comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quib scriptum ẽ erat homo ille uerus . ñmaculatꝰ
iustus. dei cultor : recedens ab om̃i oꝑe malo. Et de ⁊a¬
charia ce elisabeth. Erant aũt iusti ambo inconspec¬
tu dci ambulantes inomnib mandatis &e iustifica¬
aut hoc apłis imꝑaret. nisi sciret hominẽ posse esse
ꝑfectum: nisi forte hoc dicamus. qd̾ recedens abomini
malo emendationem significet. ce de errorib pueri¬
cie & uiciis lasciuientis etatis. transitum ad correpti¬
onem atq uirtutes. iusticiam quoq quȩ in⁊acharia
et elisabeth predicatur. foris ẽe. concupiscentiam uͦ
quȩ munc habitare in menbris nr̃is dicitur. uersari
intrinsecus. S apłis ñ pueris precipit᷑. uerum iam
etati robuste. ut assumant ꝑfectionẽ: quam et nos
confitemur inetate eͥe ꝑfecta. Nec hec dicentes ad¬
ulamur uiciis. s auctoritatem sequimur scriptu¬
rarum: qd̾ millus homo absq peccato. et conclusit

Expanded text:
quibus scriptum est: erat homo ille uerus, inmaculatus, quibus scriptum est: erat homo ille uerus, inmaculatus, iustus dei cultor, recedens ab omni opere malo, et de Zacharia et Elisabeth: erant autem iusti ambo in conspectu dei, ambulantes in omnibus mandatis et iustificaautem hoc apostolis imperaret, nisi sciret hominem posse esse perfectum. nisi forte hoc dicamus, quod \'recedens ab o m n i m a 10° emendationem significet et de erroribus pueritiae et uitiis lasciuientis aetatis transitum ad correctionem atque uirtutes, iustitiam quoque, quae in Zacharia et Elisabeth praedicatur, foris esse, concupiscentiam uero, quae nunc habitare in membris nostris dicitur, uersari intrinsecus. sed apostolis non pueris praecipitur, uerum iam aetatis robustae, ut adsumant perfectionem, quam et nos confitemur in aetate esse perfecta. nec haec dicentes adulamur uitiis, sed auctoritatem sequimur scripturarum, quod nullus homo absque peccato et conclusit
Abbreviated transcription (Latin):
s de eo qui post peccatum uult agere penitentiam.
et sub ꝑsona sua fragilitatẽ descͥbit conditionis hu¬
consentit. et scripte & naturali legi. qd̾ bona sit et sc̃ã
&e iusta. et spũalis: exterior ego inquit carnalissũ.
uenundatus sub peccato. qd̾ enim oꝑor nescio. et
ñ qd uolo hoc ago. s qd odi. Si aut̃ exterior facit
qd̾ ñ uult. cx oꝑatur qd̾ odit᷑. ostendit bonumẽe
mandatum. et ñ se oꝑari qd̾ est malum. s habi¬
tans insua carne peccatum. hoc ẽ uicia corporis.
& desideria uoluptatis. quȩ propt̾ posteros et sobo¬
lem insita ẽ corporib humanis. et si fines fuerit
egressa uertitur inpeccatum. Se unusquisq con¬
sideret. & accusator sui tractet incentiua uiciorum:
quomͦ et insermone & incogitatione etincalore cor¬
poris sepe loquatur et cogitit. ce patiatur qd̾ nonuult
Nolo dicere faciat: ne scõs uiros uidear accusare. de

Expanded text:
sed de eo, qui post peccata uult agere paenitentiam, sed de eo, qui post peccata uult agere paenitentiam, et sub persona sua fragilitatem describit condicionis huconsentit et scriptae et naturali legi, quod bona sit et sancta et iusta et spiritalis; exterior: e g o, inquit, carnalis sum, uenundatus sub peccato. quod enim operor, nescio et non, quod uolo, hoc ago, sed, q u o d o d i. si autem exterior facit, quod non uult, et operatur, quod odit, ostendit bonum esse mandatum et non se operari, quod est malum, sed habitans in sua carne peccatum, hoc est incentiua corporis et desideria uoluptatis, quae propter posteros et sobolem insita est humanis corporibus et, si fines fuerit egressa, uertitur in peccatum. se unusquisque consideret et, accusator sui, tractet incentiua uitiorum, quomodo et in sermone et in cogitatione et in calore corporis saepe loquatur et cogitet et patiatur, quod non uult; nolo dicere \'faciat\', ne sanctos uiros uidear accusare, de
Abbreviated transcription (Latin):
&e ducat admortem: non qd̾ intelligentia peccatũ
michi peccatum nascitur. qd̾ priusquam intelli¬
gerem peccatum ẽe ñ noueram. Atq ita factum ẽ.
ut qd̾ michi pro bono datum ẽ. meo uicio mutetur
inmalumꝰ. et ut hyꝑbolice dicam. nouoq uerbo
utar ad explicandum sensum incum. peccatum
qd̃ priusquam haberem intelligentiã. absq pecca¬
to erat. per ꝑreuaricationẽ mandati incipiat mͥẽe
peccatum. Prius queramus que sit ista concupiscen¬
tia. dequa lex dicit. non concupisces. Alii putant
illud c̾c mandatum. qd̃ indecalogo scriptium ẽ. non
concupisces rem proxum tui. Nos aũt perconcupis¬
centiam om̃s per turbationes amme significatas pui¬
tamus. quib meremus. et dolemtis. timemus et con¬
cupiscimus. Et hoc apłs uas electionis. cuius cor¬
pus templum erat sp̃s sc̃i. & qui dicebat. an exꝑim̃¬
tum queritis eius qui in me loquitur. xp̃c. et in

Expanded text:
et ducat ad mortem, non quo intellegentia peccatum et ducat ad mortem, non quo intellegentia peccatum e uirtutum mihi peccatum nascitur, quod, priusquam intellegerem, peccatum esse non noueram. atque ita factum est, ut, quod mihi pro bono datum est, meo uitio mutetur in malum et — ut hyperbolice dicam nouoque uerbo utar ad explicandum sensum meum — peccatum, quod, priusquam haberem intellegentiam, absque peccato erat, praeuaricatione mandati incipiat mihi esse peccatius. prius quaerimus, quae sit ista concupiscentia, de qua lex dicit : non concupisces. alii putant illud esse mandatum, quod in decalogo scriptum est: non concupi sces rem proximi tui. nos autem per concupiscentiam omnes perturbationes animae significatas putamus, quibus maeremus et dolemus, timemus et concupiscimus. et hoc apostolus, uas electionis, cuius corpus templum erat spiritus sancti et qui dicebat: an experimentum quaeritis eius, qui in me loquitur, Christi? et in
Abbreviated transcription (Latin):
ta. ⁊ hanc naturalem legem. et cai cognoiit pec¬
catum sium. dicens. Maior causa mea qũa ut di¬
mittar. Ecadam ce etia cognouerunt peccatum
siuum. de ptopterta absconditi sunt subligno uitt.
ꝑ harao quo ꝙ ante quam lex daretur per moysen.
stimulatus lege nature. sua crimina confitetur.
cedicit. Bñs iustus. ego aũt et popłs ms̃ impiĩ.
hanc legem nescit infantia. ignorat pucritia. et
peccans absq mandato. non tenetur lege peccati.
Maledicit patri. et parentes uerberat: & quia nec¬
dum accepit legem sapientie. mortuum ẽ in eo pec¬
catum. Cum aut̃ mandatum uenerit. hoc ẽ tempꝰ
intelligentie. appetentis bona. & uitantis mala:.
tunc incipit peccatum reuiuiscere. et ille mon. re¬
usq eͥe peccati. Atq ita fit. ut tempris intelligentie
quo dei mandata cognoscimus ut perueniamus ad
uitam. oꝑetur innobis mortem. si agamus negligen¬
tuis. et ocasio sapientie seducat nos atq supplantet.

Expanded text:
ta. per hanc naturalem legem et Cain cognouit pecta. per hanc naturalem legem et Cain cognouit peccatum suum dicens: maior causa m e a, quam u t dimittar. et Adam et Eua cognouerunt peccatum suum et propterea absconditi sunt sub ligno uitae. Pharao quoque, antequam lex daretur per Moysen, stimulatus lege naturae sua crimina confitetur et dicit: dominus iustus, ego autem et populus meus mpii. hanc legem nescit pueritia, ignorat infantia et peccans absque mandato non tenetur lege peccati. maledicit patri et parentes uerberat et, quia necdum accepit legem sapientiae, mortuum est in eo peccatum. cum autem mandatum uenerit, hoc e\'1t tempus intellegentiae adpetentis bona et uitantis mala, tunc incipit peccatum reuiuiscere et ille mori reusque esse peccati. atque ita fit, ut tempus intellegentiae, quo dei mandata cognoscimus, ut perueniamus ad uitam, operetur in nobis mortem, si agamus neglegentius et occasio sapientiae: seducat nos atque subplantet
Abbreviated transcription (Latin):
reppi. Appellatur lex et mistica intelligentia scrip¬
tutarum. Scimis quia lex sp̃ualis c̃. Et extra hec om̃a
naturalem legem scriptam in cordib nr̃is idem apłs
docet. Cum enim gentes quȩ legem ñ habent naturali¬
raliter ea quȩ legis sunt faciunt istilegem ñ haben¬
tes. ipsi sibi su lex: qui indicant opus legis scriptũ
incordib suis. testimonium illis prebente conscien¬
tia. Istalex quȩ in cordib scribitur. om̃s continet
nationes: et nulhus hominum ẽ. nisi qui ad huc
expers est rationis qui hanc legem nesciat. Unde
omius mundusi sub peccato. et uniuersi homines
preuaricatores sunt segis:  iccirco iustum udici¬
um dei ẽ scribentis incorde gencris humani. qd ti¬
bi fieri nolueris. alteri ne feceris. Quis gͥ ignorit
homicidium. adulterium. furta. et omnem con¬
cupiscentiam c̃e malum: exeo qd abi nouet fieri.
Sienm mala ec̃ nesciret: nunquã sibi aoieret ila¬

Expanded text:
reperi. Appellatur lex etiam mystica intelligentia Scripreperi. Appellatur lex etiam mystica intelligentia Scripturarum: Scimus quia lex spiritalis est. Et extra haec omnia naturalem legem scriptam in cordibus nostris idem Apostolus docet: Cum enim gentes, quae non habent legem naturaliraliter ea, quae Legis sunt, faciunt: Isti Legem non habentes ipsi sibi sunt Lex: qui indicant opus Legis scriptum in cordibus suis, testimonium perhibente illi conscientia . Ista lex quae in corde scribitur, omnes continet nationes: et nullus hominum est, qui hanc  est, qui hanc legem nesciat. unde omnis mundus sub peccato et uniuersi homines praeuaricatores legis sunt et idcirco iustum iudicium dei est scribentis in corde generis humani: \'quod tibi fieri nolueris, alteri ne feceris'. quis ignoret homicidium, adulterium, furta et omnem concupiscentiam esse malum ex eo, quod sibi ea nolit fieri ? si enim mala esse nesciret, numquam sibi doleret inla
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ sccrpta sunt in librolegis. lit faciat ea. & rursum in
cadem epła. Lex propt̾ transgressiones posita ẽ. donec ue¬
mret semen cui repromissum ẽ: disposita ꝑangło s inma¬
nu mediatoris. Et iterum. Itaq lex pedagogus nr̃ fuit
in xp̃o: ut exfiac iustificemur. Post qũã aũt uenit fiae:
nequa quã ultra sub pedagogo sumus. Om̃s enam filii
aei estis. fide que ẽ in xp̃o iħu. historia quoq que pre¬
cepta ñ continet. s quid factum sit restit. ab apło lox
appeliatur. Dicite michi inquit. qui sublege uultis
ẽe. legem ñ audistis: Scriptum c̃ enim. quia abrabam
auos faios habuit. unum acancilla et alterum delib̾al
s qui de ancilla scđ̃m carnẽ natus c̃. qui aũt de libera
ꝑ repromissionem. S & psalmi lex appellantur. Ut cõ
pleretur sermo qui in lege eorum scriptus c̃. quia odio¬
aluis ioquar popło huic: et nec fic exauaient me dicit
añs.: qd iuxtahebraicum &e aquilam in ẏsaia scriptũ

Expanded text:
ibro Legis, ut faciat ea . Et rursum in eadem epistola: Lex propter praevaricationes posita est, donec veniret semen cui repromissum est, disposita per Angelos in manu mediatoris . Et iterum: Itaque Lex paedagogus noster fuit in Christo, ut ex fide justificemur. Postquam autem venit fides, nequaquam ultra sub paedagogo sumus. Omnes enim filii Dei estis per fidem, quae est in Christo Jesu . Historia quoque quae praecepta non continet, sed quid factum sit refert, ab Apostolo Lex appellatur. Dicite mihi, inquit, qui sub Lege vultis esse, Legem non legistis? Scriptum est enim, quia Abraham duos filios habuit, unum de ancilla, et alterum de libera. Sed qui ex ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem . Sed pleretur sermo qui in lege eorum scriptus est, quia odlabiis loquar populo huic, et nec sic exaudient me, dicit Dominus; quod juxta Hebraicum et Aquilam in Isaia scriptum
Abbreviated transcription (Latin):
duodecim. sc̃o patri doninoni samuelem quoq
et malachim. idẽ quatuor regũ libros: que si legẽ
uolucris. probabis quante difficuitatis sit di¬
uinã scripturã. et maxime propħas intellige:
&e int̾precũ uitio que apud suos purisfimo cur¬
su orationis labuntur. apud nos scatere uitiis.
Dorro eloquentiã quã pra xp̃o incicerone contẽp

Expanded text:
duodecim sancto patri Domnioni, Samuhelem quoque et Malachim, id est quattuor Regum libros.. quae si legere uolueris, probabis, quantae difficultatis sit diuinam scripturam et maxime prophetas intellegere, et interpretum uitio, quae apud suos purissimo cursu orationis labuntur, apud nos scatere uitiis. porro eloquentiam, quam pro Christo in Cicerone conte
Abbreviated transcription (Latin):
exemplar. a sc̃a marcella consobrina tua pot̾is
mutuari. Lege eund̃ẽ grecũ et latinũ. & uet̾em
editionẽ nr̃e translationi cõparã. et liquido ꝑiti¬
debis quantũ distet int̾ ueritatẽ & mendatium.

Expanded text:
exemplar a sancta Marcella, consobrina tua, poteris exemplar a sancta Marcella, consobrina tua, poteris mutuari. lege eundem Graecum et Latinum et ueterem editionem nostrae translationi conpara, et liquido peruidebis, quantu
Abbreviated transcription (Latin):
luit. inmaritos fuisse clementẽ. Origenes. dio¬
nisius. pieriꝰ. eusebius cesariensis. didimꝰ. apolli¬
naris. latissime hanc epłam int̾pretati ft̃. Quo¬
rũ pierius cũ sensũ apłi uentilaret. atq disse¬
reret. & proposuisset ulud exponere. uolo aũt
Qd̃ hic peccatũ meũ est. : Que duritia: Uniu̾i¬
sa que scripsi. huic sententie cõꝑata. lenissima
sunt. Reuolue om̃iũ quos supra memoraui cõ¬
mentarios. et eccłiarũ bibliotecis fruere: & ma¬
gis concito gradu adoptata. ceptaq ꝑuenies. Au¬
dio totius inte orbis studia concitata:. audio pon¬
tificis & popłi uoluntatẽ. pari mente congrue¬
re.Minus ẽ tenere sacerdotiũ. quã merery libros
Sex decim ꝓpħarũ quos inlatinũ de hebreo ser¬
monẽ u̾tisilegeris. & delectari te hoc oꝑe cõꝑero:
prouocabis nos etiam cetera clausa armario ñ
tenere. Transtuli nuꝑ iob inlinguã nrãm: cuius

Expanded text:
luit, in maritos fuisse clementem. Origenes, Dioluit, in maritos fuisse clementem. Origenes, Dionysius, Pierius, Eusebius Caesariensis, Didymus, Apollinaris latissime hanc epistulam interpretati sunt; quorum Pierius, cum sensum apostoli uentilaret atque dissereret et proposuissetillud exponere: uolo autem quod hic peccatum meum, quae duritia? uniuersa, quae scripsi, huic sententiae couparata lenissima sunt. reuolue omnium, quos supra memoraui, commentarios et ecclesiarum bibliothecis fruere, et magis concito gradu ad optata coeptaque peruenies. Audio totius in te urbis studia concitata, audio pontificis et populi uoluntatem pari mente congruere. minus est tenere sacerdotium quam mereri. libros sedecim prophetarum, quos in Latinum de Hebraeo sermone uerti, si legeris et delectari te hoc opere conperero, prouocabis nos etiam cetera clausa armario non tenere. transtuli nuper Iob in linguam nostram; cuius
Abbreviated transcription (Latin):
tim ut aliqͥd scripsero. aut amatores mei. aut ĩ¬
uidi. diu̾so quidẽ studio. s pari certamine. in
uulgus nr̃a disseminant. & uel in laude uel
inuituꝑatione numiisunt: ñ meritũ stili. s suu̾
stomachũ sequentes. Itaq qd̾ solũ facere potui
quẽ cũ legeris. aut ipse pro nobis ceteris satisfaci¬
es: aut si tu quoq narẽ contraceris. illam apłi ne
prro autin. inqua de uirginitate. & nuptiis dis¬
putat. alit̾ disserere cõpelleris. Nec hoc dico. quo
te adscribendũ prouocẽ. cuius insacris litt̾is stu¬
diũ mͥ p̃fero. s ut alios qui nos lacerant. hoc fac̾e
cõpellas. Norunt litt̾as. uident᷑ sibi scioli: posst̃
me ñ reprehendere. s docere.Si aliqͥd scribe¬
rent: magis oꝑis eorũ cõparatione. mea interpre¬
tatio neglig̾etur. Lege queso te. & diligenter
apłi uerba consid̾a: et tunc uidebis me ꝓpter
calunam declinandã. multo plusquã ille uo¬

Expanded text:
tim ut aliquid scripsero, aut amatores mei aut intim ut aliquid scripsero, aut amatores mei aut inuidi diuerso quidem studio, sed pari certamine in uulgus nostra disseminant et uel in laude uel in uituperatiorie nimii sunt non meritum stili, sed suum stomachum sequentes. itaque, quod solum facere potui, quem cum legeris, aut ipse pro nobis ceteris satisfacies aut, si tu quoque narem contraxeris, illam apostoli Tcspixojnijv, in qua de uirginitate et nuptiis disputat, aliter disserere conpelleris. Nec hoc dico, quo te ad scribendum prouocem, cuius in sacris litteris studium prae me fero, sed ut alios, qui nos lacerant, hoc facere conpellas. norunt litteras, uidentur sibi scioli: possunt me non reprehendere, sed docere. si aliquid scripserint, magis ex operis eorum conparatione mea interpretatio neglegetur. lege, quaeso te, et diligenter apostoli uerba considera, et tunc uidebis me propter calumniam declinandam multo plus, quam ille uo
Abbreviated transcription (Latin):
ad paminachium.
p̃iam int̾dũ pudoris ẽ. etiã apd̾
amicos tacere. et humilitatem
suã magis silentio consolari.
quã retractando ueteres amiti¬
cias ambitionis crim̃ incurre¬
re. Quãdui taciusti tacui. nec
ex postulare umquã suꝑhac re uolui: ne non
amicũ querere. s potentiores uiderer expet̾e.
Nunc aut̃ prouocatus offitio litterarũ. pri¬
mas partes semꝑ habere temptabo: et ñ tam re¬
scribere quã scribere. ut et uerecũde huc usq
tacuisse. et uerecundiris loqui cepisse cognos¬
car de opusculis meis contra iouimanũ. qd̃ et
prudent̃ et amant̾ feceris exẽplaria subtrahẽ¬
do. Optime noui s nichil profuit ista diligẽ¬
tia. cũ aliquanti exurbe uenientes. mͥ eadem
lectitarent: que sero me excepisse refere bant
Inhac quoq prouincia. iam libri fuerant di¬
uulgati. et ut ipse legisti. nescit uex missa
reuerti. Nonsum tante felicitatis. quante
pleriq huiꝰ temporis tractatores: ut nugas
meas quando uoluerĩ emendare possim. Sta¬

Expanded text:
AD PAMMACHIUM. Christiani interdum pudoris est etiam apud amicos tacere et humilitatem suam magis silentio consolari quam retractando ueteres amicitias ambitionis crimen incurrere. quamdiu tacuisti, tacui nec expostulare umquam super hac re uolui, ne non amicum quaerere, sed potentiorem uiderer expetere. nunc autem prouocatus officio litterarum primas semper partes habere temptabo et non tam rescribere quam scribere, ut et uerecunde hucusque tacuisse et uerecundius loqui coepisse cognoscar. De opusculis meis contra Iouinianum quod et prudenter et amanter feceris exemplaria subtrahendo, optime noui. sed nihil profuit ista diligentia, cum aliquanti ex urbe uenientes mihi eadem lectitarint, quae se Romae excepisse referebant. in hac quoque prouincia iam libri fuerant diuulgati et, ut ipse legisti, nescit uox missa reuerti. non sum tantae felicitatis, quantae plerique huius temporis tractatores, ut nugas meas, quando uoluerim, emendare possim. st
Abbreviated transcription (Latin):
reꝑtũ: s post tribulationes et ꝑsecutiones apłi
suꝑuenisse. Priꝰ gͦ quã ueniret titus multa ꝑpessus.
grãs agit om̃ipotenti d̾o. inxp̃o iħi. quẽ gentibus
pdicabat: qd̾ dignũ se eleg̾it ĩqͥ agi̾t tͥũphũ filii sui.¬
Trĩphꝰ dĩ ẽ passis. Passio martyrũ pre xp̃i nomine
cruoris effusio. et int̾ torm̃ta letitia. Cũ eñĩ quis ui¬
dit tanta ꝑseuerantia stare martyres. atq torqueri
et insuis cruciatib głari. odor noticie di dissemina¬
tur ingentes: & subit tacita cogitatio. Qd̾ nͥ uerũ
cẽt euãgłium. nũquã sangurne defenderet᷑. Neq
em̃ delicata. et diuiciis studens. acsecura confessio
est: s incarcerib inplagis. inꝑsecutionib. infa¬
me et nuditate. & siti. Hic triumphus di est:

Expanded text:
repertum, sed post tribulationes et persecutiones apostoli repertum, sed post tribulationes et persecutiones apostoli superuenisse. prius ergo, quam ueniret Titus, multa perpessus agit gratias omnipotenti deo in Christo Iesu, quem gentibus praedicabat, quod dignum se elegerit, iTriumphus Dei est passio Martyrum; et pro Christi nomine cruoris effusio, et inter tormenta laetitia. Cum enim quis viderit tanta perseverantia stare Martyres, atque torqueri, 845 et in suis cruciatibus gloriari, odor notitiae Dei disseminatur in gentes, et subit tacita cogitatio quod nisi verum esset Evangelium, nunquam sanguine defenderetur. NEQUE ENIM DELICATA et divitiis studens ac secura confessio est; sed in carceribus, in plagis, in persecutionibus, in fame, in nuditate et siti. Hic triumphus est Dei
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ qd̾ xp̃o caneret ñ inueni̾t. Perrexit inmacedoniã¬
apapho. apparuit cñi ei uir macedo dicens. transi¬
ens adiuuanos: ut ibi inueniret titũ & uisitaret
fr̃s. uel ꝑsecutionib probarent᷑. Hoc est aut̃ qd̾ di¬
ctt. dło aũt grãs. qui semꝑ nostriumphat in xp̃o iħu
ꝓeoqd̾ ẽ triumphat de nobis. siuie triumphũ scrum
agit ꝑnos. qui inalio loco dixãt. spectaculũ facti su¬
mus mundo. angłis & hominib. Deniq narrat in
consequentib. slam cũ uenissemꝰ macedoniã. nuliã
requiem habiit caro nr̃a. s omnẽ tribulationẽ passi.
foris pugne. intus timores. s qͥ consolat᷑ humiles con¬
solatus ẽ nos a̾s. inaduentu titi ñ solũ aut̃ in aduẽ¬
tueis. s etiã insolatio. Ergo propterea uale faci¬
ens troianis siue troadensib. ꝓfectus est macedo¬
nam. ut inueniret ibi titũ. et haberet int̾preta¬
tionis euãgłi iq solatiũ. qu̾e intelligimꝰ non ibi

Expanded text:
 Christo caneret, non inuenerat, perrexitque in Macedoniam-apparuerat enim ei uir Macedo dicens: transiens adiuua nos —, ut ibi inueniret Titum et uisitaret fratres uel persecutionibus probaretur. hoc est enim, quod dicit: deo autem gratias, qui semest: \'triumphat de nobis\' siue \'triumphum suum agit per nos\' —, qui in alio loco dixerat: spectaculum facti sumus mundo et angelis et hominibus. denique narrat in consequentibus: nam cum uenissemus Macedoniam, nullam requiem habuit caro nostra, sed omnem tribulationem polatur humiles, consolatus est nos deus in aduentu Titi, non solum autem in aduentu eius, sed etiam in solacio. ergo propterea ualefaciens Troianis siue Troadensibus profectus est Macedoniam, ut inueniret ibi Titum et haberet interpretationis euangeliique solacium, quem intellegimus non ibi
Abbreviated transcription (Latin):
aliquẽ uel abicere: p̃sertim cũ uoluntati illius.
humana fragilitas resistere ñ potest. Quã uali¬
dam questionẽ scripturarũ ratione contextam.
et pene insolubilem.breui a plłs sermone dissol¬
uit. dicens. O homo. tu quis es qui respondeaᷤ do:
Et ẽ sensꝰ. Ex eo qd̾ respondeᷤꝰ dõ & calũniã facis. et de
scͥpturiᷤ tanta ꝑqͥris. ut loqͣriᷤ ꝯtͣdm̃. et iusticiã uolũ¬
tatiꝰ eiꝰ ĩ qͥras. ostendiᷤᷤ te lib̃i arbitrũ eͥẽ. c facẽ qdui.

Expanded text:
aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius aliquem uel abicere, praesertim cum uoluntati illius humana fragilitas resistere nequeat. quam ualidam quaestionem scripturarum ratione contextam et paene insolubilem breui apostolus sermone dissoluit dicens: o homo! tuquis es, qui respondeas deo? et est sensus: ex eo, quod respondes deo et calumniam facis et de scripturis tanta perquiris, ut loquaris contra deum et iustitiam uoluntatis eius inquiras, ostendis te lib
Abbreviated transcription (Latin):
uel promererent᷑ am̃ uel offendẽet electio eorũ.
atq abiectio ñ merita singłorũ. s uoluntatem
eligentis. et abitientis ostendit. Quid gͦ dictmꝰ:
Inquus est ds. scdm illud exemplũ. qd̾ loquitur
ad moysen miserebor cui misertus fuero: et mi¬
scd̾iam prestabo cui miserebor. Si hoc inquit
recipimꝰ. ut faciat d̾s qd̾ cũq uoluerit. & absq
merito et oꝑib uel eligat aliquẽ uel condẽpnet:
s non est uolentis neq currentis. s miserentis
di: maxime cũ eadẽ scriptura. hoc ẽ ide d̾s loqͣtur
ad pharaonẽ: in hoc ipsũ excitaui te. ut oftendã
inte uirtutẽ meã. et annuntiet᷑ nom̃ metim
imuniuersa terra. Sihoc ita ẽ et prouoluntate
sua miseret᷑ isrłi. et indurat pharaonẽ. E rgo frus¬
tra queritur. atq causatur. nos uel bona ñ fecis¬
se. uel fecisse mala. cũ inpotestate illiꝰ sit et uo¬
luntate. absq bonis. & malis oꝑib. uel eligere

Expanded text:
uel promererentur deum uel offenderent, et electio eorum uel promererentur deum uel offenderent, et electio eorum atque abiectio non merita singulorum, sed uoluntatem eligentis et abicientis ostendit, quid ergo dicimus ? iniquus est deus ? secundum illud exemplum, quod loquitur ad Moysen: miserebor, cui misertus . fuero, et misericordiam praestabo, cuius miserebor, si hoc, inquit, recipimus, ut faciat deus, quodcumque uoluerit, et absque merito et operibus uel eligat aliquem uel condemnet, ergo non est uolentis neque currentis, sed miserentis dei, maxime cum eadem scriptuharaonem: in hoc ipsum excitaui te, ut ostendam in te uirtutem meam et adnuntietur nomen meum in uniuersa terra. si hoc ita est et pro uoluntate sua miseretur Israheli et indurat Pharaonem, ergo frustra queritur atque causatur nos uel bona non fecisse uel fecisse mala, cum in potestate illius sit et uoluntate absque bonis et malis operibus uel eligere
Abbreviated transcription (Latin):
sem̃ di appellat᷑. Scriptũ est eñi. In ysaac uoca¬
bit᷑ tibi sem̃. Id ẽ ñ qui filii carnis. hi filii dei:
s qui filii sunt repromissionis. isti estimantur
insemtne. Et hoc ñ solũ inismahel. et ysaac acci¬
disse conuiicimꝰ.: S etiã induob rebecce fili¬
is. esau et iacob: quorũ alt̃ electus. alt̾ abiectꝰ est.
Et hoc totũ dicit. ut induob fr̃ib priorib. isma¬
hel & esau.ppłm iudeorũ abiectũ ẽẽ significet:
inpost̾iorib aũt hoc ẽ in ysaac. et iacob electũ
dituri erant. & qm̃ hoc uolens approbare ꝓposue¬
rat testimoniũ nascentiũ geminorũ. esau et
iacob. dequib scriptũ est maior seruiet minori.
et in malachia legimꝰ. iacob dilexi. esauaut odio
habui. uenientẽ elatere questionẽ. more suo
proponit. & disscrit. Et hac soluta reuertif adid.
dequo ceꝑat disputare. Siesau & iacob nec dũ
nati erant. nec aliqͥd egerant bom aut mali. ut

Expanded text:
. scriptum est enim: in Isaac uoca. scriptum est enim: in Isaac uocabitur tibi semen, id est: non, qui 25 filii carnis, hi filii dei, sed, qui filii sunt repromissionis, isti aestimantur in semine. et hoc non solum in Ismahel et Isaac accidisse conuincimus, sed etiam in duobus Rebeccae filiis, Esau et Iacob, quorum alter abiectus, alter electus est. et hoc totum dicit, ut in prioribus fratribus, Ismahel et Esau, populum Iudaeorum abiectum esse significet, in posterioribus autem, hoc est in Isaac et Iacob, electum redituri erant. et quoniam hoc uolens adprobare proposuerat testimonium nascentium geminorum Esau et Iacob, de quibus scriptum est: maior seruiet minori et in Malachia legimus: Iacob dilexi, Esau autem odio habui, uenientem e latere quaestionem more suo proponit et disserit et hac soluta reuertitur ad id, de quo coeperat disputare. si Esau et Iacob necdum nati erant nec aliquid egerant boni aut mali, ut
Abbreviated transcription (Latin):
aũt nichil placet. nͥ qd̾ eccłiasticũ est. et publice
inecctia dic̾e ñ timemꝰ. ne uixta pitagorã & plato¬
nẽ & discipłos eorũ qͥ sub nomine xp̃iano introdu¬
cunt dogna gentiũ. dicamꝰ anmas lapsas de ce
lo e̾c. & prodifisitatib m̾itorũ in his uel illis cor¬
porib penas antiquorũ luere peccatorũ multoq
melius est simplicit̾ imꝑitiã confiteri. et int̾cet̾a
que nescimꝰ. etiã huiꝰ loci obscuritatẽ effug̾e. quã
dũ uolumus di probare iusticiam. basilidis et ma¬
nichei heresim defend̾e. et hiberas nenias egyptiaq
ut dr atq ungue transu̾so. ab illius sententiis
recedamꝰ. Fleuerat supͣ & dolori suo. et ꝯscientie sue
continuo cordis dolore torquet᷑. ut ipse optet anathe
ꝑeat. Ꝙ q hoc dix̾at̾ statim uenientẽ eregione
duos habuit filios: ismahel et ysaac. Ismahelqͥ
sccm carnẽ natus est. hereditatẽ patris ñ accepit.
ysaac qui ddesara ex repromissione generatꝰ est:

Expanded text:
publice in ecclesia dicere non timemus, ne iuxta Pythagoram et Platonem et discipulos eorum, qui sub nomine Christiano introducunt dogma gentilium, dicamus animas lapsas esse de caelo et pro diuersitate meritorum in his uel illis corporibus poenas antiquorum luere peccatorum. multoque melius est simpliciter imperitiam confiteri et inter cetera, quae nescimus, etiam huius loci obscuritatem refugere quam, dum uolumus dei probare iustitiam, Basilidis et Manichei heresim defendere et Hiberas nenias Aegyptiaque ut dicitur, atque ungue transuerso ab illius sententiis recedamus. fleuerat supra et dolori suo et conscientiae continuo cordis dolore torquetur, ut ipse optet anathempereat. et quia hoc dixerat, statim uenientem e regioneduos habuit filios, Ismahel et Isaac. Ismahel, qui secundum carnem natus est, hereditatem patris non accepit; Isaac, qui de repromissione generat
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃ ꝑtransissent mesiam descendert̃ troadẽ. et ui¬
sio ꝑ noctẽ paulo ostensa ẽ. Uir macedo. quidã erat
stans et deprecans eũ ac dicens transiens in mace¬
doniam aduua nos. Qd cũ uidisset̾. statĩ quesi¬
uimus proficisci inmacedoniã: certi facti qd̃ uocas¬
set nos d̾s euangłiare eis. Questio.
uid sit qd inepła scribit ad thessalonicenses
pͥma. ipse aut̃ ds pacis scĩficet nos ꝑ omnna:¬

Expanded text:
transissent Mysiam, descenderunt Troadem et uisio per noctem Paulo ostensa est. uir Macedo quidam erat stans et deprecans eum ac dicens: transiens in Macedoniam adiuua nos. quod cum uidisset, statim quaesiuimus proficisci in Macedoniam certi facti, quod uocasset nos deus euangelizare e i s. Quid sit, quod scribit in epistula ad Thessalonicenses prima: ipse autem d
Abbreviated transcription (Latin):
titi: quẽ quia ñ inuenerit. uale faciens eis ꝓfec¬
tus est in macedoniam: Auguotiens aeximuis
apłm paulũ urũ fuisse doctissimũ. et eruditũ
ad pedes gamalielis: qui tnapłorũ actib concio¬
natur et dicit & nunc qͥd habetis cũ hominib istiᷤ:
Si eñĩ ado̾ est. stabitꝰ Si ex ho̾ib destruet᷑ Cũq ha¬
beret sc̃arũ scientiam scripturarũ. et sermonis di¬
guis magis loquor diuinorũ senfitũ maiestatẽ. ñ
poterat greci eloquii aigno explicare sermone. ha¬
bebat gͦ titũ interp̃tem. sicut et beatus petrus mar¬
cũ cuiꝰ euãgłiũ petro narrante & illo scribente cõ
int se & caractere discrepant. structuraq uerborũ.
ex quo intelligimꝰ pro necessitate rerũ. diuersis eũ
usum int̾pretib. Ergo et patilus apłs contristatur:

Expanded text:
Titi, quem quia non inuenit, ualefaciens eis profecTiti, quem quia non inuenit, ualefaciens eis profectus est in Macedoniam ? aliquotiens diximus apostolum Paulum uirum fuisse doctissimum et eruditum ad pedes Gamalihel, qui in apostolorum Actibus contionatur et dicit: \'et nunc quid habetis cum hominibus istis? si enim a deo est, stabit, si ex hominibus, destruetur\'. cumque haberet sanctarum scientiam scripturarum et sermonis digis linguis loquor —, diuinorum sensuum maiestatem digno non poterat Graeci eloquii explicare sermone. habebat ergo Titum interpretem sicut et beatus Petrus Marcum, cuius euangelium Petro narrante et illo scribente conpinter se et caractere discrepant structuraque uerborum; ex quo intellegimus pro necessitate rerum diuersis eum usum interpretibus. ergo et Paulus a
Abbreviated transcription (Latin):
et inhis qui ꝑeunt. Auis quid̃e odor mortis in mor¬
tẽ: auis odor uite inuitã. & adhec quis tã idone¬
us: Nlon enĩ sumꝰ sicut plurimi. ueñdantes uer¬
bũ dei. s ex sinceritate. s sicut ex dõ. corã dõ. ĩ xp̃o
loquim᷑. Harrat corinthiis. que fecerit que passus
sit: et quomͦ incunctis do agat grãs: et sub exẽplo
sui. illos ꝓuocat ad certandũ. Ueni inqͥt troadem.
que pͥus troia appeliabat᷑ ut euãgłiũ xp̃i inasia
predicarẽ. Cũq mͥ ostiũ aꝑtum cͥet indño. hoc est
plurum credidissent. sine ꝑsigna atq uirtutes.
que in me oꝑabatur ds. spes e̾et nascentis fidi et
indrĩo suc crescentis. ñ habui requiem spũi meo.¬
noc ẽ speratã consolationẽ inuenire ñ potui:
eo qd̾ titũ frc̃m meũ ñ inuenerim. siue quẽ rep¬
ꝑiendũ putabam. suic quẽ ibi audicrã degere:
uel qui illuc uenturũ e̾ẽ se dixat. Que aut̃ fuit.
tanta consolatio. et que regiies spũi in presentia

Expanded text:
quidem odor mortis in mortem, aliis odor uitae in uitam. et ad haec quis tam idoneus? non enim sumus sicut plurimi uenditantes uerbum dei, sed ex sinceritate, sed sicut ex deo coram deo in Christo loquim ur. narrat Corinthiis, quae fecerit, quae passus sit et quomodo in cunctis deo agat gratias, ut sub exemplo sui illos prouocet ad certandum. \'ueni\', inquit, \'Troadem, quae prius Troia appellabatur, ut euangelium Christi in Asia praedicarem. cumque mihi ostium apertum esset in domino, hoc est plurimi credidissent, siue per signa atque uirtutes, quae in me operabatur deus, spes esset nascentis fidei et inhoc est speratam consolationem inuenire non potui, eo quod Titum, fratrem meum, non inuenerim siue, quem ibi repperiendum putabam, siue, quem ibi audieram degere, uel. qui illuc uenturum esse se dixerat\'. quae autem fuit tanta consolatio et quae requies spiritui in praesentia
Abbreviated transcription (Latin):
incredulis mors. Mors aut̃ non ista cõmunis. qua cũ
bestiis morim᷑. et ium̃tis. s illa de qua scriptum est.
Anima que peccauerit. ipsa morietur. Ergo uita.
ñ hec arbitranda ẽ. qua spiramꝰ et incedimꝰ. & huc
illucq discurrimꝰ s illa dequa dauid loguitur:
credo uidere bona dñi int̾ra uiuentiũ. Ds̃ enim
uiuorũ ẽ. et ñ mortuorũ. &e uita nr̃a abscondita
o corinthii. parũ c̾e uideat᷑. si nobis predicantibus
ueritatẽ alii credant. alii ñ credant: alii uera morte
moriant᷑. alii uiuant ea uita que dic̃: ego sũ uita. Hi¬
si em̃i nos locuti ẽemꝰ. nec incredulos mors nec credẽ¬
tes uita sequeret᷑. ꝙ. difficile dignꝰ preco uirtutũ
xp̃i inueniri pot̾: qui inannuntiandis illis. ñ suã
s eiꝰ querat głam quĩẽ predicat. Ineo aũt qd̾ se negat ñt
ẽe sicut multos qͥ uenditant uerbũ dei. ostendit ẽe quã

Expanded text:
incredulis mors. mors autem non ista communis, qua cum incredulis mors. mors autem non ista communis, qua cum bestiis morimur et iumentis, sed illa, de qua scriptum est: anima, quae peccauerit, ipsa moriet u r. ergo et uita non haec arbitranda est, qua spiramus et incedimus et huc illucque discurrimus, sed illa, de qua Dauid loquitur: credo uidere bona domini in terra uiuentium. deus enim uiuorum est et non mortuorum et uita nostra abscondita o Corinthii, parum esse videatur, si nobis praedicantibus veritatem, alii credant, alii non credant; alii vera morte moriantur, alii vivant ea vita quae dicit: 846 Ego sum vita. Nisi enim nos locuti essemus, nec incredulos mors, nec credentes vita sequeretur: quia difficile dignus praeco virtutum Christi inveniri potest, qui in annuntiandis illis non suam, sed ejus quaerat gloriam quem praedicat. In eo autem quod se negat non esse sicut multos, qui venditent verbum Dei, ostendit esse quam
Abbreviated transcription (Latin):
alius obicere potest. antequã obiciat᷑. edisserit.
& est sensus. Nominis xp̃i. inom̃i loco. bonꝰ odor
sumꝰ dõ. et predicationis nr̃e longe. lateq spirat
fraglantia. S quia homines. suo arbitrio dere¬
licti sunt. neq em̃ bonũ necessitate faciunt. s uo¬
luntate. ut credentes coronã accipiant. incredu¬
ii suppliciis mancipent᷑. ido odor nr̃. qui ꝑse bonꝰẽ.
uirtute eorũ. et uicio. qui suscipiunt. siue ñ sus¬
cipiunt. inuitã transit aut mortẽ: ut qui credide¬
rint salui fiant. qͥ uero ñ credidint ꝑeant. Nec
hoc mirandũ de apło. cũ etiã de dño leg̾imꝰ. ecce
hic positus ẽ in ruinã. et in resurrectionẽ multo¬
rũ. et insignũ cui contradicet᷑. solisq radios tam
munda loca accipiunt quã immunda. & sic inflo¬
tib quomͦ instercore lucent.: nec tñ solis radii pol¬
luunt᷑. Sic et xp̃i bonus odor qui nũqũa mutari
potest. nec suã naturã amitt̾e: credentib uita est.

Expanded text:
alius objicere potest, antequam objiciatur edisserit. Et est sensus: Nominis Christi in omni loco bonus odor sumus Deo, et praedicationis nostrae longe lateque spirat fragrantia. Sed quia homines suo arbitrio derelicti sunt: neque enim bonum necessitate faciunt, sed voluntate, ut credentes coronam accipiant, increduli suppliciis mancipentur: ideo odor noster qui per se bonus est, virtute eorum et vitio qui suscipiunt sive non suscipiunt, in vitam transit, aut mortem: ut qui crediderint, salvi fiant, qui vero non crediderint pereant. Nec hoc mirandum de Apostolo, cum etiam de Domino legerimus: Ecce hic positus est in ruinam et resurrectionem multorum et in signum, cui contradicetur, solisque radios tam munda loca excipiant quam inmunda et sic in floribus quomodo in stercore luceant nec tamen solis radii polluantur. sic et Christi bonus odor, qui numquam mutari potest nec suam naturam amittere, credentibus uita est,
Abbreviated transcription (Latin):
cit. Uocabo ñ plebẽ meã. plebe meã. et ñ dilectam.
dilectã & erit in loco ubi dictũ est. ñ plebs meauoᷤ.
ibi uocabunt᷑ filii dei uiui. et cetera q̃ sequuntur:
Si inqͥt patientia di. indurauit pharaonẽ. & mł¬
to tempore penas distulit israelis. ut iustiꝰ condẽp¬
naret. quos tanto tẽpore sustinuerat: ñ dei accusan¬
da ẽ patientia. & infinita clementia. s eorũ duri¬
tia. qui bonitate di inꝑditionẽ suã abusi fc̃. Auo¬
quin unus est solis calor: et scđm c̾entias subia-¬
centes. alia lique facit. alia indirat: alia soluit.
alia constringit. Liquat᷑ enĩ cera. et induratur
lutũ. & tñ ñ est caloris diuersa natura. Sic et
bonitas dei. atq clem̃tia. uasa ire q̃ apta ft̃ in in¬
t̾itũ. id est popłm isrł indurat᷑. Nasa aut̃ miscd̾ie.¬

Expanded text:
ebem meam et non dilectam dilectam, et erit in loco, ubi dictum est ei: non plebs mea uos, ibi uocab untur filii dei uiui et cetera, quae sequuntur. si, inquit, patientia dei indurauit Pharaonem et multo tempore poenas distulit Israhelis, ut iustius condemnaret, quos tanto tempore sustinuerat, non dei accusanda patientia est et infinita clementia, sed eorum duritia, qui bonitatem dei in perditionem suam abusi sunt. alioquin unus est solis calor et secundum essentias subiacentes alia liquefacit, alia indurat, alia soluit, alia constringit; liquatur enim cera et induratur lutum et tamen non est caloris diuersa natura. sic et bonitas dei atque clementia uasa irae, quae apta sunt in interitum, id est populum Israhel, indurat, uasa autem mise
Abbreviated transcription (Latin):
sid̾a quia uas fictile ñ dicit figulo. quare mesic
fecisti. Figulus enĩ ħt potestatẽ de eodẽ luto. aut
eadẽ massa. aliud uas in honore fac̾e̾: aliud uͦ incon¬
tumeliã. D̾s aut̃ equali cunctos sorte gn̾auit. et
dedit atbitrii lib̾tatẽ. ut faciat unusquisq qd̾
uult. siue bonũ suie malũ. Intantũ aut̃ dedit
om̃ib potestatẽ. ut uox impia disputet contra
creatorẽ suũ: et causas uoluntatis illiꝰ ꝑscrutet᷑.
Sinaut̃ d̾s uolens oftende irã. et notã facere po¬
tentiã suam. sustinuit inmulta patientia. uasa

Expanded text:
sidera: quia vas fictile non dicit figulo: quare me sic fecisti? Figulus enim habet potestatem de eodem luto, aut eadem massa, aliud vas in honorem facere, aliud in contumeliam. Deus autem aequali cunctos sorte generavit, et dedit arbitrii libertatem, ut faciat unusquisque, quod uult, siue bonum siue malum. in tantum autem dedit omnibus potestatem, ut uox impia disputet contra creatorem suum et causas uoluntatis illius perscrutetur. sin autem uolens deus ostendere iram et notam facere potentiam suam, sustinuit i
Abbreviated transcription (Latin):
in dupplicis prefecture honore transacte. nunc inxpisto
honoratior tumultuaria. et breui lucubratione dicta

Expanded text:
 duplicis pręfecturę honore transacto, nunc in Christo honoratior tumultuaria et breui lucubratione dicta
Abbreviated transcription (Latin):
uenerit. cełi sermone conuoluimꝰ. Caninũ libẽ¬
ter uidi:. qui tibi narrare poterit. quã difficile
& ꝑiculosũ manus dextere. usq inp̃sentẽ diẽ
quo ista dictaui. uulnus sustinuerim. Explicit.

Expanded text:
uenerit, celeri sermone conuoluimus. Caninum libenuenerit, celeri sermone conuoluimus. Caninum libenter uidi, qui tibi narrare poterit, quam difficile et periculosum manus dexterae usque in praesentem diem, quo ista dictaui, uulnus sustinuerim. LXXV.
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce ego paulus dico uobis. qd̾ si circũcidamini xp̃c¬
uobis nichil ꝓderit. Hec subnubilo allegorie dicta ft̃
cet̾m optime notut prudentia tua. ñ easdẽ regulas ce
intropologie umbris. et q̃ue inhystorie ueritate. Qd̃
sicubi pedem offendimiis. & sapienti lectori friuolũui¬
deat᷑ eẽ qd̾ scͥpsimꝰ: culpã auctori referat. Nos enĩ et hec
ipsa inlectulo decũbentes. longaq egrotatione con¬
fecti. uix notario scelerit̾ scribenda dictatumꝰ. ñ ut
impleremus mat̾iam. s ne tibi inprincipio amicicia¬
rũ. aliqͥd imꝑanti. uideremͦ negare. Ora nobis ad ño
sospitatẽ. ut post.xͦii. menses. quib ugi languore
confectus sum. possim aliqͥd dignũ ur̃e scribere uo¬
luntati. et ignosce siscatens oratio solito cursu ñ flu¬
at. Non eñi eod̾e lepore dictamus. quo scribi mus:
quia in altero sepe stilũ uertimus. iterũ que digna
legi sunt scriptitri: in altero quicqͥd inbuccam

Expanded text:
ecce ego Paulus dico uobis, quod, si legem ecce ego Paulus dico uobis, quod, si legem uobis nihil prodest. Haec sub nubilo allegoriae dicta sint. ceterum optime nouit prudentia tua non easdem regulas esse in tropologiae umbris et quae in historiae ueritate. quod sicubi pedem offendimus et sapienti lectori friuolum uideatur esse, quod scripsimus, culpam auctoris referat. nos enim et haec ipsa in lectulo decumbentes longaque aegrotatione confecti uix notario celeriter scribenda dictauimus, non ut inpleremus materiam, sed ne tibi in principio amicitiarum aliquid imperanti uideremur negare. ora nobis a domino sospitatem, ut post duodecim menses, quibus iugi labore confectus sum, possim aliquid dignum uestrae scribere uoluntati; et ignosce, si scatens oratio solito cursu non fluat. non enim eodem lepore dictamus, quo scribimus, quia in altero saepe stilum uertimus, iterum quae digna, legi sint, scripturi, in altero, quidquid in buccam
Abbreviated transcription (Latin):
is mentitur affectus. sicut et inalio loco. ubi posu¬
isti lazarũ. et ad mulierẽ fluentẽ sanguine. quisme
tetigit. Gladiũ postulat de quo dixãt. nolite putare
qd̾ uenerim pacẽ mittere suꝑ terrã. ñ ueni pacem
mitere s gladiũ. ueni enĩ diuid̾e hominẽ contra
patrẽ suum. et filiam contra matrẽ suam. et nurũ
contra socrũ suam. & iniici hominis domesticieiꝰ:
et temptat naturam nature dñs. uultq scđm utriꝰq
uoluntatẽ uuentẽ filiũ in legem grãmq diuidere:
ñ qd hoc probet. s qͦ ad arguendã calumniam syna¬
goge hoc uelle se dicat. Illa que nolebat eccłie filiũ
ingr̃a uiuere. nec ꝑbaptismũ liberari. libenter optat
diuidi puerũ. ñ ut possideat. s ut int̾ficiat. Eccłia
que scit situm cͥe. libenter concendit emule. dũ uiuat
saltem apud aduersariam:. ne int̾ legem diuisus et
grãm. saluatoris mucrone feriatur. Unde dicit apłs.

Expanded text:
is, mentitur affectus. Sicuti et in alio loco. « Ubi posuis, mentitur affectus. Sicuti et in alio loco. « Ubi posuistis Lazarum? » Et ad mulierem fluentem sanguine: « Quis me tetigit? » Gladium postulat de quo dixerat, nolite putare, quod venerim pacem mittere in terram: « Non veni mittere pacem, sed gladium. ueni enim diuidere hominem contra patrem suum et filiam contra matrem suam et nurum contra socrum suam. et inimici hominis domestici eius — et temptat naturam naturae dominus uultque secundum utriusque uoluntatem uiuentem filium in legem gratiamque diuidere, non quod hoc probet, sed quod ad arguendam calumniam synagogae hoc uelle se dicat. illa, quae nolebat ecclesiae filium in gratia uiuere nec per baptismum liberari, libenter habet diuidi puerum, non ut possideat, sed ut interficiat; ecclesia, quem scit suum esse, libenter concedit aemulae, dum uiuat saltem apud aduersariam, ne inter legem diuisus et gratiam saluatoris mucrone feriatur. unde dicit et apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
cere synagoga festinet. & dicat apłs: filioli mei quos
itm parturio. donec xp̃c formet᷑ inuobis. Htuũ tulit.
ñ ut possideret. s ut occideret. ñ enĩ amore fecit hoc
filii. s emule odio: et sitũ mortuũ ꝑ legis cerimoni¬
asinsinu eccłie supposuit. Longũ est si uelim ꝑsin¬
intellexit eccłia ñ eͥẽ suũ filiũ. qui tenebatur inle¬
gi: & inluce cognouerit. quẽ intenebris ñ uidebat.
Inde uirgiũ ortũ est presente rege: altera dicente. fui¬
us tuus mortuus est. m̃s aut̃ iiuit: altera responden¬
te mentiris. filius quippe ms̃ uunt. et filius tuus mor¬
tuus ẽ atq in hunc modũ contendebant cor̃a rege
Tunc rex salomon qui manifeste saluator accipit᷑
ubi milla dubitatio ẽ. quin cuncta que dicant᷑. ñ sa¬
lomoni mortuo. s xp̃i conueniant maiestati. simu¬
lat ignorantiam & humanos pro dispensatione car¬

Expanded text:
cere Synagoga festinet, et dicat Apostolus: Filioli mei, quos cere Synagoga festinet, et dicat Apostolus: Filioli mei, quos iterum parturio, donec Christus formetur in vobis . Vivum tulit, non ut possideret, sed ut 450 occideret. Non enim amore fecit hoc filii, sed aemulae odio, et suum mortuum per Legis caeremonias in sinu Ecclesiae supposuit. 5. Longum est si velim per sinicos viros intellexit Ecclesia, non esse suum filium, qui tenebatur in Lege: et in luce cognoverit, quem in tenebris non videbat. Inde jurgium ortum est, praesente rege, altera dicente: Filius tuus mortuus est, meus autem vivit: altera respondente, Mentiris, filius quippe meus vivit, et filius tuus mortuus est: atque in hunc modum contendebant coram rege. Tunc rex Salomon, qui manifeste Salvator accipiturubi nulla dubitatio est, quin cuncta quae dicuntur, non Salomoni mortuo, sed Christi conveniant majestati simulat ignorantiam, et humanos pro dispensatione car
Abbreviated transcription (Latin):
dei. si eos qui ante passionẽ ꝑphilippũ dñm uidere
desiderant. haudambiges primã peꝑisse eccłiam. et poᷤ¬
tea natum popłm udeorũ. pro quo dñs precabatur. pa¬
ter ignosce cis. qd̾ em̃ faciunt nesciunt: unaq die cre¬
diderunt tria milia & altera die quinq milia. Et e¬
ramus simul multitudinis eñi credentiũ erat corunũ.
tis nobis duab: ñ blasphemantiũ uideorũ. ñ gentiliũ
seruientiũ idolis. Mortuus est aut̃ filius mulieris hu¬
ius nocte. Dũ em̃ legis sequitur obseruantiam. et gr̃e
euãglice iugũ mosaice doctrine copulat̾. tenebrarũ
errore cooꝑta ẽ oppressitq cũ mat̾ sua. dormiensq̃ ñ
poterat dicere. ego dormio. & cormeũ uigilat. Media
nocte consurgens. tulit filtũ de latere eccłie dormien¬
tis. et in suo collocauit simi. Relege totã apłi adgala
tas epłam. et animaduertes quom filios cccłie. suosfa¬

Expanded text:
Dei ; » si eos qui ante passionem, per Philippum, Dominum videre Dei ; » si eos qui ante passionem, per Philippum, Dominum videre desiderant : haud ambiges primam peperisse Ecclesiam, et postea natum populum Judaeorum, pro quo Dominus precabatur: « Pater, ignosce illis, quid enim faciunt nesciunt . » Unaque die crediderunt tria millia, et alia quinque millia . « Eramus simul . Multitudinis autem credentium erat cor unum omo nobisservientium. Mortuus est autem filius mulieris hujus nocte. Dum enim Legis sequitur observantiam, et gratiae Evangelii jugum Mosaicae doctrinae copulat, tenebrarum errore cooperta est. Oppressitque eum mater sua dormiens, quae non poterat dicere: Ego dormio, et cor meum vigilat . Media nocte consurgens, tulit filium de latere Ecclesiae dormientis, et in suo collocavit sinu. Relege totam ad Galatas Apostoli Epistolam, et animadvertes quomodo filios Ecclesiae suos fa
Abbreviated transcription (Latin):
quo habebat hospitem saluatoem.ħ ꝗdua le prosus
ante fuerat. Matheus quoq incathalogo apłorum.
publicanus dicitur. ñ quo ꝑmanserit publicanus
pꝰ apłicam dignitatẽ. s quia prius fuerit publica
nus. ut ubi suꝑ habundauit peccatũ. suꝑ habundaret
grã. Simulq consid̾a. qͥd dicat eccłia congregata ꝯtͣ syna¬
gogam calũmatrice ego & mulier hec habitabamuᷤᷤ
indomo una. Post resurrectionẽ dm̃ saluatoris. una.
deusqꝙ ppło eccłia congregata est. Et quã elegant᷑. peꝑi
inquit apud eam incubiculo. Eccłia enĩ degentib.
dicit incantica canticorum. Introduxit me rex incu¬
troduicã te indonũ matris mee. & incubiculũ eiꝰ que
cofcepit me. Tercia die post quã ego peꝑi: peꝑit ethec.
Si consideres. pilatũ lauantẽ manus. atq dicen¬
tem. mundus ego sũ a sangnine iusti huius si cen¬
turionẽ ante patibulũ confitentẽ. tiere hic erat filiꝰ

Expanded text:
quo habebat hospitem saluatorem, sed qui leprosus quo habebat hospitem saluatorem, sed qui leprosus ante fuerat. Mattheus quoque in aataXoyq apostolorum publicanus dicitur, non quo permanserit publicanus post apostolicam dignitatem, sed qui prius fuerit punus: ut ubi superabundavit peccatum, superabundaret gratia. 4. Simulque considera quid dicat Ecclesia contra Synagogam calumniatricem: Ego et mulier haec habitabamus in domo una . Post resurrectionem enim Domini Salvatoris, una de utroque populo Ecclesia congregata est; et quam eleganter: Peperi, inquit, apud eam indicit in Cantico canticorum: « Introduxit me rex in cutroducam te in domum matris meae, et in cubiculum ejus quae concepit me « Tertia autem die, postquam ego peperi, peperit et haec. » Si consideres Pilatum lavantem manus atque dicentem: « Mundus ego sum a sanguine justi istius ; si centurionem ante patibulum confitentem: Vere hic erat Filius