comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥb dã aureis gẽmisꝙ uariis. inmodũ fa
la cuis. Plerunq aũ ec ꝑmonile omĩa
ornam̃ta matronarũ significant᷑. qͥcq̃d
illis munere dat᷑. Mur eta uulgo uocat᷑
qd̃ scił auri metallo inui eguł latescente qͥdã
ordinis flexuosi carena cͣcexit᷑. insimlitudi¬
ne murenulȩ serpentis: quȩ ad collũ ornan¬
dũ aptat̃. liȩc et int̾dũ auri atq argenti texit᷑
uirgulis. Uñ et incanticis dr̃ canticoꝵ. mure¬
nulas aureas facimꝰ tͥ: ũmicłatas argento.
Inmurenuł quippe scriptã scã ostendit᷑. quȩ
auro spitaliũ sensuũ fuiget interiꝰ. et argen¬
to cȩlestis ȩloquii niter. Dextras cõmunes cẽ.
iroꝵ ac feminarũ. quã utriꝰq sexiꝰ dextrȩ
riȩ. causa militib ob armoꝵ uirtutẽ: und̃
et quondã iuiriliȩ ũulgo dicebant᷑. Abin¬
tellectu aũ circuli armilla ñ discrepat. qͥa
ipsa qͦ uͥ ponit᷑ ambienc̾a constringit. s ar

Expanded text:
quibusdam aureis, gemmisque variis in modum facquibusdam aureis, gemmisque variis in modum facla cunis. Plerumque autem et per munile omnia ornamenta matronarum significantur, quidquid illis munere datur. Murena vulgo vocatur quod scilicet auri metallo in virgulis lentescente quaedam ordinis flexuosi catena contexitur in similitudinem murenae serpentis, quae ad collum ornandum aptatur. Haec interduvirgulis. Unde et in Canticis dicitur canticorum: Muraenulas aureas faciemus tibi vermiculatas argento . In muraenulis quippe Scriptura sancta ostenditur, quae auro spiritalium sensuum fulget interius, et argento coelestis eloquii nitet exterius: dextras communes esse virorum ac feminarum, quia utriusque sexus dextrae ae victoriae causa militibus ob armorum virtutem; unde et quondam vulgo viriolae dicebantur. Ab intellectu autem circuli armilla non discrepat, quia oque hoc ubi ponitur ambiendo constringit; sed quando
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̃diximꝰ apelle erat. nã mit᷑ exlana ẽ. Re¬
incrinib inmittunt᷑ qͥb fluentes religant᷑
capilli: et uitȩ dictȩ qd̾ uinciunt. ĩ enea aũ:
uitarũ extremitas. dependens diu̾soꝵ coloꝵ.
Ite uita ẽ qua corona uincit᷑. tenea uͦ extre¬
nalia capitis mulierũsunt uocata. eo qd ca¬
put auro discernant. Nam discriminare di¬
criniũ cõpago retinet᷑. nelaxius fiuant: et
sparsos dissipent capillos Inaures abaurũ
foraminib sicupate. qͥb speciosa grana lapi¬
dũ dependunt harũ usus in grecia puellȩ
utraq aurȩ. pueri tantũ dextra gerebant
Torques st̃ circłi aurei acollo ad pectꝰ usq¬
deuendentes. torq̃s aũ et bulle auiris gerur
afeminis uͦ monilia et catelle. Dictȩ autor
ques qd̃ sint torte et bulle qd̾ sint similes ro
Monile ornam̃tũ exgẽmis : qd̾ solet exfemi¬
narũ pende collo. dictũ amunere. hoc etiã
et serpentũ dr̃. quã constat examphoralis

Expanded text:
nam mitra ex lana est. Rin crinibus innectuntur, quibus fluentes religantur capilli: et vittae dictae quod vinciunt. Taenia autem est vittarum extremitas dependens diversorum colorum. Item vitta est qua corona vincitur; taenia vero extrenalia capitis mulierum sunt vocata ex eo quod caput auro discernant; nam discriminare dicrinium compago retinetur, ne laxius fluant, et sparsi dissipentur capilli. 10. Inaures, ab aurium foraminibus nuncupatae, quibus pretiosa grana lapidum dependent. Harum usus in Graecia, puellae utraque aure, pueri tantum dextra gerebant. 11. Torques sunt circuli aurei a collo ad pectus usque pendentes. Torques autem et bullae a viris geruntur, a feminis vero monilia et catellae. Dictae autem torques, quod sint tortae: et bullae, quod sint similes rotur. 473 12. Monile ornamentum ex gemmis est, quod solet ex feminarum pendere collo, dictum a munere. Hoc etiam et serpentum dicitur, quia constat ex amphorulis
Abbreviated transcription (Latin):
pilleũ subtile. qͦsac̾dotes gentiles utebant᷑:
appellatꝰ abapiendo id aligando. nã iuigła
qͣ inpilleo erat connectabat᷑ filo. qd̾ fiebat ex
lana hostiȩ. Galeariũ pilleũ expelle cesehos¬
tie factũ. pilleũ aũdictũ apelle hostie unde
fiebat. Cadarim et ipsũ sac̾dotũ erat. qd̾ aple

Expanded text:
pilleum sutile quod sacerdotes gentiles utebantur, pilleum sutile quod sacerdotes gentiles utebantur, appellatus ab apiendo, id est adligando. Nam virgula, quae in pilleo erat, conectebatur filo, quod fiebat ex lana hostiae. Galerium pilleum ex pelle caesae hostiae factum. Pilleum autem dictum a pelle hostiae unde fiebat. Cidarim et ipsud sacerdotum erat, quod a
Abbreviated transcription (Latin):
Nm̃ sp̃ĩtaliũ ꝓfectuũ consũmatio ꝓuehit ad
comnã. recte horũ qͦ remuneratio c̃orone
nã delapide p̃cioso: et itẽ benedices inquit
coronã anni benignitatis tuȩ. Corona eñi
s̃ in plebe circ̃ euntiũ discipłoꝵ uidet᷑ signifi¬
care conuentũ. quã ipsũ docentẽ desidantiũ
apłoꝵ circuitꝰ ambiebat. hec erat corona ca¬
pitis: hoc regale diadema. qd̾ ñ ornaret im
dationẽ significat. Uñ scriptũ ÷ coronã coro¬
naui te tribulatione. Nam diadema qͥdã
dicunt ornam̃tũ capitis matronarũ ex
auro ec gẽmis contextũ. qd̾ inse circͣ acdis
ex tremitatib retro asstringit᷑. et ex inde
dictũ grece qd̾ p̃liget᷑. Infula ẽ. fasciola sa¬
cerdotał capitis alba. inmodũ diadema
tis. aqͣ uitȩ abutraq parce dependent.
q̃ infulã inuinciunt: unde et uitȩ dictȩ
st᷑ qd̾ uinceant. Infula aũ plerunꝙ lata
erat. plerunq tortił: dealbo eo cocco. Apex est

Expanded text:
fectuum consummatio provehit ad coronam: recte horum quoque remuneratio nomine nam de lapide pretioso . Et item: Benedices, inquit, coronam anni benignitatis tuae . Corona enim non improbe circumeuntium discipulorum videtur significare conventum: quia ipsum docentem desiderantium apostolorum circuitus ambiebat; haec erat corona capitis, hoc regale diadema, quod non ornaret impumdationem significat; unde scriptum est: Coronans coronavi te tribulatione . Nam diadema quidam dicunt esse ornamentum capitis matronarum ex auro et gemmis contextum, quod in se circumactis extremitatibus retro astringitur, et exinde dictum Graece, quod praeligetur. Infula est fasciola sacerdotalis capitis, alba, in modum ditis, a qua vittae ab utraque parte dependent, quae infulam vinciunt; unde et vittae dictae sunt, quod vinciant. Infula autem plerumque lata erat, plerumque tortilis, de albo et cocco. Apex est
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ decorent᷑. Inornam̃tis aũ untutũ ua¬
rietates uł diu̾sȩ carismatũ grẽ. quȩ animaᷤ
hoĩm ornant: in telligi possunt. Uñ mere¬
chiele dñs adiudeã dicit. indui te subtilib.
et ornaui te. Et alibi scriptũ ÷. ornaui te in
munilib E contͣrio uͦ insalomone ita legit᷑
ecce mulier mornam̃to meretrico. lioc ẽ. he¬
recica prauitas: sophistica locutione et fal¬
so uirtutũ colore. ꝑrima ornam̃ti ÷ corona
insigne uictoriȩ. siue regni honoris signũ:
q̃ ideo incapite regum ponit᷑. ad significan¬
dos circͣfusus morbe ppłos: qͥb accinciꝰ. qͣsi
caput suũ coronat᷑. Nom̃ corone hac excau¬
sa uocatũ. eo qd̾ ininitio circũ aras curret. atꝙ
minatã coronã imꝑatores romani. et regeᷤ
qͥdã gentiũ aureis coronis utunt᷑ ꝑsechiaras
gert̃. s reges rectas satrape inturuas. Reꝑta
aũ thiara asami ramidȩ assirioꝵ regina
qd̾ genꝰ ornat̃ti exinde usꝙ hodie gens¬

Expanded text:
 decorentur. In ornamentis autem virtutum varietates vel diversae charismatum gratiae, quae animas hominum ornant, intelligi possunt; unde in Ezechiele Dominus ad Judaeam dicit: Indui te subtilibus, et ornavi te . Et alibi scriptum: Ornavi te in monilibus . E contrario vero in Salomone ita legitur: Ecce mulier in ornamento meretricio , hoc est, haeretica pravitatis sophistica locutione, et falso virtutum colore. Primum ornamentum est corona, insigne victoriae sive regii honoris signum, quae in capite regum ponitur ad significandos circumfusos in orbe populos, quibus accinctus quasi caput suum coronatur. Nomen coronae hac ex causa vocatum, eo quod in initio circum aras curreretur, minata corona. Imperatores Romani et reges quidam gentium aureis coronis utuntur: Persae tiaras gerunt, sed reges rectas, satrapae incurvas. Reperta est autem tiara a Semiramide Assyriorum regina: quod genus ornamenti exinde us
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝑsecutione feruente docendarũ plebiũ mi¬
nime dabat᷑ facultas. Inde xp̃ianitas indiu̾¬
dedit facultatẽ xp̃ianis lib̾e c̃gregari. Sub hoc
multi scĩ patres incͣcilio niceno deoĩ orbe t̾ra¬
rũ conuenientes. iuxta fidẽ eũgłicã et apłicã.

Expanded text:
nis persecutione fervente docendarum plebium minis persecutione fervente docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in divededit facultatem Christianis libere congregari. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes juxta fidem evangelicam et ap
Abbreviated transcription (Latin):
Nonꝰ inqͥb duo. lucas ioħs. Decimꝰ inqͥb singu¬
li eoꝵ ꝓpͥa q̃dã dixeit̃. quoꝵ expositio hȩc est.
ꝑ singłos enĩ eũgłistas numerꝰ qͥdã capituł affi¬
eus adiacet. qͥb numeris subdita ẽ. aera q̃dã
iumio notata. q̃ indicat inquoto canone positꝰ
sit nũs eui sul iecca ẽ. aera. U̾bi gr̃a. si ẽ. aera pͥ¬
ma inpͥmo canone. si seda inscło: si t̃cia int̾cio.
qͦlibet eũgłio sciri: qͥ reliquoꝵ euangłistarũ
similia dixert̃ assumas adiacentẽ numerũ
capituli: et q̃res ipsũ nũm insuo canone quẽ
indicat. ibiq uuenies qͥ et qͥd dixert̃: ex ita
demũ incorꝑe inqͥsita loca q̃ exipsis numers
indicant᷑. ꝑ singła eugłia deeisdẽ dixisse N¬
sũ tralit. Alii dixert̾ regłam dictã ł qd̾ regat.
ł̃ qd̾ normã recte uiuendi p̃beat. ł qd̾ distortũ pͣ
uuiq qͥd corrigat. Canones aũ geraliũ c̃ciliorũ
atẽꝑib c̃stantini cȩpeit̃. inp̃cedentib nanq an¬

Expanded text:
s. Decimus, in quibus singuli eorum propria quaedam dixerunt. Quorum expositio haec est. Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis adfixus adiacet, quibus numeris subdita est aera quaedam mineo notata, quae indicat in quoto canone positus sit numerus, cui subiecta est aera. Verbi gratia: Si est aera .I., in primo canone; si secunda, in secundo; si tertia, in tertio; ire qui reliquorum Evangelistarum similia dixerunt, adsumes adiacentem numerum capituli, et requires ipsum numerum in suo canone quem indicat, ibique invenies quot et qui dixerint; et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris indicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse insum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivens generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque an
Abbreviated transcription (Latin):
net᷑. qͥb exp̾mit᷑ u̾bi sacram̃tũ sanguine pas¬
sionis effusũ. Dictꝰ aũ calamꝰ qd̾ liquorẽ ponat.
unde et apͣ nautas calare ponere dr̃. Penia
au̾ apendendo idẽ. uolando. ẽ. eniͣ ut diximꝰ
auiũ. Folia aũ libioꝵ appellata seuex similitu¬
dine foliorũ arboꝵ. seu qi exfollib fiunt id ÷
ex pellib qͥ deoccisis pecorib detrahi solent.
pingant᷑. Uersꝰ auͣ in deuulgo uocati qi sic
scribebant ante sic̃ aratͣ t̾ra asinistra enĩ addex¬
terã pͥmũ deducebant stilũ deinde conu̾te¬
bant᷑ ab interiori. et ruriꝰ addexterã u̾sꝰ qͦs
qd̾ adhuc em̃dat᷑. et nec dũ inlibris redactũ ÷

Expanded text:
naretur: quibus exprimitur verbi Sacramentum sanguine pasnaretur: quibus exprimitur verbi Sacramentum sanguine passionis effusum. Dictus autem calamus, quod liquorem ponat. Unde et apud nautas calare, ponere dicitur. Penna a, id est volando. Est enim, ut diximus, avium. Foliae autem librorum appellatae sive ex similitudine foliorum arborum, seu quia ex follibus fiunt, id est ex pellibus, qui de occisis pecudibus detrahi solent; paginantur. Versus autem inde vulgo vocati, quia sic scribebant antiqui, sicut aratur terra. A sinistra enim ad dexteram primum deducebant stylum, deinde convertebantur ab inferiori, et rursus ad dexteram versus, quos quod adhuc emendatur, et necdum in
Abbreviated transcription (Latin):
earũ tabellarios uocauert᷑. Codex multor libro¬
rũ ÷ lib̾ uniꝰ uoluminis. et dictꝰ codex ꝑtransla¬
tonẽ acorticib arboꝵ seu uitiũ qͣsi caudex qͥa
terior tunica corticis. q̃ ligno coheret: dequo
delibris arboꝵ uolumina fiebant. id: cõpa¬
ginabant᷑. unde et scriptores alibris arborũ
librarios uocauert̃. librarios antea bibliopa¬
las dictos. librũ enĩ greci biblũ uocant. libra¬
rii aũ idẽ et antiquarii uocant᷑. s librarii st̃
qͥ et noua scribt̃ et uetera. antiquarii qͥ tantũ¬
mͦ uetera. unde et nom̃ sũpsert᷑. Ascribendo
aũ scriba nom̃ accepit. officiũ expͥmens uocabu¬
li qualitate. Instrum̃ta scribȩ calamꝰ et penna.
Ex his enĩ u̾ba paginis infigunt᷑. s calamꝰ arbo¬
ris ÷ penna auis. Cauꝰ acumͣ induo diuidit᷑.
intato corꝑe unitate seruata: credo ꝑmist̾i̾ũ
ut induob apicib uetꝰ et nouũ testam̃tũ sig¬

Expanded text:
earum tabellarios vocaverunt. Codex multorum libroearum tabellarios vocaverunt. Codex multorum librorum est, liber unius voluminis, et dictus codex per translationem a codicibus arborum seu vitium, quasi caudex, quod terior tunica corticis, quae ligno cohaeret, de quo de libris arborum volumina fiebant et compaginabantur. Unde et scriptores a libris arborum librarios vocaverunt. Librarii antea bibliopolae dicti. Librum enim Graeci biblum vocant. Librarii autem, id est, antiquarii vocantur: sed librarii sunt, qui et nova scribunt et vetera: antiquarii, qui tantummodo vetera: unde et nomen sumpserunt. Ascribendo autem scriba nomen accepit, officium exprimens vocabuli qualitate. Instrumenta scribae calamus et penna: ex his enim verba paginis infiguntur: sed calamus arboris est: penna avis, cujus cacumen in duo dividitur, in toto corpore unitate servata credout in duobus apicibus Vetus et Novum Testamentum sig
Abbreviated transcription (Latin):
beris ñ furrũ facies. Si milit̾ et gentiliũ pre¬
cepta ł iubent ł uecant. iubent fatiendũ. ut
nudara: sere nud̃. Uetanr ut neue int̾uites
corilũsere neue flagella. sũmapete. Primꝰ au̾
ap̃ hebreos p̃cepta moyses scripsit. ap̃ latinoᷤ
martiꝰ uates pͥmꝰ pͣcepta cõposuit. ex qͥb ⁊ istd
postremꝰ dicas. pͥmꝰ taceas. Parabole & ꝓblema¬
ta noĩb suis indicant altꝰ sẽꝑ scrutari opor¬
tere. Parabola qͥppe alicuiꝰ rei similitudinẽ
ꝑ se gerit: qd̾ licet sit uocabulũ grecũ. iã tam̃ ꝓ
latino usurpat᷑. et notũ ÷ qd̾ inparaboł quȩ
dñr rerũ similitudines reb deqͥb agit᷑ cõꝑant.¬
anqͥle sit. Argumĩtũ aũ dictũ qͣsi argutũ. ł qd̾
sit argute inuentũ adcõꝓbandas res. Epłam
ꝓpͥe greci uocant. q̃ int̾pretat᷑ latinȩ missa.
Scola enĩ seustili missa ł missi: ante carte& m̃¬
branarsi usu mde dolatis ligneis co dlicelliae
epłarũ alloqͥa scribebant᷑. unde et partitores

Expanded text:
gentilium praecepta vel jubent vel vetant: jubent faciendum, ut: Nudus aras, sere nudus: vetant, ut, Neve inter vites corilum sere, neve flagella Summa pete. Primus autem apud Hebraeos praecepta Moyses scripsit: apud Latinos Marcius vates primus praecepta composuit, ex quibus est illud: Postremus dicas, primus taceas. Parabolae et problemata nominibus suis indicant altius se perscrutari oportere. Parabola quippe alicuius rei similitudinem prae se gerit. Quod licet sit vocabulum Graecum, iam tamen latino usurpatur. Et notum est quod in parabolis, quae dicuntur rerum similitudines rebus de quibus agitur coaut quale sit. Argumentum autem dictum, quasi argutum, vel quod sit argute inventum ad comprobandas res. Epistolam proprie Graeci vocant, quae interpretatur Latine, missa. Styla enim seu styli, missa vel missi ante membranarum usum in dedolatis ligneis codicellis epistolarum alloquia scribebantur: unde portitores
Abbreviated transcription (Latin):
ineo qd̾ p̃sentẽ uitã despitiunt. ȩc̾nã głam
tris fulgere. regiq suo quȩ nc̃ cõpatiuntur.
tẽ cũ rrgnare desułantes expeccant. uire in
.xͦ. loco st̃ positi. ꝑdenariũ enĩ qͦ dm̃ce uinee
cultores remunerant᷑. et̾ni regis ꝑcipienda
imago figurat᷑. uͥ qd innono gradu ñ pote¬
rat ꝑfecta dilectione łi eo ꝓximi. ꝑ oĩa deca¬
logus ĩplebit᷑. Undecimꝰ iacinctꝰ. Iacictus .xi.
inȩchiopia reꝑit᷑. ceruleũ colorẽ hñs optimꝰ:
tẽꝑam̃co lucet. et purificatũ suauit̾ florẽ
tͣhit. Hic aũ ñ rutilat ȩqualit᷑. s cũ celi facie
mutat᷑. sereno aũ ꝑspicuus atq gratꝰ ẽ. nu
bilo corã ocłis euanescit. atq marceseit. In¬
dicat aĩas cȩlestr sẽꝑ intẽtione deditas. atq
oni ꝓpinqnces. qͥb oĩ cꝰtodia discretionis
cͣseruare p̃cipit᷑. ne uł numia sensꝰ subtili¬
tate calentes altiora sequerere. et fortiora

Expanded text:
in eo quod praesentem vitam despiciunt, aeternam gloriam in eo quod praesentem vitam despiciunt, aeternam gloriam tris fulgere regique suo, cui nunc compatiuntur, tunc conregnare desiderantes exspectant, jure in decimo loco sunt positi. Per denarium enim quo Dominicae vineae cultores remunerantur, aeterni Regis percipienda imago figuratur, ubi quod in nono gradu non poterat, perfecta dilectione Dei et proximi per omnia Decalogus implebitur. Undecimum hyacinthus. Hyacinthus in Aethiopia reperitur, caeruleum colorem habens; optimus temperamento lucet, et purificatum suaviter florem trahit. Hic autem non rutilat aequaliter: sed cum coeli facie mutatur: sereno autem perspicuus atque gratus bilo coram oculis evanescit atque marcescit. Indicat autem animas coelesti semper intentioni deditas, atque oni propinquantes. Quibus omni custodia discretionis cor servare praecipitur, ne vel nimia sensus subtilitate callentes, altiora se quaerere et fortiora
Abbreviated transcription (Latin):
statu delectat̾ intueri: qͥnpotiꝰ ingemescendo
q̃ coparion appellat᷑. unde etipe nomͣ accepit.
inueniri dr̃. dupplicit̃ intelligendũ ÷: qr aille
uerit: etherei nimirũ luminis fulgore colo¬
ret᷑. Et pulchrȩ sic̃ in octauo ordine acnue ui¬
te ꝑfectio. sic innono speculatiue suauitatis
gẽma ponit᷑. Siue quia nouẽ oulines angłor
quoꝵ uicã imittant᷑ inscriptã scã reperiant᷑.
siue qr aꝑfecte bearitudinis denario uno tm̃
ut ita dicã gradu mortis abẽ. cui sũmo desiłio
tionis claritatẽ. suꝑ q̃ omnẽ ꝙ in hoc scło fieri po¬
test. c̃tẽ platiui gaudii sublimitatit᷑. dulcissima
maximũ ÷ diliges dñm dm̃ tuũ ex toto corde.
rota aĩa. tota uirtute. qd̾ nͥ in illo celestis regni¬
aureis int̾uenientib guias. nascit᷑ aũ mĩdia:
qui significat eos qͥ uiriditatẽ et̾nȩ patriȩ ꝑfec¬
te caritatis fulgore ꝓmerentes. eã etiã cet̾is pur¬
purea martirii sui luce patefatiunt. Qui qm̃

Expanded text:
statu delectatus intueri. Quin potius ingemiscendo quae Topazion appellatur unde ipse nomen accepit inveniri dicitur, dupliciter intelligendum est, quia enus habitaverit, aetherei nimirum luminis fulgore coloretur. Et pulchre sicut in octavo ordine activae vitae perfectio, sic in nono speculativae suavitatis gemma ponitur. Sive quia novem ordines angelorum, quorum vitam imitatur, in Scriptura sancta reperiantur, sive quia a perfectae beatitudinis denario uno tantum, ut ita dicam, gradu mortis abest. Cui summo desiderio tionis claritatem, superque omnem, quae in hoc saeculo fieri potest, contemplativi gaudii sublimitatem, dulcissimo mmaximum est: Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde, tota anima, tota virtute , quod non aureis intervenientibus guttis. Nascitur autem in India. Qui significat eos qui viriditatem aeternae patriae, perfectae charitatis fulgore promerentes, eam etiam caeteris purpurea martyrii sui luce patefaciunt. Qui, quando
Abbreviated transcription (Latin):
Omnit̃ gemmarũ suꝑans p̃tiosissimas clarita¬
tes. in aspectũ suũ singłarit᷑ ꝓuocans ocłor cupi¬
dissimã uoluptatẽ. quẽ si polire ueł obscurat:
si natẽ pͥe relinqͦs irradiat. ħ regib ipsis fer¬
tur. ec̃. iirabił ut int̾ diuitias suas nicħ se
simile posside cognoscant. Cuiꝰ pulcherri¬
ma nate qualitas. c̃tẽ platiue uitȩ decori dig¬
nissime cõꝑat᷑. Hc̃ eñi reges scĩ quoꝵ cor.sͣ.
in manu di. cunctis bonoꝵ oꝑuĩ diuitiis uni¬
u̾sisq iurtutũ gẽmis merito p̃fert.ineã ma¬
ximȩ pire suȩ m̃ tis iterutũ aciẽq ditigen¬
tes. tanto ardentiꝰ lestis uitȩ dulcedinẽ animo
cõplectentes. qͣnto freqͤntiꝰ suꝑne giẽ fuerc ꝑ cussi.¬

Expanded text:
omnium gemmarum superans pretiosissimas claritaomnium gemmarum superans pretiosissimas claritates; in aspectum suum singulariter provocans oculorum cupidissimam voluptatem. Quam si polire velis, obscuras; si nattur esse mirabilis, ut inter divitias suas nihil se simile possidere cognoscant. Cujus pulcherrima naturae qualitas contemplativae vitae decori dignissime comparatur. Hanc enim reges sancti, quorum cor est in manu Dei, cunctis bonorum operum divitiis, universisque virtutum gemmis, merito praeferunt, in eam maxime purae suae mentis intuitum aciemque dirigentes, tanto ardentius coelestis vitae dulcedinem animo complectentes, quanto frequentius supernae gratiae fueri
Abbreviated transcription (Latin):
Berillꝰ. c̃. qͣsi cͣsideres aꝗͣ soł fulgore ꝑculsã. ru¬
bic̃dũ aut decoꝵ redde colorẽ. s ñ fulget nͥ in
sex angulã formã poliendo figuret᷑. teꝑcussu
eni anguloꝵ splendor illiꝰ acuit᷑. significat aũ
hoĩes ingenio qͥdẽ sagaces. s ampliꝰ suꝑnę gr̃ȩ
lumine refulgentes. Nam qd̾ aqua sensus
altitudinẽ designet. salo mon testis ⁊ qui ait.
a qͥ ꝓfunda u̾ba exore uiri. s ñ ⁊ ꝑfecti fulgo
ꝑfectio designat᷑ accionis. maxime cũ in hoc
nũo mundi huiꝰ opꝰ sit consũmatũ. Qd̾q te¬
nentis manũ ad urere dr̃ ꝓculdubio patet:
.ix. sisationis igne recirat᷑. Nonꝰ copariꝰ. Topariꝰ
lapis qnͣtũ inuentione rarꝰ. tm̃ m̾ciũ qͣntita¬
te p̃ciosus. ẽ. qͥ duos hr̃e fert̃ colores. unũ auri
purissimi: et alterũ etheria claritate relucen
tẽ. pinguedo iosea uerecdaq puritas. Uicinꝰ
lapidi chrisopͣso magnitudine łcolore: quia
maxima lãpade cũ soł splendore ꝑcutitur.

Expanded text:
lus est quasi consideres aquam solis fulgore percussam, rubicundum ac decorum reddere colorem. Sed non fulget, nisi in sexangulam formam poliendo figuretur. Repercussus enim angulorum splendor illius acuitur. Significat autem homines ingenio quidem sagaces, sed amplius supernae gratiae lumine refulgentes. Nam quod aqua, sensus altitudinem designet, Salomon testis est, qui ait: Aqua profunda verba ex ore viri . Sed non est perfecti fulgorperfectio designatur actionis, maxime cum in hoc numero mundi hujus sit onentes manu adurere dicitur, procul dubio patet, versationis igne recreatur. Nonus topazius. Topazius lapis, quantum inventione rarus, tantum mercium quantitate pretiosus est; qui duos habere fertur colores, unum auri purissimi, et alterum aetherea clatem: pinguedo rosea, verecundaque puritas, vicinus lapidi chrysophrasso magnitudine vel colore; quia maxime lampat cum solis splendore percutitur;
Abbreviated transcription (Latin):
in carnatꝰ. et sexca feria sit ꝓ toniꝰ mundi sa¬
lapis qͣsi aurũ fulget. scintillas hñs arden¬
tes. cuiꝰ sp̃e figurant᷑ hi qͥ intelleetu suꝑ¬
nȩ ueraꝵ sapĩe fulgentes u̾ba exortatio¬
nis inꝑximos ł etiã iurtutũ signa qͣsi scm¬
tillas ignis effundt̃. deqͥb et arator ait.
m̃til instat amor. sermoriib estuat ar
sime septimo fundam̃to chrisolitꝰ uẽ. Sep¬
ni eiꝰ st̃. Citi sensui ẽsonat enã hoc qd̾ eidẽ¬
lapidis genꝰ qd̾dã terulei iiriditatisq coloris
inuenit᷑. ũ ec ap̃ hebreos aniarim coloris si¬
in ilitudine tharsis appellat᷑. Uiro qͥppe adinte

Expanded text:
incarnatus, et sexta feria sit pro totius mundi saincarnatus, et sexta feria sit pro totius mundi salapis, quasi aurum, fulget, scintillas habens ardentes. Cujus specie figurantur hi, qui intellectu supe sapientiae fulgentes, verba exhortationis in proximos, vel etiam virtutum signa, quasi scintillas ignis, effundunt. Quorum, ut Arator ait: Mentibus instat amor, sermonibus aestuat ardur, decentissime septimo fundamento chrysolithus inest. Sepni ejus sunt . Cui sensui consonat etiam hoc quod ejlapidis genus quoddam caerulei viridisque coloris invenitur. Unde et apud Hebraeos, a marini coloris similitudine tharsis appellatur. Viror quippe ad inte
Abbreviated transcription (Latin):
ungue̾ sanguis eniteat. bicolor apparet. aliiꝰ
trib colorib subt̾iꝰ nigro. medio caudido.
suꝑiꝰ mineo cͣsistit. cui cõꝑant᷑ hões corporis
passione rubicͣdi. sp̃c puritate candidi. sed
m̃tis sibimet humilitate desꝑecti. cũ apło
ꝓtestantes. ec si ext̾ior hõ nr̃ corrũpit᷑. s tam̃
int̾ior tenouat᷑ dedie undiẽ. et itetũ nicłi mͥ
uersat᷑. Qui eñi occidt̃ corpꝰ. animã ñ pos¬
st̃ occiłe: ec humilitas deeiꝰdẽ corꝑis fra¬
gilitate descendit cũ dr̃. infelix ego hõ qͥs
me lib̾abit deccaꝑe mortis huiꝰ. Recce sar¬
donix qͥnto fundam̃to inserit᷑. nã corpus
nr̃m qͥnq sensib subsistere cercũ : Sextꝰ
sardiꝰ. Sardius qui ex integro sanguinei co¬
loris ÷: martyrũ głam significat dequadr̃.
p̃tiosa inc̾spectu dñi. mors scõꝵ eiꝰ. Merito
sexto loco positꝰ. cũ dñs nrͣ et sexta etate scłi

Expanded text:
unguem sanguis eniteat, bicolor apparet. Alius unguem sanguis eniteat, bicolor apparet. Alius tribus coloribus, subterius nigro, medio candido, superius minio, consistit. Cui comparantur homines, corporis passione rubicundi, spiritus puritate candidi, sed mentis sibimet humilitate despecti, cum apostolo protestantes: Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed tamen interior renovatur de diversatur qui enim occidunt corpus, animam non possunt occidere , et humilitas de ejusdem corporis fragilitate descendit, cum dicitur: Infelix ego homo, quis me liberabit de corpore mortis hujus donyx quinto fundamento inseritur, nam corpus nostrum quinque sensibus subsistere certum est. Sextum sardius. Sardius, qui ex integro sanguinei coloris est, martyrum gloriam significat, de qua dicitur: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus . Merito sexto loco positus, cum Dominus noster et sexta aetate saeculi
Abbreviated transcription (Latin):
te. et cęt̾a usq adfinẽ psalmi. Contͣ huiꝰ mo¬
di alites sem̃ diuini u̾bi nob̾ p̃riꝑe anhelan¬
tes. qͥq scõe inuigilant. sĩplici ꝑcȩleste de¬
sidiũ intentatione qͣsi uno ocło admirandi
urgemã fidĩ cȩtarũq uircutũ inuestigare
eo effode q̃ant. Quo eñi ꝗͣq uirtꝰ celsior. ẽ eo
pauciores ht̃ cultores. gͣuiorẽq ab i̾mundiᷤ
sp̃itib ꝑsecutionẽ tolerat. q̃ uelud griphes
orrendi meritoꝵ deiectione t̾restress suꝑ¬
bia m̃tis altitudine uolucres. diuitias sñ¬
tales nͣ sibi adusũ posside̾. s hõib auferre
in defesso labore decertant. et ꝙe tanta fidi
sublimitas ꝑ euangłiũ mundo innotuit. ap¬
U. nit᷑. Qntꝰ sardonix. Inc exonice candorẽ. ex
arlio ruborẽ trahens. abutͣq sardonicinom̃
accepit. Stͣ enĩ genera eiꝰ plurima. aliꝰ enĩ t̾rȩ
rubre similitudinẽ tenet: aliꝰ qͣsi ꝑhumauẽ

Expanded text:
te , et caetera usque ad finem psalmi. Contra hujusmote , et caetera usque ad finem psalmi. Contra hujusmodi alites semen divini verbi nobis praeripere anhelantes, quique sanctorum invigilant simplici per coeleste desiderium intentione, quasi uno oculo admirandi, ut gemmam fidei caeterarumque virtutum investigare et effodere queant. Quo enim quaeque virtus celsior est, eo pauciores habet cultores, gravioremque ab immundis spiritibus persecutionem tolerat, qui velut gryphes horrendi meritorum dejectione terrestres, sed superbae mentis altitudine volucres, divitias spirituales non sibi ad usum possidere, sed hominibus auferre indefesso labore decertant. Et quia tanta fidei sublimitas per Evangelium mundo innotuit, apuintus sardonix. Hic ex onice candorem, ex sardio ruborem trahens, ab utroque sardonici nomen accepit. Sunt autem genera ejus plurima. Alius enim, terrae rubrae similitudinem tenet. Alius, quasi per humanum
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptũ mundi ꝓfitiunt. His eiꝰdẽ qͦ lapidis
patria tellꝰ pulcherrima ratione c̃grint. Tellꝰ
locuples s inhabirabił. nã cũ auro et gẽmis
affiuat: griphes tenent uniu̾sa alites fero¬
cissimi. ł potiꝰ fere uolantes. Stͣ enĩ qͣdrupede ᷤ.
et corꝑe qͥdẽ leonib: capite uͦ ecalis aqͥł simil¬
limȩ. Arismapi cũ his dimicant. qͥ uno ocło
infronte media ferunt᷑ insignes: ur accipi¬
ant hos lapides mira cupiditate. et feris
rapientib. et arismapis custodientib. haic
enĩ t̾ram uirtutũ thesauris habundantẽ
audierat psalmista cũ dicebat. Ecce elonga
c̃trarias sibi bestias offend̾at cũ increpansait.
Mura effitiant᷑ labia. dolosa. qͣ loquunt᷑ ad¬
u̾sus iustũ iniqͥtatẽ: insuꝑbia et c̃tẽptu. In
hac qͦ gazas desidabiles inunire se mani¬
festabat. cũ ad miratione delectabili secutꝰ
adiungẽt dicens. quã magna multitudo
dulcedinis tuȩ dñe. quã abscondisti timͣtib

Expanded text:
ntemptum mundi proficiunt. His quoque ejusdem lapidis patria tellus pulcherrima ratione congruit. Tellus locuples, sed inhabitabilis. Nam cum auro et gemmis affluat, gryphes tenent universa, alites ferocissimi, vel potius ferae volantes. Sunt enim quadrupedes, et corpore quidem leonibus, capite vero et alis aqlimae. Armaspi cum his dimicant, qui uno oculo in fronte media feruntur insignes, ut accipiant hos lapides, mira cupiditate et feris capientibus, et Armaspis custodientibus. Hanc enim terram virtutum thesauris abundantem audierat Psalmista, cum dicebat: Ecce elongavcontrarias sibi bestias offenderat, cum increpans ait: Muta efficiantur labia dolosa, quae loquuntur adversus justum iniquitatem in superbia et contemptu . In hac quoque Gazas desiderabiles invenire se manifestabat cum admiratione delectabili secutus adjungere dicens: Quam magna multitudo dulcedinis tuae, Domine, quam abscondisti timentibus
Abbreviated transcription (Latin):
bur abarro .i. elefanto dictũ. Oranꝰ. qͥd
tͥ us mulier nigris dignissima barris.¬
scriptũ ÷ inpsalmo deeccła. mirra et gutra
& casia auestim̃tis tuis. adomib eburneis
et cȩt̾a. Dic̃ enĩ ꝓpħa. unͣ ueniat sponse gło¬
tũ. s qm̃elephans cuiꝰ ħ ossa st̃ nimiȩ castitatiᷤᷤ
asserit᷑. qͥ nt̃ qͥdrupedia et sensu plurimũ na¬
let: et tẽ ꝑant̾ miscet᷑ femine suȩ. et c̃uige scd̾a
ñ utteͣ. Hoc pudicis feminis decent᷑ aptatũ ÷
qr ille indomib eburneis mansisse noscunt᷑.

Expanded text:
bur a barro, id est elephanto, dictum. Horatius vis, mulier, nigris dignissima barrisscriptum est in Psalmo de Ecclesia: Myrrha et gutta et casia a vestimentis tuis, a domibus eburneis, etc. . Dixit enim propheta, unde veniat sponsae gtum, sed quoniam elephans cujus haec ossa sunt nimiae castitatis asseritur, qui inter quadrupedia et sensu plurimo valet, et temperanter miscetur feminae suae, et conjuge secunda non utitur; hoc pudicis feminis decenter aptatum est, quia illae in domibus eburneis mansisse noscuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
risq iura c̃uingt᷑. Deqͦrũ uno dr̃ illȩ exat lucer¬
na ardens eclucens. ardens uidelicet amore lu¬
cens sermone. Lum̃ enĩ uirtutũ suarũ. et int̾nȩ
caritatis oleo. nedefitiat sẽꝑ refouent. Et quod
dicat eos subardente feruore dilectionis fama:
.iiii.tam̃ obseura. qͣsi nigranticute sordere. Qrtus
Imaragdꝰ. smaragdꝰ nimiȩ uiriditatis ÷: adeo
Citꝰ gnia plurima ħ nobiliores scichici: s całm
locũ tenent bactriani. t̾tiũ egyptii. Signifi¬
cat aũ aĩas fide sẽꝑ uirentes. quȩ qͦ magis ad¬
u̾sirate scłi quã figura scithiȩ designant ad¬

Expanded text:
risque jura conjungunt. De quorum uno dicitur: Ille erat lucerrisque jura conjungunt. De quorum uno dicitur: Ille erat lucerna ardens et lucens . Ardens videlicet amore, lucens sermone. Lumen enim virtutum suarum internae charitatis oleo, ne deficiat, semper refovent. Et quod dicat eos sub ardenti fervore dilectionis, fama tamen obscura quasi nigranti cute sordere. Quartum smaragdus. Smaragdus nimiae viriditatis est, adeo Cujus genera plurima, sed nobiliores Scythici. Secundum locum tenent Bactriani. Tertium Aegyptii. Significat autem animas fide semper virentes, quae quo magis adversitate saeculi, quam frigora Scythiae designant
Abbreviated transcription (Latin):
describ̾ets dicẽt. subpedib eiꝰ qͣsi opꝰ lapidis saphi¬
ri: etqͣsi qlũ cũ serenũ ÷. Erechielqͦ dic̃ qd̾ locꝰ in qͦ
thronꝰ di sit saphiri habeat similitudinẽ et gła
dñi mboc colore c̾sistat: qͥ portat intaginẽ spere¬
dentẽ ex se ȩmutit: qr clestib sẽꝑ intentꝰ scõꝵ
animꝰ diuini luminis cotidie radiis inno
calcedomꝰ. salcedoniꝰ qͦsi ignis lucernȩ pallentis
spẽm retinet. ec lic fulgorẽ subdiuo ñ indomo:
qͦ demonstrant᷑ hi qͥ celesti desid̾io subnꝑxi hõĩb
tam̃ latent. eo qͣsi inabscondito ieiumũ elemo¬
usib inseruͥturi adpublicũ ꝓcecłe iubent᷑: mox
qͥ fulgoris intꝰ gesserint ostendt̃. Nã qd̾ sculptͣs
resistere. radiissaũ soł ita ł digitoꝵ ad critu si ex¬
candeant. paleas adse raꝑe dr̃. Talib merito
c̃gruit. qͥ innullo suã foratudinẽ uinci ꝑmit¬
tens. ipsi potiꝰ fragiliores qͦsꝙ insui luminis ardo¬

Expanded text:
si opus lapidis sapphiri, et quasi coelum cum serenum est . Ezechiel quoque dicit quod locus in quo thronus Dei sit sapphiri habeat similitudinem; et gloria Domini in hoc colore consistat, qui portat imaginem supercdentem ex se emittit; quia coelestibus semper intentus, sanctorum animis, divini luminis quotidie radiis innovchalcedonius . Chalcedonius quasi ignis lucernae pallentis specie renitet, et habet fulgorem sub dio, non in domo: quo demonstrantur hi, qui coelesti desiderio subnixi, hominibus tamen latent, et quasi in abscondito jejunium, eleemousibus inservituri, ad publicum procedere jubentur, mox, quid fulgoris intus gesserint, ostendunt. Nam quod sculpturis resistere, radiis autem solis vel digitorum attrita, si excandeat, paleas ad se rapere dicitur: talibus merito congruit, qui in nullo suam fortitudinem vinci permittentes, ipsi potius fragiliores q
Abbreviated transcription (Latin):
unda dicta eo qd̾ ex eo fundant᷑ lapi¬
des. idẽ. emittant᷑. Balista genꝰ corm̃ti
ab emictendo iacula dicta. bali enĩ grece
et magna ui iacit: aut hastas aut saxa.
inde fundibalꝰ quasi fundens et emitens
dr. Cont᷑ balistam testudo ualet. series em̃
fit armoꝵ umbonib int̾se colligatis. Funda
uersi sunt ei om̃s lapides funde. et inzacha¬
ria. subicient in lapidib funde. De funda
aũ in libro regum ira scriptum legimꝰ. ele

Expanded text:
unda dicta eo, quod ex ea fundantur lapides, id est, emittantur. Ballista, genus tormenti, ab emittendo jacula dicta: ballein enim Graece et magna vi jacit aut hastas aut saxa: inde et fundibalus, quasi fundens et emittens, dicitur. Contra ballistam testudo valet: series enim fit armorum umbonibus inter se colligatis. Funda ipulam versi sunt ei omnes lapides fundae . Et in Zacharia: Subjicient in lapidibus fundae . De funda autem in libro Regum ita scriptum legimus: Ele
Abbreviated transcription (Latin):
tia usq adeugliũ fuit cͣcessa: ut xpło edicto ne¬
mo ex inde natiuitatẽ alicuiꝰ decȩlo int̃pͣtarit᷑.
Oroscopi dicti. qd̾ ꝑhoras natiuitates hoĩm spe¬
culant᷑ dissimili et diu̾so fatu Sortilogi st̃. qͥsub
nõe ficte religionis ꝑ qͣsdã qͣs scõꝵ sortes uocañs
diuinationis scientiã ꝓfitent᷑. aut qͥrũꝙ scrip¬
turarũ inspectione futã ꝑmutunt. Salisatoitᷤ
aliqͥd fibi exinde ꝓsꝑũ. seu triste significare p̃di¬
cunt. Ad hȩc om̃ia ꝑtinent. ecligatẽ execraluliũ

Expanded text:
tia usque ad Evangelium fuit concessa, ut, Christo edito, nemo exinde nativitatem alicujus de coelo interpretaretur. Horoscopi dicti, quod horas nativitatis hominum specularentur, dissimili et diverso fato. Sortilegi sunt, qui suo nomine, fictae religionis per quasdam quas sanctorum sortes vocant, divinationis scientiam profitentur, aut quarumcunque scripturarum inspectione futura promittunt. Salisatores aliquid sibi exinde prosperum seu triste signare predicunt. Ad hec omnia pertinent et ligature execrabilium
Abbreviated transcription (Latin):
cedentẽ oĩa. qͥs inuestigabit: Prior oĩũ cieata
ẽ. sapĩa. et intellectꝰ prudentiȩ ab ȩuo fons sapiȩ
u̾bũ di in excelsis. et ingresiꝰ illiꝰ mandata ȩt̾̃na.
Qenĩ sine saluatore salutẽ uult hrẽ. et sine ua̾
sapĩa estimat se prudentẽ fieri posse: ñ saluuᷤ
s eger. ñ prudens. s stultꝰ: inegͥtudine assidua
laborauit. Et inceutate noxia stultꝰ. et demens
ꝑmanebit. Ac ꝓinde oĩs inqͥsitio et oĩs curatio
q̃ adiuinis et magis. ł ab ipsis demoniis inido¬
loꝵ cultã expecit᷑. mors potiꝰ dicenda ÷ ꝗͣ uita:
et qͥ ea sectant᷑ si se ñ correxerint. ad et̾nã ꝑditio¬
nẽ tendt̃. qm̃ psalmista dicente õs di gentiũ
demonia. qͥ ꝑ deceptos hoes alios decipere
condie gestiunt: ut ꝑditionis suȩ faciant

Expanded text:
aecedentem omnia, quis investigabit? Prior omnium creata est sapientia, et intellectus prudentiae ab aevo. Fons sapientiae Verbum Dei in excelsis, et ingressus illius mandata aeterna. » Qui enim sine Salvatore salutem vult habere, et sine vera sapientia aestimat se prudentem fieri posse, non salvus sed aeger, non prudens sed stultus, in aegritudine assidua laborabit: et in caecitate noxia stultus et demens permanebit: ac proinde omnis inquisitio et omnis curatio, quae a divinis et magis, vel ab ipsis daemoniis in idolorum cultura expetitur, mors potius dicenda est, quam vita: et qui ea sectantur, si se non correxerint, ad aeternanem tendunt. Quoniam, Psalmista dicente, Omnes dii gentium daemonia , qui per deceptos homines, alios decipere quotidie gestiunt, ut perditionis suae faciant
Abbreviated transcription (Latin):
aut qͥ ariolos suscitet᷑. et obseruet sõpnia atq
auguria: ne sit maleficꝰ. neq incantator. nec phi¬
rones consulat. neq diuinos. et qͣrat amortuis
ueritatẽ: oĩa enĩ hȩc abhominabit᷑ dñs. et ꝓpt̾¬
istiꝰmodi scelera. delebit eos inĩtrortu tuo ꝑfec¬
aũ ad nõ do tuo alit̾ institues. et qͥd seqͣndũ sit
łobaudiendũ. Mox subsequit᷑ dicens. ꝓpħam
ds tuus. ipsũ audies. ur petisti ad ño do tuo
moreb: qñ c̾tione cͣgregatꝰ es atq dixisti ultͣ ñ au¬
diã uacẽ dm̃i dĩ mei: et ignẽ hc̃ maximũ ãpliꝰ
ñ uidebo ne moriar. Et ait mͥ dñs. bñ oĩa st̃ lo¬
cuti: ꝓpħam suscitabo eis demedio fr̃m suoꝵ
similẽ tui. et ponã u̾ba mea inore eiꝰ: loquet᷑

Expanded text:
ur qui ariolos suscitetur, et observet somnia atque auguria, nec sit maleficus, nec incantator, nec pythones consulat, neque divinos, nec exquirat a mortuis veritatem, omnia haec abominatur Dominus. Et itistiusmodi scelera, delebit eos in introitu tuo. Perfecautem a Domino Deo tuo aliter institutus es . » Et quid sequendum sit vel obaudiendum, mox subsequitur dicens: « Prophetam  ut petisti a Domino Deo tuo in Horeb, quando concio congregata est atque dixisti: Ultra non audiam vocem Domini Dei mei; et ignem hunc maximum amplius non videbo, ne moriar, et ait mihi Dominus: Bene omnia sunt locuti: Prophetam suscitabo eis de medio fratrum suorum similem tui: et ponam verba m
Abbreviated transcription (Latin):
et desuꝑstitionib diu̾sis qͣs gentiles et falsi x p̃iani
indiumationib suis et obseruationib ꝑ u̾sis
seqͥ uident᷑. qͥd lex diuina santiet.: mauccoritate
uet̾is cestam̃ti ac noui. facile: inuenire. Decestat᷑
eni eos lex diuina q̃ in libro exodĩ ita dic̃. male¬
ficos int̾ra tua ñpatieris uiuere. Et iẽ. qͥ ĩmolat
ait diis occidet᷑. p̃t̃ dño soli. et in leuitico. ñ co¬
ob seruabitis sõpma: et suꝑ mortuo ñ incidetis car¬
nẽ ur̃am neq fig̃as aliqͥs et stigmata facietis uo¬
b ego dñs. Et itẽ ñ declinetis ait ad magos. nec
abarioł aliqͥd sciscitemini: ut polluamini ꝑeo.

Expanded text:
et superstitionibus diversis, quas gentiles et falsi christiani in divinationibus suis et observationibus perversis sequi videntur, quid lex divina sanciat: in auctoritatibus Veteris Testamenti ac Novi, facile est invenire. Detestatur enim eos lex divina: quae in libro Exodi ita dicit: « Maleficos in terra tua non patieris vivere ; » et item: « Qui immolat, ait, diis, occidetur, praeter Domino soli . » Et in Levitico: » Non coobservabitis somnia, et super mortuum ne incidetis carnem vestram, neque figuras et stigmata facietis vobis. Ego Dominus . Et item: Ne declinetis, ait, ad magos, nec ab ariolis aliquid sciscitemini, ut non polluamini per
Abbreviated transcription (Latin):
fuit diuinandi. Astrologi dicti. eo qd in astris
auguriant᷑. Genecliatici appellati ꝓpt̃ nataliũ
signa describt̃. siderũq cursu nascentiũ. mores.
actꝰ. euentu p̃dicare conant᷑: id ⁊ qͥs qͣli signo fue¬
rit natꝰ. aut quẽ effectũ habeat uitȩ qͥ nascit᷑.
hii st̃ qͥ uulgo mathematici uocant᷑ Cuiꝰ suꝑ¬

Expanded text:
fuerit divinandi. Astfuerit divinandi. Astaugurantur. 23. Genethliaci appellati propter natalium signa describunt, siderumque cursu nascentium mores, actus et ventus praedicere conantur, id est, quis quali signo fuerit natus, aut quem effectum habeat vitae, qui nascitur. 24. Hi sunt qui vulgo mathematici vocantur; cu
Abbreviated transcription (Latin):
uinitate eni se plenos assimilant et astutiȩ
fraudulentia. õib fur̃a c̃iectant. Duo st aut̃
qd̾ circa aras idoloꝵ nefarias p̃ces emittunt.
ec funesta sacrifitia offert̃. hisq celebriratib
demonũ responsa accipiunt. Aruspices mũ¬
tupati. qͣsi horarũ inspectatores. Dies eñĩ
et horas inagendis negotiĩs oꝑibꝙ cꝰtodiunt.
et qͥd ꝑ singła tẽꝑa obseruari debeat intendunt:
hi etiã exta pecudũ inspiciunt. et eis futã p̾di¬
dunt. aliaq signarerũ ł obseruationes p̾ꝓuisas
hões occurrentes. idẽ ee auspices. nã auspitia st̃
q̃ it̃ facientes obseruant. Dicta aũ st̃ auspitia et qͣsi auiũ
auguria qͣsi auiuͣ garria: hocẽ. auiũ uoces et lin
guas. Itẽ auguriũ qͣsi auigeriũ qd̾ aues gert̃. Duo
st̃ aũ gn̾a auspitioꝵ. unũ adocłos. alt̾ũ adaures
ꝑtinens. ad ocłos scił uolatꝰ. adaures uox autum.
Phitonisse aphitio appollinȩ dictȩ qd̾ his auctor

Expanded text:
vinitate enim plenos esse se simulant, et astutia quadam fraudulentia hominibus futura conjectant. Duo sunt ti, propter quod circa aras idolorum nefarias preces emittunt, et funesta sacrificia offerunt, hisque celebritatibus daemonum responsa accipiunt. Aruspices nuncupati, quasi horarum inspectores: dies enim et horas in agendis negotiis operibusque custodiunt: et quid per singula tempora observare debeat homo, intendunt: hi etiam exta pecudum inspiciunt, et ex eis futura praedidunt, aliaque signa rerum vel observationes inprovisas hominibus occurrentes. Idem et auspices. Nam auspicia sunt quae iter facientes observant. Dicta sunt autem auspicia, quasi avium a augurium quasi avigerium, quod aves gerunt. Duo autem sunt genera auspiciorum: unum ad oculos, alterum ad aures pertinens. Ad oculos scilicet volatus: ad aures vox avium. Pithonissae a Pithio Appollinae dictae, quod is auctor
Abbreviated transcription (Latin):
inlucẽ reuocasse aĩas. Est alias dãpnasse neci. et
ptꝰ paululũ adiecit. mͣmure nã magico tenues
exire figuras. atq sepulc̾les scite incantare fa¬
uilł. Uita itidẽ spaliare alios ars noxia nouit.
Magist̾ qͥ uulgo malefici obfacinoꝵ magni¬
tudine̾ ñcupant᷑. hi et ȩlem̃ra c̾cutiunt᷑: tͣ¬
bant m̃tes hou̾m. ac sine ullo ueneni hau¬
stu uolentia tm̃ carminis int̾imunt. Unͣ
et lucanim̃s haustu nulla sanie polluta uene¬
ni incantata ꝑiit. Demonib enĩ accitis au¬
dent uentilare. ut qͥsq suos ꝑimat mał artibꝰ
inmicos. Hi etiã sanguine utunt᷑ & uictimiᷤᷤ

Expanded text:
In lucem revocasse animas ... Ast alias damnasse neci. Et post paulum adiecit: Murmure non magico tenues excire figuras, Atque sepulcrales scite incantare favillas, Vita itidem spoliare alios, ars noxia novit.t, qui uulgo malefici, ob facinorum magnitudinem nuncupantur. Hi elementa conuertunt, turbans menses hominum, ac sine ullo ueneni haustu uiolentia tantum carminis interimunt. Unde et Lucanus: Mens hausti nulla sanie polluta ueneni Incantata perit. Daemonibus enim accitis audent uentilare, ut quisque suos perimat malis artibus inimicos. Hi etiam sanguine utuntur et uictimis,
Abbreviated transcription (Latin):
luminũ eideclarent᷑. Hanc artẽ ꝑmulta scła
demoerit᷑ꝰ ãpliauit. qñ ec ippocͣtes medicine
disciplina effloruit. ap̃ assi rios aũ magicȩ
artes copiose st̃ destante lucano. qͥs nosc̾e fibra
et assyria scrutet᷑ sida cura. Itaq ħ uanitaᷤᷤ
magicarũ artiũ extͣditione angłoꝵ maloꝵ
intoto t̾rarũ orbe. plurimis scłis ualuit.
ꝑ quã scientia futõꝵ et infernoꝵ et inuoca¬
tiones eoꝵ inuenta st̃: auruspicia. augura¬
tiones. et ipsa q̃ dñr oracła et nigromantia.
Nec mirũ demagoꝵ p̃stigiis. ꝗͣ intanto ꝓdi
signis resisterent. u̾tentes uurgas indraconeᷤ :
aqͣs insanguinẽ. Qd plura sicredẽ fas ÷ de
phiconissa. ue ꝓpħȩ samueł animã deinfer¬
ni abditis euocaret. et uiuoꝵ p̃sentaret con¬
spectib. Si tñ animã ꝓpħȩ fuisse credimꝰ. & ñ
aliꝗͣ phantamasticã illusionẽ sathane falla¬
cia faccã. Prudentiꝰ qͦ demereurio sic ait.
tͣilit̃ bie extincta sũpto modamine uiege¬

Expanded text:
luminum eius declarentur. Hanc artem multa post saecula Democritus ampliavit, quando et Hippocrates medicinae disciplina effloruit. Apud Assyrios autem magicae artes copiosae sunt testante Lucano6, 427: Quis noscere fibra et Assyria scrutetur sidera cura? Itaque haec vanitas magicarum artium ex traditione angelorum malorum in toto terrarum orbe plurimis saeculis valuit. Per quamdam scientiam futurorum et infernorum evocationes. Eorum inventa sunt aruspicia, augurationes et ipsa quae dicuntur oracula et necromantia. Nec mirum de magorum praestigiis, quorum intantum prodiesignis resisterent, vertentes virgas in dracones, aquas in sanguinem. Quid plura? si credere fas est de pythonissa, ut Prophetae Samuelis animam de inferni abditis evocaret, et vivorum praesentaret conspectibus: si tamen animam Prophetae fuisse credamus, et non aliquam phantasmaticam illusionem Satanae fallacia factam. Prudentius de Mercurio sic ait: Traditur exstinctas sumpto moderamine virg
Abbreviated transcription (Latin):
bor eiꝰ reb remediofungat᷑. Morsagretis uoca¬
ta ꝗͣ latim rubũ appellant. eo qd fructꝰ uł uir
gulta eiꝰ rubent. Est eñĩ mora siluestris: fructꝰ af¬
ferens qͥb in deserto pastoꝵ fames ac penuria
c̃fouet᷑. huiꝰ folia suꝑ iactata. serpentiferunt᷑¬
uirginiꝰ p̃figuratio. ẽ: eo ꝗd qͣsi dehumani corꝑis rubo
saluatorẽ tanꝙͣ rosam ȩiniserit. aut qd̾ inde
diuini fulgoris sine sui adsũptione ꝑtulerit:
ma ignis. demedio rubi: et uidebat qd rub

Expanded text:
bor ejus remedio fecundetur. Morus a Graecis vocabor ejus remedio fecundetur. Morus a Graecis vocata, quam Latini rubum gulta ejus rubent. Est enim mora silvestris fructus afferens, quibus in deserto pastorum fames ac penuria confovetur. Hujus folia superjactata serpenti fertur euirginis praefiguratio, eo quod quasi de humani corporis rubo saluatorem tamquam rosam emiserit, aut quod uim diuini fulgoris sine sui absumptione pertulerit; ma ignis de medio rubi et uidebat quod rubus
Abbreviated transcription (Latin):
et carice acopia noĩate st̃. ficus misticȩ signi
ficans sinagogã iudeoꝵ. qñ dulcedinẽ bone
oꝑationis flagrantiã feruide dilectionis pin¬
guedinẽ animi misericordis do deuota ꝓfe¬
rebat. s hȩc ficꝰ dño ad eã t̃cio ueniente. hoc ẽ.
in legis latione ꝑ moysen insedula increpatio
ipsũ uiraitis fructũ ferre neglex̃. ꝓpt̃ qd̾ adma¬
lediction̾e eiꝰ ȩt̾na ariditate damnata. ẽ. Itẽ ficꝰ
prisca lex unde dr̃ ineũgłio. hõ qͥdã planta¬
uit uineã hoc plebẽ iudaicã. eo inuinea plan¬
tauit ficũ. folia ficꝰ asꝑitas. ẽ. legis. uł prurigo
uitioꝵ: Hinc ẽ. illud ingenesi. ec sũpser̃ folia
ficꝰ: et fecer̾ sibi ꝑtromata. hoc ẽ. succinctoria ge¬
nitaliũ. Caprificꝰ appellata. eo qd̾ parietes qͥb
innascit᷑ carpit: rũpit enĩ et ꝓdit ex latebris qͥbꝰ
c̃cepta ẽ. Alii capri ficũ putant dictũ. qd̾ ficꝰ ar¬

Expanded text:
et caricae a copia nominatae. Ficuet caricae a copia nominatae. Ficuerat synagoga Judaeorum, quando dulcedinem bonae operationis, flagrantiam fervidae dilectionis, pinguedinem animi misericordis, Deo devota proferebat: sed haec ficus, Domino ad eam tertio veniente, hoc est, in legislatione per Moysen, in sedula increpationseipsum, virtutis fructum ferre neglexit: propter quod ad maledictionem ejus aeterna ariditate damnata est. Item ficus, prisca lex: unde dicitur in Evangelio: Homo quidam plantavit vineam, hoc est, plebem Judaicam, et in vinea plantavit ficum . Foliavitiorum. Hinc est illud in Genesi: Et sumpserunt folia ficus, et fecerunt sibi perizomata , hoc est, succinctoria genitalium. Caprificus appellata eo, quod parietes, quibus innascitur, carpat: rumpit enim et prodit ex latebris, quibus concepta est. Alii caprificum putant dictum, quod ficus ar