comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
noue ẽẽ incipiunt. que ante
ñ erant. absq ipsius agitati¬
one ut actus ꝓprie dici. non
queat. cũ uidelicet actus om¬
nis in motu consistat. In deo
autẽ nullus motus ẽ. Sicut gͦ
ex calore solis aliqͣ fieri con¬
tingit. nulla tñ in ipso uel in
eius calore facta mocione uł
mutacione: ita ex der uolum¬
tate noua habent eẽ. sine mu¬
tacione auctoris qͥ est unum:
& solũ omnium pͥncipium.¬
cipia dixit. scilicet materiam.

Expanded text:
novae esse incipiunt, quae ante novae esse incipiunt, quae ante non erant, absque ipsius agitatione; ut actus proprie dici non queat, cum videlicet actus omnis in motu consistat, in Deo autem motus nullus est. Sicut ergo ex calore solis aliqua fieri contingit, nulla tamen in ipso vel in ejus calore facta motione vel mutatione: ita ex Dei voluntate nova habent esse sine mutatione auctoris, qui est unum, et solum, et omnium principium.cipia, scilicet materi
Abbreviated transcription (Latin):
& huiusmodi ñ dñr de dõ se¬
cundũ eã rõnẽ q̃ dñr de c̾aturis.
erũtam̃ sciendũ est hec
uerba scilicet creare. facẽ
ñ posse dici. scd̾m eam ratio¬
nem qua dñr de creaturis.
Quippe cũ dicimus eũ aliquit
facere. ñ aliquem in oꝑando
motũ illi intelligimus in esse.¬
uel aliquã in laborando pas¬
sionem. sicut nobis solet ac¬
cidere: sed eius sempiterne
uoluntatis nouũ aliquem sig¬
nificamus. effectũ. idest eter¬
na eius uoluntate aliqͥd noui¬
ter existere. cũ gͦ dicitur aliqͥd
facere. tale ẽ ac sidicatur uir¬
ta eius uoluntatẽ uel ꝑ eius
uoluntatem. aliqd nouiter
contingere uel eẽ. Ut in ip̃so
nichil noui contingat. s no¬
uũ aliquid. sicut in eius eter¬
na fuerat uoluntate. fiat sine
aliqua sui motione uel muta¬
cione. Nosuͦ oꝑ ando mutari
dm̃r: quia mouemur: ñ enim
sine motu. aliqͥd facimus. Os
gͦ aliquid facere uel agere dr̃
qr causa ẽ rerum. nouiter er¬
istentiũ. dum eiꝰ uoluntate. res

Expanded text:
usmodi, non dicuntur de Deo secundum eam rationem qua dicuntur de creaturis. Verumtamen sciendum est haec verba, scilicet, creare, facere, non posse dici secundum eam rationem qua dicuntur de creaturis. Quippe cum dicimus eum aliquid facere, non aliquem in operando motum illi inesse intelligimus, vel aliquam in laborando passionem, sicut nobis solet accidere; sed ejus sempiternae voluntatis novum aliquem significamus effectum, id est, aeterna ejus voluntate aliquid noviter existere. Cum ergo aliquid dicitur facere, tale est ac si dicatur juxta ejus voluntatem, vel per ejus voluntatem, aliquid noviter contingere vel esse; ut in ipso nihil novi contingat, sed novum aliquid, sicut in ejus aeterna voluntate fuerat, fiat sine aliqua motione vel sui mutatione. Nos vero operando mutari dicimur, quia movemur; non enim sine motu aliquid facimus. Deus ergo aliquid agere vel facere dicitur, quia causa est rerum noviter existentium, dum ejus voluntate res
Abbreviated transcription (Latin):
uomͦ eium nr̃am diceret.
cũ filius solius patris.y¬
magosit : fuerunt autem et
alii perspicatius hec tractan¬
tes qui ꝑ ymaginẽ filium. et
ligerent. qui sumlitudo est pa¬
tris & filii: & idõ pluraliter pu¬
tauerunt dici nr̃am. Id referen¬
tes ad similitudinẽ tantũ ad
ẏmaginẽ uͦ sub intelligendũ

Expanded text:
Quomodo enim nostram diceret, cum Filius solius Patris imago sit? § Fuerunt autem et alii perspicacius haec tractantes, qui per imaginem Filium, et ligerent, qui similitudo est Patris et Filii. Et ideo pluraliter putaverunt dici nostram, id referentes ad similitudinem tantum; ad imaginem vero, subintelligendum
Abbreviated transcription (Latin):
erũtam̃ hec distinctio. li¬
cet reprobabilis penitus
ñ uideatur: qr de medio mon¬
ciũ idest auctoritatib scõꝵ
ñ manat : congruentius inp¬
so homine ymago & simili

Expanded text:
erumtamen haec distinctio, licet reprobabilis penitus non videatur, quia de medio montium, id est, auctoritatibus sanctorum non manat, congruentius in ipso homine imago et simili
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ ñ dr̃ principiũ nͥ ad crea¬
& filius. Et trinitas ip̃a simul. et
singła ꝑsona. principiũ d̾r creatu¬
rarũ. ꝑat̾ gͦ principiũ ẽ sine pͥnci¬
pio. filius principiũ de pͥncipio.
sp̃c sc̃s principiũ de utroq: idẽ
de patre & filio. Qd̃ ab eterno pa¬
ter ẽ principiũ et filius. s sp̃e

Expanded text:
ur principium nisi ad creaipium, et Filius, et Trinitas ipsa simul, et singula personarum principium dicitur creaturarum. Pater ergo principium est sine principio, Filius principium de principio, Spiritus sanctus principium de utroque, id est, de Patre et Filio. 2. Quod ab aeterno Pater
Abbreviated transcription (Latin):
on inficiam᷑ tñ quin cibi
& humores in carnẽ. & in
sanguinẽ transeant. s ñ inue¬
ritatẽ humanę natuie que
a primis descendit parentib
que sola in resurrectione erit.
Reliqua uͦ caro in quã cibi
transeunt. tanqͣm suꝑflua in
resur rectione deponetur:Que
tam̃ ciboꝵ. alioꝵq rerũ fom̃¬

Expanded text:
on inficiamur tamen quin cibi et humores in carnem et sanguinem transeant; sed non in veritate humanae naturae, quae a primis descendit parentibus, quae sola in resurrectione erit; reliqua vero caro in quam cibi transeunt, tanquam superflua in resurrectione deponetur, quae tamen ciborum aliarumque rerum fomen
Abbreviated transcription (Latin):
psaͥmi p̃taxatũ ait. Queris qͥt
sit pat̾. respondetur d̾s̃: queris
De singłis interrogatus: dm̃
responde. de utroq interroga¬
tus. ñ deos.s dm̃ responde. slon
sic in hominib Tanta em̃ ibi
ẽ sub̾ȩ unitas.u equalitatem
admittat: pluralitatem non
adnutiat. Sigͦ ubidictũ fu̾it
cũ dicis filium. eẽ quod pa¬
ter ẽ ꝓfecto filius pater est.
responde scdm sub̾am. tibi dixi

Expanded text:
psalmi 68, ait: Quaeris quid sit Pater? Respondetur, Deus. Quaeris De singulis interrogatus, Deum responde. De utroque interrogatus, non deos, sed Deum responde. Non sic in hominibus. Tanta enim e societas, ut aequalitatem admittat, pluralitatem non admittat. Si ergo tibi dictum fuerit cum dicis Filium hoc esse quod Pater est, profecto Filius Pater est. Responde secundum substantiam, tibi
Abbreviated transcription (Latin):
iȩ  altitudinẽ tegeret dici po¬
test. m illis partib facta. quas
nunc illustrat solis diurna
lua: Nec mirũ lucem in aqͥs
posse lucere. cũ etiam nauta¬
rũ oꝑatione sepius illustren¬
tur Qui in ꝓfundũ mersi.
misso ex ore oleo aquas sibi

Expanded text:
e altitudinem tegeret, dici potest in illis partibus facta quas nunc illustrat solis diurna lux. Nec mirum lucem in aquis posse lucere, cum etiam nautarum operatione saepius illustrentur, qui in profundum mersi, misso ex ore oleo aquas sibi
Abbreviated transcription (Latin):
ec sane creatores illi magi
angłi dicendi sunt. quia
ꝑ illos magi ranas. & serpen¬
tes fecerunt: ñ enim eas ipsi
creauerunt. De seminibus om

Expanded text:
ec sane creatores illi mali angeli dicendi sunt, quia per illos magi ranas et serpentes fecerunt; non enim ipsi eas creaverunt. Omnium
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ adsit plena uoluntas. ꝑ¬
ficiendi. ut si adsit facultas
ad effectum ꝑducatur uir qͦq
manducat. quia pars superior
rations illecebie consensit. et
tunc est dampnabile & graue
peccatum. In gustu mulieris¬

Expanded text:
 adsit plena voluntas perficiendi, ut, si adsit facultas, ad effectum perducatur, vir quoque manducat, quia superior pars rationis illecebrae consensit, et tunc est damnabile et grave peccatum. Quando autem mulier s
Abbreviated transcription (Latin):
lo exordio conditionis. pri¬
mariȩ. & formã confusio¬
nis habuit. & non habuit
formã distinctionis. & dis¬
cretionis. donec pꝰea forma¬
retur atq distinctas recipe¬
ret species: ita spũalis ꝙ an¬
głica natura in sua conditione
scdm uaturȩ habitũ formata
fuit. & tũ illam quã postea ꝑ
amorem & conuersionẽ ad cre¬
atorem suum. acceptura erat
formã non habuit. s erat in¬
formis sine illa. Unde augus

Expanded text:
lo exordio conditionis primariae et formam confusionis habuit, et non habuit formam distinctionis et discretionis, donec postea formaretur atque distinctas reciperet species, ita spiritualis et angelica natura in sua conditione secundum naturae habitum formata fuit; et tamen illam quam postea per amorem et conversionem a Creatore suo acceptura erat formam non habuit, sed erat informis sine illa; unde Augus
Abbreviated transcription (Latin):
dicit intelligi. informã naturã
spiritualis uitȩ. sicut inise po¬
t̃ existere ñ conuersa ad creato¬
rẽ in quo formatur: ꝑ terram
corporalem materiam. sine om¬
ni qualitate. que apparet in
materia formata. Quomͦ dicat
lucifer scdin Ysuam. ascendã

Expanded text:
dicit intelligi informem naturam vitae spiritualis, sicut in se potest existere non conversa ad Creatorem in quo formatur; per terram, corporalem materiam sine omni qualitate quae apparet in materia formata. 8. Quomodo dicat Lucifer secundum Isaiam: Ascendam
Abbreviated transcription (Latin):
sine uita existenti iã filio. uitã
patrẽ dedisse. s ita eũ sinc̾ tem¬
ꝑe genuisse. ut uitã quã pat̾
filio gignendo dedit coet̾na sit
uitȩ patris. qui dedit: intelli¬
gat etiã sic̃ ht pat̾ inseipso ut
de illo ꝓcedat sp̃e sc̃s: sic dedis¬
se filio. ut de illo ꝓcedat ide sỹc¬

Expanded text:
a existenti jam Filio vitam Patrem dedisse, sed ita eum sine tempore genuisse, ut vita, quam Pater Filio gignendo dedit, coaeterna sit vitae Patris qui dedit: intelligat, sicut habet Pater in semetipso ut de illo procedat Spiritus sanctus, sic dedisse Filio ut de illo procedat idem S
Abbreviated transcription (Latin):
pecc̃m mortale̾ possit
diciꝙꝓena. ñ tũ om̃e pot̾ dici
pena pecc̃i. Pena enĩ peccati.
ut p̃dictũ ẽ illud cuiꝰ rausa est.
aliud p̾cedens pecẽm. Nã pec¬
catũ sic dr pena pecc̃i respectu
p̃cedentis sic̃ d̾r causa peccati
respectu sequentis. Qͦ fit ut ib̃
peccatũ & causa sit. & pena.
pecc̃i. s alterius pena pcc̃ci. et
alt̾ius causa. Ut enĩ gregorius
inmoralib ait. pecc̾m qd̃ pe¬
uitentia ñ diluit᷑. suo pondẽ
mox ad aliud tͣhit. Uñ fit ut
ñ solũ pecc̃m sit. s & causa pec¬
cati. Ex illo quippe subsequens¬
culpa orit᷑. Pecem uͦ qd̾ ex pec¬
cato orit᷑. ñ solũ pecc̃m. s & pe¬
na pecc̃i ẽ. qr iusto iudicio ds
cor peccantis obnubilat. ut p̃¬
cedentis pecc̃i merito etiã in
alia cadat. Quẽ emĩ lib̾are no¬
luit. deserendo ꝑcussit. Prom¬

Expanded text:
possit dici poena, non tamen omne potest dici poena peccati. Poena enim peccati, ut praedictum est, est illud cujus causa est aliud praecedens peccatum. Nam peccatum sic dicitur poena peccati respectu praecedentis, sicut dicitur causa peccati respectu sequentis. Quo fit ut idem peccatum et causa sit, et poena peccati; sed alterius peccati poena, et alterius causa; ut enim Gregorius, in Moral., ait: Peccatum quod poenitentia non diluitur, suo pondere mox ad aliud trahit. Unde fit ut non solum peccatum sit, sed et causa peccati. Ex illo quippe culpa subsequens oritur. Peccatum vero quod ex peccato oritur, non solum peccatum, sed et poena peccati est, quia justo judicio Deus cor peccantis obnubilat, ut praecedentis peccati merito, etiam in alia cadat. Quem enim liberare noluit, deserendo percussit,
Abbreviated transcription (Latin):
causã p̾cedentẽ ħt pecc̃m. atq
illud pecẽm. esseꝰ causã pecc̃i.
qd̾ ẽ meritũ sequentis culpȩ.
Fx p̃dictis uidet᷑ sig̾cari ipsa eadẽ
q̃ pecc̃a st̃ esse penas peccati.
ed c̃ ait crimina cͥminib
uindicari. uidet᷑ insinuare.
ea ip̃a qͥ pecc̃a sc̃. ec̃ntialit̃ ẽẽ
penas pecc̃i .i. punitiones pec¬
cati. ad ħ aũ inqͥunt illiħ & si¬
milia dicta ec̃ scđm rationẽ
p̃dictã. & id̃o intelligenda fo¬
re. sccłm p̃missã expositionẽ.¬

Expanded text:
causam praecedentem habet peccatum; atque illud peccatum esse causam peccati, quod est meritum sequentis culpae. 4. Ex praedictis videtur significari ipsa eadem quae peccata sunt, esse et poenas peccati. Sed cum ait crimina criminibus vindicari, videtur insinuare ea ipsa quae peccata sunt, essentialiter esse poenas peccati, id est, punitiones peccati. Ad hoc autem inquiunt illi haec et similia dicta esse secundum rationem praedictam: et ideo intelligenda fore s
Abbreviated transcription (Latin):
catũ ẽ. Iudicio enĩ iustissimi
o mͦ explicabili. uł inexplica¬
bili inpassiones ignomimȩ.
ut crimina criminib unidi¬
careut᷑. & supplicia peccantiũ.

Expanded text:
catum est. Judicio enim justissimo o modo explicabili, vel inexplicabili. In passiones ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium
Abbreviated transcription (Latin):
magnitudine. uł poten¬
tia. aliusaliũ ñ earedat: & pͥꝰ de mag
magnitudine udeamꝰ. Qd̃ non
est maior una ꝑsona quã alia.
nec marus aliqd due quã inla.
nec tres quam due uel una.
ciendũ ẽ gͥ qr pat̾ ñ ẽ ma
Nor filio. nec pat̾ uel filius
maior spũ sc̃õ. nec maius aliqͥd
nec tres sumul mauis aliqd quã
due. nec maior ẽ eẽntia in tͥb: quã
ioħs damascenꝰ. Confitem᷑ dita¬
tis nat᷑am. om̃em ꝑfecte e̾ẽ iunsui¬
gła suarũ hẏpostaseon .i. ꝑsona¬
rũ. om̃ẽ un patre. om̃em in filio.

Expanded text:
magnitudine vel potentia alius alium non excedat; et prius de magnitudine videamus. 4. Quod non est major una persona alia, nec majus aliquid duae quam una, nec tres vel duae quam una. ciendum est ergo quia Pater non est major Filio, nec Pater vel Filius major Spiritu sancto, nec majus aliquid nec tres simul majus aliquid quam duae, nec major est essentia in tribus quam Joannes Damascenus ait: Confitemur deitatis naturam omnem perfecte esse in singula suarum hypostaseon, id est personarum: omnem in Patre, omnem in Filio,
Abbreviated transcription (Latin):
gratis per grãm. Hoc enm
ideo dixit. ne fides ip̃a su¬
ꝑba sit. nec dicat sibi si ex
fide iustificati. quomͦ gratis:
Qd̾ eiñ fides meretur cur ñ
potius redditur quam dona¬
ista homo fidelis. quia cũ
diaerit habeo fidem. ut me¬
rear iustificationem. respon¬
detur ei. Qͥd habes qd̾ non
accepisti : Fides em̃ qua ius¬
tificatus es. gratis tibi data
ẽ.Nic aperte ostenditur qd̾
fides ẽ causa iustificationis
& ipsa ẽ grã. & beneficium.
quo honnins p̃uenitur uolũ¬
tas & p̃paratur: Unde augus

Expanded text:
gratis : Hoc enim ideo dixit, ne fides ipsa superba sit, ne dicat sibi: Si ex fide justificati, quomodo gratis? Quod enim fides meretur, cur non potius redditur quam donahomo ista fidelis, quia cum dixerit: Habeo fidem ut merear justificationem, respondetur ei: Quid habes, quod non accepisti Fides enim qua justificatus es, gratis tibi data est. Hic aperte ostenditur quod fides est causa justificationis, et ipsa est gratia et beneficium quo hominis praevenitur voluntas et praeparatur. Unde Augus
Abbreviated transcription (Latin):
ic non ẽ pretermittendũ
qt̾ aug̃ in uͦ libro. contra
.maximinũ dicit. de hoc nomi¬
ne homousion. quo latitrac¬
tatores frequenter ntuntur.
Pater inqͥt & filus unius sunt.
tholicis patrib uitatis auctori¬
tate firmatũ est. qd̃ postea in
concilio. armuensi ꝓpter noui

Expanded text:
praetermittendum quod Aug., in lib. 3 contra Maximinum, dicit de hoc nomine homousion, quo Latini tractatores frequenter utuntur. Pater, inquit, et Filius unius sunt etholicis Patribus Veritatis auctoritate firmatum est. Quod postea in concilio Ariminensi, propter novi
Abbreviated transcription (Latin):
possit ũ esse. uel ñ fuisse. mimo
impossibile est ñ eẽ uel ñ fuisse
quod factum est uł dictũ. referen¬
tes possibilitatẽ uel impossibili¬
tatem ad naturam rei existentis.
cũ uͦ de p̃scientia. uel de p̃desti¬
nationẽ dĩ agitur possibilitas¬
am elei refertur que semꝑ eadẽ
fuit & est. qr pred estinatio. pre¬
scientia. potentia: unũ in deo
est. Quid sit repiobatiodĩ in
qͥb consto eretur: &. quis sit
pred estinationis effectus.
uinq predestinatio sit gra¬
tiȩ̃ p̃paratio. idẽ diuia elec¬
tio. qua elegit quos uoluit. añ
inuudi constitutionẽ ut ait apłs.¬
reprobatio econuerso intelligen¬
da ẽ prescientia inquitatis quo¬
rũdam. & p̃paratio dampnatio¬
prestinationis effectus.

Expanded text:
esse vel fuisse: imo impossibile est non esse vel non fuisse quod factum est vel dictum, referentes possibilitatem vel impossibilitatem ad naturam rei existentis. Cum vero de praescientia vel praedestinatione Dei agitur, possibilitasam Dei refertur, quae semper eadem fuit et est, quia praedestinatio, praescientia, potentia, unum in Deo est. 4. Quid reprobatio Dei, et in quibus consideretur, et quis sit praedestinationis effectus. Cumque praedestinatio sit gratiae praeparatio, id est, divina electio qua elegit quos voluit ante mundi constitutionem, ut ait Aposreprobatio, e converso, intelligenda est praescientia iniquitatis quorumdam, et praeparatio damnatioedestinationis effectus
Abbreviated transcription (Latin):
potest d̾s eũ non p̃destinasse̾ ab
eterno. gͦ potest d̾s non p̃d esti¬
nasse eũ. gͦ potest iste ũ fuisse
p̃destinatus si uͦ non fuisset pre¬
destinatus. nec mͦ esset predesti¬
natus. gͦ potest modo ñ esse p̃¬
destinatus. Ita & de prescientia.
& prescitis dicunt: qd̾ tamen in

Expanded text:
potest Deus eum non praedestinasse, ab aeterno ergo potest Deus non praedestinasse eum; ergo potest iste non fuisse praedestinatus: si vero non fuisset praedestinatus, nec modo esset praedestinatus; ergo modo potest non esse praedestinatus. Ita et de praescientia et de praescitis d
Abbreviated transcription (Latin):
ibi sunt singła earũ est
id in quo ẽ: & unum. eademq
uita singłe sunt. fateamur gͦ
& proprietates eẽ in tribus ꝑso¬
nis: & ip̃as esse ꝑsonas. atq di¬
uinã eẽntiam. auctoritate
astruit qd̃ ꝓprietas sit nat᷑a.
uod enĩ ꝓprietas etiam
dit. hylarius. dicens natunta¬
tem filii ẽẽ natura. Unde ip̃se¬
ytriusq natura non differt: u¬
uũ sunt pater. & filius. Nabet
gͥ hoc sacramenti natiuitas. ut
cõplectatur in se & nom̃. & na¬
turam. & potestatem: qr natiui¬
tas non pot̾. non eẽ ea natura
unde nascatur filius. Idem in
ueritas ẽ. Idem in .uii. libro dicit.

Expanded text:
ibi sunt, singula earum est id in quo est, et unum eademque vita singulae sunt. Fateamur ergo et proprietates esse in tribus personis, et ipsas esse personas atque divinam essentiam. 3. Auctoritate astruit quod proprietas sit natura. Quod enim proprietas etiam dit Hilarius, dicens nativitatem Filii esse naturam. Unde Utriusque natura non differt; unum sunt Pater et Filius. Habet ergo hoc sacramenti nativitas, ut complectatur in se et nomen, et naturam, et potestatem, quia nativitas non potest esse ea natura unde nascitur Filius. Idem, veritas est. Idem, in 7, dicit
Abbreviated transcription (Latin):
ropter hoc aliqui dicũt
quod nͥ ligno uitȩ ute¬
retur: ñ semꝑ uiueret:quia
peccaret: peccaret enĩ si illo
ligno ñ uteretur: quia pre¬
ceptum erat ei ut come¬
ret de om̃i ligno paradisi. nͥ
de liguoscientiȩ bom & ma¬
li.Sicut enim ꝑeccauit co¬
med endo quod erat ꝓhibi¬
tũ: ita etiam peccaret. sĩ
comederet qd̾ erat iussum.
Si uonforet p̃ceptum ut

Expanded text:
ropter hoc aliqui dicunt quod nisi illo ligno vitae uteretur, non semper viveret, quia peccaret. Peccaret enim si illo ligno non uteretur, quia praeceptum erat ei ut comederet de omni ligno paradisi, nisi de ligno scientiae boni et mali. Sicut ergo peccavit comedendo quod erat prohibitum, ita etiam peccaret si non commederet quod erat jussum. 3. Si non foret praeceptum ut
Abbreviated transcription (Latin):
ed adhuc queritur si
ñ eẽt preceptum. ut de
ligno uitȩ̃ ed eret. & aliis. et
posset ñ mori: Si semper ui¬
ueret. ñ utens illo ligno. non
erat ei ex illo ligno pͥosse ñ
mori.Si uͦ ñ posset semper
uiueret: iderat ei ex illo lig¬

Expanded text:
i non esset praeceptum ut de ligno vitae ederet, et aliis, et posset non mori. Si semper viveret non utens illo ligno, non erat ei ex illo ligno posse non mori. Si vero non posset semper vivere, id erat ei ex illo lig
Abbreviated transcription (Latin):
non potuerunt pena pecca
sic excusat. ut eterno igne
ñ ardeat. s fortasse ut minus
ardeat. Nunc gͥ mulier ex¬
cusationem habuit de igno¬
rantia. cũ & mendaciũ noue¬
rit. & peccatũ esse secus agẽ
set incorrupta.
blet etiã queri cũ sine in¬
cio eẽt natura hominis. Uñ

Expanded text:
non potuerunt, poena peccatsic excusat ut aeterno igne non ardeat, sed fortasse ut minus ardeat. Non igitur mulier excusationem habuit de ignorantia, cum et mandatum noverit, et peccatum esse secus agereset incorrupta. Solet etiam quaeri, cum sine vitio esset natura hominis, un
Abbreviated transcription (Latin):
tus non puniatur eterualit̃.
A
d ꝓbandũ uͦ ut ait ierom¬
mꝰ qd̾ & primꝰ pulsus co
nuditatẽ patris. & sententiã
ñ ipse. s filius eiꝰ chanaam ac¬
cepit. Maledictus canaam ser

Expanded text:
tus non puniatur aeternaliter. Ad probandum vero, ut ait Hieron., quod primus pulsus cognuditatem patris; et sententiam non ipse, sed filius ejus Chanaan accepit. Maledictus Chanaan ser
Abbreviated transcription (Latin):
de deouelle qd esse: gͦ cum
dm̃s deum uelle om̃ia. que fa¬
cit. Dicimus eũ esse. om̃ia que
facit. Alioqum ñ ibi illo uerbo.
tdem significatin: qd̾ significa¬
tur hoc uerbo esse.cũ de deo di¬

Expanded text:
 Deo velle quod esse, ergo cum dicimus Deum velle omnia quae facit, dicimus eum esse omnia quae facit: alioquin non ibi illo verbo idem significatur, quod significatur hoc verbo esse, cum de Deo di
Abbreviated transcription (Latin):
iuͦ querit᷑ que sit illa no¬
tio quã ibi notat princi¬
paternitas. uel filiatio. immo
notio quedã que patris ẽ & filii.
qua ab et̃no pat̾. & filius. unũ pͥn¬

Expanded text:
 quaeritur quae sit illa notio quam ibi notat principaternitas vel filiatio: imo notio quaedam quae Patris est et Filii, juxta quam ab aeterno Pater et Filius unum prin
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃a.Siuelim esurientem reficẽ.
ut habeã intã et̾nã. uoluntas
ẽ qua uolo reficereᷤ esurientem.
cuiꝰ ẽ finis refectio esurientis.
Intentio uͦ qua sic ad uitã ꝑue¬
nire uolo. finis aũ supp̃mꝰ ẽ. ip̃a
uita. ad quẽ. & alius fums refer

Expanded text:
tia, si velim esurientem reficere ut habeam vitam aeternam, voluntas est qua volo reficere esurientem, cujus finis est refectio esurientis; intentio vero est, qua sic ad vitam pervenire volo. Finis vero supremus est ipsa vita, ad quam et alius
Abbreviated transcription (Latin):
Et si ñ est bonũ ut homo fiat
deterior: ñ est gͥ bonum ut ab
eo fiat malũ. son uult gͥ deus
ut ab eofiat malũ. lliter ꝓbat
gõ deo auctore non fiunt

Expanded text:
Et si non est bonum ut homo fiat deterior, non est ergo bonum ut ab eo fiat malum; non ergo vult Deus ut ab eo fiat malum. 12. Aliter probat quod Deo auctore non fiunt
Abbreviated transcription (Latin):
set hec magis opmando
&̃ querendo dicit augustinus
quã asserendo. Unde & huic
opimoni opponens consequen¬
ter subdit.S quare discerneban¬
tur illi a cetis. ut deus istisque
ad ipsos ꝑtinerent. ñ reuelaiet.
aliis uͦ reuelaret. cũ non prius
sit ipse ultor. quã aliquis pec¬
cator: Non enĩ dampnat ipse
nnocentes. Hic uidetur iniu¬
ere. qd̾ nec peccaturis futurũ
malũ. nec ꝑmansuris futurũ
bonũ reuelauerit. Idõq nec
illi qui ceciderunt uinquam.
nec illi qui ꝑstitert̃ usq ad
consĩmationẽ beati fuerũt
quia beati ñ poterant eẽ. si de
beatitudine certi ñ erant. uel
si dampnationis incerti erãt.
Uude augustinus in eodem.
Dicere inquit deangłis quot
in suo genere beati eẽ possũt.
dampnationis uel salutis in¬
certi. qͥb nec spes esset: quod
mutandi eẽnt in melius. i¬
mia p̃sumptio est. Quomͦ eñt
beati eẽ possint. qͥb est incerta
sua beatitudo: Summã colli¬
git p̃dictoꝵ. affirmans onĩs

Expanded text:
Sed hoc magis opinando et quaerendo dicit Augustinus quam asserendo. Unde et huic opinioni opponens consequenter subdit: Sed quare discernebantur illi a caeteris, ut Deus istis quae ad ipsos pertinerent non revelaret, aliis vero revelaret, cum non prius sit ipse ultor quam aliquis peccator? non enim damnat ipse innocentes. Hic videtur innuere quod nec peccaturis futurum malum, nec permansuris futurum bonum revelaverit. Ideoque nec illi qui ceciderunt unquam, nec illi qui perstiterunt usque ad consummationem beati fuerunt; quia beati non poterant esse si de beatitudine certi non erant, vel si damnationis incerti erant. Unde Aug. in eodem: Dicere, inquit, de angelis quod in suo genere beati esse possent, damnationis vel salutis incerti, quibus nec spes esset quod mutandi essent in melius, nimia praesumptio est. Quomodo enim beati esse possunt quibus est incerta sua beatitudo? 3. Summam colligit praedictorum, confirmans omnes
Abbreviated transcription (Latin):
lẽ. Opunonem heretici
ponit ut destruat.
ed forte dices. Eo ip̃o maior
ẽ pat̾ filio qr de nullo gem¬
tus: genuit tñ eqͣlẽ. ad qd̃ cito res¬
pondebo. Immo idõ ñ ẽ pat̾ maior
filio: qr equalẽ genint. Origuns em̃
questio ẽ ista quis de qͦsit. C qͣlita

Expanded text:
. Opinionem haeretici ponit, ut destruat. Sed forte dicis: Eo ipso Pater est major Filio, quia de nullo genitus, genuit tamen aequalem. Ad quod cito respondebo: Imo ideo non est Pater major Filio, quia aequalem sibi genuit. Originis enim quaestio ista est, quis de quo sit, aeq
Abbreviated transcription (Latin):
malum hominũ. magis tñho¬
minem ad malũ incitat: & ad
nocendũ forcius instat: ille qͥ
ad exercicium eius deputatus

Expanded text:
malum hominum, magis tamen hominem ad malum incitat, et ad nocendum fortius instat ille qui ad exercitium ejus deputatus
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ib m̾bris xp̃i. multa dona qͦ
sint qͥbq ꝓpria diuidunt᷑. slon
eñi singłi quiq ħ̾nt om̃ia. s hu
illa. alii alia: quãuis ipsũ donũ.
a qͦ cuiq ꝓpria diuidunt᷑. om̃s ha¬

Expanded text:
omnibus membris Christi multa dona, quae sunt quibusque propria, dividuntur. Non enim singuli quique habent omnia, sed hi illa, alii alia, quamvis ipsum donum a quo cuique propria dividuntur, omnes ha
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥt immnortalitatẽ in qͣ pote¬
rat ñ mori. natura humana
ꝑdidit. ꝑ liberũ arbitrium.
Nanc uͦ in qͣ ñ poterat mori.
accept᷑a ẽ ꝑ gr̃am. quã fuerat
si ñ peccasset᷑ acceptura ꝑ me¬
ritũ. Quãuis su̾̃ gr̃a nec tñ ul¬
lũ meritũ eẽ potuiss qr & si
peccatũ in solo erat arbitrio
constitutũ. ñtũ iusticię haben¬
de ul retinendȩ ñ sufficiebat
liberũ arbitriũ. nͥ diuinum

Expanded text:
inquit, immortalitatem in qua poterat non mori natura humana, perdidit per liberum arbitrium. Hanc vero in qua non poterat mori acceptura est per gratiam, quam fuerat, si non peccasset, acceptura per meritum, quamvis sine gratia nec tunc ullum meritum esse potuisset, quia etsi peccatum in solo erat arbitrio constitutum, non tamen justitiae habendae vel retinendae sufficiebat liberum arbitrium, nisi divin
Abbreviated transcription (Latin):
facere. insi qt̃ iusticia eius
exigit. s non exigit eis iusti¬
cia ut faciat: nͥ quod facit. Non
gͦ potest facere insi qd̃ facit. E¬
adẽq iusticia exigit ut it uou
faciat. nisi qd̾ facit. Non aut̃ẽ
pot̃ facere contra iusticiam su¬

Expanded text:
facere, nisi quod justitia ejus exigit. At non exigit ejus justitia ut faciat, nisi quod facit. Non ergo potest facere nisi quod facit. Eademque justitia exigit, ut id non faciat, quod non facit: Non autem potest facere contra justitiam su
Abbreviated transcription (Latin):
illustrant. que multo rario¬
res fuerunt in principio. qͣm
mͦ sint: quia non dũ congre¬
gate fuerant. in uno loco.
suo cuxũ agitata. noctem di¬
emq discernebat. Ibi ergo
primũ lucem apparuisse ue¬
ri simile ubisol cotidiano
cursu circũuectꝰ apparet. ut
eodem tramite lux circũcur¬
rens. ac pͥmo ad occasum des¬
cendens. uesperam faceret.
deinde reuocata ad ortum.
auroram idẽ mane illustra¬
ret. & ita diuisit ds lucẽ ac
tenebras: & appellauit lucem
diem. & tenebras noctem. Qt̃
dies diu̾sis modis accipitur
ic notandũ est quod di¬
es diuersis modis incrip¬
tura accipitur. dicitur enim
dies lux illa. que illo trrouo
tenebras illuminabat. et dr̃
dies illuminatio. ipsa aeris:
dicitur enĩ dies spaciũ.x.x.¬

Expanded text:
illustrant, quae multo rariores fuerunt in principio quam modo sunt, quia nondum congregatae fuerant in uno loco. suo circumagitata noctem diemque discernebat. Ibi ergo primum lucem apparuisse verisimile est, ubi sol quotidiano cursu circumvectus apparet, ut eodem tramite lux circumcurrens, ac primo ad occasum descendens, vesperam faceret; deinde revocata ad ortum, auroram, id est, mane illustraret; et ita divisit Deus lucem et tenebras, et appellavit lucem diem, et tenebras noctem. 4. Quod dies diversis modis accipitur. Hic notandum est quod dies diversis modis accipitur in Scriptura. Dicitur enim dies lux illa quae illo triduo tenebras illuminabat; et dicitur dies illuminatio ipsa aeris. Dicitur etiam dies spatiu
Abbreviated transcription (Latin):
ad ambulandũ. & loquendũ.
sicut mͦ in nobis. Qd utiq non
eẽt uicio deputandũ sed con¬
diciomi naturȩ. sicut a cibo.
nec tam̃ illud erat ex iuicio. s
ex natura condicionis. Oppo¬
fitio quordã uolentiũ ꝓ¬
bare eos posse uiue̾ fine

Expanded text:
ambulandum et loquendum sicut modo in nobis; quod utique non esset vitio imputandum, sed conditioni naturae: sicut a cibo nec tamen illud erat ex vitio, sed ex natura conditionis. 7. Oppositio quorumdam volentium probare eos posse vivere sine
Abbreviated transcription (Latin):
debet dici deus multiples.
t sicut in trinitate ñ ẽ di¬
uersitas: ita nec multipli¬
citas: & idõ ñ ẽ dicendꝰ d̾s multi¬
plex: s tͥnꝰ & simplex. Uñ amb̾r in
crepans s una diuinitas. nec con¬
fusũ qd̾ unũ ẽ: nec multipler ẽẽ
pot̃. qd̾ indifferens ẽ. Multiplex
his nominib unus duo uel
due. tres ułtria. trimus. ueltri¬
nitas. plures uł pluralitas. dis¬
tinctio uel distincte. cũ his uti¬
mur de deo loquentes.
ic diligent̃ inqͥri oportet c̃
ni t̾ͥuitate ñ sit diuersitas. uł
singłaritas. nec mnultiplicitas. uł
solitudo: qͥd sig̃cet᷑ bis nominib s.¬

Expanded text:
debet dici Deus multiplex. Et sicut in Trinitate non est diversitas, ita nec multiplicitas: et ideo non est dicendus Deus multiplex, sed Trinus et simplex. Unde Ambros., crepans, sed una divinitas; nec confusum quod unum est, nec multiplex esse potest quod indifferens est. Multiplex UO VEL DUAE, TRES VEL TRIA, TRINUS VEL TRINITAS, PLURES VEL PLURALITAS, DISTINCTIO VEL DISTINCTAE, CUM HIS UTIMUR DE DEO LOQUENTES. Hic diligenter inquiri oportet, cum in Trinitate non sit diversitas vel singularitas, nec multiplicitas vel solitudo, quid significetur his nominibus
Abbreviated transcription (Latin):
płalitas ꝑsonarũ. tͥnitas ꝑsonarũ.
& huiꝰmodi. Uidem᷑ cũ hec dicen¬
tes numeroꝵ quantitates & rerũ
multitudinẽ uel multiplicitatẽ
in dõ ponẽ. Qͥd gͦ ista ibi signifi¬
cent ip̃o de qͦ loqͥm᷑. aꝑiente̾ insimi¬
are curemꝰ. Magis illa dicuntur
ad excludendũ ea que ñ st̃ in do.

Expanded text:
pluralitas personarum, trinitas personarum, et hujusmodi. Videmur enim hoc dicentes, numerorum quantitates, et rerum multitudinem vel multiplicitatem in Deo ponere. Quid ergo ista ibi significent, ipso de quo loquimur aperiente, insinuare curemus. 2. Magis illa dicuntur ad excludendum ea quae non sunt in D
Abbreviated transcription (Latin):
redictis ad diciendũ uide¬
cur an pecc̃a precedenti¬
um patrũ. ad paruulos tran¬
seant. sic̃ illud pͥmi homins
delictum in om̃s carnaliter
genitos redumdasse. Et si pec¬
cata parentũ transeant in par¬
uulos. utrũ om̃iũ qui fuerũt
ab adã usq ad ip̃os.an aliquo¬
augustinꝰ in enchiridion di¬
cere uidetur.

Expanded text:
edictis adjiciendum videtur, an peccata praecedentium patrum ad parvulos transeant, sicut illud primi hominis delictum in omnes carnaliter genitos diximus redundasse. Et si peccata parentum transeant in parvulos, utrum omnium qui fuerunt ab Adam usque ad ipsos. an aliquoAug. in Enchiridio dicere videtur.
Abbreviated transcription (Latin):
tiones que ñ sunt d̾o accrdentales.
s in ip̃is ꝑsonis ab et̾no sunt in¬
mutabilit̾. ut ñ mͦ appellationes
sint relatiue: s etiã relationes siue
notiones. in reb ip̃is .s. in ꝑsois¬

Expanded text:
ones quae non sunt Deo accidentales, sed in ipsis personis ab aeterno sunt immutabiliter; ut non modo appellationes sint relativae, sed etiam relationes sive notiones in rebus ipsis, sci
Abbreviated transcription (Latin):
Exponit p̃missa u̾ba gregorii
ne putet᷑ int̾ doctores ẽẽ contͣrietas.¬
ed ne tanti auctores sibi con¬
tradicẽ in re tanta uideant᷑.
illa ũba gregorui benigne int̾ptem᷑.

Expanded text:
Exponit praemissa verba Gregorii, ne putetur inter doctores esse contrarietas. Sed ne tanti auctores sibi contradicere in re tanta videantur, illa verba Greg. benigne interpretemur:
Abbreviated transcription (Latin):
unũquodq eoꝵ dei uoluntas.
tatis. quẽ ad modũ & sigua ue
dũr ita. & dilectionis signa. di¬
lectio appellantur. s d̾riratus
deus. & tam̃ nou ẽ ira in eo ali¬
qua. s signa tm̃ que foris sũt.
quib: uitus ostenditur. rra ip¬
sius nominantur: Et est figu¬
ra dicendi. sccłm quã non est
falsum qd̾ dicitur. s uerũ qd̃
dicitur sub tropi nubilo obũ¬
bratur. & scdmhos tropos di¬
uerse uoluntates dĩ dñr quia
diuersa sunt. illa que ꝑtropũ
uoluntas dei dicuntur.Uͥ
uoluntas dĩ pro p̃cepto et
consilio accipiatur.
ro precepto dei atq con¬
silio potest accipi uolun¬
tas ibi. fiat uoluntas tua sicut
incȩlo & interra. Et ibi. Qui fa¬
cit uolinitatẽ patris mei qui
incelis ẽ: ipse frater m̃s. & soror¬
ꝯ mater ẽ. Contrahanc uolun¬
tatem. multa fiunt. Unde au¬
gustimis in libio de spũ sc̃o ꝙlit¬
tera. Infideles inqͥt contra dĩuo¬
luntatem faciunt. cũ eius euũ¬
gelio ñ credunt. Qd̃ d̾s non

Expanded text:
 Dei voluntas, tatis: quemadmodum et signa irae dicuntur ira, et dilectionis signa dilectio appellantur; et dicitur iratus Deus, et tamen non est ira in eo aliqua, sed signa tantum quae foris fiunt, quibus iratus ostenditur, ira ipsius nominantur. Et est figura dicendi secundum quam non est falsum quod dicitur; sed verum quod dicitur, sub tropi nubilo obumbratur. Et secundum hos tropos diversae voluntates Dei dicuntur, quia diversa sunt illa quae per tropum voluntas Dei dicuntur. 9. Ubi voluntas Dei pro praecepto et consilio accipiatur. Pro praecepto Dei atque consilio potest accipi tas, ibi: Fiat voluntas tua sicut in coelo et in terra . Et ibi: Qui facit voluntatem Patris mei qui in coelis est, ipse frater meus et soror est . Contra hanc voluntatem multa fiunt. Augustinus in libro De spiritu et littera: Infideles quidem contra voluntatem Dei faciunt, cum ejus Evangelio non credunt. Sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uitde ꝓpħa. Magna oꝑa dm̃i:
exquisita in om̃s uoluntates
eiꝰ. cũ non sit nͥ una uoluntas
dĩ. que ip̃e est. pluraliter tam̃
dicit uoluntates: qr uoluntas
di. uariis modis ac ꝓdiuersis
pluraliter dicit. Misccsias dñi
cie dĩi recte letificantes corda.
cũ tam̃ indeo una sit miscdia.
uua iusticia. eademq sit mise¬
ricordia. que iusticia. scilicet

Expanded text:
ta: Magna opera Domini, exquisita in omnes voluntates ejus . Cum non sit nisi una voluntas Dei, quae ipse est, pluraliter tamen dicit voluntates, quia voluntas Dei variis modis ac pro diversis pluraliter dicit: Misericordias Dtiae Domini rectae, laetificantes corda . Cum in Deo una sit misericordia, una justitia, eademque sit misericordia quae justitia. Ideo
Abbreviated transcription (Latin):
mane sequentis diei.
expletus ẽ. Unde bed̾ã
occidente luce paula¬
tim. & post spaciũ diui¬
nȩ longitudinis. inferio¬
res partes subeunte factũẽ
uespere sicut minc usitato
cursu solis. fieri solet. factũ
ẽ autem mane eadẽ suꝑ ter
brosa. que post creata syde¬
ra. aliqua luce claruit. Cur

Expanded text:
mane sequentis diei, expletus est. Unde Beda: Occidente luce, et paulatim post spatium diurnae longitudinis inferiores partes subeunte, factum est vespere, sicut nunc usitato cursu solis fieri solet. Factum est autem mane eadem super tebrosa, quae post creata sidera aliqua luce claruit.
Abbreviated transcription (Latin):
ed ñ ẽ ignorandũ peccatũ
duole modis dici eẽ ina
tu ẽ in aliqͦ. dũ ipsũ qd̾ peccatũ
ẽ ut actio uel uoluntas in pec¬
cante c̃. Reatu uͦ cũ ꝓ eo siue tran¬
sierit. siue adsit meris hominis.
polluta ẽ & corrupta. totqͦ ħo
supplicus obligatus ꝑꝑetins.
actu. p̃ter originale. quin sit e
dicit᷑ in scriptura reatus.

Expanded text:
ed non est ignorandum, peccatum duobus modis dici esse in tu est in aliquo, dum ipsum quod peccatum est, ut actio vel voluntas, in peccante est; reatu vero, cum pro eo, sive transierit sive adsit, mens hominis polluta est et corrupta, totusque homo suppliciis obligatur perpetuis. actu, praeter originale, quin sit etdicitur in Scriptura reatus.
Abbreviated transcription (Latin):
Adiffundi incordib nr̃is
ñ ẽ dicta caritas dĩ qͣ diligit nos
s qua facit nos diligentes .i. non
ibi appellat᷑ caritas dĩ. eoqd ds nos
ea diligit. s co qd̾ nos ea sui dilec¬
tores facit. & qd̾ ca ratioẽ possit
dici caritas d̾i. qr nos ea diligẽ
facit: ex simili genẽ locucionis
ostendit. sic̃ dr᷑ iusticia dĩ qua nos
iustificat. & dm̃i salus qua nos sal¬

Expanded text:
diffunditur in cordibus nostris, non est dicta charitas Dei qua diligit nos, sed qua facit nos diligere, id est, non ibi appellatur charitas Dei, eo quod Deus nos ea diligit, sed eo quod nos ea sui dilectores facit. Et quod ea ratione possit dici charitas Dei, quia nos ea diligere facit, ex simili genere locutionis ostenditur, sicut dicitur justitia Dei qua nos justificat, et Domini salus qua nos sal
Abbreviated transcription (Latin):
Tcũ idem sit d̾o prescire. qd̾ scire.
& scire qd̾ eẽ. potuit gͦ non eẽ.
Item. Cũ idem sit dõ prescium
ẽẽ & deum eẽ. si potuit ñ esse
p̃scius. potuit ñ esse d̃s. Potuit
autem ñ esse p̃scius. si potuit
nulla p̃scire. at potuit nilla

Expanded text:
escire quod scire, et scire quod esse; potuit ergo non esse. Item, cum idem sit Deum praescium esse et Deum esse, si potuit non esse praescius, potuit non esse Deus. Potuit autem non esse praescius, si potuit nulla praescire: at potuit nulla
Abbreviated transcription (Latin):
p̃destinatio dĩ ꝓprie ẽ pre¬
scientia & p̃paratio beneficiorũ
dĩ. quib certissime lib̾antur qͥ¬
cũq liberantur: ita reprobatio
dĩ est p̃scientia malicie in qͥbus¬
dã non fimendȩ ⁊ p̃paratio penȩ
ñ determinandȩ: & sicut p̃destina¬
tionis effectus ẽ grȩ appositio: ita
reprobationis eternȩ quodãmͦ ef¬
fectus eẽ uidetur obduratio. Q a

Expanded text:
destinatio Dei proprie est praescientia et praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur quicumque liberantur; ita reprobatio Dei est praescientia malitiae in quibusdam non finiendae, et praeparatio poenae non terminandae. Et sicut praedestinationis effectus est gratiae appositio, ita reprobationis aeternae quodammodo effectus esse videtur obduratio. Nec
Abbreviated transcription (Latin):
dictio & sanctificatio septi¬
mi dici.
llũ autem diem sc̃ĩficasse et
benedixisse dr̃: quia mysti¬
c̃a pre ceteris benedictione
ficare diem sabbati. & inde ẽ¬
quod numerando dies usq¬
ad septimum procedunus.

Expanded text:
dictio et sanctificatio septimae diei. Illum autem diem sanctificasse et benedixisse dicitur, quia mystica prae caeteris benedictione : Memento sanctificare diem sabbati. Et inde equod numerando dies usqad septimum procedimus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcessionis eius ẽ auctor. qͥ talem
filiũ genuit. & gignendo eidedit:
insufflando daret: ut ase quoq
ꝓced̾e significans aꝑte ostend eret
flando. qd spirando dabat occul¬
te. Qui a gͦ si nasceret᷑ ñ tm̃ de pa¬
tre. ñ tm̃ de filio.s de ambob utiq
nasceret᷑: sine dubio filius dicẽt᷑
ambor. Ac ꝑ hoc. qr filius ambo¬
rũ nullom᷑ eẽt: ñ oportuit nas

Expanded text:
cessionis ejus est auctor, qui talem Filium genuit, et gignendo ei dedit u, eumque insufflando daret, ut a se quoque procedere significans, aperte ostenderet flando, quod spirando dabat occulte. Quia ergo, si nasceretur non tantum de Patre, nec tantum de Filio, sed de ambobus utique nasceretur, sine dubio Filius diceretur amborum: ac per hoc, quia Filius amborum nullo modo est, non oportuit nas
Abbreviated transcription (Latin):
aque natura firme & in
natabiles suꝑ celum possint
consistere. de deo scriptũ esse
menuint. quiligat aquas in
nubib suis. Qui eniligat in¬
fra cȩlũ aquas. ad tempus ua¬
porib nubium retentas. po¬
test etiam suꝑ cęli speram ñ
uaporali tenuitate. sed glaci¬
ali soliditate aquas suspen¬
dere ne labantur. Quales aũ
& ad quid condite sint. ipse
nouit qui condidit. Ecce os¬
tensum ẽ his uerbis quod et¬
cȩlum factũ sit. scilicet illut
in quo sunt fira sydera. idẽ

Expanded text:
aquae naturae fluidae et in ima labiles super coelum possint consistere, de Deo scriptum esse meminerit: Qui ligat aquas in nubibus suis. Qui enim infra coelum ligat aquas ad tempus vaporibus nubium retentas, potest etiam super coeli sphaeram non vaporali tenuitate, sed glaciali soliditate aquas suspendere, ne labantur. Quales autem et ad quid conditae sunt, ipse novit qui condidit. Ecce ostensum est his verbis quod coelum factum sit, scilicet illud in quo sunt fixa sidera, id
Abbreviated transcription (Latin):
ed ad hoc dicunus ponsio.¬
quia nec uoluntas. poten¬
tia: nec potentia uoluntate ma¬
ior est. qr & una & eadem resest
potentia. & uoluntas. scilicet ip¬
se deus qͥ esset maior se ipso:si uo¬
luntas ẽẽt maior potentia. uel
potentia uoluntate. nec hac auc¬
toritate negatur dm̃ pluia pos¬
se quã uellei qr plura sunt sub¬
iecta eius potentiȩ. quã uolun¬
tati. fateam᷑ itaq dm̃ multa pos¬
se facere. que ñ uult: & posse di

Expanded text:
ed ad hoc dicimus quia nec voluntas potentia, nec potentia voluntate major est, quia una et eadem res est potentia et voluntas, scilicet ipse Deus, qui esset major seipso, si voluntas major esset potentia vel potentia voluntate. Nec hac auctoritate negatur Deum plura posse quam velle, quia plura sunt subjecta ejus potentiae quam voluntati. Fateamur itaque Deum plura posse facere quae non vult, et posse di
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ aliud dicimꝰ. cũ dicimꝰ hoc
illi ẽ ẽẽ qd̾ saꝑe: nͥ eo ẽ qd̾ sapiens
ẽ : Ergo qͦ causa illi ẽ ut sapiens
sit: etiã ipsa illi causa ẽ ut sit.
Sigͦ sapientia quã genuit. cau¬
sa illi ẽ ut sapiens sit: & causa
nius: Ita gͦ si pat̾ genuit ẽen¬
tiã qua ẽ: c̾e̾ntia quã genuit cau¬
sa ẽ illi ut sit. Non gͥ ipsã qua ẽ
eẽntiã genuit. Nã i illa simpli¬
citate in qͥt auõ. qr ñ ẽ aliud saꝑe
quã ẽẽ: eadẽ ibi sapientia que
eẽntia. Idoq qd̾ de sapientia. hoc
de eẽntia dicunꝰ. Sic̃ gͦ ñ genuit
sapientiã qua sapiens ẽ: ita nec
ẽentiam qua ẽ. Ut enĩ sapien¬
tia sapiens ẽ. & potentia potens:
ita & ẽẽntia ipsẽ ẽ. Eadẽ q ẽ sa¬
pientia & potentia. que eẽntia.
Datet itaq ex p̃dictis: qr pat̃¬

Expanded text:
d dicimus, cum dicimus Hoc illi est esse quod sapere, nisi Eo est, quod sapiens est? Ergo quae causa illi est ut sapiens sit, etiam ipsa illi causa est ut sit. Si ergo sapientia quam genuit, causa illi est ut sit sapiens, et causa nius? Ita ergo si Pater genuit essentiam, qua est; essentia, quam genuit, causa est illi ut sit. Non igitur ipsam, quae est, essentiam genuit. Nam in illa simplit inquit Aug., quia non est aliud sapere quam esse, eadem est ibi sapientia quae essentia; ideoque quod de sapientia, hoc de essentia dicimus. Sicut ergo non genuit sapientiam qua sapiens est; ita nec essentiam qua est. Ut enim sapientia sapiens est, et potentia potens; ita et essentia ipse est. Eademque sapientia est et potentia quae essentia. Patet itaque ex praedictis q
Abbreviated transcription (Latin):
Os cũ uerbũ genuit. id qd̵ ẽ ipse
genuit. Nec de nichilo. nec
ipse. Itẽ. Os pat̾ qͥ uerissime
se indicare animis cognituris
& uoluit. & potuit: ħ ad seipsũ
indicandũ genuit qd̾ ẽ ipse
pondemꝰ illa uerba sic intel¬
ligenda ẽẽ dicentes. Pat̾ de
seipso genuit illud qd̾ ipse ẽ.
idẽ filiũ: qͥ ẽ illud qd̾ pat̾ ẽ.
qͥ pat̾ ẽ. & filius hic ẽ. Alias
partes questionis exequitur:
ta ñ ñ ẽ dicendũ. qd̾ diuina
e̾entia genuit filiũ. qr cũ fili¬
us sit diuina eẽntia. iã e̾ẽt fili¬
us res a qua gn̾at᷑ ͣita. eadẽ
res seipsã generaret. Ita ⁊̃ dicimꝰ¬

Expanded text:
s cum Verbum genuit, id quod ipse est genuit; nec de nihilo, nec ipse est. Item, Deus Pater, qui verissime se indicare animis cognituris et voluit et potuit, hoc ad seipsum indicandum genuit, quod est ipse pondemus illa verba sic intelligenda esse, dicentes: Pater de seipso genuit illud quod ipse est, id est Filium, qui est illud quod Pater est. qui Pater est, et Filius hic est. 5. Alias partes quaestionis exequitur. Ita enim non est dicendum quod divina essentia genuit Filium; quia cum Filius sit divina essentia, esset Filius res a qua generatur et ita eadem res seipsam generaret. Ita etiam dicim
Abbreviated transcription (Latin):
ritum. ne gr̃a uacuetur: si non
gratis donatur: s meritis red¬
ditur: M iseretur itaq scłm gͣ¬
tiam. que gratis datur:: obdu¬
rat autẽ scd̾m iudicium. quod
nũtis redditur. Uñ datur intel¬
ligi. ut sicut reprobatio dĩ est
nolle misereri. ita obduratio
dĩ sit ñ misereri: ñ ut ab illo ir¬
rogetur aliqͥo. quod sit homo
deterior.s tantum qd̃ sit meli¬
or ñ erogetur. Hic sũmatum¬

Expanded text:
ritum, ne gratia evacuetur si non gratis donetur, sed meritis redditur. Miseretur itaque secundum gratiam, quae gratis datur. Obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. Unde datur intelligi, ut sicut reprobatio Dei est nolle misereri, ita obduratio Dei sit non misereri; ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Ex his a
Abbreviated transcription (Latin):
iuicẽ diligamꝰ: atq ita in nobis
d̾s̃ maneat᷑: qr utiq dilectionẽ d̾m
diaxerat. statĩ uolens de hac re aper
nos uidõ manere: & ipsũ in nobis.
hoc aũ facit dilectio. Ipse ẽ gͥ d̾s di

Expanded text:
inuicem diligamus atque ita in nobis deus maneat, quia utique dilectionem deum dixerat: statim nolens de hac re apertnos in deo manere et ipsum in nobis; hoc autem facit dilectio. ipse est i
Abbreviated transcription (Latin):
p̃c aũ sc̃s uͥsit dictus caritas.
inuenimꝰ. si diligent̃ ioħis aps̃i
eloquiũ sciutem᷑. Qui cũ dixisset di¬
adiunxit. & om̃is qͥ diligit ex do
natus ẽ: qr d̾s dilectio ẽ. Hic mami¬

Expanded text:
ctus ubi sit dictus charitas invenimus, si diligenter Joannis apostoli eloquium scrutemur; qui cum dixisset: Diadjunxit: Et omnis qui diligit, ex Deo natus est; quia dilectio
Abbreviated transcription (Latin):
filii. qͣse inuicẽ & nos diligunt:
S utrũ ip̃e sit caritas qua nos oi¬
ligimꝰ dm̃. insequenti explicabit᷑.
filio. & filius a patie diligitur.
unc uͦ qd̾ incepimꝰ ostende̾

Expanded text:
ligunt, Sed utrum ipse sit charitas qua nos diligamus Deum, in sequenti explicatur, dFilio et Filius a Patre diligitur. Nunc vero quod incoepimus ostende
Abbreviated transcription (Latin):
quod ñ solum carnẽ. s et am¬
mã ex traduce eẽ arbitrati st̃.
Sicut em̃ ingeneratione. ꝓlis
de carne paterna sub̾ aliter tͣ¬
hitur caro: ita etiã degunen¬
tis aĩa. anima geniti ẽentia¬
liter deduci ab his estimatur:
Ideoq sicut de corrupta car¬
ne caro corrupta seminatur:
ita etiam de anima peccatri¬
ce anima peccatrix corrup¬
tione originali infecta ab illis
trahi dicitur. Predictã opini

Expanded text:
quia non solum carnem, sed et animam ex traduce esse arbitrati sunt. Sicut enim in generatione prolis de carne paterna substantialiter trahitur caro, ita etiam de gignentis anima anima geniti essentialiter deduci ab his existimabatur. Ideoque sicut de corrupta carne caro corrupta seminatur, ita etiam de anima peccatrice anima peccatrix, corruptione originali infecta, ab illis trahi dicitur. 2. Praedictam opini
Abbreviated transcription (Latin):
phateis uocant. sine qͥb miliꝰ
hominũ. eẽ pot̾. ñ pumet et̃na¬
lit̃. s : cogitata qͥs facẽ decreuit.
& que fecit corrigere noluĩt.
probetur quod pͥrimus mo

Expanded text:
ocant, sine quibus nullus hominum esse potest, non puniet aeternaliter; sed si cogitata quis facere decreverit, et quae fecit corrigere noluerit,probatur quod primus mo
Abbreviated transcription (Latin):
mistice intelligendũ esse
offentit. ex eo qd̾ parabolad̾r:
Si em̃ parabola ẽ ut ieromimꝰ¬
ait aliud u̾bis sonat. aliud sen¬
su continet. Uñ aliqͥ ita edisse.¬
rũt. Patĩe in nobis ẽẽ dñt leuẽ
pũctũ sensuũ. scilicet pͥmũ mo¬
tũ. suggestionis. cogitatio¬
nis filium uͦsi cogito conceꝑit
peccatũ. in qͦnotat᷑ consensus.
& delectatõ mulieris. nepotem
si qd̾ cogitaueris. atq concepe¬
ris opere cõpleui̾s uł cõplere
decieuis. In qͦ notat᷑ consensus
uiri siue patͣcio pecc̃i. & nepotẽ
aũ si ñ solũ fecĩs̾ s in eo głieris.

Expanded text:
mystice intelligendum esse ostenditur ex eo quod parabola dicitur. Si enim parabola est, ut ait Hier., aliud verbis sonat, aliud sensu continet. Unde aliqui ita edisserunt: patrem in nobis esse dicunt levem punctum sensuum, scilicet primugestionis vel cogitationis; filium vero, si cogitatio conceperit, peccatum; in quo notatur consensus et delectatio mulieris; nepotem, si quod cogitaveris atque conceperis, opere compleveris, vel complere decreveris; in quo notatur consensus viri, sive patratio peccati; pronepotem autem, si n