comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
credicłitis ñ intelligetis. Et isti qͥdem pri¬
mitias frugum suarum idẽ. idẽ. pͥma fi¬
dei rudim̃ta ñ quidem de frum̃to &e soli¬
do ꝙybo. sed despicis ad huc uirentib dño
offerunt: qñ ea que sacerdotib illis dicun¬
tur. & si ñ intelligarit crede tam̃ sese ꝓmit¬

Expanded text:
credideritis, non permanebitis . » Et isti quidem primitias frugum suarum, id est prima fidei rudimenta, non quidem de frumento et solido cibo, sed de spicis adhuc virentibus Domino offerunt, quando ea, quae a sacerdotibus illis dicuntur, etsi non intelligant, crede
Abbreviated transcription (Latin):
de apiret scͥpturas: Nt aũ hic ignis arde¬
at: priꝰ struem lignorum suꝑ altari com¬
pone necesse est. hec aũ ligna: fidem.
spem. patiecitiam. humilitatem. cetera¬
rumq uͥtutum congeriem intelligimꝰ.
Nisi enĩ hec ligna prius incordis altari
cauerint. tunc deinde sacerdotes m̃bra
que cesa sunt desuꝑ ordinent. caprit in¬
aelicet. & cuncta que aderent iecori. Itł
corda audiendi &e agendi desicł̾io iam
uicłetur ẽẽ accensa. Priꝰ aũ uituli capud
suꝑ altare ordinare deberit ep̃i. qͥa in

Expanded text:
et aperiret Scripturas? » Ut autem hic ignis ardeat, prius struem lignorum super altare componere necesse est; haec autem ligna, fidem, spem, patientiam, humilitatem, caeteramque virtutum congeriem intelligimus: nisi haec ligna prius in cordis altari uerint, tunc sacerdotes membra, quae caesa sunt, desuper ordinent, caput videlicet, et cuncta, quae adhaerent jecori. Illis corda audiendi, et agendi desiderio jam videntur accensa. Prius enim vituli caput super altare ordinare debent episcopi, quia
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsi frum̃tum ab impiis moleret᷑. dum
a iuideis crucifig̾et᷑. oleum tam̃ pietatis
&e mansuetudinis effundens amisccłia
ñ cessabat. Cum enim serui malchi au¬
rem sanabat. cum patrẽ ut iudeis ignos¬
cum recogitat. qͣre in unici filii sui pas¬
sionem pat̾ tantum fuerit delect̾atꝰ:
De quo thure psalmista ait. Dirigat᷑
anima supͣdicta secum consudat & ꝑ se
rationem in uenire ñ ualet: defert si¬
milis omĩa similam scilicet. oleum &
thus. ad filios aaron sacerdot i. unde
⁊ subdit᷑. Quorum unus tollet pugillũ
plenum simile & oleum: ac totum thus.
Audite hoc ep̃i. Nulla hic ep̃orum ele¬
ctio fit. Nenit anima cum oblatione
sua: int̾rogare uult ep̃m de dubitatiõe
ad immolandum idẽ. exponendum ñ
susceꝑit: ille inqͣm ñ erit ex illis unus
plenum simile accipit: hic cdatur in¬
telligi quia ñ om̃ia sed ea tantũ ep̃c
expon̾e debet. que ad cũarum salutem
ꝑtinent. & que auditores intelligere
&e caꝑe possunt. Hec gͥ om̃ia pontifex

Expanded text:
quasi frumentum ab impiis moleretur, dum a Judaeis crucifigeretur, oleum tamen pietatis et mansuetudinis effundens a misericordia non cessabat. Cum enim servi Maluhi aurem sanabat, cum Patrem, ut Judaeis ignoscum recogitat, quare de Filii sui passione Pater tantum fuerit delectatus. De quo thure Psalmista ait: « Dirigatanima supradicta secum considerat, et per se rationem invenire non valet, defert simul omnia, similam scilicet, oleum, et thus ad filios Aaron sacerdotis; unde et subditur: « Quorum unus tollet pugillum plenum similae, et oleum, ac totum tvidete quod nulla hic episcoporum exceptio fiat. Venit aliquis cum oblatione sua, interrogare vult episcopum de dubitatione ad immolandum, id est ad exponendum non susceperit, ille, inquam, non erit ille unus,plenum similae accipit: hoc datur intelligi, 129 quia non omnia, sed ea tantum episcopus exponere debet, quae ad animarum salutem pertinent, et quae auditores intelligere et capere possunt. Haec igitur omnia pontifex
Abbreviated transcription (Latin):
ellem uͦ &e onmes carnes cum capite
&e pedib ce intestinis. & fimis. er
liquo corpore. efferet ex tra castra: in locũ
mundum: ubi eiñes offundi solent. In¬
cendet q ea suꝑ lignorum struem: que
in loco effusorum cinerum cremabunt᷑¬

Expanded text:
ellem vero, et omnes carnes cum capite et pedibus et intestinis a fimo, et reliquo corpore efferet extra castra in locum mundum, ubi cineres effundi solent: incendetque ea super lignorum struem, quae in loco effusorum cinerum cremabunt
Abbreviated transcription (Latin):
subditur. Dabitq eos sacerdoti: qui pri¬
mum offerens ꝓpeccato. retorquebit ca¬
put eiꝰ ad pennulas. ita ut collo hereat
&e ñ penitus abrumpat᷑. Et asꝑget de
sanguine eiꝰ parietem altaris. Qcquid
aũ reliquum fuerit: faciat distillare
ad fundam̃tum eiꝰ quia ꝓ peccato est. Ille

Expanded text:
stum dabitque eos sacerdoti qui primum offerens pro peccato retorquebit caput eius ad pinnulas ita ut collo hereat et non penitus abrumpatur et asperget de sanguine eius parietem altaris quicquid autem reliquum fuerit faciet destillare ad fundamentum eius quia pro peccato est alte
Abbreviated transcription (Latin):
necq de eodem
sanguine suꝑ cornua altaris thi¬
miamatis gratissimi dñi: quod est in ta¬
bnaculum testimonii. Omnem aũ reli¬
quum sanguinem fundet in basim al¬
taris holocausti: in introitu talernacłi.

Expanded text:
e de eodem sanguine super cornua altaris thimiamatis gratissimi Domino, quod est in tabernaculo testimonii. Omnem autem reliquum sanguinem fundet in basim altaris holocausti in introitu tabernaculi.
Abbreviated transcription (Latin):
detur quid fecerit. & quid ꝓmiserit
iste ignis succendit᷑. &e indei dilectione
uehem̃ter inflaminat᷑. Suꝑ hunc gͥ ig¬
nem o sacerdos pone holo caustũ: & mmi¬
mola deo sacͥficium laulis. Hie est
enim adeps pacificorum: talio pingue¬

Expanded text:
detur quid fecerit et quid diligentiignis iste succenditur, et in Dei dilectionem maxime inflammatur. Super hunc igitur ignem, o sacerdos, pone holocaustum, ut immoles Deo sacrificium laudis; hic est enim adeps pacificorum, cujus pingue
Abbreviated transcription (Latin):
comedat᷑ ad eps qͥa in ip̃o peccati causa
uoluitur & pinnule iecoris: offerent᷑ sr̃
altare. S quare pinnule ietoris: Iecoriᷤᷤ
namq id est epatis pimmule sanguinis
coagulati. & mortui sumlitudinẽ hab̾e
uidentur. Sanguis gͥ & forma sangni¬
nis suꝑ altare ponatur: ut ñ solum pe¬

Expanded text:
in ipso peccati causa volvitur, et pinnulae jecoris offerentur super altare. Sed quare pinnulae jecoris? Jecoris namque, id est hepatis pinnulae sanguinis coagulati, et mortui similitudinem habere videntur. Sanguis igitur et forma sanguinis super altare ponantur, ut n
Abbreviated transcription (Latin):
qͥppiam fecerit. si sacerdos qui est unctis
peccau̾it delinquere faciens ppłm: offeri
Ipro peccato suo uitulum inmacłatum año
Et adducet illum ad ostium tabernacłi
S de sanguine uituli: inferens illum inta¬
b̾naculum testimonii. Quid enĩ ꝑuitu¬

Expanded text:
iam fecerit si sacerdos qui est unctus peccaverit delinquere faciens populum offeret pro peccato suo vitulum inmaculatum Domino et adducet illum ad ostium tabernaculie de sanguine vituli, inferens illum in tabernaculum testimonii. Cumque intinxe
Abbreviated transcription (Latin):
m̃is adeps. dñi erit iure ꝑpetuo in
generationib &e cunctis habitacłis
uris. Noc adipem nec sanguinem om̃i¬
no comedetis. Cum enim sit adeps bonus.
& adeps malus: quomͦ omnis ad eps dñ
erte: Bonꝰ enum adeps quo anima pin¬
guescit: & uires suscrpit. De quo psalmi¬
sta. Sicut adipe &e pinguedine inqͥt reple¬
atur anima mea. Mallis ad eps: quo ca¬
ro incrassata suꝑbit. De quo ce arͦ. ꝓdiie

Expanded text:
mnis adeps Domini erit jure perpetuo, et in generationibus, et cunctis habitaculis vestris. Nec adipem, nec sanguinem omnino comedetis. » Cum enim sit adeps bonus, et adeps malus, quomodo omnis adeps Domini erit? Bonus enim adeps quo anima pinguescit, et vires suscipit, de quo Psalmista: « Sicut adipe et pinguedine repleatur anima mea : » malus adeps quo anima incrassata superbit, de quo ide
Abbreviated transcription (Latin):
deo semierint. Qualit̃ ieurniis ce iugiliis.
omnem pinguedinem corꝑus attenuasint¬
cordis nr̃i altari accensa fuerint: omnẽ
notuiam pinguedinem adolere & ab ole¬
re poterunt. Sequitur.
i agnum obtulerit coram dño:
ponet manum suꝑ caput iuictime
sue ꝙ immolatur in uestibulo tab̾naculi
testimonii. Fundent ꝙ filii aaron san

Expanded text:
rint, qualiter jejuniis et vigiliis omnem corporis pinguedinem attenuavercordis nostri altari accensa fuerint, omnem nocivam pinguedinem adolere facient. Sequitur: « Si agnum obtulerint coram Domino, ponent manum super caput victimae suae, quae immolabitur in vestibulo tabernaculi testimonii.
Abbreviated transcription (Latin):
quit᷑. Ponet q manum suam suꝑ ca¬
put eius. Cumq mactau̾it eum. in loco
ubi solet mactari holocaustũ coram do¬
mino. quia ꝓ peccato est. tinget sacer¬
dos digitum in sanguine hostie ꝓ pecca¬
to: tangens cornua altaris. Holocau¬
sti ce reliquũ fundens ad basim enis.¬

Expanded text:
um ponetque manum suam super caput eius cumque immolaverit eum in loco ubi solet mactari holocaustum coram Domino quia pro peccato est tinguet sacerdos digitum in sanguine hostiae pro peccato tangens cornua altaris holocausti et reliquum fundens ad basim ei
Abbreviated transcription (Latin):
in aũ obtuleris munus primitia
tuas dño. fundens suꝑ eas oleum & thus
impones. quia oblatio am̃ est. De qua ad¬
olebit sacerdos in memoriam muneris
partem farris fracti &e oleum ac totum

Expanded text:
Sin autem obtuleris munus primitiartuas Domino, fundens supra oleum, et thus imponens, quia oblatio Domini est: de qua adolebit sacerdos in memoriam muneris, partem farris fracti, et olei, ac totum
Abbreviated transcription (Latin):
onetq de eocdem sanguine incor¬
nib altaris: qđ est coram dño in ta¬
bnaculo testimonii. Reliquum aũ san¬
guinem fundet iuxta basim altaris ho¬
locaustum: qd est in ostio tab̃naculi.¬

Expanded text:
onetque de eodem sanguine in cornibus altaris quod est coram Domino in tabernaculo testimonii reliquum autem sanguinem fundet iuxta basim altaris holocaustorum quod est in ostio tabernaculi
Abbreviated transcription (Latin):
intestinis &e pedib lotis aqua addolebit
ei sacerdos suꝑ altare inholocaustum
& suauem odorem año. Qui sunt enm
isti filii aaron. quib hec tanta satrom̃¬
tang̾e ce ad tab̾naculi hostium diicere.
suꝑ utrũq postem de eiꝰ sangune tinge
re.xͥ carnem comecłe. eiꝰ sanguinem bi¬
bere: cunctis fidelib datum est. At uͦ
pellem hostie detrahere artusq infru¬
stra concicłe & cet̾a que secuntur: epĩs
ce sacerdotib spãliter contessum est. St̃¬
delicet aaron: qui rectissime mons for¬
titudinis in t̾pretat᷑. Mons coagulatus
&e pinguis. mons in quo beneplatitum
est deo habitare: qui est dñs fortis ce
nos o ep̃i & sacerdotes filii estis. Acceli¬
te gͦ & immolate: effundite sangumẽ
uituli ꝑcͥcuitum altaris. Quotiens enĩ

Expanded text:
pedibus lotis aqua; adolebit ea sacerdos super altare in holocaustum et suavem odorem. » Qui sunt enim isti filii Aaron, quibus haec specialia munetangere, ad tabernaculi hostiam ducere; super utrumque postem de ejus sanguine ponere, Christi carnem comedere, ejus sanguinem bibere, cunctis fidelibus datum est. At vero pellem hostiae detrahere, artus in frusta concidere, et caetera quae sequuntur episcopis et sacerdotibus specialiter concessum est. Suvidelicet Aaron, qui rectissime mons fortis interpretatur. « Mons coagulatus, mons pinguis, mons, in quo beneplacitum est Deo inhabitare . vos, o episcopi et sacerdotes, filii estis: accedite ergo, et immolate; effundite sanguinem vituli per circuitum altaris. Quid aliud
Abbreviated transcription (Latin):
agno in noceritem aliquem & simplitẽ:
incapra uͦ petcatores intelligimus. Siue
gͥ bouem. sine agnum. sine capran ali¬
quis offerat: ponat manum suꝑ caput
inc̾time sue. eoherceat suꝑbiam carnis¬
Hoc aũ uexta tab̾naculum. Qui enim¬
longe ab eccł̃ia sunt: nullum eis sacfici
um. nulla abstinentia. nulla carnis ma¬
ceratio ꝓdest. Ideoq omnȩs hostia ad
lii aaron nos occidunt. nr̃m sanguinem
est cum xp̃o in deo. S quare petta nr̃a
suꝑ altare fundunt: nͥ ut igne consumã¬
tur semꝑq in memoria habeant᷑: Quomͦ
aũ adipem. renes. omnemq pinguedi¬
nem sacercdotes offerant: suꝑiꝰ dictum est.

Expanded text:
um et simplicem; per capram vero peccatorem intelligimus. Sive igitur bovem, sive agnum, sive capram aliquis offerat, ponat manum suam super caput victimae suae, coercerat superbiam Hoc autem juxta tabernaculum tan ab Ecclesia discedet, nullum ei sacrificium, 131 nulla abstinentia, nulla carnis maceratio prodest: ideoque, omnis hostia ad lii Aaron nos occidunt, nostrum sanguinem est cum Christo in Deo . » Sed quare peccata nostra super altare fundunt, nisi ut igne consumantur, semperque in memoria habeantur? quomodo autem adipem, renes omnemque pinguedinem sacerdotes offerant, superius dictum est.
Abbreviated transcription (Latin):
nod si hostia pacificorum fuerit ob¬
lauo eiꝰ. & de bob uoluerit offerre:
masculum uł feminam immacłatam
ꝯfferret coram dño. Ponetq manꝰ suꝑ ca¬
put uictime sue: que immolabit᷑ in in¬
troitu tab̾naculi. hanc enĩ hostiam illam

Expanded text:
od si hostia pacificorum fuerit ejus oblatio, et de bobus voluerit offerre, marem sive feminam, immaculata offeret coram Domino. Ponetque manum super caput victimae suae, quae immolabitur in introitu tabernac
Abbreviated transcription (Latin):
Tolletq sacerdos cineres quos uorans ig¬
nis excussit: & ponet iuxta altare. Audi
quod uorans ignis holocaustum incen¬
quodammꝰ uincit. &e ad intelligentie
facilitatem ꝑduxit. Hoc ce enĩ est holocau¬
stum incende: qd est sc̃arum scͥpturarũ
myst̾ia intellig̾e. Hos aũ eineres tollit
&e in tellig̃e ualet. Hoc totum cordi et
memorie cõmendat. Postea uͦ spoliatur

Expanded text:
« Tolletque sacerdos cineres, quos vorax ignis excussit, et ponet juxta altare, » etc. Audis quod vorax ignis holocaustum incenquodammodo vincit et ad intelligentiae facilitatem perducit. Hoc est enim holocaustum incendere, quod sanctarum Scripturarum mysteria penetrare. Hoc igitur cineres tollit et intelligere valet, hoc totum cordi et memoriae tradit. Postea vero spoliatus
Abbreviated transcription (Latin):
t .c. s.ce. sequat᷑ me. Om̃s passiones iu
sola cruce intelligi uoletis. Qd autẽ
om̃ib his additur oleum: nec in ipsa
significat. Semꝑ xp̃s oleum fundit. qͦ
ce miseratur ce sanat. Manib aũ sat̃¬
dotum ista tradunt᷑: qñ ab eis expo¬
nenda exiguntur. Minutatim uͦ cru¬
stula diuidinur: qñ diligenter & pes
sententias partitulatumn totum xͥ copꝰ¬

Expanded text:
m suam, et sequatur me ; » omnes passiones in sola cruce intelligens. Quod autem omnibus additur oleum, nec in ipsa significat. Semper Christus oleum fundit, quo et miseretur, et sanat. Manibus autem sacerdotum ista traduntur, quae ab eis exponenda exiguntur. Minutatim vero crustula dividitur, quando diligenter, et per sententias particulatim totum C
Abbreviated transcription (Latin):
Nnia cum obtulerit oblationem
Fimdetq suꝑ eam oleum: ce ponet thus.
ac deferet ad filios aaron sacerdotis.
Quorum unꝰ tollet pugillum plenum
simile ce olei. ac totum thus: & ponet
memoriale suꝑ altare. in odorem suauis¬
m̃ito facta est. de quo saluator ait. nisi
hanc aũ anima offert. idẽ. aliquis
homo bonus &e sp̃ualis. &e qui magis aĩe
qͣm corꝑis sequitur uoluntates. qͦndo
corde contͥco ce sp̃u contͥbulato. xͥ passio

Expanded text:
nima cum obtulerit oblationem fundetque super eam oleum, et ponet thus, ac deferet ad filios Aaron sacerdotes, quorum unus tollet pugillum plenum similae et olei, ac totum thus, et ponet memoriale super altare, in odorem suavismento facta est, de quo Salvator ait: « Nisi » Hanc autem anima offert, id est aliquis homo bonus et spiritualis, et qui magis animae quam corporis sequitur voluntates, quoniam cor
Abbreviated transcription (Latin):
res iaꝑe & intellige ñ ualent. in sacerdo¬
tum pectore atq insatrario reponi e cela¬
ri debent. Sccłm illucd. In corde meo ab
reliqinie de oblationib dm̃:
Uie aũ de simila dict̾a sunt. de pani¬
b quoq & laganis ce crustula in¬
telligant᷑: siqͥdem &e ista de frum̃to &e
simila fiunt. Quorum gͦ est una mate¬
ria: una sit ce signituatio. Significant
enim carnes agni. Illiꝰ utiq agn: qui
tollit peccata munili. Siue enim in di¬
bano coquantur. siue in sartagine fem¬
gant᷑. siue etiam in craticula assentur:
semꝑ tamen xͥ significant passionem.
Crux & enim xͣ: ce clibanus ce sartago
ae craticula funit. Om̃s gͥ sustinet pas¬
siones: qui crucis patitur ignominã.¬

Expanded text:
re, et intelligere non valent, in sacerdotum pectore atque sacrario reponi, et celari debent, secundum illud: « In corde meo abreliquiae de oblationibus Domini. Quae autem de simila dicta sunt, de panibus quoque, et laganis, et crustula intelligantur; si quidem ista et de frumento, et de simila fiunt. Quorum ergo est una materia, una sit et significatio: significant enim carnes agni, illius utique agni, qui tollit peccata mundi. Sive enim in elibano coquantur, sive in sartagine frigantur, sive etiam in craticula assentur, semper tamen Christi significant passionem: crux enim Christi, et clibanus, et sartago, et craticula fuit. Omnes igitur sustinent passiones, qui crucis patiuntur a
Abbreviated transcription (Latin):
lia sunt.
onfringetq ascellas eiꝰ: ce ñ secabit
nec ferro diuidet ea. Ascellas enim
turturis &e columbe confring̾e uibet: ne
castitas & patientia a nobis a uolando
seꝑari queat. Attende diligent̃ qđ dr᷑.
Turtur ce columba factus es: noli uola¬
re. noli uagus. & instabilis eẽ. Frange
ascellas. qinia nocne sunt sed noli secare
qͥa naturales sunt. Qmuis enĩ ñ nolans.
uolandi tamen nat᷑am ñ amitts. Qm¬
uis ñ petcas : pectandi tam̃ potentiam ha

Expanded text:
lia sunt. « Confringetque ascellas ejus, et non secabit, neque ferro dividet eas. » Ascellas enim turturis, et columbae confringere jubet, ne castitas et patientia a nobis avolando separari queat. Attende diligenter quod dicitur. Turtur et columba factus es, noli volare, noli vagus et instabilis esse, frange ascellas, quia nocivae sunt, sed noli secare, quia naturales sunt. Quamvis enim non volas, volandi tamen naturam non amittis; quamvis non peccas, peccan
Abbreviated transcription (Latin):
iste feruor caritatis est. Hic est ignis
ille de quo dñs ait. Ignem ueni mit¬
tere int̾ram. At uͦ bonus animꝰ. sincerꝰ
affetus. sanus intellictus. sp̃c contͥbula¬
tus. ligna sunt: que hoc igne succendũ¬
tur. S ubi : Suꝑ altare: cordis utiq alta¬
re. Illud enĩ in quo hie ligna composi¬
ta fueriit. & hoc igne suctensum ex ar¬
serit: holocaustum est & oblatio suaiis¬
suni odoris dũo. Et maxime quidem
si sacerdos turturem & colũbam & cetera
enim altare semꝑ ardet: sed tunc p̃ci¬
pue cum sacerdotis uoce ce sp̃u inflãma
creaui fabrum: & sufflantem inigne
prunas. Seqͥtur it̾um de eo sacͥficio: ⁊&
inmemoria xͥ passionis sc̃a eccłia ubiq
sacͥficat. Ideoq &e de similia fit: & me¬

Expanded text:
st. Hic est ille ignis, de quo Dominus ait: « Ignem veni mittere in terram . » At vero bonus animus, sincerus affectus, sanus intellectus, spiritus contribulatus, ligna, sunt, quae hoc igne succenduntur. Sed ubi? Super cordis utique altare. Illud enim cor, in quo haec ligna composita fuerint, et hoc igne succensum exarserit, holocaustum est, et oblatio suavissimi odoris Domino. Et maxime quidem, si sacerdos turturem, et columbam, et caetera, enim altare semper ardet, sed tunc praecipue cum sacerdotis voce et spiritu inflamcreavi fabrum, et sufflantem in igne prunas . » Sequitur iterum de eo sacrificio, quod in memoriam Christi passionis sancta Ecclesia ubique sacrificat, ideoque e
Abbreviated transcription (Latin):
anni. noli respicere etatem. noli dicere
tum iudeo qͣdraginta annos nundum
habes: tange caput uituli. die cum enm
etiam manus ponere suꝑ caput uituli cli¬
ctum est: restat nunc ut ueniant sacer¬
dotes &e fundant sanguinem eiꝰ ꝑ altaris¬
cͥcuitum ip̃mq excorient. m̃bra concidãt.
in altari componant. ignem supponanit.
onite cotam ꝓficiant holocaustũ hoc ẽ.¬

Expanded text:
anni, noli respicere aetatem, noli dicere cum Judaeo: Quadraginta annos nondum habes. Tange caput vituli, crede etiam manus ponere super caput vituli, dictum est; restat nunc ut veniant sacerdotes et fundant sanguinem ejus, ipsumque excorient, membra concidant, in altari componant, ignem supponant, et totum perficiant holocaustum in
Abbreviated transcription (Latin):
aũ sanguis pecẽm significet: tam usi¬
tatum est ut exemplis ñ indigeat.
esiculam uͦ gitituris. &e plumas
ꝓieiet p̾ter altare adorientalem pla¬
gam: in quo ciueres effundi solent.

Expanded text:
 sanguis peccatum significet, tam usitatum est, ut exemplis non indigeat. Vesciculam vero gutturis, et plumas projiciet prope altare ad orientalem plagam in loco, in quo cineres e
Abbreviated transcription (Latin):
patientiam nos &e habere &e obseruare am¬
monet. Turt᷑em enim sacerdos magnus
ih̾c offerebat: cum diccret. Sint lumbi
ur̃i p̃cincti. Columbam aũ: cum de pa¬
bemus ce columbam: immo nos ip̃i iã
turtures &e columbe facti sumus. Sic ta¬
men si ee castitatem ce patientiã tenemꝰ
Qđ aũ ad collum capit retorqͥtur: eũ
qui castus ce patiens factus est ueretim¬
dnm etiam & humilem cdlebere ẽẽ signi¬
ficat. Talium & enum est ñ erecta cerui¬
ce. sed capite humiliter inclinato ince¬
dere. Deinde aũ rupto numeris loco
decurrere facit sanguinem sup crepi¬
dinem altaris: qͥa sc̃s homo & des deuo¬
um. sed effundit &e foras emitut. Et¬

Expanded text:
patientiam nos et habere, et observare adpatientiam nos et habere, et observare admonet. Turturem enim sacerdos magnus Jesus offerebat, cum diceret: « Sint lumbi vestri praecincti ; » columbam autem cum de pabemus columbam, imo nos ipsi jam turtures et columbae facti sumus, sic tamen si et castitatem, et patientiam teneamus. Quod autem ad collum caput retorquetur, eum, qui castus et patiens factus est, verecundum etiam et humilem debere esse significat; talium non est erecta cervice, sed capite humiliter inclinato incedere. Deinde autem rupto vulneris loco decurrere facit sanguinem super crepidinem altaris, quia sanctus homo, et Deo devoum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter similitudinem carnis peccati.
Est aũ agniculus & absq macła. castꝰ
pudicus & sine peccato. Ql̃ aũ altare
contͣ aqͥlonem respicit: corda nr̃a corit᷑
diaboli insidias semꝑ attenta debere ẽẽ
significat. Ab aquilone enĩ pandent᷑
mala: suꝑ om̃s habitatores terre. Deus
enim ab austro ueniet: diabolus ad
aqͥlonem sedem suam posiit. Cetera uͦ
holocauste oblatio fuerit dño. de
turturib ce de pullis columbe: offeret
ea sacerdos ad altare. & retorto ad collũ
capite ac rupto uulneris loco. decurre¬
re faciat sanguinem. suꝑ crepidinem
altaris. Merito enim post xͥ sacram̃ta.
qͣliter etiam nos ip̃os immolare ce offer
ce patientiam intelligimꝰ. Turtur enim
castissimum animal est ce uiuo or mor¬
tuo sotio. indissolubilem fidem conser¬
uans. Columba uͦ felle oe a maritudine
caret. Unde ñ immerito turtur castita¬
tem: columba uͦ patientiam signat.
Offert gͥ sacerdos ad altare coidis nr̃i tͦ¬
turem & colũbam: qͣndo castitatem ce

Expanded text:
ti. Est autem anniculus et absque macula, castus, pudicus et sine peccato. Quod autem altare contra aquilonem respicit, corda nostra contra diaboli insidias semper attenta debere esse significat. « Ab aquilone enim pandentur mala super omnes habitatores terrae . » Deus autem ab austro veniet, diabolus autem ad aquilonem sedem suam posuit. Caetera veholocausti oblatio fuerit Domino de turturibus, et pullis columbae, offeret ea sacerdos ad altare, et retorto ad collum capite, et rupto vulneris loco decurrere faciat sanguinem super crepidinem altaris. » Merito enim post Christi sacramenta, qualiter etiam nos ipsos immolare et offerret patientiam intelligimus. Turtur enim castissimum animal est, et vivo, et mortuo socio indissolubilem fidem servans; columba vero felle et amaritudine caret. Unde non immerito turtur castitatem, columba vero patientiam significat. Offert igitur sacerdos ad altare cordis nostri turturem, et columbam; quando castitatem, et
Abbreviated transcription (Latin):
genterq discutere: Dan enim ea ailigent̃
aiscutit: ñ in morem farris utiq frangit.
sed insimile tenuitatem conterit. Fun
dño redolent: thuris similitudinem ha
sacerdos eas doceat. & maiora intellig̾e
faciat. Acpiat gͥ partem fracdi farris
&e oleum ac totumi thus: ce sacͥficare in

Expanded text:
enitus discutiunt; qui enim ea diligenter discutit, non in morem utique farris, sed in similae tenuitatem conterit. FundHaec enim, quia Domino redolent, thuris similitudinem habsacerdos eos doceat, et majora intelligere faciat. Accipiat ergo partem farris fracti, et olei, ac totum th
Abbreviated transcription (Latin):
undent q fil ii aaron sacerdotis
sanguinem eiꝰ ꝑ cͥcuitum altaris.
ce offerent de hostia pacrficorũ mabla¬
tione añi ad ipem qui oꝑit uitalia
&e quicqͥd pinguedinis urtͥnsetus est.
Duos renes cura adipe quo teguntur
alia: ce reticulum iecoris cum remil¬
elis. Ad olebitq ea suꝑ altare inblb¬
caustum. lignis iste supposito. inobla¬
tionem suauissum odoris dño. Sangui

Expanded text:
i Aaron sacerdotes sanguinem per circuitum altaris et offerent de hostia pacificorum in oblationem Domini adipem qui operit vitalia et quicquid pinguedinis intrinsecus est duos renes cum adipe quo teguntur ilia et reticulum iecoris cum renunculis adolebuntque ea super altare in holocaustum lignis igne subposito in oblationem suavissimi odoris Domi
Abbreviated transcription (Latin):
do. S qͥa ñ omnis oblatio est holocaustũ:¬
s ideo ait. si holocaustum fu̾it eiꝰ oblatio.
Qui enim oblatio tora incendebat᷑. holo¬
canstum dicebatur. Ducit᷑ aũ uitulus ad
uidetur. Nos enĩ dei tab̾nacłm ẽẽ apłs sig¬
nificans ait. Templum enim dei sc̃m ẽ:
quod estis uos. Sigͦ templum & tab̾nacu¬
lum dei sumꝰ: qͦd erit ostium huiꝰ tab̾na
tab̾naculum xp̃c ingreditur. Unde ipse
ip̃e mecum. Offerimꝰ gͦ uitulum add osti¬
um tab̾naculi: qͣndo xͥ passionem m̃te
legimꝰ. & fide credimꝰ. Sic enĩ ip̃e dñs

Expanded text:
do. Sed, quia non omnis oblatio est holocaustumdo. Sed, quia non omnis oblatio est holocaustum, ideo ait: « Si holocaustum fuerit ejus oblatio. » Quando enim oblatio tota incendebatur, holocaustum dicebatur. Ducitur autem vitulus ad videtur. Nos enim Dei tabernaculum esse Apostolus significans, ait: « Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos . » Si ergo templum et tabernaculum Dei sumus, quod erit ostium hujus tabernactabernaculum Christus ingreditur. Unde ipse ipse mecum . » Offerimus ergo vitulum ad ostium tabernaculi, quando Christi passionem mente legimus, et fide credimus. Sic enim ipse
Abbreviated transcription (Latin):
monii d icens. Loqͦ¬
re filiis isrł: &e dices
ad eos. Homo qͥcumq optulerit ex nob̾
hostiam dño de pectatorib idest debo¬
bus & de ouib offerens iuctimas si
holocaustum fuerit eiꝰ oblatio de armen¬
to: masculum in macłatum offerret ad
ostium tabernaculi testimonii ad pla¬
candum sibi dñm. Homo enim iste qͥ
ad placandum sibi dñm inctimas offert.
solum eccł̃ie suꝑ altare usibile. uerum
etiam in meritis altari in nisibili. intu¬
lumi de arm̃to patͥarcharum in xͥ cõmenio¬
ratione cotidie immolare ñ cessat. Uitu¬
lum gͥ masculum & immacłatum. sump¬
tum de arm̃to moyses offerre p̃cipitur:
qͥa iudeorum ppłs xp̃m dñm nr̃m qui¬
peccatum ñ fecit. nec inuentus est dolus
inore eiꝰ. de pat̾archarũ ce pharum grege
scł̾m carnem uenientem ꝓ totiꝰ mundi
delictis dño immolauit. Nnum gͦ eun¬
demq uitulum ce moyses & iudeorũ ppłs
&e eccłia immolat. Moyses quidem signi¬
ficando. nidei peccando: eccłla cõmemoran¬

Expanded text:
s: Loquere filiis Israel, et dices ad eos: Homo qui obtulerit ex vobis hostiam Domino de pecoribus, id est de bobus et ovibus offerens victimas, si holocaustum fuerit ejus oblatio, ac de armento, masculum immaculatum offeret ad ostium tabernaculi testimonii, ad placad placandum sibi Dominum victimas offert, solum super altare visibile, verum etiam in mentis altari invisibili, vitulum de armento patriarcharum, in Christi commemorationem, quotidie immolare non cessat. Vitulum ergo masculum et immaculatum sumptum de armento Moysi offerri praecipitur, quia Judpeccatum non fecit, nec dolus inventus est in ore ejus , » de patriarcharum et prophetarum grege, scilicet carne venientem, pro totius mundi delictis Domino immolavit. Unum ergo eundemque vitulum, et Moyses, et Judaeorum populus, et Ecclesia immolat: Moyses quidem significando, Judaei peccando, Ecclesia commemoran
Abbreviated transcription (Latin):
sal. Salenim ꝓ sapientia porntur. U ñ
ce dñs discipulis ait. Uos estis sal terre.
Ut enĩ sale cyb: ita sapientia sacͥficiũ
conditur. Qui enim deo sacͥficat. ce qł
agit ñ in telligit: qi sine sale sacͥficiũ
facit. Interior enim sacerdos intellectus
est: qui in cordis altari sacͥficando ad

Expanded text:
 sapientia ponitur. Unde et Dominus discipulis ait: « Vos estis sal terrae . » Ut enim sale cibus, ita sapientia sacrificium conditur. Qui enim Domino sacrificat, et quod agit, non intelligit, quasi sine sale sacrificium facit. Interior autem sacerdos, intellectus, est, qui in altari cordis sacrificando D
Abbreviated transcription (Latin):
nem. Uñ ad huc subditur.
onetq manus suꝑ capt hostie ce
Sacceptabił erit: atq eiꝰ mexpiationem ꝓfi¬
⁊ ciens. Hoc aũ de iudeis intelligere diffi¬
ficiens fuit. Nos aũ ducamꝰ & offeramus
uitulum nr̃m. acdostium tab̾naculi: im¬
mo credendo. manducando. at bibendo.
inttͦducamꝰ eum in ip̃m pectoris nr̃i tab̾na¬
culum. Ponamꝰ manꝰ su ꝑ caput eiꝰ. tanga¬
mꝰ eum manib fider: tangendo credaniꝰ.
tigisse legitꝰ. Tang̾e enĩ credere est. Eius
namꝙ caput beatus ioħs tangens: dice¬

Expanded text:
nem . » Unde adhuc subditur: Ponetque manus super caput hostiae, et acceptabilis « erit, atque in expiationem ejus proficiens. » Hoc autem de Judaeis intelligere diffificiens fuit. Nos autem ducamus vitulum nostrum ad ostium tabernaculi, imo credendo, manducando atque bibendo introducamus eum in ipsum pectoris nostri tabernaculum. Ponamus manus super caput ejus, tangamus eum manibus fidei, tangendo credamus, tigisse legitur. Tangere enim credere est. Ejus namque caput beatus Joannes tangens dice
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis in stabilitatem: Hec aũ homini
ꝓicere: ce a se repellere bonum est. S
ubi ꝓicere: Preter altare. Altars eñ
cor est. sicut iam sepe dictum est. Qđ
aũ acorde seꝑatur: obliuomi qͥdem
dat᷑. Merito gͥ preter altare ista ꝓia
unt᷑: ut eorum homo inmemor ad
ea ulteriꝰ ñ reu̾tatur. Unde etiam ad
orientalem plagam ꝓiei iubent᷑: ut p̃¬
t̾itorum cum apło obliuiscentes. ad ea
que ante sunt nos extendamꝰ. Semꝑ
enim ab ortu ad occasum tendimꝰ. Que¬
cumq gͥ ad occasum nob̾cum ñ ducimus.
es ad orientalem plagam ꝓicientes post
dorsum relinqͥmus. Occasus aũ finis uite

Expanded text:
entis instabilitas? Haec autem homini projicere, et a se repellere bonum est. Sed ubi projicere? Prope altare: altare enim cor est, sicut jam saepe dictum est; quod autem a corde separatur, oblivioni quidem datur. Merito igitur iuntur, ut eorum homo immemor ad ea ulterius non revertatur. Unde etiam ad orientalem plagam projici jubentur, ut praeteritorum cum Apostolo obliviscentes, ad ea, quae ante sunt, nos extendamus. Semper enim ab ortu ad occasum tendimus. Quaecunque igitur ad occasum nobiscum non ducimus, ea ad orientalem projicientes plagam, post dorsum relinquimus. Occasus autem finis est
Abbreviated transcription (Latin):
et me de peccato: henit enim pͥnceps mun¬
&e his similia dumi sic ordinant. & expo¬
nunt sc̃ĩ p̃dicatores dum intelligurit &¬
credunt bom auditores: sit deo holocari¬
stum in odorem suauitatis. Sequit᷑.
pod si de peccorib oblatio est de onib
siue de capris: holocaustum agnicu¬
lum &e absq macula offeret. I mmolabit¬
q adlatus altaris quod respicit ad aqͥlo¬
nem: coram dño. Sanguinem uͦ illiꝰ fun¬
dent suꝑ altare filii aaron ꝑ cͥcuitum: &¬

Expanded text:
et me de peccato? Venit enim princeps munet similia dum sic ordinant et componunt sancti praedicatores, dum intelligunt et credunt boni auditores, fit Deo holocaustum in odorem, et suavitatem. Sequitur: « Quod si de peccatoribus oblatio est, de ovibus, sive de capris holocaustum, masculum, absque macula offeret: immolabitque ad latus altaris, quod respicit ad Aquilonem, coram Domino: sanguinem vero illius fundent super altare filii Aaron per circuitum,
Abbreviated transcription (Latin):
pinguelo: uulnera nr̃a curauit ce sana¬
uit. De quo psalmista. Memor sit in qͥt
ddñs sacͥficii tui: & h.t.p. fiat. Hec aũ an
nunitiantur: qͣtinus ad amorem dei ma
aqua: Numqͥd nos pedes x̾ &e intestina ne

Expanded text:
pinguedo vulnera nostra curavit, et sanavit, de qua Psalmista: « Memor sit Dominus omnis sacrificinuntiantur quatenus ad amorem Dei magaqua? Nunquid nos pedes Christi, e
Abbreviated transcription (Latin):
murauit: dicens. ytinam mor¬
tuieẽmus ꝑ manum dñi int̾ra egy¬
ꝑti. qñ sedebamus suꝑ ollas carnium:
⁊ comedebamus panem insaturita¬
te. Et dixit dominꝰ ad moysen. Ecce
ego pluam panes de celo. Colligat
ex eo unusqiuisq qͣntum sufficit
ad uescendum: gomor ꝑ singula
capita. Die aũ sexta colligat duplũ:
quam colligere solebant ꝑ singu¬
los dies. Murmurauit ppłs exasꝑã
⁊ incredulus: ⁊ qͣmuis multa arm̃¬
taboum. ⁊ greges ouium habeat ⁊
tam̃ sͥ ꝓpter carnes mortem exop¬
tat. Desidabat enim auium carneᷤ:
quibꝰ inegypto utisolebat.Aues
enim in egypto. ⁊ circa nilum: mul¬
tum abundant. Un lautiores escas
appetere: nemo dubitet ẽẽ pecc̃m.
Datur aũ unum gomor ꝑsingula
capita: ut ⁊ natura se pares eẽ in¬
telligant: ⁊ his tantum que sͥ suf¬
ficiunt contenti uiuant. Neq de
crastino cogitantes plus colligant:
quia neq qui plus collegerat. ha¬
buit amplus : neq quiminus: ha¬
buit minus. Et melius quidem ẽ

Expanded text:
dicens: « Utinam mortui essemus per manum Domini in terra Aegypti, quando sedebamus super ollas carnium, et comedebamus panem in saturitate. Et dixit Dominus ad Moysen: Ecce ego pluam panes de coelo; colligat ex eo unusquisque quantum sufficiat ad vescendum gomor per singula capita: die autem sexto colligant duplum, quam colligere solebant per singulos dies. » Murmuravit populus exasperans et incredulus, et quamvls multa armenta bovum et greges ovium habeat, tamen sibi propter carnes mortem exoptat, desiderabat enim avium carnes, quibus in Aegypto uti solebat. Aves enim in Aegypto, et circa Nilum multum abundant. Unde lautiores cibos appetere, nemo dubitet esse peccatum. Datur autem unum gomor per singula capita, ut et natura se pares intelligant, et his tantum, quae sibi sufficiant, contenti vivant, neque de crastino cogitantes plus colligant; quia neque qui plus collegerat habebat amplius, neque qui minus, habuit minus. Et melius quidem est
Abbreviated transcription (Latin):
ligens ait. Hii incurrib &e hii in eqͥs.
cet uel exemplo eum ad pecc̃a conuer¬
tens. ꝑ eandem autem uiam reuerti¬
tur. qui ad peccatum quod penitendo
reliquerat it̃um rediit. Nec habeat ux¬
ores plurimas que eiꝰ animum illiciãt.
hec autem salomon surda aure p̾teri¬
nigenas duxit uxores. Aquib misera¬
biliter illectus. idola adorasse legitur.
ligionum secte intelligi possurte. In mñ
sa pondera uͭ aurice argenti habere ꝓ¬
hibentur: qm̃ his facillime incontemp¬
tum dei. & insuꝑbiam eleuatur. Hẽ
autem librum qui inter noua &e ue¬
tera medius discurrit. scͥbere sibi & ob¬
głium ꝓferre de thesauro suo noua ot

Expanded text:
ligens, ait: « Hi in curribus, et in equis, ligens, ait: « Hi in curribus, et in equis, cet et exemplo eum ad peccata convertens. Per eamdem autem viam revertitur, qui ad peccatum, quod poenitendo reliquerat, iterum redit. Nec habeat uxores plurimas, quae ejus animum illiciant. Hoc autem Salomon surda aure praeterinigenas duxit uxores, a quibus miserabiliter illectus, idola adorasse legitur. ligionum sectae intelligi possunt. In mensa vero pondera auri et argenti prohibentur, quoniam his facillime in contemptum Dei, et in superbiam elevatur. Hunc autem librum, qui inter nova et vetera medius discurrit, scribere sibi, et obgelium de thesauro suo nova, et
Abbreviated transcription (Latin):
cum fuerit constitutꝰ. ñ multiplicet
sibi equos. nec reducat popłm inegyp
at uxores plurimas. que eiꝰ aninium
illiciant. neq habeat inm̃sa pondera
auri &e argenti. Postqm aũ sederit ĩ
solio regni scͥ̾bat sibi deuteronomium
legis huiꝰ. accipiens exempla a sacerdo¬
tib. & legat illud cunctis dieb faciens
ea que in eo scͥpta sunt. neq declinet
adlextram uel ad sinistram. ut lon¬
go temꝑe regnet ip̃e & filii eiꝰ. Ntinam
hoc capitulum reges nr̃i intelligant.
intellectumq custodiant. neq tantis
malis eccłiam afficiarit. Hoc aũ non
solum de scłarib. uerum etiam de sp̃ua¬
libus eccł̃ie regibus intelligi potest.
Ntrumq enĩ degente nr̃a. de gente
stris. idest de meliorib eccłie filiis eli
quorum suꝑbo apparatu in bellum ru¬
at. humilemq popłm ꝓsternat. Per
hoc enim intelligere possumꝰ. ut suꝑ¬
borum famulatii ato consiliis non
eleuetur. Hoc autem lauid rex intel¬

Expanded text:
cum fuerit constitutus, non multiplicet cum fuerit constitutus, non multiplicet sibi equos, nec reducat populum in Aeat uxores plurimas, quae ejus animum alliciant: neque habeat in mensa pondera auri, et argenti. Postquam sederit in solio regni, scribat sibi Deuteronomium legis hujus, accipiens exemplar a sacerdotibus, et legat illud cunctis diebus, faciens ea, quae in eo scripta sunt; neque declinet ad dexteram, vel ad sinistram, ut longo tempore regnet ipse, et filii ejus. » Utinam hoc 199 capitulum reges nostri intelligant, intellectumque custodiant, neque tantis malis Ecclesiam Dei afficiant. Hoc autem non solum de saecularibus, verum etiam de spiritualibus Ecclesiae regibus intelligi potest. Verum eum de gente nostra, de gente atribus, id est de melioribus Ecclesiae filiis eligquorum superbo apparatu in bellum ruat, humilemque populum prosternat. Per hoc enim intelligere possumus, ut superborum famulatu atque consiliis non elevetur. Hoc autem rex David intel
Abbreviated transcription (Latin):
debent. Sed hoc solum in obseruandũ
est ut eorum sangͥis ñ comedatur. sed
quasi aqua suꝑ terram fundatur. Quia
inre manifeste ostenditur. qm̃ ce si ini¬
quis communicamꝰ. in iquorum tam̃
peccatis ñ ad quiescere. sed ea uehem̃¬
ter abicere & ab hominari debemiꝰ.
habebant. ⁊deo hic ñ exposumꝰ qͥa in
aliis libris & maxime in leritico sit¬
ficienter de his exposuimꝰ. Non plan¬
tabis lucum. & omnem arborem ux¬
ta altare domini clei tui nec facies t̾
atq constitues statuam que odit dñs
d̃s tiuis. his enim ũbis om̃is idolorum
res cause sacerdotum nidicio finiant᷑.
Quiꝰ sententie quicumq suꝑbiens obe¬
dire noluerit: moriatur. Qua mre
sacerdotum scientia & iusticia. popłi¬
q circa eos obedientia qualis & qͣnta
esse debeat breuiter insinuat.
ym ingͥssus fueris terram qͣm
dñs ds tuus dabit tͥ. uoluerisq
tibi regem constituere de gente tua.
ce de fratͥb tuis eum constitries. Qui

Expanded text:
debent. Sed hoc solum in eis observandum debent. Sed hoc solum in eis observandum est ut Judaeorum sanguis non comedatur, sed quasi aqua super terram fundatur. Qua in re manifeste ostenditur, quoniam et si iniquis communicamus, iniquorum tamen peccatis non acquiescere, sed ea vehementer abjicere et abominari debemus. habebant, ideo hic non exponimus, quia in aliis libris, et maxime in Levitico sufficienter exposuimus. « Non plantabis lucum, et omnem arborem juxta altare Domini Dei, nec facies tibi, atque constitues statuam, quae odit Dominus Deus tuus. » His enim verbis omnis idolorum res causae sacerdotum judicio finiantur: cujus sententiae quicunque superbiens obedire noluerit, moriatur. Qua in re sacerdotum scientia et justitia, populique erga eos obedientia, qualis et quanta esse debeat breviter insinuat. « Cum ingressus fueris terram, quam Dominus Deus tuus dabit tibi, voluerisque tibi regem constituere; de gente tua, et de fratribus tuis eum constitues: qui
Abbreviated transcription (Latin):
ad ianuiam. ut qͣm fidelis &e oboliens
sit om̃ib innotescat. cet̾iq bonum exem
plum ꝑforat̾i faciant. Cales enim aures
dñs querebat cum dic̃et. qui habet au¬
res audiendi audiat. Iste gͥ quia ꝑ sex
annos. idest om̃i temꝑe uite sue quasi
mercennarius sermens sui laboris mer¬
cedem semꝑ expectauit: bene remime¬
ratus ad suꝑne patrie rediit libertatem.
Seruiuit gͥ non ut sermis. sed ut mer¬
cennarius. qm̃ seruo ꝓ labore non dan¬
tur mercedes. Sequitur aũ de pͥmogeni¬
tis. que si masculim generis. & sine ma¬
cula fueririt cuncta cleo scificari iuben¬
tur. Et de his quidem in supib libris
satis locuti sumꝰ. Quod aritem hic dicte᷑.
ut pͥmogenita que maculam haberit.
ñ immolent᷑ dño. sed comedant᷑. & ab
his qui mundi sunt. & abhis qui mun¬
ai non sunt. Hoc significat quod cͥmi¬
nosi aclordinem quidem sacerdotalẽ
subuehi ñ possunt. ab eccł̃ie tam̃ corꝑe¬

Expanded text:
ad januam, ut quam fidelis et obediens ad januam, ut quam fidelis et obediens sit omnibus innotescat, caeterique bonum plum perforari faciant. Tales enim aures Domino quaerebat, cum diceret: « Qui habet aures audiendi, audiat . » Iste ergo, quia per sex annos, id est toto tempore vitae suae, quasi mercenarius serviens, sui laboris mercedem semper exspectavit, bene remuneratus ad supernae patriae rediit libertatem: servivit ergo, non ut servus, sed ut mercenarius; quoniam servo pro labore non dantur mercedes. Sequitur autem de primogenitis, quae si masculini generis et sine macula fuerint, cuncta Deo sacrificare jubentur. Et de his quidem in superioribus libris satis locuti sumus. Quod autem hic dicitur, ut primogenita, quae maculam habent, non immolentur Domino, sed comedantur ab his qui mundi sunt, et ab his qui mundi non sunt, hoc significat quod criminosi ad ordinem quidem sacerdotalem subvehi non possunt, ab Ecclesiae tamen corpo
Abbreviated transcription (Latin):
ligit &e hoc nomen. neq ignorat quns
inaticum significet. Unde & ultina
hora penitentib hoc maticum renpe
ꝑsuadet. quo ꝑ totam uiam usq aise¬
dem iudicis securi ꝑferantur. Hoc aĩ
uiaticum xp̃i corpꝰ & sanguis est quł
priꝰ quidem de gregib suscipiebatur.
nc̃ aũ de area ce torculari suscipitur
Qs enim hoc ñ intelligat: Quis nes¬
ciat quid agnus significet: qui in pas¬
cha immolabat᷑: Et enim pascha nr̃m¬
suscipitur panis. & uinum intorcula¬
ri que in effabiliter inxp̃i carnem &
sangͥnem conũtuntur. Sequit᷑ autem
de bono seruo qui libentissime serm¬
ens numqm a domini sui uult rece¬
dere seruitute. Quare hoc: Oa e m
diligit. & domum eiꝰ que est eccłia.
semꝑ sibi apud eum bene ẽẽ sentit.
hunc gͥ ducit dñs ad ianuam domꝰ
sue ce ꝑforat aurem eiꝰ. ut ei sermat
inꝑpetuum. Qui enim adianuam
ducit᷑: ab om̃ib qui sunt indomo
indetur. Merito gͥ bonus seruusaut̃

Expanded text:
ligit et hoc nomen, nec ignorat quid ligit et hoc nomen, nec ignorat quid viaticum significet. Unde et ultima hora poenitentibus hoc viaticum recipere persuadet, qui per totam vitam usque ad sedem judicis securi perferantur. Hoc enim viaticum Christi corpus et sanguis est, quod prius quidem de gregibus accipiebatur, nunc autem de area et de torculari suscipitur. Quis enim hoc non intelligat, quis nesciat, quid agnus significet, qui in Pascha immolabatur: « etenim Pascha nossuscipitur panis, et vinum de torculari, quae ineffabiliter in Christi carnem et sanguinem convertuntur. Sequitur autem de bono servo, qui libentissime serviens, nunquam a Domini sui vult recedere servitute. Quare hoc? Quia eum diligit, et domum ejus, quae est Ecclesia, semperque sibi apud eum bene esse sentit. Hunc ergo ducit Dominus ad januam domus suae, et perforat aurem ejus ut ei serviat in perpetuum. Qui enim ad januam ducitur, ab omnibus, qui in domo sunt, videtur; merito ergo bonus servus ducitur
Abbreviated transcription (Latin):
serur uit tibi. Qm̃ enim hebreus tnͣ¬
siens int̃pretatur. om̃is homo hebre¬
us intelligi potest. qui ab infidelitate
ad eccłiam transit. Hos autem docto¬
res eccłie fideli precio emunt. Idem uͦ
ꝑsex annos. quod ꝑ sex dies significat᷑.
Non enim sunt dies nͥ sex. in quibus
seruile opus facere liceat. Quigͥ sex an¬
ñ recedit. Sel sciendum est quia ser¬
norum dei alii sponte seruiunt. & gra¬
tam habent seruitutem. alii uͦ non spon¬
te. & onerosam ferunt seruitutem. Et
multos quidem tales mneccłia indemꝰ.
qui nichil bom seruitii. sua sponte fa¬
ciunt. seruiunt tam̃ aut uerecondra
aut timore. Hos aũ inseptimo anuo
id est uite termino completo libos tresie
sent: quam tali lib̾tate lib̃os abisse
& uide qͣm bonus dominꝰ qui nec enã
ipsos malos seruos & ingratos. uatuos
abire ꝑmittit. sed dat iuaticum ae gre¬
gib & de area. & de torculari. Intell¬
git en un eccłia hoc sacram̃tum intel¬

Expanded text:
servivit tibi. » Quoniam enim Hebraeus traservivit tibi. » Quoniam enim Hebraeus transiens interpretatur, omnis homo Hebraeus intelligi potest, qui ab infidelitate ad Ecclesiam transit. Hos autem doctores Ecclesiae pretio Domino emunt. Idem vero per sex annos, quod per sex dies significatur; non enim sunt dies nisi sex, in quibus servile opus fieri liceat. Qui igitur sex annon recedit. Sed sciendum est, quia servorum Dei alii sponte serviunt, et gratam habent servitutem, alii vero non sponte, et onerosam serviunt servitutem. Et multos quidem tales in Ecclesia videmus, qui nihil boni servitii sua sponte faciunt; serviunt tamen aut verecundia, aut timore. Hos autem in septimo anno, id est vitae termino completo, liberos abir quam tali libertate liberos abiisse. Et vide quam bonus Dominus, qui nec etiam ipsos malos servos et ingratos vacuos abire permittit, sed dat eis viaticum de gregibus, et de area, et torculari. Intelligit enim hoc sacramentum, intel
Abbreviated transcription (Latin):
nos ꝓuocare uidetur. Sequitur. Fenera¬
bis gentib multis. e ip̃e a nullo accipies
mutuum. dñab̃is nationib plurimis
& tui nemo dñabitur. Qul la enim¬
gens est cui ip̃a fidem su Eam p̃dica¬
ũit. Et cum omnes gentes eiꝰ fidem sus
cepissent. ip̃a nullius gentis fidem
suscepit. Et ip̃a quidem tandem dña¬
bitur om̃ib: cui preter dm̃ nemo dña¬
rm tͥ uenditꝰ
fuerit fẽ tuus hebreus. aut he¬
brea. & sex annis seruierit tibi. insep¬
timo anno dimittes eum liberum. Et
quem libertate donauis. ne quaqͣm
uacuũ abire pacieris. s dabis ei uiuatic̃ de
gregib.⁊ de area ⁊ torcłari. Si autem dix̾it
nolo egredi. eo quod diligat te.⁊ domũ tuã
ce bene sibi apud te sentiat ẽẽ assumes
subulam ce ꝑforabis aurem eiꝰ. in ia¬
nua domus tue. & seriiat tͥ usq in
sempit̃num. Ancille quoq facies simi¬
liter. Non auertes ab eis oculos tuos:
mercedem mercennarii ꝑ sex annos

Expanded text:
nos provocare videtur. Sequitur: « Feneranos provocare videtur. Sequitur: « Fenerabis gentibus multis, et ipse a nullo accipies mutuum: dominaberis nationibus plurimis, et tui nemo dominabitur. gens est, cui ipsa fidem suam non praedicaverit, et cum omnes gentes fidem ejus suscepissent, ipsa nullius gentis fidem suscepit, et ipsa quidem tandem dominabitur omnibus, cui praeter Deum nemo dm tibi venditus fuerit frater tuus Hebraeus, aut Hebraea, et sex annis servierit tibi, in septimo anno dimittes eum liberum, et quem libertate donaveris, nequaquam vacuum abire patieris: sed dabis viaticum de gregibus, et de area, et torculari Nolo egredi, eo quod diligat te, et domum tuam, et bene sibi apud te sentiat esse, assumes fibulam, et perforabis aurem ejus in janua domus tuae, et serviat tibi usque in aeternum. Ancillae quoque similiter facies. Non avertas ab eis oculos tuos, mercedem mercenarii per sex annos
Abbreviated transcription (Latin):
repetendi ñ habes potestatem. & om̃i¬
no indigens & m̃dicus non erit inter
uos. Septimꝰ enim dies & septimꝰ an¬
nus. sicut iam in aliis exposuimꝰ. hec
ultima etas intelligitur. De quo apłs
ait. Nos sumꝰ in quos fines scłorum de¬
uenerunt. In hac aũ ultima etate re.¬
missionem facere debemus. Sicut do
pecc̃a eorum nec pater ur celestis di¬
mittet nob̃ peccata ur̃a. Hec sunt gͥ
debita quo aꝓximo uel eccłie ciuibus
non repetere. sed dimitt̾e debemus.
Qdd̃ autem aduene. & ꝑegrino hec re¬
petere concedit. campnatis & infideli¬
bus hanc remissionem non ualere
significat. Siue enim dimutas siue
ñ dimiitas: ille tamen nichillominus
ꝑiturus est. Quid enim iudeis in infi¬
delitate ꝑsistentib ꝓfuit. quod dñs ait.
Pater ignosce illis. ñ enim sciurit qͥd
faciunt: Debitum gͥ abhis exigitur.
siquidem ñ dimtitit᷑. In eo uͦ quod ait.
& om̃ino indigens. & m̃dicus non erit
inter uos. adelemosinarũ largitatem

Expanded text:
i non habes potestatem, et omnino indigens, et mendicus non erit inter vos. » Septimus enim dies, et septimus annus, sicut jam in aliis libris exposuimus, haec ultima aetas intelligitur, de qua Apostolus ait: « Nos sumus, in quos fines saeculorum devenerunt . » In hac ultima autem aetate remissionem facere debemus, sicut Dompeccata eorum, nec Pater vester coelestis dimittet vobis peccata vestra . » Haec sunt ergo debita, qunon repetere, sed dimittere debemus. Quod autem ab advena, et peregrino haec repetere concedit, damnatis, et infidelibus hanc remissionem non valere significat, sive etiam dimittas, sive non dimittas, ille tamen nihilominus periturus est. Quid enim Judaeis in infidelitate persistentibus profuit, quod Dominus ait: « Pater, ignosce illis, non enim sciunt, quid faciunt . » Debitum ergo ab his exigitur, siquidem non dimittitur. In eo vero, quod ait: « Et omnino indigens, et mendicus non erit inter vos, » ad eleemosynarum largitatem