comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Sortẽ dix grãm. qua salui facti sumꝰ.
Quare sortis nomine appellat
grãm: Quia in sorte ñ ẽ electio: seds Ex seri¬
uoluntas di. Nã ubi dr iste facit¬
iste ñ facit: merita considerantur¬
Et ubi merita considerant᷑: electio ẽ
ñ sors. Quando autẽ d̃s nulla me¬
rita nr̃a inuenit. sorte uoluntatis
sue nos saluos fecit: qr uoluit. ñ qr
digni fuimus. Hec ẽ sors. Alerito
tunica illa dñi desuꝑ texta quȩ sig¬
nificat caritatis eternitatẽ. cũ diui¬
di a ꝑsecutorib ñ posset: sors suꝑ eã
missa ẽ. Ad qͦs ꝑuenit eos significa¬
uit qͥ uidentur ad sorte ꝑtinere scoꝵ¬
Gr̃a salui facti estis ꝑ fidẽ. & hoc nͣ¬

Expanded text:
stimo, gratiam qua salvi facti sumus. Quare sortis nomine appellat gratiam Dei? Quia in sorte non est electio, sed voluntas Dei. Nam ubi dicitur, Iste facitnon facit, merita consideranturet ubi merita considerantur, electio est, non sors: quando autem Deus nulla merita nostra invenit, sorte voluntatis suae nos salvos fecit, quia voluit, non quia digni fuimus. Haec est sors. Merito tunica illa Domini desuper texta , quae significat charitatis aeternitatem, cum dividi a persecutoribus non posset, sors super eam missa est: ad quos pervenit, eos significavit qui videntur ad sortem perven salvi facti estis per fidem, ait
Abbreviated transcription (Latin):
penitentia sunt dona ⁊ uocatio dĩ. ⁊ de
qua dictũ ẽ ñ ex oꝑib sed ex uocante
cũ posset dicere s ex credente: electionẽ
quã significauit dñs dicens. ñ uos me
elegistis s: ego uos elegi. nec fides ipsa

Expanded text:
enim sunt dona et vocatio Dei ; et de qua dictum est, Non ex operibus, sed ex vocante ; cum posset dicere, Sed ex credente: et electionem quam significavit Dominus, dicens, Non vos me elegistis, sed ego vos elegi ; nec fides ipsa
Abbreviated transcription (Latin):
Operat᷑ autẽ scđm consiliũ uolunta¬
tis suȩ: ut simus in laudẽ głie euis.
hinc ẽ qđ clamamꝰ ut nemo głiet᷑
in homine: ac ꝑ hoc nec in se. ipso:
in laudẽ głiȩ eius. Ipse quippe
oꝑat᷑ scđ̾m ꝓpositũ suũ: ut simꝰ
culati. ꝓpter qđ nos uocauit p̃des¬
tinans ante constitutionẽ mundi
Ex hoc ꝓposito eus. ẽ illa electoꝵ ꝓp̾¬
a uocatio quib onña cooperatur
catio d̾i. Ut simꝰ sc̃i ⁊ inmacłati
in conspertu cius. Ioc agitꝰ ut¬
ut hoc simus: Si inmacłati intelligendi st̃
qͥ omino sine peccato sunt. Si autẽ in¬
macłati sunt qui sunt sine crimine:
etiã in hac uita fuisse atq eẽ negare ñ
possumꝰ ꝙ ñ ido sine ullo peccato est
aliqͥs: qm̃ nͣ habet maculã criminis.
Unde ⁊ apłs cũ ministros eligeret ordi¬
nandos ñ ait siqͥs sine peccõ ẽ qđ inue¬
niri ñ posset. sed ait siqͥs sine crunine

Expanded text:
ntatis suae, ut simus in laudem gloriae ejus. Hinc est quod clamamus, ut nemo glorietur in homine , ac per hoc nec in se ipso; in laudem gloriae ejus. Ipse quippepropositum suum, ut simus culati, propter quod nos vocavit, praedestinans ante mundi constitutionem. Ex hoc proposito ejus est illa electorum propria vocatio, quibus omnia cooperatur ait: ut simus sancti et inmaculati in conspectu eius\'. hoc agitut hoc simus, si inmaculati intellegendi sunt qui omnino sine peccato sunt; si autem inmaculati sunt qui sunt sine crimine, etiam in hac uita fuisse atque esse negare non possumus, quia non ideo sine ullo peccato est aliquis, quoniam non habet maculam criminis. unde et apostolus cum ministros eligeret ordinandos, non ait: si quis sine peccato — quod inuenire non posset — sed ait: si quis sine crimine,
Abbreviated transcription (Latin):
ue in scĩs angłis ⁊ uirtutib di est
eccłia. te nobis sicuti ẽ innotescet
cum ei conuincti fuerimꝰ in finẽ ad si¬
mul habendã beatitudinẽ sempit̾nã
Ista uͦ quȩ ab illa ꝑegrinat᷑ in t̾ris. eo
nob̾ nocior ẽ qđ in illa sumꝰ. & qr ho

Expanded text:
e in sanctis angelis et virtutibus Dei est Ecclesia, tunc nobis sicuti est innotescet cum ei conjuncti fuerimus in finem ad simul habendam beatitudinem sempiternam. Ista vero quae ab illa peregrinatur in terris eo nobis est notior quo in illa sum
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m in ipsũ Deinde qͥd adiungat
attendite. Scd̾m placitũ inqͥt uo¬
luntatis suȩ: ne in tanto beneficio
gr̃e. de placito głiarem uoluntatis
nr̃e. In qua gratificauit nos inqͥt
in dilecto filio suo. In qua. utiq
uoluntate sua. gratificauit nos.
mus inqͥt redemptionẽ ꝑ sanguinẽ
ipsius remissionẽ peccatoꝵ: scdm
diuitias gr̃e eiꝰ quȩ habundauit in
nob̾in om̃i sapientia ⁊ prudentia:
ut ostenderet nob̃ misteriũ uolunta¬
tis suȩ scđm bonã uoluntatẽ suam.¬
ẽẽ ñ posset nͥ ipse scđm bonã uolun¬
tatẽ suã ut bona fieret subueniret.
Cum autẽ dixisset scđm bonã uo¬
luntatẽ suã. subiecit: quã ꝓposuit
in illo id÷ in dilecto filio suo. in dis¬
positionẽ plenitudinis tempoꝵ. in¬
staurare om̃a in xp̃o quȩ in cȩlis
sunt ⁊ quȩ in t̾ris in ipso: in quo etiã

Expanded text:
m in ipsum. Deinde quid adjungat, attendite: secundum placitum, inquit, voluntatis suae; ne in tanto beneficio gratiae de placito gloriaremur voluntatis nostrae. In qua gratificavit nos, inquit, in dilecto Filio suo: in qua utique voluntate sua gratificavit nos. mus, inquit, redemptionem per sanguinem ipsius, remissionem peccatorum secundum divitias gratiae ejus, quae abundavit in eos in omni sapientia et prudentia; ut ostenderet eis mysterium voluntatis suae secundum bonam voluntatem suam,esse non posset, nisi ipse secundum bonam voluntatem suam, ut bona fieret, subveniret. Cum autem dixisset, Secundum bonam voluntatem suam; subjecit, quam proposuit in illo, id est, in dilecto Filio suo, in dispensatione plenitudinis temporum instaurare omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris in
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o ante mundi constitutionẽ. prȩ¬
destinans nos in adoptionẽ filioꝵ
Non qr ꝑ nos sci ⁊ inmaculati futuri
eramus. sed elegit pͣdestinauitq ut
essemus. Fecit aut̃ hoc scđm placitũ
uoluntatis suȩ ut nemo de sua s
de illius erga se uoluntate glorietur.sex lib̾¬
bonã uoluntatẽ suã. quã ꝓposuit

Expanded text:
mundi constitutionem, praedestinans nos in adoptionem filiorum: non quia per nos sancti et immaculati futuri eramus, sed elegit praedestinavitque ut essemus. Fecit autem hoc secundum placitum voluntatis suae, ut nemo de sua, sed de illius erga se voluntate glorietur: bonam voluntatem suam, quam proposuit
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ redimit᷑ ⁊ liberat᷑ a malo: qm̃
cũ eis quodãmͦ redit in grã post mi¬
micicias quas int̾ hoĩnes ⁊ scõs angłos
peccata fecert̃ & ex ipsa hominum
redemptione ruinȩ illius angłicȩ de¬
angłi sc̃i docti de do cuius ueritatis
ȩt̾na contemplatione beati sunt. qͣn¬
ti numeri supplem̃tũ de genere hu¬
mano integritas illius ciuitatis ex-¬
pectet. Propt᷑ hoc ait apłs instaura¬
ri omĩa in xp̃o que in celis sunt. &
que in terris in ipso. Instaurantur
quuippe quȩ in celis sunt. cũ id qđ in¬
de in angłis lapsũ ẽ ex hominib red¬
dit᷑. Instaurantur autẽ quȩ in t̾risst̃:
cũ ipsi homines qͥ pͣdestinati sunt
in eternã uita. a corruptioĩs uetusta

Expanded text:
liberatur a malo, quoniam cum eis quodammodo redit in gratiam, post inimicitias quas inter homines et sanctos Angelos peccata fecerunt, et ex ipsa hominum redemptione ruinae illius angelicae deAngeli sancti docti de Deo, cujus veritatis aeterna contemplatione beati sunt, quanti numeri supplementum de genere humano integritas illius civitatis exspectet. Propter hoc ait Apostolus instaurari omnia in Christo, quae in coelis sunt, et quae in terris, in ipso . Instaurantur quippe quae in coelis sunt, cum id quod inde in angelis lapsum est, ex hominibus redditur: instaurantur autem quae in terris sunt, cum ipsi homines qui praedestinati sunt ad aeternam vitam, a corruptionis vetusta
Abbreviated transcription (Latin):
qc p̃de ante mundi constitutionẽ mebra cius.
stiatio Et quomͦ eligeret eos qͥ ñdũ erant: n¬
ne scõ. p̃destinando: Elegit g̃ pdestinans nos.
Nunqd eligeret impios ⁊ in mundos
Nã si questio ꝓponat᷑ utrũ hos eligat
an potius scos ⁊ inmaculatos: qͥd hoꝵ
respondeat qͥs reqͥrat: ac nͣ statĩ ferat
constitutione in ipsa sua pͣscientia
qua tales futuros ẽẽ p̃sciuit. elegit.
tinans filios quos futuros scõs inma¬
culatosq p̃sciut: utiq ipse ñ fecit.
nec se facturũ. s ipsos facturos esse
uideamus utrũ ꝓpterea nos elegerit
ante mundi constitutionẽ. qr sc̃ĩ &
inmaculati futuri eramꝰ. an ut ẽẽmꝰ.
Benedictus inqͥt ds̃ ⁊ pat᷑ dñi nr̃i

Expanded text:
Christo ante constitutionem mundi membra ejus: et quomodo eligeret eos qui nondum erant, nisi praedestinando? Elegit ergo praedestinans nos. Numquid eligeret impios et immundos? Nam si quaestio proponatur, utrum hos eligat, an potius sanctos et immaculatos; quid horum respondeat quis requirat, ac non statim ferat constitutionem in ipsa sua praescientia, qua tales futuros esse praescivit, elegit. tinans filios, quos futuros sanctos immaculatosque praescivit: utique ipse non fecit, nec se facturum, sed illos futuros esse videamus utrum propterea nos elegerit ante mundi constitutionem, quia sancti et immaculati futuri eramus, an ut essemus. Benedictus, inquit, Deus et Pater D
Abbreviated transcription (Latin):
I sic̃ elegit nos in ipso ante mundi
Iconstitutionẽ: ut eẽmꝰ sc̃i ⁊ inmacłati.
Nongͦ qr futuri eramꝰ sedut ẽcmꝰ.
Nempe certũ ẽ: nempe manifestũ ẽ.
Ido quippe tales futuri eramꝰ qi elegit
ipse p̃destinans ut tales ꝑ gram eius
essemus. Ita nos gͦ benedixit benedi¬
ctioe spiritali in cȩlestib in xp̃o iħu.
sic̃ elegit nos in ipso ante mundi con¬
stitutionẽ. ut ee̾mus sc̃i ⁊ in maculati

Expanded text:
s in ipso ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati. Non ergo quia futuri eramus, sed ut essemus. Nempe certum est, nempe manifestum est: ideo quippe tales eramus futuri, quia elegit ipse, praedestinans ut tales per gratiam ejus essemus. Ita ergo nos benedixit benedictione spirituali in coelestibus in Christo Jesu, sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem,
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cio das aliqͥd: & erit arra ñ pignus:
qđ sit complendũ ñ qđ auferendum
Iam gͦ intellige. Si inuenio dilectorẽ
habet arrã. & ex arra desideret ple¬
nitudinẽ. Arrã ipsã consideret. hoc
enĩ implebit᷑ unde arra data ẽ. Ipsa ad uitale¬
cogitet: ipsã apud se discutiat: ĩpsam
inspiciat: ipsam de plenitudine illa
inde asꝑsi sumꝰ in de irrorati. Cuiuᷤ
ros talis est. qualis fons. Rore isto
asꝑsus. s flagrans in fontẽ dic do
tuo. qm̃ apud te ẽ fons uitȩ. In rore
isto natũ est desideriũ: in fonte sa¬
ciaberis. Ibi est quod sufficit nobi ᷤ.

Expanded text:
pretio das aliquid; et erit arrha, non pignus; pretio das aliquid; et erit arrha, non pignus; quod sit complendum, non quod auferendum. Jam ergo intellige. Si invenio dilectorem, habet arrham, et ex arrha desiderat plenitudinem. Arrham ipsam consideret: hoc enim complebitur, unde arrha data est. Ipsam cogitet, ipsam apud se discutiat, ipsam inspiciat, ipsam de plenitudine illa inde adspersi sumus, inde irrorati. Cujus ros talis est, qualis fons? Rore isto aspersus, sed flagrans in fontem, dic Deo tuo: Quoniam apud te est fons vitae. In rore isto natum est desiderium, in fonte satiaberis. Ibi est quod sufficit nobis.
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃m qͥ datus ẽ nobis. Si diffusa est
karitas in cordib nrͣis. ⁊ d̾s karitas
e: ecce iã ex quantulocũq pignore
deambulat dͣs in nobis. Pignus enĩ
accepimus. Quid illud ẽ. cuuis pignꝰ
tale est: Quãꝗͣ melius habent codi¬
ces qͥ habent arrã: quã qͥ habent
pignus. Fandẽ quipe rem int̃p̃tes
dicere uoluerunt. Inter ẽ tam̃ aliqͥd
in loquendi usu: int̾ arrã ⁊ pignus.
Pignus enĩ quando dat᷑. cũ datum
fuerit ꝓpt᷑ qđ pignꝰ datũ ẽ.: pignꝰ au
fert᷑. Accipis uerbi gr̃a codicẽ. ab
amico tuo: ut tͥ det. das aliqđ pignꝰ.
Cũ reddideris qđ accepisti. ꝓpt̃ qđ
pignꝰ posiusti : ille qđ reddideris
habebit: tu pignus recipies. Non
eñ habebit ambas res. Quid gͦ fr̃s:
derit qua ꝓmissa pignus dedit. aufe¬
rendũ ẽ a nob̾ pignus. Absit. S qđ
dedit. hoc implebit. Ido melius arra
quã pignus. Aliquando enĩ preciũ
uerbi grã p̃paras dare ꝓ ea re quam
tenes bonȩ fidei contractu. De ipso

Expanded text:
m qui datus est nobis. Si diffusa est charitas in cordibus nostris, et Deus charitas est ; ecce jam ex quantulocumque pignore deambulat Deus in nobis. Pignus enim accepimus. Quid illud est, cujus pignus tale est? Quanquam melius habent codices, qui habent arrham, quam qui habent pignus. Eamdem quippe rem interpretes dicere voluerunt. Interest tamen aliquid in loquendi usu inter arrham et pignus. Pignus enim quando datur, cum datum fuerit propter quod pignus datum est, pignus aut. Accipis, verbi gratia, codicem ab amico tuo; ut tibi det, das aliquod pignus: cum reddideris quod accepisti, propter quod pignus posuisti, ille quod reddideris habebit, tu pignus recipies: non enim habebit ambas res. CAPUT IX. derit, qua promissa pignus dedit, auferendum est nobis pignus? Absit. Sed quod dedit, hoc implebit. Ergo melius arrha quam pignus. Aliquando enim pretium, verbi gratia, praeparas dare pro ea re quam tenes bonae fidei contractu, de ipso
Abbreviated transcription (Latin):
cesso gr̃as agere ꝓ uobis. Noua erat
⁊ recens eoꝵ fides pͣdicato sibi euͣgłio.
Si homini gr̃as ageret. ꝓ eo qđ illum
uel putaret ñ p̃stitisse uel nosset: ad¬
ulatio uel irrisio melius quã gratiar᷑
actio diceret᷑. Non errat d̃s: ñ irridet᷑
Donũ est enĩ eius etiã incipiens fides:
ne apłi falsa. uel fallax gr̾arũ actio¬
ad uitalẽ. indicat. qđ oratio. Oratio ꝓ infidelib:
gr̃arũ actio ꝓ fidelib Qui enĩ ẽ oran¬
dus. ut faciat: illi eͣ actio grͣarũ red¬
denda cũ fecerit. Unde idem dicit
apłs ad ephesios. Propt̾ hoc ⁊ ego au¬
dita fide ur̃a in dño iħu ⁊ in om̃s sc̃os:
ñ cesso grãs agere ꝓ uob̃. Loquim᷑
autẽ nc̃ de ipsis iniciis: cũ homines qͥ
erant auersi ⁊ aduersi conuertuntur
ad d̾m. & uelle incipiunt qđ nolebant.
& habere fidẽ quã ñ habebant. Qd
ut fiat in eis orat᷑ ꝓ eis: quãuis ñ oret᷑
ab eis. Ipsi eni quomͦ inuocabunt: in
quẽ ñ crediderunt: Cũ uͦ factũ fuerit

Expanded text:
cesso gratias agere pro vobis . Nova erat et recens eorum fides praedicato sibi Evangelio, Si homini gratias ageret pro eo quod illum vel putaret non praestitisse vel nosset, adulatio vel irrisio verius quam gratiarum actio diceretur. Nolite errare; Deus non irridetur : donum enim ejus est etiam incipiens fides, ne Apostoli falsa vel fallax gratiarum actio indicat, quod oratio, oratio pro infidelibus, gratiarum actio pro fidelibus. qui enim est orandus, ut faciat, illi est actio gratiarum reddenda. cum fecerit. unde idem dicit apostolus ad Ephesios: Propter hoc et ego audita fide uestra in domino Iesu et in omnes sanctos non cesso gratias agere pro uobis. Loquimur autem nunc de ipsis initiis, cum homines. qui erant auersi et aduersi, conuertuntur ad deum et uelle incipiunt. quod nolebant, et habere fidem, quam non habebant. quod ut fiat in eis, oratur pro eis, quamuis non oretur ab eis: ipsi enim quo mod inuocabunt, in quem non crediderunt ? cum uero factum fuerit,
Abbreviated transcription (Latin):
debemꝰ qm factus ẽ homo ⁊ natus ex
femina. & hoc eẽ qđ dicit in psalmo
ubi qdđ futurũ fuerat pręnͣciauit:
de uentre matris meȩ ds m̃s estu: ut os¬
tenderet patre hinc ẽẽ dm̃ suũ ꝙ homo
factus est. Homo enĩ de uentre matris
qui eũ deseipso genuit: uerũ etiã d̾seiꝰ
ẽẽt quẽ de uentre matris hominẽ cre¬
te. Qui ẽ pat filio ex utero suo: de
uentre matris ds̃ eius ẽst non de suo.

Expanded text:
am factus est homo et natus ex femina: et hoc esse quod dicit in Psalmo, ubi quod futurum fuerat praenuntiavit, De ventre matris meae Deus meus es tu ; ut ostenderet Patrem hinc esse Deum suum, quia homo factus est. Homo enim de ventre matris qui eum de se ipso genuit, verum etiam Deus ejus esset quem de ventre matris hominem creergo Pater est Filio ex utero suo, de ventre matris Deus ejus est non de suo.
Abbreviated transcription (Latin):
negant xp̃m in carne uenisse: Se
dico karitati ur̃ȩ. Etiã om̃s mali ca¬
tholici uerbis confitent᷑ xp̃m in
carne uenisse: factis autẽ negant.
Nolite gͦ ẽẽ tanquã de fide securi.
Adiungite fideirecte uitã rectã. ut
xp̃m confiteamini in carne uenisse
& uerbis uera dicendo: & factis be¬
ne uiuendo. Nã si confitemini uerb
⁊ factis negatis.: fides taliũ moꝵ ꝓ¬

Expanded text:
negant Christum in carne venisse? Sed dico Charitati vestrae, etiam omnes mali Catholici verbis confitentur Christum in carne venisse; factis autem negant. Nolite ergo esse tanquam de fide securi. Adjungite fidei rectae vitam rectam, ut Christum confiteamini in carne venisse, et verbis vera dicendo, et factis bene vivendo. Nam si confiteamini verbis, et factis negetis; fides talium
Abbreviated transcription (Latin):
male uniendo intͣficit: Dico ca¬
ritati ur̃ȩ: iterũ dico. Et si uiuunt¬
oues. ⁊ si fortes sunt in uerbo dm̃:
& tenent illud qđ audiert̃ a dño
suo quȩ dicunt facite quȩ autem
faciunt facere nolite: tamͣ qui in
conspectu pͦpłi male uiuit. quantũ
i illo ẽ eũ a qͦ attendit᷑ occidit.
Nongͦ sibi blandiat᷑. qr ille ñ ẽ mortu¬
us. Et ille uiuit. ⁊ ille homicida ẽ
quomͦ cũ lascuius ho intendit mu-
liert ad concupiscendũ: ecce illa
castaẽ & mechatus ẽ iste. Dñi eñi
uera ⁊ aꝑta sententia ẽ. Quisqͥs
uiderit mulierẽ ad concupiscen¬
dũ eã: iã mȩchatus ẽ eã in corde

Expanded text:
male vivendo interficit? Dico chamale vivendo interficit? Dico charitati vestrae, iterum dico; etsi oves, etsi fortes sunt in verbo Domini, et tenent illud, quod audierunt a Domino suo: Quae dicunt, facite; quae autem faciunt, facere nolite ; tamen qui in conspectu populi male vivit, quantum in illo est, eum, a quo attenditur, occidit. Non sibi ergo blandiatur, quia ille non est mortuus: et ille vivit, et ille homicida est. Quomodo cum lascivus homo intendit ad mulierem ad concupiscendum, ecce illa casta est, et moechatus est iste? Domini enim vera et aperta sententia est: Quisquis viderit mulierem ad concupiscend
Abbreviated transcription (Latin):
atq crassȩ oues perpaucȩ sunt.
id ÷ solide in cybo ueritatis. utenĩ¬
bonis pascuis de mimere di Sal
mali illi pastores. ñ parcunt talib Parũ
c̃ qđ illas languentes ⁊ infirmas ⁊ er¬
rantes ⁊ ꝑditas ñ curant: etiã istas for¬
tes ⁊ pingues necant quantũ in ipsis ẽ.
Et illȩ uiuunt: de miscđia di uiuunt.:
tam̃ quantũ ad pastores malos atti¬
net. occidunt. Quomͦ inqͥs occidunt::
Male uiuendo. malũ exemplũ pͣben¬
do. Anfrustra dictũ ẽ seruo di emi¬
nenti in mẽbris sũmi pastoris: circa
om̃s te ipsũ bonoꝵ operũ pͣbens exẽ¬
plũ. & forma esto fidelibus: Atten¬
dendo emͣ oius etiã fortis plerũq pͣ. E¬
positũ suũ male uiuente. si declinet
ocłos a regulis dñi ⁊ intendat in
hominẽ. incipit dicere in corde suo.xuii.
Si ĩpositus meus sic uiuit: ego qͥs sũ
qui ñ faciã qđ ille facit: Occidit
qui illud qđ nͣ ipse fortificauerat.
s forte aut robustũ inuenerat.

Expanded text:
 crassae oves perpaucae sunt, id est solidae in cibo veritatis, utentes pascuis bene de munere Dei. Sed mali illi pastores non parcunt talibus. Parum est quod illas languentes, et infirmas, et errantes, et perditas non curant: etiam istas fortes et pingues necant, quantum ipsis est; et illae si vivunt, de misericordia Dei vivunt; tamen quantum ad pastores malos attinet, occidunt. Quomodo, inquit, occidunt? Male vivendo, malum exemplum praebendo. An frustra dictum est servo Dei eminenti in membris summi pastoris: Circa omnes teipsum bonorum operum praebens exemplum: et forma esto fidelibus ? Attendit enim ovis, etiam fortis, plerumque praepositum suum male viventem, si declinet oculos a regulis Domini. Intendit in hominem, incipit dicere in corde suo: Si praepositus meus sic vivit, ego quis sum, qui non faciam quod ille facit? occidit qui illud, sed forte aut robustum invenerat,
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾ nͣ est. S plane multi iusti di¬
cti stͣ sine quęrela. qđ intelligitur
sine crimine. Nulla eñĩ querela
Crimͣ eͥ aut̃e peccatũ graue. accusa¬
tiõe ⁊ dampnatione dignissimũ
Non gͣ ds quedã peccata dampnat.
quȩdã iustificat ⁊ laudat. Nulla
laudat: odit om̃ia. Quomͦ odit
medicus egritudinẽ egroti.⁊ id
agit curando ut egritudo pellat
eger leuet᷑. sic dͣs gr̃a sua hoc in
nobis agit ut peccatũ consumat᷑
hõ liberet᷑. S quando consiunt᷑
inqͥes: Si minuit᷑: quare ñ consui¬
mitur. Al inuit᷑ autẽ in uitaꝓ
ꝑfectoꝵ. Prima ẽ gͦ lib̾tas: carere
elegit ordinandos uel p̃sbros ueldi¬
aconos. ⁊ qͥcũq ordinandus ẽ ad
p̃positurã eccłiȩ. ñ ait siqͥs sine pee¬
cato est. hoc enĩ si diceret omis
homo reꝓbaret᷑ nullus ordinaret.
s ait siquis sine crimine sicutiẽ¬

Expanded text:
is testatur: Sed plane multi iusti dicti sunt sine querela, quod intelligendum sine crimine. Nulla enim querela um grave, accusatione et damnatione dignissimum. Non ergo Deus quaedam peccata damnat, quaedam justificat et laudat: nulla laudat, odit omnia. Quomodo odit medicus aegritudinem aegroti, et id agit curando ut aegritudo pellatur, aeger levetur: sic Deus gratia sua hoc in nobis agit, ut peccatum consumatur, homo liberetur. Sed quando consumitur, inquies? Si minuitur, quare non consumitur? Mium. 10. Prima est ergo libertas, carere elegit ordinandos vel presbyteros vel diaconos, et quicumque ordinandus est ad praeposituram Ecclesiae, non ait, Si quis sine peccato est; hoc enim si diceret, omnis homo reprobaretur, nullus ordinaretur: sed ait, Si quis sine crimine e
Abbreviated transcription (Latin):
qͥd sonet. sed uideo qͥd uiuat. Oꝑa pastori
loquunt᷑ & uerba requirimus:¬
Quis enĩ malus ñ uult bene loqui
cogitatioẽs uͣras inspicio: uoluntate
ibi malã uideo. & falsos fructus osten¬
ditis. Noui quid. unde colligam.
Non colligo de tribulis ficus: non
colligo de spinis uiias. Unaquȩqus
arbor. a fructu cognoscit᷑. Magis

Expanded text:
uid sonet, sed video quid vivat. Opera locuntur, et verba requirimusQuis enim malus non vult bene loqui? vestras inspicio; voluntatem malam ibi video, et falsos fructus ostenditis. Novi quid inde colligam. Non colligo de tribulis ficus, non colligo de spinis uvas. Unaquaeque arbor ex fructu cognoscitur. Magis
Abbreviated transcription (Latin):
mo p̾pło uideoꝵ: nec nob̾ omĩa
uel ꝓpt̾ salutẽ corporis: uel ꝓpt
consuetudine humanȩ societa¬
tis apta sunt. S cũ sua cuiq red¬
dunt᷑ ⁊ naturalẽ ordinẽ seruant.
omĩa munda st̃ mundis: inmun-¬
dis autẽ ⁊ infidelib quales p̃ci¬
pue uos estis nichil ẽ mundum.
Cȩtera iã uerba apłi quȩ sequunt᷑
uos ipsi uob salubrit̾ diceretis.
si cauteriatã conscientiã urãm
sanari uelletis. Sequitur enim.
Sed polluta sunt eoꝵ ⁊ mens ⁊ con¬

Expanded text:
imo populo Iudaeorum; nec nobis omnia imo populo Iudaeorum; nec nobis omnia uel propter salutem corporis uel propter consuetudinem humanae societatis apta sunt; sed cum sua cuique redduntur et naturalem ordinem seruant, omnia munda sunt mundis; inmundis autem et infidelibus, quales praecipue uos estis, nihil est mundum. cetera iam uerba apostoli, quae secuntur, uos ipsi uobis salubriter dsi cauteriatam vestram conscientiam sanari velletis. Sequitur enim: Sed polluta sunt eorum et mens et con
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs omia munda mun¬
dis. naturas ipsas intelligi uoluit.
quas ds creauit scđm illud qđ
moyses in genesi scripsit. & fecit
ds omia ⁊ ecce bona ualde: non
significatio ẽs scđm quas ds per
eundẽ moysen ab inmundis mun¬
da discreuit. Proinde illos qͥ iã¬
tpr̃e reuelatioĩs noui testamenti.
adhuc illas umbras futuroꝵ ita
custodiendas putarent. ut sine
his gentes salutẽ quȩ in xp̃o est ꝑ¬
cipere ñ posse contenderent. In¬
saperent: & infideles qđ tempus
gr̃e a legis tp̃re nͥ discernerent.
Quib ido dicit nichil ẽẽ mundũ:
qr i his que respuebant. ⁊ his quȩ
sumebant ñ sc̃ẽ nec iuste uteban¬
t̃ sic̃ om̃s qͥdẽ infideles. s uos p̃ci¬
pue manichei. quib omĩno nichil
sententiã dixͣ. apłs: talem tamen
dixͣ quȩ om̃s infideles & ĩmun¬
dos teneret: sed uos p̃cipue ma-¬
ximeq conuinceret. Omĩa gͦ
munda mundis scđm naturã
in qua creata stͣ: ñ tam̃ omina
scđm significationẽ munda pͥ¬

Expanded text:
tolus, Omnia munda mundis , naturas ipsas intelligi voluit, quas Deus creavit, secundum illud quod Moyses in Genesi scripsit, Et fecit Deus omnia: et ecce bona valde ; non significationes, secundum quas Deus per eumdem Moysen ab immundis munda discrevit tempore reuelationis noui testamenti adhuc illas umbras futurorum ita custodiendas putarent, ut sine his gentes salutem, quae in Christo est, percipere non posse contenderent, inideles, quod tempus gratiae a legis tempore non discernerent. quibus ideo dicit nihil esse mundum, quia et his, quae respuebant, et his, quae sumebant, non sancte nec iuste utebantur, sicut omnes quidem infideles, sed uos praecipue, Manichaei, quibus. omnino nihil sententiam dixit apostolus; talem tamen dixit, quae omnes infideles et inmundos teneret, sed uos praecipue maximeque conuinceret. omnia ergo munda mundis secundum naturam, in qua creata sunt, non tamen omnia secundum significationem munda pr
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ mens ⁊ conscientia. S nichil est¬
eis mundũ. nec dͣs. nisi forte putatis
mundũ uideri d̃m illis qͥ cotidie
blasphemant eũ. Si mundus est
placeat: si placet laudet᷑. Si autẽ
blasphemat᷑ displicet: si displicet
quomodo tibi potest mundus ẽẽ
qui displicetꝰ Inmundis autẽ¬
⁊ infidelib quoꝵ̃ polluta sunt &
mens ⁊ conscientia. ita nichil est
munduͣ: ut qͦsdã eoꝵ etiã de uir¬
gine scd carne̾ natus xp̃e offendat.
Sed tamͣ in sp̃italib illis sũmis ubi
ñ ẽ aliqͥd uiolabile aut corrupti¬
bile. nec tantũ ex tp̃re s nec ex in¬
formi formatũ : siqua dicunt᷑ talia
ad quoꝵ similitudine̾ etiã ista in¬
ferioris creature genera. quãuis
longe remotissima facta sint. ñ
debent cuiusquã sobriã ꝑturbare
prudentiã: ne cũ uanũ deuitat
horrorẽ. in ꝑniciosũ incurrat errorẽ. Ex¬
Assuescat in corporib ita spͣitaliũ tractat¬
reperire uestigia: ut cũ inde sur eius dẽ¬

Expanded text:
 mens et conscientia» . Si nihil est mundum eis, nec Deus; nisi forte putatis mundum videri Deum illis, qui quotidie blasphemant eum. Si mundus est, placeat; si placet, laudetur: si autem blasphematur, displicet; et si displicet, quomodo tibi potest mundus esse qui displicet? Quid eet infidelibus, quorum polluta sunt et mens et conscientia, ita nihil est mundum , ut quosdam eorum etiam de virgine secundum carnem natus Christus offendat. Sed tamen in spiritualibus illis summis, ubi non est aliquid violabile aut corruptibile, nec natum ex tempore, nec ex informi formatum, si qua dicuntur talia, ad quorum similitudinem etiam ista inferioris creaturae genera, quamvis longe remotissime facta sunt, non debent cujusquam sobriam perturbare prudentiam, ne cum vanum devitat horrorem, in perniciosum incurrat errorem. Assuescat in corporalibus ita spiritreperire vestigia, ut cum inde sur
Abbreviated transcription (Latin):
turã ꝓ do posuit.: qr diest. Uel illaa
de abrahã. In ꝓmissione inqͥt din
heñtauit in credulitate. sed confor¬
tatus ẽ fide. dans głiã do. & plenis¬
sime credens qr que ꝓmisit potens
ẽ ⁊ facere. Contra quã diuinã ⁊ apł̃i¬
cã uocẽ canis iste rabiosus oblatrans
ansus ẽ dicere. abrahã do sibi ꝓmiit.¬
tenti ꝓlem ñ credidisse: ignorans
illud qđ ait. si mͥ centũ annos haben¬
ti nascet᷑ filius. ad mirantis ẽe gau¬
diũ: non diffidentia dubitantis.
Ubi autẽ aliqͥd etiã de auctoribus
gentiũ dicit apł̃s. ñ eos appellat
ꝓpħas d̾i. nec illarũ scripturarĩ
dm̃ dicit auctorẽ. quãus ibi a¬
liqua uera reperiat: sic̃ de istoꝰ
crerensi ait. Dix̃ qͥdã ex ipsis ꝓprius

Expanded text:
turam pro Deo posuit, quia Dei est. Vel illud de Abraham, In promissione, inquit, Dei non haesitavit incredulitate, sed confortatus est fide, dans gloriam Deo, et plenissime credens quia quae promisit, potens est et facere . Contra quam divinam et apostolicam vocem, canis iste rabiosus oblatrans, ausus est dicere, Abraham Deo suo promittenti prolem non credidisse, ignorans illud quod ait, Si mihi centum annos habenti nascetur filius , admirantis esse gaudium, non diffidentiam dubitantis.Ubi autem etiam aliquid de auctoribus Gentium dicit Apostolus, non eos appellat Prophetas Dei, nec illarum scripturarum Deum dicit auctorem quamvis ibi aliqua vera reperiat, sicut de isto Cretensi ait, Dixit quidam ex ipsis proprius
Abbreviated transcription (Latin):
potentẽ esse debere in doctrina
sana: ut contradicentes redargu¬
ere possit. Magnũ opus ẽ. gran¬
dis sarcina: cliuus arduus. Sed
me de laq̾o uenantiũ. ⁊ a u̾bo asꝑo
Nulla enĩ causa ẽ quȩ magis faciat
hominẽ dispensatorẽ d̃i pͥigriorẽ
ad redarguendos cont̃dicentes: quã
tradicentes redarguere: ut dñs do¬
nauerit exponã uobis. Contradicen¬
tes. ñ uno modo intelligendi sunt.
Paucissimi eni nob̾ contradic unt
lo quendo: sed multi male uiuendo.
ñ audet dicere bonũ ẽẽ tenaciter
seruare res suas.Quis enĩ audet¬
aꝑtissime loquendo contͣdicere ueri-¬
tati: Non gͦ facimꝰ qđ apłs monu.¬
it: nec contradicentes redargiumus.
Obedientes allo quim᷑: laudantes in¬
striumus: ñ contradicentes redar.¬
guimus. Ita uͦ nͣ condicunt lingua.
sed uita. Aloneo. rapit: doceo rapit:
p̃cipio rapit: arguo. rapit. Quom᷑

Expanded text:
potentem esse debere in doctrina sana, ut contradicentes redarguere possit. Magnum opus est, gravis sarcina, clivus arduus. Sedme de laqueo venantium, et a verbo aspero . Nulla enim causa est, quae magis faciat hominem dispensatorem Dei pigriorem ad redarguendos contradicentes, quam tradicentes redarguere, ut Dominus donaverit, exponam vobis. Contradicentes non uno modo intelligendi sunt. Paucissimi enim nobis contradicunt loquendo: sed multi male vivendo. non audet dicere, bonum esse tenaciter servare res suas? Numquid enim dloquendo contradicere veritati? Non ergo facimus quod Apostolus monuit, non contradicentes redarguimus; obedientes alloquimur, laudantes instruimus; non contradicentes redarguimus. Ita vero non contradicunt lingua, sed vita. Moneo, rapit; doceo, rapit; praecipio, rapit; arguo, rapit: quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
eoꝵ ꝓpħa. Cretenses semꝑ m̃daces.
malȩ bestiȩ: uentris pigri: testuno¬
nrũ hoc uerũ ẽ. Ignorans dictũ ẽẽ
de qͥdã epimenide qͥ cretensis fuit.
in cuius libris hoc inuenit᷑. Qui
homo intͣ ꝓpħasdĩ ñ inuenit᷑ nec
ad illa eloquia dĩ ꝑtinet. quȩ iudeis
dicit credita qͥ ñ mͣtit᷑. Ideo ñ cõ¬
memorauit apls nom̃ euis sic̃ solet
cõmemorare ꝓpħas cdi. aliquando di¬
cens. Sicͣ ⁊ dauid dicit. & iterũ. ysaias

Expanded text:
eta, Cretenses semper mendaces, malae bestiae, ventres pigri; testimonium hoc verum est : ignorans dictum esse de quodam Epimenide, qui Cretensis fuit, in cujus libris hoc invenitur; qui homo inter Prophetas Dei non invenitur, nec ad illa eloquia Dei pertinet, quae Judaeis dicit credita, qui non mentitur. Ideo non commemoravit Apostolus nomen ejus, sicut solet commemorare Prophetas Dei aliquando dic
Abbreviated transcription (Latin):
uel tacitis eoꝵ nominib cũ dicit sic̃
scriptũ ẽ & ea scriptura intelligitu
in qua ẽ auctoritas dĩ: aut euidenter
d̃m̃ dicere asserit cũ aliqͦd adhibet
testimoniũ de lege uel ꝓpħis dĩ: qua¬
le ẽ illud. boui trituranti os nͣ infre.¬
nabis. Nũqͥd de bobus inqͥt curaẽ dy
An ꝓpt᷑ nos scriptura dicit: Ostendens
utiq in eadẽ scriptura dmͣ loqͥ uł
illud. Prouidens autẽ scriptura q
ex fide iustificat gentes d̾s: pren̾ci

Expanded text:
 cum dicit, Sicut scriptum est ; et ea Scriptura intelligitur, in qua est auctoritas Dei: aut evidenter Deum dicere asserit, cum aliquod adhibet testimonium de Lege vel Prophetis Dei, quale est illud, Bovi trituranti os non infrenabis. Numquid de bobus, inquit, cura est Deo? An propter nos Scriptura dicit ? ostendens utique in eadem Scriptura Deum loqui. Vel illud: Providens autem Scriptura, quia ex fide justificat gentes Deus,
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłia recte posset ordinari mi¬
cato est. ubi ait siquis sine crimine
ẽ: aut si dixisset nullũ peccatum
habentes ubi ait nullũ crim̃ haben¬
tes. Multi quippe baptirati fideles
sunt sine crimine: sine peccato
autẽ in hac uita neminẽ dixerim.
quantalibet pelagiani qr hȩc dici.¬
mus aduersus nos inflent᷑. ⁊ disrũ¬
pant᷑ insania: ñ qr peccati aliquid
remaneat. qđ in baptismate ñ di¬
mittat᷑ sed qr nob̃ in huius uitȩ in¬
firmȩ infirmitate manentib coti
bet ualde iustũ discutias in hac
quita: quãuis iã sit dignus iusti uo¬
cabulo. non ẽ tam̃ sine peccato.

Expanded text:
in ecclesia recte posset ordinari misine peccato\',ubi ait: siquis sin e crimine est, aut si dixisset: \'nullum peccatum habentes\', ubi ait: nullum crimen habentes. multi quippe baptizati fideles sunt sine crimine; sine peccato autem in hae uita neminem dixerim, quantalibet Pelagiani, quia haec dicimus, aduersus nos inflentur et disrumpantur insania, non quia peccati aliquid remanet, quod in baptismate non remittatur, sed quia nobis in huius uitae infirmitate manentbet valde justum discutias in hac vita, quamvis jam sit dignus justi vocabulo, non est tamen sine peccato:
Abbreviated transcription (Latin):
tp̃ra qͥ fabricator ẽ tempoꝵ: sicut
omĩa quȩ fecit ds̃ bona sunt ual¬
de. sed ñ sic bona sunt quomͦ bonꝰ
ẽ dͣs qͥ illa fecit. Nec autẽ facta st̃.
nec ea genuit de se ipso ut hoc
ẽent qͦd ipse est: sed ea fecit de ni¬
chilo ut ñ essent equalia. nec ei
a qͦ facta sunt nec filio eiꝰ ꝑ quẽ fa.¬
cta sunt Iustusẽ eni. Queripot̾¬
quom᷑ ab apło dictũ sit. ante tp̃ra ȩt̃¬
ita. Si enĩ tpr̃a: quomͦ ȩterna: Nisi
et̃na: posset accipi ante q̃dã tp̃ra.
quȩ ante se haberent alia tp̃ra. Eter¬
na autẽ maluit dicere quã omnia.
fortasse ido qr tempꝰ ñ cepit ex tpĩe.
An eterna tpͣra euũ significauit:
Int̾ qđ ⁊ tempus hoc distat. qđ illud
stabile est: tempꝰ autẽ mutabile.¬

Expanded text:
tempora, qui fabricator est temporum, sicut omnia quae fecit Deus, bona sunt valde, sed non sic bona sunt, quomodo bonus est Deus, qui illa fecit; haec autem facta sunt; nec ea genuit de seipso, ut hoc essent quod ipse est; sed ea fecit de nihilo, ut non essent aequalia, nec ei a quo facta sunt, nec filio ejus per quem facta sunt, justus  Edit., justo Paulo dictum sit: Ante tempora aeterna. Si enim tempora quomodo aeterna? nisi aeterna, posset accipi ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora; aeterna autem maluit dicere, quam omnino omnia, fortasse ideo quia tempus non coepit ex tempore. An aeterna tempora aevum significavit: inter quod et tempus hoc distat, quod illud stabile est, tempus autem mutabile
Abbreviated transcription (Latin):
enĩiuiuimꝰ ⁊ mouem᷑ ⁊ sumus. sic̃¬
diuine auctoritati unde uoluerit
qđ uerũ inuenerit testimonium
sumere: sed ñ ideo om̃ia quȩ ibi
scripta st̃. accipienda confirmat.

Expanded text:
enim uiuimus et mouemur et sumus. lidiuinae auctoritati unde uoluerit quod uerum inuenerit testimonium sumere; sed non ideo omnia quae ibi scripta sunt accipienda confirmat.
Abbreviated transcription (Latin):
minus uel paganꝰ habuerit alterã.
cata om̃ia dimittunt᷑. S qͥ dixit
si acceꝑis uxorẽ ñ peccasti. ⁊ si nup¬
serit uirgo ñ peccat. ⁊ qđ uult
faciat. nͥ p̾eccat si nubat. satis
declaraint nuptias nullũ ẽe̾
peccatũ. Propt̾ sacram̃ti autẽ
scĩtatẽ. sic̃ femina etiã si cathe¬
cumina fuerit uitiata. ñ potest¬
post baptismũ int̾ di uirginescon¬
secrari: ita ñ absurde uisũ ẽ cũ qͥ
excessit uxoriũ numerũ singłarẽ
ñ peccatũ aliqđ cõmisisse s normã
quandã sacramͣti amisisse: ñ ad
uite bonȩ meritũ: sed ad ordina¬
tionis eccłia sticȩ signacłm necessa¬
riũ. Ac ꝑ hoc sic̃ plures antiquoꝵ
patrũ uxores significauert̃ futu
ras ex om̃ib gentib eccłias uni
uiro subditas. xp̃o: ita nr antis¬
tes unius uxoris uir significat
ex om̃ib gentib unitate uni ui.¬
conubiũ nec te̾ licuit: nec nẽ li¬
cet. nec un quã licebit. Apostata¬

Expanded text:
menus uel paganus hmenus uel paganus hcata omnia dimittuntur. sed qui dixit: si acceperis uxorem, non peccasti; et si nupserit uirgo non peccat, et: quod uult faciat. non peccat, nubat, satis declarauit nuptias nullum esse peccatum. propter sacramenti autem sanctitatem sicut femina, etiamsi catechumena fuerit uitiata, non potespost baptismum inter dei uirgines consecrari, ita non absurde uisum est eum. qui excessit uxorum numerum singularem, non peccatum aliquod commisisse, sed normam quandam sacrauitae bonae meritum, sed ad ordinationis ecclesiasticae signaculum necessarium. ac per hoc, sicut plures antiquorum patrum uxores significauerunt futuras nostras ex omnibus gentibus ecclesias uni uiro subditas Christo, ita noster antistes unius uxoris uir signex omnibus gentibus unitatem uni viconubium nec tunc licuit nec nunc licet nec umquam licebit. apostata
Abbreviated transcription (Latin):
mundicia fornicatiõis: furtũ. frais¬
om̃is xp̃ianus nͣ habere: incipi
cap̃t erigere in lib̾tatẽ. Sed ista¬
ista inchoata. non perfecta libertas.
lla quȩ ãpathia grece dicit᷑. quȩ
si latine posset impassibilitas dice¬
retꝰ. si ita intelligenda e̾ in animo
quippe ñ in corpore accipit᷑: ut sine
his affectionib uiuat᷑. quȩ contra
racione̾ accidunt. menteq ꝑturbant.
bona plane ⁊ maxime optanda eͣ:
nec ipsa ẽ huius uite. Non enĩ qua¬
liũcũq hominũ uox ẽ. s maxime
pioꝵ multũq iustoꝵ atq sc̃oꝵ: si¬
dixerimꝰ qm peccatũ ñ habemꝰ nos
ipsos seducimꝰ. & ueritas in nob ñ ẽ.
Tunc itaq apathia ista erit: quan¬
do peccatũ in homine nullũ erit.
Nunc uͦ. satis bene uiuit᷑ sine crimi¬
ne. Sine peccato autẽ qͥ se uiuere
existimat. nͣ id agit ut peccatũ nͣ
habeat: sed ut ueniã non accipi¬
gi nunius uxoris uirũ. acutius in¬
tellexer̃t. qui nec eum qui cathecu¬

Expanded text:
furtum, frauomo non habere, incipit caput ejus erigere in libertatem, sed ista inchoata est non perfecta libertas.lla quae ἀπάθεια graece dicitur, quae si latine posset, impassibilitas diceretur, si ita intelligenda est in animo quippe, non in corpore accipitur, ut sine his affectionibus vivatur, quae contra rationem accidunt mentemque perturbant, bona plane et maxime optanda est; sed nec ipsa hujus est vitae. Non enim qualiumcumque hominum vox est, sed maxime piorum multumque justodixerimus, quoniam peccatum non habemus, nos ipsos seducimus et ueritas in nobis non est. Tunc itaque andfeia. ista erit, quando peccatum in homine nullum erit. Nunc uero satis bene uiuitur, si sine crimine; sine peccato autem qui se uiuere existimat, non id agit, ut peccatum non habeat, sed ut ueniam non accipinisi unius uxoris uirum acutius intellexerunt qui nec eum qui catechu
Abbreviated transcription (Latin):
ud quã uerbũ suĩt : Hoc. ẽ enim
uita et̾na. Quomͦ autẽ ꝓmisit. cũ
hominib utiq ꝓmiserit qͥ ñdum
erant ante tp̃ra et̃na: nͥ q in eius
ȩternitatȩ atq in ipso uerbo eius
eidẽ coȩterno iã p̃destinatiõe p̃fixũ
erat. qđ suo tpr̃e futurum erat.¬
Si in pͥncipio tprͣis đm fecisse cȩ¬
lũ ⁊ terrã credamꝰ. debemꝰ utiq in¬
telligere qđ ante pͥncipiũ tpris nͣ
erat tempus. Dsͣ eni fecit tpra. &
ido ante quã faceret tp̃ra ñ erant
tp̃ra. Non gͦ possumus dicere fu¬
isse aliqđ tempꝰ: quando ds nͣduͣ
aliqđ fecerat. Quomͦ enĩ erat tẽpꝰ
qd̾ ds ñ fecerat: cũ om̃iũ tp̃rm ip¬
se sit fabricator: Ido dix apłs pau

Expanded text:
d quam Verbum suum? Hoc est enim uita aeterna. Quo modo autem promisit, cum hominibus utique promiserit, qui nondum erant ante tempora aeterna, nisi quia in eius aeternitate adque in ipso Verbo eius eidem coaeterno iam praedestinatione fixum erat, quod suo tempore futurum eratoris Deum fecisse coelum et terram credamus, debemus utique intelligere quod ante principium temporis non erat tempus. Deus enim fecit et tempora, et ideo antequam faceret tempora, non erant tempora. Non ergo possumus dicere, fuisse aliquod tempus, quando Deus aliquid nondum fecerat. Quomodo enim erat tempus, quod Deus non fecerat, cum omnium temporum ipse sit fabricator? Et si tempus
Abbreviated transcription (Latin):
ui tunetis d̾nin laudate eũ Ut
d̾m ñ scruilit̾ s libere colatis. amare
diseite quẽ timetis: & pot̾itis laudare
I. qđ amatis. Tĩtes enĩ d̾m hoi̾nes ueteris
testam̃ti. ꝓpt᷑ litterã t̾rent᷑e ⁊ occidentẽ.
ñdũ ħntes sp̃m uiuificantẽ currebant
cũ sacͥficiis ad tẽplũ & qͣmus infigurã
futuri sanguinis qͦ redẽpti sumꝰ. tam̃
nescientes qͦd ꝑ eos figuraret᷑. cruentas
uictimas ĩmolabant. Nc̃ nͦ in gr̃a tes.¬
tam̃ti noui. qͥtimetis dnmi laudate eũ.
Ipse qͥrpe in alio psalmo mutanda illa
preñcians quȩ tc̃ in umbra futuri offe¬
rebant᷑ ñ accipiã inqͥt de domo tua
uitulos: neq de gregib tuis hyrcos.
& paulopꝰ ut ostendet sacrificiũ noui
testam̃ti qͣndo illa fuerant cessatura:
ĩmola inqͥt do sacͥficiũ laudis. ⁊ redde
altissimo uota tua. & infine eiꝰdẽ psal¬
mi. Sacrifictũ inqͥt laudis głificabit me
& illic uia ẽ qua ostendã illi salutare meu̾

Expanded text:
ui timetis dominum, laudate eum. ut deum non seruiliter sed libere colatis, amare discite, quem timetis, et poteritis laudare, quod amatis. timentes enim deum homines ueteris testamenti propter litteram terrentem et occidentem nondum habentes spiritum uiuificantem currebant cum sacrificiis ad templum et quamuis in figuram futuri sanguinis, quo redempti sumus, tamen nescientes, quid per eas praefiguraretur, cruentas uictimas immolabant. nunc uero in gratia testamenti noui qui timetis dominum. laudate eum. ipse quippe in alio psalmo mutanda illa praenuntians, quae tunc in umbra futuri offerebantur: Non accipiam, inquit, de manu tua uitulos neque de gregibus tuis hircos. et paulo post, ut ostenderet sacrificium noui testamenti, quando illa fuerant cessatura: Immola, inquit, deo sacrificium laudis et redde altissimo uota tua. et in fine eiusdem psalmi: Sacrificium, inquit, laudis glorificabit me et illic uia est, qua ostendam illi salutare meum.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse igni nouissimo reseruat᷑ in diẽ
uidicui. & ꝑditioi̾s hominũ impior
Nã ⁊ hominũ ꝓpt̾ magnã qͣndã comini¬
tationẽ nͣ dubitat dicere ꝑditionẽ fu¬
turã. cũ tam̃ eoꝵ quãuus in ȩt̾nis pens
sit mansura natura. ¶ulta deut¬
dicio nouissimo dicuntar in psl
scłi aꝑtissime ibi dictũ ẽ nequaquã
silentio p̃teribo. Principio terrati
fundasti dne: & oꝑa manuũ tuars̃
cęli. Ipsi ꝑibt tu autẽ ꝑmanes. ⁊ ons

Expanded text:
 in diem iudicii et perditionis hominum inpiorum. Nam et hominum propter magnam quandam commutationem non dubitat dicere perditionem futuram, cum tamen eorum quamuis in aeternis poenis sit mansura natura. Quaeudicio nouissimo dicuntur in psalsaeculi apertissime ibi dictum est, nequaquam silentio praeteribo. Principio terram tu fundasti, Domine, et opera manuum tuarum sunt caeli. Ipsi peribunt, tu autem permanes; et omnes
Abbreviated transcription (Latin):
dissẽ. utiq holocaustis ñ delectab̾is.
Sacrificiũ do sp̃c contbulatꝰ cor contri¬
tũ ⁊ humiliatũ ds ñ sꝑnet. Intueam᷑
quẽadmodũ ubi d̃m dix nolle sacri¬
ficiũ. ibi d̾m ostendit uelle sacͥficiũ.
N uult gͦ sacrificiũ trucidati pecoris.
e uultꝰ sacrificiũ contriti cordis.
Illo gͥ qd̾ eũ nolle dix̃ hoc significat᷑
qđ eũ uelle subiecit. Sic itaqͦ illa
dm nolle dixͣ. quomͦ abstultis ea
uelle credit᷑ uelut suȩ gr̃a uolupta¬
tis. Nã si ea sacrificia quȩ uult
quoꝵ hoc unĩ ẽ cor contritũ ⁊ humiliatũ
dolore penitendi. nollet eis sacrificiis
significari. qͣ uelut sibi delectabilia
desid̾are putatꝰ ẽ: nͣ utiq de his offe¬
rendis in lege ueteri pͣcepisset. Et id̾o
mutanda er̾ant oportuno certoq iã
tp̃re: ne ipsi do desid̾abilia uł certe

Expanded text:
tique; holocaustis non delectaberis. Sacrificium Deo spiritus contribulatus: cor contritum et humiliatum Deus non spernet. Intueamur quem ad modum, ubi Deum dixit nolle sacrificium. ibi Deum ostendit uelle sacrificium. Non uult ergo sacrificium trucidati pecoris, sed uult sacrificium contriti cordis. Illo igitur quod eum nolle dixit, hoc significatur, quod eum uelle subiecit. Sic itaque illa Deum nolle dixit, quo modo ab stultis ea uelle creditur, uelut suae gratia uoluptatis. Nam si ea sacrificia quae uult quorum hoc unum est: cor contritum et humiliatum dolore paenitendi nollet eis sacrificiis significari, quae uelut sibi delectabilia desiderare putatus est: non utique de his offerendis in lege uetere praecepisset. Et ideo mutanda erant opportuno certoque iam tempore, ne ipsi Deo desiderabilia uel certe
Abbreviated transcription (Latin):
stetert alonge ⁊ leuauerͣt uocẽ dicentes.
torẽ uocant. qͦ nomine nescio utrũ qͥsꝗͣ.
dñm intͣpellauerit ꝓ medicina corporali
satis puto significare leprã falsã ẽẽ doc¬
trinã quã bonꝰ pͣceptor absterget. Per¬

Expanded text:
t a longe, et levaverunt vocem, dicentes: torem vocant, quo nomine nescio utrum quisquam Dominum interpellaverit pro medicina corporali, satis puto significare lepram falsam esse doctrinam, quam bonus praeceptor abstergit.
Abbreviated transcription (Latin):
sara dicens ñ risi: timuit enĩ. Quom
intelligebant d̾m eẽ qͥ loq̃bat᷑. cũ ȩtiã
negare ausa sit sara qđ riserit. tãqͣ
hoc ille posset ignorare: nͥ forte sara
hoi̾nes eos putabat. abrahã uͦ dm̃ in¬
telligebat: S etiã ipse illa huma
nͥ hoĩnes prius eẽ arbitratꝰ ẽ.: sed for¬
tassis in quib dm̃ loqͥ intellexꝰ. qͥb dã
diuinȩ maiestatis existentib ⁊ appa¬
rentib signis. sic̃ in hõinib d̾i sepe¬
apparuisse scriptura testat᷑ S rur¬
sus querit᷑ si ita ẽ unde angłos postea
fuisse cognouerint: nͥ forte cũ eis
rit loth angłis ⁊ adoraũ in faciem:
uidet᷑ intellexisse qđ angłi ẽent.
S rursus cũ eos ad refectionẽ corporis
inuitat. quȩ mortalib necessaria ẽ.
uidet᷑ putasse qđ hoĩnes e̾e̾nt. Ergo
hȩc q̃stio similit᷑ soluit᷑ ut soluta est
in trib qͥ uenert̃ ad abrahã: ut ali¬
qͥb signis appareret eos diuinitus
missos: qͥ tam̃ hoĩnes crederentur.

Expanded text:
Sara dicens, Non risi: timuit enim. Quomodo intelligebant Deum esse qui loquebatur, cum etiam negare ausa sit Sara quod riserit, tanquam hoc ille posset ignorare: nisi forte Sara homines eos putabat, Abraham vero Deum intelligebat? Sed etiam ipse illa humannisi homines prius esse arbitratus est: sed fortassis in quibus Deum loqui intellexit, quibusdam divinae majestatis existentibus et apparentibus signis, sicut in hoapparuisse Scriptura testatur. Sed rursus quaeritur: Si ita est, unde angelos postea fuisse cognoverint, nisi forte cum, eis rit Lot angelis et adorauit in faciem, uidetur intellexisse quod angeli essent; sed rursus cum eos ad refectionem corporis inuitat, quae mortalibus necessaria est, uidetur putasse quod homines essent . ergo quaestio similiter soluitur, ut soluta est in tribus qui uenerunt ad Abraham, ut aliquibus signis adpareret eos diuinitus missos, qui tamen homines crederentur.
Abbreviated transcription (Latin):
tio: scdm illud. Quẽ enĩ diligit
dñs corripit. flagellat autẽ omnẽ
filiũ quẽ recipitꝰ. Hȩc apd̃ eccłias¬
ticas luteras dici solet disciplina.
int̾pretata de greco. ubi legit᷑ ꝑẽdiã.
Hoc enĩ uerbũ ingreco positũ e
in epła ad hebreos: ubi latinꝰ intͣ.¬
p̃sait. Om̃is enĩ disciplina ad pͣsens
non gaudu uidet᷑ eẽ s tristiciȩ: post.¬
ea aute fructũ pacificũ his quiꝑ eã
certar̃t̃ recddet iusticiȩ. Ut non

Expanded text:
git Dominus, corripit: flagellat autem omnem filium, quem recipit. Haec apud Ecclesiasticas litteras dici assolet disciplina, interpretata de Graeco, ubi legitur paedia. Hoc enim verbum in Graeco positum, est in epistola ad Hebraeos, ubi Latinus interpres ait: Omnis enim disciplina ad praesens, non gaudii videtur esse sed tristitiae, postea autem fructum pacificum his, qui per eam certarunt, reddet justiti
Abbreviated transcription (Latin):
inesfabilẽ inmortalitatẽ. & cũ angłis
eiꝰ equalitatẽ. Quã longe eramꝰ. Quã
ille sursũ quã nos deorsũ quã ille
in sumo quã nos in imo despati iace¬
bamꝰ sine expectatio e saluts egiotabamꝰ
Alissus ẽ medicꝰ. quẽ nͣ cognoũ egrotus.
dit egrotꝰ Uenit ut. uisitaret. oc¬
cisus eͣ ut sanaret. Cuius uox mo¬

Expanded text:
Angelis ejus aequalitatem. Quam longe eramus? quam ille sursum, quam nos deorsum? quam ille in summo, quam nos in imo desperati jacebamus? Sine exspectatione salutis aegrotabamus: missus est medicus, quem non cognovit aegrotus. dit aegrotus: venit ut visitaret, occisus est ut sanaret. Ins
Abbreviated transcription (Latin):
gatiõis exagitat. exercet ante iudiciũ
discipliã. Et plerũq nͣ eligit quẽ fla¬
gellat. nolens inuenire quẽ dãpnet.
Fagellat autẽ simul iustos ⁊ iniustos: qr
nemo ẽ qͥ possit głiari castũ se habere

Expanded text:
gationis exagitat, exercet ante judicium gationis exagitat, exercet ante judicium disciplinam, et plerumque diligit quem flagellat, nolens invenire quem damnet. Flagellat autem simul et justos et injustos; quia nemo est qui possit gloriari ca