comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ non uult penitere. eo arciꝰ
reatus sui uinculis astringet᷑.
& iusto iudicio punietur:
Unde est. Puer centum anno¬
rum morietur: ꝙ peccator cen-¬
tum annorum maledictus
erit. S querendum nobis est.
cum inp̃cedenti uersiculo ne¬
gligenti pͣdicatori. atq ab ex¬
hortatione torpenti dictum
sit. habeo ad uersus te. quod
ꝑ mitis mulierem iezabel
quȩ se dicit propheten do¬
cere. ꝙ seducere seruos meoᷤ.
cur non subiungitur deditͥ¬
& illi. aut certe sub uno de¬
di uobis tempus ut. peniten¬
ciam ageretis: Ad quod di¬
cendum est. quia ineuangło
omne corpus ȩccłe comp̃hen¬
ditur. ꝙ quando ipse increpat᷑.
ad eos increpatio ꝑtinet qui
rei sunt. Ideoq a specie p̃di¬
eatorum qui superius fuerant
repreheusi. redit sermo ad
geueralitatem populi. & ineo
partem speciei reprobam. qͣli
ex occulto inpenitentem. re¬
darguit. quam supra aperte
inerepauerat. Hoc autem id¬
circo ne pars speciei quȩ in

Expanded text:
et non vult poenitere, eo arctius et non vult poenitere, eo arctius reatus sui vinculis astringetur, et justo judicio punietur. Unde est: Puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit . Sed quaerendum nobis est, cum in praecedenti versiculo negligenti praedicatori atque ab exhortatione torpenti dictum sit: Habeo adversus te quod permittis mulierem Jezabel, quae se dicit prophetas docere, et seducit servos meos, cur non subjungitur, dedi tibi et illi, aut certe sub uno, dedi vobis ut poenitentiam ageretis? Ad quod dicendum est quia in angelo omne corpus Ecclesiae comprehenditur, et quando ipse increpatur, ad eos increpatio pertinet, qui rei sunt. Ideoque a specie praedicatorum qui superius fuerant reprehensi, redit sermo ad generalitatem populi, et in eo partem speciei reprobam, quasi ex occulto impoenitentem redarguit, quam supra aperte increpaverat. Hoc autem idcirco ne pars speciei, quae prius in
Abbreviated transcription (Latin):
eos inuitant pro quibusdam
egritudinibus. pro quibusda
rerum euentibus. ad arbores.
ad fontes ꝙ cetera huius modi
dicentes. quia hoc agendo ta¬
le ꝙ tale euasi periculũ. ta¬
lemq consecutus sum prospe¬
ritatem. Dumq hec agunt.
quasi ad spiritalem fornicati¬
onem di seruos inuitant.
S ꝙ inalia speciȩ fornicatio
nis reprobi multos¬
e decipiunt. dum ꝑuersis ꝑ¬
suasionibus quosdam ab aino¬
re đi retrahunt . ꝙ deside¬
riis terrenis seruire cõpel¬
lunt. Ideoq ue illis qui to¬
ciens fornicantur. quociens
plus terrena quam cęlestia
appetunt. plus creaturã quã
creatnem diligunt. Et de¬
di illi tempꝰ ut pantenciam.
ageret ꝙ non uult pentere
a formeatione sua. De talibus¬
paulus apłs dicit. dedit illi
ds̃ locum penitentiȩ. ꝙ ille
ab utitur eo insuꝑbiam. Qs¬
quis enun delinquit ꝙ uiuit.
ideo hunc diuina pietas ini¬
qua agentem tolerat. ut ab
iniquitate resipiscat. Unde ꝙ
talis quo amplius expectat᷑

Expanded text:
eos invitant pro quibusdam eos invitant pro quibusdam aegritudinibus, pro quibusdam rerum eventibus ad arbores, ad fontes, caeteraque hujusmodi, dicentes quia hoc agendo tale et tale evasi periculum, talemque consecutus sum prosperitatem, dumque haec agunt, quasi ad spiritualem fornicationem Dei servos invitant. Sed et in alia fornicationis specie reprobi multos decipiunt, dum perversis suasionibus quosdam ab amore Dei retrahunt, et desideriis terrenis servire compellunt, ideoque vae illis qui toties fornicantur, quoties plus terrena quam coelestia appetunt, plus creaturam quam Creatorem diligunt. Et dedi illi tempus ut poenitentiam ageret, et non vult poenitere a fornicatione sua. De talibus Job dicit: Dedit illi Deus locum poenitentiae, et ille abutitur eo in superbiam . Quisquis enim delinquit, et vivit. Ideo hunc divina pietas iniqua agentem tolerat, ut ab iniquitate resipiscat. Unde et talis quo amplius exspectatur,
Abbreviated transcription (Latin):
anxia quam fuerat. ꝙ auget
incorde flaminas libidinis.
totamq se inuoluptatẽ cor¬
poris deicit. sicq ut ita dix
erum humor pariter liques¬
eit. Et hinc est quod iezabel
fluens dicitur. quia uero opꝰ
malum inconsuetudinẽ pec¬
candi uertunt. unde ꝙ absq
ulla reuerentia opinionem¬
malam de se emittunt. Be¬
ne eadem iezabel sterquili¬
nium dicitur. qui a uidelreet
ex ipsis ꝑperatẽ luxuriȩ in¬
quinamentis. louge lateq ma¬
le opinionis fecorem de se
reddunt. Unde ꝑ prophe-¬
tam dicitur. Comp utruert̃
iustmenta iustercore suo. Iu¬
menta quippe iustercore pu¬
trescere est sicut dicit bea¬
tus gregorius. luxuriosum
quemlibet inceno libidinis ui¬
tam finire. Talibus quippe cõ¬
gruit illud psalmistȩ. Nomo
cum inhonore esset non incel¬
lexit comparatus est iumentis
insipientibus. ꝙ similis factus
est illis. Tercio quoq genere
fornicationis multi hȩc sectan¬
tes solent fideles decipere. dũ

Expanded text:
anxia quam fuerat, et auget anxia quam fuerat, et auget in corde flammas libidinis, totamque se in voluptate corporis dejicit, sicque, ut ita dixerim, totus humor pariter liquescit. Et hic est quod Jezabel fluens dicitur. Quia vero opus malum in consuetudinem peccandi vertunt, unde et absque ulla reverentia opinionem de se emittunt. Bene eadem Jezabel sterquilinium dicitur, quia videlicet ex ipsis perpetratae luxuriae inquinamentis longe lateque malae opinionis foetorem de se reddunt, unde per Prophetam dicitur: Computruerunt jumenta in stercore suo . Jumenta ergo in stercore putrescere est, ut dicit beatus Gregorius, luxuriosum quemlibet in coeno libidinis vitam finire. Talibus quippe congruit illud Psalmistae: Homo cum in honore esset non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis . Tertio quoque fornicationis genere, multi haec sectantes solent fideles decipere, dum
Abbreviated transcription (Latin):
hȩc dicunt. fit aliquando ut
carnem delectari compellant.
q ad consensum libidiuus ꝑ¬
opus malum intantum ut
processu temporis. nullã re¬
uerenciam habentes pudoriᷤ.
quod turpiter gesserunt.
coram aliis. laudibꝰ efferuͣt.
Unde bene iezabel sanguiniᷤᷤ
fluxus aut fluens. uel sterqͥ¬
linium dicitur. Mulieres qͥp¬
pe ꝑ singulos menses sicut
dicit beatus ieronimus in
libris prophetarum. fluxũ
sanguinis sustinent: quia
cunꝰ menstruum tempus
aduenerit. suꝑ habundans
sanguis egeritur. Sanguiniˢ
autem nomine peccata de¬
signantur. Unde dauid dic̃.
libera me de sanguinibꝰ. id
est a peccato ad ulterii ꝙ ho¬
micidii. Dicitur itaq ierabel
sanguinis fluxus. quia uid̃¬
licet reprobi malam uolũ¬
tatem quam prius concipi¬
unt. mor ut tempus euene¬
rit ꝑ petrande iniquitatis.
ad effectum ꝑducunt opera¬
tionis. Dumq opus desideratȩ
uoluptatis ad effectum ꝑdi¬
eitur: fit mens uehementiꝰ

Expanded text:
hoc dicunt, fit aliquando ut hoc dicunt, fit aliquando ut carnem delectari compellant, et ad consensum libidinis popus malum, intantum ut in processu temporis nullam reverentiam habentes pudoris, quod turpiter gesserunt, coram aliis laudibus efferunt. Unde bene Jezabel sanguinis fluxus, aut fluens, vel sterquilinium dicitur. Mulieres quippe per singulos menses sicut dicit beatus Hieronymus in libris prophetarum fluxum sanguinis sustinent, quia cum menstruum tempus advenerit, superabundans sanguis egeritur. Sanguinis autem nomine peccata designantur; unde David dicit: Libera me de sanguinibus, Deus , id est a peccato adulterii et homicidii. Dicitur itaque Jezabel sanguinis fluxus, quia videlicet reprobi malam voluntatem, quam prius concipiunt, mox ut tempus venerit perpetrandae iniquitatis, ad effectum perducunt operationis. Dumque opus desideratae voluptatis ad effectum perducitur, fit mens vehementius
Abbreviated transcription (Latin):
ta est cum ligno ꝙ lapide.
Quartum uero genus est qnͣ
terrenȩ diuiciȩ in moderate
concupiseuntur. ꝙ creatur&
plus quan creator diligitur.
De qua etiam paulus dicit.
ꝙ auaricia quȩ est ydoloꝵ
seruitus. Huius formcatioĩs
genera tria. nunc inecclesia
huius mundi iugent. id est
in appetitu luxuriȩ corpora¬
lis. ꝙ in effectu ipsuis obsce¬
ne commixtionisꝰ acq in aua¬
ricia terrenȩ felicitatis. s
nec quartiun genus ad ple¬
num extinctum est. quod
constat insimulacrorum
culturis. Hotandum uero
quod iezabel propheten se
dicit. ꝙ id circo seruos dei
seducit. Hoc quippe factũ.
multi imirantur. Qui uiciis
deseruientes ne soli sint . or¬
tantur alios ut cupitis fru¬
antur: delectationibꝰ dicenteᷤ.
Quia si hoc dsinͣoluisset. mas¬
culum ꝙ feminam non fecis¬
set nec corporis membra tali
usui. apta formasset. Stulcum
est gͦ abstinerc ab hiuiusmodi
delectatione. qua fruantur
non solum alie pecudes aut
uolucres. s etiam musce. Dũq

Expanded text:
ta est cum ligno et lapide . Quartum vero genus est, quando terrenae divitiae immoderate concupiscuntur, et creatura plus quam Creator diligitur. De qua etiam Paulus dicit : Et avaritia quae est idolorum servitus. Hujus fornicationis tria genera nunc in Ecclesia hujus mundi vigent: id est in appetitu luxuriae corporalis, et in effectu ipsius obscoenae commixtionis, atque in avaritia terrenae felicitatis. Sed nec quartum genus ad plenum exstinctum est, quod constat in simulacrorum culturis. Notandum vero quod Jezabel prophetam se dicit, et idcirco servos Dei seducit. Hoc quippe factum multi imitantur qui divitiis deservientes, ne soli sint, hortantur alios ut cupitis fruantur delectationibus, dicentes quia si hoc fieri Deus voluisset, masculum et feminam non fecisset, nec corporis membra tali usui apta formasset. Stultum est ergo abstinere ab hujusmodi delectatione, qua fruuntur non solum aliae pecudes aut volucres, sed etiam muscae. Dumque
Abbreviated transcription (Latin):
iacob ponunt᷑ in hoc catha lo¬
go. Nam uidas qui hic pri¬
mus ponitur. utiq quarto
loco natus est. Gad quoq hic
est tercius: ibi octauus inue¬
nitur. simiłr de ceteris est in¬
tuendum. Quod quare fac¬
tum sit. ip̃a nominum inter¬
pretacio manifestat. Iudas qͥp¬
pe interpretatur confessio.
& a laude creatoris non ces¬
sat. Confiteor enim equiuo¬
cum uerbum. & p̾ro con¬
fessione ponitur. & pio lau¬
de. Uñ dominus. Confiteor
tibi pater celi et terre. & psal¬
mista. Confitebor tibi dnẽ
in toto corde meo. Ruben
dicitur uidens filium. Et in
hoc loco ipsam ȩccłam signi¬
ficat. que filios id est sua oꝑi

Expanded text:
Jacob ponuntur in hoc cataloJacob ponuntur in hoc catalogo. Nam Judas qui hic primus ponitur, utique quarto loco natus est. Gad quoque hic est tertius, ibi octavus invenitur. Similiter de caeteris est intuendum. Quod quare factum sit, ipsa nominum interpretatio manifestat: Judas quippe interpretatur confessio it, et a laude Creatoris non cessat. Confiteor enim aequivocum verbum, et pro confessione ponitur et pro laude. Unde Dominus: Confiteor tibi, Pater coeli et terrae . Et Psalmista: Confitebor tibi, Domine, in toto corde meo . Ruben dicitur videns filium. Et in hoc loco ipsam Ecclesiam significat, quae filios, id est bona
Abbreviated transcription (Latin):
nificat quia sepe pro unuisi¬
tate ponitur. unde est uer¬
bi quod mandauit in mille
generationes. Eccłia igitur.
quia trinitatis noticia & uni¬
uersis generationibus ad¬
gregatur quatuor que pa¬
radisi fluminibus irrigat᷑.
& inquatuor mundi partes
distenditur. recte in duodenis
milibus figuratur. Sed ut
ineo quod credidit ꝑficiat᷑.
necesse est ut duodenarius
milium numerus quadra
soliditate iungatur. Ducant᷑
ergo duodecim milia. ꝑ qua¬
tuor. & quadraginta & octo
nuilia fient. Ut uero quod cre¬
didit. id est adtrinitatis con¬
templacionem ꝑ tingat. rur-¬
sum quadraginta & octo mi¬
lia ter multiplicentur ꝙ
de se centum quadragin
ta quatuor milia reddut.
Nam ꝙ centenarius nume¬
rus qui de leua transfert᷑
sig nificat numerum. qui in
perfectione operis in uenti. in
dęxtra sunt collocandi. Extri¬
buuida: duodecim milia sig.¬
loco non nos debere. Hic car¬
nalem acciꝑe generacionem.
ꝑ hoc qd̃ non secundum or¬
dinem natiuitatis sue. filii

Expanded text:
quia saepe pro universitate ponitur. Unde est: Verbi, quod mandavit in mille generationes . Ecclesia igitur, quia Trinitatis notitia ex universis generationibus aggregatur, quatuorque paradisi fluminibus irrigatur et in quatuor mundi partes distenditur, recte in duodenis millibus figuratur. Sed si in eo quod credidit perficiatur, necesse est ut duodenarius millium numerus quadra soliditate jungatur. Ducantur ergo duodecim millia per quatuor, et quadraginta et octo millia fiunt. Ut vero ad id quod credidit, id est ad Trinitatis contemplationem, pertingat, quadraginta et octo millia ter multiplicentur, et de se centum quadraginta et quatuor millia reddunt.Nam et centenarius numerus, qui a laeva transfertur sanctorum numerum, qui in perfectione operis inventi, in dextera sunt collocandi. Ex tribu Juda duodecim millia sigditur, non nos debere hic carnalem accipere generationem, per hoc quod non secundum ordinem nativitatis suae filii
Abbreviated transcription (Latin):
bene post isahar. zabulon seqͥt᷑
qui interpretatur habitacũ¬
lum fortitudinis. Non enim
tales succumbunt temptati
ficitur. Detalibus dicit apostu¬
lus. conualuerunt de in fir¬
mitate fortes factisunt in
bello. Quia corpus illorum
quod abinimicis putatur in¬
firmum & per quod animȩ
parant interitum. inuenit᷑
inuictum. Qui etiam dum
amalis ꝑsecuntur. talentum
diuini uerbi sibi creditum. ex

Expanded text:
bene post Issachar: Zabulon ponitur, bene post Issachar: Zabulon ponitur, qui interpretatur habitaculum fortitudinis. Non enim tales succumbunt tentationficitur. De talibus dicit Apostolus : Convaluerunt de infirmitate. Fortes facti sunt in bello, quia corpus illorum quod ab inimicis putatur infirmum, et per quod animae parant interitum, invenitur invictum. Qui etiam dum a malis persequuntur talentum divini verbi sibi creditum ex
Abbreviated transcription (Latin):
collocatur. qui audiui tristitiã
apellatur interpretatur. Quia
uidelicet desiderium illorum
postulantium dissolui. ut pos¬
sint esse cum xp̃o. sepe differ.¬
tur non tamen aufertur. Unde
necesse est etiam ut nomen
habitaculi retineant quod id̾e
sẏmeon sonare uidetur. Quo¬
niam quimerent in caberna¬
culo corruptionss. debent gau¬
dere de tabernaculo ȩterne̾
quiens. scientes quia si terre¬
na eorum habitatio dissolui¬
tur edificationem habent in-
celis domum non manu fac¬
tam. E ui leui succedit. qui ad¬
ditus dicitur. quia uidelicet
tales iam omnia conculcan-
uirginitas. erogacio dimidi¬
um bonorum uel faculta¬
tum. & cetera huiusmodi qͣ
non iuissas s consilio suꝑ ad¬
dita. Quibus nimirum be¬
ne conuenit quod isachar
post leui ad nectitur qui mer¬
ces interpretatur. Talibus
operi tuo. Tales autem qui
ita uiuunt & solum modo
ꝓ remuneratione ȩternȩ uite
laborant. solent aliquando
temptationes probare. Unde

Expanded text:
collocatur, qui audivit tristitiam collocatur, qui audivit tristitiam appellatus interpretatur, quia videlicet desiderium illorum postulantium dissolvi, ut possint esse cum Christo, saepe differtur, non tamen aufertur. Unde necesse est etiam ut nomen habitaculi retineant, quod idem Simeon sonare videtur: quoniam qui moerent in tabernaculo corruptionis, debent gaudere de habitaculo aeternae quietis, scientes quia in terrena eorum habitaculo dissolvitur, habent aedificationem in coelis, domum non manufactam. Cui Levi succedit, qui additus dicitur, quia videlicet tales jam omnia conculcantea, ut est virginitas, erogatio dimidii bonorum vel facultatum, et caetera hujusmodi, quae non jussu, sed consilio sunt superaddita. Quibus nimirum bene convenit, quod Issachar post Levi annectitur, qui merces interpretatur. Talibus operi tuo . Tales autem qui ita vivunt, et solummodo pro remuneratione aeternae vitae laborant, solent aliquando tentationes probare. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
grue post gad. Aser ponit᷑
qui beatus interpretatur. Un¬
de est beatus uir qui suffert.
temptacionem. Certi autem
sancti de ista promissione. nõ
solum patienter in lata sibi ꝑ-¬
ferunt mala sed etiam inpsĩ
tribulationibus constituti alati¬
tudine caritatiꝰnon recedunt.
At que idcirco bene post asseR.
Neptalim ponitur quilatudo
inter pretatur. Per illud enim
mandatum currunt. de quo
psalmista dicit. Latum manda¬
tum tuum nimis. & quia ꝑ hoc
amplissimum dilectionis pre¬
ceptum gradientes ea que re¬
tro sunt obluuoni tradunt
& in ante seextendunt seq
peregrinos in hac uita esse.¬
conspiciunt. ideo que & men-¬
dicos esse fatentur. Iure post
nepalim. Al anases ponitur
qui oblitus interpretatur ł neces¬
sitas. Oblitus scilicet quia unũ
quod retro est dimittunt. ne¬
cessitas uero quia adea que de¬
siderant nec dum peruener̃t.
hinc persalmista denecessita¬
tibus meis erue me. Unde &
bene post manasen. Symeon

Expanded text:
grue post Gad: Aser ponitur, grue post Gad: Aser ponitur, qui beatus interpretatur. Unde est: Beatus vir qui suffert tentationem . Certi autem sancti de ista promissione, non solum patienter illata sibi perferunt mala, sed etiam in ipsis tribulationibus constituti a latitudine charitatis non recedunt, atque idcirco post Aser Nephthalim ponitur, qui latitudo interpretatur. Per illud enim mandatum currunt, de quo Psalmista dicit: Latum mandatum tuum nimis . Et quia per hoc amplissimum dilectionis praeceptum gradientes, ea quae retro sunt oblivioni tradunt, et in ante se extendunt, seque peregrinos in hac vita esseconspiciunt, ideoque et mendicos se esse fatentur, jure post Nephthalim Manasses ponitur, qui oblitus interpretatur, vel necessitas. Oblitus scilicet, quia unum quod retro est dimittunt; necessitas vero, quia ad ea quae desiderant, necdum pervenerunt. Hinc Psalmista: De necessitatibus meis erue me . Unde et bene post Manassen Simeon
Abbreviated transcription (Latin):
est. Uideas filios filioꝵ tuoꝵ
filii quippe filioꝵ. incelligun¬
tur remunacio operum. Spi¬
ritalis itaqs est ista prosapia.
qr & in uida precessit mici¬
um confessionum. Inruben.
succeclunt incrementa uirtu¬
tum. Qui si primus ponere¬
tur. ordo natiuitatis ecclesiȩ
confunderetur. Prius enim¬
ad subsequenda bona ut for¬
memur rectis & placitis.
Post ruben recte ponitur gad.
qui temptacio recte interpre¬
tatur. quia bene oꝑantes so¬
let probare temptacio. Unde
cuidam dicitur. Quia aptꝰ
eras deo. necesse fuit ut tẽp¬
tacio ꝓbaret te. & quia s anc̃¬
ti contra easdem temptacio¬
nes. diuma uirtute precinc¬
ti fortes existunt recte idem gad
accinctus uocatur. Unde psalmista¬
dicit. precincxisti me uirtute ad
bellum. E quia sc̃i clauso ostio
patrem orant & sua opera in¬
quantum possunt fauori huma¬
no celant ut qui uidet mab¬
scondito eis reddat. recte eis. etiã
conuenit. quod idem gad bari¬
culus dicitur. Et quia in lata
temptatio ꝓbatos coronat. con¬

Expanded text:
est: Videas filios filiorum tuorum. Filii quippe filiorum, intelligitur remuneratio operum. Spiritualis itaque est ista prosapia, quia et in Juda praecessit initium confessionum, et in Ruben succedunt incrementa virtutum. Qui si primus poneretur, ordo nativitatis suae confunderetur. Prius ad subsequentia bona, ut informemur rectis et placitis. Post Ruben recte ponitur Gad, qui tentatio interpretatur, quia bene operantes solet probare tentatio. Unde cuidam dicitur: Quia acceptus erat Domino, necesse fuit ut tentatio probaret te: et quia contra easdem tentationes divina virtute praecincti fortes existunt, recte idem Gad accinctus vocatur. Unde Psalmista: Praecinxisti me virtute ad bellum . Et quia sancti clauso ostio orant Patrem, et sua opera inquantum possunt favori humano celant, ut qui videt in abscondito eis reddat. Recte etiam convenit quod idem Gad latrunculus dicitur. Et quia illata tentatio probatos coronat, con
Abbreviated transcription (Latin):
est. prerrenis rebus insuꝑ¬
biam erigi. Et habe¬
bat cornua duo similia
agni. Agnus xp̃s est. de
quo ioħs dicit. Ecce ag¬

Expanded text:
est, pro terrenis rebus in superbiam erigi. Et habebat cornua duo similia Agni. Agnus Christus est de quo Joannes dicit: Ecce Ag
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmitut et̃nalit̃ mane¬
bit. ꝑ illud eũ qd̾ nun¬
dicit. oportet p̃dicari
engłium intoto mun¬
do. et tunc ueniet finis
Ti mete dñm

Expanded text:
it, aeternaliter manebit. Per illud enim quod nundicit: Oportet praedicari Evangelium in toto mundo, et tunc veniet finis.-- Timete Dom
Abbreviated transcription (Latin):
eccła secundum misticam
narrationem generaliter
conueniunt. Inqua cotidie
fit hoc signum. quia cotidie
concipitur inea xp̃s et nascit᷑.
Ipsa est enim mater ipsa est
et filius. Unde domims
dicit. Si quis fecerit uolun¬
tatem patris mei qui incelis

Expanded text:
e, secundum mysticam narrationem generaliter conveniunt, in qua quotidie fit hoc signum, quia quotidie concipitur in ea Christus et nascitur. Ipsa est enim mater, ipsa est et filius; unde Dominus dicit: Si quis fecerit voluntatem Patris mei qui in coelis
Abbreviated transcription (Latin):
clamor. Et uisum ẽ
aliud signilm incele. et
ecce draco magnus rufus.
habens capita septem. et.
cornua decem. ꝑ draconem
ut supra quoq iam dixi¬
mus intellegitur diabolus.
quia ꝑ̃te quoscumq potest
degluitire non cessat. Et
quia dui est ex quo homi¬
nes uocet propter multi¬
plicitatem in sidiarum
magnus uocatur. Rufus
uero. propter homicidiũ
quia ille homicida erat

Expanded text:
clamor. Et visum est aliud signum in coelo: et ecce draco magnus, rufus, habens capita septem et cornua decem. Per draconem, ut supra jam quoque diximus, intelligitur diabolus, qui aperte quoscunque potest deglutire non cessat, et quia diu est ex quo homines nocet, propter multiplicitatem insidiarum magnus vocatur: Rufus vero, propter homicidium, quia ille homicida erat
Abbreviated transcription (Latin):
cauda ꝑ cutit. Tales sunt
heretici: qui salsis uera ꝑ¬
miscent. ut facilius audi¬
rores decipiant. Sicque
ueneno malȩ doctrine
decipiunt simplices. De
quibus psalmista. Sepul¬
crum patens est guitur
eortim. & cet̾a. Et sacra
scriptura testatur: quia
ꝓpheta docens menda¬
tium ipse est cauda Et
p̾ceptum est uelederent
Superuis dictum est.
quod omne fenum ui¬
ride combustum est:quod
insui tertia parte intelle¬
gitur. Ergo hic fenum: in
bonam partem ponitur:
Significat enim lactantes¬
& qui non possunt cape¬
re solidum cibum: ẜ uel
animalia littere suꝑ ficie
delectantur. Quibus apłs¬
dicit. Non potui uobis lo¬
qui quasi sp̃alibus s tam

Expanded text:
cauda percutit. Tales sunt cauda percutit. Tales sunt haeretici, qui falsis vera permiscent, ut facilius auditores decipiant, sicque veneno malae doctrinae decipiunt simplices, de quibus Psalmista ait: Sepulcrum patens est guttur eorum . Et sacra Scriptura testatur quia propheta docens mendacium, ipse est cauda. Et praeceptum est illis ne laederent Superius dictum est quod omne fenum viride combustum est, quod in sui tertia parte intelligitur. Ergo hic fenum in bonam partem ponitur. Significat enim lactentes, qui non possunt capere solidum cibum, sed veluti animalia, litterae superficie delectantur. Quibus Apostolus ait: Non potui vobis loqui quasi
Abbreviated transcription (Latin):
solem hoc significatur
& ꝑaera: & hoc incertia¬
siui parte: idest in omni-¬
bus reprobis est intelle¬
gendum ut sua. De fu-¬
mo putei. idest de here¬
ticorum doctrina Et¬
sa hereticorum doctri¬
na. exierunt locustȩ in
terram. discipuli scilicet
erroris natisunt. qui t̾re-¬
na corda hominum de¬
ciperent. Nam locustȩ
neq rectos gressus ha¬
bent ut quedam anima¬
lia. neq uolatum ut aues.
quia discipuli hereticoꝵ
uel ipsi heretici. neq rec¬
uolent & celestia cum
scĩs petant de quibus
esaias dicit qui sunt
isti qui ut nubes uolan
neq rectos gressus oꝑati¬
onis: ut cum psalinista
dicere possint: statuit supͣ
rentia queq. corrodunt. qͥa
illi ꝑ iacłaciã iam eleuan¬
tur & animas quas possunt.
quȩ iuporem fidei habent
necant. E t data est illis
potestas. sicut habent potes¬
testas nocendi scorpioni
in cauda est. Per hanc enĩ
ꝑcutit: & uenena diffun-¬
dit.Scorpio quoq infaci
em blanditur. s occulte

Expanded text:
solem, hoc significatur solem, hoc significatur per aera, et hoc in tertia parte sui, id est, in omnibus reprobis est intelligendum ut supra. De fumo putei, id est, de haereticorum doctrina. Ede haereticorum doctrina. Exierunt locustae in terram. Discipuli scilicet erroris nati sunt, qui terrena corda hominum deciperent. Nam locustae neque rectos gressus habent, ut quaedam animalia, neque volatum ut aves, quia discipuli haereticorum vel ipsi haeretici neque recvolent, et coelestia cum sanctis petant, de quibus Isaias dicit : Qui sunt isti qui ut nubes volant? neque rectos gressus operationis, ut cum Psalmista dicere possint: Statuit suprairentia quaeque corrodunt, quia illi per jactantiam elevantur, et animas quas possunt quae virorem fidei habent, necant. Et data est illis potestas, sicut habent scorptestas nocendi scorpionis in cauda est. Per hanc enim percutit et venena diffundit. Scorpio quoque in facie est blandus, sed occulte
Abbreviated transcription (Latin):
dit. qui etiam in aliis
fidei lumen obscurare nõ
magna. nouissima est
ꝑsecucio tempore antixp̃i
futura. Dequa uidelicet
fumus egreditur. idest
tes pereuntium incaligi¬
nem uertat cui fumus
putei comparatur. quia
sicut nunc & eo amplius
error. ita tunc seminabit᷑
dicit. Erit tribulatio. qͣlis
non fuit neq fiet &cet̾a.
Quo in loco questio orit᷑.
quare dicatur fumus
putei similis fumo for¬
nacis magnȩ. si enim tũc
tribulatio erit qualis
non fuit. quomodo est
similis nunc doctrina
hereticorum doctrͥne anti¬
xp̃i: sed sciendum. quia
illa ꝑsecutio & falsa doctͥ¬
na antxp̃i & ceterorum:
exparte erit similis. & ex
parte dissimilis. Similis
erit inpersecutione sanc¬
torum in errore menda¬
tii: dissimilis uero in hoc
quod illi cunc miracula.
facturi sunt cum sint
falsi doctores quod isti
facere non possunt. Ideoq
immanioe erit illa: quia
ꝑ utraq decipiet Etob¬
seuratus est sol &aer. id
est ecdesia: quia quod ꝑ

Expanded text:
dit, qui etiam aliis dit, qui etiam aliis fidei lumen obscurare non magna novissima est vexatio, tempore antichristi futura, de qua videlicet fumus egredietur, id est ntes pereuntium in caliginem vertat, cui fumus putei comparatur, quia sicut nunc et eo amplius error, ita tunc seminabitur dicit: Erit tribulatio qualis non fuit neque fiet. Quo in loco quaestio oritur, quare dicatur fumus putei similis fumo fornacis magnae: si enim tunc tribulatio erit, qualis non fuit, quomodo nunc similis est doctrina haereticorum doctrinae antichristi? Sed sciendum quia illa persecutio et falsa doctrina antichristi et caeterorum ex parte similis erit, ex parte dissimilis. Similis erit in persecutione sanctorum, in errore mendacii: dissimilis vero in hoc quod tunc illi miracula facturi sunt, cum sint falsi doctores, quod isti facere non possunt, ideoque immanior erit illa, quia per utraque decipiet. Et obscuratus est sol et aer. Id est Ecclesia, quia quod per
Abbreviated transcription (Latin):
& cet̾is impiĩs legimus enĩ
quod petro date sint claues.
idest potestas ligandi atꝙ
soluendi. Ita ergo in hoc
loco clauis que data est
diabolo potentia intellegit᷑
quam exercet in reprobis.
Que illi data ẽẽ dicitur. ꝓpt̃
hoc quod non est ablata. sic̃
induratum est cor pharaonis.
idest non emollitum. & ape¬
ruit puteum abyssi. quia
ipsẽ inspirat hereticis. ut te¬
nebras suȩ doctrine profe¬
rant ad decipiendum quos
possunt. Ipse hoc facit. quia
eo instigante fit. Siue ꝑcla¬
uem. possumus ĩtellegere
potentiam temporalem.
idest reges & principes huiꝰ
seculi quos sibi coniungebass
heretici. quia non auderent
ranta & talia loqui. nisi &¬
temporali potentia fulti¬
fuissent Et ascendit fumꝰ
puter & cet̃a. Idest prauorũ:
hereticorum doctrina ma¬
nifestata est. Quȩ bene fu-¬
mo comparatur. quia lu¬
mine ueritatis caret. &
quod sanctis inscriptura
sacra lumen p̾bet. hoc
hereticis cecitatem in fun¬

Expanded text:
et caeteris infidelibus. Legimus enim et caeteris infidelibus. Legimus enim quod Petro datae sunt claves, id est potestas ligandi et solvendi. Ita ergo in hoc loco clavis, quae data est diabolo, potentia intelligitur, quam exercet in reprobos. Quae illi data esse dicitur propter hoc, quod non est ablata, sicut induratum est cor Pharaonis, id est non emollitum. Et aperuit puteum abyssi. Quia ipse inspirat haereticis, ut tenebras suae doctrinae proferant ad decipiendum quos possunt. Ipse hoc facit, quia eo instigante fit. Sive per clavem possumus intelligere potentiam carnalem, id est, reges et principes hujus saeculi, quos sibi conjungebant haeretici, quia non auderent tanta et talia loqui, nisi temporali essent potentia fulti. Et ascendit fumus putei. Id est, pravorum haereticorum doctrina manifestata est. Quae bene fumo comparatur, quia lumine veritatis caret, et quod sanctis in Scriptura sacra lumen praebet, hoc haereticis caecitatem infun
Abbreviated transcription (Latin):
terram &cet̾a Hec stella
ut supra dictum est. dia¬
bolum significat. qui se tͣnˢ¬
figurat mangelum lucis.
unde quibusdam appareis
dicit se ẽẽ xp̃m. sicut bea¬
to martino. De hoc cęlo cȩ¬
cidit. hoc est de numero
angelorum uel de cęlo. id
est de eccła cadit cotidie.
quando exgentilitate qui¬
dam conuertunt᷑ ad fidem
siue ex parentibus axp̃ianis
nati fonte baptismatis re¬
generantur. & diabolo re¬
nuntiant & omnib oꝑib
& pompis eius. Incerram
cadit. hoc est. in eis quit̃¬
reui sunt. Non enim in
cȩlo. idest in scõs potestatẽ
habet E⁊ data est illi
clauif putet abyffi. Quid
perabyssum. nisi pͬaua de¬
signantur corda reproboꝵ
peccatis tenebrosa. De hac
abysso dicitur ingenesi.
Tenebrȩ erant suꝑ faciem
abyssi. Per puteum autem.
heretici intellegufitur qui
sua ꝑ uersa doctrina & ꝓ¬
funda. homines inimo terre
de mergunt. Claiuis uero
putei abyssi. potestas in¬
tellegitur diaboli. qua do¬
minatur heretitis paganis

Expanded text:
terram. Haec stella, ut supra dictum est, diabolum significat, qui se transfigurat in angelum lucis, unde quibusdam apparens dicit se esse Christum, sicut beato Martino. De hoc coelo cecidit, hoc est, de numero angelorum, vel de coelo, hoc est, de Ecclesia cadit quotidie, quando ex gentilitate quidam convertuntur ad fidem, sive ex parentibus christianis nati, fonte baptismatis regenerantur, et diabolo renuntiant, et omnibus operibus et pompis ejus. In terram cadit, hoc est, in eos qui terreni sunt. Non enim in coelo, id est in sanctis potestatem habet. Et data est ei clavis putei abyssi. Quid per abyssum, nisi prava designantur corda reproborum peccatis tenebrosa? De hac abysso dicitur in Genesi: Tenebrae erant super faciem abyssi . Per puteum autem haeretici intelliguntur, quia sua prava doctrina et profunda homines in ima terrae demergunt. Clavis vero putei abyssi, potestas intelligitur diaboli, qui dominatur haereticis, paganis
Abbreviated transcription (Latin):
tes: qui iam possunt in¬
tellegere & capere quod
iohannes dicit. In princi¬
pio erat uerbum & cet̾a.
Porro arbores: ꝑfecti quiq
ꝑdurant. Dequibus psal¬
mista. Plantati in domo do¬
mini. inatriis domus di
nostri florebunt. S & hic
aroto pars est in cellegen
da: ut supra. Quod duab
scilicet partibus ꝑmanen¬
tibus in ecclesia aquarũ
lesione prohibentur locus¬
te:tertia pereat. Unde
& statim sub iungitur.
nst cantum homĩnes qui
non habent signum d̃i
infrontibus suis .s. digne.
Quia non solum exclu¬
duntur illi qui extra
ȩcclesiam sunt. idest paga¬
ni & iudei. s etiam falsi
ap̃ani qui signum por¬
tant in corpore quia
baptizati sunt & in eccła
consistunt: s tamquam
fidem quam habere ui¬
dentur. oꝑibus maculañ
iđoq leduntur: Tale est¬
& illud. Qui mandurat
carnem meam & bibit
sanguinem meum. in
me manet & ego in eum:
cum multi eadem sacra¬
menta ꝑcipiant in quib ñ
habirat xp̃s: quia non
ad salutem set adiudiciũ
suum manducant & bi¬

Expanded text:
tes, qui jam possunt intelligere et capere quod Joannes dicit. In principio erat verbum . Porro arbores perfecti quique bilitate perdurant. De quibus Psalmista: Plantati in domo Domini, in atriis domus Dei nostri florebunt . Sed et hic a toto pars intelligenda est, ut supra, qua duabus scilicet partibus permanentibus in Ecclesia, a quarum laesione prohibentur locustae, tertia pereat. Unde et statim subjungitur: Nisi tantum homines, qui non habent signum Dei in frontibus suis, subaudi digne, quia non solum excluduntur illi qui extra Ecclesiam sunt, id est pagani et Judaei, sed etiam falsi Christiani, qui signum portant in corpore, qui baptizati sunt, et in Ecclesia consistunt, sed tamen fidem quam habere videntur, operibus maculant, ideoque laeduntur. Tale est illud: Qui manducat carnem meam, et bibit sanguinem meum, in me manet, et ego in illo . Cum multi eadem sacramenta percipiant, in quibus non habitat Christus, quia non ad salutem, sed ad judicium suum manducant et bi
Abbreviated transcription (Latin):
querat᷑. non respondeo. Ut da-¬
rent illi claritatẽ. idest. ut se
peccatores recognoscerent. et
dĩ iusta iudicia. conlaudares.
Ille enĩ claritatẽ dõ dat: qͥ
& se ꝓsuis iniquitatib accusat.
et eiꝰ iusta iudicia conlaudat.
At contͣ iniquoꝵ mos est: ut
suas iniquitates defenllant.
et dĩ iudicia rep̃hendant.
est sedes bestie. hoc ẽ regnum
illius. idest. om̃e corpus diabo¬
li: mali uidelicet p̃positi. cum
subiectis sibi plebib: Oiabolꝰ
aũt bestia uocat᷑: quia aut la¬
tenter insidians. aut aꝑte se¬
uiens. agnouit. id est. corpus
xp̃i inuadere nitit᷑. Quod
aũt dic̃ factum ẽ regnũ eius

Expanded text:
am, non respondebo. Ut darent illi claritatem; id est, ut se peccatores recognoscerent, et Dei justa judicia collaudarent. Ille enim claritatem Deo dat, qui et se pro suis iniquitatet ejus justa judicia collaudat. At contra iniquorum mos est, ut suas iniquitates defendant, et Dei judicia reprehendant.est sedes bestiae, hoc est regnum illius, id est omne corpus diaboli, mali videlicet praepositi cum subjectis sibi plebibus. Diabolus autem bestia vocatur, quia aut latenter insidians, aut aperte saeviens, agnum id est corpus Christi invadere nititur. Quod autem dicit: factum est regnum ejus
Abbreviated transcription (Latin):
quos sic non porerit
nncere. conabitur doc¬
trinis superare exibebit
dona uerba promet dul-¬
tia. adhibebit falsa mira¬
cula. Et ꝑutraq seuiens
multos a fidei rectitudine
aderrorem. inclinabit.
alios scilicet decipiens
terroribus. alios autem
ꝑ suasionibus. Uerum qͦd
dicitur nunc & eos. non
ad sanctos ꝑtinet qui nõ
poterunt uinci. quiq an¬
te poterunt occidi. quam
a fide separari. set queda
pars malorum intellegi¬
tur quȩ sociata est cor¬
pori ap̃i queq siue cerro¬
ribus siue blandimen¬
tis uinci posse narrat᷑.

Expanded text:
quos sic non poterit vincere, conabitur doctrinis superare, exhibebit dona, verba promet dulcia, adhibebit falsa miracula, et per utraque saeviens multos a fidei rectitudine ad errorem inclinabit, alios scilicet decipiens terroribus, alios autem persuasionibus. Verum quod dicitur, vincet eos, non ad sanctos pertinet, qui non poterunt vinci, et qui ante poterunt occidi, quam a fide separari; sed quaedam pars malorum intelligitur, quae sociata est corpori Christi, quaeque sive terroribus, sive blandimentis vinci posse narrat
Abbreviated transcription (Latin):
est enim quod dicit scͥbam
suꝑ illum nomen meum ꝙ¬
di mei. id est faciam illũ essẽ
filium d̃i mer ut sicut ego
manifestat qui dicit. misit
clamantem abba pater. Et ip¬
se sp̃c testimonium reddit
spiritui nr̃o. quod sumꝰ filii
dei. Quod autem dicit ꝙ
nomen eiuitatis noue hie¬
rusalem. subauditur scͥbam
suꝑ eum qui uicerit. ita ẽ
intelligendum. quia innume¬
ro scorum ꝑ donũ sp̾̃c scĩ.¬

Expanded text:
est enim quod dicit, scribam super illum nomen Dei mei, id est, faciam illum esse filium Dei mei; ut, sicut ego manifestat dicens: Misit clamantem, Abba Pater. Et ipse spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod sumus filii Dei. Quod autem dicit: Et nomen civitatis novae Jerusalem, subaudis scribam super eum qui vicerit, ita est intelligendum, quia in numero sanctorum per donum Spi
Abbreviated transcription (Latin):
in suꝑna sc̃orum gloria soli¬
dantur quam mprimo ada
amisisse ac foras exisse ꝓbam᷑.
Unde dominus in ȩuangelio.
dicit. ꝙ eum qui uenit ad
me non eiciam foras. Et
psalmista. Ipse d̾s meus ꝙ sa¬
non inouebor amplus. Dica¬
cur gͦ. Qui uicerit faciã:
illum columpnam intẽplo
di mei. Ac si diceretur. Elec¬
torum niunerum quẽ uic¬
torem esse pͣnosco. mandaco¬
rum meorum pͣceptis aftͥn¬
gens incelestis patriȩ edifi¬
cio quod utiq ex ipsis con¬
stat electis in flexibili amo¬
re solidabo. Et foras ñ
egredictur. subaudis nulliᷤ
inunici suasionibus. uel ter¬
rorbus ab illa cęlestis patriȩ
communi felicitate auellet᷑.
Quod autem filius di d̃m
se habere dieit sicut inp̃ce¬
dentibus iam diximꝰ. sed̾m
humanitatis formam accipi¬
endum est. in qua etiam ñ
solum patre s etiam se ipss
minor ee probatur. Escͥ¬
bamt suꝑ illum nomen dei

Expanded text:
in superna sanctorum gloria soliin superna sanctorum gloria solidantur, qui in primo Adam amisisse ac foras exisse probantur. Unde Dominus in Evangelio dicit: Et eum qui venit ad me non ejiciam foras . Et Psalmista: Ipse Deus meus et sanon movebor amplius . Dicatur ergo: Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei; acsi diceretur: Electorum numerum quem victorem esse praenosco, mandatorum meorum praeceptis astringens in coelestis patriae aedificio, quod utique ex ipsis constat electis inflexibili amore solidabo. Et foras non egredietur, subaudis, nullis inimici suasionibus vel terroribus ab illa coelestis patriae communi felicitate avelletur. Quod autem Filius Dei Deum se habere dicit, sicut in praecedentibus jam diximus, secundum humanitatis formam accipiendum est, in qua etiam non solum Patre, sed etiam seipso minor esse probatur. Et scribam super illum nomen Dei
Abbreviated transcription (Latin):
sione illius uituli saginati re¬
uocata. foras ultra non exiet
id est a gracia xp̃i non sepa¬
rabitur: Possumus ꝙ hoc de
utroq intelligere populo.
Primus enim homo ad yma¬
ginem dei conditus. in para¬
dẏsi deliciis positus est. qua¬
si quedam. columpna firmi¬
tatis s audiens diaboli uo¬
cem a paradisi felicitate
ad erumpnam seculi ꝙ a
quiete ad laborem exiit.
Quo scilicet ruentẽ. nos
quoq pariter ruumnus. Q ͦ
exeuntẽ nos quoq. simul
exitumus. nde est. Romo
quidam descendebat. ab
ierłm in hiericho & cetera.
Cuius miseriam intuens ait¬
auctor humani generis ab
hoc unde exierat effusioe
sui sanguinis hominẽ cũ
sua progenie reduxit. quȩ
uidelicet in troductio non
solum in his intelligenda ẽ
qui iam exuti corporibus
inspecie letantur incęlis. ue¬
rum etiam de his qui ad huc
cominorantur in carne. ꝑ fid̾e
ambulant spe gaudentes in
terris. Ad hoc gaudio spei n
egredientur amplius. quia

Expanded text:
sione illius vituli saginati resione illius vituli saginati revocata, foras ultra non exiet, id est a gratia Christi non separabitur. Possumus et hoc de utroque modo intelligere populo. Primus enim homo ad imaginem Dei conditus, in paradisi deliciis est positus, quasi quaedam columna felicitatis, sed audiens diaboli vocem a paradisi felicitate ad aerumnam saeculi, et a quiete ad laborem exiit Quo scilicet ruente, nos quoque pariter ruimus, quo exeunte, nos quoque simul exivimus. Unde est Homo quidam descendebat ab Hierusalem in Jericho . Cujus miseriam intuens auctor humani generis, ad hoc unde exierat effusione sui sanguinis, hominem cum sua progenie reduxit. Quae videlicet introductio non solum in his intelligenda est, qui jam exuti corporibus in specie laetantur in coelis, verum etiam de his qui adhuc commorantes in carne per fidem ambulant, spe gaudentes in terris. Ab hoc gaudio spei non egredientur amplius, quia
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Pecruis ꝙ iacobis ꝙ io¬
hannes qui udebantur ẽẽ¬
etiam ꝙ auditores illorum
de antiquo hoste triumphã¬
tes. atq oꝑationis firmitate
pollentes. Unde ꝙ ipsa eccła
generaliter ab apło colump¬
na & firmamentum uerita¬
tis appellatur: Dicit gͦ dñs.
Qui uicerit subaudis temp¬
tamenta diaboliea ꝙ concu¬
piscentias mundanas. ꝙ de¬
lectationes carnis. faciã ilłu
colupnam intemplo d̃i mer
faciam eiun fortem in oꝑe
bono. ut nullam timeat iac¬
turam s insuꝑ roborẽ for¬
titudinis suȩ id est ȩxemplo
ꝙ doctrina ȩccłam sustineat.
Quod autem dicitur & foras
non egredietur amplius.
aꝑte agnoscitur. quia iam¬
dudum inp̃cedentibꝰ huma¬
ni generis membris erierat.
In illo scilicet uiniore fratre
qui relicta domo paterna
abuit in regionem longin¬
quam. ibiq substanciam
suam iuuendo luxuriose
cum meretricibus dissipauit.
Ab unitate siquidem fidei atq
operationis ȩecła recesserat.
in edificatione turris. s occa¬

Expanded text:
dicit: Petrus et Jacobus et Joannes qui videbantur etiam auditores illorum, de antiquo hoste triumphantes, atque operationis firmitate pollentes. Unde et ipsa Ecclesia generaliter ab Apostolo columna et firmamentum veritatis appellatur. Dicit ergo Dominus: Qui vicerit, subaudis tentamenta diabolica, et concupiscentias mundanas, et delectationes carnis, faciam illum columnam in templo Dei mei, id est faciam eum fortem in opere bono, ut nullam timeat jacturam, sed insuper robore fortitudinis suae, id est exemplo et doctrina Ecclesiam sustineat. Quod autem dicitur: Et foras non egredietur amplius, aperte cognoscitur, quia jamdudum in praecedentibus humani generis membris exierat, in illo scilicet juniori fratre qui, relicta domo paterna, abiit in regionem longinquam, ibique substantiam suam vivendo luxuriose cum meretricibus dissipavit. Ab unitate siquidem fidei atque operationis Ecclesia recesserat in aedificationem turris; sed occi
Abbreviated transcription (Latin):
ipso ueluti consilium genera¬
tur inmente. Nam quod di¬
eit salomon ex ꝑsona. xp̃i. do¬
minus possedit me micio¬
uiarum suarum: antequam suor
quicꝙͣ faceret. taliter est ĩ¬
telligendum. quod ds pater¬
aute omnem creaturã tam
humanam quã angelicam.
suam possederit sapientiam.
ꝑ quam ꝙ omĩa condidit. si¬
ue incȩlo siue interra. Si aũ
sicut in quibusdam eodicibꝰ
ꝙ in alia translatione habe¬
tur legerimus. dñs creauit
me ita est intelligendum.
quia anteꝙͣ. quicquã faceret
uit. in caruandam ut sua
passione ꝙ morte. humanũ
genus redimeret. ꝙ ad patͥã
reuocaret. Tunc utiq inpͥn
cipio suarum actionum in
diuinitate sua sapientiam
possedit uel creauit sibi equa

Expanded text:
ipso, veluti consilium generaipso, veluti consilium generatur in mente. Nam quod dicit Salomon ex persona Christi: Dominus possedit mviarquam faceret, taliter est intelligendum, quod Deus pater omnem creaturam tam humanam quam angelicam sua possideret sapientia, per quam et omnia condidit, sive in coelo sive in terra. Si autem, sicut in quibusdam codicibus et in alia translatione habetur legeremus, Dominus creavit me, ita est intelligendum, quia antequam quidquam faceret, incarnandam, ut sua passione et morte genus humanum redimeret, et ad patriam revocaret. Tunc in principio utique suarum actionum in divinitate, suam sapientiam possedit vel creavit sibi aequa
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia fecisti. Cum gͦ ipse
sit sapientia patris ꝙ isti af¬
firmant eiun ereatum in
tempore. atq ideo dicunt
quia erat tempus quando
non erat. propter hoc uide¬
licet quod ꝑ salonionẽ dieit᷑.¬
ipsa dĩ sapientia dicit. dñs
possedit me uel creauit se¬
eundum quod alia trans la¬
tio habet. ĩ micio uiarũ suaꝵ
si hoc uerum est. utiq quod
nefas est cogitare. dds pater
stulcus erat anteꝗͣ suam sapi¬
entiam generaret. ꝙ certe
ipsi negare non possunt qd̃
ipse sit dĩ sapientia sic̃ apłs¬
dicit. Ideoq illis stultissimis
hominibus ꝙ racione caren¬
tibus dicendum est. Si deus
stultus erat. unde gͦ tam
sapienter omĩa condidit:
Et nos quem ad mođu crea¬
uit si ille anteꝙͣ erearetur
sine sapientia fuit. ut pote ĩ¬
sipiens & uesciens quid faceret:
Non gͦ ipsa sapientia creata
est a patre. s antequam cunc¬
ta fierent erat cum patre:
Neq ex alia substancia deus
pater genuit filium. s ex se¬

Expanded text:
sapientia fecisti . Cum ergo ipse sapientia fecisti . Cum ergo ipse sit sapientia Patris, et isti affirmant eum creatum in tempore, atque ideo dicunt quia erat tempus quando non erat. Propter hoc videlicet quod per Salomonem ipsa Dei sapientia dicit: Dominus possedit me, vel creavit, secundum quod alia translatio habet, in initio viarum . Si hoc verum est, utique quod nefas est cogitare, Deus Pater stultus erat, antequam sapientiam suam generaret. Certe ipsi negare non possunt quod ipse sit Dei sapientia, sicut Apostolus ait . Ideoque illis stultissimis hominibus et ratione carentibus dicendum est: Si Deus stultus erat, unde ergo tam sapienter omnia condidit? Et nos quemadmodum creavit, si ille antequam crearetur sine sapientia fuit, utpote insipiens et nesciens quid faceret? Non ergo ipsa sapientia creata est a Patre, sed antequam cuncta fierent, erat cum Patre, neque ex alia substantia Deus Pater genuit Filium, sed ex se
Abbreviated transcription (Latin):
omnia ꝑ ipsum facta sunt. Cũ
gͦ omnia ꝑ illum facta sint.
utiq patet quia ipse est ante
om̃ia. Neq enim pater filiũ
pͣcessit tempore s origine. sic̃
nec radius solis uel ignis su¬
uiii pͣcedit calorem uel spłe¬
dorem. Semꝑ enim fuit pat̾
semꝑ cum eo filuis. qui utiq
a pare non est creatus sed
genitus. Principium itaq
omnis creature dicitur: qͥa
ab illo cuncta existendi ha¬
bent mitium. unde & ipse
in terrogantibꝰ iudeis quis
esset respondit. principium
qui ꝙ loquor uobis. Unde
ꝙ paulus dicit. qui est yma¬
go di inuisibilis primoge¬
nitus om̃is creature. Quem
etiam ne putemus creatũ
statim sub uuixit. in quo cõ¬
dita sunt uniuersa. Primo¬
genitus gͦ est omĩis creat᷑e.
a quo.ꝙ ꝑ quem omnis
creatura exorta est. Arriani
dicunt quod filius d̃i erea¬
tura est. indiuinitate ne¬
gantes eum ante mariã fuis¬
se. s mentiuntur. filius enĩ
łi ipse est sapientia. dicente
di sapientiam. Et psalmista
ad dm patrem. Ommia in

Expanded text:
m Dei facta sunt. Cum ergo omnia per illum facta sunt, utique pater quia ipse est ante omnia. Neque enim Pater Filium praecessit tempore vel origine, sicut nec radius solis vel ignis suum praecedit calorem vel splendorem. Semper enim fuit Pater, semper cum eo Filius, qui utique a Patre non est creatus, sed genitus. Principium itaque omnis creaturae dicitur, quia ab illo cuncta exsistendi habent initium. Unde et ipse interrogantibus Judaeis quis esset respondit: Principium qui et loquor vobis . Unde et Paulus dicit : Qui est imago invisibilis Dei, primogenitus omnis creaturae. Quem etiam ne putemus creatum, statim subjunxit: In quo condita sunt universa. Primogenitus ergo est omnis creaturae, a quo et per quem omnis creatura exorta est. Ariani dicunt, quod Filius Dei creatura est in Divinitate, negantes eum ante Mariam fuisse, sed mentiuntur. Filius enim Dei ipse est sapientia, dicente Dei sapientiam. Et Apostolus ad Deum Patrem: Omnia in
Abbreviated transcription (Latin):
quidem insingulis agit᷑ elec¬
tis. Generalit̾ aũt infine con¬
plebit᷑. cum om̃s in com¬
mune audierint. Uenite
benedicti patris inei. & cȩt̃a.
Ornatã dicit. id est om̃ibus
uirtutib cõpositã. uixca illud
psalmiste. Astitit regina a
dextris tuis. & c̃.¬

Expanded text:
quidem in singulis agitur elecquidem in singulis agitur electis, generaliter autem in fine complebitur, cum omnes in commune audierint: Venite, benedicti, Patris mei , etc. Ornatam dicit, id est omnibus virtutibus compositam, juxta illud Psalmistae: Astitit regina a dextris tuis
Abbreviated transcription (Latin):
mo ascendit incelũ. ⁊ cetera.
Alit̾. In hoc de celo descendere
dicit᷑. quia celestis ẽ gratia
qͦd ds̃ eam fecit eccłiam. iuxca
illud. Ego dñs faciens te. Quic¬
quid enĩ habet infide. spe. ca
ritate ceterisq uirtutibus.
& baptismo. desuꝑdatũ ẽ illi.
Unde iacob. Onine datum
optimũ & om̃e dom̃ ꝑfectuor
desursum ẽ. descendens a pa¬
tre luminũ. Adeo paratã. id ẽ
fide ceterisq uirtutib ornatã
ut mereret᷑ fieri sponsa.
icut sponsam ornatam uiro.
Ouo dicit. sponsam & uirũ.
inquo sub incelligit᷑ uxor.
Qua consuetudo est sc̃e scͥp¬
ture. ut sponsos appellet uiros.
& sponsas uxores. Unde est.
guinũ tu mͥ es. In euagłio qͦ
ab angło dicit᷑. Ioseph autem
uir eius. Et in lege. Si inue¬
nerit uir puellam despon¬
satã in agro & dormierit cũ
ea. morte moriat᷑ quia humi¬
liauit uxorem proximi sui.
sed tunc erit uxor. quando
ad amplexus uiri. id est ad¬
contemplationẽ dĩ om̃ipoten¬
tis ꝑuenerit. Quod cotidie

Expanded text:
o ascendit in coelum, etc. Aliter: In hoc de coelo descendere dicitur, quia coelestis est gratia, quod Deus eam fecit Ecclesiam, juxta illud: Ego Dominus faciens te. Quidquid enim habet in fide, spe, et charitate, caeterisque virtutibus et baptismo, desuper datum est illi. Unde Jacobus: Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum . Paratam, id est fide caeterisque virtutibus ornatam, ut mereretur fieri sponsa. Sicut sponsam ornatam viro suo. Duo dicit, sponsam et virum, in quo subintelligitur uxor, quia consuetudo est sanctae Scripturae, ut sponsos appellet viros, et sponsas uxores; unde est: guinum tu mihi es . In Evangelio quoque ab angelo dicitur: Joseph autem vir ejus . Et in lege: Si invenerit satam in agro, et dormierit cum ea, morte morietur, quia humiliavit uxorem proximi sui . sed tunc erit uxor, quando ad amplexus contemplationem Dei omnipotentis pervenerit. Quod quotidie