comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmerentib Ille ẽ in tabernacłis. qͥ
se esse in mundo intelligit ꝑ egrinũ
Ille se intelligit ꝑegrinantẽ: qui se
uidet patriȩ suspirantẽ. Cũ autem
tabernacłis. S t̃c nͣ euident̃. s latent᷑
Adhuc cĩ umbra luce̾ obscurabat.
Ueniente luce. umbra remota est.
inanifestata sunt ista: agnoscimꝰ¬
⁊ lib ad nositer agere in heremo. Primo¬
isũ udeo. uideoꝵ ille redarguendus ẽ error:
qͦ putant ad nos ideo ñ ꝑtinere in¬
strum̃ti ueteris libros: qr iã non
uetera s noua sacram̃ta seruamꝰ.
Dicunt enĩ nob. Quid apd uos fa¬
cit lectio legis ⁊ ꝓpħarũ. cuius pͣ¬
cepta seruare ñ uultis: Eoqđ car¬
nẽ p̃puci ñ circũcidimꝰ masculinũ
& uescim᷑ carnib quas lex dicit in¬
mundas: nec sabbata ⁊ neomenias
& dies festoseoꝵ carnalit̾ obser¬
uamꝰ: nec uictimis pecoꝵ sacrificamꝰ
dõ: nec pascha in oue ⁊ atimis si¬
milit̃ celebramꝰ: & siqua alia uete.¬
ra sacram̃ta generali uocabulo um¬

Expanded text:
e enim est in tabernaculis, qui se esse in mundo intelligit peregrinum. Ille se intelligit peregrinantem, qui se videt patriae suspirantem. Cum autem tabernaculis. Sed tunc non evidenter, sed latenter. Adhuc enim umbra lucem obscurabat: veniente luce, umbra remota est.  jam cum manifestata sunt ista, agnoscimus nos iter agere in eremo: si eorum ille redarguendus est error, quo putant ad nos ideo non pertinere Instrumenti Veteris libros, quia jam non vetera, sed nova sacramenta servamus. Dicunt enim nobis, Quid apud vos facit lectio Legis et Prophetarum, cujus praecepta servare non vultis? eo quod carnem praeputii non circumcidimus masculinam, et vescimur carnibus quas Lex dicit immundas, nec sabbata et neomenias et dies festos eorum carnaliter observamus, nec victimis pecorum sacrificamus Deo, nec Pascha in ove et azymis similiter celebramus: et si qua alia vetera sacramenta generali vocabulo um
Abbreviated transcription (Latin):
ones suas. ⁊ pompas. & ꝑniciosã curi¬
ositatẽ nobis dnari potest hic mun¬
dus: id÷ ea quȩ in hoc mundo ⁊ ꝑ¬
niciosa delectatione colligant a¬
matores rerũ tp̃raliũ: & diabolũ
& angłos eius seruire cogunt.¬

Expanded text:
ones suas et pompas et perniciosam curiones suas et pompas et perniciosam curiositatem nobis dominari potest hic mundus, id est ea, quae in hoc mundo perniciosa delectatione conligant amatores rerum temporalium et diabolo atque angelis eius seruire cogunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipse apłs alio loco diabolũ pͥncipẽ
potestatis aeris huiuis appellat. Quã¬
uisille locus ubi ait spiritalia neqͥciȩ¬
tib ẽẽ dixerit. s nos potius de qͥb
alio loco dicit conu̾satio nr̃a in ceł
ẽ: ut nos in cęlestib constituti. id est
in spiritalib pͣceptis ambulantes
dimicemꝰ aduersus spiritalia neqͥciȩ.
quȩ nos inde conantur abstrahere.
& iuncere: ne putent stulti adu̾sus
aerẽ nos debere certare. Docet itaq
ipse apłs dicens. Nonsic pugno qͣ¬
si aeren cedens : sed castigo corpus
meũ ⁊ inseruitutẽ redigo: ne forte
aliis p̃dicans ipse reꝓb inueniar.
Itẽ dicit. Imitatores mei estote. sic̃ &
ego xp̃i. Quã obrẽ intelligendũ ẽ
etiã ipsũ apłm in sem& ipso trium¬
phasse de potestatib huius mundi
sic̃ de d̾no dixerat. cuius se imitatorẽ
hortat᷑ & castigemus corpꝰ nr̃um &
in seruitutẽ redigamꝰ. si mundũ uo¬
lumꝰ uincere: qr ꝑ illicitas delectati¬

Expanded text:
ipse apostolus alio loco diabolum principem potestatis aeris huius appellat. quamuis ille locus, ubi ait: spiritalia nequitibus esse dixerit, sed nos potius, de quibus alio loco dicit: conuersatio nostra in caelis est, ut nos in caelestibus constituti, id est in spiritalibus praeceptis dei ambulantes dimicemus aduersus spiritalia nequitiae, quae nos inde conantur abstrahere. possimus et uincere, ne putent stulti aduersus aerem nos debere certare. Docet itaque ipse apostolus dicens: non sic pugno quasi aerem caedens; sed castigo corpus meum et in seruitutem redigo, ne forte aliis praedicans ipse reprobus inueniar; item dicit: imitatores mei estote, sicut et ego Christi. quare intellegendum est etiam ipsum apostolum in semet ipso triumphasse de potestatibus huius mundi, sicut de domino dixerat, cuius se imitatorem hortatur, et castigemus corpus nostrum et in seruitutem redigamus, si mundum uolumus uincere, quia per inlicitas delectati
Abbreviated transcription (Latin):
Nuoce tubȩ corneȩ Cornui excedit
carnẽ: necesse ẽ ut carnẽ si t fuiũ.
firmũ ad ꝑdurandũ: & capax uocis.
S unde hoc: Quia carnẽ superauit.
Qui uult ẽẽ tuba cornea: superet carne.
Quid ẽ superet carne̾: Transcendat
carnales affectus. uincat caruales libi.¬
dines. Audi tubas corneas. Si resur¬

Expanded text:
 Cornu excedit carnem: necesse est ut carnem superando sit firmum ad perdurandum, et capax vocis. Sed unde hoc? Quia carnem superavit. Qui vult esse tuba cornea, superet carnem. Quid est, superet carnem? Transcendat carnales affectus, vincat carnales libidines. Audi tubas corneas: «Si autem resur
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse dictũ ẽ. Ualida ẽ ut mors di¬
lectio. Nac enĩ dilectiõe fit: ut in is¬
ta adhuc corruptibili carne consti¬
tuti moriam᷑ in scło: & uita nr̃a abs¬
condat᷑ cũ xp̃o in ło. Inimo ipsa
Sienĩ mors ẽ quando de mundo amor
nrͣ exit: ualida ẽ gͦ ut mors dilectio
Quid ea ualidius: qua uincit᷑ mundꝰ:¬
Dodo tempꝰ ẽ hyemis. głia tua
ñdũ apparet. S si alta radix ẽ. cari¬
tatistus sic̃ multarũ arboꝵ ꝑ hyemẽ.
transit frigus uenit estas id÷ uidicii
dies: tẽ arescet uiror feni: tunc appa¬
rebit arboꝵ głia. Mortui enĩ estis.
ait apłs. Quom uident᷑ arbores ꝑ
hyemẽ quasi aride: quasi mortuȩ:
Ergo quȩ spes: Si mortui sumus.

Expanded text:
fortasse dictum est, Valida est sicut mors difortasse dictum est, Valida est sicut mors dilectio . Hac enim dilectione fit ut in isto adhuc corruptibili corpore constituti moriamur huic saeculo, et vita nostra abscondatur cum Christo in Deo: imo ipsa est mors quando de mundo amor noster exit? Valida est ergo sicut mors dilectio. Quid ea validius, qua vincitur mundergo tempus est hiemis, gloria tua nondum apparet: sed si alta radix est charitatis tuae, sicut multarum arborum per hiemem, transit frigus, veniet aestas, id est judicii dies: tunc arescet viror foeni, tunc apparebit arborum gloria. Mortui enim estis, ait Apostolus: quomodo videntur arbores per hiemem, quasi aridae, quasi mortuae. Ergo quae spes, si
Abbreviated transcription (Latin):
melius uidet᷑ cũ laudatur peco¬
tor in desideriis animȩ suȩ. & qͥ iniqͥ¬
gerit benedicit᷑ Autat᷑ aute̾ in me¬
lius cũ intentionẽ & głiã suã atera¬
nis quȩ in hoc scło appare̾nt paula.¬
tͣi auertit: & ad suꝑiora. atq interior
conu̾tit: & hoc t̾re id ÷ eis qͥ terrena
sapiunt deterius uidet᷑. Unde illi
impii postremo infructuosã agen¬
tes pęnitentiã: etiã hoc uitͣ multa
dicturi sunt. Hi sunt qͦs aliquando
habuimꝰ in derisũ. & in similitudi.¬
nẽ impperii. Nos insensati. uitã illor
aliqͥd desiderio nr̃o ñ deerit: qndi
omĩa in omĩb d̃s erit. Talis finis:
ñ habet fine̾. Nemo ibi moritur:
qr nemo ꝑuenit nͥ huic scło mori¬
atͣ ñ morte omniũ. qua corpus ab
anima deserit᷑ s morte electoꝵ: qua
etiã cũ in carne mortali adhuc ma¬
net᷑. corsursũ ponit᷑. De qua morte
dicebat apłs. Mortui enĩ estis. & uita
uira abscondita ẽ cuͣ. xꝑo in dõ. Hinc

Expanded text:
melius uidetur, cum laudatur peccmelius uidetur, cum laudatur peccator in desideriis animae sugerit, benedicitur. mutatur autem in melius, cum intentionem et gloriam suam a terrenis, quae in hoc saeculo apparent, paulatim auertit et ad superiora atque interiora conuertit; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt, deterius uidetur. unde illi impii postremam infructuosam agentes paenitentiam etiam hoc inter multa dicturi sunt: Hi sunt, quos aliquando habuimus in risum et in \' similitudinem improperii; nos insensati uitam illoraliquid desiderio non deerit, quando omnia in omnibus Deus erit . Talis finis non habet finem. Nemo ibi moritur, quo nemo pervenit, nisi huic saeculo moriatur, non morte omnium, qua corpus ab anima deseritur; sed morte electorum, qua etiam cum in carne mortali adhuc manetur, cor sursum ponitur. De quali morte dicebat Apostolus, Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo . Hinc
Abbreviated transcription (Latin):
tenti facile cognitũ. qđ luna ñ auget
ad ocłos nr̃os nisi a sole recedendo.
neq minuat᷑ ñ ad solem ex parte
sol ꝑmanet: stultus autẽ sic̃ luna
mͥ iusticiȩ sol: & quẽ sibi nͣ fuisse
ortũ. in die nouissima plangen¬
tes impii dicturi sunt. & iusticiȩ
lum̃ n lux nobis: & sol nͣ ortus est
nobis.: Nã istũ carnis ocłis iisi¬
bilem solem oriri facit suꝑ bonos
⁊ malos ds. qͥ etiã pluit suꝑ iustos
quo om̃s peccauert: Anima quip u
pe humana recedens a sole iusti.¬
ciȩ ab illa scilicet intͣna contem¬
platione in comutabilis ueritatis:
om̃s urres suas in terrena conuer¬
pietatis. tantomagis ex terior homo
corrumpit᷑.s interior renouatur
de die in diem: omĩsq lux illa in¬
genii quȩ ad inferiora uergebat
ad suꝑiora conũtit᷑ ⁊a t̾renis quo¬
dãmͦ aufertur: ut magis magisq
huic scło moriat᷑ & uita eius abs¬
in deterius ad exteriora ꝓgredi
⁊ inuita sua ꝓiriens intima su
& hoc t̾re. idi eis qͥ tͣrena saput

Expanded text:
tenti facile cognitum, quod luna non augeatur ad oculos nostros, nisi a sole recedendo, neque minuatur, nisi ad solem ex parte sol permanet; stultus autem sicut lunamihi sol justitiae, et quem sibi non fuisse ortum in die novissima plangentes impii dicturi sunt: Et justitiae lumen non luxit nobis, et sol non ortus est nobis? Nam istum carnis oculis visibilem solem oriri facit super bonos et malos Deus, qui etiam pluit super justos quo omnes peccaverunt? Anima quippe pe humana recedens a sole iustitiae, ab illa scilicet interna contemplatione incommutabilis ueritatis, omnes uires suas in terrena conuerpietatis, tanto magis exterior homo corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem omnisque lux illa ingenii, quae ad inferiora uergebat, ad superiora conuertitur et a terrenis quodam modo aufertur, ut magis magisque huic saeculo moriatur et uita eius absin deterius ad exteriora progrediens et in uita sua proiciens intima sua; et hoc terrae, id est eis, qui terrena sapiunt,
Abbreviated transcription (Latin):
certe dicta mutatio ñ psalmor tita.¬
lo intelligentib paucis significati
s manifesto pͣconio ꝓpħicȩ uociser¬
pͥmitur. Aꝑte ꝓmissũ est testam̃tũ
nouũ: non scd̾m testam̃tũ qđ factũ
ẽ ad ppłm quando eductus ẽ de egy¬
to. Cum gͦ in illo ueteri testam̃to
p̾cepta sint ista quȩ nos ad nouum
ꝑtinentes obseruare ñ cogimꝰ : cur
ñ uidei se potius in uetustate suꝑ¬
uacanea remansisse cognoscunt:
quã nob̾ noua ꝓmissa tenentibus
Spiritał significatio iã lucescat. car¬
batũ soluebat. sed ñ ido reus. Edẽ
qđ dixi. sabbatũ soluebat: Lux ip¬
se uenerat: umbras remouebat.
Sabbatũ enĩ a dno dõ pͣceptum est
Ab ipso xp̃o p̃ceptũ ẽ. qͥcũ patte erat
quando lex illa dabat᷑. Ab ipso xp̃o¬
pceptũ ẽ sed in umbra futuri. Nemo

Expanded text:
certe praedicta mutatio, non per Psalmorum titulos intelligentibus paucis significatur, sed manifesto praeconio propheticae vocis exprimitur. Aperte promissum est testamentum novum, non secundum testamentum quod factum est ad populum, quando eductus est de Aegypto. Cum ergo in illo veteri testamento praecepta sint ista, quae nos ad novum pertinentes observare non cogimur, cur non Judaei se potius in vetustate supervacanea remansisse cognoscunt, quam nobis nova promissa tenentibus; spiritualis significatio jam lucescat, carbatum solvebat: sed non ideo reus. Quid est quod dixi, Sabbatum solvebat? Lux ipse venerat, umbras removebat. Sabbatum enim a Domino Deo praeceptum est, ab ipso Christo praeceptum, qui cum Patre erat, quando Lex illa dabatur: ab ipso praeceptum est, sed in um
Abbreviated transcription (Latin):
insem& ipso pugnet aduersus potes¬
tates exteriores. Ait enĩ. Non ẽ nobis
colluctatio aduersus carne̾ ⁊ sangui¬
nẽ: sed aduersus pͥncipes ⁊ potestates
& nubes ⁊ ꝓcellȩ ⁊ turbines fiunt: sicͣ
etiã scriptura dicit multis locis.
& intonuit de cȩlo dñs ⁊ aues cȩli
& uolatilia cęli. Cũ manifestũ sit
aues in aere uolitare. E nos in con¬
suetudine hunc aerẽ cęlũ appellamꝰ.
Nã cũ de sereno uel nubilo querimꝰ.
aliquando dicimꝰ qualis ẽ aer: ali¬
quando dicimꝰ quale ẽ celũ. Hoc
dixi: neqͥs existimet ibi habitare
mali angli inscripturis sp̃c appellant᷑
deo autẽ rectores harũ tenebrarũ
eos dicit: qm̃ peccatores homines¬

Expanded text:
in semet ipso pugnet aduersus potestates exteriores. ait enim: non est nobis conluctatio aduersus carnem et sanguinem, sed aduersus principes et potestates et nubes et procellae et turbines fiunt, sicut etiam scriptura dicit multis locis: et intonuit de caelo dominus, et: aues caeli, et: uolatilia caeli, cum manifestum sit aues in aere uolare. et nos in consuetudine hunc aerem caelum appellamus; nam cum de sereno uel nubilo quaerimus, aliquando dicimus: qualis est aer? aliquando: quale est caelum? hoc dixi, ne quis existimet ibi habitare mali angeli in scripturis spiritus appellantur. ideo autem rectores harum tenebrarum eos dicit
Abbreviated transcription (Latin):
umbrȩ : Obseruatione sabbati
ablata. ꝑpetuũ sabbatũ obseruat.
qͥspe futurȩ quietis sc̃is ẽ operib se
intentus: nec in ipsis bonis actib
suis quasi de ꝓprus. ⁊ de his quȩ ñ
acceꝑit głiatur: illũ in se operari
cognoscens. qͥsimul ⁊ oꝑat᷑ ⁊ qͥetusẽ¬

Expanded text:
e observatione sabbati.ablata, perpetuum sabbatum observat qui spe futurae quietis sanctis est operibus intentus; nec in ipsis bonis actibus suis quasi de propriis, et de his quae non acceperit, gloriatur; illum in se operari cognoscens, qui simul operatur et quietus
Abbreviated transcription (Latin):
uitant in pecorib uitamꝰ in morib:÷
& ex hibemꝰ corpora nr̃a hostiã ui.¬
uã. scãm. dõ placentẽ: cui ⁊ animas
nr̃as in desideriis sc̃is ꝓ sanguine
intelligent᷑ effundimus. ⁊ xꝑi ue
lut agni inmaculati sanguine
ab om̃i iniqͥtate mundam᷑: qͥ ꝓpt̾
similitudinẽ carnis peccati etiã
caprino pecore in ueterib sacri¬
ficiis figurat᷑: nec eũ negat in
crucis cornib taurũ qͥ in illo cog¬
noscit maximã uictimã. In illo
requiem cũ inuenimus: uere sabba¬
tuamus. & lunȩ nouȩ obserua.¬
tio: uitȩ nouȩ est sanctificatio.

Expanded text:
 vitamus in moribus, et exhibemus corpora nostra hostiam vivam sanctam, Deo placentem , cui et animas nostras in desideriis sanctis pro sanguine intelligenter effundimus, et Christi velut agni immaculati sanguine ab omni iniquitate mundamur: qui propter similitudinem carnis peccati, etiam caprino pecore in veteribus sacrificiis figuratur, nec eum negat in crucis cornibus taurum, qui in illo cognoscit maximam victimam. In illo requiem cum invenimus, vere sabbatizamus, et lunae novae observatio, vitae novae est sanctificatio,
Abbreviated transcription (Latin):
qr transitus nr̃ de morte ad lutã qͥfit
ꝑ fidẽ. spe ꝑagit᷑ futurȩ in fine resur.¬
rectiõis ⁊ głiȩ: cũ corruptibile hoc
id: caro ista in qua gemimꝰ mͦ induet
incorruptionẽ: & mortale hoc induet
inmortalitatẽ. Nunc enĩ iã qͥdẽ habe¬

Expanded text:
 transitus noster de morte ad vitam, qui fit per fidem, spe peragitur futurae in fine resurrectionis et gloriae, cum corruptibile hoc, id est caro ista in qua gemimus modo, induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem . Nunc enim quidem ja
Abbreviated transcription (Latin):
suũ in ipsa obedientia: ut quicqddi
temporib congrius uibendo distri.¬
buit. sic obseruarent quẽ ad modũ ilt
distribuit. Itaq ñ solũ carnes adcibos
datas. cũ om̃s natura mundȩ essent
quasdã tam̃ ñnulla significatione in¬
mundas illo tpre ñ elerunt. qͦ eas ĩ
edi pͣceptũ erat: ut talib significauo¬
nib futura rerũ manifestatio pͥfigina¬
ret᷑ sed ⁊ atimũ panẽ ⁊ cetera huius¬
modi: in quib fuisse umbrã futum
dicit apłs. Quȩ tã rei ee̾nt illius tpr
& illius p̾płi homines si obseruare con¬
tempnerent quando illa sic fieri: ⁊ sta
quȩ nc̃ reuelata sunt sic pręn̾ciare
oportebat: quã nos desipientes essemꝰ.
si nunc iã manifestato nouo testamt
illas preñciatiuas obseruatioc̃s aliqͥo¬

Expanded text:
suum in ipsa oboedientia. ut quicquid deus temporibus congruis iubendo. distribuit. sic obseruarent. quemadmodum ille distribuit. itaque non solum carnes ad cibos datas, cum omnes natura mundae essent. quasdam tamen nonnulla significatione inmundas illo tempore non ederunt, quo eas non edi praeceptum erat. ut talibus significationibus futura rerum manifestatio praefiguraretur, sed et azymum panem et cetera huiusmodi, in quibus fuisse umbram futurorum dicit apostolus, tam rei essent illius temporis et illius populi homines, si obseruare contemnerent, quando illa sic fieri, ista quae nunc reuelata sunt. tunc sic praenuntiari oportebat, quam nos desipientes essemus, si nunc iam manifesto nouo testamento illas praenuntiatiuas obseruationes aliq
Abbreviated transcription (Latin):
ñ opus ẽ quȩ illis ueterib adum¬
brata sunt. signis. in isto habent
finẽ : cuius regni ñ erit finis. In
illo quippe omĩa oportebat im¬
pleri: qui uenit legẽ ⁊ ꝓpħas non
soluere s implere. Proinde illa
uetera signa rerũ ñ euacuauit
ut alia ee̾nt quȩ ñciarent uenis. de ũb̾ ei¬

Expanded text:
nque alia illis veteribus adumbrata sunt signis, in isto habent finem, cujus regni non erit finis . In illo quippe omnia oportebat impleri, qui venit legem et prophetas non solvere, sed implere. Proinde illa vetera signa rerum non evacuavit ut alia essent quae nuntiarent venisse jam
Abbreviated transcription (Latin):
tib uelut altã scientiã ꝓmittentes.
contra regulã fidei quã catholicã
suscepistis cauere debetis: uerũ
etiã ipsos qui de ipsa diuinȩ inmu¬
tabilitate. naturȩ. uel incorporea
creatura siue creatore ueraciter
disputant: & qđ dicunt omĩno
docum̃tis atq racionib certissi

Expanded text:
scientiam promittentes contra regulam fidei, quam catholicam suscepistis, cavere debetis; sed etiam ipsos, qui de ipsa incommutabilitate divinae naturae, vel incorporea creatura sive creatore veraciter disputant; et quod dicunt, omnino documentis atque rationibus certissi
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat: ut tribulatio nͥ aufe.¬
rat sed potius operetur patientiã.
Uaior quippe libertas. ẽ. necessa¬
eptioria aduersus tot ⁊ tantas tẽptatio¬
nes quȩ in paradyso ñfuerunt.
dono ꝑseuerantiȩ munita atq
firmata: ut cũ omib amoribus.
terrorib errorib suis uincat᷑ hic mund̾.
Hoc scoꝵ martyria docuer̃t donante¬
illo a qͦ miscdiam consecuti sunt ut
fideles ẽent. a quo acceper̃t sp̃m nͣ
timoris qͦ ꝑsequentib cederent. sed
uirtutis ⁊ caritatis ⁊ continentiȩ. qͦ
cuncta minantia cuncta mitantia
cuncta cruciantia superarent. Tu¬

Expanded text:
manifestat, ut tribulatio non auferat, sed potius operetur patientiam. Maior quippe libertas est necessaria aduersus tot et tantas temtationes, quae in paradiso non fuerunt, dono perseuerantiae munita atque firmata, ut cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis uincatur hic mundus. hoc sanctorum martyria docuerunt. dillo a quo misericordiam consecuti sunt, ut fideles essent, a quo acceperunt spiritum non timoris, quo persequentibus cederent, sed uirtutis et caritatis et continentiae, quo cuncta minantia, cuncta inuitantia, cuncta cruciantia superarent?
Abbreviated transcription (Latin):
Requiescet suꝑ eũ sp̃c sapientiȩ ⁊ in¬
tellectus: sp̃c consilii ⁊ fortitutinis.
spͣc scientiȩ ⁊ pietatis: sp̃c timoris
dnĩ non quo timore petrus xp̃m
negauit : sed illius timoris sp̃m¬
⁊ animã ꝑdere in gehennã. Ita dico
uobis. hc̃ timete. Hoc autẽ dixit.
ne illo timore negaremus eum.
quo turbatus ẽ petrus. Hunc enĩ
auferri uoluit a nobis. cũ pͥus dixͣ
Nolite timere eos qͥ corpꝰ occidunt.
& postea ñ habent qͥd faciant. Hu¬
iustimoris ñ accepiiis sp̃m: sed
uirtutis ⁊ caritatis ⁊ continentiȩ.
De qͦ sp̃u. idem ipse ad romanos
ait. Głiam᷑ in tribulationib sci¬
entes qđ tribulatio patientiã oꝑat᷑.
patientia ꝓbationẽ. ꝓbatio spem.:

Expanded text:
 sapientiae et intellectus, spiritus consilii et fortitudinis, spiritus scientiae et pietatis, spiritus timoris Domini . Non quo timore Petrus Christum negavit, sed illius timoris sperdere in gehennam: ita dico vobis, hunc timete. Hoc autem dixit, ne illo timore negaremus eum, quo turbatus est Petrus. Hunc enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spe
Abbreviated transcription (Latin):
cant᷑: hc̃ autẽ seđm quẽ dicimꝰ uesti¬
tũ uel armatũ. ex itͣca potius ap¬
pellant Fat q̃ intelligit᷑ de isto gene¬
re habitus locutũ apłm: quandoq¬
dẽ ingrecis exemplarib c̃xpecati
scriptũ ẽ. qđ in latinis habitu ha¬
bemus. Quo nomine oportet intelli¬
giñ mutatũ eẽ uerbum susceptis¬
ne hominis sicuti nec mẽbra ueste.¬
induta mutant᷑: qũaqͣ̃m illa suscep¬
tio in effabilit̾ susceptũ susc ipi¬
enti cõ pulauerit. S quantil uer¬
ba humana reb in effabilib eo¬
aptari posit ne mutatiis intelli¬
gat᷑ is humane fragilitatas assũp¬
tor electũ ẽ ut grece exneca. iit
tine habitus diceret᷑ alia sascepter¬

Expanded text:
cant, hunc autem, secundum quem dicimus uesticant, hunc autem, secundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum habemus. quo nomine oportet intellegi non mutatum esse uerbum susceptione hominisinduta mutantur, quanquam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulaverit; sed quantum verba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intelligatur Deus humanae fragilitatis assumptor, electum est, ut Graece σχῆμα et Latine habitus diceretur illa suscept
Abbreviated transcription (Latin):
inmundũ habebant. ⁊ uerbũ apud
utrẽ iuidere ñ poterant: nͥ hoc susci¬
piendo qđ possent uidere. ⁊ ꝑ qđ
ad illud lum interius ducerentur.
ste autẽ habitus: non eͣ ex pͥmo ge¬
nere. Non enĩ manens in se natura
hominis. naturã di commutauit.
leq ex scdo: ñ emͣ inmutauit ħo
d̃m: ⁊ nnutatus ab illo ẽ. Neq ex qͣr¬
to: ñ enĩsic assũptus ẽ homo. ut
neq ipse mutasset dm nec ab illo
mutaret᷑: sedd potius ex t̾cio. Sic
enũ assumptus ẽ ut co̾mutaret᷑ in xii¬
effabilit̾. & excellentius atq con¬
unctius. quã uestis ab homine cũ
induit᷑. Hoc gͦ nomine habitus satis
significauit apł̃s quẽ admodũ dixerit
insimilitudinẽ hominũ factus: q nͣ
transsiguratione in homine .s. habitu
fastus e cũ indutus ẽ hoine quẽ sibis
uniens quodãm atq confornians in¬
mortalitati ẽtͥnitatiq sociaret. Sed
ilũ habitũ qui ẽ in ꝑceptione sapi¬
entie ⁊ disciplinȩ greci nNorui uo¬

Expanded text:
um habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. neque ex quarto; non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaret deum nec ab illo mutaretur. sed potius ex tertio; sic enim assumtus est, ut commutaretur ineffabiliter et excellentius atque coniunctius quam uestis ab homine, cum induitur. hoc ergo nomine habitus satis significauit apostolus, quemadmodum dixerit: in similitudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est hominuniens quodammodo atque conformans, immortalitati aeternitatique sociaret. Sed illum habitum qui est in perceptione sapientiae et disciplinae, Graeci f;tJl uo
Abbreviated transcription (Latin):
mundus ingesserit respuat᷑ quic¬
qͥd infremuerit asperũ atq t̾ribilse
contempnat᷑. Et qͥ sic agit ñ dubite
xꝑi se coherere uestigus: ut merito
dicere audeat cũ apło paulo. Con¬
in istis uirtus eẽ inuicta: fiñ sit ca¬

Expanded text:
mundus ingesserit, respuatur: quidquid infremuerit asperum atque terribile, contemnatur. Et qui sic agit, non dubitet Christi se cohaerere vestigiis, ut merito dicere audeat cum apostolo Paulo, Conin istis esse virtus invicta, si non sit cha
Abbreviated transcription (Latin):
nȩ usq ad trina diaboli tẽptatio¬
nẽ : usq ad irrisionẽ p̃płi uideoꝵ.
usq ad sputa ⁊ uincła usq ad ala¬
pas ⁊ flagella. Si parũ ẽ usq ad
mortẽ: & si ad huc etiã de genere
mortis addendũ ẽ mortẽ autẽ cru¬
cis. Habemus tale humilitatis exẽ sex tract
çina qͥd tenderis: O sanies fetida .xxxiiͦ.
sitis arenti fauce undicta: nec pͥus
ab intentiõe desistis donec ab illo qͥte
leserit uindiceris. Si xp̃ianꝰ es expec¬
ta regẽ tuũ. Prius se uindicet. ap̃c: ñ
dũ enĩ cuindicatus ẽ: qͥ ꝓ te tantap¬
pessus ẽ. & utiq illa maiestas poset
uel nichil ꝑpeti uel continuo uindi¬
cari: sed cum ce̾t in illo tanta poten¬
tia. iđo fuit etiã tanta pacientia: ꝙ¬

Expanded text:
diaboli tentationem, usque ad irrisionem populi Judaeorum, usque ad sputa et vincula, usque ad alapas et flagella; si parum est, usque ad mortem; et si adhuc aliquid etiam de genere mortis addendum, mortem autem crucis . Habemus tale humilitatis exemplum, supercina, quid tenderis? O sanies fetida, quid infsitis arenti fauce vindictam; nec prius ab intentione desistis, donec de illo qui te laeserit, vindiceris? Si Christianus es, exspecta regem tuum: prius se vindicet Christus. Nondum enim vindicatus est, qui pro te tanta perpessus est. Et utique illa majestas posset vel nihil perpeti, vel continuo vindicari. Sed cum esset in illo tanta potentia, ideo fuit etiam tanta patientia:
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ: non habet eã formã quã sumit cũ in¬
duit᷑ atq inducit᷑ mẽbris. Indutagͦ al¬
cipit formã quã ñ habebat exuta: cũ
tũ genus. cũ ea quȩ accidunt ad fici¬
endũ habitũ. nec mutant qͥb accidim
nec ab eis ipsa mutant᷑. sic̃ anulus in¬
digito. si ñ nimis subtilit᷑ attendatur
Uerũtam̃ hoc genus aut nullũ ẽ sidil¬
gent̾ discutias. aut omĩno rarissimim
Cum gͥapłs de unigenito dĩ filio loq̃rꝰ
quantũ ꝑtinet ad diuinitatẽ eiꝰ sccd̃m
id qd̾ uerissime diͦ ẽ equalem dix̃ paes
litate nollet hominẽ indui. & homi¬
nib ut hõ apparere. Semae ipsũ exin¬
nuit. ñ formã suã mutans s formam
serui accipiens: neq conu̾sus aut tan¬
mutatiis in hominẽ. amissa in cõmu¬
tabili stabilitate: sed quãꝙͣ uerũ ho¬
minẽ suscipiendo. ipse susceptor in
similitudinẽ hominũ factus. ñ sibis
eis quib in hominẽ apparuit ẽ habi¬

Expanded text:
n habet eam formam, quam sumit cum induitur atque inducitur membris. Ergo induta accipit formam quam non habebat exuta; cum tum genus, cum ea quae accidunt, ad faciendum habitum, nec ea mutant quibus accidunt, nec ab eis ipsa mutantur: sicuti annulus digito, si non nimis subtiliter attendatur. Verumtamen hoc genus aut nullum est, si diligenter discutias, aut omnino rarissimums de unigenito Dei Filio loqueretur, quantum pertinet ad ejus divinitatem, secundum id quod verissimus Deus est, aequalem dixit esselitate, nollet homine indui, et hominibus ut homo apparere: sed semetipsum exinanivit, non formam suam mutans, sed formam servi accipiens; neque conversus aut transmutatus in hominem, amissa incommutabili stabilitate, sed quanquam verum hominem suscipiendo, ipse susceptor, in similitudinem hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, habi
Abbreviated transcription (Latin):
Qui cũ in forma dĩ eẽt sic̃ dicit apłs.
ñ rapinã arbitratus ẽ esse equalis dõ.
Neq enĩ usurpationis erat ut rapi¬
na diceret᷑. sed natura merat ut esset
equalis. Sem& ipsũ tam̃ exinaniuit
ñ formã dĩ amuttens: sed formã serui
suscipiens. Humiliauit sem&e ipsũ
factus obediens usq ad mortẽ: mortẽ
autẽ crucis. Uide quẽ ad modũ eũ¬
dẽ hominẽ quẽ dm̃ comͣdat ut ꝑsona
una sit: ne ñ trinitas s quat̃nitas
inducat᷑. Sicut enĩ ñ auget᷑ nume¬
rus ꝑsonarũ cũ caro accedit animȩ
ut sit unus homo: sic ñ auget᷑ nu¬
merus ꝑsonarũ cũ homo accedit
huius ꝑsonȩ singularitate: ñ ut sus¬
picem᷑ in carne mutatã diuinitatẽ¬
nob̾ ut habitũ faciant ñ mutant᷑
i nołꝰ s ipsa nos pastant. in se ipsa
integra ⁊ inconcussa manentia: si¬
cuti sapientia. cũ accidit hõm̃i ñ
ipsa mutat᷑ s hominẽ mutat: quẽ
de stulto sapientẽ facit. Quȩda ũ
sic accidunt ut ⁊ mutent ⁊ nuitent᷑

Expanded text:
qui cum in forma dei esset, sicut dicit apostolus, non rapinam arbitratus est esse aequalis deo: neque enim usurpationis erat, ut rapina diceretur, sed naturae inerat, ut esset aequalis; semet ipsum tamen exinaniuit non formam dei amittens sed formam serui suscipiens; humiliauit semet ipsum factus oboediens usque ad mortem, mortem autem crucis. uide, quem ad modum eundem hominem quem deum commendat, ut persona una sit, ne non trinitas sed quaternitas inducatur. sicut enim non augetur numerus personarum, cum caro accedit animae, ut sit unus homo, sic non augetur numerus personarum, cum hujus personae singularitatem, non ut suspicemur in carnem mutatam divinitatenobis, ut habitum faciant, non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant, in seipsa integra et inconcussa manentia, sicuti sapientia, cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. Quaedam vero sic accidunt, ut et mutent et mutentur:
Abbreviated transcription (Latin):
auit seme ipsũ. Hoc discite a me.
ftumiliauat sema ipsũ inqt. Diset¬
terame q mmitis sũ. humił corde
Nonem̃ inqͥt hoc uos doceo quasi
in forma dĩ aliquando fiussetis.
ñ rapmnã arbitrantes uos ee equa¬
les do. Illi ꝓpriũ erat illi rapina
ñ erat. In patris ȩqualitate. natus est
de patre. Quid tam̃ fecit ꝓpter te
Semae ipsũ exinaniuit. Ecce ꝓpter

Expanded text:
cite a me, Humiliavit enim semetipsum, inquit. Discite a me quoniam mitis sum et humilis corde . Non enim, inquit, hoc vos doceo, quasi in forma Dei aliquando fuissetis, non rapinam arbitrantes esse vos aequales Deo. Illi uni proprium erat, illi rapina non erat, cui natura inerat. In Patris aequalitate natus est de Patre. Quid tamen fecit propter te? Semetipsum exinanivit, formam ser
Abbreviated transcription (Latin):
de qͦ sine mora excluderet᷑ spaciũ in¬
uenire Nunc uͦ qͥ cũ in forma di ẽẽt
dix̃. omnẽ machinationis iniuste
aditũ int̾elusit. Ubi est enĩ forma.
nichil habet prorsus minꝰ omĩno na
liniam̃tis spacusq mebroꝵ hȩc d̃i
forma distendit᷑ ut pater filiũ in se
suscipiat habitantẽ: aut inse filius
patrem ostendat manentẽ. sicͣ ipse
ꝓfert illustrantẽ. Quom̃ cogitari
ñ potest. quomͦ explicari nͣ potest
simulsecũ unũ ẽ: qđ scdm in cõmu¬
tabilem omĩno substantiã¬
tate ds ẽ. Si enĩ in homine credente
inse ds totus credendusẽ habitarer
quom᷑ totũ filiũ in se pater aut fluris
patrẽ ñ credat᷑ exciperes le pleos
ipse in patre ⁊ pater ineo aanessͥ
dexpatre uel filio sẽs credendusẽ

Expanded text:
 spatium invenire: nunc vero, quia Cum in forma Dei esset dixit, omnem machinationis injustae aditum interclusit; ubi est forma, nihil habet prorsus minus omnino natulineamentis spatiisque membrorum haec Dei forma distenditur, ut Pater Filium in se suscipiat habitantem, aut in se Filius Patrem ostendat manentem, sicut ipseproferat illustrantem. Quomodo cogitari non potest, quomodo explicari non potest, simul secum unum est, quod secundum incommutabilem omnino substantiatibus. Si enim in homine credente in se totus Deus credendus est habitare, quomodo Filium totum in se Pater, aut Filius Patrem non credatur excipere? Ac per hoc ipse in Patre, et Pater in eo manet, et ex Patre et Filio
Abbreviated transcription (Latin):
ecioit diabolus sedfante de¬
ac uerm iecit homine. Derecit stante sed
emini. crꝑe descendens erere ia centem
Unde tam̃ erex̃ dñs tuuisis Atendis
Humilitate crexit. factus obediens
uap ad mnorte. humiliau semetipsũ
Srincepstuus hume: e tu supbus
Capt mumile: & mebrũ suꝑbum.
Absit. Noniult eẽ de corpore capi¬
tis humilis: qui amat suꝑbiam.

Expanded text:
ecidit diabolus, unde stantem dejecit hominem. Dejecit stantem: sed Christus descendens erexit jacentem. Unde te tamen erexit Dominus tuus, attende. Humilitate erexit, factus obediens usque ad mortem, humiliavit semetipsum . Princeps tuus humilis, et tu superbus? Caput humile, et membrum superbum? Absit. Non vult esse de corpore capitis humilis, qui amat superbiam.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi sunt lapidi angulari coheren¬
tes & in dñi luce ambulantes. Quos
uero ibi dimisit: ipsi sunt ruinã
ȩdificantes. & angularẽ lapidẽ reꝓ

Expanded text:
ipsi sunt lapidi angulari cohaerentes, et in Domini luce ambulantes: quos vero ibi dimisit, ipsi sunt ruinam aedificantes, et angularem lapidem re
Abbreviated transcription (Latin):
tia ⁊ doctrina. I mportunitas opor¬
tunitati utiq cõntraria ẽ: neq om¬
nino ullũ medicam̃tũ sanat. nisi qł
oportune adhibueris. Quãquã gͦs
sic possit distingui insta oportune:
ut alius sit sensus importune argue
deinde cętera contexant᷑. hortare in¬
trina: ut tẽ oportunius sentiaris cũ
instas edificando. cũ autẽ destrus
arguendo. ñ culperis etiã si impor¬
tunus uidearis sicut ẽ talib im¬
portunũ.: ita duo quȩ sequintir
ad duo suꝑiora possunt singillañ
referri: hortare cũ oportune ustis
increpa cũ importune arguis de¬
inde cętera duo similit̾ s conued
ordine referant᷑: cũ omĩ longanmu¬
tate. ad sustinendas indignatioes
eoꝵ qͦs destruis. ⁊ doctrina. ad in¬
struenda eoꝵ studia qͦs edificas. tm¬
si etiã illo usitatiore mͦ distinguatir
insta oportune. qđ si hoc mͦ nonpfi

Expanded text:
tate et doctrina . Importunitas enim opportunitati utique contraria est: neque omnino ullum medicamentum sanat, nisi quod opportune adhibueris. Quanquam ergo et sic possit distingui, Insta oput alius sit sensus: Importune argue, deinde caetera contexantur, obsecra, intrina, ut tunc opportunus sentiaris, cum instas aedificando; cum autem destruis arguendo, non culperis, etsi importunus videaris, si hoc est talibus importunum: ita duo quae sequuntur, ad duo superiora possunt singillatim referri, Hortare cum opportune instas, increpa cum importune arguis; deinde caetera duo similiter, sed converso ordine, referuntur, Cum omni longanimitate, ad sustinendas indignationes eorum quos destruis; et doctrina, ad instruenda eorum studia quos aedificas: tamen etiamsi illo usitatiore modo distinguatur, Insta opportune; quod si hoc modo non
Abbreviated transcription (Latin):
ulti enĩ postea cogitantes quȩ al¬
dierint.⁊ quã iusta audierit
ipsi se grauius ⁊ uerius arguert. &
quãuis ꝑturbatiores a medico uide¬
rent᷑ abscedere. paulati uerbi ui¬
gore in medullas penetrante sana¬
ti sunt. Qđ ñ fieret. si semꝑ expec¬
taremus periclitantẽ putrescentib
membris. quando eũ liberet uri
aut secari. Qđ nec ipsius corporis
medici attendunt: qui terrenȩ
mercedis intuitu eurant. Quotus
enĩ qͥsq reperit᷑ qui ferrũ aut ignẽ
ñ ligatus ex ꝑtussit: cũ ⁊ illi rari¬
oressunt qui uolentes ligati fue¬
rint: Plures enĩ resistentes ⁊ mori
se malle clamantes quã illo cura¬
rimodo: uix lingua ipsa illoꝵ re¬
licta libera om̃ib mẽbris constrin.¬
xer̃t neq ad suũ neq ad reluc.¬
tantis. s ad ipsius artis arbitriũ.
Quoꝵ tam uocib conuiciisq do¬
lentiũ: nec cõmouet᷑ curantis
animus : nec qͥescit manus. Ale¬
dicine autẽ celestis mustri. aut
ꝑ odioꝵ trabem cernere stipulã

Expanded text:
ulti enim postea cogitantes quae audierint, et quam justa audierint, ipsi se gravius et severius arguerunt; et quamvis perturbatiores a medico viderentur abscedere, paulatim verbi vigore in medullas penetrante, sanati sunt: quod non fieret, si semper exspectaremus periclitantem putrescentibus membris, quando eum liberet aut uri aut secari. Quod nec ipsi corporis medici attendunt, qui terrenae mercedis intuitu curant. Quotus enim quisque reperitur, qui ferrum eorum aut ignem non ligatus expertus sit? cum et illi rariores sint qui volentes ligati fuerint. Plures enim resistentes, et mori se malle clamantes, quam illo curari modo, vix lingua ipsa eorum relicta libera omnibus membris constrinxerunt; neque ad suum, neque ad reluctantis, sed ad ipsius artis arbitrium: quorum tamen vocibus conviciisque dolentium nec commovetur curantis animus, nec quiescit manus. Medicinae autem coelestis ministri, aut per odiorum trabem cernere stipulam
Abbreviated transcription (Latin):
uindicta pͥmi hominis qđ erat
pęna: nob̾ natura ẽ. Unde dicit
i apłs. Fuimꝰ ⁊ nos natura filii trȩ
sic̃ ⁊ cȩteri. Natura filii ire: id est
portantes uindictã. S quare dicit
sumꝰ de spe. Non enim incerta
E spes nr̃a: ut de illa dubitemys.

Expanded text:
mo homini quod erat poena, natura nobis est. Unde dicit Apostolus: Fuimus et nos natura filii irae, sicut et caeteri . Natura filii irae, id est, portantes vindictam. Sed quare dicit, a certi sumus de spe. Non enim incerta est spes nostra, ut de illa dubitemus.
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat. Fuistis enĩ aliquando tenẽ ieħ .xiͦi.¬
bre: nc̃ autẽ lux in dño. Ergo consti¬
tuit nos luctã habere cũ illis pͥnci¬
ut traderet dñm intrauit: non autẽ
intraret nͥ ille locũ daret: sic multi
honiines mali de media babilonia
ꝑ desideria carnalia ⁊ illicita locũ sEx libr¬
dant diabolo ⁊ angłis eius in cordib encl
suis: ut in illis ⁊ de illis operetur

Expanded text:
ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, ut dicat: «Fuistis enim aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino» . Ergo constituit nos luctam habere cum illis princi, ut traderet Dominum, non autem intraret, nisi ille locum daret; sic multi mali homines de media Babylonia per desideria carnalia et illicita locum dando diabolo et angelis ejus in cordibus suis, ut in illis et de illis operetur
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ nos aliquando conu̾sati sumus. Osten¬
dit se redemptũ. de babilonia cȩpisse iã
exire : sedtam̃ adhuc qͥd dicit: Quia cũ
hostib nr̃is confligimꝰ. & ne irascamͣ homi¬
nib qui nob̾ ingerͣt ꝑsecutiones. tollit
intentionẽ nr̃am apłs ab odio hominũ
& direxit in luctã quoꝵdã spirituum.
qͦs ñ uidemꝰ. & cũ ipsis confligimus.
Ait enĩ. Non ẽ nob̾ colluctatio aduer in¬
sus carnẽ ⁊ sanguinẽ id÷ adu̾sus homi¬
nes quos uidetis a quib uidem ini¬
mala pati: qui uob̾ important ꝑsecuti¬
ones. Nã ꝓ ipsis orare. p̃cepti sumus.
Non ẽ nob̾ inqͥt colluctatio aduersus
carnẽ ⁊ sanguinẽ id ẽ adũsus hoines:
s aduersus principes adu̾sus potesta¬
tes ⁊ rectores mundi tenebrarũ harũ.
Quid dixit mundi: Dilectores mun¬
di. hos appellauit ⁊ tenebras: id est
miqͥs. scelestos. infideles. peccatores ¶ ex tract᷑¬
quib iã credentib gratulat᷑ hoc mͦ enugłi scdo

Expanded text:
, «aliquando conversati sumus» . Ostendit se redemptum de Babylonia coepisse jam exire. Sed tamen adhuc quid dicit? Quia cum hostibus nostris confligimus. Et ne irascamur hominibus qui nobis ingerunt persecutiones, tulit intentionem nostram Apostolus ab odio hominum, et direxit in luctam quorumdam spirituum, quos non videmus, et cum ipsis confligimus. Ait enim: «Non est vobis colluctatio adversus carnem et sanguinem;» id est, adversus homines quos videtis, a quibus mala videmini pati, qui vobis important persecutiones: nam pro ipsis orare praecepti sumus. «Non est vobis,» inquit, «colluctatio adversus carnem et sanguinem,» id est, adversus homines; «sed adversus principes, et potestates, et rectores mundi tenebrarum harum» . Quid dixit, «mundi?» Dilectorum mundi. Hos appellavit et tenebras, id est iniquos, sceleratos, infideles, peccatores; quibus jam credentibus gratulatur hoc modo,
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc autẽ potestas tenebrarũ id:
aduitalẽ diabolus qͥ dicit᷑ etiã pͥnceps potesta¬
tis aeris: oꝑat᷑ in filiis diffidentiȩ. Prm¬
ceps iste rector tenebrarũ id: diabo¬
lus diffidentie filioꝵ regens eos ad
arbitriũ suii᷑ qđ nec ipse habet libe¬
rũ ad bene faciendũ. s in maximã
maliuolentiã pena suis scelerib ob¬
duratũ. Unde nemo sane fidei cre¬
dit aut dic̃. hos apostatas angłos at
pristinã pietatẽ correcta aliquando
uoluntate conuerti. Quid gͦ oꝑat᷑
hȩc potestas in filiis diffidentiȩ. nͥ
oꝑa sua mala: & in pͥmis maximeq
ipsã diffidentiã ⁊ infidelitatẽ qua
sint inimici fidei ꝑ quã scit eos posse
mundari posse sanari posse ꝑfectissi¬
me liberos qđ eis uehement iniudeti
in etͣnitate regnare: Itaq aliqͦs eoꝵ
ꝑ quos amplius deciꝑe affectat. siit
habere ĩmnulla uelut oꝑa bona. in
quib laudant᷑ ꝑ quasq gentes. p̃ci¬
pueq in gente romana: qui p̾clare

Expanded text:
ec autem potestas tenebrarum, id est diabolus, qui dicitur etiam princeps potestatis aeris, operatur in filiis diffidentiae , princeps iste rector tenebrarum , id est ipsorum diffidentiae filiorum, regens eos ad arbitrium suum, quod neque ipse habet liberum ad benefaciendum, sed ad maximam malevolentiam poena sui sceleris obduratum: unde nemo sanae fidei credit, aut dicit, hos apostatas angelos ad pristinam pietatem correcta aliquando voluntate converti. Quid ergo operatur haec potestas in filiis diffidentiae, nisi opera sua mala, et in primis maximeque ipsam diffidentiam et infidelitatem qua sunt inimici fidei; per quam scit eos posse mundari, posse sanari, posse perfectissime liberos, quod eis vehementer invidet, in aeternitate regnare? Itaque aliquos eorum, per quos amplius decipere affectat, sinit habere nonnulla velut opera bona, in quibus laudantur, per quasque gentes, praecipueque in gente Romana, qui praeclare
Abbreviated transcription (Latin):
dit in filiũ habet uitã eternã: qui
autẽ ñ credit in filio ñ habet uitã
s ira dĩ manet suꝑ eũ. Non ait uenit.
s manet. Cũ hac quippe: om̃is hõ
nascit᷑. Propt̃ qđ dicit apłs. fũimꝰ
enĩ ⁊ nos natura filii irȩ: sic̃ ⁊ cȩteri.
In hac ira cũ e̾e̾nt homines ꝑ origi¬
nale peccatũ. tanto grauius ⁊ ꝑ ni¬
ciosuis quanto maiora uel plura
insuꝑ addiderant.: necessarius erat
mediator hoc ẽ reconciliator qͥ hanc ira ¶ Crtẽ. ps̃.¬
sacrificii singularis cuius erant umbrȩ¬
om̃ia sacrificia legis ⁊ ꝓpħarũ oblati¬
one placaret. Unde dicit apłs. Si emͣi
cũ ininici essemꝰ. reconciliati sumus
dõ ꝑ mortẽ filii eius: multomagis
reconciliati nẽ in sanguine ipsius
d̾̃s irasci dicit᷑. non cius significatur
ꝑturbatio qualis eͣ in animo iras Cex libꝰ re¬
centis hominis. s. exhumananis mo tt̃tatia¬
tib translato uocabulo. iundicta eiꝰ onum.iͦ.¬

Expanded text:
qui autem non credit in Filium, non habet vitam, sed ira Dei manet super eum : non ait, veniet; sed, manet. Cum hac quippe omnis homo nascitur. Propter quod dicit Apostolus: Fuimus enim et nos natura filii irae, sicut et caeteri . In hac ira cum essent homines per originale peccatum, tanto gravius et perniciosius, quanto majora vel plura insuper addiderant, necessarius erat mediator, hoc est reconciliator, qui hanc iram sacrificii singularis, cujus umbromnia sacrificia Legis et Prophetarum, oblatione placaret. Unde dicit Apostolus: Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis recDeus irasci dicitur, non ejus significatur perturbatio, qualis est in animo irascentis hominis; sed ex humanis motibus translato vocabulo, vindicta eju
Abbreviated transcription (Latin):
tra di: qr de iudicio õi uenit. Unde
dñs de ñ credente. ait: sed ira dĩ mans
suꝑ eũ. Cum ira enĩ di: mortales nas
natura filii irȩ nͥ qr portamꝰ nobiscũ
penã pͥmi peccati: S si conu̾tamꝰ nos
aufertur ira : prebetur gratia.

Expanded text:
ra Dei, quia de judicio Dei venit. Unde Dominus de non credente ait: Sed ira Dei manet super eum . Cum ira enim Dei mortales nascnatura filii irae, nisi quia portamus nobiscum poenam primi peccati? Sed si convertamus nos, aufertur ira, praebetur gratia.
Abbreviated transcription (Latin):
di nollent dimittere. Hanc enĩ ini¬
quissimã ⁊ malignissimã obstinati¬
onẽ ds cũ facere dr᷑ nͣ instigando
⁊ inspirando s deserendo facit: ut
illi operent᷑ in filiis diffidentiȩ. qđ
d̾s debitȩ iusteq ꝑmittit. Nã ⁊ illud
qđ ẏsaias ꝓpba dicit. dñe ecce tu
iratus es ⁊ nos peccauimus ꝓpterea
errauimꝰ ⁊ facti sumus sic̃ inmun¬
di om̃s: ea raciõe intelligit᷑ Prȩces¬
sit enĩ aliqͥd unde ds̃ iustissime
iratus ab cis suũ lum̃ auferret.
ut in peccata que nulla tergiuersatiõe
defendi possent ñ eẽ peccata cęcitas hu¬
manȩ m̃tis offenderet. ab itinere iusti¬
ciȩ deuiando ⁊ errando. Et qđ in alio
psalmo scriptũ ẽ de ipsis egyptus. qd
õs conuerterit cor eoꝵ ut odissent pͦ¬
pulũ eius ⁊ dolũ facerent in seruos esꝰ:
bene credit᷑ õs fecisse ꝑ illos angłos
malos. ut iã uiciosȩ m̃tes filioꝵ infi¬

Expanded text:
Dei nollent dimittere. Hanc enim iniDei nollent dimittere. Hanc enim iniquissimam et malignissimam obstinationem Deus cum facere dicitur , non instigando et inspirando, sed deserendo facit, ut illi operentur in filiis diffidentiae , quod Deus debite justeque permittit. Nam et illud quod Isaias propheta dicit, Domine, ecce tu iratus es, et nos peccavimus; propterea erravimus, et facti sumus sicut immundi omnes , ea ratione intelligitur: praecessit enim aliquid, unde Deus justissime iratus ab eis suum lumen auferret, ut in peccata quae nulla tergiversatione defendi possunt non esse peccata, caecitas humanae mentis offenderet, ab itinere justitiae deviando et errando. Et quod in alio psalmo scriptum est de his ipsis Aegyptiis, quod Deus converterit cor eorum ut odissent populum ejus, et dolum facerent in servos ejus , bene creditur Deus fecisse per illos angelos malos; ut ja
Abbreviated transcription (Latin):
lentis peccatũ ⁊ uiuificantis mortuũ
peccatorẽ non opus legis ostenden-¬
tis peccatũ. nec apeccato uiuificantis.¬
N filiis uͦ diffidentiȩ tanquã in
suis mancipus oꝑatur. quẽ admo¬
dũ homines in pecoribus suis. & illic
tantũ quantũ ds iusto iudicio sinit.
S aliud ẽ quando potestas eius etiã
a suis sic̃ ei placet tractandis maiore
potestate ꝓhibet᷑: aliud quando ei
potestas etiã in eos qͥ ab illo alieni st᷑
dat᷑: sicut hõ de pecore suo ꝓ huma¬
no captu facit qđ uult: nec sane fa¬
cit si ꝓhibet᷑ a potestate maiore. De
alieno autẽ pecore ut faciat. expectat
sibi potestatẽ dari ab illo cuius est.
Ibi g̃ potestas quȩ fuerat ꝓhibetur.
hic autẽ que ñ fuerat tribuitur.
Quȩ cũ ita sint: malis angłis tribue
re sine dubitatioẽ possumꝰ mortes
pecoꝵ. mortes pͥmitiuoꝵ: & illud
maxime unde religata st̃ omĩa:
obdurationẽ cordis illoꝵ ut p̾płm

Expanded text:
lentis peccatum et uiuificantis mortuum lentis peccatum et uiuificantis mortuum peccatorem, non opus legis ostendentis peccatum nec a peccato uiuficantisn filiis vero diffidentiae tanquam in suis mancipiis operatur , quemadmodum homines in pecoribus suis; et illic tamen quantum Dei justo judicio sinitur. Sed aliud est quando potestas ejus etiam a suis, sicut ei placet, tractandis majore potestate prohibetur; aliud quando ei potestas etiam in eos qui ab illo alieni sunt datur. Sicut homo de pecore suo, pro humano captu, facit quod vult; nec sane facit, si prohibeatur a potestate majore: de alieno autem pecore ut faciat, exspectat sibi potestatem dari ab illo cujus est. Ibi ergo potestas quae fuerat, prohibetur; hic autem quae non fuerat, tribuitur. 29. Quae cum ita sire sine dubitatione possumus; mortes pecorum, mortes primitivorum, et illud maxime unde religata sunt omnia, obdurationem cordis illorum, ut populum
Abbreviated transcription (Latin):
ueracissima dic̃. omẽ qđ non ẽ ex
fide peccatũ ẽ ⁊ sine fide ĩpossibile
ẽ utiq placere dõ ñ hominib: nichil
sic agit princeps hic quã ut nͣcre¬
dat᷑ in dm: nec ad mediatorẽ a quo
soluunt᷑ oꝑa eius. credendo ueniat᷑.
S ipse mediator intrat in domũ for¬
tis id÷ in hoc sȩculũ mortaliũ. sub
potestate diaboli quantũ ad ipsũ
ꝑtinet constitutũ. De ipso quippe
scriptũ ẽ qđ potestatẽ habeat mortis.
Intrat in domũ fortis id÷ in suo do¬
minatu habentis genꝰ humanũ: &
prius alligat eũ id est eiꝰ cohercet ⁊¬
cohibet potestate. potestatis suȩ forci¬
orib unculis: & sic eripit uasa euiˢ
quȩcũq pͣdestinauit eriꝑe. arbitriũ
eoꝵ ab eius liberans potestate: ut
illo nͣ impediente credant in istũ
libera uoluntate. Proinde hoc opꝰ
ẽ gr̃ȩ: non naturȩ. Opus ẽ inquã
g̃re quã nobis attulit scd̾is adam:
non naturȩ. quã totã ꝑdidit insemae
ipso pͥmus adam. Opus est gr̃ȩ tol¬

Expanded text:
 omne, quod non est ex fide. peccatum est et sine fide inpossibile est utique placere deo, non hominibus, nihil sic agit hic princeps, quam ut non credatur in deum nec ad mediatorem, a quo soluuntur opera eius, credendo ueniatur. Sed ipse mediator intrat in domum fortis. id est in hoc saeculum mortalium sub potestate diaboli, quantum ad ipsum pertinet, constitutum; de ipso quippe scriptum est. quod potestatem habeat mortis. intrat in domum fortis. id est in suo dominatu habentis genus humanum et prius alligat eum, id est eius cohercet et cohibet potestatem potestatis suae fortioribus uinculis et sic eripit uasa eius, quaecumque praedestinauit eripere, arbitrium eorum ab eius liberans potestate, ut illo non impediente credant in istum libera uoluntate. proinde hoc opus est gratiae non naturae. opus est, inquam, gratiae, quam nobis adtulit secundus Adam, non naturae. quam totam perdidit in semet ipso primus Adam. opus est gratiae tol