comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uult miseretur. & quẽ uult obdurat:¬
Huiꝰ impudentiã questionis. ita retun-¬
dit apłs. O homo tu quis es qui respon-¬
deas dõ: Sic enĩ respondet dõ. cum ei
displicet qd̃ de peccatorib conqueritur
d̃. quasi quẽqm ds̃ peccare cogat. cum¬

Expanded text:
vult miseretur, et quem vult miseretur, et quem jus impudentiam quaestionis ita retundit Apostolus: O homo, tu quis es, qui respondeas Deo? Sic enim respondet Deo, cum ei displicet quod de peccatoribus conqueritur Deus, quasi quemquam Deus peccare cogat,
Abbreviated transcription (Latin):
quomͦ dictũ est ñ uolentis neq cur¬
rentis s miserentis est di. ita ctiã dictum
est. ñ uolentis neq currentis. s obduran¬
tis est dĩ. Unde datur intelligi. qd̾ infra
utrũq posuit. gͦ cuiꝰ uult miseretur. &
quẽ uult obdurat. ita sententiȩ suꝑio¬
ri posse congruere. ut obduratio di sit
nolle misereri. ut ñ ab illo irrogetur ali¬
quid quo sit homo det̾ior. s tantũ quosit
melior ñ erogetun. Qd̃ si fit nulla distin¬
ctione meritoꝵ. qͥs ñ erumpat. in eam
uocẽ quã sibi ipse obiecit apłs: Dicis itaq
mͥ. Quid ad huc conqueritur: Nam uo¬
luntati eiꝰ quis resistit: Conqueritur
enĩ ds sepe de hominib sicut ꝑ innu¬
merabiles apparet scͥpturarũ locos. qd̃
nolunt credere & recte uiuere. Unde &¬
fideles & facientes uoluntates eiꝰ conser¬
uari dicunt᷑ sine querela. qd̃ de illis non
queratur scͥptura. S qͥd conquerit᷑ ait.
Nam uoluntati ciꝰ quis resistit. qnͣdo cuiꝰ

Expanded text:
olentis neque currentis, sed miserentis est Dei; sic etiam dictum est, non nolentis neque contemnentis, sed obdurantis est Dei. Unde datur intelligi, quod infra utrumque posuit, Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat, ita sententiae superiori posse congruere, ut obduratio Dei sit nolle misereri: ut non ab illo irrogetur aliquid quo sit homo deterior, sed tantum quo sit melior non erogetur. Quod si fit nulla distinctione meritorum, quis non erumpat in eam vocem, quam sibi ipse objecit Apostolus? Dicis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? Conqueritur enim Deus saepe de hominibus, sicut per innumerabiles apparet Scripturarum locos, quod nolint credere et recte vivere. Unde fideles et facientes voluntatem Dei conversari dicuntur sine querela , quod de illis non queratur Scriptura. Sed, Quid conqueritur, ait? nam voluntati ejus quis resistit, quando cujus
Abbreviated transcription (Latin):
xit. qͣre sic me fecisti: Aut ñ habet pote¬
statẽ sigulus luti ex cadẽ massa aliud qui¬
dem uas facere in honorẽ: aliud in contu¬
bi uniu̾sa massa ista merito damna¬
ta est. contumeliã debitã reddit iu-¬
sticia. honorẽ donat indebitũ gr̃a: non
meritoꝵ p̃rogatiua. ñ fatali necessitate.
ñ temeritate fortunȩ. s altitudine di¬
uitiarũ sapientiȩ & scientiȩ dĩ. qm non
aꝑit. s clausam miratur apłs clamans:
Oaltitudo diuitiarũ sapientie & scientiȩ
dĩ. qm inscrutabilia sunt uidicia eius.
& inuestigabiles uiȩ eius. Ex libro ad¬

Expanded text:
xit, quare me sic fecisti? aut non habet potestatem figulus luti ex eadem massa aliud quidem vas facere in honorem, aliud vero in contuia universa ista massa merito damnata est, contumeliam debitam reddit justitia, et honorem donat indebitum gratia, non meriti praerogativa, non fati necessitate, non temeritate fortunae, sed altitudine divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam non aperit, sed clausam miratur Apostolus, clamans: O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei, quam inscrutabilia sunt judicia ejus et investigabiles vi
Abbreviated transcription (Latin):
uult miseretur: & quẽ uult obdurat. S
miscretur utiq scđm grãm quia gratis
datur: ñ meritis redditur. Obdurat au-¬
tẽ scđm iudiciũ: qd̾ meritis reddit᷑. De
massa qͥppe damnata facere uas in hono¬
rem manifesta est gr̃a: facere autẽ inde
uas in contumeliam: iustũ iudiciũ est.

Expanded text:
vult miseretur, et quem vult obdurat: sed miseretur utique secundum gratiam, quae gratis datur, non meritis redditur; obdurat autem secundum judicium, quod meritis redditur. De massa quippe damnata facere vas in honorem, manifesta est gratia: facere autem inde vas in contumeliam, justum judicium est.
Abbreviated transcription (Latin):
misereor: & miscdiam p̃stabo cui miseri¬
cors fuero. Igitur ñ uolentis neq curren¬
e uderes contra grãm merita uolun-¬
ans ubi audis. Neqs uolentis neq cur¬
es s miscrentis eat ai. Non gͥ iaco
uistr tus est as quia uoluit e tucurrit
iacob: s ido uoluit & cucurrit iacob. qͥa
misertus est ds̃. Paratur enĩ uoluntas a
dño. & a dño gressus hominis dirigentur.
& uiã eius uolet. Deinde quia ꝓpter ia¬
cob dicta est ista sententia generalis. ñ uo¬

Expanded text:
ui misericors fuero. Igitur non volentis, neque curreneres contra gratiam merita voluntatis; ubi audis, Non volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Non ergo ideo misertus est Deus, quia voluit et cucurrJacob, sed ideo voluit et cucurrit Jacob, quia misertus est Deus: Paratur enim voluntas a Domino, et a Domino gressus hominis diriguntur, et viam ejus volet ; deinde quia propter Jacob dicta est ista sententia generalis, non vo
Abbreviated transcription (Latin):
qͥs est nisi ds: Primũ gͦ fundam̃tũ fidei
pone. Nunqͥd iniquitas apud dm:
quare cuiꝰ uult miseretur. & quẽ uult
obdurat. Expectas a me o homo. S &
tu homo & ego homo. ambo audiuimꝰ
O homo tu qͥs es qui respondeas dõ: Me¬
lior gͦ fidelis ignorantia: qm̃ temeraria
quitur. o homo tu qͥs es qui respondeas
dõ. & ego indignor qͥa ñ noui iusticiam
dĩ: Si homo sum: ñ indigner. Excedã
hominẽ si possum: & fontẽ attingam.
S si atuigero homini ñ dicam. excedat &
ipse. & attingat mecũ. Et quis est inquis
pauli. ego apollo. ñne homines estis:
Qͥd eos facere uolebat quib exꝓbrabat
qd̾ homines erant: Homo es: ad adam
dicit tͥ. iam ñ uos dicã seruos s amicos.¬

Expanded text:
quis est, nisi Deus? Primum ergo fundamentum fidei quis est, nisi Deus? Primum ergo fundamentum fidei pone: Numquid iniquitas apud Deum ? quare cui vult miseretur, et quem vult obdurat? Exspectas a me, homo? Si et tu homo et ego homo, ambo audiamus, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Melior est enim fidelis ignorantia, quam temeraria quitur, O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Et ego indignor, quia non novi justitiam Dei? Si homo sum, non indigner: excedam hominem, si possum, et fontem attingam. Sed et si attigero, homini non dicam: excedat et ipse, et attingat mecum. Et quis est, inquis, Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos facere volebat, quibus exprobrabat quod homines erant? Homo es, ad Adam dicit tibi: Jam non dicam vos servos, sed amicos
Abbreviated transcription (Latin):
est miserebor cui misertus fuero. & miscdi¬
am p̃stabo cui misericors fuero. Si enim¬
totus mundus sub captiuitate. totꝰ mun-¬
dus in peccato. totus mundus iustissime
supplicio destinatus. s ex parte ꝑmiscdĩã
liberatus: quis dicat dõ. qͣre damnas mun¬
dũ: Quomͦ accusatur iudex ds. qͣndo dã¬
natur mundꝰ reus: Reus es. Si qͥd debeas
consideres: pena uocatur. Nec cum a te
debitum exigit᷑. exactor iuste rep̃hendit᷑.
Rep̃hendatur exactor. si indebitũ exigit.
Cum uͦ debitũ exigit. quis rep̾hendat exac¬
torẽ. qmuis expectet donatorẽ: Cuius
cis itaq michi. Qd adhuc conqueritur:
Nam uoluntati eiꝰ quis resistit: Ohomo
tu quis es qui respondeas dõ: Qui sit ille
attende. qͥsis tu attende. Lile ds̃ est. tu ho¬
mo. S iusticiam loqui uideris tu: & fons
ille iusticiȩ siccatus est: Si uistũ loqueris.
unde tͥ Aut iniustũ loqueris & debes
tacere: aut iustũ loqueris. & ñ habes ni¬
si de fonte iusticiȩ. Fons autẽ iusticiȩ

Expanded text:
 inquit, cui misertus fuero; et misericordiam praestabo, cui misericors fuero . Si etotus mundus sub captivitate, totus mundus in peccato, totus mundus justissime supplicio destinatus, sed ex parte per misericordiam liberatus, quis dicat Deo, Quare damnas mundum? Quomodo accusatur judex Deus, quando damnatur mundus reus? Reus es: si quid debeas consideres, poena vocatur; nec cum a te debitum exigitur, exactor juste reprehenditur. Reprehendatur exactor, si indebitum exigit: cum vero debitum exigit, quis reprehendat exactorem, quamvis exspectet donatorem? CAPUT cis itaque mihi: Quid adhuc conqueritur? nam voluntati ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Quis sit ille, attende: quis sis tu, attende. Ille Deus est, tu homo. Sed justitiam tibi loqui videris tu, et fons ille justitiae siccatus est? Si justum loqueris, unde tibi? Aut injustum loqueris, et debes tacere: aut justum loqueris, et non habes nisi de fonte justitiae: fons autem justitiae
Abbreviated transcription (Latin):
sam uidet ꝑ iusticiã meruisse damnari.
ñ nisi ꝑ grãm se potuisse discerni. ñdũ
enĩ nascentib inquit. nec aliqͥd agentib
boni aut mali. ut scdm electionẽ ꝓposi¬
tũ dĩ maneret. ñ ex oꝑib s ex uocante
dicdũ est ei. maior seruet minori. Elec¬
tionẽ autem gr̃ȩ nullis fieri oꝑum p̃ce¬
dentib meritis. alio loco aꝑtissime dicit¬
ꝓpheticũ testimoniũ consequenter assu¬
mens. sicut scͥptũ est inqͥt. iacob dilexi.
esau autẽ odio habui. Et continuo. Qd
gͦ dicemꝰ inquit: Nũnqͥd iniquitas
apud dm: Absit. S qͣre absit: An ꝓpt̾
oꝑa quȩ futura p̃uidebat amboꝵ Immo

Expanded text:
sam, uidet per iustitiam meruisse damnari, sam, uidet per iustitiam meruisse damnari, nonnisi per gratiam se potuisse discerni. nondum enim nascentibus. inquit, nec aliquid agentibus boni aut mali. ut secundum electionem propositum dei maneret, non ex operibus sed ex uocante dictum est ei: Maior seruiet minori.\' Electionem autem gratiae nullis fieri operum praecedentibus meritis alio loco apertissime propheticum testimonium consequenter assumens, Sicut scriptum est, inquit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui; et continuo, Quid ergo dicemus? inquit, numquid iniquitas est apud Deum? Absit. Sed quare, Absit? an propter opera quae futur
Abbreviated transcription (Latin):
Ad hoc tempꝰ ueniã. & erit sarȩ filiꝰ. Non
solũ autẽ inquit. s & rebecca ex uno con¬
cubitu habens ysaac patris nr̃i. Quo ꝑ-¬
tinuit ut adderet ex uno concubttu. nisi
ut ñ solum de sitis. neq de parentum
meritis alioꝵ. s nec de ipsiꝰ quidẽ uniꝰ
patris mutata forte in meliꝰ uoluntate
głaretur iacob dicens. idõ se a creatore
dilectũ. quia pater eiꝰ qͣndo eum semina¬
uit meliorib laudabilior morib fuit:
e uno inqͥt concubitu. Unum tunc ad
tos seminandos patris. unũ ad concipi¬
eudos meritũ matris. quia & si mater eos
lonee pareret uiscerib portauit inclu
& forte uoluntates affectionesq ua¬
auit. ñ uni s ambob utiq uariauit.
quos parttir uentre portauit. Intentio
est. ia cob dilexi. nisi in dño głari. ut cũ
ex eodẽ patre. eadem matre. uno concubi¬
tu anteqͣm aliqͥd egissent boni aut mali.
iacob. ex illa massa originalis inquitatis
ubi frẽm cum quo habuit cõmunẽ cau¬

Expanded text:
e filius.\' non solum autem. inquit, sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. quo pertinuit, ut adderet\'ex uno con cubitu\'. nisi ut non solum de suis neque de parentum meritis aliorum sed ne de ipsius quidem unius patris mutata forte in melius uoluntate gloriaretur Iacob dicens ideo se a creatore dilectum, quia pater eius, quando eum seminauit, melioribus laudabilior moribus fuit? ex uno,\' inquit, \'concubitu\': unum tunc ad eos seminandos meritum patris. unum ad concipiendos meritum matris, quia, etsi mater eos. donec pareret, uisceribus portauit inclusos et forte uoluntates affectionesque uariauit, non uni sed ambobus utique uariauit. quos pariter uentre portauit. Intentio est: Iacob dilexi. nisi in domino gloriari, ut. cum ex eodem patre. eadem matre, uno concubitu. antequam aliquid egissent boni aut mali, Iacob ex illa massa originalis iniquitatis, ubi fratrem, cum quo habuit communem cau
Abbreviated transcription (Latin):
moris s uirtutis & caritatis & continen¬
tiȩ: ita ñ haberet fidem nisi accepisset
credidi. ꝓpter qd̾ locutus sum: & nos ce¬
dimꝰ ꝓpter qd̾ & loquim᷑. Non autẽ me¬
rito accipi. s miscdĩa cius qui cuiꝰ uult
miseretur. manifeste ostendit. ubi de
scipso ait. Miscłiam consecutus sum.

Expanded text:
timoris sed uirtutis et caritatis et continentimoris sed uirtutis et caritatis et continentiae, ita non haberet fidem, nisi accepisset ‛Credidi, propter quod et locutus sum\', et nos credimus, propter quod et loquimur. non autem merito accipi sed misericordia eius. qui. cuius uult. miseretur, manifestissime ostendit. ubi de se ipso ait: Misericordiam consecutus sum.
Abbreviated transcription (Latin):
rito namq peccati uniu̾sa massa dam¬
nata est. Nec obdurat ds imꝑtiendo
maliciam. s ñ imꝑtiendo miscłiam.
Quib enĩ ñ imꝑtitur. nec digni sunt nec
merentur: ac potiꝰ ut ñ imꝑtiatur. hoc
digni sunt. hoc merentur. Querimus
autẽ meritũ miscdĩȩ. nec inuenimꝰ qͥa
nullũ est. ne gr̃e uacuetur si ñ gratis
datur. s meritis redditur. Si enĩ dixe¬
rimꝰ fidem p̾cessisse in qua esset incri¬
tũ grẽ. qͥd meriti habebat homo ante
fidem ut acciꝑet fidem: Quid enĩ ha¬
bet qd̃ ñ acceꝑit: Si autẽ accepit. quid
głatur qͣsi ñ acceꝑit: Sicut enĩ ñ habe¬
ret homo sapientiã. intellectũ. consiliũ.
fortitudinẽ. scientiã. pietatẽ. timorẽ
set spm̃ sapientiȩ & intellectus. consilu
& fortitudinis. scientiȩ & pietatis. & ti¬
moris dĩ. sicut ñ haberet uirtutẽ. cari¬
tatẽ continentiã. nisi accepto spũ de
quo dicit apłs. ñ enim accepimꝰ spm̃ ti

Expanded text:
rito namque peccati uniuersa massa damrito namque peccati uniuersa massa damnata est nec obdurat deus impertiendo malitiam sed non impertiendo misericordiam. quibus enim non impertitur. nec digni sunt nec merentur ac potius, ut non impertiatur, hoc digni sunt hoc merentur. quaerimus autem meritum misericordiae nec inuenimus. quia nullum est. ne gratia euacuetur. si non gratis donatur, sed meritis redditur. Si enim dixerimus fidem praecessisse. in qua esset meritum gratiae, quid meriti habebat homo ante fidem, ut acciperet fidem? quid enim habet, quod non accepit? si autem accepit. quid gloriatur. quasi non acceperit? sicut enim non haberet homo sapientiam, intellectum, consilium, fortitudinem, scientiam, pietatem, timorem m sapientiae et intellectus. consilii et fortitudinis. scientiae et pietatis et timoris dei, sicut non haberet uirtutem, caritatem. continentiam, nisi accepto spiritu, de quo dicit apostolus: Non enim accepimus spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
rim xp̃iano ex fide adhuc uiuenti. &
ñdũ cernenti qd̃ ꝑfectum est. s ex parte
scienti. nosse uł credere. qd̾ neminẽ ds̃
liberet nisi gratuita miscdia ꝑ dñm
iudicioꝵ q eiꝰ tam̃ magnũ ꝓfundum
uerũtam̃ caueat p̃cipitiũ. Nunqͥd enĩ
iniquitas apud dm: Absit. S inscruta¬
bilia sunt iudicia eiꝰ. & inuestigabiles
fensores. immo deceptores quia inflato¬
res. & inflatores quia p̃sũptores. ñ ad-¬
u̾sum nos s adu̾sum engłm locuturi
michi. Qa adhuc conquerit̃: Nam
uoluntati eiꝰ quis resistit: Hanc contra¬
dictionẽ sibimetipsi tanqͣm ab altero op¬
posuit. uelut ex eoꝵ uoce qui nolunt a cui¬
ꝑe qd̃ suꝑiꝰ dixerat. gͦ cuiꝰ uult miseret᷑
& quẽ uult obdurat. Galib itaq cum
apło dicamꝰ. Non enĩ meliꝰ illo inueni¬
re possumꝰ quid dicamꝰ. O homo tu qͥs
es qui respondeas dõ: Querimꝰ enĩ me¬
ritum obdurationis. & inuenimꝰ. Me¬

Expanded text:
rim Christiano ex fide adhuc uiuenti et rim Christiano ex fide adhuc uiuenti et nondum cernenti, quod perfectum est, sed ex parte scienti nosse uel credere. quod neminem deus liberet nisi gratuita misericordia peiudiciorum eius tam magnum profundum. uerum tamen caueat praecipitium. numquid enim iniquitas apud deum? absit! sed inscrutabilia sunt iudicia eius fensores. immo deceptores quia inflatores et inflatores quia praesumptores non aduersus nos sed aduersus euangelium locuturi mihi: \'Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit?\' hanc contradictionem sibimet ipsi tamquam ab altero opposuit uelut ex eorum uoce. qui nolunt accipere, quod superius dixerat: Ergo, cuius uult, miseretur et, quem uult, obdurat. talibus itaque cum apostolo dicamus — non enim melius illo inuenire possumus, quid dicamus -:s o homo. tu quis es. qui respondeas deo? Quaerimus enim meritum obdurationis et inuenimus. me
Abbreviated transcription (Latin):
sibi obiecit apłs. ut dicant. Qͥd adhuc
conqueritur: Nam uoluntati eiꝰ quis
resistit: Hoc est enĩ dicere. Qd de nobis
fit querela qd̃ dnm̃ offendamꝰ male
uiuendo. cũ illiꝰ uoluntati nemo possit
resistere. qui nos obdurauit miscłiam
ñ p̃stando: Si gͦ illos ñ pudet hac excu¬
satione ñ nobis s apło contradicere. cur
nos pigeat eis qd̃ dixit apłs hoc idẽ atq
idetidem dicere : O homo tu quis es qui
respondeas dõ: Nunqͥd dicit figm̃tũ
ei qui finxit se. quare me sic fecisti:
An ñ habet potestatẽ figulus luti. ex ca¬
dem massa utiq merito recteq damna¬
ta. facere aliud uas in honorẽ indebitũ
ppter miscdie grãm. aliud in contumeli¬
am debitã. ꝓpter irȩ iusticiam:. Et ut
notas faceret diuitias glẽ suȩ in uasa
miscdĩȩ. sic ostendens qd̃ eis largiatur.
cum id suppliciũ recipiant uasa ire. qd
pariter om̃ib debebatur. Satis sit inte¬

Expanded text:
sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc sibi obiecit apostolus. ut dicant: Quid adhuc conqueritur? nam uoluntati eius quis resistit? hoc est enim dicere: \'Quid de nobis fit querela, quod deum offendamus male uiuendo. cum illius uoluntati nemo possit resistere. qui nos obdurauit misericordiam non praestando?\' si ergo illos non pudet hac excusatione non nobis sed apostolo contra dicere, cur nos pigeat eis, quod dixit apostolus, hoc idem atque identidem dicere:s o homo. tu quis es, qui respondeas deo? numquid dicit figmentum ei, qui se finxit: \'Quare sic me fecisti? annon habet potestatem figulus luti ex eadem massa. utique merito recteque damnata facere aliud uas in honorem indebitum propter misericordiae gratiam, aliud in contumeliam debitam propter irae iustitiam et ut n otas faciat diuitias gloriae suae in uasa misericordiae sic ostendens, quid eis largiatur, cum id supplicium recipient uasa irae, quod pariter omnibus debebatur? satis sit inte
Abbreviated transcription (Latin):
tis neq currentis. s miserentis est dĩ. Atq
in uasis quȩ ꝑfecta sunt ad ꝑditionẽ quȩ
dainnate debita est masse. agnoscant ua¬
sa ex eadẽ massa in honorẽ facta. qͥd eis
miscdia diuma largita sit. Dicit enĩ
inqͥt scͥptura pharaoni. quia ad hoc te
ixcitaui ut ostendam in te potentiã me-
am. ut glificetur nom̃ neũ in uniu̾sa
t̾ra. Deniq ad utrũq concludit
Ergo cuiꝰ uult miseret᷑. & quen uult
obdurat. Hoc facit apud quẽ ñ est ini¬
quitas. Miscretur itaq gratuito dono.
obdurat autẽ iustissimo merito. S dicat¬
adhuc suꝑbi & infidelis elatio. uł puni¬
ti damnabilis excusatio. Quid ad huc
homini. Ghomo tu qͥs es qui responde¬
as deo: Audiat hȩc: & ñ contemnat.
Qd̃ si contẽpserit. etiã ut contẽneret se. in¬
ueniat obduratũ. Si autẽ ñ contẽpse¬
rit. etiã ut ñ contemneret se credat ad
Quo nam se isti excusabunt modo: Nem¬
pe illo. quẽ breuiter tanqͣm ex eoꝵ uoce¬

Expanded text:
tis, neque currentis, sed miserentis est Dei . Atque ut in vasis quae perfecta sunt in perditionem, quae damnatae debita est massae, agnoscant vasa ex eadem massa facta in honorem, quid eis misericordia divina largita sit, dicit enim, inquit, Scriptura ad Pharaonem: Quia ad hoc te excitavi, ut ostendam in te patientiam meam, et ut glorificetur nomen meum in universa terra . Denique ad utrumque concludit: Ergo cujus vult miseretur, et quem vult obdurat. Hoc facit apud quem non est iniquitas. Miseretur itaque gratuito dono, obdurat autem adhuc superba et infidelis elatio, vel puniti damnabilis excusatio: VERS. 19.-- homini. « O homo, tu qui es, » ut « respondeas Deo? » Audiat hoc, et non contemnat. Quod si contempserit, etiam in hoc ut contemneret, se sciat obduratum; si autem non contempserit, etiam ut non contemneret, se credat, ad Quonam se isti excusabunt modo? Nempe illo, quem breviter tanquam ex eo
Abbreviated transcription (Latin):
est de maiore cui duo nomina erant. nã
& esau uocabatur & edom. unde & ydu-¬
mei. hoc uideri possit impletũ. qͥa postea
suꝑanda erat a ppło qui ortus est ex mi¬
nore id est israhelitico. eiq fuerat futu¬
ra subiecta. tam̃ aliquid maiꝰ intentam
fuisse istam.ꝓphetiã qua dictũ est. ppłs
ppłm suꝑabit. & maior seruiet minori.
conuementiꝰ creditur. Et quid est hoc
nisi qd̾ in iudeis & in xp̃ianis euidenter

Expanded text:
est de maiore, cui duo nomina erant nam est de maiore, cui duo nomina erant nam et Esau uocabatur et Edom, unde Idumaei, hoc uideri possit inpletum, quia postea superanda fuerat a populo, qui ortus est ex minore, id est Israelitico, eique fuerat futura subiecta: tamen in aliquid maius intentam fuisse istam prophetiam, qua dictum est: Populus populum superabit et maior seruiet minori, conuenientius creditur. Et quid est hoc, nisi quod in Iudaeis et Christianis euidenter
Abbreviated transcription (Latin):
on solũ inquit ẏsaac ꝓmissus est
cu slictũ ast: ad hoc tẽpus ueniam
& erit sarȩ filiꝰ. qui utiq nullis oꝑib
ꝑmeruerat dm̃ ut nasciturꝰ. ꝓmitteret᷑.
ut in ysaac uocaret᷑ sem̃ abrahȩ. id est
est. qui se intelligerent filios ꝓmissio¬
nis. ñ suꝑbientes de meritis suis. s gr̃ȩ
uocationis deputantes. qd̃ coheredes esseg
xp̃i: cũ enĩ ꝓmissum est ut essent. nichil
utiq meruert̃ qui ñdũ erant: s & rebec¬
ca ex uno concubitu habens ẏsaac patris
nr̃i. Uigilantissime ait ex uno concubi¬
tu. Gemini em̃ concepti erant. ne uł pa-¬
ternis meritis tribueretur. si quisqͣm for-¬
te diceret. Ido̾ talis natus est filiꝰ. quia pa¬
ter ita erat affectus illo in tẽpore cũ seuit
in ntero matris. aut ita erat mat̾ affecta
cũ eum concepit. Simul enĩ ambo sunt
ur intellexit. qm maiorẽ ppłm iudeoꝵ
minori xp̃iano ppło seruiturũ. Et reuę¬
ra qͣmuis in gente ydumeoꝵ quȩ nata

Expanded text:
ssus est, cum dictum est, ad hoc tempus veniam, et erit Sarae filius , qui utique nullis operibus promeruerat Deum, ut nasciturus promitteretur, ut in Isaac vocaretur semen Abrahae, id est, est, qui se intelligerent filios promissionis non superbientes de meritis suis, sed gratiae vocationis deputantes, quod cohaeredes essent Christi. Cum enim promissum est, ut essent, nihil utique meruerant qui nondum erant: sed et Rebecca ex uno concubitu habens Isaac patris nostri. Vigilantissime ait, ex uno concubitu gemini enim concepti erant: ne vel paternis meritis tribueretur, si quisquam forte diceret, Ideo talis natus est filius, quia pater ita erat affectus illo in tempore quo eum sevit in utero matris; aut ita erat mater affecta, cum eum concepit. Simul enim ambos ter intellexit. quam maiorem populum Iudaeorum minori Christiano populo seruiturum. Et re uera quamuis in gente Idumaeorum, quae nata
Abbreviated transcription (Latin):
agebatur ut hoc apłs diceret. Ut eoꝵ ge¬
minoꝵ cõmemoraret exemplũ. qͥd ꝑsua¬
aere moliebatur. qͥd inculcare cupiebat:
Nemꝑe hoc qd̃ ipsoꝵ oppugnat amentia.
qd̾ suꝑbi ñ capiunt. qd̃ saꝑe nolunt. qui
ignorantes dĩ iusticiam & suã uolentes
constituere. iusticiȩ dĩ ñ sunt subiecti.
De ipsa qͥppe gr̃a satis agebat apłs. & ideo¬
ꝓmissionis filios cõmemorabat. Qd̃ enim
ꝓmittit ds̃. ñ facit nisi ds̃. Cõmendans
namq apparet opus dĩ. in eo quẽ ñ genu¬
it usitatus ordo naturȩ. de sterilib uisce¬
rib & senectute confectis. ut in filiis dei
qui futuri p̃nuntiabant᷑. hoc ẽẽ diuini

Expanded text:
agebatur, ut hoc Apostolus diceret, ut eorum geminorum commemoraret exemplum? quid persuadere moliebatur? quid inculcare cupiebat? Nempe hoc quod ipsorum oppugnat amentia, quod superbi non capiunt, quod sapere nolunt qui ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justititiae Dei non sunt subjecti : de ipsa quippe gr ideo promissionis filios commemorabat. Quod enim promittit Deus, non facit nisi Deus. Commendans ius quippe apparet opus Dei in eo quem non genuit usitatus ordo naturae de sterilibus visceribus et senectute confectis, ut in filiis Dei, qui futuri praenuntiabantur quod filii
Abbreviated transcription (Latin):
opib s ee uocante dictum c̃ẽ. maior set¬
uiet minori: Moyses enĩ dicit. inadl̃¬
pstabo cui miscricors fucro. Igitur nor¬
uolentis neq currentis. s miserentis est dĩ.
U bi nunc merita. ubi oꝑa uł p̃terita uel
futura. tanqm liberi arbitrii uirib ad
impleta siue adimplenda: Nonne aꝑtã
ptulit apłs de gratuitȩ gr̃ẽ. hoc est uere
gr̃ͣ cõmendatione sententiã: Nonne ds̃¬

Expanded text:
operibus, sed ex vocante dictum est; Major seroperibus, sed ex vocante dictum est; Major serviet minori? Moyses enim, inestabo; cujus misertus ero. Igitur novolentis, neque currentis; sed miserentis est Dei. » Ubi nunc futura tanquam liberi arbitrii viribus impleta sive adimplenda? Nonne apertam protulit Apostolus de gratuitae gratiae, id est verae gratiae commendatione sententiam cum
Abbreviated transcription (Latin):
rioris assũpsit. ia cob dilexi. esau autem
odio habui. ut intelligeretur hoc aꝑtũ
tur. erat in dĩ p̃destinatione ꝑ grãm. Qd
enĩ. diligebat in iacob anteqͣm natus si¬
cisset aliquid boni. nisi gratuitũ miscd̾iȩ
suȩ donũ: Et quid oderat in esau ante¬
qm natus fecisset aliqͥd mali. nisi origi
nale peccatũ: Nam nec in illo diligint
iusticiam quã nullã ille fecerat. neq in
isto odisset naturã quã bonã ipse fecerat.
Cum enĩ rem stupendam ꝓposuisset. quomͦ
de ñ dum natis nec aliqͥd agentib bon
aut mali. recte dici potuerit. qd̾ unum
d dilexerit. alterũ odio habueritꝰ ipst
sibi obiecta questione. motũ exprimens
Nunqͥd iniquitas apud dm̃: Absit.
H ic gͣ locus erat ut diceret. qd̾ isti senil¬
unt. Eutura enĩ d̃s oꝑa p̃uidebat. qͣndo
minori maiorẽ seruiturũ esse dicebat.
ualere qd̾ dicit. Cum enĩ dixisset absit
ut sit iniquitas apud dm. tanq̃m ei dice¬

Expanded text:
rioris assumpsit: Jacob dilexi, Esau autem rioris assumpsit: Jacob dilexi, Esau autem odio habui ; ut intelligeretur hoc apertutur, erat in Dei praedestinatione per gratiam. Quid enim diligebat in Jacob antequam natus fecisset aliquid boni, nisi gratuitum misericordiae suae donum? Et quid oderat in Esau, anteqnale peccatum? Nam nec in illo diligeret justitiam, quam nullam ille fecerat, neque in isto odisset naturam, quam bonam ipse fecerat. Cum enim rem stupendam proposuisset, quomodo de nondum natis, nec aliquid agentibus boni vel mali, recte dici potuerit, quod unum Deus dilexerit, alterum odio habuerit, ipse sibi objecta quaestione motum exprimens pud deum? absit! hic ergo erat locus, ut diceret. quod isti sentiunt: \'Futura enim deus opera praeuidebat. quando minori maiorem seruiturum esse dicebat."ualere, quod dicit. cum enim dixisset: Absit, ut sit iniquitas apud deum, tamquam ei dice
Abbreviated transcription (Latin):
uando enĩ dictũ est in ysaac uoca¬
bitur tͥ semen. ꝑtinens utiq semen
ad ciuitatẽ dĩ: separatũ est inde aliud
semen abrahȩ qd̾ erat in ancillȩ filio. &
qd̾ futurũ erat in filiis cechurȩ.S ad¬
huc erat ambiguũ de duob geminis
filiis ysaac. ad utrũq. an ad unũ eoꝵ
ula benedictio ꝑtineret. & si ad unum:
quis nã esset illoꝵ. Qd̾̃ tunc dedaratũ
est. cũ ꝓphetice a patre benedicit᷑ iacob.¬
miscdiȩ gratuttȩ dĩ ꝑtinacissima
minis in qualibet etate querere & saluũ
facere qd̃ pierat. nec de inscrutabilib
iudiciis eiꝰ audeant uidicare. cur in una
isti qui respondeant dõ. qͣndo quide illi
rebeccȩ habenti geminos ex uno concu¬
bitu ysaac patris nr̃i. cũ illi ñdum nati
nichil egissent boni uel mali. ut scđm
qua eligendos facit ipse ñ inuenit. ñ ex
oꝑib s ex uocante dicit. minori seruitu¬
rum ẽẽ maiorẽ: In quã sententiã beatus
apls etiam testimoniũ ꝓpħȩ longe poste¬

Expanded text:
uando enim dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, pertinens utique semen ad ciuitatem Dei, separatum est inde aliud semen Abrahae, quod erat in ancillae filio, et quod futurum erat in filiis Cetturae. Sed adhuc erat ambiguum de duobus geminis filiis Isaac, ad utrumque an ad unum eorum illa benedictio pertineret: et si ad unum, quisnam esset illorum. Quod nunc declaratum est, cum prophetice a patre benedicitur Iacobicordiae gratuitae Dei pertinacissima  filium hominis in qualibet aetate quaerere et salvum facere quod perierat; nec de inscrutabilibus judiciis ejus audeant judicare, cur in una isti qui respondeant Deo, quandoquidem ille Rebeccae habenti geminos ex uno concubitu Isaac patris nostri, cum illi nondum nati, nihil egissent boni vel mali, ut secunqua eligendos facit ipse, non invenit; non ex operibus, sed ex vocante dicit, minori serviturum esse majorem? In quam sententiam beatus Apostolus etiam testimonium prophetae longe poste
Abbreviated transcription (Latin):
ixerat abrahe ds cum de ancilla &
filio ciꝰ foras eiciendis uoluntatem
comugis nollet implere: in ysaac uo¬
cabitur tͥ semen. Et certe ibi sequitur
ac dicit᷑. Et filiũ autẽ ancillȩ huiꝰ in
magnã gentẽ illum faciam. quia semen
tuũ est. Quomͦ gͦ dictum est in ysaac uo¬
cabit᷑ tͥ semen. cũ & hismaelem ds semen
eius uocauerit: E xponens autẽ apłs.
quid sit in ysaac uocabitur tͥ sem̃. id est
inquit. ñ qui filii carnis hi filii di. s filii

Expanded text:
i Deus, cum de ancilla et filio eius foras eiciendis uoluntatem coniugis nollet inplere: In Isaac uocabitur tibi semen. Et certe ibi sequitur ac dicitur: Et filium autem ancillae huius in magnam gentem faciam illum, quia semen tuum est. Quo modo ergo dictum est: In Isaac uocabitur tibi semen, cum et Ismaelem Deus semen eius uocauerit? Exponens autem apostolus quid sit: In Isaac uocabitur tibi semen: Id est, inquit, non qui filii carnis, hi filii Dei, sed fi
Abbreviated transcription (Latin):
ad eam quȩ sursũ est liberã matrẽ nrãm
ȩt̾nam in celis. Unde ꝑspicitur qui ad
t̾renũ regnũ. & qui ꝑtineant ad regnum
celoꝵ. Istam distinctionẽ qui etiam illo
tempore ꝑ dĩ grãm intelligentes. filii ꝓ¬
missionis effecti sunt. noui testam̃ti here-¬
des in occulto dĩ consilio deputati sunt.
etiam si uetus testam̃tũ ꝓ tempoꝵ distri¬
butione diuinitus datũ ppło ueceri con¬
gruenter ministrauerunt. Non solũ¬

Expanded text:
quae sursum est, liberam matrem nostram aeternam in caelis. unde perspicitur qui ad regnum terrenum et qui pertineant ad regnum caelorum. istam distinctionem qui etiam illo tempore per dei gratiam intellegentes filii promissionis effecti sunt, noui testamenti heredes in occulto dei consilio deputati sunt, etiamsi uetus testamentum per temporum distributionem diuinitus datum populo ueteri congruenter ministrauerunt. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
me fecisti sic An ñ habet figulus luti¬
potestatẽ ex eadẽ massa facere aliud uas
in honorẽ. aliud in contumeliam: Hȩc
massa si esset utiq media ut quẽ admodũ
nichil boni ita nec mali aliqͥd mereretͤ.
ñ frustra uiderct᷑ iniquitas. ut ex ea fie¬
rent uasa in contumeliam. Cũ uͦ ꝑ libe-¬
rũ arbitriũ pͥmi hominis in condemna
ex ea uasa fiunt in honorem. ñ ipsiꝰ u-¬
liciȩ quȩ grãm nulla p̾cessit. s dĩ mi¬
sałie: qd̾ uͦ in contumeliam. ñ iniqͥtati
ui. quȩ absit ut sit apud dm̃. s iudicio
leputandũ est. Hoc quisqͥs cum ȩccłia
atholica sapit. ñ contra grãm ꝓ merttis
disputat. s miscłiam & iudicium cum¬
año eantat. ut nec miscdłiam recuset in¬
gatus. nec uidiciũ accuset inuitus.

Expanded text:
atem figulus luti ex eadem massa facere aliud uas in honorem aliud in contumeliam? haec massa si esset ita media, ut quem ad modum nihil boni ita nec mali aliquid mereretur, non frustra uideretur iniquitas, ut ei ea fierent uasa in contumeliam; cum uero per liberum arbitrium primi hominis in condemnatex ea fiunt uasa in honorem, non ipsius iustitiae, quae gratiam nulla praecessit, sedae, quod uero in contumeliam, non iniquitati dei, quae absit ut sit apud deum, sed iudicio deputandum est. hoc quisquis cum ecclesia catholica sapit, non contra gratiam pro meritis disputat, sed misericordiam et iudicium domino cantat, ut nec misericordiam recuset ingratus nec iudicium accuset iniustus.
Abbreviated transcription (Latin):
retur tantus apls. qui duo testam̃¬
ta in ancilla & libera allegorica signifi¬
catione ẽẽ distincta dicebat. ueteri filios
carnis. nouo filios ꝓmissionis attribueis
Non qui filii carnis inqͥt hi filii dĩ. s filii
ꝓmissionis deputantur in sem̃. Filii gͦ
carnis ꝑtinent ad t̾renã ierłm. quȩ ser¬

Expanded text:
retur tantus apostolus, qui duo testamenta in ancilla et libera allegorica significatione distincta esse dicebat ueteri filios carnis, nouo filios promissionis attribuens. non qui filii carnis, inquit, hi filii dei, sed filii promissionis deputantur in semen. filii ergo carnis pertinent ad terrenam Ier
Abbreviated transcription (Latin):
Contra dm̃ enĩ loquimini. dicendo. nos
facimꝰ qd̾ ille facturũ se esse ꝓmisit.
In ysaac qͥppe qui abrahȩ ꝓmissus est
filiꝰ. hi sunt p̃figurati: ñ qui scipsos
iustos. s quos ds̃ fuerat ipse facturus.

Expanded text:
Contra Deum enim loquimini, dicendo, Nos facimus: quod ille se facturum esse promisit. In Isaac quippe, qui Abrahae promissus est filius, hi praefigurati sunt, non qui se ipsos justos, sed quos Deus fuerat ipse facturus?
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ in hoc mundo tenet. toto mundo est
om̃ino sublimior mens inherens deo.
Sin illa uirtus dicta est quȩ ipsiꝰ animi
nr̃i rectissima affectio est: si in aliquo est.
fauet ut conungam᷑ dõ. Si in nobis est:
ipsa coniungit. Non separant instan
tes molestiȩ. Hoc enĩ leuiores eas sentimꝰ.
quo ei a quo nos separare moliunt᷑ artiꝰ
in heremꝰ. Non separat. ꝓmissio futuroꝵ.
Nam & quicqͥd boni futurũ est. certius. ꝓ¬
mittit ds. Et nichil est ipso dõ melius:
qui iam ꝓfecto bene sibi in herentib p̃-¬

Expanded text:
tem in hoc mundo tenet, toto mundo est tem in hoc mundo tenet, toto mundo est omnino sublimior mens inhaerens deo; sin illa uirtus dicta est, quae ipsius animi nostri rectissima affectio est, si in alio est, fauet ut coniungamur deo; si in nobis est, ipsa coniungit. notes molestiae, hoc enim leviores eas sentimus quo ei a quo nos separare moliuntur arctius inhaeremus. Non separat promissio futurorum, nam et quidquid boni futurum est, certius promittit Deus, et nihil est ipso Deo melius, qui jam profecto bene sibi inhaerentibus pra
Abbreviated transcription (Latin):
bas. quo nos sũmo amore tendere iubes.
Diliges inquit dnm̃ d̃m tuum ex toto cor¬
de tuo. & ex tota anima tua. & ex tota m̃¬
te tua. Quid uis ampliꝰ: Et paulꝰ. di¬
ligentib inqͥt dm̃. omĩa ꝓcedunt in bo¬
num. Dicit etiã ipsiꝰ dilectionis modũ.
Quis nos separabit a caritate xp̃i: Et cȩs̾a.
Et post pauca. Certus sum quia neq mors.
neq uita. & reliqua. Si gͦ nulla res ab
eiꝰ caritate nos separat. quid esse ñ solũ
meliꝰ. s etiã certiꝰ hoc bono potest: Ne¬
mo nos separat inde minando mortem.
Id ipsum enĩ qd̃ diligimꝰ dm̃ mori ñ po¬
test: nisi dũ ñ diligit dm̃. cui mors ipsa
est ñ diligere dm. qd̾ nichil est aliud. qmͣ
ci quicqm diligendo atq sequendo p̃po¬
nere. Nemo inde separat pollicendo ui¬
tam. Nemo enĩ ab ipso fonte separat. aqm
pollicendo. Non separat angłs. ñ enim
est angłs cum inheremꝰ dõ nr̃a m̃te po¬
tentior. Non separat uirtus. Si illa uir¬
tus hic nominata est quȩ aliqm̃ potesta¬

Expanded text:
bas, quo nos summo amore tendere iubes. diliges, inquit, dominum deum tuum ei toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua. quid uis amplius? et Paulus: diligentibus, inquit, deum omnia procedunt in bonum. dicit etiam ipse dilectionis modum: quis ergo nos separabit a caritate Christi? et cetera; et post pauca: certus sum enim quia neque mors neque uita et reliqua. si ergo nulla res ab eius caritate nos separat, quid esse non solum melius sed etiam certius hoc bono potest? nemo nos inde separat minando mortem; id ipsum enim quod diligimus deum mori non potest, nisi dum non diligit deum, cui mors ipsa est non diligere deum, quod nihil est aliud quam ei quicquam in diligendo atque sequendo praeponere. nemo inde separat pollicendo uitam; nemo enim ab ipso fonte separat aquam pollicendo. non separat angelus; non enim est angelus, cum inhaeremus deo, nostra mente potentior. non separat uirtus; si illa uirtus hic nominata est, quae aliquam potesta
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c scđm carnẽ tanqͣm ex syon. quia ho¬
mo factus est in ea. qui est suꝑ omĩa ds̃
benedictus in scła: quia ipse fundauie
& dnm xp̃ianoꝵ. qͣsi nos ipsam diuinã
naturã ex femine utero exatisse credamꝰ.
Nonne mͦ cõmemoraui apłi testimonium
ubi ait de iudeis. quoꝵ patres. & exquib¬

Expanded text:
cundum carnem, tanquam ex Sion, quia homo factus est in ea: quia Christus super omnia Deus benedictus in saecula, quia ipse fundavit m christianorum. quasi nos ipsam diuinam naturam ex feminae utero extitisse credamus. nonne modo commemoraui apostoli testimonium, ubi ait de Iudaeis: quorum patres, et ex quib
Abbreviated transcription (Latin):
& qd̃ fit ꝓpter illum redit ad nos. Ipse est
enim de quo dicit anima quȩ letatur in
datoꝵ: Et quomͦ eget aliquo bono. a
ni fr̃s. si amatores dĩ mr̃es tanta ꝑtule¬
runt. ut adquirerent dm̃e Amatores
auri uidete qnͣta patiantur. hyemalib
aspitatib se nauigando cõmittunt. Sic
firuet auaricia ut nulla formidet frigo¬
Alactantur uentis. suspendunt᷑ & depri-¬
munttur fluctib. in effabilib ꝑiculis usq¬

Expanded text:
et quod fit propter illum, redit ad nos. Ipse est et quod fit propter illum, redit ad nos. Ipse est enim de quo dicit anima, quae laetatur in datorum? Et quomodo eget aliquo bono, a ni, fratres, si amatores Dei martyres tanta pertulerunt, ut acquirerent Deum? Amatores auri videte quanta patiantur. Hiemalibus asperitatibus se navigando committunt: sic fervent avaritia, ut nulla formident frigora; jactantur ventis, suspenduntur et deprimuntur fluctib
Abbreviated transcription (Latin):
tendo. tenuerunt moriendo. mes
is uicro ꝑdiderunt animas suas. Fenũ
enses. corona uincentes. Corona inqͣm
puncentes: & uita sine fine regnantes.
¶ deniꝙ ĩmo factũ est in eis. qd dñs sub¬
sequent̾ adiunxit. Et qui ꝑdiderit an¬
na suam ꝓpter me: inueniet eã. Qui ꝑili¬
derit inquit. ꝓꝑter me: tota causa ibi est.
Qui ꝑdiderit. ñ quomͦcũꝙ. ñ qualibet cau¬
sa. s ꝓpter me. Iili enĩ iam in ꝓphetia
dixerant mr̃es: ꝓpter te mortificam᷑ tota
uit. inter duos latrones crucifixus erat.
hinc & inde facinorosi confixi. in medio
ipse. & tanqm illud lignũ tribunal esset.
insultantẽ damnauit̃. confitentẽ salua¬
uit. Quid faciet iudicaturꝯ. si hoc potuit
iudicatus: Lam gͦ discernebat cruces. Lam
si pena int̾rogaretur: similis erat xp̃c.
ꝓpter nos. ut conferret nobis beneficium.
nos ꝓpter illũ. ñ ad imꝑtiendũ illi bene¬
ficium. Proinde in utroq nobis consul¬
tum est. & qd̾ manat ex illo uenit ad nos:

Expanded text:
tendo; tenuerunt, moriendo. Magno ue lucro perdiderunt animas suas; fenum perdentes: coronam promerentes: coronam, inquam, promerentes, et vitam sine fine tenentes. denique, imo factum est in eis, quod Dominus subsequenter adjunxit, Et qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam. Qui perdiderit, inquit, propter me. Tota causa ibi est. Qui perdiderit, non quomodocumque, non qualibet causa, sed propter me. Illi enim in prophetia jam dixerant martyres, Propter te mortificamur tota vit. Inter duos latrones crucifixus erat: hinc et inde facinorosi confixi, in medio ipse. Et tanquam illud lignum tribunal esset, insultantem damnavit, confitentem coronavit. Quid faciet judicaturus, si hoc potuit judicatus? Jam ergo discernebat cruces. Nam, si poena interrogaretur, similis erat Christpropter nos, ut conferret nobis beneficium: nos autem propter illum, non ad impertiendum illi beneficium. Proinde nobis in utroque consultum est: et quod manat ex illo, venit ad nos;
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute p̾liandi uitis repugnemꝰ. uel
ctiã uitia suꝑemꝰ & subiugemꝰ. qmͣdiu
sumꝰ in hoc corpore nobis deesse ñ posse¬
unde dicamꝰ dõ. dimitte nobis debita
nr̃a. In illo autẽ regno ubi semꝑ cũ cor¬
porib immortalib erimꝰ. nec p̃lia no¬
bis erunt ulla nec debita: quȩ nusqͣm
& nũqͣm essent. si natura nr̃a sicut recła
creata est ꝑmaneret. Ac ꝑ hoc etiam nr̃
iste conflictus in quo ꝑiclitam᷑. & de quo
nos uictoria nouissima cupimꝰ liberari.
ad uitȩ huiꝰ mala ꝑtinet. quã tot tan¬
toꝵ q testimonio maloꝵ ꝓbamꝰ esse

Expanded text:
uirtute proeliandi uituirtute proeliandi uitetiam vitia superemus, vel subiugemus; quamdiu sumus in hoc corpore, nobis deesse nunde dicamus Deo: Dimitte nobis debita nostra. In illo autem regno, ubi semper cum corporibus inmortalibus erimus, nec proelia nobis erunt ulla nec debita; quae nusquam et numquam essent, si natura nostra, sicut recta creata est, permaneret. Ac per hoc etiam noster iste conflictus, in quo periclitamur et de quo nos uictoria nouissima cupimus liberari, ad uitae huius mala pertinet, quam tot tantorumque testimonio malorum probamus esse
Abbreviated transcription (Latin):
me. Respondeat aurũ auaris. Si nau
his om̃ib suꝑamus: ꝓpter cũ qui dilex¬
Reter hȩc autẽ mala huiꝰ uite. bo¬
nis malisq cõmunia. habent in ca
iusti etiã ꝓpͥos quosdã labores suos. quib
adũsus uitia militant. & in taliũ p̃lioꝵ
tẽptationib ꝑiculisq u̾santur. Aliqͣn¬
do enĩ concitatiꝰ. aliqñdo remissiꝰ. non
tam̃ desinit caro concupiscere adũsus
piscentiã consum̃do. s eã nobis qnͣtum
diuinitus aduiti possumꝰ. ñ ei consenti¬
endo subdamꝰ. uigiliis continuis excu¬
corpore ad obediendũ desideriis eius.
ne m̃bra nr̃a exhibeantur iniquitatis
arma peccato. ne oculus sequatur concu¬
piscentiã. ne in hoc bello laboꝵ ꝑiculo
rũq plenissimo. uł de uirib nr̃is spetur
facienda uictoria. uel uirib nrĩs facta
tribuatur. s eiꝰ gr̃e de quo ait apłs.
Grãs autem dõ. qui dat nobis uictoriã ꝑ
in his inquit om̃ib suꝑuincimꝰ ꝑ eum
qui dilexit nos. Scimꝰ tam̃ qͣntalibet

Expanded text:
me. Respondeat aurum avaro: Si morerhis omnibus superamus propter eum qui dilexreter hec autem mala huius vite, bonis malisque communia, habent in ea iusti etiam proprios quosdam labores suos, quibus aduersus uitia militant et in talium proeliorum tentationibus periculisque uersantur. Aliquando enim concitatius, aliquando remissius, non tamen desinit caro concupiscere aduersuspiscentiam consumendo, sed eam nobis, quantum diuinitus adiuti possumus. non ei consentiendo subdamus, uigiliis continuis excucorpore ad oboediendum desideriis eius, ne membra nostra exhibeantur iniquitatis arma peccato, ne oculus sequatur concupiscentiam, rumque plenissimo uel de uiribus nostris speretur facienda uictoria uel uiribus nostris facta tribuatur, sed eius gratiae, de quo ait apostolus: Gratias autem Deo, qui dat nobis uictoriam peIn his, inquit, omnibus superuincimus per eum qui dilexit nos. Sciamus tamen, quantalibet
Abbreviated transcription (Latin):
ostendere qd̃ ea quȩ ꝓmisit ds̃ po¬
tens est & facere. ubi maxime gr̃a com¬
mendat᷑. cuiꝰ estis inimici. Neq enĩ in
potestate hominũ est ut ds̃ impleat
que ꝓmisit. & ñ in ipsiꝰ qui ꝓmisit.
Uolens gͦ id ostendere. ñ potest inquit

Expanded text:
ostendere, quod ea quae promisit Deus, potens est et facere; ubi maxime gratia commendatur, cujus estis inimici: neque enim in potestate hominum est, ut Deus impleat quae promisit, et non in ipsius qui promisit: volens ergo id
Abbreviated transcription (Latin):
a est in plaga qua erant illi feriendi ob
ulis peccatũ dimitte. sin aut̃ẽ dele me
ae libro tuo. Ubi demonstratũ est inter-¬
cessio scõꝵ qnͣtum ꝓ aliis ualeat apud
qua cũ delere ñ posset. impetrauit mi-¬
scdiam. ne illos quos iuste posset deleret.

Expanded text:
id est, in plaga qua erant illi feriendi: idid est, in plaga qua erant illi feriendi: idillis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo» . Ubi demonstratum est intercessio sanctorum quantum pro aliis valeat apud quae eum delere non posset, impetravit misericordiam, ne illos quos juste posset, deleret.
Abbreviated transcription (Latin):
gis constitutionẽ. Dicit etiam. Einis enĩ
legis xp̃c: ad iusticiã om̃i credenti. Dicit
etiam de xp̃o loquens. Quotqͦt enĩ sunt
ꝓmissiones dĩ. in illo etiam. Et tu mͥ di¬
cis. israhelitas de xp̃o nichil p̃dixisse. ꝑ¬
phetas: Quid gͥ restat. nisi ut eligam
utrũ manicheo credam. fabulam uanã
& longã contra paulũ narranti. an pau¬
lo p̃monenti. siqͥs uobis eugłizauerit
p̃ter qm qd̾ eugłirauimꝰ uobis. anathe¬
ic gͦ peꝑcit illi genti ut ñ accenderet
Uminẽ iram suã. ad eam penitus da¬
dĩcandam atq finiendam. Qd̃ in u̾bis
eius. & int̾cessione ꝓ peccatis illoꝵ moxs̃
serui eiꝰ euidenter apparet. ubi dicit as
Delram cos. & faciam te in gentẽ magnã
ipsos. sciens apud misericordem ꝑattẽ
ciam illis parceret. ꝓpter ipsum. Ex tract᷑¬
set in confractione in conspectu eius.
Non ita dixit stetisse in confractione. quasi
ut frangeret iram dĩ. s in confractione

Expanded text:
gis constitutionem; dicit etiam: finis enim gis constitutionem; dicit etiam: finis enim legis Christus ad iustitiam omni credenti; dicit etiam de Christo loquens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam: et tu mihi dicis Israhelitas de Christo nihil praedixisse prophetas? quid igitur restat, nisi ut eligam, utrum Manichaeo credam fabulam uanam et longam contra Paulum narranti, an Paulo praemonenti: si quis uobis euangelizauerit praeterquam quod euangelizauimus uobis, anathe pepercit illi genti, ut non accenderet omnem iram suam ad eam penitus eradicandam atque finiendam; quod in verbis ejus et intercessione pro peccatis eorum Moysi servi ejus evidenter apparet, ubi Deus dicit, Deleam eos, et faciam te in gentem magnam ipsos, sciens apud misericordiam se id sum, etiam illis parceret propter ipsum. Sed sset in confractione in conspectu ejus.» Non ita dixit stetisse «in confractione,» quasi ut frangeret iram Dei; sed «in confractione,»
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c sedm carñẽ. qui est suꝑ omĩa ds bene¬
uid potest habundantiꝰ nicheum
dici: Quid exp̃ssius declarari:
sanctiꝰ cõm̃dari: Quȩ est enim adoptio
israhelitarũ. nisi ꝑ filium dĩ: Unde ad
galathas dicit. Cum autẽ uenit plenitu¬
do temporis. misit ds̃ filiũ suũ factũ ex
muliere factum sub lege. ut eos qui sub
lege erant redimeret. ut adoptionẽ filioꝵ
reciꝑemus. Et quȩ gła coꝵ: nisi p̃cipue
illa. de qua idem paulus ad cosdem roma¬
nos dicit: Quid gͦ ampliꝰ est iudeo. aut
quȩ utilitas circum cisionis: Multũ per
omnẽ modũ. Primũ quidẽ: quia credi
ta sunt illis eloquia di. Lam uͦ testam̃ta
nisi quia & uetus testam̃tũ illis est datũ.
& nouũ in uetere figuratũ: Et legis con
stitutionẽ & ꝓmissiones. De quo ꝓmissio¬
nes. nisi de xp̃o: Qd̃ breuiter alio loco
det̾minat. cum de xp̃o loquitur dicens.
Quotqͦt enĩ sunt ꝓmissiones dĩ. in illo eti¬
am. Dicit mͥ. ppłi ifrahelitarũ. esse le¬

Expanded text:
qui est super omnia deus beneuid potest abundantius dici, quid expressius declarari, quid sanctius commendari ? quae est enim adoptio Israhelitarum nisi per filium dei? unde ad Galatas dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum sulege erant, redimeret, ut adoptionem filiorum reciperemus. et quae gloria eorum nisi praecipue illa, de qua idem Paulus ad eosdem Romanos dicit: quid ergo amplius est Iudaeo? aut quae utilitas circumcisionis? multum per omnem modum. primum quideta sunt illis eloquia Dei. Jam vero testamenta nisi quia et Vetus Testamentum illis est datum, et Novum in Vetere figuratum? 5. LANFR. Nonstitutionem et promissiones ? de quo promissiones nisi de Christo? quod breuiter alio loco determinat, cum de Christo loquitur dicens: quotquot enim sunt promissiones dei, in illo etiam. dicit mihi Paulus Israhelitarum esse le