comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cauticũ gradirũ esse canti¬
cũ ascensionis ñrȩ. eandẽ¬
q ascensionem. ñ corporis
ꝑedib fieri: sed cordis affectibus.
hoc sepissime insinuauimꝰ uo¬
bis. nec eadem sepius repetenda
sunt: ut sit locus dicendi que
pondũ dicta sunt. Et iste gͦ psal¬
mus quẽ nunc uobis cantatũ au¬
distis: canticũ graduũ suꝑscribit᷑.
Iste est titulus eius. Cantant ergo
ascendentes. & aliqͣndo tanquã
unus cantat. aliqͣndo tanquã
multi. quia & multi unus: quia
um menbroꝵ caput in celo est.
corpus autẽ. etiã si laborat in t̾ra.
ñ est p̃cisum a capite suo. Desuꝑ
enim caput ꝓspicit: & consulit
corpori. Nam si non consuleret
non diceret illi ꝑsecutori ad huc
saulo nondũ paulo. Saule saule:
quid me ꝑsequeris: Et hec opti¬
me nostis: & usitata sunt uobis.
Non autẽ cũ fastidio cõmemorẽ¬
tur eis quib ñ exciderunt. ut per
patientiã eoꝵ redeant in cor etiã
eoꝵ. quib exciderant. Salubria
sunt enim: & sepius dicenda. Si¬

Expanded text:
canticum graduum esse canticum ascensionis nostrae, eamdemque ascensionem non corporis pedibus fieri, sed cordis affectibus. Hoc saepissime insinuavimus vobis; nec eadem saepius repetenda sunt, ut sit locus dicendi quae nondum dicta sunt. Et iste ergo psalmus, quem nunc vobis cantatum audistis, «Canticum graduum» superscribitur. Ipse est titulus ejus. Cantant ergo ascendentes: et aliquando tanquam unus cantat, aliquando tanquam multi; quia et multi unus, quia um membrorum caput in coelo est. Corpus autem etiamsi laborat in terra, non est praecisum a capite suo. Desuper enim caput prospicit, et consulit corpori. Nam si non consuleret, non diceret illi persecutori adhuc Saulo, nondum Paulo: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Et haec optime nostis, et usitata sunt vobis. Non autem cum fastidio commemorentur eis quibus non exciderunt, ut per eorum patientiam redeant in cor etiam eorum quibus exciderant; salubria sunt enim, et saepius dicenda. Si
Abbreviated transcription (Latin):
quid inde dictũ est: pterea ex
caput nr̃m iam: quia de torren¬
te in uia bibit. Passus est enĩ dñs
noster. Si ergo iam exaltatũ est
caput nr̃m: quid timet corpus
torrentem: Sine dubio quia ca¬
put exaltatũ ẽ. & corpus dicit
postea. Torrentẽ ꝑtransiit ami¬
ma nr̃a: fortasse ꝑtransiit ani¬
ma nr̃a aquam sine substantia.
Ecce qualẽ aquã dicebat: forsi¬
tan aqua dimersisset nos. Qua¬
lis autẽ aqua est sine substantia:¬

Expanded text:
quid inde dictum est? «Proptereaquid inde dictum est? «Proptereacaput nostrum, quia de torrente in via bibit; passus est enim Dominus noster. Si ergo jam exaltatum est caput nostrum, quid timet corpus torrentem? Sine dubio, quia caput exaltatum est, et corpus dicet postea, «Torrentem pertransiit anima nostra: fortasse pertransiit anima nostra aquam sine substantia.» Ecce qualem aquam dicebat, «Forsitan aqua demersisset nos.» Quales autem aqua est sine substantia
Abbreviated transcription (Latin):
egiptioꝵ cooꝑtus est. Aqua inqͥt
demersisset nos. Sed qualis ẽ ista
aqua: Torrens est. fluit cũ im¬
petu: sed transitura est. Torren¬
tes enim dicunt᷑ fluuii qui repen¬
tinis imbrib crescunt: magnũ
habent impetũ. Quisquis in¬
currerit trahitur: sed in quo dñs
ñ est. In quo autẽ dñs est: torren¬
tem transit anima ipsius. Ad huc
fluit torrens: sed iam transiit a¬
nima martirũ. Adhuc quãdiu
scłm hoc nascendo & moriendo
currit: torrens est. Hinc ꝑsecu¬
tiones de isto torrente. Hinc bi¬
bit ille primuis caput nr̃m. de
quo dictũ est in psalmo. de tor¬
rente in uia bibit. De torrente a¬
qua illa: que significat popłm
ꝑsecutorem. Inde bibit ille qui
dixit discipłis. Potestis bibere ca¬
licem quẽ ego bibiturus sum:
De torrente in uia bibit. Quid
est in uia bibit: Transiens bibit
non hesit. In uia bibit. quia de
illo forte dictũ est: & in uia pec¬
catoꝵ ñ stetit. Transiens bibit: &¬

Expanded text:
Aegyptiorum coopertus est . «Aqua,» inquit, Aegyptiorum coopertus est . «Aqua,» inquit, «demersisset nos.» 7. Sed qualis est ista aqua? Torrens est, fluit cum impetu, sed transitura est. Torrentes enim dicuntur fluvii qui repentinis imbribus crescunt: magnum habent impetum; quisquis incurrerit trahitur, sed in quo Dominus non est; in quo autem Dominus est, transit torrentem anima ipsius. Adhuc fluit torrens, sed jam transiit anima martyrum. Adhuc quamdiu saeculum hoc nascendo et moriendo currit, torrens est: hinc persecutiones, de isto torrente. Hinc bibit ille primus caput nostrum, de quo dictum est in psalmo: «De torrente in via bibit.» De torrente, aqua illa quae significat populum persecutorem, inde bibit ille qui dixit discipulis: «Potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum» ? «De torrente in via bibit.» Quid est, «in via bibit?» Transiens bibit, non haesit. In via bibit; quia de illo forte dictum est, «Et in via peccatorum non stetit» . Transiens bibit. Et
Abbreviated transcription (Latin):
nobis: Manifestũ est quia ñ ui¬
cisti tu: sed uicit ille qui est in te.
Imperatorẽ talem portas & uin¬
ceris: Nonne ille est quẽ portas
qui dixit: ego uici scłm: Nonne
prior moriens uicit diabolũ. cũ
semꝑ esset suꝑ omnẽ creaturã:
quia uerbũ d̃s est apud dm̃: Qua¬
re uicit nisi ut te doceret cũ dia¬
bolo dimicare: & tamen iam doc¬
tus es. Nisi in te sit ille qui priꝰ
tibi uicit: uinceris. Nisi quia
oñs erat in nobis. dũ insurgerẽt
homines suꝑ nos: forsitan riirio
ab sorbuissent nos. dũ irasceretur
furor ipsoꝵ in nos. Iam irascunt᷑:
iam aꝑte seurunt. forsitan aqua
demersisset nos. Aquam dicit po¬
pulos peccatores. Et indebimus
quidẽ aquam in consequentib
Quicũq autẽ consensisset illis.
aqua illũ operuisset: moreretur
enĩ morte egiptioꝵ. non transi¬
ret exemplo isrłitarũ. Nostis enĩ
fr̃es. quia per aquã popłs isrłita¬
rũ transiit: & ipsa aqua popłs

Expanded text:
nobis?» Manifestum est quia non vinobis?» Manifestum est quia non vicisti tu, sed vicit ille qui est in te. Imperatorem talem portas, et vinceris? Nonne ille est quem portas, qui dixit, «Ego vici saeculum» ? nonne prior moriens vicit diabolum, cum semper esset super omnem creaturam, quia Verbum Deus est apud Deum? Quare vicit, nisi ut te doceret cum diabolo dimicare? Et tamen jam doctus, nisi in te sit ille qui prior tibi vicit, vinceris. «Nisi quia Dominus erat in nobis, dum insurgerent homines super nos, forsitan vivos absorbuissent nos. Dum irasceretur furor ipsorum super nos:» jam irascuntur, jam aperte saeviunt: «forsitan aqua demersisset nos.» Aquam dicit populos peccatores; et videbimus qualem aquam in consequentibus. Quicumque autem consensisset illis, aqua illum operuisset. Moreretur enim morte Aegyptiorum, non transiret exemplo Israelitarum. Nostis enim, fratres, quia per aquam populus Israelitarum transiit, et ipsa aqua populus
Abbreviated transcription (Latin):
potuerunt: forte tu ñ poteris. Ag¬
grederis. deficies: & melius erat
ñ incipere: quam cepisse & defe¬
cisse. Lingua dolosa adhuc blan¬
ditur. Si perseueraueris. iuncit᷑
lingua dolosa. & blandiens inci-¬
pit esse aperte seuiens. & que blã¬
diebatur ut seduceret: minat᷑ ut
terreat. Sed si dñs est in te. & non
reliqueris de corde tuo xp̃m. quo¬
modo per sagittas acutas & carbo¬
nes desolatorios ucisti linguas
dolosas. id est ꝑ uerba dei quibus
transfixũ erat cortuũ. & per exẽ¬
pla iustoꝵ qui de mortuis uiui fi¬
cati sunt. de peccatorib facti sũt
iusti. quomͦ carbones de morte re¬
uiuiscunt. quomͦ ergo illos uicisti
sagittis & carbonib desolatoriis
dolose blandientes & blandiendo
seducentes: sic istos uinces iam
irascendo cõminantes. quia blan¬
diendo seducere nequiuer̃t. Uic¬
ti sunt cũ blandirent᷑. uincant᷑
& cũ cõminent᷑. Sed iuncuntur.
Quomodo. nisi quia dñs erat in

Expanded text:
potuerunt; forte tu non poteris. Agpotuerunt; forte tu non poteris. Aggrederis; deficies: et melius erat non incipere, quam coepisse et defecisse. Lingua dolosa adhuc blanditur. Si perseveraveris, vincitur lingua dolosa et blandiens, incipit esse aperte saeviens; et quae blandiebatur ut seduceret, minatur ut terreat. Sed si Dominus est in te, et non reliqueris de corde tuo Christum; quomodo per sagittas acutas et carbones desolatorios vicisti linguas dolosas , id est, per verba Dei quibus transfixum erat cor tuum, et per exempla justorum qui de mortuis vivificati sunt, de peccatoribus facti sunt justi, quomodo carbones de morte revivescunt: quomodo ergo illos vicisti sagittis et carbonibus desolatoriis, dolose blandientes et blandiendo seducentes; sic istos vinces jam irascendo comminantes, quia blandiendo seducere nequiverunt. Victi sunt cum blandirentur, vincantur et cum minantur. Sed vincuntur, quomodo, «nisi quia Dominus erat in
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ consentrunt & uiuunt.ui¬
ui absorbent᷑: absorti morunt᷑.
Isti autẽ qui passi sunt & ñ con
senserunt tribulatiomibꝰ: exultãt¬
& dicunt. Dicat nunc isrł. dicat
exultans. dicat securus. nisi quia
dñs erat in nobis. cũ insurgerent
homines suꝑ nos: forsitan uiuos
absorbuissent nos. Dũ irasceretur
furor eoꝵ suꝑ nos. Nostis fr̃es in
aliquo de suꝑiorib psalmis. in ip̃¬
so rintio canticoꝵ gradĩ contra
linguam subdolam petisse au¬
xiliũ quendã qui cepit ascende¬
re. & dixisse: dñe erue animã me¬
am a labiis inuistis. & a lingua
dolosa. Primo enim cũ ceperit
homo ascendere &e ꝓficere. in ip¬
so exorctio ascensionis linguas do¬
losas patitur. blandas ad ꝑniciẽ.
blandas ad malam suasionẽ. Quid
facis: Quare hoc facis: Alit̃ enĩ
uiuere ñ potes: Seruire alit deo
non potes: Tu solus es qui uis hoc
esse qd alii ñ sunt. & si inueneris
alios qui tecũ sunt: illa blanda &
dolosa lingua quid dicit: Ecce illi

Expanded text:
autem consentiunt et vivunt, vivi absorbentur, absorpti moriuntur. Isti autem qui passi sunt, et non cesserunt tribulationibus, exsultant et dicunt, «Dicat nunc Israel;» dicat exsultans, dicat securus, «Nisi quia Dominus erat in nobis, cum insurgerent homines super nos, forsitan vivos absorbuissent nos.» 6. «Cum irasceretur furor eorum super nos.» Nostis, fratres, in aliquo de superioribus psalmis, in ipso initio canticorum graduum contra linguam subdolam petisse auxilium quemdam, qui coepit ascendere; et dixisse, «Domine, erue animam meam a labiis injustis, et a lingua dolosa.» Primo enim cum coeperit homo ascendere et proficere, in ipso exordio ascensionis, linguas dolosas patitur, blandas ad perniciem, blandas ad malam suasionem: Quid facis? quare hoc facis? Aliter enim vivi non potest? serviri aliter Deo non potest? Tu solus es qui vis hoc esse quod alii non sunt! Et si inveneris alios qui tecum sunt, illa blanda et dolosa lingua quid dicit? Ecce illi
Abbreviated transcription (Latin):
Ubi sunt qui audent dicere.
xp̃m perorationẽ uirtutes fecis¬
se: Uide quid dicat: fiat tibi
sicut uis. Considera sermonis
germanitatẽ. patrem suũ imi¬
tatur. Quando enim faciebat
d̃s cȩlũ. dixit. fiat cęlũ. & factũ
est cęlũ. fiat terra. & facta est
terra: fiat sol. fiant astra cęli.
& facta sunt uniuersa. Iussio
adduxit substantiam paren¬
telȩ: sermo cõmunionem ostẽ¬
dit naturȩ. Et sanata est in¬
quit filia eius ex illa hora. Ex qͣ
hora: Non ex qua uenit mat̃
eius domũ: sed ex qua dñi ser¬
mo processit. E cũ redisset do¬
mũ inuenit eam sane mentis.
& uoluntate immo fide eius
curatam. Pro his autẽ om̃ibus

Expanded text:
Ubi sunt qui audent dicere, Ubi sunt qui audent dicere, Christum per orationem virtutes fecisse? vide quid dicat. Fiat tibi sicut vis. Considera sermonis germanitatem. Patrem suum imitatur. Quando enim faciebat Deus coelum, dixit: Fiat coelum, et factum est coelum: Fiat terra, et facta est terra: Fiat sol, fiant astra coeli, et facta sunt universa . Jussio adduxit substantiam parentelae, sermo communionem ostendit naturae. Et sanata est, inquit, filia ejus ex illa hora. Ex qua hora? Non ex qua venit mater ejus domum, sed ex qua Domini sermo processit. Et cum redisset domum, invenit eam sanae mentis, et voluntate, imo fide ejus curatam. Pro his autem omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
um suscitatũ. nec leꝑsũ mum¬
datũ. nec ꝓphetas audisti. nec
legem meditata es: neq mare
in diuisionib scindi uidisti. Ni¬
chil hoꝵ contemplata es. insuꝑ
& despecta & contempta a me
es: & non recessisti. sed perseue¬
rasti petendo. O mulier gran¬
dis est fides tua. Mortua ẽ mu¬
lier: & p̃conia eius uigent. Quo¬
cũq ieris. audies xp̃m dicentẽ.
o mulier magna est fides tua.
In scotia. in india. in maurita¬
nia. quantãcumq sol respicit
terrã.clamat xp̃c: & non tacet
uerbũ. O mulier grandis est fi¬
des tua: fiat tibi sicut uis. Non
dixit sanetur filia tua: sed sicut
uis. Tu inquit eam cura. esto me¬
dicus: tibi cõmitto medicam̃tũ
ut imponas ei. Fiat cibi sicut
uis. Uoluntas tua curet eam.
Chananea uoluntate filiam¬
curauit. & filius dei sicut dicũt.
a semet ipso non curat: Fiat ti¬
bi sicut uis. Neq iussit mulier
neq imperauit demoni. sed so¬
la mulieris uoluntas curauit
filiam: demonẽq fugauit.

Expanded text:
um suscitatum nec leprosum mundatum, nec prophetas audisti, nec legem meditata es, neque mare in divisionibus scindi vidisti. Nihil horum contemplata a me es, insuper et despecta et contempta a me es, et non recessisti, sed perseverasti petendo. O mulier, grandis est fides tua. Mortua est mulier, et praeconia ejus vigent. Ubicunque ieris, audies Christum dicentem: O mulier, magna est fides tua. In Scythia, in India, in Mauritania, quantamcunque sol respicit terram, clamat Christus, et non tacet verbum: O mulier, grandis est fides tua, fiat tibi sicut vis. Non dixit, sanetur filia tua: sed, fiat tibi sicut vis: tu, inquit, eam cura, esto medicus, tibi committo medicamentum ut imponas ei, fiat tibi sicut vis, voluntas tua curat eam. Chananaea voluntate curavit, et Filius Dei, sicut dicunt hic, a semetipso non curat. Fiat tibi sicut vis. Neque jussit mulier, neque imperavit daemoni, sed sola mulieris voluntas curavit filiam, daemonemque fugavit.
Abbreviated transcription (Latin):
captiui. Captruatores nr̃i qui
sint dixi. Ipsi sunt etiam latro¬
nes uulnerantes illũ uiatorẽ
qui descendit ab iherłm in ihe¬
rico: quem sauciatũ semiuriuũ
reliquerunt. Hunc ille custos
noster id est samaritanus. sa¬
maritanus enim interp̃tatur
iudeis. nonne benedicimus qͥa
samaritanus es & demonium
habes. & ille duoꝵ obiectoꝵ. u
nũ respuit. unũ denuit. ego in¬
quit demoniũ non habeo: non
autẽ dixit ego samaritanus ñ¬
sum: si enim ille samaritanus
non custodierit: utiq perimꝰ.
samaritanus ergo transiens ui¬
oit sauciũ & uulneratũ derelic¬
tum a latronib & sicut nostis
collegit. Sicut enim aliquando
latronũ nomine ponunt᷑ qui
nobis plagas peccatoꝵ inflixert̃.
iam per consensionem nrãm
captiuatis: sic & captiuatores no¬
stri isti dicunt᷑. Isti ergo qui cap¬
tiuos duxerunt nos diabolus
& angłi eius. quando nos duxert̃.
& qͣndo nos interrogauer̃t uer¬
ba canticoꝵ: Quid ergo indelli¬

Expanded text:
captivi. Captivatores nostri dixi qui captivi. Captivatores nostri dixi qui sint. Ipsi sunt etiam latrones vulnerantes illum viatorem qui descendit ab Jerusalem in Jericho; quem sauciatum semivivum reliquerunt. Hunc ille custos noster, id est Samaritanus Samaritanus enim Custos interpretatur, Nonne verum dicimus quia Samaritanus es, et daemonium habes?» et ille objectorum duorum unum respuit, et unum tenuit: «Ego,» inquit, «daemonium non habeo» ; non autem dixit, Ego non sum Samaritanus: si enim ille Samaritanus non custodierit, utique perimus: Samaritanus ergo transiens vidit saucium et vulneratum derelictum a latronibus, et sicut nostis, collegit . Sicut aliquando latronum nomine ponuntur, qui nobis plagas peccatorum inflixerunt, jam per consensionem nostrae captivitatis; sic et captivatores nostri ipsi dicuntur. 8. Isti ergo «qui captivos duxerunt nos,» diabolus et angeli ejus, quando nobis dixerunt, et quando «nos interrogaverunt verba canticorum?» Quid ergo intelli
Abbreviated transcription (Latin):
runt captiuos fr̃es: Quos sensi¬
mus aliquando captiuatores
nr̃os: Sensit quidẽ illa iherłm
babilonios. persas chaldeos: & il¬
captiuatores suos: & hoc postea
non quando isti psalmi canta¬
bantur. Sed iam diximus cari¬
tati ũre om̃ia que scđm litterã
in illa ciuitate contingebant
figuras nr̃as fuisse: & facile po¬
test demonstrari captiuos nos
esse. Non enim iam respiramus
in auras illius libertatis. Non
enum fruimur puritate ueri¬
tatis: & illa sapientia que in se¬
ipsa manens innouat omnia.
Delectationib temporaliũ rerũ
demptamur: & colluctamur co¬
tidie cũ suggestionib illicitarũ
uoluptatũ: uix respiramus. uel
in oratione captiuos nos esse in¬
telligimus. Sed qui nos capti¬
uos duxerunt: Qui homineꝰ:
Que gens: Qui rex: Si redi¬
mimur captiui eramus. Quis
nos redemit: Ap̃c. Equo nos
redemit: A diabolo. Diabolus
ergo & angłi eius. captiuos dui
xerunt nos: nec ducerent nisi
consentientes. Nos ducti sumuᷤ

Expanded text:
runt captivos, fratres? quos sensirunt captivos, fratres? quos sensimus aliquando captivatores nostros? Sensit quidem illa Jerusalem Babylonios, Persas, Chaldaeos, et ilcaptivatores suos; et hoc postea, non quando isti psalmi cantabantur. Sed jam diximus Charitati vestrae omnia quae secundum litteram in illa civitate contingebant, figuras nostras fuisse: et facile potest demonstrari captivos nos esse. Non enim respiramus jam in auras illius libertatis; non enim fruimur puritate veritatis, et illa sapientia quae in seipsa manens innovat omnia . Delectationibus temporalium rerum tentamur, et colluctamur quotidie cum suggestionibus illicitarum voluptatum: vix respiramus vel in oratione; captivos nos esse intelligimus. Sed qui nos captivos duxerunt? qui homines? quae gens? qui rex? Si redimimur, captivi eramus. Quis nos redemit? Christus. A quo nos redemit? A diabolo. Diabolus ergo et angeli ejus captivos nos duxerunt; nec ducerent nisi consentientes. Nos ducti sumus
Abbreviated transcription (Latin):
duci ad fidem rectam uel ad bo¬
na opera. uel ad spem futuri se¬
culi. uel ad concupiscentiã libe¬
rationis a captiuitate mortali¬
tatis: scripturas nouimuᷤ quas
eis dicamus. Sed quia in eis nul¬
lũ fructũ inuenimus unde in¬
cipiamus: auertimus ab eis fa¬
ciem & dicimus. Adhuc isti non
sapiunt. non capiunt. quia quic¬
quid illis dixerimus: sinistrũ &
aduersũ habebunt. Ergo diffe¬
rendo circa eos scripturas: suspẽ¬
dimus organa nr̃a in salicibus.
Non enim dignos habemus
qui organa nr̃a portent. Non
ergo eis organa nr̃a inserendo
alligamus: sed differendo suspẽ¬
dimus. Salices enim sunt babilo¬
nie: ligna infructuosa: pasta tẽ
non hoc sequitur psalmus. In
salicib inquit in medio eius:
suspendimus organa nr̃a. Qm̃
ibi interrogauert̃ nos qui cap¬
Stiuos duxerunt nos uerba canti¬
S coꝵ: & qui abduxerunt nos hun¬
nũ subaudis int̾rogauerũt nos
runt nos himnũ qui captiuos
duxerunt nos. Qui nos duxe¬

Expanded text:
duci ad fidem rectam, vel ad boduci ad fidem rectam, vel ad bona opera, vel ad spem futuri saeculi, vel ad concupiscentiam liberationis a captivitate mortalitatis; Scripturas novimus, quas eis dicamus: sed quia nullum fructum in eis invenimus unde incipiamus, avertimus ab ipsis faciem, et dicimus, Adhuc isti non sapiunt, non capiunt; quidquid illis dixerimus, sinistrum et adversum habebunt. Ergo differendo circa eos Scripturas, suspendimus organa nostra in salicibus: non enim dignos habemus, qui organa nostra portent. Non ergo eis organa nostra inserendo alligamus, sed differendo suspendimus. Salices enim sunt Babyloniae ligna infructuosa, pasta tempnon hoc sequitur Psalmus: «In salicibus,» inquit, «in medio ejus suspendimus organa nostra. Quoniam ibi interrogaverunt nos qui captivos duxerunt nos, verba canticorum; et qui abduxerunt nos, hymnum:» subaudisrunt nos, qui captivos duxerunt nos. Qui nos duxe
Abbreviated transcription (Latin):
gi de salicib Ellibi autẽ forsi¬
tan potest. Oodo ligna intelli¬
ge steriliaͥ nascentia suꝑ flumi¬
na babilonis. Rigantur hec
ligna de fluminib babilomiꝰ.
& nullũ fructũ ferunt. sicut
sunt homines cupidi. auari.
steriles in opere bono. ita ciues
babilonie ut etiam ligna sint
illius regionis: ex istis uolupta¬
tib rerũ transeuntiũ pascunt᷑.
tanqͣm rigata a fluminib ba¬
bylomie. Queris fructũ: nusqͣm
inuenies. Quando tales patim᷑
uersamur cũ eis qui sunt in
medio babilonis. Multũ enim
interest inter medrũ babilo¬
nis: & exteriora babilonie. Sũt
qui non sunt in medio eius:
id est non tanta concupiscen¬
tia scłi. & delectationib obru-¬
untur. Qui uero ut aperte di¬
xerim & breuiter. multũ ma¬
li sunt. in medio babilonis st̃:¬
& ligna sterilia tanquã salices
babilonis. Quando illos uide¬
mus & tam steriles illos inue¬
nimus. ut difficile nobis appa¬
reat in eis aliquid unde possĩt

Expanded text:
gi de salicibus; alibi autem forsigi de salicibus; alibi autem forsitan potest. Modo ligna intelligite sterilia, nascentia super flumina Babylonis. Rigantur haec ligna de fluminibus Babylonis, et nullum fructum ferunt. Sicut sunt homines cupidi, avari, steriles in opere bono; ita cives Babyloniae, ut etiam ligna sint illius regionis, ex istis voluptatibus rerum transeuntium pascuntur, tanquam rigata a fluminibus Babyloniae: quaeris fructum, et nusquam invenis. Quando tales patimur, versamur cum eis qui sunt in medio Babylonis. Multum enim interest inter medium Babylonis, et exteriora Babyloniae. Sunt qui non sunt in medio ejus, id est, non tanta concupiscentia saeculi et delectationibus obruuntur. Qui vero, ut aperte dixerim et breviter, multum mali sunt, in medio Babylonis sunt, et ligna sterilia, tanquam salices Babylonis. Quando illos videmus, et tam steriles eos invenimus, ut difficile nobis appareat in eis aliquid unde possint
Abbreviated transcription (Latin):
felicitatem suam. qua exultauit
anima eius & tumuit. quodã¬
modo gaudio & extulit se: & di¬
.rit felix sum. Attendat si non
fluit illa felicitas: si potest esse
certus de illa quia manet in ẽt¬
num. Si autẽ non est certus.
& uidet fluere unde gaudet.
fluuius babilonis est: sedeat
supra & fleat. Sedebit autẽ &
plorabit: si recordatus fuerit sy¬
on. O pax illa quam uidebimus
apud dm̃. O illa sc̃a equalitas
angłoꝵ. o illa uisio & spectacłm
pulchrũ. Ecce in babilonia pul¬
chra sunt. que tenentur. non
teneant. non decipiant. Aliud
est solaciũ captiuoꝵ: aliud gau¬
diũ liberoꝵ. Suꝑ flumina ba¬
bilonis ibi sedimus & fleuimus:
sbus in medio enis: suspendimꝰ
organa nr̃a. Habent organa sua
ciues iherłm. scripturas dei. pro
cũ agunt in medio babilonie or¬
gana sua: in salicib eius suspen¬
dunt. Salices ligna sunt infruc¬
tuosa: & hoc loco ita posita: uit
non aliquid bgni possit intelli¬

Expanded text:
felicitatem suam, qua exsultavit felicitatem suam, qua exsultavit anima ejus, et tumuit quodammodo gaudio, et extulit se, et dixit, Felix sum: attendat si non fluit illa felicitas, si potest certus esse de illa quia manet in aeternum. Si autem non est certus, et videt fluere unde gaudet; fluvius Babylonis est: sedeat supra, et fleat. Sedebit autem et plorabit, si recordatus fuerit Sion. O pax illa quam videbimus apud Deum! o illa sancta aequalitas Angelorum! o illa visio et spectaculum pulchrum! Ecce in Babylonia pulchra sunt quae tenent: non teneant, non decipiant. Aliud est solatium captivorum, aliud gaudium liberorum. «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, bus in medio ejus suspendimus organa nostra.» Habent organa sua cives Jerusalem, Scripturas Dei, prae sed cum agunt in medio Babyloniae, organa sua in salicibus ejus suspendunt. Salices ligna sunt infructuosa; et hoc loco ita posita, ut non aliquid boni possit intelli
Abbreviated transcription (Latin):
niret de: ibi te inuenisti deorsũ
qui sursũ putabas. Inuenisti
enim te dolore afflictũ. graui
tristicia alicuius mali. unde for¬
te presumpseras te non fore tri¬
stem: inuenit te dolor inferni.
Cũ autem bene est tibi. arridẽt
om̃ia scłaria. nullus tuoꝵ obiit.
nichil in uinea tua forte uel aru.¬
it uel grandinatũ est. uel steri¬
le apparuit: non aciuit cupa tuã.
tuũ. non exhonoratus es in aliqͣ
dignitate scdm scłm constitutus:
undiq amici tui & uuuint et
seruant tibi amicitiã. clientes
non desunt. filii obsequuntur.
serui contremiscunt. coniunx
concors. felix dicitur domus: ibi
in uenis tribulationẽ. si aliqͣndo
potes. ut inuenta tribulatione
inuoces nomen dñi. ꝑuersum
aliquid uidetur docere sermo
diuinus: flere in leticia: & in
merore letari. Audi in merore
letantem. Głamur inquit in
tribulationib flentem autẽ in
leticia: uide si muenit tribula¬
tionem: Attendat quisq ipsã

Expanded text:
niret, ibi te invenisti deorsum, niret, ibi te invenisti deorsum, qui te sursum putabas. Invenisti enim te dolore affectum graviter, tristitia alicujus mali, unde forte praesumpseras te non fore tristem; invenit te dolor inferni. Cum autem bene est tibi, arrident omnia saecularia, nullus tuorum obiit, nihil in vinea tua forte vel aruit, vel grandinatum est, vel sterile apparuit, non acuit cupa tua, tuum, non exhonoratus es in aliqua dignitate secundum saeculum constitutus, undique amici tui et vivunt et servant tibi amicitiam, clientes non desunt, filii obsequuntur, servi contremiscunt, conjux concors, felix dicitur domus; ibi inveni tribulationem , si aliquid potes, ut inventa tribulatione invoces nomen Domini. Perversum aliquid videtur docere sermo divinus, flere in laetitia, et in moerore laetari. Audi in moerore laetantem: «Gloriamur,» inquit, «in tribulationibus» . Flentem autem in laetitia, vide si invenit tribulationem. Attendat quisque ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
lucris & flent damnis: utrũq
de babylonia est. Flere debes: sed
recordando syon. Si recordando
syon fles: & quando tibi scđm
babiloniam bene est: oportet
ut fleas. Propter quod dicitur
in quodam psalmo. Tribulatio¬
nem & dolorem inueni: & no¬
men dñi inuocaui. Quid est
quod dicit inueni: Nescio quã
tribulationem quasi queren¬
dam inuenit: tanqͣm quesitã.
Et cũ inuenisset. quo lucro in¬
uenit: Nomen dm̃ inuocauuit.
Multũ interest utrũ inuenias
tribulationem: an inueniaris
a tribulatione: Dicit enĩ alio lo¬
co. Dolores inferni muenerunt
me: Quid est muenerunt me
dolores inferni: Quid est tribu¬
lationem & dolorem inueni: Qnͣ¬
do de repente occupat tristicia.
perturbatis tibi reb scłaribus
tabaris: quando te repentina in¬
bas te non fieri tristem posse ac¬
cidit. & tristis efficeris: inuenit
te dolor inferni. Te enim sursũ
putabas: uerũtamen deorsum
eras. Et cũ dolor inferni inue¬

Expanded text:
lucris et flent damnis, utrumque lucris et flent damnis, utrumque de Babylonia est. Flere debes, sed recordando Sion. Si recordando Sion fles, et quando tibi secundum Babyloniam bene est oportet ut fleas. Propterea dicitur in quodam psalmo: «Tribulationem et dolorem inveni, et nomen Domini invocavi» . Quid est quod dicit, «Inveni?» Nescio quam tribulationem quasi quaerendam, invenit tanquam quaesitam. Et cum invenisset, quo lucro invenit? Nomen Domini invocavit. Multum interest utrum invenias tribulationem, an inveniaris a tribulatione. Dicit enim alio loco: «Dolores inferni invenerunt me» . Quid est, «Invenerunt me dolores inferni?» Quid est, «Tribulationem et dolorem inveni?» Quando te repente occupat tristitia, perturbatis tibi rebus saecularibus tabaris: quando te repentina ipbas posse fieri tristem, accidit, et tristis efficeris; invenit te dolor inferni. Te enim sursum putabas; verumtamen deorsum eras: et cum te dolor inferni inve
Abbreviated transcription (Latin):
flumine. nisi tenere lignũ po¬
tuerit euadet. Humiliati ergo
in captiuitate nr̃a: sedeamus
super flumina babilonis. Non
nos audeamus in illis fluminib
p̃cipitare. nec audeamus in nr̃ȩ
captiuitatis malo atq tristicia
nos suꝑbe erigere: sed sedeamus
& sic fleamuis. Sedeamus super
flumina babilonis: non infra
flumina babylonis. Talis sit hu¬
militas nr̃a: ut non nos mergat.
Sede super flumen noli in flu-¬
mine: noli sub flumine. sed tam̃
sede: humilis loquere. non quomͦ
in iherłm. Ibi enim iam stabis.
quia de ipsa spe loquitur alius
psalmus: & cantat dicens. Stan¬
tes erant pedes nr̃i: in atriis cuis¬
iherłm. Ibi erigeris: si te hic pe¬
nitendo & confitendo humilia¬
ueris. In atriis ergo iherłm stan¬
des erant pedes nr̃i. Super flu¬
mina uero babilonis sedimus &
fleuimus dũi recordaremur syon.
Inde oportet ut fleas: recordan¬
do syon. Multi enim flent fletu
babilonio: quia & gaudent gau¬
dio babylonio. Qui gaudent

Expanded text:
flumine, si tenere lignum poflumine, si tenere lignum potuerit, evadet. Humiliati ergo in captivitate nostra sedeamus super flumina Babylonis, non nos audeamus in illis fluminibus praecipitare; nec nos audeamus in nostrae captivitatis malo atque tristitia superbe erigere, sed sedeamus, et sic fleamus. Sedeamus super flumina Babylonis, non infra flumina Babylonis: talis sit humilitas nostra, ut nos non mergat. Sede super flumen, noli in flumine, noli sub flumine: sed tamen sede humilis, loquere non quomodo in Jerusalem. Ibi enim stabis; quia de ipsa spe loquitur alius psalmus, et cantat dicens: «Stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem» . Ibi erigeris, si te hic poenitendo et confitendo humiliaveris. «In atriis» ergo «Jerusalem stantes erant pedes nostri; Super flumina» vero «Babylonis sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» Inde oportet ut fleas, recordando Sion. 5. Multi enim flent fletu Babylonio, quia et gaudent gaudio Babylonio. Qui gaudent
Abbreviated transcription (Latin):
croꝵ diuitem remanerȩ. flu¬
uius est iste babilonis. Lucra
tua quando stabunt: Quan¬
do p̃sumpturus. quando secu¬
rus eris ex his que adquiris.
Quanto enim eris ditior: tan¬
to timidior Yno naufragio nu¬
uus existi. & recte te plangis in
flumine babilonis: quia nolui¬
sti sedere & flere super flumi¬
na babilonis. Ali ergo ciues sc̃e
iherłm intelligentes captiuita¬
tem suam.attendunt humana
uota. & diuersas hominũ cupidi¬
tates hac atq illac rapientes.
trahentes. impellentes in ma¬
re: uident hec. & non se mittũt
in flumina babylonis. seo sedẽt
qui in babilonia esse meruert̃:
seclentes tamen. hoc est humi.¬
litate humiliati. Super flumi¬
na ergo babylonis. illic sedimuᷤˢ
& fleuimus: dũ recordaremur
syon. O sc̃a syon ubi totũ stat. &
nichil fluit. quis nos in ista p̾cipi¬
tauit: Quare dimisimus con¬
uitorem tuũ & societatẽ tuam:
Ecce inter fluentia & labentia
constituti. uix quisq raptus a

Expanded text:
crorum divitem remeare. Flucrorum divitem remeare. Fluvius est et iste Babylonis. Lucra tua quando stabunt? quando praesumpturus, quando securus eris ex his quae acquiris? Quanto eris ditior, tanto timidior. Uno naufragio nudus exibis, et recte te planges in flumine Babylonis, quia noluisti sedere et flere super flumina Babylonis. 4. Alii ergo cives sanctae Jerusalem intelligentes captivitatem suam, attendunt humana vota et diversas hominum cupiditates hac atque illac rapientes, trahentes, impellentes in mare: vident haec, et non se mittunt in flumina Babylonis; sed sedent qui in Babylonia esse meruerunt: sedentes tamen, hoc est humiliati. «Super flumina» ergo «Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion.» O sancta Sion, ubi totum stat, et nihil fluit! quis nos in ista praecipitavit? quare dimisimus Conditorem tuum et societatem tuam? Ecce inter fluentia et labentia constituti, vix quisquam raptus a
Abbreviated transcription (Latin):
fllius dixit. Magna res milita¬
re. Om̃s agricole formidant
eos qui militant: obsequunt᷑
eis tremunt eos. Si fuero agri¬
cola timebo militarem: si fuero
militaris timebor ab agricola.
meri uis aminore: time maio¬
rem. Potest te ipso maior fieri
subito qui te timet: nũquã
autẽ erit minor quem debes
timere. Aduocatũ inquit esse
magna res est: potentissima
eloquentia in om̃ib habere su¬
sceptos. pendentes ex lingua di¬
serti patroni sui. & ex ore erus
sperantes uel damna uel lucra.
uel mortem uel uitam: uel per¬
niciem uel salutem. Nescis quo
te miseris: alius & iste fluinius
babilonis est. E quod multũ so¬
nat strepitus aque in saxa: at¬
tende quia ftuit. attende quia
labitur. Et si attendis quia flu
it & labitur: caue quia trahit.
Naiugare inquit alius &e nego¬
tiari magnũ est. scire multas
ꝓuintias. lucra undiq capere:
non esse obnoxiũ in ciuitate ali¬
cui potenti. semper peregrina
nimũ pascere. & augmentis lu¬

Expanded text:
Alius dixit: Magna res est militaAlius dixit: Magna res est militare; omnes agricolae formidant eos qui militant, obsequuntur eis, tremunt eos: si fuero agricola, timebo militarem; si fuero militaris, timebor ab agricola. meri vis a minore, time majorem: potest te ipso major fieri subito, qui te timet; nunquam autem erit minor, quem debes timere. Advocatum esse, inquit, magna res est, potentissima eloquentia; in omnibus habere susceptos pendentes ex lingua diserti patroni sui, et ex ejus ore sperantes vel damna, vel lucra, vel mortem, vel vitam, vel perniciem, vel salutem. Nescis quo te miseris: alius et iste fluvius Babylonis est; et quod multum sonat, strepitus aquae saxa tende quia fluit, attende quia labitur; et si attendis quia fluit et labitur, cave quia trahit. Navigare, inquit alius, et negotiari magnum est; scire multas provincias, lucra undique capere, non esse obnoxium in civitate alicui potenti, semper peregrinarnimum pascere, et augmentis lu
Abbreviated transcription (Latin):
ram elationem odiosamq rac-¬
tantiam. sed ueram fidem exhi¬
beant quam possunt. quãdiũ
possunt. quib possunt. ad qͣn¬
tum uident terrena. & ad qͣn¬
tum intelligunt speciem ciuita¬
tis: non eos sut d̾s̃ perire in ba¬
bilonia. Predestinauit enim eos
ciues iherłm. Intelligit enim ca¬
ritatem eoꝵ d̃s. & ostendit illis
aliam ciuitatem cui uere debe¬
ant suspirare. pro qua debeant
cuncta conari: ad quã capessen¬
dam debeant ciues suos secũ pe¬
regrinos quantũ ualeant adhor
magno fidelis est. Et rursus di¬
cit. Si in alieno fideles non fui¬
stis. quod urm est quis dabit uo¬
bis: Tamen carissimi. atten¬
dite flumina babilonis. flummi¬
na babilonis sunt om̃ia que hic
amant᷑ & transeunt. Nescio qͥs
amauit uerbi gr̃a agricultu¬
ram. ipsam exercere: inde dite¬
scere. ibi occupare animũ: in de
percipere uoluptatem. Atten¬
dat exiiũ & uideat illud quod
amauit non esse fundamentũ
iherłm: sed fliruũ babilonis.

Expanded text:
ram elationem odiosamque jacram elationem odiosamque jactantiam; sed veram fidem exhibeant, quam possunt, quamdiu possunt, quibus possunt, ad quantum vident terrena, et ad quantum intelligunt speciem civitatis; non eos sinit Deus perire in Babylonia: praedestinavit enim eos cives Jerusalem. Intelligit captivitatem eorum Deus, et ostendit illis aliam civitatem, cui vere debeant suspirare, pro qua debeant cuncta conari, ad quam capessendam debeant cives suos secum peregrinos, quantum valuerint, adhormagno fidelis est:» et rursum dicit, «Si in alieno fideles non fuistis, vestrum quis dabit vobis» ? 3. Tamen, charissimi, attendite flumina Babylonis. Flumina Babylonis, sunt omnia quae hic amantur et transeunt. Nescio quis amavit, verbi gratia, agriculturam ipsam exercere, inde ditescere, ibi occupare animum, inde percipere voluptatem; attendat exitum, et videat illud quod amavit non esse fundamentum Jerusalem, sed fluvium Babylonis.
Abbreviated transcription (Latin):
daremur syon. Uidete quia in
illo dictũ est. de decet himnus
us̃ in syon: hic autẽ super flumi¬
na babylonis illic sedimus & fle¬
uimus. dũ recordaremur syon:
illam syon. ubi decet hunꝰ dm̃.
Que sunt ergo flumina baby¬
lonis. & quid est nr̃m sedere &
flere ex recordatione syon: Si
enim ciues inde sumus: non
tantũ hoc cantamus.sed & agi¬
mus. Si ciues sumus de iheru¬
salem id est de syon. & in ista
uita. in ista confusione scłi hu¬
iis. in ista babilonia. non ciues
habitamus. sed captiui detine¬
mur. oportet ut non tantũ ista
cantemus. sed & faciamus af¬
fectu cordis pio: religioso deside¬
rio ȩternȩ ciuitatis. Habet & hec
ciitas que babilomia dicitur
amatores suos. consulentes paci
temporali. & nichil ultra speran¬
tes. totũq gaudiũ suũ ibi figen¬
tes & ibi fimentes. & uidemus
eos pro re publica terrena pluri¬
mũ laborantes. Sed & in ea qui¬
cũq fideliter uersant᷑. si non
ibi appetant suꝑbiam & peritu¬

Expanded text:
daremur Sion.» Videte quia in daremur Sion.» Videte quia in illo dictum est, «Te decet hymnus, Deus, in Sion;» hic autem, «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recordaremur Sion:» illam Sion, ubi decet hymnus Deum. 2. Quae sunt ergo flumina Babylonis, et quid est nostrum sedere et flere in recordatione Sion? Si enim cives inde sumus, non tantum hoc cantamus, sed et agimus. Si cives sumus de Jerusalem, id est de Sion, et in ista vita, in ista confusione saeculi hujus, in ista Babylonia non cives habitamus, sed captivi detinemur; oportet ut non tantum ista decantemus, sed et faciamus affectu cordis pio, religioso desiderio aeternae civitatis. Habet et haec civitas quae Babylonia dicitur, amatores suos consulentes paci temporali, et nihil ultra sperantes, totumque gaudium suum ibi figentes, ibi finientes, et videmus eos pro republica terrena plurimum laborare: sed et in ea quicumque fideliter versantur, si non ibi appetant superbiam et peritu
Abbreviated transcription (Latin):
pax eterna. & uocatur iherłm.
alteram cui gaudiũ est pax tẽ¬
poralis. & uocatur babilonia. In¬
terp̃tationes etiam nominũ si¬
nominũ si non fallor tenetis.
iherłm interp̃tari uisionem pa¬
cis: babiloniã confusionẽ. Iheru¬
salem in babilonia captiua tene¬
tur non tota. ciues enim eius an
geli sunt: sed quod attinet ad
homines p̃destinatos in gloria
dei. futuros per adoptionem co¬
heredes xp̃i: quos de ipsa capti¬
uitate redemit sanguine suo.
Particulam ergo istam ciuitatis
iherłm captiuam deneri in ba¬
bylonia pro peccato. incipere au¬
dem pruis exire corde per confes¬
sionem iniquitatis. & caritatem
iusticiȩ. deinde postea in fine se¬
culi etiam corpore separandam
cõmendauimus in eo psalmo
quem primo hic cũ u̾ra dilectio¬
ne tractauimus: qui incipit ita.
Te decet humnus d̃s in syon: & ti¬
bi reddetur uotũ in iherłm. Ho¬
dierna autẽ die cantauimus.
Super flumina babylonis illic
sedimus & fleuimus: dũ recor¬

Expanded text:
pax aeterna, et vocatur Jerusalem; pax aeterna, et vocatur Jerusalem; alteram cui gaudium est pax temporalis, et vocatur Babylonia. Interpretationes etiam nominum, si non fallor, tenetis: Jerusalem interpretari, Visionem pacis; Babyloniam, Confusionem. Jerusalem in Babylonia captiva tenebatur non tota; cives enim ejus et Angeli sunt. Sed quod attinet ad homines praedestinatos in gloriam Dei, futuros per adoptionem cohaeredes Christi, quos de ipsa captivitate redemit sanguine suo: particulam ergo istam civitatis Jerusalem captivam teneri in Babylonia pro peccato, incipere autem inde exire prius corde per confessionem iniquitatis et charitatem justitiae, deinde postea in fine saeculi etiam corpore separandam, commendavimus in eo psalmo, quem primo hic cum vestra Dilectione tractavimus, qui ita incipit, «Te decet hymnus, Deus, in Sion; et tibi reddetur votum in Jerusalem» . Hodierna autem die decantavimus. «Super flumina Babylonis, ibi sedimus et flevimus, cum recor
Abbreviated transcription (Latin):
ungeniti sui. Qui dat escam
om̃i carni. id est om̃i homurũ
generi: non tantũ isrłitarũ sed
& gentiũ. De qua esca dicitur.
Caro mea uere est esca. Confi¬
sericordia eius. Qd̃ hic ait deo¬
celi. credo aliter dicere uoluit:
quod supra iam dixerat deo de¬
oꝵ. Nam quod ibi deinde sub¬
iunxit. hoc etiam hic repetruit.
conficemini dño dñoꝵ. Sed et¬
si sunt qui dicunt᷑ dii siue in
celo siuie in terra. quẽadmodũ
sunt dii multi & dm̃i multĩ. sed
nobis unus est d̾s pater ex quo
om̃ia & nos in ipsum. & unus
cõmendasse nos uobis. im¬
mo cõmemorasse uos. qd̃
om̃is eruditus in sc̃a eccłia nosse
debet unde ciues sumus. & ubi
peregrinemur. & peregrinatio¬
nis nr̃ȩ causam esse peccatum.
reuersionis autẽ munus remis¬
sionem peccatoꝵ. & iustificationẽ
gr̃e dei. Duas ciuitates ꝑmixtas
sibi interim corpore & corde se¬
paratas currere per ista uolu¬
mina scłoꝵ.usq in finem audi¬
stis & nostis. unam cui finis ẽ

Expanded text:
Unigeniti sui. «Qui dat escam Unigeniti sui. «Qui dat escam omni carni;» hoc est, omni hominum generi, non tantum Israelitarum, sed et Gentium: de qua esca dicitur, «Caro mea vere est esca» . «Confisericordia ejus. coeli,» credo aliter dicere voluit quod supra jam dixerat, «Deo deorum:» nam quod ibi deinde subjunxit, hoc etiam hic repetivit, «Confitemini Domino dominorum.» Sed «etsi sunt qui dicuntur dii, sive in coelo, sive in terra; quemadmodum sunt dii multi et domini multi; sed nobis unus est Deus, Pater, ex quo omnia, et nos in ipsum, et unuscommendasse nos vobis, imo commemorasse vos, quod omnis eruditus in sancta Ecclesia nosse debet unde cives simus, et ubi peregrinemur, et peregrinationis nostrae causam esse peccatum, reversionis autem munus remissionem peccatorum et justificationem gratiae Dei. Duas civitates permixtas sibi interim corpore, et corde separatas, currere per ista volumina saeculorum usque in finem, audistis et nostis; unam cui finis est
Abbreviated transcription (Latin):
crũ regenerationis. Et excus¬
sit pharaonem & uirtutẽ eius¬
s in mari rubro. Celeriter interi¬
mit & peccatũ suoꝵ: reatũq
eius per baptismũ. Qui tra¬
duxit popłm suũ in deserto.
Traducit & nos in huius scłi
ariditate & sterilitate: ne in
ea pereamus. Qui percussit
reges magnos: & occidit reges
fortes. Percutit atq occidit etiã
a nobis diabolicas & noxias po¬
testates. Seon regem amorre¬
orũ. Germen inutile uel tẽp¬
tationem calentem. quod int̾¬
pretatur seon: regem amari¬
cantiũ. qd̃ interpretat᷑ amor¬
reoꝵ. Ee og regem basan. Coacer¬
uantem quod interp̃tat᷑ og:
& regem confusionis. quod in¬
terpretatur basan. Quid e¬
nim coaceruat diabolus n¬
si confusionem: Et dedit ter¬
s ram eoꝵ hereditatem: heredi¬
tatem isrł seruo suo. Dat etiã
quos diabolus possidebat he¬
reditatem semim abrahȩ: qd̃
est xp̃c. Quia in humilitate
nr̃a memor fuit nr̃i. & redemit
nos ab inimicis nr̃is. sanguine

Expanded text:
crum regenerationis. «Et excuscrum regenerationis. «Et excussit Pharaonem et virtutem ejus in mari Rubro.» Celeriter interimit et peccatum suorum reatumque ejus per Baptismum. «Qui traduxit populum suum in deserto.» Traducit et nos in hujus saeculi ariditate et sterilitate, ne in ea pereamus. «Qui percussit reges magnos, et occidit reges fortes.» Percutit atque occidit etiam a nobis diabolicas et noxias potestates. «Seon regem Amorrhaeorum.» Germen inutile vel Tentationem calentem, quod interpretatur Seon; regem Amaricantium, quod interpretatur Amorrhaeorum. «Et Og regem Basan.» Coacervantem, quod interpretatur Og; et regem Confusionis, quod interpretatur Basan: quid enim coacervat diabolus, nisi confusionem? «Et» «dedit terram eorum haereditatem, haereditatem Israel servo suo.» Dat etiam quos diabolus possidebat, haereditatem semini Abrahae, quod est Christus. «Quia in humilitate nostra memor fuit nostri. Et redemit nos ab inimicis nostris:» sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
rart pũto: in eo qd dicit᷑.
Alii fides in eodem sp̃u. alii
curationũ donatio in uno sp̃u.
alii operatio uirtutũ. alii pro
alteri genera linguarũ: alii
interp̾tatio sermonũ. Nichil
enim hoꝵ est quod non in hu¬
ius scłi nocte sit necessarium:
que cum transierit necessaria
ista non erunt. ideo in potestatẽ
noctis. In podestatem quippe
ait uel diei uel noctis. ut pote¬
stas esset diei lucere uel nocti.
quod in spiritalib donis sic in¬
telligitur: quia dedit potestatẽ
filios dei fieri. Qui percussit e¬
giptũ cũ primogenitis eoꝵ. Per¬
cussit & scłm: cũ his que pre¬
medio maloꝵ. In manu poten¬
ti & brachio excelso. Quid po¬
tentius quid excellentius eo de
quo dictũ est. & brachiũ dñi
cui reuelatũ est: Qui diuisit
mare rubrũ in diuisiones. Di¬
uidit etiam unũ atq idem
baptismũ. aliis in uitam: aliis
in mortem. E eduxit isrł per
mediũ eius. Educit etiam in¬
nouatũ popłm suũ: per laua¬

Expanded text:
rari puto in eo quod dicitur, rari puto in eo quod dicitur, «Alii fides in eodem Spiritu, alii curationum donatio in uno Spiritu, alii operationes virtualteri genera linguarum, aliiterpretatio sermonum» . Nihil enim horum est quod in hujus saeculi nocte non sit necessarium: quae cum transierit, necessaria ista non erunt: ideo, «in potestatem noctis. In potestatem» quippe ait, vel «diei» vel «noctis,» ut potestas esset die lucere vel nocte; quod in spiritualibus donis sic intelligitur, quia dedit potestatem filios Dei fieri . «Qui percussit Aegyptum, cum primogenitis eorum.» Percussit et saeculum, cum his quae pramedio malorum. «In manu potenti et brachio excelso.» Quid potentius, quid excelsius eo de quo dictum est: «Et brachium Domini cui revelatum est» ? «Qui divisit mare Rubrum in divisiones.» Dividit etiam, ut unus atque idem Baptismus aliis sit in vitam, aliis sit in mortem. «Et eduxit Israel per medium ejus.» Educit etiam innovatum populum suum per lava
Abbreviated transcription (Latin):
modo singula diffimunt᷑: ait
enimꝰ dixi autẽ homini. ecce pi¬
etas est sapientia. abstinere au¬
tem a malo scientia est: non in
pientiam in cognitione: & dilec¬
tione eius quod semꝑ est. atq
incõmutabiliter manet.quod
d̃s est. Nam & quod ait. ecce
pietas est sapientia: theosebia
dicta est in greco. Quod ut to¬
tũ latine exprimatur: dei cul¬
tus dici potest. Abstinere autẽ
a malo quod dixit esse scientiã.
quid est aliud quam in medio
nationis tortuose & peruerse tã¬
quam in nocte huius scłi caute
prudenterq uersariͥ. ut absti¬
nendo quisq ab iniquitate ñ
confundatur tenebris. ꝓprii mu¬
neris luce discretus: Cum ergo
quodam loco apłs concordẽ gr̃a¬
rum dei uarietatem in homi¬
nib uellet ostendere: hec in
primis duo posuit dicens. Alii
quidem per sp̃m datur ser¬
mo sapientie. hoc esse arbitror
solem in potestatem diei: alii
sermo scientie scd̃m eundẽ
de quodãmodo stellas cõmemo¬

Expanded text:
modo singula definiuntur; ait modo singula definiuntur; ait enim, «Dixit autem homini, Ecce pietas est sapientia, abstinere autem a malo scientia est» Job XXpientiam in cognitione et dilectione ejus quod semper est, atque incommutabiliter manet, quod Deus est. Nam et quod ait, «Ecce pietas est sapientia,» θεοσέβεια dicta est in graeco: quod ut totum latine exprimatur, Dei cultus dici potest. «Abstinere autem a malo,» quod dixit esse scientiam, quid est aliud, quam in medio nationis tortuosae et perversae, tanquam in nocte hujus saeculi, caute prudenterque versari ; ut abstinendo quisque ab iniquitate non confundatur tenebris, proprii muneris luce discretus? Cum ergo quodam loco Apostolus concordem gratiarum varietatem in hominibus Dei vellet ostendere, haec in primis duo posuit dicens, «Alii quidem datur per Spiritum sermo sapientiae;» hoc esse arbitror, «Solem in potestatem diei: Alii sermo scientiae secundum eumdem nde quodammodo «stellas» commemo
Abbreviated transcription (Latin):
rao exisse super aquã. ita enim
habet grecus. quod quidã lati¬
ni habent ad aquam: sic d̃ñs
super puteũ sedebat. quod am¬
bo superiores essent. quam flu¬
men & puteus: ille iuxta flum.
iste iuxta puteũ. Si autẽ etiam
aliud aliquid quod ad nos ma¬
gis pertinet. ista dicta signifi¬
cant. fecit d̃s celos in intellectu.
spiritales scõs suos. quib non tan¬
tũ credere uerũetiam intellige¬
re diuina donauit. hoc qui non¬
oũ possunt. sed solam fidem fir¬
missimã tenent. tanquã infra
celos. terre nomine figurant᷑.¬
& quia in baptismo quem acce¬
perunt inconcussa credulitate
consistunt: ideo dictum est fir¬
mauit terram super
aquas. Item qͥa scriptũ est
de dño iħu xp̃o. quod in illo sũt
om̃s chesauri sapientiȩ & scien¬
tie absconditi. hec autẽ duo id est
sapientiã & scientiã distare int̃
se aliquid alia quoq scriptira¬
rũ testantur eloquia.maxime
loquente sc̃o iob ubi quodam¬

Expanded text:
rao exisse «super aquam:» ita enim rao exisse «super aquam:» ita enim habet graecus, quod quidam Latini habent, «ad aquam» ; sic Dominus «super puteum sedebat» : quod ambo superiores essent quam flumen et puteus; ille juxta flumen, iste juxta puteum. 8. Si autem etiam aliquid aliud, quod ad nos magis pertinet, ista dicta significant: «fecit Deus coelos in intellectu,» spirituales sanctos suos, quibus non tantum credere, verum etiam intelligere divina donavit: hoc qui nondum possunt, et solam fidem firmissimam tenent, tanquam infra coelos terrae nomine figurantur. Et quia in Baptismo quem acceperunt, inconcussa credulitate consistunt; ideo dictum est, «Firmavit terram super aquas.» Item quia scriptum est de Domino Jesu Christo quod in illo sint «omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi» ; haec autem duo, id est sapientiam et scientiam, distare inter se aliquid, alia quoque Scripturarum testantur eloquia, maxime loquente sancto Job, ubi quodam