comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lac uob̃ potum dedi ñ escam. Neꝙ enim
pot̾atis. s naꝑ adhuc potestis: ad huo
enĩ estis carnales. Qđ enĩ in istis scdm gͣ-¬
sp̃uali ꝓ temporũ congruentia uberẽ¬
t᷑. Non gͦ mirũ. si hostem deceptione dig-¬
nũ deciꝑe iussi sunt: qui erant adhuc
digni hostem deciꝑe. Non enĩ erant
iam idonei. quib diceret᷑. diligite in¬
micos ur̃os: s tales erant quib tantũ¬
mͦ dici oporteret. Diliges ꝓximũ tuũ.
& oderis inimicũ tuũ: adhuc enim
ille ꝓximꝰ qͣm late intelligendꝰ eẽt. ñ
erat temꝑis tradere. In choatio gͦ q̃¬
duam factaẽ sub pedagogo: ut magi¬
stro ꝑfectio seruaret᷑: cum tam̃ idem d̾s
& pedagogũ paruulis dederit. legẽ illã
scilicet ꝑfimulũ suu̾: ꝙ magistrũ gͣn¬
diorib. id ẽ eugłium ꝑ unicũ suum.

Expanded text:
e enim poteratis: sed neque adhuc potestis; adhuc enim estis carnales . Quod enim in istis secundum graspirituali, pro temporum congruentia juberentur. Non ergo mirum si hostem decipi dignum decipere jussi sunt, qui erant adhuc digni hostem decipere. Non enim jam erant idonei quibus diceretur, Diligite inimicos vestros; sed tales erant quibus tantummodo dici oporteret, Diliges proximum tuum, et oderis inimicum tuum . Adhuc enim ille proximus quam late intelligendus esset, non erat temporis tradere. Inchoatio ergo quaedam facta est sub paedagogo, ut magiperfectio servaretur: cum tamen idem Deus, et paedagogum parvulis dederit, legem illam scilicet per famulum suum; et magistrum grandioribus, id est, Evangelium per Unicum suum.
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ ꝑse ipsũ. quȩ illo solo digna sunt. eiꝙ
uni conueniunt. sicuti ẽ issuminare ani¬
mas. & se ipsum eis ad ꝑfruendũ p̃ben-¬
b̾o. sapientes beatas ꝙ pstare: alia ꝑser¬
uientem sͥ creaturã integerrimis legib
ꝓ meritis ordinatam. que dã eoꝵ iubens
q̃dam ꝑmittens: us: ad passerũ ãmini¬
strationẽ sicut dns in eugłio dicit. ꝙus¬
ꝙ: ad feni decorem. usq ad numerũ etiã
capillorũ nr̃orum. diuina ꝓuidentia
ds puniat. & digne digna supplicia retri¬
buat. cũ ipse tranqͥllissimꝰ maneat: aꝑtis-¬
sime ita scͥptũ estꝰ ipsũ qͦ qui puniri de
deris ẽẽ in uirtute consummatꝰ: s in hiiᷤ
qui sciunt audaciã traducis. Tu autẽ
dns uirtutũ cũ tranquillitate iudicas:
& cũ magna reuerentia disponis nos
Item qđ pͥmo in t̾renis reb sit gradus
ad cȩlestem iusticiã. que iam infirmio¬
rib imꝑatur: dñs ostendit cũ ait. Si

Expanded text:
aedam per se ipsum, quae illo solo digna sunt, eique aedam per se ipsum, quae illo solo digna sunt, eique soli conveniunt; sicuti est illuminare animas, et se ipsum eis ad perfruendum praebendo, sapientes beatasque praestare: alia per servientem sibi creaturam, integerrimis legibus pro meritis ordinatam, quaedam eorum jubens, quaedam permittens, usque ad passerum administrationem, sicut Dominus in Evangelio dicit, et usque ad feni decorem, usque ad numerum etiam capillorum nostrorum divina providentia Deus puniat, et digne digna supplicia retribuat, cum ipse tranquillissimus maneat, apertissime ita scriptum est: Ipsum quoque qui puniri non deris esse in virtute consummatus, sed in iis qui sciunt audaciam traducis. Tu autem Dominus virtutum, cum tranquillitate judicas, et cum magna reverentia disponis nos . 4. Item quod primo in terrenis rebus fit gradus ad coelestem justitiam, quae jam firmioribus imperatur, Dominus ostendit, cum ait: Si
Abbreviated transcription (Latin):
cia: ut eis utens ipsa iusticia. ñ solum talia
pati quemꝙ imꝑet. qualia eũ pati decet:s
etiã hiis facientĩb qͦs talia facere nͣ minus
decet. Quaꝓpt̾ cũ ꝙ egyptii deceptione dig¬
niẽẽnt. & ppłs isrł ꝓ ulla etate gnis huma¬
ni. in tali ahus gradu morũ constitutus
eẽt. ut ñ indigne hostem deciꝑet: factũ
ẽut uiberet as. uł potius ꝓ illoꝵ cupidi¬
tate ꝑmitteret: ut uasa aurea uł argen¬
tea. quib adhuc t̾reni regni appetitores
inhrabant. & peterent ab egyptiis ñ recd̃-¬
clituri: & acciꝑent quasi reddituri. Qũa
ꝙ mercede duiturni lãboris atq oꝑis. ꝑ
taliũ animarũ gradũ ñ inustũ as ẽẽ uo-¬
luit: s penã ilłorũ quos digne fecit amit¬
tere. id qd reddere debuert̃. Non itaq
ds deceptor ẽ. qđ credere nefariũ ẽẽ ꝙ im
piũ quis ñ intelligat: s meritorũ & ꝑso¬
narũ ustissimus distributor. faciens q̃¬

Expanded text:
cia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia cia; ut eis utens ipsa justitia, non solum talia pati quemque imperet, qualia pati eum decet, sed etiam iis facientibus, quos talia facere non minus decet. Quapropter cum et Aegyptii deceptione digni essent, et populus Israel pro illa aetate generis humani in tali adhuc gradu morum constitutus esset, ut non indigne hostem deciperet; factum est ut juberet Deus, vel potius pro illorum cupiditate permitteret, ut vasa aurea et argentea, quibus adhuc terreni regni appetitores inhiabant, et peterent ab Aegyptiis non reddituri, et acciperent quasi reddituri . Quam et mercedem tam diuturni laboris atque operis pro talium animarum gradu non injustam Deus esse voluit, et poenam illorum quos digne fecit amittere id quod reddere debuerunt. Non itaque Deus deceptor est, quod credere nefarium et impium esse quis non intelligat? sed meritorum et personarum justissimus distributor, faciens qu
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc ẽ qd̾ iudex dampnatũ ꝑcutere. in¬
dignum sua ꝑsona & nefariũ iudicat: eiꝰ
tam̃ iussu hoc facit carnifex: qui ꝓ sua cupi¬
ditate sic ordinatꝰ ẽ in officio. ut ꝑcutiat le-¬
gum moderatione dampnatũ: qui posset
etiam innocentẽ sua crudelitate ꝑcutere.
Namneq ꝑseipsũ hoc iudex facit.: neq ꝑ pͥn¬
cipem uel aduocatum : aut aliquẽ in offi-¬
cio suo. cui tale ministeriũ ñ conuenient̾
imponit᷑. Hinc ẽ etiam qͦd irrationabili¬
bꝰanimantibꝰ utimur: ad eas res qͦs ꝑ ho¬
mines aginefariũ ẽ. Namutiq fur dignꝰẽ mor¬
su lacerari: id tam̃ homo ñ ꝑse ipsũ agit. aut ꝑ
filium aut domesticũ. uł etiã ꝑ famulũ suũ.
s ꝑcanem: quam bestiã talia facere ꝓnaturȩ
graddib decet. Cũ gͥ qͦsdam pati aliqͥd deceat.
quod alios facere ñ deceat: ministeria q̃dã
sunt mecdia. quib cdigna inungunt᷑ offi¬

Expanded text:
Hinc est quod judex damnatum percutere inHinc est quod judex damnatum percutere indignum sua persona et nefarium judicat: ejus tamen jussu hoc facit carnifex, qui pro sua cupiditate sic ordinatus est in officio, ut percutiat legum moderatione damnatum, qui posset etiam innocentem sua crudelitate percutere. Nam neque per se ipsum hoc judex facit, neque per principem vel advocatum, aut aliquem in officio suo, cui tale ministerium non convenienter imponitur. Hinc est etiam quod irrationalibus animantibus utimur ad eas res quas mines agi nefarium est. Nam utique dignus est fur morsu lacerari: id tamen homo non per se ipsum agit, aut per filium, aut per domesticum, aut etiam per famulum suum; sed per canem, quam bestiam talia facere pro naturae suae gradibus decet. Cum igitur quosdam pati aliquid deceat, quod alios facere non deceat; ministeria quaedam sunt media, quibus digna injunguntur offi
Abbreviated transcription (Latin):
qui scdm dm renascunt᷑. in insimis naturȩ
gradibꝰ ordinatꝰ ẽ. Legimꝰ enĩ deceptũ regem
falso uaticimo pseudo ꝓpħarum: & ita legi¬
mus ut neq sine diuino iudicio factũ in-¬
ueniamꝰ. qm̃ dignus erat ille sic decipi.ne-
nis officium susciꝑe ñ deceret᷑. s ꝑ angłm
erroris: qui sͥ ultro tales partes imponi
cũ leticia postulauit. Quib dam enĩ scͥp¬
turarũ socis aꝑtius aliqͥd exponio᷑ qͦd di-¬
ligens& puis lector etiã in aliis locis inqͥ¬
bus minꝰ aꝑitur intelligat. Dñs enĩ nr̃
sic ad salutem animarũ diuinos libros
sco sp̃u moderatus ẽ: ut ñ solum manife-¬
stis pascere: s etiã obscuris exercere nos
uellet. Ex hacgͥ ineffabili atq sublimi
rerũ ãministratione. que fit ꝑ diunã
ꝓuidentiã. quasi tnͣscͥpta ẽ naturalis lex
in animã rationalẽ: ut in ipsa uite hutꝰ
conu̾satione morib ꝙ t̾renis homines
taliũ distributionũ imagines seruent.

Expanded text:
qui secundum Deum renascuntur, in infimis naturae gradibus ordinatus est. Legimus enim deceptum regem falso vaticinio pseudoprophetarum: et ita legimus, ut neque sine divino judicio factum inveniamus, quoniam dignus erat ille sic decipi; neque nis officium suscipere non deceret; sed per angelum erroris, qui sibi ultro tales partes imponi cum laetitia postulavit . Quibusdam enim Scripturarum locis apertius aliquid exponitur, quod diligens et pius lector etiam in aliis locis, in quibus minus aperitur, intelligat. Deus enim noster sic ad salutem animarum divinos libros Spiritu sancto moderatus est, ut non solum manifestis pascere, sed etiam obscuris exercere nos vellet. Ex hac igitur ineffabili atque sublimi rerum administratione, quae fit per divinam providentiam, quasi transcripta est naturalis lex in animam rationalem, ut in ipsa vitae hujus conversatione moribusque terrenis homines talium distributionum imagines servent.
Abbreviated transcription (Latin):
minẽ quide uł amicũ uł ignotũ. s tan¬
tũ inimicũ aliqnͣdo deciꝑẽ. Unde illud
etiam a poeta dictũ: ꝓpe iam ꝓu̾bii con¬
suetudinẽ optinuit. Dolus an uirtus
quis in hoste reqͥrat: S qm & ipse ho¬
stis potest plerumꝙ in iuste decipi. ue¬
luti cũ pactũ aliqͦd sit de temporali pa-¬
ce. quas inducias uocant. & ñ seruat᷑ si¬
des. & cetera talia: multo ẽ purgatior
summeq illi uiruiti ꝓpinquior. qui
qͣmqͣm uelit hostem decipe: ñ eũ tam̃
decipit. nͥ auctoritate diuina. Ds̃ enĩ
nouit uł solus. uł certe longe qͣm ho¬

Expanded text:
minem quidem vel amicum, vel ignotum, sed taminem quidem vel amicum, vel ignotum, sed tamen inimicum aliquando decipere. Unde etiam illud a poeta dictum prope jam proverbii consuetudinem obtinuit: Dolus, an virtus, quis in hoste requirat? Sed quoniam et ipse hostis potest plerumque injuste decipi, veluti cum pactum aliquod fit de temporali pace, quas inducias vocant, et non servatur fides, et caetera talia; multo est purgatior summaeque illi virtuti propinquior, qui quanquam velit hostem decipere, non eum tamen decipit nisi auctoritate divina. Deus enim novit vel solus,
Abbreviated transcription (Latin):
uirtus ẽ neminẽ deciꝑe᷑. atq ilłud ex¬
hibere qͦd dictũ ẽ. sit more ur̃o est est.
ñ ñ. S quia hoc eis imꝑatum ẽ. quĩb
iam regnũ celorũ ꝓmissũ ẽ: magna uir
tus ẽ hec implere maiora: quib debet᷑
hoc p̃miũ. Rgnum enĩ celorũ uim parit᷑:
& qui um faciunt diripiunt illud. Que-¬
rendũ ẽ quib gradĩb ad istã sũmitatũ ꝑ¬
sectionẽ ueniat᷑: in quib utiq gradibus
inuenunt᷑ uili quib adhuc t̾renũ regnũ
ꝓmittebat᷑ : quo ꝓmisso tam ꝗͣ paruuli
pluderent: & ab uno dõ qui ẽ om̃iũ dñs.
int̾im t̾renis gaudiis quib adhuc inbi¬
abant imꝑatis. inde ꝓficientes & in sp̃u
crescentes. auderent etiã sꝑare celestia. Si¬
cut gͦ summa. & ꝓpe diuina uirtꝰ ẽ. ne-¬
minẽ deciꝑe: sic ultimũ uiciũ ẽ. quẽli¬
bet decipe. Ab hoc ultimo uicio ad illã
summã uirtutẽ tendentib gradus ẽ: ne¬

Expanded text:
virtus est neminem decipere, atque illud exvirtus est neminem decipere, atque illud exhibere quod dictum est, Sit in ore vestro, Est, est; Non, non . Sed quia hoc eis imperatum est, quibus jam regnum coelorum promissum est; magna autem virtus est haec implere majora, quibus debetur hoc praemium; Regnum enim coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud : quaerendum est quibus gradibus ad istam summitatem perfectionemque veniatur: in quibus utique gregnum promittebatur, quo promisso tanquam parvuli praeluderent, et ab uno Deo, qui est omnium Dominus, interim terrenis gaudiis, quibus adhuc inhiabant, impetratis, inde proficientes et spiritu crescentes auderent etiam sperare coelestia. Sicut ergo summa et prope divina virtus est, neminem decipere; sic ultimum vitium est, quemlibet decipere. Ab hoc ultimo vitio ad illam summam virtutem tendentibus gradus est, ne
Abbreviated transcription (Latin):
us qͥs duoꝵ testam̃toꝵ dispensa-¬
tiones ꝓtempoꝵ congruentia. gene-¬
ris humani diligent̾ etatib distributas
ori conueniat. Diuina enĩ ꝓuidentia
pulchre om̃ia moderante. ita uniu̾sa
generationũ series. ab adam usq ad sinẽ
scłi ãministrat᷑: tamꝗͣ uniꝰ hominis a
pueritia us ꝙ ad senectutẽ. temꝑis sui te¬
tum etatis gradibus t̾minantis. S ido
uirtutũ etiã gradus in morib. donec
ueniat᷑ ad sũmã hominis ꝑfectãq uir-¬
tutẽ. oportet eũ distinguere. qui diui¬
nis lectionib animũ piũ intendit:
ne forte cũ inuenerit aliqͣndo paruis
parua. aliqͣndo maiorib maiora imꝑa-¬
rĩ reputans in comꝑatione maiorũ. pec¬
cata eẽ illa. que minora st̃. ñ arbitret᷑
decuisse ut alia ds̃ hominib imꝑaret.
S nc̃ de uirtutũ gradib nimis longũ
ẽ disputarẽ. Uerumptam̃ qd ad p̾sen¬
tem q̃stionem discutiendĩ satis ẽ. qͣntũ
ad decipiendũ attinet. sũma & ꝑfecta

Expanded text:
uis duorum Testamentorum dispensationes, pro temporum congruentia, generis humani diligenter aetatibus distributas ori conveniat. Divina enim providentia pulchre omnia moderante, ita universa generationum series ab Adam usque ad finem saeculi administratur, tanquam unius hominis a pueritia usque ad senectutem temporis sui tractum aetatis gradibus terminantis. Et ideo virtutum etiam gradus in moribus, donec veniatur ad summam hominis perfectamque virtutem, oportet eum distinguere, qui divinis lectionibus pium animum intendit: ne forte cum invenerit aliquando parvis parva, aliquando majora majoribus imperari, reputans in comparatione majorum peccata esse illa quae minora sunt, non arbitretur decuisse ut talia Deus hominibus imperaret. Sed nunc de virtutum gradibus nimis longum est disputare. Verumtamen quod ad praesentem quaestionem discutiendam satis est, quantum ad decipiendum attinet, summa et perfecta
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ seipsum neminẽ decipit: est enĩ pater
dignis tam̃ digna distribuens. qm hoc
quoq ꝑtinet ad iusticiã & ueritatem:
utituranimis ꝓmeritis &dignitatibꝰ
que st̃ in gradibꝰ earũ: ut si quisꝗͣ dig¬
nus ẽ decipi. ã solum ꝑse ipsũ. ñ eũ deci¬

Expanded text:
 seipsum neminem decipit; est enim Pater dignis tamen digna distribuens quoniam hoc quoque pertinet ad justitiam et veritatem, utitur animis pro meritis et dignitatibus, quae sunt in gradibus earum, ut si quisquam dignus est decipi, non solum per se ipsu
Abbreviated transcription (Latin):
potest significare umũsitatis scientũ:
que si ad interiora ꝙ intelligibilia referat᷑.
quȩ senario numero significant᷑. sit quasi
series decies. qd ẽ sexaginta. Si ad t̾rena &
corruptibilia. q̃ octonario numerosig-¬
nificari possunt : fiunt decies octies. qđ est
octoginta. Rogine gͦst̾ anime regnantes
intelsigibiłib ꝙ spũalib⁊ concubinȩ que
mercedem accipiut t̾renorũ: de quib sc̃p

Expanded text:
potest significare universitatis scientiam. Quae si ad interiora et intelligibilia referatur, quae senario numero significantur, fit quasi decies sexies, quod est sexaginta: si ad terrena et corruptibilia, quae octonario numero significari possunt, fiunt decies octies, quod est octoginta. Reginae ergo, sunt animae regnantes in intelligibilibus et spiritualibus. Concubinae, quae mercede
Abbreviated transcription (Latin):
tatẽ: cui demonstrandȩ iniuigilare
Debent om̃s ueridici narratores. cũ
de homine uł de angło uł de deo
aliqͥd narrant. hoꝵ enĩ uoluntas uer¬
bis promi potest: ne de ipsa inter
se aliquid discrepent. Sane p̃termit¬
tere ñ oportet hoc loco intentũ. & ad
cetera que talia forte occurrerint fa¬
cere lectorem: qͥa lucas dixit qͥnqua¬
genos ussos eẽ discumbere: marcꝰ
uero & quinquagenos & centenos.
Quod hic id̾o ñ mouet: qͥa unꝰ par¬
tem dixit.: alter totũ. Qui enĩ etiã
de centenis retulit. hoc retulit qd̃
ille p̃termisit: Nichil itaq contra¬
riũ est. U eruntam̃ si alius de qͥn¬
quagenis tantũ cõmemoraret. aliꝰ
tantũ de centenis: ualde uideret᷑
ẽe contrariũ: nec facile dinosceret᷑
utrũq dictũ ẽẽ. Unum aũ ab alte¬
ro. alterũ ab altero ẽẽ cõmemoratũ:
ettamen attentiꝰ consideratũ inue¬
niri debuisse. qͥs ñ fateat᷑. aᷤ Hoc

Expanded text:
tatem, cui demonstrandae inuigilare tatem, cui demonstrandae inuigilare debent omnes ueridici narratores, cum de homine uel de angelo uel de deo aliquid narrant; horum enim uoluntas uerbis promi potest, ne de ipsa inter se aliquid discrepent. Sane praetermittere non oportet hoc loco intentum et ad cetera quae talia forte occurrerint facere lectorem, quia Lucas dixit quinquagenos iussos esse discumbere, Marcus uero et quinquagenos et centenos. quod hic ideo non mouet, quia unus partem dixit, alter totum. qui enim etiam de centenis rettulit, hoc rettulit quod ille praetermisit; nihil itaque contrarium est. uerum tamen si alius de quinquagenis tantum commemoraret, alius tantum de centenis, ualde uideretur esse contrarium; nec facile dinosceretur utrumque dictum esse, unum autem ab altero, alterum ab altero esse commemoratum: et tamen adtentius consideratum inueniri debuisse quis non fateatur? hoc
Abbreviated transcription (Latin):
piscibus suggessit: hoc cet̾i plurałe
numerũ pro singłari ponentes. ex
discipuloꝵ ꝑsona retuler̃t. Et lucas
quidẽ responsionẽ philippi. & res¬
ponsionem andreȩ. in unam senten¬
tiam constͥnxit. Qͦd enĩ ait. ñ sunt
nobis plus qͣm quinq panes &e du¬
o pisces: ad andreȩ retulit responsio¬
nem. Quod uͦ adiunxit. nͥ forte nos
eamus & emamꝰ in omnẽ hanc tur¬
bam escas. uidetur ad responsionẽ
philippi ꝑtinere: nͥ qd̾ de ducentis
denariis tacuit: quãqͣm & in ipsius
andreȩ sententia potest hoc intelli
gi. Cum enĩ dixisset. ẽ puer unꝰ hic.
qui habet quinq panes ordeaceos
& duos pisces: adiunxit etiã ipse
S hec quid sunt inter tantos.⁊ hoc
ẽ dicere: nͥ forte nos eamꝰ & emanus
in omnẽ banc turbam escas. Ex qua
imiu̾sa uarietate u̾borum. rerũ aũ
sententrarũq concordia. satis appa¬
ret salubriter nos doceri. nichil que¬
rendu in uerbis. nͥ loquentiũ uolun¬

Expanded text:
piscibus suggessit, hoc caeteri pluralem piscibus suggessit, hoc caeteri pluralem numerum pro singulari ponentes, ex discipulorum persona retulerunt. Et Lucas quidem responsionem Philippi et responsionem Andreae in unam sententiam constrinxit: quod enim ait, Non sunt nobis plus quam quinque panes et duo pisces, Andreae retulit responsionem: quod vero adjunxit, Nisi forte nos eamus, et emamus in omnem hanc turbam escas, videtur ad responsionem Philippi pertinere; nisi quod de ducentis denariis tacuit: quanquam et in ipsius Andreae sentengi; cum enim dixisset: est puer unus hic, qui habet quinque hordiacios et duos pisces. adiunxit etiam ipse: sed haec quid sunt inter tantos? hoc est dicere: nisi forte nos eamus et emamus in omnem hanc turbam escas. Ex qua uniuersa uarietate uerborum, rerum autem sententiarumque concordia satis apparet salubriter nos doceri nihil quaerendum in uerbis nisi loquentium uolun
Abbreviated transcription (Latin):
spondit scđm matħm. ñ habent ne¬
cesse ire: date eis manducare. Cui
etiam marcus lucasq consentiunt:
tantũ hoc p̃termittentes qd̾ ait. ñ
habent necesse ire. Intelligitur gͦ
post hec uerba dñm inspexisse mul¬
titudinẽ: & dixisse philippo quod
iohes cõmemorat: isti autem pret̾¬
miserunt. Deinde qd̾ philippus
apud ioh̾em respondit. boc marcꝰ
ã discipłis responsũ ẽẽ commemorat:
uolens intelligi hoc & ore ceterorũ
pbilippum respondisse: quãquam
& pluralem numerũ ꝓ singulari.
usitatissime ponere potuerunt.
Quid gͦ ait philippus. d Ducentoꝵ
denarioꝵ. panes non sufficiunt eis:
ut unusquisq modicũ qͥd accipi
at. Hoc ẽ dicere qd̾ ait marcus. eun¬
des ememꝰ ducentis denariis panes.
&e dabimus eis manducare. Qͦd aũ
cõmemorat idem marcus dixisse do¬
minũ. quot panes habetis: p̃t̾miser̃t
cȩteri. Quod autem andreas apud
iohem. de quinq panib & duob

Expanded text:
spondit secundum Mattheum: non habent nespondit secundum Mattheum: non habent necesse ire, date eis uos manducare. cui etiam Marcus Lucasque consentiunt tantum hoc praetermittentes quod ait: non habent necesse ire. intellegitur ergo post haec uerba dominum inspexisse multitudinem et dixisse Philippo quod Iohannes commemorat, isti autem praetermiserunt. deinde quod Philippus aput Iohannem respondit, hoc Marcus a discipulis responsum esse commemorat uolens intellegi hoc ex ore ceterorum Philippum respondisse, quamquam et pluralem numerum pro singulari usitatissime ponere potuerunt. quid ergo ait Philippus? ducentorum denariorum panes non sufficiunt eis, ut unusquisque modicat; hoc est dicere, quod ait Marcus, Euntes ememus ducentis denariis panes, et dabimus eis manducare. Quod autem commemorat idem Marcus dixisse Dominum, Quot panes habetis? praetermiserunt caeteri. Quod autem Andreas apud Joannem de quinque panibus et duobus
Abbreviated transcription (Latin):
& impleuerunt duodecim copbinos
fragm̃toꝵ ex qͥnq panib ordeaceis.
que suꝑfuerunt his qͥ manducaue¬
runt. Non hic querit᷑. qd̾ iste dixit
cuiusmodi ẽẽnt panes: ordeaceos e¬
nim fuisse ñ tacuit qd̾ cȩteri tacuer̃t̃:
neq hoc querit᷑ qd̾ iste ñ dix̃ fuisse
ibi etiam preter quinq milia uiro¬
rũ mulieres & pariulos qd̾ dicit
matħs: a& om̃ino iam certũ ẽẽ debet.
a regulariter teneri in talib questi¬
omb. neminẽ moueri oportere. cũ
ab alio dr qd̾ ab alio p̃termrititur.
s querit᷑ quomͦ ea que dixerunt ue
ra sint omnia: ne narrationẽ alteriꝰ
narrans aliud alter excludat. Si e¬
nĩ dñs scd̾m narrationẽ iob̃is. pro¬
spectis turbis quesiuit a philippo
temptans eũ. unde illis escȩ dari
possent: potest mouere. qͦm᷑ sit ue¬
rum qd̾ alii narrauerunt. pͥus dix¬
isse domino discipłos ut dimitte
ret turbas. quo possent sͥ alim̃ta
ȩmere de proximis locis: qͥb ille re¬

Expanded text:
phinos fragmentorum ex quinque panibus hordiaciis, quae superfuerunt his qui manducauerunt t. Non hic quaeritur quod iste dixit. cuiusmodi essent panes; hordiacios enim fuisse non tacuit, quod ceteri tacuerunt. neque hoc quaeritur quod iste non dixit, fuisse ibi etiam praeter quinque milia uirorum mulieres et paruulos, quod dicit Mattheus. et omnino iam certum esse debet et regulariter teneri in talibus quaestionibus neminem moueri oportere, cum ab alio dicitur quod ab alio praetermittitur. sed quaeritur, quomra sint omnia, ne narrationem alterius narrans aliud, alter excludat? Si enim Dominus, secundum narrationem Joannis, perspectis turbis, quaesivit a Philippo, tentans eum, unde illis escae dari possent, potest movere quomodo sit verum quod alii narraverunt, prius dixisse Domino discipulos, ut dimitteret turbas, quo possent sibi alimenta emere de proximis locis, quibus ille re
Abbreviated transcription (Latin):
rursus in altiora reuolaturus. oc¬
currit. Sequitur gͦ matheus. &t
ad ipsũ miraculũ de qͥnq panibꝰ factũ.
narrationẽ suam ex ordine ita ꝑdu¬
cit. Uesꝑe autẽ facto: accesserunt ad
eum discipuli eiꝰ dicentes. Desertus
ẽ locus & hora iam p̃teriit: dimitte

Expanded text:
rursus in altiora reuolaturus ocrursus in altiora reuolaturus occurrit. XLVI. Sequitur ergo Mattheus et ad ipsum de quinque panibus factum narrationem suam ex ordine ita perducit: uespere autem facto accesserunt ad eum discipuli eius dicentes: desertus est locus et hora i
Abbreviated transcription (Latin):
bebat hominẽ a quo in piscinã de¬
poneret᷑. in qua uariis uasitudinibꝰ
affecti sanabant᷑: & ex hac occasione
multa eũ locutum fuisse cõmemorat.
Posthec eum dicit abisse trans mare
galileȩ qd̃ ẽ tyberiadis. & secutã mul¬
titudinẽ magnã: deinde abisse in
montẽ. & ibi sedisse cum discipulis
suis. proximo pascha die festo u¬
deoꝵ. tum leuatis oculis & uisa mul¬
titudine maxima. pauisse eã de
Q uod & ceteri eugłistȩ dicunt. Ac ꝑ
hoc p̃t̾misisse illum. que illi narran¬
do ad huiꝰ miraculi cõmemorationẽ
uenerunt. certũ ẽ. Ueruntamen
tanqͣm ex alia narrationis uia cum
& illi tacuissent que iste dixisser. ad
hoc miraculum de panib quinq
occurierunt sibi: & illi tres qui pe¬
ne pariter ambulabant. & iste qui
sermonũ dñi alta consectans. ꝑ alia
que illi tacuerunt circumuolaaut:
quodam modo & eis ad miraculum
pe quinq panibus pariter commie¬
morandum. non multopost ab eis

Expanded text:
bebat hominem, a quo in piscinam debebat hominem, a quo in piscinam deponeretur, in qua uariis ualetudinibus affecti sanabantur, et ex hac occasione multa eum locutum fuisse commemorat. post haec eum dicit abisse trans mare Galilaeae, quod est Tiberiadis, et secutam multitudinem magnam, deinde abisse in montem et ibi sedisse cum discipulis suis proximo pascha die festo Iudaeorum, tunc leuatis oculis et uisa multitudine maxima pauisse eam de quod et ceteri euangelistae dicunt. ac per hoc praetermisisse illum quae illi narrando ad huius miraculi commemorationem uenerunt certum est; uerum tamen tamquam ex alia narrationis uia, cum et illi tacuissent quae iste dixisset, ad hoc miraculum de panibus quinque occurrerunt sibi et illi tres qui paene pariter ambulabant et iste qui sermonum domini alta consectans per alia quae illi tacuerunt circumuolauit quodammodo et eis ad miraculum de quinque panibus pariter commemorandum non multo post ab eis
Abbreviated transcription (Latin):
nasse. atq inde etiã ipsa die decli¬
nante. commemorat miraculũ de
quinq panib factũ. At uͦ ioħ̃es
qui multũ ab eis tͥbus eugłistis di
stat. eo quia magis in sermonibus
qͦs dñs habuit immorat᷑. qm in fa¬
ctis que mirabiliter fecit. postea qͣ¬
cõmemorauit eũ resicta iudea abisse
iterũ in galileam. qd̾ tc̃ intelligit᷑
factum. cum & aliĩ eugłistȩ dicunt
eum ioħe tradito isse in galileam:¬
postea gͦ qͣm id commemorauit io¬
nȩ quã inuenit ad puteũ. contexu¬
it narrationi suȩ: & post duos dies
dicit eum exisse inde in galileã: demn¬
de uenisse in chana galileȩ. ubi fece¬
rat de aqua unũ. & sanasse filium
reguli cuiusdam. Alia uͦ que illum
ingalilea fecisse atq dixisse alii dixe¬
runt ioħes tacet: s sane qd̾ illi tacu¬
erunt.dicit ascendisse eũ in die festo
iherusolimis: & fecisse ibi miracłm¬
illud. de homine qui tͥginta octo an¬
nos habebat in infirmitate. nec ha¬

Expanded text:
nasse. adque inde etiam ipse die declinasse. adque inde etiam ipse die declinante commemorat miraculum de quinque panibus factum. At uero Iohannes, qui multum ab eis tribus euangelistis eo distat, quia magis in sermonibus, quos dominus habuit, inmoratur quam in factis, quae mirabiliter fecit. posteaqcommemorauit eum relicta Iudaea abisse iterum in Galilaeam. quod tunc intellegitur factum, cum et alii euangelistae dicunt eum Ioposteaquam ergo id commemoravit Jonae quam invenit ad puteum, contexit narrationi suae: et post duos dies dicit eum inde exiise in Galilaeam, deinde venisse in Cana Galilaeae, ubi fecerat de aqua vinum, et sanasse filium reguli cujusdam . Alia vero, quae illum in Galilaea fecisse atque dixisse alii dixerunt, Joannes tacet: sed sane, quod illi tacuerunt, dicit ascendisse eum in die festo Jerosolymis, et fecisse ibi miracillud de homine, qui triginta octo annos habebat in infirmitate nec ha
Abbreviated transcription (Latin):
morat discipulos missos redisse ad
iħm & renunciasse illi omĩa que e¬
gerant & docuerant: & dñm eis qd̾̃
ipse solus cõmemorat dixisse. ut re¬
quiescerent pusillũ in deserto. et
ascendisse cum eis in nauem & isse.
& turbas hoc uidentes p̃uenisse eoᷤᷤ
illuc. quarũ misertum dñm docuis¬
se multa: & hora iam ꝓgrediente
factum ẽẽ. ut de qͥnq panib et
duob piscib om̃s qui aderant pa¬
scerentur. Quod miracłm: om̃s quat¬
tuor eugłistȩ commemorauerunt.
Lucas etiã qui ram longe supra de
ioħis passione narrauerat. ex occa¬
sione qua diximꝰ. nunc postea quã
cõmemorauit illam herodis hesita¬
dionẽ de dño quisnã ẽẽt. boc conti¬
nuo subiungit qd̾ & marcus: id ẽ
redisse ad illum apłos. et narrasse
illi quecũq ipsi fecerant: & assũptiᷤ
eis recessisse in locum desertũ. atq
eo secutas turbas. & locutũ ẽẽ de reg¬
no di: &e eos qͥ cura indigebant sa¬

Expanded text:
morat discipulos missos rediisse ad morat discipulos missos rediisse ad Jesum, et renuntiasse illi omnia quae egerant et docuerant; et Dominum eis quod ipse solus commemorat dixisse ut requiescerent pusillum in deserto, et ascendisse cum eis in nauem et isse, et turbas hoc uidentes praeuenisse eos illuc, quarum misertum dominum docuisse multa, et hora iam progrediente factum esse, ut de quinque panibus et duobus piscibus omnes qui aderant pascerentur. quod miraculum omnes quattuor euangelistae commemorauerunt. Lucas etiam, qui iam longe supra de Iohannis passione narrauerat, ex occasione qua diximus nunc, posteaquam commemorauit illam Herodis haesitationem de domino quisnam esset, hoc continuo subiungit quod Marcus, id est redisse ad illum apostolos et narrasse illi quaecumque illi fecerant et adsumtis eis recessisse in locum desertum, adque eo secutas turbas et locutum esse de regno dei et eos qui cura indigebant sa
Abbreviated transcription (Latin):
nitionẽ uł hesitationẽ. qd̾ iob̃es
quẽ decollauit a mortuis resurrex¬
it: & ex hac oocasione narrant om¬
nia. quȩ de iohanne contigerunt
incluso & occiso. Sequit᷑ gͦ matheus.
cum dixisset nunciatum esse xpysto
quod iohannes occisus sit: &
ita narrationem contexit. Qd cum
audisset inqͥt iħc: secessit inde in
nauicula in locum desertũ seorsũ.
Et cum audissent turbȩ secute sunt
cum pedestres de ciuitatib. Et ex¬
iens uidit turbam multam. & mi¬
sertus ẽ eis: & curauit languidos
eoꝵ. Hoc continuo post ioħis pas¬
sionẽ factũ ẽẽ cõmemorat. Unde
posthec facta sunt illa quȩ primo
narrata sunt: qͥbus motus herodes
dixit. Ioħ̃em ego decollaui. Illa e¬
nĩ posteriora debent intelligi. quȩ
ad herodem fama ꝑtulit. ut moue¬
retur &e hesitaret quisnã iste ẽẽ poss
de quo audiret talia: cũ ioħem ipse
occidisset. Marcus autẽ postea qͣm
passionẽ iohannis narrauit. cõme¬

Expanded text:
nitionem uel haesitationem, quod Iohannes, nitionem uel haesitationem, quod Iohannes, quem decollauit, a mortuis resurrexit, et ex hac occasione narrant omnia quae de Iohanne contigerunt incluso et occiso. Sequitur ergo Mattheus, cum dixisset nuntiatum esse Christo, quod Iohannita narrationem contexit: Quod cum audisset, inquit, Jesus, secessit inde in navicula in locum desertum seorsum. Et cum audissent turbae secutae sunt eum pedestras de civitatibus. Et exiens uidit turbam multam et misertus est eius et curauit languidos eorum. hoc continuo post Iohannis passionem factum esse commemorat. unde post haec facta sunt illa quae primo narrata sunt, quibus motus Herodes dixit: Iohannem ego decollaui. illa enim posad Herodem pertulit fama, ut moveretur, et haesitaret quisnam iste esse posset, de quo audiret talia, cum Joannem ipse occidisset. Marcus autem posteaquam passionem Joannis narravit, comme
Abbreviated transcription (Latin):
tanqm post illa uerba de uentila¬
bro & de area mundata. continuo
sit a ioħe offensus herodes: & eum
in carcerem miserit.  Non aũ hoc
ordine ista narrata quo gesta sunt.
e alibi iam probauimꝰ: & hoc ipso
loco ñ quilibet alius s idem lucas
hoc ꝓbat. Si enim post uerba il¬
la continuo ioħes in carcerẽ missus
ẽ. qͦmͦ post ipsam cõmemorationẽ
iob̾is in carcerẽ missi baptizatus
est iħc scd̾m ipsiꝰ luoȩ narrationẽ.s
Promde manifestũ ẽ ex occasione re-¬
cordatum p̃occupasse: & ante mul¬
ta que pͥusqͣm iohanni hoc fieret
gesta narraturus erat. hoc p̃occu¬
patũ in sua narratione p̾misisse.
S nec illi duo matheus & marcus.
eo rerũ ordine de iohanne in carce¬
rem misso. in sua narratione posu¬
erunt: quo factum apparet etiam
in eoꝵ scriptis. Nam & ipsi dixe¬
runt tradito ioħe dñm isse in ga¬
lileam: & post multa quȩ fecie in
galilea. ueniunt ad herodis ammo¬

Expanded text:
tamquam post illa uerba de uentilatamquam post illa uerba de uentilabro et de area mundata continuo sit a Iohanne offensus Herodes et eum in carcerem miserit? non autem hoc ordine ista narrata quo gesta sunt et alibi iam probauimus et hoc ipso loco non quilibet alius sed idem Lucas hoc probat. si enim post uerba illa continuo Iohannes in carcerem missus est, quomodo post ipsam commemorationem Iohannis in carcerem missi baptizatus est Iesus secundum ipsius Lucae narrationem? proinde manifestum est ex occasione recordatum praeoccupasse et ante multa, quae, priusquam Iohanni hoc fieret, gesta narraturus erat, hoc praeoccupatum in sua narratione praemisisse. sed nec illi duo Mattheus et Marcus eo rerum ordine de Iohanne in carcerem misso in sua narratione posuerunt, quo factum apparet etiam in eorum scriptis. nam et ipsi dixerunt tradito Iohanne dominum isse in Galilaeam, et post multa quae fecit in Galilaea ueniunt ad Herodis admo
Abbreviated transcription (Latin):
pd eũ locũ ubi ait. & accedentes disci¬
puli eiꝰ tulerunt corpꝰ & sepelierunt
illud: & uenientes ñciauerunt iħii.
Marcus hoc similiter narrat. Lucas aũ
ñ eodem ordine id recordatur: sed
circa ipsum baptismũ quo dñs ba¬
ptizatus ẽ. Unde hoc p̃occupasse
intelligit᷑ & ipse. ex occasione ut ibi
narraret: qd̾ multo post factum est.
Cum enim cõmemorasset ioh̃is ũba
de dño. qd̾ uentilabrum in manu
eiꝰ. e mundabit aream suã. frum̃ta
recondet in horreum suum. paleas
autẽ cõburet igni in extinguibili:
continuo subiecit. qd̾ ñ continuo fa¬
ctum ẽẽ ioħes eugłista aꝑtissime ex¬
ponit: cũ cõmemorat postea quã
baptizatus ẽ iħc isse illum in gali¬
seam. qñ fecit de aqua uinũ: & in¬
de post paucoꝵ dierum in caphar¬
naũ habitationem redisse ad iudeã
terram: & ibi baptizasse multos
circa iordanẽ. anteꝗͣ missus ẽẽt io¬
bes in carcerem. Nuis autẽ ñ puter
qui minus in his litteris eruditꝰ ẽ.

Expanded text:
ait: et accedentes discipuli eius tulerunt corpus eius et sepelierunt illud et uenientes nuntiauerunt Iesu. Marcus hoc similiter narrat. Lucas autem non eodem ordine id recordatur, sed circa ipsum baptismum. quo dominus baptizatus est. unde hoc praeoccupasse intellegitur et ipse ex occasione, ut ibi narraret quod multo post factum est. cum enim commemorasset Iohannis uerba de domino, quod uentilabrum in manu eius et mundabit aream suam, frumentum recondet in horreum suum, paleas autem conburet igni inextinguibili, continuo subiecit quod non continuo factum esse Iohannes euangelista apertissime exponit, cum commemorat, posteaquam baptizatus est Iesus, isse illum in Galilaeam, quando fecit de aqua uinum, et inde post paucorum dierum in Capharnaum habitationem redisse ad Iudaeam terram et ibi baptizasse multos circa Iordanen, antequam missus esset Iohannes in carcerem. quis autem non putet qui minus in his litteris eruditus est,
Abbreviated transcription (Latin):
iunxit. & factũ ẽ cum solus eẽt orãs.
erant cũ illo & discipłi. & int̾roga¬
uit illos dicens. quem me dicunt
ẽẽ turbȩ: iam deiceps aliud nar-¬
rans. ñ qd̾ illi tres qui dñm ambulan¬
dem suꝑ aquas uenisse ad nauigan¬
des discipłos retulerunt. Nec ido pu¬
tari debet. in illo monte quo eum
dixit matheus ascendisse ut solus
dicunt turbȩ. Lucas enim iudetur
in hoc congruere matheo: qͥa dix̃.
cũ solus eẽt orans. cum ille dixisset
ascendit in montẽ solus orare. sed
omnino alibi cũ solus oraret. et
eẽnt cum illo discipuli. hoc interro¬
gauit. Solum quippe lucas fuisse
dixit ñ sine discipulis. sicut mathe¬
us & ioħes: qͣndo ab illo discesser̃t.
ut p̃cederent eum trans mare. Iste
namq aꝑtissime adiunxit: erant
cum illo & discipłi. Proinde solum
dixit sine turbis: quȩ cum illo non
habitabant.
xluii

Expanded text:
t orans, erant cum illo et discipuli et interrogauit eos dicens: quem me dicunt esse turbae? iam deinceps aliud narrans, non quod illi tres, qui dominum ambulantem super aquas uenisse ad nauigantes discipulos rettulerunt. nec ideo putari debet in illo monte, quo eum dixit Mattheus ascendisse, ut solus dicunt turbae? — Lucas enim uidetur in hoc congruere Mattheo, quia dixit: cum solus esset orans, cum ille dixisset: ascendit in montem solus orare — sed omnino alibi, cum solus oraret et essent cum illo discipuli, hoc interrogauit. solum quippe Lucas fuisse dixit, non sine discipulis, sicut Mattheus et Iohannes, quando ab illo discesserunt, ut praecederent eum trans mare. iste namque apertissime adiunxit: erant cum illo et discipuli. proinde solum dixit sine turbis, quae cum illo non habitabant. XLVII
Abbreviated transcription (Latin):
hoc etram postea factum ẽẽ qd̾ pos¬
tea dicit᷑. Sic etiam quos dixerat as¬
cendisse nauẽ. & uenisse trans mare
in capharnaũ. dicit ad eos in mari
laborantes. uenisse dñm ambulan¬
tem suꝑ aquas. qd̾ utiq pͥꝰ in ipsa
nauigatione factum ẽ. qua uenie-¬
bant capharnaũ. Lucas autẽ post
narratũ de quinq panib miracułu.
ꝑgit in aliud: & ab ordine isto digre¬
ditur. Neq enĩ aliquid de nauicu¬
la illa cõmemorat. & de uia dñi su¬
per aquas: s cũ dixisset & mandu¬
cauerunt om̃s & saturati sunt. et
sublatũ ẽ qd̾̃ suꝑfuit illis fragm̃

Expanded text:
hoc etiam postea factum esse quod poshoc etiam postea factum esse quod postea dicitur. sic etiam quos dixerat ascendisse nauem et uenisse trans mare in Capharnaum dicit ad eos in mari laborantes uenisse dominum ambulantem super aquas, quod utique prius in ipsa nauigatione factum est, qua ueniebant Capharnaum. Lucas autem post narratum de quinque panibus miraculum pergit in aliud et ab ordine isto digreditur. neque enim aliquid de nauicula illa commemorat et de uia domini super aquas. sed cum dixisset: et manducauerunt omnes et saturati sunt et su
Abbreviated transcription (Latin):
fugiendi: qnqͥdem & binc dñs trans¬
sigurans in se corpꝰ humilitatis nr̃ȩ.
ut conforme faceret corpori głȩ suȩ.
id quoq doceat. hanc ẽẽ nobis
magnam causam orandi: quando
ẽ causa fugiendi. Ne illud adu̾sum
est. qd̃ matheus prius eum dixit
uuississe discipłos ascendere in naui¬
cuła. & p̃cedere eũ transfretũ. do¬
nec dimitteret turbas. ac deinde
dimissis turbis ascendisse in mon
tem solum orare: ioh̃es uͦ pͥus eum
fugisse cõmemorat solum in montẽ.
ac deinde ut autẽ sero factum ẽ
inquit. descenderunt discipłi eius
ad mare : & cum ascendissent nauẽ
& cȩtera. Quis enĩ ñ uideat. hoc re¬
capitulando iohannẽ postea dixis¬
se factum a discipłis. qd̾ iam iħc ius¬
serat. anteqͣm fugisset in montem:
sicut solet in sermone ad aliqͥd pre¬
termissum rediri qͦdamm. d Sed qͥa
iꝑse reditus. maxime in breuitate
ac puncto temporis factus ñ cõme¬
moratur: putant plerũq qͥ audiũt.

Expanded text:
fugiendi, quando quidem et hinc dominus transfugiendi, quando quidem et hinc dominus transfigurans in se corpus humilitatis nostrae, ut conforme faceret corpori gloriae suae, id quoque doceat hanc esse nobis magnam causam orandi, quando est causa fugiendi. nec illud aduersum est, quod Mattheus prius eum dixit iussisse discipulos ascendere in nauiculam et praecedere eum trans fretum, donec dimitteret turbas, ac deinde rbis ascendisse in mtem solum orare; Joannes vero prius eum fugisse commemorat solum in montem, ac deinde: ut autem sero factum est, inquit. descenderunt discipuli eius ad mare, et cam ascendissent nauem, et cetera. quis enim non uideat hoc recapitulando Iohannem postea dixisse factum a discipulis quod iam Iesus iusserat, antequam fugisset in montem, sicut solet in sermone ad aliquid praetermissum rediri quodammodo? sed quia ipse reditus maxime in breuitate ac puncto temporis factus non commemoratur, putant plerumque qui audiunt
Abbreviated transcription (Latin):
pharnaũ. & tenebrȩ rã factȩ erant:
e non uenerat ad eos iħx. Mare autẽ
uento magno flante exurgebat: ⁊ cet̾.
ichil hic contrariũ uideri xlui.
eum dicit ascendisse in montẽ ut so
lus oraret: ioħ̃es autẽ in monte eum¬
fuisse. cum easdem turbas de qͥnq
panib pauit. S cum & ipse ioħes
dicat post illud miracłm. fugisse eũ
in montẽ. ne a turbis teneretur. quȩ
eũ uolebant regem facere: utiq ma¬
nifestum ẽ. qd̾ de monte in planio¬
ra descenderat: qndo illi panes tur¬
bis ministrati sunt. Et ideo ñ est
contrarium. quod ascendit rursus
in montẽ. sicut & matħs & ioħes
dicunt: nͥ qd̾ matheus dix̃ ascendit:
ioħes autẽ fugit. Qd̾ ẽẽt contrari¬
um. si fugiens ñ ascenderet. Nec illd̃
repugnat qd̃ matheus dicit. ascen¬
dit in montem solus orare. ioħes aũ
cum cognouisset inqͥt quia uentu¬
ri eẽnt ut facerent eum regem. fug̃
iterum in montẽ ipse solus. Neq
enĩ cause orandi contraria ẽ causa

Expanded text:
brae iam factae erant et non uenerat ad eos Iesus. mare autem uento magno flante eisurgebat, et cetera. nihil hic contrarium uideri potesteum dicit ascendisse in montem, ut illic solus oraret, Iohannes autem in monte fuisse, cum easdem turbas de quinque panibus pauit. sed cum et ipse Iohannes dicat post illud miraculum fugisse eum in montem, ne a turbis teneretur, quae eum uolebant regem facere, utique manifestum est, quod de monte in planiora descenderant, quando illi panes turbis ministrati sunt. et ideo non est contrarium, quod ascendit rursus in montem, sicut et Mattheus et Iohannes dicunt, nisi quod Mattheus dixit: ascendit, Iohannes autem: fugit, quod esset contrarium, si fugiens non ascenderet. nec illud repugnat quod Mattheus dixit: ascendit in montem solus orare, Iohannes autem: cum cognouisset. inquit, quia uenturi essent, ut facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus. neque enim causae orandi contraria est causa
Abbreviated transcription (Latin):
sibi escas. Iħo autẽ dixit eis. Non ha¬
bent necesse ire. date illis uos man¬
ducare: & cetera usq ad illud ubi a¬
it. M anducantiũ autẽ fuit nume¬
rus qͥnq milia uiroꝵ. exceptis mu¬
lierib & paruulis. Hoc gͦ miracłm
qd̾ om̃s quatuor eugłistȩ cõmemo¬
rant. & putant᷑ inter se aliqͥd discre¬
pare. considerandum atq tractandu
est. ut ex hoc etiam ad cetera similia
regulȩ locutionũ discant᷑: quib tam
diuersis eacłe tam̃ sententia retinet᷑:
& eadẽ ueritas custoditur. Et incho¬
anda qͥdem ẽ consideratio. ñ a mathe¬
o sełm ordinẽ eugłistarũ: s a ioħe po¬
tius a quo ita expressa ẽ ista narratio
ut etiam nomina discipuloꝵ diceret.
cum qͥbus de hac re locutus est dñs.
Ita enĩ dicit. Pum subleuasset gͦ ihc
ocłos. & udisset quia multitudo ma¬
xima uenit ad eum: dicit ad phylip

Expanded text:
escas. Iesus autem dixit eis: non habent necesse ire, date illis uos manducare, et cetera usque ad illud ubi ait: manducantium autem fuit numerus quinque milia uirorum exceptis mulieribus et paruulis. hoc ergo miraculum, quod omnes quattuor euangelistae commemorant et putantur inter se aliquid discrepare, considerandum adque tractandum est, ut ex hoc etiam ad cetera similia regulae locutionum discantur, quibus tam diuersis eadem tamen sententia retinetur et eadem rerum ueritas custoditur. et inchoanda quidem est consideratio non a Mattheo secundum ordinem euangelistarum, sed a Iohanne potius, a quo ita expressa est ista narratio, ut etiam nomina discipulorum diceret, cum quibus de hac re locutus est dominus. ita enim dicit: cum subleuasset ergo Iesus oculos et uidisset quia multitudo maxima uenit ad
Abbreviated transcription (Latin):
Quomͦ gͦ eos uolebat p̃terire. quos
pauentes tta confirmat: nͥ qͥa illa
uoluntas pretereundi. ad elicien¬
dum illũ clamorem ualebat. cui
subueniri oportebat  Ioħ̃es etiã
adhuc cum istis aliquantulũ im¬
moratur. Nam post narratũ de
qͥnq panib miraculũ. ipse quoq
hoc de laborante nauicula. & de
ambulatione dñi suꝑ aquas non
tacet. ita contexens. Ihc gͦ cũ cogno¬
uisset qͥa uenturi essent. ut rape¬
rent eũ & facerent regẽ: fugit ite¬
rũ in montẽ ipse solus. Ut autẽ

Expanded text:
quomodo ergo eos uolebat praeterire quos quomodo ergo eos uolebat praeterire quos pauentes ita confirmat, nisi quia illa uoluntas praetereundi ad eliciendum illum clamorem ualebat, cui subueniri oportebat! Iohannes etiam adhuc cum istis aliquantum inmoratur. nam post narratum de quinque panibus miraculum ipse quoque hoc de laborante nauicula et de ambulatione domini super aquas non tacet ita contexens: Iesus ergo cum cognouisset, quia uenturi essent, ut raperent eum et facerent eum regem, fugit iterum in mon
Abbreviated transcription (Latin):
supra mare. se uidentes eũ supra
mare ambulantẽ. tu rbati sunt di¬
centes qͥa phantasma ẽ: & cetera
usq ad illud ubi ait. uenerunt &
adorauerunt eũ dicentes. uere filiꝰ
di es. Marcus quoq hoc ide. post
narratũ de panib quinq miratu¬
lum ita sequit᷑. & cum sero ẽẽt erat
nauis in medio mari & ipse solus
in terra: & uidens eos laborantes in
remigando. erat enĩ uentus contͣ
rius eis. & o̧t̾a similiter: nͥ qd̃ de
petro suꝑ aquas ambulante ni¬
chil dixit. Hoc autem ne moueat
p̃cauendum est. qd̾ marcus dixit
de dño cum ambularet suꝑ aquas:
& uolebat preterire eos. Quomõdo
enĩ intelligere hoc potuerunt: nͥ
quia in diuersum ibat. eos uolens
tanqͣm alienos preterire a qͥb ita ñ ag¬
noscebatur. ut phantasma putare¬
tur. Quod ad misticam significa¬
tionẽ referri: quis usq adeo taroꝰ
ẽ ut nolit aduertere. d Sedtameri
turbatis & exclamantib subuenit¬
dicens. Fidite: ego sũ. nolite tim̾e.

Expanded text:
 uidentes eum supra mare ambulantem turbati sunt dicentes: quia phantasma est, et cetera usque ad illud ubi ait: uenerunt et adorauerunt eum dicentes: uere filius dei es. Marcus quoque hoc idem post narratum de panibus quinque miraculum ita sequitur: et cum sero esset, erat nauis in medio mari et ipse solus in terra. et uidens eos laborantes in rarius eis, etc. , similiter, nisi quod de Petro super aquas ambulante nihil dixit. Hoc autem ne moveat praecavendum est, quod Marcus dixit de Domino, cum ambularet super aquas, et volebat praeterire eos. Quomodo enim hoc intelligere potuerunt, nisi quia in diversum ibat, eos volens tanquam alienos praeterire, a quibus ita non agnoscebatur, ut phantasma putaretur? Quod ad mysticam significationem referri, quis usque adeo tardus est, ut nolit advertere? Sed tamen turbatis et exclamantibdicens: fidite, ego sum, nolite timere.
Abbreviated transcription (Latin):
aliquid iuuat. si tam mutabilitatẽ pa¬
tiat᷑. ñ ꝓprie et̾num appellatur. quia
ñ semꝑ eiꝰdem modi ẽ. qmuis immor¬
tale. quia semꝑ uiuit recte dici possit:
uocatur tam̃ et̾num int̾dum etiã qͦd
ĩmortale ẽ. Illud uͦ qͦd ẽ. & mutatio¬
nẽ patit᷑. & anime p̾sentia cũ anima¬

Expanded text:
uid uiuat, tamen, si mutabilitatem patiatur, non proprie aeternum appellatur, quia non semper eiusdem modi est, quamuis immortale, quia semper uiuit, recte dici possit. uocatur tamen aeternum interdum etiam quod immortale est. illud uero quod et mutationem patitur et animae praesentia, cu
Abbreviated transcription (Latin):
ñ agnoscit. sicut dictũ ẽ nesciouos:
aut ꝓ eo qđ utilit̾ nescientes facit. qd
seire mnutile ẽ. Ideo bene accipit᷑. ꝙ qd̾
dictum ẽ solum scire patrem sic dictũ
eẽ. quia facit filiũ scire: & qđ dictũ est
nescire filiũ. sic dictum eẽ quia facit
nescire homines : id ẽ ñ eis ꝓdit. qd̃¬

Expanded text:
n agnoscit, sicut dictum est, Nescio vos : aut pro eo quod utiliter nescientes facit, quod scire inutile est. Ideo bene accipitur, id quod dictum est, solum scire Patrem, si dictum esse quia facit Filium scire: et quod dictum est, nescire Filium, sic dictum esse quia facit nescire homines, id est, non prodit
Abbreviated transcription (Latin):
sciat si diligatis euͦ. Non enĩ hic sic die
tum ẽ. quasi nesciat ds: s ut ipsi sciant.
qnͣtum in dñidilectione ꝓfecerint. qs
nisi temptationib que accidunt: ñ ple¬
ne ab hominib agnoscit᷑. Et ipsũ tẽp¬
tat ꝓ eo positum ẽ: qđ temptari sinit.
Sic s cũ dr nescire : aut peo dr qd̾ ñ ap¬

Expanded text:
sciat si diligatis eum . Non enim sic dictum est hoc, quasi nesciat Deus: sed ut ipsi sciant quantum in Domini dilectione profecerint; quod, nisi tentationibus quae accidunt, non plene ab hominibus agnoscitur. Et ipsum Tentat, pro eo positum est, quod tentari sinit. Sic et cum dicitur nescire, aut pro eo d
Abbreviated transcription (Latin):
continetur. Portitudo est: considera¬
ta periculorum susceptio. & laborum
perpessio. Eius partes: magnificentia.
fidentia. patientia. perseuerantia
Magnificentia est: rerum magnarum
& excelsarum cum animi ampla quacła
et splendida propositione cogitatio at¬
q administratio. Fidentia est. per
quam magn

Expanded text:
continetur. Fortitudo est consideracontinetur. Fortitudo est considerata periculorum susceptio et laborum perpessio. eius partes magnificentia, fidentia, patientia, perseverantia. magnificentia est rerum ma- gnarum et excelsarum cum animi ampla quadam et splendida propositione cogitatio atque administratio; fidentia est, per quam magn