comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: ut non de ȩccłia expellant᷑. Audi ergo scripturã dicentẽ. quia ñ
potuerunt filii uida disꝑdere iebuseos. s. habitauerunt cũ ipsis in ihe¬
rusalem usq in hodiernum diem Unde dep̃cor uos qui fideles estis ut
ita uitã uestrã & conuersationẽ seruetis. ne in aliquo uł ipsi scandalũ
patiamini. uł aliis scandalũ faciatis. s sit uob̾ sũmi studit summȩq
cautelȩ nequis in hanc scãm congregationẽ ur̃am pollutus introeat:
nequis iebus. eus habitet uobiscũ: Uides enĩ quia dicit seriptura qđ
non potuerint eicere filii uida iebuseos de iherusalẽ. Iebusȩus autẽ.
interp̃tat᷑ conculcatio: Esto .gͦ. quia non possumꝰ eicere istos qui nos
conculcant: eos saltm quos possumꝰ quors peccata manifesta sunt.
Ubi enĩ peccatũ euidens non ẽ eicere de ȩcłia neminẽ possumꝰ.: neforte eradican¬
tes tirania. eradicemꝰ simul cũ illis etiã triticũ. Mouet me tam̃ qđ dixit.

Expanded text:
ia non potuerunt filii Juda disperdere Jebusaeos, sed habitaverunt cum ipsis usque in hodiernum diem. Unde precor vos qui fideles estis, ut ita vitam vestram et conversationem servetis, ne in aliquo vel ipsi scandalum patiamini, vel aliis scandalum faciatis; sed sit vobis summi studii summaque cautela, ut ne quis in hanc sanctam conversationem vestram pollutus introeat, ne quis Jebusaeus inhabitet vobiscum. Vides enim quia dicit Scriptura quod non potuerunt filiinterpretantur conculcatio. Ergo quia non possumus ejicere omnes istos qui nos conculcant, eos statim quos possumus, quorum peccata manifesta sunt ubi enim peccatum evidens non est, ejicere de Ecclesia neminem possumus: « ne forte eradicantes zizania, eradicemus simul etiam cum illis triticum. » Movet me tamen quod dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
duabis semis tribus terrã distribuens ultra iordanẽ ñ dedit leuitis ha¬
bitaculi portionẽ quȩ eos contingebat Iħs autẽ dedit non solũ in his tribul
quas ipse dispensat. uerũ & in illis quȩ a moyse transiordanẽ fuerant
conlocate habitacula & enĩ leuitis insingulis tribubus decernuntur.¬
ut & ꝑ hoc multo magnificentius mysteriũ nosceremꝰ:. Iste ẽ enĩ ordo
leuiticus uł sacerdotalis. qui dĩ sapientiȩ & scientiȩ operã impedit: non
potuit a moyseo soctẽ habitationis acciꝑe. qr ñ erat moyses ueritas. sed
umbrȩ & exẽplaris minister. iłs uero dns nr̃ qui erat sapientia dei ipse
habitacula sapientib p̃bet Non enĩ potuit dicere moyses. uade uende
omĩa tua quȩ habes & da pauꝑibꝰ. & habebis thesaurũ in cȩlo &. ueni sequi

Expanded text:
duabus et semis tribubus terram distribuens ultra Jordanem , non dedit Levitis haduabus et semis tribubus terram distribuens ultra Jordanem , non dedit Levitis habitaculi portionem quae eis contingebat. Jesus autem dedit non solum his tribubus quas ipse dispensat, verum et in illis quae a Moyse trans Jordanem fuerant collocatae. Habitacula etenim Levitis in singulis tribubus decernuntur,ut et per multo magnificentius mysterium nosceremus. Iste enim ordo Leviticus vel sacerdotalis qui Dei sapientiae et scientiae operam impendit, non potuit a Moyse sortem habitationis accipere, quia non erat Moyses veritatis, sed umbrae exemplaris minister. Jesus vero Dominus noster, qui erat sapientia Dei, ipse habitacula sapientibus praebet. Non enim potuit dicere Moyses: « Vade, vende omnia quae habes, et da pauperibus, et habebis
Abbreviated transcription (Latin):
nisi qđ sint in eccłia dñi quidã. qui uirtute animi &. meritoꝵ gratia cete¬
ros om̃s p̃cedunt : quib ipse dñs ẽẽ hereditas dicit᷑: E si fas ẽ audere in talib
& archani reconditi aliquid aꝑire : uideamiꝰ ne forte illud sit qđ sacerdotũ
ues leuitarũ figurã latent̾ ostendit q in omĩ popło eor dico qui saluant᷑
maior sine dubio parsẽ & longe numerosior eor qui simplicitᷤ credentes
in timore đi. ꝑ oꝑabona. ꝑ honestos mores. & actꝰ ꝓbabiles dño placent:
Pauci uero sunt & ualde rari qui sapientiȩ acscientiȩ oꝑam dantes &
mentẽ suã mundã purãq seruantes atq om̃ib p̃claris uirtutibꝰ suas
animas excolentes ceteris simpliciorib ꝑ doctrinȩ gratiã in luminant.
interquos gradiunt᷑ & ueniunt ad salutẽ: hi fortassis nẽ sub leuitarũ
& sacerdotũ nomine designant᷑. quoꝵ hereditas ipse dns qui ẽ sapientia.
differentiã in his. quȩ moyses distribuit: & in his quȩ iħs Moyses nãq

Expanded text:
caeteros homines praecedunt: quibus ipse Dominus esse haereditas dicitur. Etsi fas est audire in talibus, et arcani reconditi aliquid aperire, videamus ne forte illud sit quod sacerdotum vel Levitarum figuram latenter ostendit. Quia in omni populo, eorum dico qui salvantur, major sine dubio pars est, et longe numerosior eorum qui simpliciter credentes in timore Dei, per opera bona, per honestos mores, et actus probabiles Domino placent. Pauci vero sunt et valde rari qui sapientiae operam dantes, et mentem suam puram mundamque servantes, atque in omnibus praeclaris virtutibus suas animas excolentes, caeteris simplicioribus per doctrinae gratiam illuminant iter quo gradiuntur, et veniunt ad salutem. Hi fortassis sub Levitarum et sacerdotum nomine designantur, quorum haereditas ipse Dominus est, qui est sdifferentiam in his quae Moyses distribuit, et in his quae Jesus. Moyses namque
Abbreviated transcription (Latin):
ris testamenti : quã ciuitatẽ figuralit̾ diximꝰ litterarum Accepta ergo
filia eiꝰ ego frater eiꝰ iunior: abduco eam de domo patris sui Iuȩ cum
ueniret mecũ sedens suꝑ asinũ: suꝑquem asinũ : Illũ sine dubio quem
soluerant discipuli saluatoris: dicit ad patrem suũ: da michi benedictionẽ¬
pater: Et accepit gonethlam superiorem. & gonethlã inferiorem qđ eui

Expanded text:
ris Testamenti, quam civitatem figuraliter diximus litterarum. Accepta ergo ris Testamenti, quam civitatem figuraliter diximus litterarum. Accepta ergo littera filia ejus, ego frater ejus junior abduco eam de domo patris sui: quae cum veniret mecum sedens super asinum, illum sine dubio quem solverant discipuli Salvatoris, dicit ad patrem suum: Da mihi benedictionempater; et accepit Gonethlam inferiorem et Gonethlam superior
Abbreviated transcription (Latin):
litterarũ. interp̃tatur responsio di Pesponsio autẽ di dici potest is cui res¬
pondit ds hoc ẽ cui reuelat secreta.&. pandit archana Iste ergo ẽ qui
potest accipe ciuitatẽ litterarũ ueteris instrumenti: & eacidere litterã
qui ercisa ac diruta legis littera: sensum in ea spiritalem requiro:
arima manduco. neq pascha cũ iudeis obseruo. neq sabbatũ scđ̾m litter̃
curo Promissum nãq michi ẽ. qisi excidero ciuitatẽ litterarũ accepturus
si m filiã fratris mei maioris Eram nãq prius filius cenes: qui interp̃tat᷑
spretio Quis enĩ erat spretio sicut nos gentes alienati a conuersatione
refone fuit qui interp̃tat᷑ conuersio Dat michi ergo filiam suã idest scien¬
tiã sui uel intellegentiã michi minori fratri datlex: scdm qđ scriptũ ẽ
auferet᷑ a uob̃ regnũ di. & dabit᷑ genti facienti fructus eiꝰ Sciendum
tamen ẽ alud eẽ legem cui nc̃ ꝑsonã dedimus chaleb aliud litteram uete¬

Expanded text:
tem interpretatur responsio Dei. Responsio Dei dici potest is cui respondet Dominus, hoc est, cui revelat secreta et pandit arcana. Iste ergo est qui potest accipere civitatem litterarum Veteris Instrumenti, et excidere litteram , qui excisa ac diruta legis littera, sensum in ea spiritalem requiro. zyma manduco, neque pascha cum Judaeis observo, neque sabbatum secundum litteram curo. Promissum namque est mihi quia si excidero civitatem litterarum, accepturus sim filiam fratris mei majoris. Eram namque prius filius Cenez, qui interpretatur spretio. Quis enim erat ita spretus sicut nos gentes, alienati a conversatione um, ille filius Jeffone fuit, qui interpretatur conversio. Dat mihi ergo filiam suam, scientiam sive intelligentiam mihi juniori fratri dat lex, secundum quod scriptum est: « Auferetur a vobis regnum Dei, et dabitur genti facienti fructum ejus . » Sciendum tamen est aliud esse legem, cui nunc personam dedimus Caleb, aliud litteram Vete
Abbreviated transcription (Latin):
legi di uacabunt: illis autẽ nͣuacantib neq operã dantib legi di. tu
periclitab̃is Obscurabit᷑ enĩ lux scientiȩ. quȩ in illis ẽ te ñ sub mnistran¬
te oleũ lucernȩ. & culpa tua illud eueniet qđ diẋ dñs: qr cecus ceco ducatũ¬
p̃bens. ambo in foueã cadunt: S & illud inte cõplebitur. qđ d̃ñs dixit:
Si enĩ lux quȩ in te ẽ tenebre sunt: ipse tenebrȩ quales sunt. Ut ergo lux
scientiȩ in sacertlotib fulgeat & lucerne eor sit semꝑ accensa tuimple of¬
ficiũ tun: cõple mandatũ di erga obsequia sacerdotu. Quodse sorxe suscep¬
tis ate quȩ necessaria sunt: & sic ñ quasi auaritiã s qu̾asi benedictiodeme
illi neglexerint eruditioni oꝑam dare & uerbo di uacare & in lege ddime¬
ditari cdie ac noctȩ: ipsi uidebunt quomodo ꝓanimab ur̃i reddant dño¬

Expanded text:
legi Dei vacabunt. Illis autem non vacantibus neque operam dantibus logi Dei, tu legi Dei vacabunt. Illis autem non vacantibus neque operam dantibus logi Dei, tu periclitabis; obscurabitur enim lux scientiae quae in illis est, te non ministrante oleum lucernae, et culpa tua illud eveniet quod dixit Dominus, quia complebitur quod Dominus dicit: Si enim lux quae est in te tenebrae sunt, tenebrae ipsae quantae sunt! Ut ergo lux scientiae in sacerdotibus fulgeat, lucerna eorum sit semper accensa: Tu imple officium, tu comple mandatum Dei erga obsequia sacerdotum. Quod si forte susceptis a te quae necessaria sunt, et sic non quasi non avaritiam, sed quasi benedictionem illi neglexerint eruditioni operam dare, et verbo Dei vacare, et in lege Dei meditari die ac nocte, ipsi videbunt quomodo pro animabus vestris reddant Do
Abbreviated transcription (Latin):
bũ dĩ & ueritas & iustitia e̾ẽ dicit᷑. habitationẽ interim cũ illis accipiunt.
quorũ hereditas habet᷑ in terris: ut ex ipsor consortio hi qui ꝑsemet ipsos non¬
dum ualent ꝑ illos participes efficiantur sapientiȩ & scientiȩ di. & uerita¬
tis eiꝰ ac uerbi. & ita etiã ad minimos quosq dispensatio diuina ꝑtendit : ut
qui principalit̾ non possunt diuinȩ gratiȩ capaces existere: in luminari
ut ꝑcipiat ab israhelite sacerdos & leuita terrena quȩ ñ habet: & rursum
israhelites ꝑcipiat a sace. Dote &. leuita cęlestia .&. diuina quȩ non habet:
Ler enĩ di sacerdotib connissa ẽ &. leuitis. ut huic soli oꝑam tribuant:
& uerbo dĩ absq ulla sollicitudine uacent S iterũ ut uacare possint.
laicors utiministeriis debent Si enĩ laicus quȩ necessaria sunt ñ p̾bue¬
rit sacerdotib & leuitis: occupati illi in talib id ẽ corporalib curis. minꝰ

Expanded text:
justitia esse haereditas dicitur, habitationem interim cum illis accipiunt quorum haereditas habetur in terris, ut ex ipsorum consortio hi qui per semetipsos nondum valent participes efficiantur sapientiae et scientiae Dei, et veritas ejus ac verbi; et ita etiam ad minimos quosque dispensatio divina pertendit, ut qui principaliter non possunt divinae gratiae capaces existere, illuminari cipiat ab Israelita sacerdos et Levita terrena quae non habent, et rursum Israelita percipiat a sacerdote et Levita coelestia et divina quae non habet. Lex enim Dei sacerdotibus commissa est et Levitis, ut huic soli operam tribuant, et verbo Dei absque ulla sollicitudine vacent. Sed iterum ut vacare possint, laicorum uti ministeriis debent: si enim laicus ea quae necessaria sunt non praebuerit sacerdotibus et Levitis, occupati illi in talibus, id est, in corporalibus curis, minus
Abbreviated transcription (Latin):
quibusdã rationib & uerbis quȩ descripta sunt: quȩ uerba etiã nos pos¬
sunt instruere ad salutẽ & primo omniũ chaleb interp̃tari dicit᷑ quasi
cor Quis gͦ ÷ quasi cor. nisi is qui in om̃ib intellectui oꝑam tribuit. quiñ
cor: idẽ qui omĩa cũ ratione &. ꝓuidentia gerit: & ita cuncta dispensat
quasi ñ sit aliud nisi cor. Interp̾tat᷑ autẽ & tefone. pater eius. conuersio:
Hic gͦ chaleb filius conuersionis. qͥs ẽ nͥ is qui ad dm conuersus. tali
ex se fructũ ꝓferret: ut cor filiũ generaret. Est ergo omĩs qui diuinis
sensib uacat & prudent̾ cuncta ac rationabilit̾ agit chaleb hic ꝑrimo
quidem erudit᷑ a moyseo. scdõ uero abił cui adsistebat dicit Iu nosti
uerbũ. qđ locutus ẽ dns Quis enĩ alius nosse potest uerbũ qđ locutꝰ ẽ
dns ad moysen: nisi solus iħs : Memo sic intellearit legẽ: sicut dociit iħs
Ipse enĩ omĩa docuit. & aperuit: ipse reuelauit paulo q lea sp̃itał ẽ:¬

Expanded text:
verbis quae descripta sunt: quae verba etiam nos possunt instruere ad salutem. Et primus omnium Caleb interpretari dicitur, quasi cor. Quis ergo quasi cor, nisi is qui in omnibus intellectui operam tribuit? Quia non cor, id est, qui omnia cum ratione et providentia gerit, et ita cuncta dispensat, quasi non sit aliud nisi cor. Interpretatur autem et Jeffone pater ejus conversio. Hic ergo Caleb filius est conversionis. Qui nisi is qui ad Dominum conversus talem ex se fructum proferet, et cor filium generarit. Est ergo omnis qui divinis sensibus vacat, et prudenter cuncta ac rationabiliter agit, Caleb. Hic primo quidem eruditus a Moyse, secundo vero a Jesu cui assistebat, dicens: « Tu noverbum quod locutus est. Quis enim alius potest nosse verbum quod locutus est Dominus ad Moysen, nisi solus Jesus? Nemo sic intellexit legem sicut docuit Jesus: ipse enim omnia docuit et aperuit, ipse revelavit Paulo, « quia
Abbreviated transcription (Latin):
magis principem quidem fornicationis spm̃ unũ eẽ. innumeros uero esse qui
in hoc ei officio pareant: & ꝑsingulos quosq homines diuersi sp̃s sub eo principe
militantes. ad huiuscemodi eos peccata sollicitent: Similiter iracundiȩ spm̃
principem unũ ẽẽ arbitror: innumeros uero ẽẽ sub ipso agentes. qui ꝑsingu¬
los quosq homines huiusce uitii peccata succedant: Similiter & auaritiȩ
unũ eẽ principem. sic & suꝑbiȩ. &. ceterormalor: Et ideo non unus prin¬
cipatus dicit᷑ in contrariis uirtutib : ab apło: s plures aduersum quos
principem uelud eminentiorem quendã in nequitia & in scelere celsiorem
qui totũ mundũ quẽ isti ad peccata singuli quiq ꝑpeccator species pro
parte sollicitant. solus uelud omniũ principũ dux & totius nefandȩ militis¬

Expanded text:
magis primagis priin hoc ei officio pareant, et per singulos quosque homines diversi spiritus sub eo principe militantes, ad hujuscemodi eos peccata sollicitent. Similiter et iracundiae spiritum principem esse unum arbitror, innumeros vero esse sub ipso agentes, qui per singulos quosque homines hujuscemodi vitii peccata succendant. Similiter et avaritiae unum esse principem, sicut et superbiae et caeterorum malorum. Et ideo non unus principatus esse dicitur in contrariis virtutibus ab Apostolo sed plures, adversum quos principem velut eminentiorem quemdam in nequitia, et in scelere celsiorem, qui totum mundum, quem isti ad peccata singuli quique per peccatorum species per partes sollicitant, solus velut omnium princeps et dux totius princi
Abbreviated transcription (Latin):
p̃liũ: ut & nos uictoriã capiamꝰ. & illi interitũ consequantur Unde michi
uidet᷑ ẽẽ infinitus quidã numerus contrariarũ uirtutũ: ꝓeo qđ ꝑsingu
los paene homines sunt sp̃s aliqui diuersa in his peccatorũ genera molien¬
tes: uerbi causa est aliqui fornicationis sp̃s. est irȩ sp̃s alius. est alius auari¬
tiȩ: alius uero suꝑbiȩ: & si eueniat aliquẽ ẽẽ hominẽ qui his omĩb malis
aut etiã plurib agitet᷑: onĩs hos uel etiã plures inse habere inimicos
putandus ẽ sp̃s Unde & ꝑ singulos plures ẽẽ credendi sunt: q non singu¬
la singuli homines habent uitia uł peccata cõmittunt: s plura ab uno quoq
uident᷑ admitti: Et iterũ non ẽ putandũ qđ unus fornicationis sp̃s seducat
eũ qui uerbi gratia in britannus fornicat᷑. &. illũ qui mndia uel in aliis locis:

Expanded text:
praelium, ut et nos victoriam capiamus, et illae interitum consequantur. Unde mihi praelium, ut et nos victoriam capiamus, et illae interitum consequantur. Unde mihi videtur esse infinitus quidam numerus contrariarum virtutum, pro eo quod per singulos pene homines sunt spiritus aliqui diversa in his peccatorum genera molientes; verbi causa, est aliquis fornicationis spiritus, est et irae spiritus, alius est avaritiae, alius vervel etiam pluribus agitetur, omnes hos vel etiam plures in se habere inimicos putandus est spiritus. Unde et per singulos plures esse credendi sunt, quia non singula singuli homines habent vitia, vel peccata committunt, sed plura ab unoquoque videntur admitti. Et iterum non est putandum quod unus fornicationis spiritus seducat eum, qui, verbi gratia, in Britannia fornicatur, et illum qui in India, et in aliis locis.
Abbreviated transcription (Latin):
malitia &e inuidia agentes. odibiles. odientes inuicẽ: & om̃e qđ cũq illud ẽ pec¬
cati genꝰ qđ inuenitur in hominib antequã credant: Bene ergo dicit qr om̃s
occidit iħs qui exierant ad bellũ: Nulla enĩ species peccati tanta est qua
nonsit superior tħs: qui est uerbũ & sapientia dei: Omĩa enĩ suꝑat & uincit:
aut ñ ita credimꝰ. qr ome genus peccati cũ ad salutare lauacrũ uenimꝰ aufertꝰ
Hoc enĩ & apłs paulus designat: qui cũ uniuersa peccatorũ genera dimie¬
rasset addit post om̃ia &. dicit E hȩc quidẽ fuistis: s abluti estis. s scificati
oñs ꝑemisse. qr ꝑ dnm factũ ÷ ut inualesceret cor eorũ & occurrerent in p̃li
contra isrł. & exterminarent᷑ Dũ enĩ non ueniunt mnimicȩ uirtutes quȩ
peccata operant᷑ in nobis nec ꝓuocant nos ad peccandũ. nec lacessunt aad di¬
micandũ: interfici non possunt nec exterminari Ideo ergo ds dicit᷑ ꝑmit

Expanded text:
litia et invidia agentes, odibiles et odientes invicem, et omne illud quodcunque est peccati genus quod invenitur in hominibus antequam credant. Bene ergo dicit quia omnes occidit Jesus qui exierunt ad bellum, nulla enim species peccati tanta est qua non sit superior Jesus, qui est Verbum et sapientia Dei. Omnia enim superat et vincit. An non ita credimus quia omne genus peccati cum ad salutare lavacrum venimus aufertur? Hoc enim et Apostolus designat, qui cum universa peccatorum genera dinumerasset, addit post omnia, et dicit: « Et haec quidem aliquando fuistis, sed abluti eorum, et occurrerent in praelium contra Israel ut exterminarentur. Dum enim non veniunt inimicae virtutes quae peccata operantur in nobis, nec provocant nos ad peccandum, nec lacessunt ad dimicandum, interfici non possunt nec exterminari. Ideo ergo dicitur Deus pe
Abbreviated transcription (Latin):
it dicere moyses: omĩs qui ñ oderit patrẽ uł matr̾ẽ. & fr̃s & sorores. & filios
in suꝑ etiã & anima suã. nͥ potest meus ẽẽ discipulus Hoc moyses dicere n̾
potuit: iccirco ipse habitatula sacerdotũ & leuitarũ dispensare non potuit:
Beatus ergo ẽ qui se exhibet talem . & inistis om̃ib quȩ p̾cepit iħs inuenit᷑
ẽẽ ꝑfectus. ut ab iħu sortẽ cęlestis mansionis accipiat in futuro de quo¬
dicat ipse dns iħs Pater: uolo ut ubi ego sum. & isti sint mecũ: & sic̃ ego in
te &. tu in me unũ sumꝰ. ut & isti in nob̾ unũ sint: Quod si audiens ꝑfectori
& eminentior hereditatẽ d̾nm dici ignoras et. abigis quid illud sit qđ sub hoc
nomine designet᷑: audi qr d̾ns sapientia ẽ: Cui gͦ dicit᷑ hereditas ẽẽ d̃ns. iste

Expanded text:
erit patrem vel matrem, et fratres et sorores et filios, et insuper etiam animam suam, non potest esse meus discipulus . » Hoc Moyses facere non potuit, idcirco habitacula sacerdotum vel Levitarum dispensare non potuit. Beatus ergo est qui se exhibet talem, et in istis omnibus quae praecipit Jesus invenitur esse perfectus, ut ab Jesu sortem coelestis mansionis accipiat in futuro; de quo ipse Dominus ait: « Pater, volo ut ubi ego sum, et isti sint mecum . » Et « Sicut ego in te, et tu in me unum sumus, et isti in nobis unum sint . » Quod si audiens perfectorum et eminentiorum haereditatem Dominum dici, ignoras et ambigis quid illud sit quod sub hoc nomine designatur, audi quia Dominus sapientia est. Cui ergo dicitur haereditas esse
Abbreviated transcription (Latin):
minabo eos a faciȩ filior isrł Nominati sunt & chananei. nominati sunt se¬
partib fluminũ: ce aliȩ quã plurimȩ gentes: & de solis sidoniis dicit dns
qđ eos euersurus sit Sidonii autẽ dicunt᷑ sicut ante iã diximꝰ uenatores
Qui ergo intellegunt᷑ isti mali uenatores quos dns exterminat nisi ille
meis. quib scilicet uenent᷑ & decipiunt animas ad peccatũ Istos ergo dñs¬
exterminat: q si isti tales interemerĩt uenatores. cũ ĩa nemo fuerit. qui
laqueos tendat & retia ut decipiat animas in peccato : tc requiescit uriuis¬

Expanded text:
rminabo a facie filiorum Israel. » Nominati sunt et Chananaei, nominati srminabo a facie filiorum Israel. » Nominati sunt et Chananaei, nominati spartibus fluminum, et aliae quamplurimae gentes; et de solis Sidoniis dixit Dominus quod eos eversurus sit. Sidonii autem dicuntur, sicut jam diximus, venatores. Qui intelliguntur isti mali venatores quos Dominus exterminat, nisi illameis , » quibus scilicet venentur et decipiant animas peccantium? Istos ergo exterminat Dominus. Cum isti tales interierint venatores, cum jam nemo fuerit qui laqueos tendat et retia ut decipiat animas in peccato, tunc requiescet unus
Abbreviated transcription (Latin):
optinere Neq enĩ finis ẽẽ poterit rerũ : nisi fuerint ei ꝑrius euncta
subiecta Sic enĩ & propħa dicit: quia om̃s gentes seriuent ei &. af¬
nib fluminũ usq ad fines orbis terrȩ in conspectu eius ꝓcident
aethiopes & de transripas fluminũ aethiopie offerent sacresiciptin
Unde constat qđ in sco aduentu hanc terram multã quȩ suꝑẽ obtnebit
iłs S beati sunt illi qui primo eius aduentu obtenti sunt Isti eñ uere
in gratia erunt: qui multis aduersariss resistentib & multis hostibus
impugnantib bello & arnus hereditatẽ terrȩ reꝓmissionis accipiunt. Cũ
uero ea necessitate. quis fuerit subiectꝰ. tunc quando etiã noiussimã inimic̃a
destri necesse ẽ mortem: non erit ĩã gratia his qui subitiunt᷑: Post hec cum¬
enumerasset plurimas gentes. de sidoniis solis dix̾: Et om̃s fidonios ego ext̃¬

Expanded text:
obtinere. Neque enim finis esse poterit rerum, nisi prius fuerint cuncta obtinere. Neque enim finis esse poterit rerum, nisi prius fuerint cuncta subjecta. Sic enim et propheta dicit , quia omnes gentes servientes a finibus fluminum usque ad fines orbis terrae in conspectu ejus. Procedunt Aethiopes de trans ripas fluminum: Aethiopes offerent sacrificia; unde constat quod in secundo adventu hanc terram multam, quae superest, obtinebit Jesus. Sed beati sunt illi qui primo ejus adventu obtenti sunt; ipsi enim vere in gratia erunt, qui multis adversariis resistentibus, et multis hostibus impugnantibus, bello et armis haereditatem terrae repromissionis accipiunt. Cum vero ex necessitate quis fuerit subjectus, tunc quando etiam novissimum inimicum destrui necesse est mortem, non erit jam in gratia his qui subjiciuntur. « Ad meenumeraverit plurimas gentes, de Sidoniis solis dixit: « Et omnes Sidonios ego exte
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalem: &. in ea nichil inuenies ee contrariũ. Intuere cdħni & saluatoris nr̃i
primo quidẽ aduentu cũ uenit seminare uerbũ suũ in orbem terrȩ quomodo
cepit omñẽ terrã solo seminis iactu: & quomͦ aduersarias potestates ex ea
as. angelos refugas qui gentiliũ mentes obsederant effugauit. & interum semu¬
nauit uerbũ atq eccłiam ꝓpagauit: Hȩc ẽ prima eius totius terrę possessio:¬
Setͦfre aũ me quoct ꝑsubtiles lineas uerbi. & ostendã tibi quomodo etiã scđo
capiat terrã hanc quȩ nc̃ dicit᷑ ab iłu multa ẽẽ derelicta Audi deeo dicen¬
om̃s omnino subdant᷑ pedib euis: & post hȩc hereditate capiat unuersos pͥ
Et hec ẽ inquit terra: quȩ derelicta ẽ Om̃s fines philistuim. & alia qua p¬
rima quȩ secunt᷑. Multa ad huc suꝑ sunt quantũ ad nr̃a tẽpora spectat.
quȩ uidemus nondũ pedib iħi ẽẽ subiecta: quẽ necesse ẽ utiq omnia

Expanded text:
 et in ea nihil invenis esse contrarium. Intuere Domini et Salvatoris nostri primum quidem adventum, cum venit seminare semen suum in orbem terrae, quomodo cepit omnem terram solo seminis jactu, et quomodo adversarias potestates ex ea et angelos refugas qui gentilium mentes obsederant effugavit, et interim seminavit verbum atque Ecclesias propagavit: haec est prima ejus totius terrae possessioem, o auditor, per subtiles lineas verbi, et ostendam tibi quomodo etiam secundo cepit terram hanc, quae nunc dicitur ab Jesu multa esse derelicta terra. Audi de ea dicen omnes subdantur pedibus ejus, et per haec in haereditate capiat universos. Et haec est, inquit, terra quae derelicta est, « Omnes fines Philisthiim, » et alia quamplurima quae sequuntur. Multa adhuc supersunt, quantum ad nostra tempora spectat, quae videmus nondum pedibus Jesu subjecta esse, quae necesse est utique omnia
Abbreviated transcription (Latin):
futurorũ bonor. cessant pontifices tauror & hyrcor: uenit agnus di
qui tollit peccatũ mundi. destitit agnꝰ ea pecudibꝰ assumptꝰ.&. nequiquã¬

Expanded text:
futurorum bonorum, cessaverunt pontifices taurorum et hircorum; venit Agnus Dei futurorum bonorum, cessaverunt pontifices taurorum et hircorum; venit Agnus Dei qui tollit peccata mundi, destitit agnus ex pecudibus assumptus, et nequidqua
Abbreviated transcription (Latin):
bram sequunt᷑ diusiones cȩlestes in qui inuidea hereditatẽ diuidunt terre Erat
ergo incelis ueritas. umbra uero & exẽplar ueritatis in t̾ris: & donec umbrahec
constabat in t̾ris erat iherusalem terrestris: erat tẽplũ. erat altare: erat uisi.¬
bilis cultus Erant pontifices & sacerdotes: constabant etiã ciuitates & uici ui¬
deae : &. omĩa hȩc quȩ nẽ in hoc libro descripta recitant᷑ Cũ uero in aduen¬
tu saluatoris nr̃i di e cȩlis descendens. ueritas de terra orta ẽ. & iustitia de
cȩlo ꝓspexit: umbra & exẽplaria ceciderunt Cecidit enĩ iherusalem: ceci¬
dit tẽplũ. altare sublatũ ẽ Otinã neq in monte garitim neq iniherosoli¬
mis sit locus ubi oporteat adorare : s ueri ad oratoresqͥadorant patrem. in
sp̃u & ueritate ad orent: Sic ergo p̾sente ueritate typus & umbra cessauit:
nis fabricatũ ẽ. dirutũ ẽ tẽplũ ex lapidib fabricatũ: ad erat pontifex

Expanded text:
r sunt divisionis coelestis his qui in Judaea haereditatem dividunt terrae. Erat ergo in coelis veritatis, umbra vero et exemplar veritatis in terris, et donec umbra haec constabat in terris, erat Jerusalem terrestris, erat templum, erat altare et erat visibilis cultus, erant pontifices et sacerdotes, constabant etiam civitates et vici Judae, et omnia naec, quae nunc in libro hoc descripta esse recitantur. Cum tu Salvatoris Dei nostri de coelis descendentis, veritas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit, umbrae et exemplaria ceciderunt; cecidit enim Jerusalem, cecidit templum, altare sublatum est, ut neque in monte Garizim, neque in Jerusalem sit locus ubi oportet adorare; sed veri adoratores qui adorant Patrem, in spiritu et veritate adorent. Sic ergo praesente veritate typus et umbra cessavit;nis fabricatum est, dirutum est templum ex lapidibus fabricatum: aderat pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
ecce iã securis posita ẽ ad radicẽ arboꝵ: Onũs gͦ arbor q ñ facit fructũ bonũ e¬
det᷑ & in ignẽ mittet᷑ Hȩc priccib nr̃is naue filius p̾cipit iħs. de in fructuosis
arborib excidendis hȩc nob̾ dns iłs in euuangeliis mandata describit: Et
quomodo non uerũ ẽ qđ umbra p̾cessit: & ueritas in secuta ẽ: Quid autem ÷¬
ris chananeũ Diximꝰ ia suꝑius quomodo nobiscũ positꝰ chananeus. primo¬
tantũ tributa dependit: scdo oboediens efficit᷑ ac subiectus: tertio uero
in membroꝵ nr̃or mortificatione etiã exterminari dicit᷑. Quȩ si recte ĩtelligimꝰ
et donabit nobis dñs ꝑ grãm hec intelligere : erit aliqͥdoꝑe p̃cii. hec de serreris¬

Expanded text:
arbor quae non facit fructum bonum, excidetur et in ignem mittetur? » Haec prioribus nostris Nave filius praecepit Jesus de infructuosis arboribus excidendis; haec nobis Dominus Jesus in Evangeliis mandata describit. Et quomodo non verum est quod umbra praecessit, et veritas subjecta est? Hoc autem qris Chananaeos. » Diximus jam superius quomodo nobiscum positus Chananaeus primo tributa dependit, secundo obediens efficitur ac subjectus, tertio vero in membrorum nostrorum mortificatione etiam exterminari dicitur. Quae si recte intelligimus, et donaverit nobis D
Abbreviated transcription (Latin):
tamen & si sunt qui dicunt᷑ in scripturis prbi. uel seniores. uł pontifices.
tamen dñs iħs sicut pontificib pontificũ princeps ẽ : & sic̃ in pastoribus
princeps pastorũ est: ita &. in prb̃is uel seniorib princeps presbiteroꝵ
putandus ẽ : &. in episcopis princeps episcopoꝵ Et omẽ qđcũq honorabile
nomen ẽ. primũ in hoc & principem ẽẽ credendũ ẽ. & saluatorem. quia

Expanded text:
tur etsi sunt qui dicuntur in Scripturis presbyteri, vel seniores, vel pontifices, tur etsi sunt qui dicuntur in Scripturis presbyteri, vel seniores, vel pontifices, tamen Dominus Jesus in pontificibus pontificum princeps; et sicut in pastoribus princeps pastorum est, ita et in presbyteris vel senioribus princeps presbyterorum putandus est, et in episcopis princeps episcoporum. Et omne quodcunque honorabile nomen est, primum in hoc et principem esse credentium et Salvatorem,
Abbreviated transcription (Latin):
aperire de diuinis mysteriis fas ẽ : ego arbitror qđ sicut sol iste dies faci
mundo huic: ita & sol iustitię faciat aliquos dies spiritales. qui fulgore
ueritatis & lampade sapientiȩ in lustrarentur Si quiꝰ ergo in p̾ceptis di
uitã hanc p̾̃sentem quȩ sic̃ iacob dicebat paucorũ & malors dierum est.
trans egerit .i. in maculatũ se ab hoc mundo custodierit atq om̃s aduer.¬
sarios & hostes suos subegerit spiritales: ab istis paucis & malis dieb ꝓue¬
hitur & ꝓmouet᷑ ad illos dies ȩternos & bonos. aet̾ni solis luce signatos
Iali gͦ quodam ordine intellegendus ẽ iħs ea diuinis responsis ꝓuectus
dierũ ꝓnuntiari Uerum qm̃ institiumꝰ quȩ de iħu dicuntur etiã ad dnm¬
&. saluatorem nr̃m referre : quis ita presbit̾ & senior. ꝓuectꝰ dierum
intellegitur sicut ipse qui ẽ principiũ primogenitꝰ omĩs creaturȩ. Ideo
fortassis ipse solus uere & integre prbt̾ dicitur ante quẽ nemo ẽ Igit᷑¬

Expanded text:
aperire divinis mysteriis fas est ego arbitror quod sicut sol iste diem facit mundo huic, ita et Sol justitiae facit aliquos dies spiritales, qui fulgore veritatis et lampade sapientiae illustrentur. Si quis ergo in praeceptis Dei vitam hanc praesentem, quae sicut Jacob dicebat, « paucorum et malorum dierum est , » transegerit, et immaculatum se ab hoc mundo custodierit, atque omnes adversarios et hostes suos subegerit, spiritalis ab istis paucis et malis diebus provehitur, et promovetur ad illos dies aeternos et bonos aeterni solis luce signatos. Talis ergo quodam ordine intelligendus est et Jesus ex divinis responsis provectus dierum pronuntiari. Verum quoniam instituimus quae de Jesu dicuntur, etiam ad Dominum Salvatorem nostrum referri, quis ita presbyter et senior, provectus dierum intelligitur, sicut ipse qui est principium, primogenitus omnis creaturae? Et ideo fortasse ipse solus vere et integer presbyter dicitur, ante quem nemo est. Igi
Abbreviated transcription (Latin):
ergo prima &. scda hereditatis facta diuisio: prima quidem ꝑ moysen. soda
uero quȩ & potentior ẽ ꝑ iħm facta describit᷑ Et moyses trans iordanen tribui
rubene tribui gad. & dimi diȩ tribui manasse possessionẽ decęrnit. ceteri
uero om̃s ꝑiłm suscipiunt hereditatẽ: Diximꝰ de his. iãm priꝰ. quomodo hi¬
qui ꝑlegẽ placuerant do p̃cedentes tẽpore ȩos qui ꝑfidẽ iłu ad reꝓmissa ꝑue¬
niunt nondũ quȩ ꝑfecta sunt consequunt᷑. expectantes eos qui posteriores
diuerso quidẽ tẽpore s una fide placebunt: sicut apłs dicit. utine sine nob̃

Expanded text:
ergo prima et secunda haereditatis facta divisio. Prima quidem per Moysen, secunda vero, quae et potentior est, per Jesum facta describitur. Et Moyses trans Jordanem tribui Ruben, et tribui Sad et dimidiae tribui Manasse possessionem decernit, caeteri vero omnes per Jesum suscipiunt haereditatem . Diximus jam prius quomodo per legem placuerunt Deo, praecedentes tempore eos qui per fidem Jesu ad promissa perveniunt, nondum ea quae perfecta sunt consequuntur: exspectantes eos qui posteriores, diverso quidem tempore, sed una fide placebunt, sicut Apostolus dixit: Utinam sine nobis
Abbreviated transcription (Latin):
prbt uel senior ꝓuectus dierũ. qđ utiq dici ñ poterat. qr peccator ñ ẽ pr¬
uectus dierũ Non enĩ se extendit ad ea quȩ in ante sunt obliuiscens ea
quȩ retrorsum sunt. s semꝑ retro conuertitur & ad uomitũ suũ redit. &
ideo non ẽ aptus regno cȩlorũ Iui autẽ semꝑ ad priora extendit᷑ & ad¬
cebat dñs ad iħm qđ de aetate eius senili om̃s uidebant. &. om̃s nouerat
Et quȩ sunt tã magna ista responsa. diuina quȩ hominib deferuntur.¬

Expanded text:
de peccatore dici non poterat, quia peccator non est provectus dierum. Non enim se extendit in ea quae inante sunt, obliviscens ea quae retro sunt, sed semper retro convertitur, et ad vomitum suum reddit, et ideo non est aptus regno coelorum. Qui autem semper ad priora extenditur, cebat Dominus ad Jesum pro aetate ejus senili, omnes videbant, omnes noverant. Et quae sunt tam magna ista divina responsa, quae homines disserunt
Abbreviated transcription (Latin):
teri uel seniores ñ ex eo appellent᷑ qđ longeuã duxerint uitã: s pro
maturitate sensus & grauitate uitȩ ueneranda hac appellatione decorent᷑.
Maxime cũ additur ad p̃sbiterũ sermo iste qui sequit᷑ plenus dierum:
Sienĩ eui ꝓlixitate appellandus quis presbiter uł senior uideretur:
quẽ magis aliũ oportebat hoc nonune censeri quã primũ adam. uł certe ma¬
tusalam. aut noe: qui utiq longe plurib quã ceteri annis in hoc mundo
uixisse declarant᷑. S nc̃ uidebimꝰ quod ex illis quidẽ nullus refert᷑ ab scrip.¬
tura presbiter aut senior appellatus . s is qui longe breuioris tẽporis uitã
duxit primus in scripturis scĩs abraham prb̃t̾. uel senor appellatur
Dictũ : etiam ad moysen a dno Elige tibi ab omi popło presbiteros. quos
tu ipse nosti qr presbiteri sunt S obserua etiã tunc. o auditor in omni
scriptura sicubi inuenire potes appellationẽ hanc senior &e plenꝰ dierum

Expanded text:
teri vel seniores non eo nomine appellantur quod longaevam duxerint vitam; sed pro maturitate sensus et gravitate venerandae vitae hac appellatione decorantur, maxime cum additur ad presbyterum sermo iste qui sequitur: « Plenus dierum. » Si enim aevi prolixitate appellandus qui presbyter vel senior videtur, quem magis alium oportebat hoc nomine censeri, quam primum Adam, vel certe Mathusalem, aut Noe, qui utique pluribus quam caeteri annis in hoc mundo vixisse declarantur. Sed nunc videmus quod quidem ex illis nullus refertur a Scriptura presbyter vel senior appellari; sed is qui longe brevioris temporis vitam duxit, primus in Scripturis sanctis Abraham presbyter vel senior appellatur . Dictum est etiam ad Moysen a Domino: Elige tibi ab omni populo presbyteros, quos tu ipse nosti, qui probi sunt . Sed observa etiam tu, o auditor, in omni Scriptura, sicubi invenire potes appellationem hanc, « senior et plenus dierum,
Abbreviated transcription (Latin):
spiritalem macherã tenens ñ auferat eã a ceruicib horũ hostiũ de quibus
si scđm litterã intellegamꝰ. necesse erit nos indesinenter sanguiẽ fundere
Quod iudei putantes qui ex integro sunt caro & sangius crudeles & in placa¬
biles fuint dicentes. maledictionẽ ẽẽ positã his qui a sangume effundendo
cessauerint: &. ideo pedes eoꝵ uel oces sunt adeffundendũ sanguinẽ: Dr illis
huuiscemodi intelligentia qui caro & sanguis sunt uideat᷑ : michi autẽ pres
di a sanguine contrariarũ uirtutũ: & mortificare eas inuno quoq auditor:

Expanded text:
us si secundum litteram intelligamus, necesse erit nos indesinenter sanguinem fundere: quod Judaei putantes, qui ex integro caro sunt et sanguis, crudeles et implacabiles fiunt, dicentes maledictionem impositam esse his qui a sanguine effundendo cessaverint: et ideo pedes eorum veloces sunt ad effundendum sanguinem. Sed illis hujuscemodi intelligentia, quia caro et sanguis sunt, videatur; mihi autem praesDei a sanguine contrariarum virtutum, et mortificare eas in unoquoque auditorum.
Abbreviated transcription (Latin):
& currus figuram tenere illorũ qui in cȩlestib positi ꝑ lasdiuiam & suꝑ¬
biam deciderunt quando uel ad filias hominũ concupiscendas semetͥ¬
ipsos incest atores p̃buerunt: uel secuti sunt illũ qui dix̃. ponã suꝑ
dicit falsus equus ad salutẽ: &. iterũ dicit de his qui in dȩmonib
confidebant: Hi in currib & hi in equis. nos autẽ in nomine d̃ñi di nr̃i
inuocabimꝰ: Neque enĩ currus & equos do contulisset. quantũ ad inuo
candũ spectat. s utiq hoc ostendit. quia sicut nos inuocamꝰ đm uerũ
ita illi inuocant currus & equos. id est dȩmones quos inuocabant gen¬
tes illȩ quȩ aduersum israhel bellũ gerebant: S & aegiptiorũ equi

Expanded text:
 currus, figuram tenere horum qui, in coelestibus positi, per lasciviam et super currus, figuram tenere horum qui, in coelestibus positi, per lasciviam et superbiam deciderunt, quando vel ad filias hominum concupiscendas semetipsos incentores praebuerunt, et secuti sunt illum qui dixit: « Ponam super dicit: « Falsus est equus ad salutem . » Et iterum dicit de his qui in daemonibus confidebant: « Hi in curribus et hi in equis, nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus . » Neque enim currus et equus Deo concandum exspectat; sed utique hoc ostendit quia sicut nos invocamus Deum verum, ita et illi invocant currus et equos, id est, daemones, quos invocabant gentes illae quae adversum Israel bellum gerebant. « Asor eni
Abbreviated transcription (Latin):
gerit᷑. lasciui motꝰ animal. & suꝑbȩ ceruicis accipit᷑ Sunt ergo asini fre¬
quent̃ ab scriptura in typo gentiliũ positi. sicut & saluata ostenditur
supra asinũ sedens. nunquã autẽ equo sedens refertur S & cũ discipu¬
los ad soluendã mittit asmã. &. pullũ asmȩ: dicit eis siquis uos in terrogaue.¬
rit dicite qr dñs opus ea habet. &. sedens suꝑ eũ ingredit᷑ iherusalem: & nunquã
equo sedens ingressus ẽẽ dicit᷑ S & ꝓpħa de ipso ita p̾nuntiauerat. qđ sedens
asio ueniret adiherusalem dicens Ecce rea tuus mansuetus sedens suꝑ
subiugale & pullum asinȩ nouellũ. & exterminabit curris effrem: &
sedet extermiabit currus effrem: & equum ex iherusalem: Et ideo
uident᷑ michi asini quidem ut diximꝰ figuram seruare eorũ qui ex gen¬
tib credunt. suꝑ quibus sedisse scribit᷑ d̾ns. equi uero qui exterminant᷑¬

Expanded text:
geritur, lascivi motus animal et superbae cervicis accipitur. Sunt ergo asini fregeritur, lascivi motus animal et superbae cervicis accipitur. Sunt ergo asini frequenter in Scriptura et in typo gentium positi, sicut et Salvator ostendit super asinum sedens, nunquam autem equo sedens refertur. Sed et cum discipulos mittit ad solvendam asinam et pullum asinae, dicens eis: « Si quis vos interrogaverit, dicite quia Dominus opus ea habet ; » et sedens super eam ingreditur Jerusalem, et nunquam equum sedens ingressus esse dicitur. Sed et propheta de ipso ita pronuntiaverat, quod sedens asino veniret ad Jerusalem, dicens: « Ecce rex tuus mansuetus, sedens super subjugale . » Et pullum asinae novellum, et exterminabit currus Ephrem, etui super asinum sedet exterminavit currus Ephrem et equum ex Jerusalem: et ideo videntur mihi asini quidem, ut diximus, figuram servare eorum qui ex gentibus credunt, super quos sedisse scribitur Dominus. Equi vero qui exterminantur, et
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi conferentes & spiritalib spĩtalia cõparantes requiramꝰ. quid ẽ quod
de asinis quidẽ non ẽ scriptũ qr subneruati sint: nec madianitarũ spolia
uel animalia interempta dicuntur. s ꝓfuisse ifraheliticis usibus. de istis autẽ
qui non habebant asmos s equos p̃cipit ipse dns &. dicit. equos eor. subneruabi¬
tis. Quod & iłis sicut a dño mandabat᷑ expleuit: futamus hec accidisse for.¬
tuito. ut equi hostiles interimerent᷑. & asini seruarent᷑.: & in p̃ceptis di foctu¬
ita aliqua arbitram᷑ incidere . An dignius uidet᷑ ut putemꝰ magis in his
seripturã misticã aliquid indicare. Deniq & filii isr ł nũquã equis usi eẽ
referunt᷑ & lea nichil de equis s de asinis mandat. ut pote animalibus
quȩ ad humanos labores uuandes & o onera deportanda udentur.
existere : equi uero magis ad hominũ ꝑdicionẽ: hȩc enĩ ẽ qđ ꝑ eos in p̃liis

Expanded text:
ipsi conferentes, et spiritalibus spiritalia comparantes, requiramus quid sit quod ipsi conferentes, et spiritalibus spiritalia comparantes, requiramus quid sit quod de asinis quidem non est scriptum quia subnervati sunt, nec Madianitarum spolia et animalia interempta dicuntur, sed profuisse Israeliticis usibus. De istis autem qui non habebant asinos, sed equos, praecipit ipse Dominus et dicit: Equos eorum subnervatis, quod et Jesus, sicut a Domino mandabatur, explevit. Putamus haec accidisse fortuitu, ut equi hostiles interimerentur, et asini servarentur? et in praeceptis Dei fortuita aliqua arbitramur incidere? An dignius videtur ut putemus magis in his Scripturam mysticum aliquid indicare? Denique et filii Israel nunquam equis usi fuisse referuntur; et lex nihil de equis, sed de asinis mandat, ut pote animalibus quae ad humanos labores juvandos et onera eorum portanda videntur existere: equi vero magis ad hominum perditionem; hoc enim est quod per eos in praeliis
Abbreviated transcription (Latin):
ut postea quã expugnasset hostes superius memoratos nulli parce¬
ret.s equos eor subneruaret Unde uelud mandatũ di implens iħs.
fecit sicut p̃cepit ei d̃ns: In quo primo om̃iũ dicimꝰ ad eos qui uolunt
scđm litteram tantũ hȩc intelligi: quia si quidem suꝑ fuissent aliqui
ea hostib consequens iubebat᷑ equos subneruari: ne uti eis qͥs posset con
tibus. cur etiã equi subneruari ubent᷑ : qui utiq usui ac ministerio
poterant ẽẽ uictoribus Sis autẽ scire quia soleant ifrahelitȩ huius
rei & utilitatis habere curam. & deuictis hostibꝰ ad suos usus reserua¬
re uimenta : In numeris legimus. scriptũ. qr cũ exp̃cepto dĩ. ꝓces¬
sissent pugnare aduersũ madianitas. deuictis hostib aliquot milia
asinour de p̾da hostiũ reseruarunt suis usib ꝓfuturos. nec omnmo refertꝰ
ibi ꝙ interfecerit asinos hostib suꝑatis Nos ergo scripturã sc̃am sibimet¬

Expanded text:
rceret, sed equos eorum subnervaret. Unde velut mandatum Domini implens Jesus, fecit sicut praecepit ei Dominus. In quo primo omnium dicimus ad eos qui volunt secundum litteram tantum haec intelligi, quia si quidem superfuisset aliquis ex hostibus, consequens videbatur equos subnervari, ne uteretur eis qui se contibus, cur etiam equi subnervari jubentur, qui utique usui et ministerio poterant esse victoribus? Vis autem scire quia solent Israelitae hujus rei et utilitatis habere curam, et devictis hostibus, ad suos usus reservare jumenta; in Numeris legimus scriptum: « Qui cum ex praecepto Dei processissent pugnare adversus Madianitas, devictis hostibus, aliquot millia asinorum de praeda hostium reservarunt, suis usibus profuturos ; nec omnino refertur ibi quia interfecerint asinos, hostibus superatis. Nos ergo Scripturam sanctam sibimet
Abbreviated transcription (Latin):
iłu nob no nr̃o traditur: Igitur illam terrã quȩ ẽ transiordanẽ moy ses
distribiuit: hanc autẽ quȩ ẽ in terra scã & terra bona distribuit iħs.: &. prin¬
uatore distribui. ad sument᷑ etiã principes tribuũ: ueri & spiritales ifrahel
Quos autẽ putamꝰ ẽẽ principes tribuũ nostrarũ uel ȩccłȩ principes nisi scõs
apłos: ad quos dicit saluator. quia sedebitis & uos suꝑ duodecon t̾ronos. iuidi¬
cantes duodecĩ tribꝰ isrł. Adsumit᷑ tam̃ ad diuisionẽ etiã sacerdos qui est

Expanded text:
ino nostro traditur. Igitur illam terram quae trans Jordanem Moyses distribuit, hanc his quae est in terra sancta et terra bona distribuit Jesus prinatore distribui, assumentur etiam principes veri et spiritales Israel. Quos autem putamus esse principes tribuum nostrarum, vel Ecclesiae principes, nisi sanctos apostolos, ad quos dicit Salvator, « quia sedebitis et vos super duodecim thronos, judicantes duodecim tribus Israel . » Assumitur tamen ad divisionem etiam
Abbreviated transcription (Latin):
piutandli est & illa conuersio qu& galathis acciderat. de qua ddicit ap̃łs
oitinere recto Mittit e ad eos qui erant in maritimus locis. ad iuorios ibus¬
tuũ chananeos qui inter p̃tant᷑ uelut comoti silẽ qui sene moroei omibus
cflcctu penouent cimcta: &. ad maritimos amorreos ei mstrei mter¬
p̃tantlio. uoiscen temmu sunt sumiles illis de quib siperuis onserutnit¬
prerem abni at exrpugnent nõs qui se qumior ibm due em e saluicres

Expanded text:
putanda est et illa conversio quae Galatis acciderat, de qua dicebat Apostputanda est et illa conversio quae Galatis acciderat, de qua dicebat Apostitinere recto? Mittit et ad eos qui erant in maritimis locis, ad vicinos fluctuum Chananaeos, qui interpretantur velut commoti, id est, qui semper in motibus et fluctibus permoverent cuncta. Et ad maritimos Amorrhaeos. Amorrhaei interpretantur amarescentes, qui sunt similes illis de quibus superius disseruiregem Jabin ut expugnent nos qui sequimur Jesum ducem et Salvatorem
Abbreviated transcription (Latin):
Interp̃tat᷑ autẽ cheneroth: quasi lucernȩ : non lucernȩ s quasi luẽne
aliud enĩ ẽ lucerna: alud quasi lucerna Ioħs lucerna erat ardens:
geerat angelus lucis Quasi lucerna autẽ ẽ. ille qui transfigurat se in an¬
gelũ lucis: & siius ad huc euidentius noscere differentias lucernarũ. &
quasi lucernarũ. qui in cheneroth sunt: audi saluatorem dicentẽ ad disci¬
pulos suos Sint lũbi uestri precicti: &e lucernȩ ur̃e ardentes Sunt gͦ
eorũ qui ineccłia fidem catholicã docent. & plebem di uerbo ueritatis
iliminant lucernȩ ardentes: Hi uero qui heretica dogmata eae serigi¬
ture stẽ te stuuones falsis adsertionib docent peo qđ scripturas legut
nat Misit ri fana endor qui interp̃tat᷑ conuersio: A conuersio dupler
intelligitur: Est enĩ conuersio qua quis ad dm conuertiturenes aao e
coruersus adbona Est autẽ &. illa conuersio qua rer iabm idẽ diabolus
adse animas conuertit: ficut & de sẏmeon supra erposuimus. Madal

Expanded text:
nereth autem quasi lucernae dicuntur; non lucernae, sed quasi lucernae. Aliud est lucerna, aliud quasi lucerna. Joannes lucerna erat ardens, quia erat angelus lucis. Quasi lucerna autem est ille qui transfigurat se in angelum lucis. Et si vis adhuc evidentius noscere differentias lucernarum et quasi lucernarum quae in Cenereth sunt, audi Salvatorem dicentem ad discipulos suos: « Sint lumbi vestri praecincti, et lucernae vestrae ardentes . » Sunt ergo eorum qui in Ecclesia fidem catholicam docent, et plebem Dei verbo veritatis illuminant, lucernae ardentes; hi vero qui haeretica dogmata ex Scripturae sanctae testimoniis falsis assertionibus docent, pro eo quod Scripturas legunt, na. Misit et in Fenendor, qui interpretatur conversio, et conversio duplex intelligitur. Est enim conversio qua quis ad Dominum convertitur, vel a Deo est conversus ad bona; est autem et alia conversio, qua rex Jabin, id est diabolus, ad se animas convertit, sicut et de Simeron supra exposuimus: qualis
Abbreviated transcription (Latin):
tibi pocius ẽ. quatuius ne ipsa quidem cõmotio iracũdiȩ locũ habeat
intrate di efferuescit animꝰ & conturbat᷑. etiã si non impleuerit opꝰ
ipsa tamen ꝑturbatio in decens ẽ ei qui sub iħu militat duce: Similit̾
& de concupiscentiȩ uitio. &. de tristitiȩ.ceterisq omnib sentiendũ ẽ
de quib cunctis ita agendũ est discipulo iħu. ut nichil omnino horum
in eius corde respiret: ne forte si parui alicuius uitii aut consuetudo aut
cogitatio relinquatur in corde. processu tẽporis conualescat. & paulatim
iuires latitando conquirat: atque adultimũ reuocet nos ad uomtũ nr̃m
&e fiant hominis illius cui hoc acciderit nouissima peiora prioribus Hoc erat¬
paruulos tuos ad petram : babilonis scilicet paruulos. qui nulli alii intel¬
legunt᷑ nisi cogitationss malȩ: quȩ cor nostrũ confundunt & cont᷑bant :

Expanded text:
tibi potius est quatenus ne ipsa quidem commotio iracundiae locum habeat tibi potius est quatenus ne ipsa quidem commotio iracundiae locum habeat intra te; si enim effervescit animus et conturbatur, etiamsi non compleverit opus, ipsa tamen perturbatio indecens est ei qui sub Jesu militat duce. Similiter et de concupiscentiae vitio, et de tristitiae caeterisque omnium sentiendum est; de quibus cunctis ita agendum est discipulo Jesu, ut nihil horum omnino in ejus corde respiret; ne forte si parvi cujuslibet vitii aut consuetudo aut cogitatio relinquatur in corde, processu temporis convalescat, et paulatim vires latitando conquirat, atque ad ultimum revocet nos ad vomitum nostrum, et fiant hominis illius, cui hoc acciderit, novissima pejora prioribus. « parvulos tuos ad petram . » Babylonis scilicet parvulos, qui nulli alii intelliguntur nisi cogitationes malae, quae cor nostrum confundunt et conturbant: