comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rexit dicens. Decima transacta die: sponte ad me
uenientes amicos uos habeam. Non uenienteĩ
uero: quasi hostes publicos puniam. Tunc sc̃ĩ
iohannes et paulus xͥanos ad se inuitantes: or¬
ainauerunt de om̃ib que relinquere poterãt:
acper totos decem dies incessanter die noctuq
helemosinis insistentes: cdie uero undecimo sũt
constricti in domũ suam. Chissus namq est te¬
rencianus campi ductor ad eos cum militibus
hora cenandi. Q ingressus inuenit eos oranteᷤ:
et dixit eis. Dñs nrͣ uilianus staticulũ aureũ
iouianorũ ad uos misit ut adoretis illud.
thuraq incendatis ei: quod si non feceritis.
ambos modo gladio feriã. Non enĩ decet uos
intra aulam nutritos: ut publice occidami¬
ni. Iohannes et paulus dixerunt. Iulianus si
tuus est dñs: habeto partem cum dño tuo.
Nobis autem dñs alius non est. nisi unꝰ dñs
pater et fiuus. et sp̃c sanctus: quẽ ille negare
non timuit. Et quia semel a facie dei ꝓiectꝰ ẽ:

Expanded text:
r induciae: decima transacta Dei sponte ad me venientes: amicos vos habeam, non venientes vero, tanquam hostes publicos punio. Tunc sancti viri Joannes et Paulus Christianos ad se invitantes, ordinaverunt de omnibus quae relinquere poterant, per totos decem dies incessanter die noctuque eleemosynis insistentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis: Dominus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos intra aulam nutritos, publice occidamini. Joannes et Paulus dixerunt: Julianus si tuus est Dominus, habeto partem cum eo: nobis autem dominus alius non est, nisi unus Deus, Pater et Filius et Spiritus sanctus, quem ille negare non timuit. Et quia semel a facie Dei projectus est,
Abbreviated transcription (Latin):
confessorib xp̃i per continuũ annũ. Post
etiam secessit in heremo: ibiq a raucia no
comite tẽplorũ cum cogeretur sacrificare
et contẽpneret: ꝑcussus est gladio in corde
gaudens cum triumpho. Cui statim basili
cam sui nominis construxerunt: in qua
exuberant beneficia mr̃is. ex eo et nunc

Expanded text:
confessoribus Christi per continuum annum. Post confessoribus Christi per continuum annum. Post etiam secessit in eremum, ibique a Rauciano comite templorum, cum cogeretur sacrificare, et contemneret, percussus gladio in corpore, gaudens cum triumpho. Cui statim sui nominis basilicam construxerunt, in qua exuberant beneficia martyris, ex eo et nunc
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Rogatus autem ut ibi leuaretur ep̃c
non consensit: sed ex sua uoluntate ipse
qui ordinaretur elegit. Tantamq ei ꝯtulit
si fuissent. ab oculis eius ꝓtinꝰ mundarent᷑:
multaq in eo erant sc̃ĩtatis insignia. Sed
cum a constantino uilianus cesar factus
osset: dedit legem ut xͥani nichil in hoc
seło possiderent. Tunc gallicanus in qua¬
uauerat. quarũ impensiones his oꝑibus
que p̃misimus ministrabat. ita deum me¬
ruit habere defensorem: ut quicũq ingre¬
diebantur in eas. aut ponere titulos fisci.
aut exigere pensiones: statim a diabolo
replebantur. Et quicũq actorum eius
esset exactor: leprosus fiebat. Tunc inter¬
rogata demonia dederunt responsum.¬
quod nisi sacrificare coactus fuisset gallica¬
nus: exactores redituum eius. ista ꝑicula
non uitarent. Et qm̃ nullus audebat con
discede a finib italie. Statim relictis om̃ib
alexandriam petiit: ibiq adiunctus est

Expanded text:
tur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus tur. Rogatus autem ut ibi levaretur episcopus non consensit, sex ex sua voluntate ipse qui ordinaretur elegit. Tantam namque ei grsi fuissent ab oculis ejus, protinus mundarentur: multaque in eo erant sanctitatis insignia. Sed cum a Constantio Julianus Caesar factus esset, dedit legem ut Christiani nihil in hoc saeculo possiderent. Tunc Gallicanus hacasas, quarum pensiones his operibus quibus diximus, ministrabat; ita habere Deum meruit defensorem ut quicunque ingrediebatur in eas malitiose aut ponere titulos fisci, aut exigere pensiones, statim a diabolo repiebatur. Et quicunque actorum ejus esset exactor, leprosus fiebat. Tunc interrogata daemonia dederunt responsum,quod, nisi sacrificare coactus fuisset Gallicanus, exactores reddituum ejus ista pericula non vitarent. Et quoniam nullus audebat convdiscede a finibus Italiae. Qui statim relictis omnibus Alexandriam petiit, et ibi junctus est
Abbreviated transcription (Latin):
laudib flentes. Qͥ cum uellet priuatus
abscedere. rogatus ab augustis consul pro¬
cessit. et in forib positus. quinq milia ser¬
uorum liberos ciuesq romanos fecit. qͥb
predia domosq donauit: cunctasq facultates
suas excepto iure filiarum. distrai ac donari
pauꝑib iussit: ac se in ostiensi urbe manen
norum susceptionem: quã ipse plurimis im¬
pendebat. Huic adheserunt multi ex seruis
eius quos liberos fecerat: et diuulgata ẽ
fama eius ꝑ totũ orbem: ita ut ab oriente
et occidente uenientes. uiderẽt uir̃ ex pat̾cio &
ꝯsule qͥ erat amicissimꝰ augustoꝵ lauantẽ pe¬
des pauꝑm. ponentẽ mensã. aquã manibꝰ
effundentẽ. languentibꝰ sollicite ministrantẽ:
& cetera scẽ seruitutis officia ecribentem..
Hic primꝰ in ostiensi urbe instruxit eccłam:
et dictauit officia clericorũ. Huic se sanctus
leuita laurentius reuelauit: adhortans eum
ut in eius nomine eccłiam fabricaret. in
porticu que nunc usq laurencia ñcupa¬

Expanded text:
audiis plenae. Qui cum vellet privatus abscedere, rogatus ab Augusto consul processit: et in fascibus positus, quinque millia servorum liberos civesque Romanos fecit. Quibus praedia domosque donavit: cunctasque facultates suas, excepto jure filiarum, distrahi ac donari pauperibus jussit. Et se in Ostiensi urbe manentnorum susceptionem, quam ipse plurimis impendebat. Huic adhaeserunt multi ex servis suis, quos liberos fecit. Et divulgata est fama ejus per totum orbem, ita ut ab Oriente et Occidente venientes, viderent virum ex patricio, ex consule, qui erat amicissimus Augusto, lavantem pedes, ponentem memsam, aquam manibus effundentem, languentibus sollicitcaetera sanctae servitutis officia. Hic primus in Ostiensi urbe exstruxit ecclesiam et ditavit officia clericorum. Huic se sanctus Levita Laurentius revelavit, adhortans eum, ut in ejus nomine ecclesiam fabricaret in porta, quae nunc usque Laurentia nuncupa
Abbreviated transcription (Latin):
timeres te ledi a me: me ad sacrificandũ
ñ ꝯpelleres. Ego autẽ ñ te timens minas
tuas ꝯtẽpno: et omĩa idola tua stercora
ꝯputans: dm̃ solũ qui regnat in secula
adoro. Audiens hec astasius comes: iussit
eum fustib cedi. Postea uero erecto: dix̃.
Miser: ut quid tam suꝑb et rebellis exis¬
tis: Uis ꝑire: sicut tuum ꝑire ꝓbasti ger
oanum : Sc̃s ꝓtasius dixit. Non tͥ irascor.
nec ego nec ipsa iusticia: qm̃ cecos oculos tui
cordis attendo. Incredulitas enim que in tuis
tes se non maledix̃: sed potius ut eis indulge¬
retur orauit: addens hoc qr nescirent quid
te cedi. Quod cum factũ fuisset: ego phi
ista saxea sepeliui: credens me oronibus
eorum ꝯsequi miscdiam dñi nr̃i iħu xp̃i.¬

Expanded text:
timeres te laedi a me, me ad sacrificium timeres te laedi a me, me ad sacrificium non compelleres. Ego autem te non timens contemno minas tuas, et omnia idola tua, quasi stercora computans, Deum solum qui regnat in coelis, adoro. 17. Audiens haec Astasius, jussit eum fustibus caedi. Postea vero erecto dixit: Miser, ut quid tam superbus et tam rebellis existis? vis perire, sicut tuum probasti perire germanum? Protasius dixit: Non tibi irascor, nec ego, nec ipsa justitia; quoniam caecos tui cordis oculos attendo: incredulitas enim, quae in tuis tes se non maledixit: sed potius ut eis indulgeretur, oravit, addens et hoc, quia nescirent quid capite caedi. Quod cum factum esset, ego Philarca saxea sepelivi, credens me orationibus eorum consequi misericordiam Domini nostri
Abbreviated transcription (Latin):
tempnunt. Audiens hec astasius comes. ius¬
sit eos teneri: et ad se adduici. Qͥb et dixit.
Hortor uos iuuenes. ut a deorum nr̃orum in¬
iuriis temꝑantes. ad ĩmolandũ eis deuote in
sistere ꝓperetis: ut expedicio mea ualidius
celebretur. Sc̃s geruasius respondit. uicto¬
riam de celo debes a deo omĩpotente reqͥrere.
non de simulacris mutis et surdis: qui ocłos
habent sine lumine. aures sine auditu. nareꝰ
sine odoratu. os sine sermone. manus sine
natus ergo astasius comes: iussit eũ tamdiu
plũbatiᷤ cedi: quãdiu exalaret sp̃m. Quo
amoto: iussit sibi astare sc̃m ꝓtasiũ. Cui¬
et dirit. Chiser uel tu uiuere stude: et no
li fieri sicut et frater tuus. Cui sc̃s ꝓtasius
respondit. Quis est miser: Ego te qui ñ
timeo: an tu qui me timere probaris: As¬
tasius comes dix̃. Ego te quomͦ tieo:
Sc̃s ꝓtasius respondit. In eo qđ te times¬
a me ledi: si ñ sacrificauero. Si enim non

Expanded text:
temnunt. 15. Audiens haec Astasius comes justemnunt. 15. Audiens haec Astasius comes jussit eos teneri, et ad se adduci. Quibus dixit: Hortor vos ut deorum nostrorum injurias temperantes, ad immolandum eisistere; ut expeditio mea gnaviter celebretur. Beatus Gervasius dixit: Victoriam de coelo debes ab omnipotente Deo requirere, non de simulacris immundis et vanis, quae oculos habent sine lumine, aures sine auditu, nares sine odoratu, os sine sermone, manus sine natus comes Astasius jussit eum tamdiu plumbatis tundi, quamdiu exhalaret spiritum. 16. Quo amoto, jussit sibi astare Protasium, cui dixit: Miser, vel tu vivere stude, et noli βιωθάνατος fieri, sicut et frater tuus. Cui Protasius respondens, ait: Quis est miser, ego qui non timeo, an tu qui me timere probaris? Comes dixit: Ego te, quomodo timeo? Protasius respondit: In eo quod te times laedi, si non sacrificavero; si enim non
Abbreviated transcription (Latin):
copos urbiũ uicinarũ: retuli uniuersa que
uideram. queq audieram. Ipsis corã positis
primꝰ ego terrȩ fossor accessi: et ceteri ep̃i ꝓ
secuti. fodientes ꝑuenimus ad archam quã
sc̃s ꝓmiserat paulus. Quã aꝑientes inueni¬
mus quasi ipsa hora positos sanctos: miro
odore fraglantes. Ad quorũ caput libellũ
inuenimꝰ: in quo erant hec ꝑ ordinem uni¬
uersa conscripta. Ego seruus xͥ philippus¬
est: quos uno ortu geminos genuerunt:¬
et unum protasium. alterum geruasium
runt p̃cium omne pauperib: et famili¬
olȩ suȩ. quam ingenuã fecerant. Ipsi se
in uno cenaculo concluserunt. per decem
annos lectioni et oracioni uacantes: hoc
ordine in anno conuersionis suȩ undẽci¬
mo ad palmam martirii ꝑuenerunt.
sio qui ꝓficiscebatur ad bellum quod
a marcomannis fuerat excitatum: occurrerunt
ei templorũ cultores. cum sacerdotib suis dicen¬
tes. Siuis letus ad augustos nr̃os reuerti et

Expanded text:
copos urbium vicinarum, referens universa quae copos urbium vicinarum, referens universa quae videram, quaeque audieram, ipsis coram positis, primus ego terrae fossor accessi: caeteri vero episcopi prosecuti, fodientes pervenimus ad arcam, quam sanctus promiserat Paulus: quam aperientes, invenimus quasi in ipsa hora positos 485 sanctos, miro odore flagrantes. Ad eorum caput libellum invenimus, in quo erant haec per ordinem universa conscripta: 6. Ego servus Chunt. Quos uno ortu geminos genuerunt: unum Prothasium, alterum Gervasium runt omne pretium pauperibus, et familiolam suam ingenuam fecerunt: ipsique se in uno coenaculo concluserunt, et per decem annos lectioni et orationi vacantes, hoc ordine in anno conversionis suae undecimo ad palmam martyrii pervenerunt. sio, qui proficiscebatur ad bellum, quod a Marcomanis fuerat excitatum, occurrerunt ei templorum cultores cum sacerdotibus suis, dicentes: Si vis laetus ad Augustos nostros reverti e
Abbreviated transcription (Latin):
tas plenius appareret. Ad impetrandũ uͦ
que poscebam a dño augm̃taui ieiunium:
similiq modo canentẽ gallo orantes mecũ
iuuenes apparuerunt. Tercia uero nocte de¬
fecto ieiuniis corpore. non dormienti sed
stupenti: cum quadam mͥ tercia apparuẽ
re ꝑsona. que similis esset beato paulo
apło. euius uultum me pictura docuerat:
in tantũ ut ipse mecũ illis tacentib loque¬
retur dicens. Isti sunt qui monita mea secu
num niehlq catnale concupicentes.¬
In media hac mediolanensi urbe ꝑ decem annos
in dei seruicio ꝑdurantes. ad hoc ꝑtingere me¬
ruerunt: ut xp̃i martires fierent. Quorum
corpora in eo loco inuenies in quo stas et oras:
duodecim pedum altitudine terrȩ eooꝑtam
archam inuenies. Quam archam suꝑius exal¬
tabis: et in nomine eorũ eccłam fabricabis.
Cumq ab eo nomina requirerem: dix̃ mͥ.
Ad caput eorum libellum scriptum inuemes:
in quo et ortus eorum et finis scriptus est.

Expanded text:
tas, plenius appareret. Ad impetrandum vero tas, plenius appareret. Ad impetrandum vero quae poscebam a Domino augmentavi jejunium: similique modo, canente gallo, orantes mecum iidem juvenes apparuerunt. 4. In tertia vero nocte, defecto jejuniis corpore, non dormienti, sed stupenti, cum quadam mihi tertia apparuere persona, quae similis erat beato Paulo apostolo, cujus me vultum pictura docuerat, in tantum ut ipse mecum, illis tacentibus, loqueretur dicens: Isti sunt qui monita mea secutnum, nihilque carnale concupiscentes,in media hac Mediolanensi urbe per decem annos in Dei servitio perdurantes, ad hoc pertingere meruerunt, ut Christi martyres efficerentur. Quorum corpora in eodem loco invenies, in quo stas et oras. Duodecim pedum altitudine terra coopertam arcam invenies, quam arcam superius exaltabis, et in nomine eorum Ecclesiam fabricabis. Cumque ab eo eorum nomina requirerem, dixit mihi: Ad caput eorum libellum scriptum invenies, in quo et ortus eorum, et finis scriptus est.
Abbreviated transcription (Latin):
et ueritatẽ tuã: in concilio multorũ. Et
pro hoc oꝑe quasi uieissitudinẽ a deo pos¬
culans adiecit. Tu autem dñe ne elonges mise¬
ricordiam tuam a me. Quasi qui diceret. Sic̃
ego feci alios miscdiam inuenire: ita ipse ñ
paciaris longe fieri misccłias tuas a me. Aꝑi¬
amus ergo cur ista p̾misimus: et ur̃os ani¬
mos qui de deo sentitis et creditis. de inuen¬
cione sco̾rum corporũ ad leticiam inuitemꝰ.
me faceret esse cum dño nr̃o iħu xp̃o parti¬
positus. ita mͥ somnus obrepsit. ut nec ui¬
gilans aꝑte nec dormiens integre. iuderem
aꝑtis oculis mecũ duos iuuenes efebos
uestib candidissimis. idest colobio et pal¬
lio indutos. caligulis calciatos: manibus
extensis orantes. Nullam qͥdem grauedinẽ
pars in me somni incũbebat: que me ad eo¬
rum interrogationẽ uerbum proferre ñ
sinebat. Piene autem me euigilanti: uisio
rogarem dñi miscdiam: ut si ludificatio
demonũ esset abscederet: si uero esset ueri¬

Expanded text:
ericordiam tuam in concilio multorum . Et pro hoc opere quasi vicissitudinem a Deo postulans adjecit: Tu autem, Domine, ne elonges misericordiam tuam a me . Quasi diceret Deo: sicut ego feci alios misericordiam invenire, ita et ipse non patiaris longe fieri misericordias tuas a me. Aperiamus ergo cur ista praemisimus, et vestros animos qui pie de Domino sentitis et creditis, de inventione sanctorum corporum ad laetitiam invitemus.  partipositum ita me somnus oppressit, ut nec vigilans aperte, nec dormiens integre, viderem apertis oculis mecum duos juvenes ephebos vestibus candidissimis, id est, colobio et pallio indutos, caligulis calceatos, manibus extensis orantes. Nullam quidem gravedinem pars in me somni incumbebat, quae me ad eorum interrogationem verbum proferre non sineret. Plene autem evigilanti visio rogarem Domini misericordiam, ut si ludificatio daemonum esset, abscederet: si vero esset veri
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ram. Statim autẽ iulianꝰ in bello persico
religio xp̃iana gaudere. Demones autem
ex obsessis corporib intra domum pauli et io¬
hannis eiciebantur confitentes scãm passionẽ
eorum: ita ut unicus filius terenciani qͥ eõ noe
te ceciderat. ueniret intra domũ sc̃orum:
et clamaret per os eius demoniũ. quod pau¬
uis et iohannes mcenderent eum. Tunc te¬
rencianus ueniens ꝓstrauit se in faciẽ: cla¬
mans quod nesciens quid faceret homo pa¬
ganissimus. iussum cesaris adimplesset. Unde
factum ẽ dato nomine suo: ꝓximo die pas¬
et fiens ad locum illum in quo scõrum cor¬
pora requiescunt: a sc̃ĩs dei filius eius mun¬
datus est. et ab ipso terenciano descripta ẽ

Expanded text:
t. Statim Iulianus in bello Persarumreligio christiana gaudere. Demoex obsessis corporibus intra domum Joannis et Pauli ejiciebantur, confitentes sanctam passionem eorum, ita ut unicus filius Terentiani, qui eos decollaverat, veniret intra domum sanctorum, et clamaret per os ejus daemon, quod Paulus et Joannes incenderent eum. Tunc Terentianus veniens, prostravit se in faciem clamans, quod nesciens quid faceret homo paganissimus, jussionem Caesaris adimplesset. Unde factum est, ut dato nomine suo, proximo die Paset flens ad locum illum erat, in quo sanctorum corpora requiescunt, donec a sanctis Dei filius ejus emundaretur. Et ab ipso Terentiano descripta e
Abbreviated transcription (Latin):
carnes expone auibus et feris: nec ossa qͥ¬
escere paciaris. Cumq anolinus huicemo¬
inclitus imꝑator incidi ceruices tuas: parĩ¬
uellet occidere. factus est tumultus populi
grauis : quia om̃s eos uenerabant᷑ ꝓpter
uirtutes quas assidue faciebant. Receptiq

Expanded text:
carnes| expone auibus . et feris . nec ossa qucarnes| expone auibus . et feris . nec ossa quiiscere paciares| Cumque anolinus huiuscemoinclitus imperator incidi ceruices tuas puellet occidere. Fa  multus populi grauis| quia omnes eos uenerabantur . propter uirtutes quas a|  faciebant. Receptique
Abbreviated transcription (Latin):
nunc: Q respondit. In congregatione iusto¬
rum: ibiq te uidi stantem iuxta sedem om̃i¬
potentis dei: et loquebat᷑ tibi de uita ĩmor¬
tali. Gaudio autẽ repletus sc̃s natarius oscu¬
latus est caput eius: et puer osculatus ẽ uesti
gia eus. Manserunt autẽ nocte illa intra
uenit mediolanũ. inquirens scõs martires
geruasiũ et ꝓtasium: quos inuenit in carce¬
re pari gracia ꝯfirmatos. Audiens uero ano¬
linus qui p̃erat ciuitati. quod p̃dictos uiros
adhortacione et p̃sentia sua ꝯfirmaret capi
eum iussit: scribens neroni. uirũ scelestum
qui dicitur nararius inuem fugientẽ potesta¬
tem tuam: et ꝑuertentẽ eos quos in carcere te¬
nebam geruassum et ꝓtasiũ: quos sꝑabam diiꝰ
nr̃is ĩmolaturos. Accipiens nero relacionem:
exiliuit dicens. Adhuc uiuit deorum aduer¬
sarius: Et ingenti ira exestuans: nautas q̃ri¬
ad anolinũ scribens ci. Concide colla eorũ.

Expanded text:
 fuisti. Qui respondit . in congregacione iusto fuisti. Qui respondit . in congregacione iustorum . ibique| te uidi stantem . iuxta sedem omnipotentis dei . et loquebatur| tibi de uita inmortale. Gaudio autem repletus sanctus naza| rius . osculatus est capud eius . et puer osculatus est uesti| gia eius. Manserunt autem nocte illa intra uenit| mediolanum . inquirens sanctus martyres . Geruasium . et prota| sium . quos inuento in carcere . pari gracia confirmatus+| Audiens uero anolinus qui praeerat ciuetati . quod pre| dictos uiros . adhortacione . et presentia confirmaret . capi| eum . iussit scribens . Neroni . uerum scelestum qui dicitur| Nazarius . inueni fugientem potestatem tuam . et peruer| tentem quos in carcere retenebam . Geruasium . et prota| sium . quos sperabam diis nostris inmolaturos. Accipi| ens nero relationem . exsiluit dicens adhuc uiuit deorum| aduersarius . et ingen ira exestuans . nautas querad anolinum scribens ei . concide colla eorum
Abbreviated transcription (Latin):
dicentes. Peccauimꝰ coram deo nazarii: dũ
dii tui qui nos saluos faciant: Ilico ab eis
erat fida tͣnquillitas. Ammirantes naute:
clamauerunt. Ueni et salua nos ꝑ deum tuum:
qui te in tanta tempestate custodit. Cumq
ascendisec sanctus nazarius una cum paruulo
in nauiculam: sedata tempestas est. Dueitq¬
add eos. Si creditis quia deus meus deus uerus
est. qui et ꝯmouet maria. et ꝯmota ꝯponit:
ur̃i uero dii idola sunt surda et ceca᷑ Res¬
ditis custodite uos a malicia neronis. Et ꝓfec¬
ti sunt naute: dei gracia custoditi. Hazariꝰ
uero abuit cum celso puero in ciuitatem que
orauit dicens. Dñe deus patrũ meorũ ostende
mͥ si uere mortuus ẽ puer: et sepeliam eum
in locum hunc. Si uero uiuit: expectans ex¬
pectabo eum. Et orante eo: uenit ad eũ uox
dicens. Resurget puer: et annunciabit tibi
gaudium. Circa horam autẽ nonam: surre¬
xit puer dicens ei. aue pater nazari. Dũcq

Expanded text:
. peccauimus coram deo . nazari dum| . peccauimus coram deo . nazari dum| dii tui quis nos| saluos faciet ilico ab eis.erat fida tranquilletas admirantes| nautae clamauerunt . ueni . et salua nos per deum tuum .| qui te in tanta tempestate custodit. Cumque ascendis| set sanctus nazarius . una cum paruolo in nauicula seta| te tempestas est. Dixitque illis . credetis quia deus meus| deus uerus est . quia et mouet maria et commota conponet.| Vestri uero dii . idola sunt surda et caeca. Resditis custodi| te uos a malicia neronis . et perfecti sunt nautae . dei graciam| custoditi. Nazarius uero . habiit cum celso puero in ciue| tate queora| uit dicens. Domine deus patrum meorum . ostende mihi si uer| mortuus est puer ut sepeliam eum in locum hunc. Sen uero| uiuet expectans expectabo eum . et orante eo . uenit uox| ad eum dicens . resurget puer . et adnunciabit tibi gaudium| Circa autem+ nona surrexit puer dicens ei . aue pater na| zari dixitque
Abbreviated transcription (Latin):
et diis nr̃is sacrificare eompelle. Cumq ꝑ
dueti fuissent. alia die nero ad portam pro¬
cessit: et statui sibi sc̃m nazarium cũ pue¬
ro iussit. Dixitq ad eum. Tantȩ sunt ar¬
tes tuȩ: ut amplius uiuere non debeas.
A te michi ĩmissa ẽ ferarũ rabies. tu gusta¬
re de deorũ libamine noluisti: tu subuer¬
tisti iuuenes geruasiũ et ꝓtasium ne ĩmo¬
larent diis: atq ideo maris te ꝓfunda sus¬
cipient. Sc̃s nazarius dix̃. Saluator meus
et cds meus. qui me per baptismũ regene
rauit. ipse et in mari et ubiq custodiet:
quia ipsi famulant᷑ elem̃ta que sola iussi¬
one constituit. Tunc dixit nero nauclero.
Hunc nefariũ cum puero in mare proice:
ut a ꝯtagione istius terra purgetur. Et
ꝯtinuo eleuatis in nauicła. ita in altum
naute ꝓfecti sunt ut obscurarent᷑ a terra:
Et subito stridentib uentis ꝯmota tẽpes¬
tas est: et ꝑeuntes naute clamauerunt

Expanded text:
et diis nostris sacrife| care conpelle. Cumque et diis nostris sacrife| care conpelle. Cumque perducti . fuissent alia die nero| ad portum processit . et statui sibi nazario Cum puero| iussit . Dixit ad eum . tante sunt arte tuae . ut amplius| uiuere non debeas a te mihi inmissa est ferarum rabies tu| gustare de deorum libamina noluisti. Tu subuertisti . iouenis| Geruasium . et protasium . ne inmolarent diis . aquae| ideo maris te profunda suscipient. Sanctus nazarius dixit . | saluator meus et deus meus qui me per baptismum regene| rauit. Ipse te ubique custudiet quia sua sunt ęlemen| ta que sua iussione . constituit. Nero dixit na+clirio . | hunc nefario Cum puero in mare proici ut a contagione . | istius terra purgetur. Et continuo eleuatis in nauico . | ita in altum nautae profecti sunt . ut obscurarentur a terra|et subito stri| dentibus uentis commota tempestas est . et pereuntes nau| tae clamauerunt
Abbreviated transcription (Latin):
et protasius dixer̃t ministris. Obtestamur
uos ꝑ caput neronis. quiescite a nob̾ parũ¬
per: et adducite patrem nr̃m nazarium.
Renunciauerunt neroni: qui gratulatus
est et dixit. Interponite aliquid spacii: si
forte meliori consilio ĩmolent diis. Et sic̃
poposcerunt: exhibeatur natarius. Cũq
exibitus fuisset nazarius: dixit ad eum
nero. Consule tibi: ecce ara: ĩmola diis.
Sanctus uero nazarius aspiciens in celum: di
xit uoce magna. Dñe libera animas nr̃as a
demoniis: et salua nos in dextera tua fortis¬
sima. Hero dixit. Oportet ex hoc nefandissi¬
mo. terrarũ spacia liberari. Tunc iussit sc̃m
nazarium cum celso puero recludi in carce¬
re: scõs uero geruasiũ et protasiũ. medio¬
lanum ad anolinũ qui p̾erat ciuitati dedu
ci p̃cepit: scribens ei. Geruasiũ et ꝓtasium
iuuenes detrectantes ĩmolare diis ad te di¬
reximus: quos carcerali custodia detine:

Expanded text:
et prota| sius dixerunt ministris obtestamur et prota| sius dixerunt ministris obtestamur uos per caput neronis . | quiescite a nobis parumper et adducite patrem nostrum| nazarium. Renunciauerunt neruni qui gratulatus est . | et dixit interponite aliquid spacium . et forte meliore| consilio immola+nt diis . et sicut poposcerunt exibeatur . | Nazarius . cumque exhibetus fuisset . Nero dixit ad eum . | console tibi . ecce aram immola diis. Nazarius uero as| piciens in caelum . ait uoce magna . domine libera animas| nostras a demoniis . et salua nos in dextera tua fortissema.| Nero dixit oportet et hunc nefandissemo+ terrarum spa| cia liberare Tunc iussit sanctum nazarium cum celso puero| recludi in carcerem. Sanctus uero geruasium . et protasium . | mediolano . ad anolinom qui praeerat ciuitati dedu| ci praecepit. Scribens ei . Geruasium . et protasium . ioue| nes . detrectantes immolare diis ad te direximus . | quos carcerali custudia detene
Abbreviated transcription (Latin):
bundanciã ad arbitrium ur̃m in uos ꝯferam.
tradam. Geruasius et ꝓtasius dixerunt.
Hon nos terrene opes oblectant: nec iouis
figuram. arte. auro. eboreq distinctam
adorabimus: sed nec tu pedem nr̃m repel¬
potius nobis est ꝑhenins uitȩ donis ꝑfrur:
quam breuia male possidere. Nam diuiciȩ
et honores tui nulli sunt: sed et tu ꝯtimio
interibis. Hero iratus dixit. Digne fundat᷑
sanguis uester: qui ꝑpter crucifixum homi¬
nem mori magis uultis. quã mecũ feliciter
uiuere. Geruasius et protasius dixerunt.
Quandoqͥdem nos occideris: tunc uiuifi¬
cabimur. Nam hic mori parati sumꝰ: ut
in eternum uiuamꝰ. Tunc nero ad aram
eos deduci p̃cepit: ut gustarent de ꝓfanis
et pollutis. Cumq statuissent eos ministri
ante aram: nero dixit. Si uultis uiuere:
sacrificate diis. Geruasius et ꝓtasus dixer̃t.¬
ro itaq iussit ceruices eorũ confringi. Et
dum ꝯfringerent᷑ ceruices eorũ: geruasius

Expanded text:
bundantiam ad arbitrium uestrum in uos conferam .bundantiam ad arbitrium uestrum in uos conferam .tra| dam. Geruasius et protasius dixerunt . non nos terrenę| opes oblectant . nec iouis figuram arte auro euoreque| distinctam adorauimus . sed nec tu pedem nostrum refepotius nubis est perennis uitae . per| frui . quam breuia mala possedire . nam diuiciae . et hono| ris tui+ nulli sunt sicut et tu continuo interrebis. Nero iratus| dixit . digne fundetur sanguis uester . qui propter crucifi| xum hominem+ mori uultis . quam mecum feliciter uiuere.| Geruasius . et protasius dixerunt . quandoquidem nos| occideris . tunc uiuificabimur . nam hic mori parati somus . | ut in aeternum uiuamus. Tunc nero ad aram eos dedu| ci . praecepit ut gustarent et profanis . et pollutis. Cumque| estatuissent eos ministri ante aram. Nero dixit . si uul| tis uiuere . sacrificatae diis. Geruasius . et protfacimus. Iussit nero ceruicis eorum confringi et| dum confringerintur ceruices eorum. Geruasius
Abbreviated transcription (Latin):
moueatur hic nefarius: ne aures nostrȩ
diutius ꝯuiciis exasꝑentur. Cũq remoue¬
mas seruorũ tuorum geruasii et ꝓtasii:
ut ꝑ ꝯfessionem nominis tui liberati a
tur. Dixitq ad eos nero. Nolite ꝯsentire
huic malefico: ne cũ eo suppliciis ꝯsuma¬
carnem genuit. sed spiritaliter ꝓcreauit:
oportet nos cũ eo mori. ut habeamꝰ uitam
eternam. Nero dixit. Uideo uos adhuc in
te non minimos: miror quod tam stulta
et anilia uerba loquimini. Desistite ab hac
praua ꝑsuasione: et ex altabunt uos dii
nr̃i. Geruasius et ꝓtasius dixerunt. Irra¬
cionabilis et praua ꝑsuasio est. deum ꝯdi¬
torem celi et terrȩ. qui fecit mare et oĩa
que in eis sunt non consiteri: et cõlere ido¬
la manufacta. que ñ loquunt᷑ neq audi¬
unt. Nero indignatus: pugnis eos subigi
p̃cepit. Cumq a ministris cesi fuissent:
nero dixit. Mhilitate nobiscum: et eligenddi ho¬
noris copiam uobis tribuam. diuiciarũq ha¬

Expanded text:
moueatur hic et nefarius . ne aures nostrae moueatur hic et nefarius . ne aures nostrae di| ucius conuiciis asperentur. Cumque remouemas seruorum tuorum . Geruasi . et protasi . ut per confessionem| nominis tui liberati a tur. Dixitque ad eos nero nolite consentire huic ma| lefico . nec cum eum suppliciis consummacarnem genuit . sed spiritaliter procreauit. Opor| tet nos cum eodem mori . ut habeamus uitam aeternam.| Nero dixit uideo uos adhuc in te non minimus . miror quod tam stultice| et anilia uerba loquimini deser+te ab hac praua persu| asione . et exaltabunt uos dii nostri. Geruasius . et protasius| dixerunt inracionabilis et praua persuasio est . deum condito| rem caeli et terrae qui fecit mare et omnia que in eis sunt.| Non confetere et colere idola manufacta que non locuntur| neque audiunt. Nero indignatus . pugnis eos subegi praecepit.| Cumque a ministris caesi fuissent. Nero dixit miletate no| biscum et elegendi honoris cupiam uobis tribuam . diuiciarum| que ha
Abbreviated transcription (Latin):
turbas elapsus est. Intelligens sanctus na¬
tarius que acta fuerant. retulit geruasio
et protasio: dicens eis. Cras missurus est
nero: et educet nos de hoc carcere. Postera
uero die sedit nero furens et estuans. tur¬
pis uisu: et iussit sibi offerri scõs martires.
natarium. geruasiũ. et protasium. Cumq
statuissent eos ministri ante tribunal. de
a diis meis: et incurri ferarum rabiem.¬
Sc̃s nararius dixit. Dii ur̃i semꝑ in tempesta¬
te et in amaritudine sunt: ferȩ uero melio¬
res diis ur̃is sunt. Add p̾ceptum enim uene¬
runt: et lacerauerunt uiros et mulieres
tuas. Nero. dixit. Qͥs tibi hec ñciauit
cũ esses in carcere: Nisi confessus fueris:
nunc fundetur sanguis tuis. Sc̃s natariꝰ
dixit. Qͥ dedit se timere: ipse nobis famu¬
lis suis annuncrauit. Et si potentes uel
fidi tibi erant dii tui: quare non obstite¬
runt: S et tu iam ꝑisses: nisi cursu fuis¬
ses elapsus. Accensus ira nero dixit. Re¬

Expanded text:
turbas elapsus est. Intel| ligens naturbas elapsus est. Intel| ligens nazarius que acta fuerant . retullit geruasio . et pro| tasio dicens eis . crastina die missurus est nero . et educit nos| de hoc carcere. Postero uero die . sedit nero furens et estuans| turpis uisu . et iussit sibi offerri . Nazarium et Geruasium. Et| protasium. Cumque statuissent eos ministri ante tribu| nal nea diis meis . et incurri ferarum| rabis nazarius dixit . dii uestri . semper in tempes| tate et in amaritudine sunt fere uero . melioris diis ues| tris sunt. Ad praeceptum enim uenerunt . et laceraue| runt ueros et mulieris tuas. Nero dixit . quis tibi hoc nun| ciauit . cum esses in carcirem nisi confessus fueris . nunc| fundetur sanguis tuus. Nazarius dixit . qui dedit ti| meri se ipse nobis famulis suis adnunciauit . et si poten| tes uel fidi tibi erant dii tui . quare non obsteterunt . sed| et tu iam perisses . nisi cursu fuisses elapsu+ Accensus ira . | Nero dixit . re
Abbreviated transcription (Latin):
donauit dentoni talentũ aureum: et ius¬
et nararium coneludi in obscuro carceris.¬
Sanctus uero celsus puer paruulus: eiulans
cum lacrimis sequebatur eos. Tunc unus ex
militib apprehenso puero: alapis cedebat ma¬
xillas eius. Dixitq sanctus nazarius. Infeli¬
cissime hominum: que rabies te absq cete¬
ris inuasit. quod a pueri uexatione non
desinis: Et irati milites: sc̃m nazarium
sancto natario. corruit miles ille in faciẽ¬
suam super saxum: ibiq amisit oculum
dextrum. Et confestim abdiderunt eos
in ergastulo. uolente autem nerone post
triduum perdere eos: uenit ad eos angłs
domini dicens. Nolite timere: per uos
confundetur nero. Altera uero die iussit
nero p̃parari diuersi generis feras: et se¬
cessit ad p̃dium. ut uoluptatib resolutus
uacaret. Nocte irruentes fere iracundiȩ
sp̃u incitatȩ. turbauerunt exornata ten¬
toria neronis: et disꝑse sunt concubine
eus: sanguinẽ etiam armigeri eius fude¬
runt. Hero autem lacerato pede: inter

Expanded text:
donauit dentone talentum| aureum et ius+ protasium| includi in obscuro carceris. Celsus uero paruolus . heiulans| Cum lacrimis sequebatur eos . unus+ ex militibus adprae| henso puero alapis cedebat maxillas eius. Dixitque| nazarius. Infelicissime hominum . quia rabies te absque| citeros inuasit . quod a pueri huius uexacione non cessas.| Irati militis . Nazarium sancto| nazario . conruit mile ille in faciem super saxum ibique| amisit oculum dextrum. Et confestim abdederunt eos in| ergastulo Volente autem nerone post triduo perdere eos . | uenit ad eos angelos domini dicens. Nolite timere per uos con| funditur nero. Alia die iussit nero praeparari diuersi . | generis feras . et sicessit ad praedium . ut uoluptatibus resolutus| uacaret. Nocte uero inruentes ferae . iracundiae . spiritu incita| te . turbauerunt. Exurnata tenturia neronis . et disperse| runt concubinas eius . sanguinem etiam armigere fuderunt.| Nero autem lacerato pede inter
Abbreviated transcription (Latin):
unum deum debere coli: non idola ma¬
nu facta. Hoc audiens quidam ex satelli¬
tibus neronis nomine cornelius. relaci¬
onem ad eũ retulit: quod p̾dictꝰ nazariꝰ
aduersus deos quos sacratissimi imꝑatoreᷤ
serere: et per diuersas prouincias turbas
hominũ sua p̃dicatione conuerteret. Cũq
nero huiuscemodi litteras accepisset: misit
dentonem comitẽ cum militib ad perqͥ¬
rendum scm nazarium. Qͥ cum ad ciui
celsum nomine lapides porrigentẽ. Eunc
dit. Ego sum. Dixitq ad eum dento.
Nũquid et isti iuuenes xͥani sunt. Sẽs¬

Expanded text:
. unum deum debere coli . non idola manufacta.| Audiens quidam ex satellitibus neronis . nomine| cornelius . relationem ad eum detulit quod prae| dictus Nazarius aduersus deos quos sacratissimi impera| touderet adhibere . | et per diuersas prouincias turbas hominum sua praedi| catione conuerteret. Cumque nero huiuscemodi litteras| accepisset . misit dentonem comitem cum militibus ad| perquirendum sanctum nazarium qui cum ad ciuit. Celsum| nomine . lapides porrigentem. Dentodit . ego sum . dixit| ad eum dento numquid et hii iouenis christiani sunt. S
Abbreviated transcription (Latin):
mbrosius seruus xp̃i fr̃i¬
bus per omnẽ italiam
in dño eternã salutem.
In diuinis uoluminib
reus ascribitur: qui
non studuerit dare
gratis quod gratis accepit. Qcquid enim
cum noluerit tradere om̃ibus quod ipse
non celandum acceperit. Unde et psalii¬
graphus uates canit. Iusticiã tuam non
abscondi in corde meo: ueritatẽ tuã et sa¬

Expanded text:
MBROSIUS servus Christi fratribus per omnem Italiam in Domino aeternam salutem. 1. In divinis voluminibus reus subscribitur, qui non studuerit dare gratis, quod ipse gratis accepit; quidquid enim cum noluerit tradere omnibus, quod ipse non celandum acceperit. Unde Psalmographus vates canit: Justitiam tuam non abscondi in corde meo: veritatem tua
Abbreviated transcription (Latin):
uero esset innumerabilis multitudo. insiste¬
bam sacrificiis. et marti. uanas uictimas
offerebam. Qͥd multis moror: Adultimũ
obsidio creuit: et uniuersi tribuni ac mi¬
lites se hostib tradiderunt. Cũq cuperem
fugiendi aditum reꝑire: paulus et iohes
ex quib p̃positus unus. et primiceriꝰ alius¬
uictor melior quam fuisti. Fateor sacratis¬
prolatũ: apparuit mͥ iuuenis statura excei¬
sus. ferens in humero crucem: et dicens.
Sume gladiũ tuum: et sequere me. Quẽ¬
ege dum sequerer. apparuerunt mͥ hinc et
inde milites armati: ꝯfirmantes me. et
dicentes. Nos tibi p̃bemus officũi: tu ingre¬
dere hostiũ elaustra: et dextra leuaq gladi¬
um tenens euaginatũ. respice quousꝙ ꝑueniã
ad regem ipsorum nomine bardan. Quo cum
tus meis pedib postulauit. Nullum penitis

Expanded text:
vero esset innumerabilis multitudo, insistebat sacrificiis, et Martianas victimas offerebat. Quid multa? Ad ultimum crevit obsidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum reperire, Paulus et Joannes, ex quibus praepositus unus, alter primiceriusvictor melius quam fuisti. Mox ut vott apparuit illi juvenis statura excelsus, ferens in humeris crucem, dicens: Sume gladium tuum, et sequere me. Quem dum sequeretur, apparuerunt ei hinc et inde milites armati, confirmantes eum, et dicentes: Nos tibi praebemus officium, tu ingredere hostium castra, et dextra laevaque gladium tenens evaginatum, respice quousque pervenias ad regem ipsorum. Quo cum bus ipsius, postulavit nullum penitus
Abbreviated transcription (Latin):
aliisq ut ei uisum ẽ locis aliũ p̃posuit.
S rabo ut eius debitũ exposcebat natu¬
rȩ nimia insolescens astucia. cupiditate
uero crudelior effectus: cũ uniuersa q̃
aurelianorũ fines continere uidebantur
sibi subiecta cerneret. cenobio dumtaxat
sci benedicti excepto quod semꝑ regali¬

Expanded text:
aliisque ut ei visum est locis alios praeposuit. Sed Raho ut ejus debitum exposcebat naturae, nimia insolescens astutia, cupiditate vero crudelior effectus, cum universa quae Aurelianensium fines continere videbantur sibi subjecta cerneret, coenobio duntaxat S. Benedicti excepto quod ab a
Abbreviated transcription (Latin):
exempli gr̃a remorari: a contrariis religi¬
onis diuinȩ insidias ꝑpessus. ad palmã usq¬
martirii ꝑuenit: cuius etiam passio penes
sioni in cinnomanmea urbe apparuit
uisio: ut scilicet pergentes et ipsi in ean¬
dem ꝓuinciam corpus tͣnfferrent sororis
sc̃i benedicti scolastioȩ noĩe: ut qͦi uniuĩ
urnȩ habebat spacium. simul tͣnsferren
diebus tͣnsactis. a supͣdicta cinomannica
urbe egressi oraculi diuini auditores.
carpebant iter italiam ducens: diuertentesq
in monasteriũ floriacũ hospitandi gr̃a. cõꝑe¬
runt p̃fatum uenerabilẽ uirũ agiulsum pre¬

Expanded text:
exempli gratia remorari, a contrariis religiexempli gratia remorari, a contrariis religioni divinae insidias perpessus, ad palmam martyrii usque pervenit: cujus etiam passio penes sioni in Cenomanica urbe apparuit visio, ut scilicet pergentes et ipsi in eamdem provinciam, corpus transferrent sororis S. Benedicti, Scholasticae nomine, ut quos unius urnae habebat spatium, simul transferenddiebus transactis a supradicta Cenomanica urbe egressi, oraculi divini auditores carpebant iter Italiam ducens: divertentesque in monasterium Floriacum hospitandi gratia, compererunt praefatum venerabilem viru
Abbreviated transcription (Latin):
missi custodias obtime seruans. et lectioni assi¬
due studium dans: inter cetera repperit in li¬
bris beati ac p̾cellentissimi uiri gregorii ro¬
mam antistitis. qͦmͦ sc̃s ac deo dilectus bene¬
dictus. agonis sui cursũ in beneuentana pro¬
uincia ꝯsu̾mauerit Recordans uͦ qr idem
uenerabilis pater oraculo diuino ãmom-¬
tus. preuidensq casus futuros. p̃dixerit
illud monasteriũ funditus euertendũ: et
lis iste patratũ carneis conspiciebat: misit
ad p̃dictã ꝓuinciã unũ ex ꝯmilitonib su¬
is. noie agiulfũ monachum. Sie namq
sibi fuisse reuelatũ diuinitus dicebat: ut
p̃dictus uir illuc ꝑgens. corpus iam dicti
tͣnsferret benedicti. Fuit nainq idem agi¬
ulfus uenerabilis uir. et deo omimͦ placere
gestiens: qui quantȩ sanctiratis fuerit.
cuiꝰue uirtutis. finis ꝓbauit: in quo om̃is
laus secure canitur. Nam cũ bonis polle¬
ret oꝑibus. et in monasterio lirinensi/ ob
bonorũ studiũ oꝑum. peteret᷑ aliquantisꝑ

Expanded text:
missi custodias optime servans et lectioni assidue studium dans, inter caetera reperit in libris beati ac praecellentissimi viri Gregorii Romani antistitis, quomodo sanctus ac Deo dilectus Benedictus agonis sui cursum in Beneventana provincia consummaverit: recordansque quia isdem venerabilis Pater, oraculo divino admonitus praevidensque futuros casus, praedixerit illud monasterium funditus evertendum, et lis, iste oculis patratum carneis conspiciebat, misit ad praedictam provinciam unum ex commilitonibus nomine Aigulfum monachum. Sic namque sibi fuisse revelatum divinitus dicebat, ut praedictus vir illuc pergens, corpus jam dicti transferret Benedicti. Fuit namque idem Aigulfus venerabilis vir et Deo omnimodo placere gestiens: qui quantae sanctitatis fuerit cujusve virtutis, finis probavit, in quo omnis laus secure canitur. Namque cum bonis polleret operibus, et in monasterio Lirinensi ob bonorum studium operum peteretur aliquantisper
Abbreviated transcription (Latin):
caput eius ꝑcutiens inquit. Per caput hoc
testor penitudinem te huius facti inutilit
citissime acturũ. Qua ꝑcussione excitatꝰ.
a lecto exiliens: efferatus animo in uocem
erupit dicens. Ue michi. ue mͥ: iam nũc
morior. Cumq astantes territi reqͥrerent
quid causȩ esset cur talia ac sim̃te captꝰ
effunderet uerba: pallens ac tremens
sciscitantib respondit. Q escenti mͥ in
lecto sc̃s astitit benedictus ueneranda
decorus canicie: quẽ sequebatur pueru¬
lus. et ipse monachus: cepitq aduersũ
me conqueri. quãobrem abbatem suum
interficere uellem. Cumq responderem
nullatenus me abbatẽ suum interficere
uoluisse. baculo quod gestabat caput
meum ualide ꝑcutiens. morti me uici¬
num reddidit: una etiam ꝯminans citis
ꝑacturũ. Hec dicens. dolore interiora ci¬
cius penetͣnte. nocte sequenti morte cor¬
poris mortẽ animȩ socians: manium ob¬
sequio miserrimã animã erebi iaculatur

Expanded text:
caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc caput ejus percutiens, inquit: Per caput hoc testor poenitudinem te hujus facti inutiliter certissime acturum. Qua percussione excitatus, a lecto exsiliens, efferatus animo in vocem erupit, dicens: Vae mihi, vae mihi, jam nunc morior. Cumque astantes territi requirerent, quid causae esset, cur talia ac si mente captus effunderet verba, pallens ac tremens sciscitantibus respondit: Quiescenti mihi in lecto sanctus astitit Benedictus, veneranda decorus canitie, quem sequebatur puerulus et ipse monachus, coepitque adversum me conqueri, quamobrem abbatem suum interficere vellem. Cumque ei responderem nullatenus me abbatem suum interficere voluisse, baculo quod gestabat, caput meum valide percutiens, morti me vicinum reddidit; una etiam comminans, citissm peracturum. Haec dicens, dolore interiora citius penetrante, nocte sequenti, morti corporis mortem animae socians, Manum daemonum obsequio, miserrimam animam Erebi jaculatur
Abbreviated transcription (Latin):
lium expetere hortatur. Itaq abbas
uerso gradu calcarib equũ impellens:
citato cursu ligeris alueum repetit. na¬
uemq conscendens. in citeriorem tͣnsue¬
hitur ripam: celerrimeq monasterio
recipitur. Int̾ea nunciatur comiti abba-¬
tem inibi affuisse radulfum: s concite
redisse. Cernens comes acerrime se ab
abbate p̃uentũ. nec maliciȩ suȩ ac frau¬
di locum patere ullum. nimio felle cõ¬
liens linteo obuoluitur : seq in lectum
aliquantulum reqͥeturus ꝓicit: residen¬
te ad caput eius deutheria concubina.
Eo alciori sopore depresso. astitit in ui¬
su quidam senex monachi habitũ gerens:
quem sequebatur puer eiusdem habitus:
taliterq ad eum infit. O comes. quid ꝓ¬
merui: qr uoluisti abbatem interficere
meum: Cui cum ille negando responsũ
ederet. nequaquã se albatem suũ necare
uoluisse: ille toruo uultu in cum respiciens:
simulq baculo quod gestabat incuruo.

Expanded text:
lium expetere hortatur. Itaque abbas lium expetere hortatur. Itaque abbas verso gradu, calcaribus equum impellens, citato cursu Ligeris alveum repetit, navemque conscendens, in citeriorem transvehitur ripam, celerrimeque monasterio recipitur. Interea nuntiatur comiti abbatem inibi affuisse Radulfum, sed concite rediisse. Cernens comes acerrime se ab abbate praeventum, nec malitiae suae ac fraudi locum patere ullum, nimio felle comliens linteo obvolvitur, seque in lectum aliquantulum requieturus projicit, residente ad caput ejus Deutheria concubina. Eo altiori sopore depresso, astitit in visu quidam senex monachi habitum gerens, quem sequebatur puer ejusdem habitus, taliterque ad eum infit: O Comes, quid promerui, quia voluisti abbatem interficere meum? Cui cum ille negando responsum ederet, nequaquam se abbatem suum necare voluisse; ille torvo vultu in eum respiciens simulque baculo quod gestabat incurvo
Abbreviated transcription (Latin):
dulfo: consiliũ habuit abbate int̾fecto.
p̃fatũ p̃ripere cenobium. Quod matu¬
rato ꝑageret: nisi pietas indulgentissi-¬
ma conditoris oburã se tanto facinori
opponere disposuisset. Fretus itaq fidu¬
cia ꝑagendȩ malignitatis. quendam e
suis satellitib ad regem dirigit: qui
mortuũ radulfum abbatem nunciaret.
Statimq ac pene e uestigio alterum
mittit: qui radulfum abbatem ad colloqͥ¬
um euocaret mutuũ. Sane legatus regi
directus. accelerato itinere palaciũ uenit:
iussa exequitur: necdũ ꝑ acto negocio
aliquãdiu palacio ĩmoratur. At uero ra¬
dulfus abbas conscensis equis: cũ paucis
ad collo quium ꝓperat fallentis amici.
S dum iie iter ꝑageret: comes balneũ
ingressus. curam corporis agebat. Cũq
adhuc in balneo resideret: albas monas¬
terium sc̃i gundulfi ingreditur. Nam
inibi tunc morabatur comes: obunuimq ha¬
buit quendam pomilionem nomine gua
quiq insidias ei comitis tum nutib
tum sermone denuncians: fugȩ auxi¬

Expanded text:
dulfo, consilium habuit abbate interfecto praefatum praeripere coenobium. Quod maturato peregisset, nisi pietas indulgentissima Conditoris obviam se tanto facinori opponere disposuisset. Fretus itaque fiducia peragendae malignitatis, quemdam e suis satellitibus ad regem dirigit, qui mortuum Radulfum abbatem nuntiaret, statimque ac pene evestigio alterum mittit, qui Radulfum abbatem ad colloquium evocaret mutuum. Sane legatus regi directus accelerato itinere palatium venit, jussa exsequitur: necdumque peracto negotio aliquandiu palatio immoratur. At vero Radulfus abbas conscensis equis cum paucis ad colloquium properat fallentis amici. Sed dum ille iter perageret, comes balneum ingressus, curam corporis agebat. Cumque adhuc in balneo resideret, abbas monasteriolum S. Gundulfi ingreditur nam inibi tunc morabatur comes, obviumque habuit quemdam pomilionem pumilionemquique insidias ei comitis, cum nutibus, tum sermone denuntians, fugae auxi
Abbreviated transcription (Latin):
rimã dei hoc in loco meritis scȩ dei geni¬
tricis ꝑpetueq uirginis mariȩ. ac beati
petri apłorum principis. necñ et egre¬
gii patris benedicti intercessione uigen¬
tẽ regi p̾stantissimo pipino patefaciunt:
eumq uberalem huic sacro cenobio suiᷤ
adhortacionib sedule efficiunt. Pipino¬

Expanded text:
rimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genirimam Dei hoc in loco meritis sanctae Dei Genitricis perpetuaeque Virginis Mariae, ac B. Petri apostolorum principis, necnon et egregii P. Benedicti intercessione vigentem, regi praestantissimo Pippino patefaciunt, eumque liberalem huic sacro coenobio suis adhortationibus sedule efficiunt. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
rarent: maiestati om̃ipotentissimȩ tan¬
tam discriminis litem solita miseracio¬
re dirimere placuit. Siqͥdem remigiꝰ
ep̾s cum suis templũ ingressus. dum ad
sacrum propinquassent sepulchrũ. repen¬
tina luminũ cecitate adeo ꝑcelluntur.
nec quãlibet in partem saltẽ palpatu ꝓ
gredi ualerent agnoscere. Proinde t̾ro¬
re ualido adoꝑti: nil aliud quã uitȩ
dispendia oꝑiebant᷑. Alii deniq solo
illucq nequicquã discurrunt. uociferan¬
tesq auxiliũ affore p̾cant᷑. His nimia
confusione tumultuantib. euocatꝰ eum
fr̃ib accurrit abbas: dataq manu ab
eccła uiolatores sacri tẽpli extrahit: di¬
umam satis habundeq sencientes ulcio¬
nem. Humi deinde ꝓstratis. ueniamq
petentib clementer indulsit: atq ex
eiusdem p̃ciosissimi confessoris xͥ corꝑe.
reliquias benignissime contulit. Refec¬
tis autẽ. ac cunctis necessariis itineri
dapsiliter attributis: ad sua remitat.
At illi palaciũ repetentes. uirtutẽ quã pru¬

Expanded text:
rent, majestati omnipotentissimae tantam discriminis litem solita miseratione dirimere placuit. Siquidem Remigius episcopus, cum suis templum ingressus, dum ad sacrum propinquassent sepulcrum, repentina luminum caecitate adeo percelluntur, nec quamlibet in partem saltem palpatu quo progredi vellent agnoscere. Perinde terrore valido adoperti, nihil aliud quam vitae dispendia operiebantur: alii denique solo illucque discurrunt, vociferantesque auxilium affore precantur. His nimia confusione tumultuantibus, evocatus cum fratribus accurrit abbas, dataque manu ab ecclesia violatores sacri templi extrahit, divinam satis abundeque sentientes ultionem. Humi deinde prostratis veniamque petentibus clementer indulsit, atque ex ejusdem pretiosissimi confessoris corpore reliquias benignissime contulit. Refectis autem, ac cunctis necessariis itineri dapsiliter attributis, ad sua remittit. At illi palatium repetentes, virtutem quamplu
Abbreviated transcription (Latin):
mosis: auctoritatis apostolicȩ epłam edi-¬
tam. ꝑ eundem Rarlomannũ ac fratres
qͥ cũ eo uenerant franciã pipino dirigit
regi. Chodus autem relectorũ sacrorum
hic erat. Tacharias ep̃c seruus seruorũdi.¬

Expanded text:
mosis, auctoritatis apostolicae epistolam edimosis, auctoritatis apostolicae epistolam editam, per eumdem Carlomannum ac fratres qui cum eo venerant, Franciam Pippino dirigit regi. Modus autem relectorum sacrorum hic erat. « Zacharias episcopus, servus servoru