbitram̃
auo caput ẽ. inuentum suie eleuatum. Maz̾.¬
iunt appellari discum. uas rotũdum. & de-¬
suꝑ ualde ercnium. Serapis dictus c̃. ds̃
udiuit autem herodes famam iħ̃u. c
omĩa aue fiebant ab eo. & hesitabat eo qͥd
diccrẽtur a quibꝰ dam quod iohannes sunttrit
a mortuis. a quibꝰdam uͦ quia helyas appa¬
ruit. ab aliis autem quia ꝓpb̃a uirꝰ de anti¬
quis surcexit. Et ait herodes. Lohannem
ego dccollaui. Ouis autem ẽ. ist de qͥ audio
ego talia: Et querebat uidere eum.¬
pud marcum ꝑ ironiam expresse dicit
herodes. Quem ego decollaui iohannẽ.
hic a mortuis resurterit. Ironice etiam potui¬
it dicere seruis suis qui eum ꝓpͥis manib
decollauerant. quol mathens sic narrat.
Herodes ait pueris suis. Hic ẽ. iobannes bap.¬
tista ipie surerit a mortius. & ileo uirtutes

Expanded text:
tero, dum in eodem specu habitaret. Quod tero, dum in eodem specu habitaret. Quod Ex quo tempore coepit in eadem civitate decollatio praecursoris celebrari, ipso die, ut arbitramur, quo caput est inventum sive elevatum. Aiunt appellari discum, vas rotundum et desuper valde extensum. Serapis dictus est deus Audivit autem Herodes famam Jesu, et omnia quae fiebant ab eo et haesitabat eo quod diceretur a quibusdam quod Joannes surrexit am vero quia Helias apparuit ab aliis autem quia propheta unus de antiquis surrexit et ait Herodes Iohannem ego decollavi quis autem est iste de quo audio ego talia et quaerebat videre eumApud Marcum per ironiam expresse dicit Herodes. Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit. BEDA. Ironice etiam potuit dicere servis suis, qui eum propriis manibus decollaverant, quod Matthaeus sic narrat: Herodes ait pueris suis: Hic est Joannes Baptista; ipse surrexit a mortuis, et ideo virtutes
Abbreviated transcription (Latin):
iero solunis. qui mixti paganis ossa legentibꝰ
maximam eorum partem congregauerunt.
& ad patrem suum philippum ierosolimã
detulerunt. at ille statim ꝑdiaconum suũ
uilianum misit athanasio alexandriȩ ep̃o.
Et ibi p̾ca seruata. theophilꝰ eiusdem urbis
cp̃c expurgato a sordibꝰ templo serapis. ibidẽ
posuit. & basilicam in honore sc̃i iobannis
consecrauit. quando ubente theodosio pͥnci¬
be. fana gentium aestructa sunt. Temꝑe uͦ
martiani pͥncipis duobꝰ monacbis orienta¬
lb qui ob orationem uenerant icrosoumã
reuelat iohannes caput suum. uirta hero¬
dis quondam regis babitaculum. Quod
ibi ab eis inuentum & assumptum. s ñ
multo pꝰ incuria ꝑditum. ꝑlatum ẽ. ab
aliis inemissam pbenitiȩ urbem. & in
auodam specu in urna sub terra. ñ paruo
temꝑe ignobilit̾ reconditum. donec denuo
idem iohannes iese siumq caput ostendit
marcello cuidam religioso abbati ac p̃sbi-¬

Expanded text:
Hierosolymis, qui misti paganis ossa legentibus, Hierosolymis, qui misti paganis ossa legentibus, maximam eorum partem congregaverunt, et ad patrem suum Philippum Hierosolymam detulerunt. At ille statim per diaconum suum Julianum misit Athanasio Alexandriae episcopo, et ibi postea servata Theophilus ejusdem urbis episcopus, expurgato a sordibus templo Serapis, ibidem posuit, et basilicam in honorem sancti Joannis consecravit quando, jubente Theodosio principe, fana gentium destructa sunt. Tempore vero Martiani principis, duobus monachis orientalibus, qui ob orationem venerant Hierosolymam, revelat Joannes caput suum juxta Herodis quondam regis habitaculum. Quod ibi ab eis inventum et assumptum, sed non multo post incuria perditum, perlatum est ab aliis in Emissam, Phoeniciae urbem, et in quodam specu in urna sub terra tempore non pauco ignobiliter reconditum, donec denuo idem Joannes sese suumque caput ostendit Marcello cuidam religioso abbati ac presby
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c acorꝑe absciditur ꝓpͥo. id ẽ. a iuida¬
ico popło. &. tatur puellȩ degentibꝰ. uoc ẽ. ro¬
manȩ eccłȩ. & puella dat mat̾ sue aduiterȩ.
uidelicet sẏnagogȩ in finem crediturȩ. Cor¬
pns iobannis sepelitur. caput in disco locat᷑
quia iutera quasi humo tegitur. s sp̃c in altari
initis enim legis tempibo. & cum iohanne
consepultis. disciplĩ eiꝰ id ẽ. auditores legis.
carnalib in se obseruantiis extinctis. quasi
iohanuis corpe sepulto. uenunt ex lege ail
euangłm. ex lutera ad sp̃m in quo ꝓficientes
dño conunguntur. Beda in marcum.¬
ccłasticȩ narrant hẏstoriȩ iohannem uinc¬
tum in castellum arabiȩ quiod macherunta.
nominant adductum. ibiq truncatum.¬
nus humatum ẽ. At temꝑe uiliani aposta¬
te. pagani inuidentes xp̃ianis qui sc pulcrũ
iobannis solucite frequentabant. monumen¬
tum iniuadunt ossa disꝑgunt. eadem rurs
collecta. & cremata latius disꝑgunt. S ed dĩ
puudentia asfuerunt quidam monachi ex

Expanded text:
e absciditur proprio, id est a Judaico populo, et datur puellae de gentibus, hoc est, Romanae Ecclesiae; et puella dat matri suae adulterae, videlicet Synagogae, in fine crediturae. Corpus Joannis sepelitur, caput in disco locatur, quia littera quasi humo tegitur, sed spiritus in altari initis enim legis temporibus, et cum Joanne consepultis, discipuli ejus, id est auditores legis, carnalibus in se observantiis exstinctis, quasi Joannis corpore sepulto, veniunt ex lege ad Evangelium, ex littera ad spiritum, in quo proficientes Domino conjunguntur. BEDA. Ecclesiasticae narrant historiae Joannem vinctum in castellum Arabiae, quod Machaerunta nominants humatum est. At tempore Juliani apostatae, pagani invidentes Christianis qui sepulcrum Joannis sollicite frequentabant, monumentum invadunt, ossa dispergunt; eadem rursus collecta et cremata latius dispergunt. Sed Dei providentia adfuerunt quidam monachi ex
Abbreviated transcription (Latin):
setuasse diem natalis sui. nisi herodem &
pharaonem. ut quoꝵ erat una impictas:
os autem ñ natiuitatis diem iuxurian¬
do celebremus. s diem mortis semꝑ com¬
memorando timeamus. Homo enim ail la¬
borem nascitur. & sc̃i transeunt ꝑ mortem
ad regnum. Cumq iutroisset filia ipsiꝰ
herodiadis & saltasset. & placuisset herodi
simulq recumbentibꝰ. rex ait puellȩ. Pete a

Expanded text:
servasse diem natalem sui, nisi Herodem et servasse diem natalem sui, nisi Herodem et Pharaonem, ut quorum erat una impietas, os autem non nativitatis diem luxuriando celebremus, sed diem mortis semper commemorando timeamus. Homo enim ad laborem nascitur , et sancti transeunt per mortem ad regnum. Cumque introisset filia ipsius Herodiadis et saltasset, et placuisset Herodi, simulque recumbentibus, rex ait
Abbreviated transcription (Latin):
sub quo dñs fugit in egy ptum. frẽmhuiꝰ hõ¬
todis fub quo passus ẽ xp̃c: auxisse uerodiadeia
suli n atetbȩ regis arabum. P ostraũ soctr etꝰ
cibatis. qubtum contiagenetum simuitatib̃.
tuut fiuiam suam. at eam copulauit herodu
iiinico eiꝰ & in dolorem pͥoris martti. & qiuia
Nie ẽct maioris potestatis & famȩ. E rgo iohes
qui uenerat in sp̃u & uirtute brebys. eadem
auctoritate qua ille abab regem corripuerat.
& ietabel eius uxorem: arguit herodem & he¬
rodiadem.
icebrat enum iobannes perodi. Non licet
inuliabatur illi. & uolebat eum occidere nec
poterat. M Timebat enim popsm. quia
ficut ꝓpłum eum babebant. R. M. Simi¬
ut & heroddes uolens eum occidere metuebat.
R sciens enim eum uirum iustum & ic̃m
& custodiebat cum. Et audito eo multa sa¬
ciebat & libent̾ eum audiebat. R. M. E. t
cum adies oportunus accidisset. herodes nata¬
us sui cęnam fęcit pͥncipibꝰ & tͥbunis & pͥmis
gaules. Nullum alium inuenimus ob¬

Expanded text:
fugit in Aegyptum, fratrem hujus Herodis sub quo passus est Christus, duxisse Herodiadem, filiam Aretae regis Arabum. Postea vero socer ejus, exortis quibusdam contra generum simultatibus, tulit filiam suam, et eam copulavit Herodi inimico ejus, et in dolorem prioris mariti, et quia ille majoris esset potestatis et famae. Ergo Joannes qui venerat in Spiritu et virtute Eliae, eadem autoritate qua ille Achab regem corripuerat et Jezabel uxorem ejus , arguit Herodem et Herodiadem.icebat enim Joannes Herodi: Non licet insidiabatur illi, et volebat eum occidere, nec poterat. M. Timebat enim populum, quia sicut prophetam eum habebant. M. R. Similiter et Herodes volens illum occidere, metuebat. R. Sciens eum virum justum et sanctum, et custodiebat eum. Et audito eo, multa faciebat, et libenter eum audiedies opportunus accidisset, Herodes natalis sui coenam fecit principibus et tribunis et primis Galilaeae. Nullum alium invenimus ob
Abbreviated transcription (Latin):
sorte exiit ut incensum poneret ingressuis intem¬
plum dĩi. & omnis multitudo ppłi erat orans fo¬
ris bora incensi Cum ex p̃cepto moysi uno sac̾¬
dote decedente unus succedere iubebatur. temꝑe
ilauiã statutum ẽ. ut uicissim muustrantes ꝑ oc-¬
tonos dies. a sabbato usq ad sabbatum temꝑe ui-¬
cis suȩ. singuli castimoniȩ studerent. nec interea
domum suam tangerent. Tacharias sorte ex iit.
ñ noua sed pͥsca illa udelicet qua successit in uice
abia: cum pͥmo ad pontificatum accederet. Hȩc sol¬
lempnitas decima idie septimi mensis a pascbali
m̃se ꝗͣ diẽ exputionis siue ꝓpitiationis uocant celebrat᷑.
quando solus pontifex intibat in scd̃m tab̾nacu-¬
lum cum sanguine. In quo significatur iħe sacer¬
dos. qui impleta dispensatione carnis. celi secreta
subiit. ut ꝓpitium nobis faceret patrem. & inter¬
pellaret ꝓ peccatis eorum qui adbuc ꝓforib orantes
expectant. & diligunt aduentum eius. Pulchre

Expanded text:
te exiit ut incensum poneret, ingressus in templum Domini, et omnis multitudo populi erat orans foris hora incensi. Cum ex praecepto Moysi uno sacerdote decedente, unus succedere jubeatur, tempore David statutum est ut vicissim ministrantes per octonos dies, a Sabbato usque ad Sabbatum tempore vicis suae, singuli castimoniae studerent, nec interea domum suam tangerent. Zacharias sorte exigit, non nova, sed prisca, illa videlicet qua successit in vice Abia, cum primo ad pontificatum accederet. Haec solemnitas decima die septimi mensis a paschali mense, quam diem expiationis sive propitiationis vocant, celebratur, quando solus pontifex introibat in secundum tabernaculum cum sanguine. In quo significatur Jesus sacerdos, qui, impleta dispensatione carnis, coeli secreta subiit, ut propitium nobis faceret Patrem, et interpellaret pro peccatis eorum qui adhuc pro foribus orantes exspectant, et diligunt adventum ejus. Pulchre
Abbreviated transcription (Latin):
iuinitus ẽ ꝓcuratũ. ute de ꝓuectis duiq fiuctu
conuigĩ priuatis iohannes nasceretur. qua-¬
tinus & donum dĩ gratus ẽẽt. eis. et cȩt̾is miracu¬
li stupor. futurum ꝓpħam designaret. E actumẽ.
autem cum sacerdotio fungeretur in ordine uicis¬

Expanded text:
ivinitus est procuratum, ut de provectis, diuque fructu conjugii privatis, Joannes nasceretur, quatenus et donum Dei gratius esset eis, et caeteris miraculi stupor, futurum prophetam designaret. Factum est autem cum sacerdotio fungeretur Zacharias i
Abbreviated transcription (Latin):
ciꝑe dõ consecrata. ne sacrilegii crunen meur¬
rant. Uel ita potest legi sub interrogatione.
O pat̾ o mat̾ munus quod ex me datur tͥ ad
uctum & uestimentum. ꝓderit tͥ ad saluan¬
dam animam: Minime. quia tu non cu¬
ras nisi de corpore. R¬

Expanded text:
cipere Deo consecrata, ne sacrilegii crimen incurcipere Deo consecrata, ne sacrilegii crimen incurrant; vel ita potest legi sub interrogatione: O pater, o mater, munus quod ex me tibi datur ad victum et vestimentum, proderit tibi ad salvandam animam? Minime, quia tu non curas nisi de corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
& irritum fecistis mandatũ dĩ ꝓpt̃ traditionẽ
nr̃am. Preccꝑat dĩis inbecillitati & penu¬
riȩ parentum consulens. ut filii eos bonora¬
rent. in necessariis etiam uitȩ. Hanc legem
pharisei suibuercentes. ut impietatem sub no-¬
mine pietatis inducerent. docnerunt filios
melius faccre si dõ uero patͥ uouerent. ea auȩ
parentibꝰ offerenda erant. Unde ipsi parentes
egeni fiebant. & oblatio liberorum sub occasio¬
ne dĩ in lucra sacerdotum cedebat. Sic lege lit
scilicet honorari parentes. sed quicumq dire¬
rit patͥ uel matͥ & cȩtera. nos illud dicitis.
quia quicuma boc dicat. uos illum instru¬
itis ad dicendum. U̾os inquam in hoc instru¬
itis malos filios ut dicant. O pat̾ o mater.
munus quodcumq ẽ. ex me oblatum. sub¬
audis in templo. t̾ ꝓderit in anima. Uel ita.
ꝑilios diccre parentibꝰ compellitis. munus qͦd¬
cumq ẽ. ex me offerendum dõ in tuos consumo
cybes. tq ꝓdest õ pater & mat̾. ut tucant ac¬

Expanded text:
m fecistis mandatum Dei propter traditionem vestram. Praeceperat Dominus, imbecillitati et penuriae parentum consulens, ut filii eos honorarent in necessariis etiam vitae. Hanc legem Pharisaei subvertentes, ut impietatem sub nomine pietatis inducerent, docuerunt filios melius facere, si Deo vero Patri voverent ea quae parentibus offerenda erant. Unde ipsi parentes egeni fiebant, et oblatio liberorum sub occasione Dei in lucra sacerdotum cedebat. Sic lege littcet, honorari parentes; sed quicunque dixerit Patri vel matri, etc., vos illud dicitis, quia quicunque hoc dicat, vos illum instruitis ad dicendum. Vos, inquam, in hoc instruitis malos filios ut dicant: O pater, o mater, munus quodcunque est ex me oblatum, subaudis in templo, tibi proderit in anima. Vel ita: Filios dicere parentibus compellitis. Munus quodcunque est ex me offerendum Deo, in tuos consumo cibos, tibique prodest, o pater et mater, ut timeant ac
Abbreviated transcription (Latin):
trem & matrem̃. & qui maledixerit patri
uel matͥ. morte moriatur. Honor in scrip¬
turis non tantum in salutationibꝰ & officiis
deferendis. quantum in elemosinis & mu-¬
nerum oblatione sentitur. Unde apls. Ho¬
nora uudluas. anȩ uerȩ uiduȩ sunt. Hoc.ẽ. da
eis. Qui cͦ debitis obseauiis parentes in¬
dignos iudicanerit. morte morietur ȩter-¬
na. U os autẽ dicitis. quicumq dixerit patͥ
uel mat̾. munus quodcumq ẽ. ex me tͥ ꝓderit.

Expanded text:
trem et matrem ; et qui maledixerit patri trem et matrem ; et qui maledixerit patri vel matri, morte moriatur . Honor in Scripturis, non tantum in salutationibus et officiis deferendis, quantum in eleemosynis et munerum oblatione sentitur: Unde Apostolus: Honora viduas quae vere viduae sunt . Hoc est, da eis. Qui ergo debitis obsequiis parentes indignos judicaverit, morte morietur aeterna. Vos autem dicitis: Quicunque dixerit patri vel m
Abbreviated transcription (Latin):
lotis manducare panes: uitu ꝑauerunt dicen¬
uare discipuli tui transgrediuntur
traditionem seniorum: Non cnuim
iauant manus suas cum panem manducant.
lia uerba carnalit intelligentes. laua¬
mini mundi estote. & mundamini qui fer¬
tis uasa dñi. non recte acciplebant hanc
munditiam. Nam boc dictum ẽ. de cordis
& opis castigatione. & non solum de lauando¬
corꝑe ut ipsi putabant. Isitur aqua exterius
loti conscientiȩ liuore polluti. non ad uerbũ
audiendum. ñ quasi ad medicum. sed ad
questionum pusnas concurrunt. De non lo¬
tis itaq manibi corꝑis uituꝑant discipulos.
cum in oꝑibꝰ eorum nichil immunditiȩ in¬
ueniant. Animarum nama manus. id ẽ.
oꝑa sollicite lauabant. Communia quidẽ
uocabant iidei omnia immunda. Ipse
autem respondens ait illis. Quare & uos
transgredimini mandatum dei. ꝓpt̾ tradi¬
um uos p̃cepta dĩ ꝓpt̾ traditionem homi¬
seniorum iussa paruipendant. ut dĩ scita
custodiant: Nam ds̃ dixit. Honora pa¬

Expanded text:
care panes, vituperaverunt, dicenuare discipuli tui transgrediuntur traditionem seniorum? Non enim lavant manus suas cum panem manducant. lia verba carnaliter intelligentes: Lavamini, mundi estote ; et: Mundamini qui fertis vasa Domini , non recte accipiebant hanc munditiam. Nam hoc dictum est de cordis et operis castigatione, et non solum de lavandocorpore, ut ipsi putabant. Igitur aqua exterius loti, conscientiae livore polluti, non ad verbum audiendum, non quasi ad medicum, sed ad quaestionum pugnas concurrunt. De non lotis itaque manibus corporis vituperant discipulos, cum in operibus eorum nihil immunditiae inveniant. Animarum namque manus, id est opera, sollicite lavabant. Communia quidem vocabant Judaei omnia immunda. Ipse autem respondens, ait illis: Quare et vos transgredimini mandatum Dei propter tradium vos praecepta Dei, propter traditionem homiseniorum jussa parvipendant, ut Dei scita custodiant? Nam Deus dixit: Honora pa
Abbreviated transcription (Latin):
lis humiliabitur. & erunt p̃tia in directa &
asꝑa inuias planas. Et uidebit om̃is caro salutare
designat. mons & collis suꝑbos. Corila hu¬
milium eloquio sacrȩ doctrinȩ & gr̃a uirtutum re-¬
plebuntur. iuxta illud. Qui emittit fontes in con¬
uallib Et rursum. Et conualles habundabunt
frumento. Amontib namq aqua dilabitur. quia
suꝑbas mentes ueritas doctrinȩ deserit. Praua di¬
recta fiunt. cum corda ꝑ iniusticiam distorta ad
insticiã diriguntur. & asꝑa in uias planas ĩmu¬
tantur. cum immites & iracundȩ mentes. ꝑ infu¬
sionẽ gĩe ail mansuetudinẽ redeunt. ut ibi. p̃dica¬
tor planam uiam inueniat. uͥ prus ꝑasꝑitatem
gressum ponere ñ poterat. Om̃is caro. ul ẽ.
omnis honio salutare dĩ udebit in iudicio. id ẽ.¬

Expanded text:
in directa, et aspera in vias planas. Et videbit omnis caro salutare designat; mons et collis, superbos. Corda humilium eloquio sacrae doctrinae et gratia virtutum replebuntur, juxta illud: Qui emittit fontes in convallibus ; et rursum, et valles abundabunt frumento . A montibus namque aqua dilabitur; quia superbas mentes veritas doctrinae deserit. Prava directa fiunt, cum corda per injustitiam distorta, ad justitiam diriguntur; et aspera in vias planas immutantur, cum immites et iracundae mentes, per infusionem gratiae ad mansuetudinem redeunt, ut ibi praedicator planam viam inveniat, ubi prius per asperitatem gressum ponere non poterat. Omnis caro, id est, omnis homo salutare Dei videbit in judicio, id e
Abbreviated transcription (Latin):
a uide oᷤ obturantes aures fit uox & clamor
in deserto. quia sine sp̃u dĩ sunt sine ppb̃a.
iege saceudote. Quid clamat xp̃c ꝑ iobannem:
Parate uiam dñi. Uia dñi ꝑ quam d̃s ad nos des¬
cendit. & nos ad illum ascendimus. ẽ. fides. penitentia.
dilectio. Semite id ẽ. intentiones rectȩ sunt. si pure
leuantur ail diñ. Curuantur autẽ si ꝓterienis fa-¬
cimus. quȩ ꝓpt̾ dĩn facicnda sunt. Mag̾.¬
hiris grece. latine dr̃ iusio. inde ꝓpħa ia est
pcul uidens

Expanded text:
aeos obturantes aures, fit vox et clamor in deserto, quia sine Spiritu Dei sunt, sine propheta, rege, sacerdote. Quid clamat Christus per Joannem? Parate viam Domini. Via Domini, per quam Deus ad nos descendit, et nos ad illum ascendimus, est fides, poenitentia, dilectio. Semitae, id est, intentiones rectae sunt, si pure levantur ad Deum. Curvantur autem, si pro terrenis facimus quae propter Deum facienda sunt. Phiris Graece, Latine dicitur visio. Inde propheta, id est procul viden
Abbreviated transcription (Latin):
neq in hoc scło neq in futuro. Maz ist̾.¬
Uia dicitis me non eicere demones nisi in se-¬
eltebub. ideo dico nobis. Om̃e peccatũ ⁊ cęt̾a
nutuntar omnib peccata. s digne peni¬
tentibꝰ. in hac uita. Resutat᷑ ħ nouatianus.
negans ueniam penitentibꝰ. martyrium in-¬
currentibus:
Aucꝰ ad conscutium

Expanded text:
neque in hoc saeculo, neque in futuro. Quia dicitis me non ejicere daemones nisi in Beelzebub, ideo dico vobis: Omne peccatum, etc. BEittuntur omnibus peccata, sed digne poenitentibus in hac vita. Refutatur hic Novatianus, negans veniam penitentibus martyrium incurrentibus. AUG. ad Consenti
Abbreviated transcription (Latin):
disꝑgit. hoc ẽ. dissipat eas a cȩtu fulelium.
congreget. Hic omino nos compulit intelligere
non alibi posse fieri remussionem peccatoꝵ nisi
in xxp̃i congregatione quȩ non spargit.
beo dico uobis. O nĩe peccatum & blasphemia
remittetur hominibꝰ sp̃c autem blasphe nuiȩ

Expanded text:
dispergit, hoc est dissipat eas a coetu fidelium. dispergit, hoc est dissipat eas a coetu fidelium. congreget. Hic omnino nos compulit intelligere, non alibi posse fieri remissionem peccatorum, nisi in Christi congregatione quae non spargit. deo dico vobis: Omne peccatum et blasphemia remittetur hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
astutias & dolos nequitiȩ ip̃ualis. & sic adi¬
mendo potestatem a seductione electorum
compescere coegit. quod fuit alligars fortẽ.
Spolia seu uasa sunt homines ab eo decepti.
quȩ uictor xp̃c distribuit. quod ẽ. insigne
tͥum phantis. quia captiuam ducens capti¬
uitatem dedit dona hominibꝰ. quos ilam
apłos. alios euangelistas. hos ꝓpb̃as. alios
pastores. ordinans & doctores. E uit g̃ domũ
fortis diriꝑe. ereptos a diabolo ȩccłȩ aduna¬
re. & ꝑ distincꝰtas graduum dignitates pro-¬
mouere. Qui non ẽ. mecum contra me ẽ.
oc consequent̃ non a ueretieos. s aad
diabolum refertur. cuius oꝑa salua¬
toris oꝑibꝰ comparari nequeunt. Iile enun
cupit anumas hominum tenere captiuas.
quas dñs uberat. Iule trahit ad uitia. dñs re¬
uocat a uirtutes. Quomͦ gͣ concordant.
quoꝵ oꝑa diusa sunt: Qui non colligit
hocẽ. qui non congregat oues meas mecum.

Expanded text:
astutias et dolos nequitiae spiritualis: et sic adiastutias et dolos nequitiae spiritualis: et sic adimendo potestatem, a seductione electorum compescere coegit: quod fuit alligari fortem. Spolia seu vasa, sunt homines ab eo decepti, quae victor Christus distribuit. Quod est insigne triumphantis, quia captivam ducens captivitatem dedit dona hominibus , quosdam apostolos, alios evangelistas, hos prophetas, alios pastores ordinans et doctores. Fortis ergo domum fuit diripere, ereptos a diabolo Ecclesiae adunare, et per distinctas graduum dignitates pro contra me est; oc consequenter non ad haereticos, sed ad diabolum refertur, cujus opera Salvatoris operibus comparari nequeunt. Ille enim cupit animas hominum tenere captivas, quas Dominus liberat; ille trahit ad vitia, dominus revocat ad virtutes. Quomodo ergo concordant, quorum opera divisa sunt? Qui non colligit, hoc est, qui non congregat oves meas mecum,