comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tias ponere. & heresin sceleratissimam
rursus in aeccłam introducere. Sin
autẽ hȩc nobis in eũbit necessitas ut
iudȩos cum legiamis suis suscipiamus.
& licebit eis obseruare mn arccłus xp̃i
dicam quod sentio. non illi xp̃iani
fient. sed nos iudeos facient. Quis eñ
hoc xp̃ianoꝵ pacrenter audiat quod in
tua epistola continetur. Tudeus erat
paulus xp̃ianus autẽ factus. ñ iudeoꝵ
sacramenta reliquerat quȩ conuenient᷑
ille populus & legitime tempore quo

Expanded text:
tias ponere et haeresin sceleratissimam tias ponere et haeresin sceleratissimam rursus in ecclesiam introducere. sin autem haec nobis incumbit necessitas, ut Iudaeos cum legitimis suis suscipiamus. et licebit eis obseruare in ecclesiis Chr— dicam, quod sentio — non illi Christiani fient, sed nos Iudaeos facient. Quis enim hoc Christianorum patienter audiat, quod in tua epistula continetur: Iudaeus erat Paulus, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitim
Abbreviated transcription (Latin):
uerum ẽ. incerinthi & hebiones here.¬
sim delabimur. qui credentes in xp̃o
ꝑpter hoc solum aparentib anathema.¬
tizati sunt. quod legis errimonias
xp̃i euangelio miscuerunt. & sic noua
confessi sunt ut uetera non amitterent.
Quid dicam dehebionitis qui xp̃ianos¬
esse se simulant: Osq hodit per totas
orrentis synagogas inter iudeos heresis
est quȩ dicitur mineoꝵ & phariseis hucusq
damnatur. quos uulgo nazareos nuncu.¬
pant qui eredunt inxp̃m filiũ dĩ natũ
de maria uirgine. & eum dicunt esse
qui subpontio pilato & passus ẽ. & resur.¬
rexit. in quẽ & nos credimus. Sed dum
uolunt & iudei effe & xp̃iani. nec iudȩi st̃
ner xp̃iani. Oro ergo te ut qui nr̃o
uulnusculo medendũ putas quod acu
foratũ inmo punctũ dicitur. huius
sententirȩ medearis uulneri. quod lancea
& ut ita dicam fallari carmole percussũ ẽ.
Neq eñi eiusdẽ ẽ. oriminis in explanatio¬
ne seripturarũ diuersas maioꝵ fenten.¬

Expanded text:
verum est, in Cerinthi et Ebionis haereverum est, in Cerinthi et Ebionis haeresim delabimur, qui credentes in Christo propter hoc solum a Patribus anathematizati sunt, quod Legis caeremonias Christi Evangelio miscuerunt; et sic nova confessi sunt, ut vetera non omitterent. Quid dicam de Ebionitis, qui esse se simulant? usque hodie per totas orientis synagogas inter Iudaeos haeresis est, quae dicitur Minaeorum et a Pharisaeis huc usque damnatur, quos uulgo Nazaraeos nuncupant, qui credunt in Christum filium dei natum de Maria uirgine et eum dicunt esse, qui sub Pontio Pilato et passus est et resurrexit, in quem et nos credimus. sed dum uolunt et Iudaei esse et Christiani, nec Iudaei sunt nec Christiani. oro ergo te, ut, qui nostro uulnusculo medendum putas, quod acu foratum. immo punctum dicitur, huius sententiae medearis uulneri. quod lancea et, ut ita dicam, phalaricae mole percussum est. neque enim eiusdem est criminis in explanatione scripturarum diuersas maiorum senten
Abbreviated transcription (Latin):
da cum iam xp̃i essoe apostolus. ut doce¬
roe ñ rẽ. ꝑnitiosa his qui ea uelbent
sicut aparentib per legẽ accrperant¬
custodire &iam cũ in xp̃m credidiffent.
non tamen uiris im constituerent
uenerat. Totius sermonis tui quem
disputatione longissima protraxisti.
hic sensus est. ut prirus ñ urrauerit
in eo qđ his qui ex iudȩis crediderant
putauerit legem esse seruandam. sed
in eo arecti linea deuiarit. qđ gentes
cogerit iudaizare. Coger& autem¬
non doerntis imperio. sed conuersationis
exemplo. Et paulus non contrariar
sit locutus his quȩ ipse gesserat. sed
quare petrus eos qui exgentib erant
iudaizare compellero. Haee ergo sũma
est questionis immo sententię tuae. ut
post euangelium xp̃i benefaciant ere.
dentes iudei si legis mandata eustodi.¬
ant. hoc ẽ. si sacrisicia offerant quar
obtulit paulus. filios cireũcidant. si
sabbatum serurnt. ut paulus intimotheo
& om̃s obseruauere iudȩi. Si hoc

Expanded text:
da, cum iam Christi esset apostolus, sed ut doceda, cum iam Christi esset apostolus, sed ut doceret non esse perniciosa his, qui ea uellent, sicut a parentibus per legecustodire, etiam cum in Christo credidissent, non tamen in eis iam constituerent uenerat. totius sermonis tui, quem disputatione longissima protraxisti, hic sensus est, ut Petrus non errauerit in eo, quod his, qui ex Iudaeis crediderant, putauerit legem esse seruandam, sed in eo a recti linea deuiarit, quod gentes cogeret iudaizare, cogernon docentis imperio, sed conversationis exemplo. Et Paulus non contraria sit locutus his, quae ipse gesserat; sed quare Petrus eos, qui ex gentibus erant, judaizare compelleret. 13. Haec ergo summa est quaestionis, imo sententiae tuae: ut post Evangelium Christi, bene faciant Judaei credentes, si Legis mandata custodiant, hoc est, si sacrificia offerant, quae obtulit Paulus, si filios circumcidant, si sabbatum servent, ut Paulus, in Timotheo, et omnes observavere Judaei. Si hoc
Abbreviated transcription (Latin):
se certam ine. immo exarsisse paulum
in uidia uirtutũ petri. & ea se scripsisse
lȩtantar uel quȩ non fecerit. uel si fecit
ꝓcaciter fecerit. inalio rep̾hendens qđ
ipse cõmiferat. Interp̾tati sunt illi ut
poturrunt. tu quomodo istũ locũ edisse¬
ris : Vtique meliora dicturus qui ue.¬
terum sententiam reꝓbasti. Seribis
adnie in epistola. Neque enĩ ame do.¬
cendus es quomodo intellegatur quod
idem dicit factus sum iudeis tamorũã
iudeus ut iudyos lucrificarẽ. & cetera
quȩ ibi dicuntur cum passione miseri¬
cordi non si mulatione fallaci. Fit
enim tãquã argrotus qui ministrat
ȩgroto. non cũ sefebris habere mentit᷑.
sed cum animo condolentis cogitat
quead modũ sibi seruiri uell& si ipse
egrotar&e. Non utiq uidȩus erat. xp̃ia.¬
nus autẽ factus. non iudeoꝵ sacram̃ta
reliquerat. quȩ conurnienter ille popłs
& legitime tempore quo oportebat
acceperat. Ideoq suscepit ea cebebran¬

Expanded text:
se certamine, immo exarsisse Paulum se certamine, immo exarsisse Paulum in inuidiam uirtutum Petri et ea scripsisse iactanter, uel quae non fecerit uel, si fecit, procaciter fecerit in alio reprehendens, quod ipse commisp-rit. interpretati sunt illi, ut potuerunt; tu quo modo istum locum edisseres? utique meliora dicturus, qui ueterum sententiam reprobasti. Scribis ad me in epistula: \'Neque enim a me docendus es, quo modo intellegatur, quod idem dicit: Factus sum Iudaeis tamquam Iudaeus, utluquae ibi dicuntur conpassione misericordi, non simulatione fallaci. fit enim tamquam aegrotus, qui ministrat aegroto, non cum se febres habere mentitur, sed cum animo condolentis cogitat, quemadmodum sibi seruiri uellet, si ipse aegrotaret. nam utique Iudaeus erat, Christianus autem factus non Iudaeorum sacramenta reliquerat, quae conuenienter ille populus et legitime tempore, quo oportebat, acceperat. ideoque suscepit ea celebran
Abbreviated transcription (Latin):
iacobus te & ceteri docuere pr̃i. sed tam̃
euadere ñ potuisti. Orta enĩ seditione
cum occidendus esses. raptus es atribuno
& ab eo missus cȩsaream sub custodia mili¬
tum diligenti. ne te iudȩi quasi siniu¬
latorẽ ac destructorẽ legis occiderent.
atq inde romã ꝑueniris inospitio qđ
tibi conduxeras. xp̃m & iudxis & genti¬
bus p̾̃dicasti. & fententia tua neronis
gladio confirmata ẽ. Dicimus quod
ꝓpter meiũ iudȩoꝵ. & petrus & paulus
ȩqualiter finxerint legis se precepta
seruare. Qua igitur fronte qua au-¬
datia potest id paulus in altero repre.¬
hendere quod ipse commisit : Ego
immo alii ante me exposuerunt causã
quam putauerant. non officiosum men.¬
datium defendentes sicut tu feribis.
sed do. Ecentes honestam dispensatio.¬
nem. ut & apłoꝵ prudentiam demon-¬
strarent. & blasphaemantis porphyru
inprudentiam cohercerent. qui paulum
& prirum purrili dedit interse pugnas.¬

Expanded text:
Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen Iacobus te et ceteri docuere presbyteri. sed tamen euadere non potuisti: orta enim seditione cum occidendus esses, raptus es a tribuno et ab eo missus Caesaream sub custodia militum diligenti, ne te Iudaei quasi simulatorem ac destructorem legis occiderent, atque inde Romam perueniens in hospitio, quod tibi conduxeras, Christum et Iudaeis et gentibus praedicasti et sententia tua Neronis gladio confirmata est. Didicimus, quod propter metum Iudaeorum et Petrus et Paulus aequaliter finxerint legis se praecepta seruare. qua igitur fronte, qua audacia potest id Paulus in altero reprehendere, quod ipse commisit? ego, immo alii ante me exposuerunt causam, quam putauerant, non officiosum mendacium defendentes, sicut tu scribis, sed docentes honestam dispensationem, ut et apostolorum prudentiam demonstrarent et blasphemantis Porphyrii inpudentiam cohercerent, qui Paulum et Petrum puerili dicit inter se pugnas
Abbreviated transcription (Latin):
sunt indeoꝵ. dicens ñ debere circũcidere¬
eos filios suos neq scđm confuea.¬
dinẽ ingredi. Quid ergo est: Qtique
oportie conuenire multitudinẽ. audi.¬
ent em̃ te suꝑuenisse. hoc ergo fac
quod tibi dicimus. Sunt nobis uiri quat¬
tuor uotũ habentes suꝑ se. his assũptis
scĩficate cum ipsis & inpende. in eos
ut radiant capita. & scient om̃s quia
quȩ de te audierunt falsa sunt. sed
ambulas & ipse custodiens legẽ. Tunc
paulus assũptis uiris postera dre purifica¬
tus cum illis intrauit intẽplũ. annuna¬
ans expletionẽ dierũ purificationis.
donec offeretur ꝓ uno quoq eoꝵ oblatio
opaule & in hoc te rursũ in terrogo eur
caput raseris. cur nudi pedalia exereue-¬
ris. decerimoniis iudȩoꝵ. cur obtuleris
sacrificia & scđm legem hostrȩ prote
fuerint immolate. Utiq respondebis.
ne scandilizarentur qui ex iudȩis credi.¬
derant. Simulasti ergo iudȩũ ut uidȩ.¬
os lucrificares. & hanc ipsam simulationẽ

Expanded text:
 dicens non debere eos circumcidere filios suos, neque secundum consuetudinem ingredi. Quid ergo est? utique oportet convenire multitudinem: audient enim te supervenisse. Hoc ergo fac, quod tibi dicimus: sunt nobis viri quatuor votum habentes super se: his assumptis, sanctifica te cum ipsis, et impende in eos, ut radant capita, et sciant omnes, quia quae de te audierunt, falsa sunt, sed ambulas et ipse custodiens legem. Tunc Paulus, assumptis viris, posteriori die purificatus cum illis intravit in templum, annuntians expletionem dierum purificationis, donec offerretur pro unoquoque eorum oblatio. o Paule, et in hoc te rursum interrogo, cur caput raseris, cur nudipedalia exercueris de caeremoniis Iudaeorum, cur obtuleris sacrificia et secundum legem hostiae pro te fuerint immolatae. utique respondebis: \'Ne scandalizarentur, qui ex Iudaeis crediderant\'. simulasti ergo Iudaeum, ut Iudaeos lucrifaceres, et hanc ipsam simulationem
Abbreviated transcription (Latin):
culoꝵ tuoꝵ. quȩ uel non legi uel
inpresentia non recordor. Huius
igitur damnationis in paruulos cau.¬
sam requiro. quia neq animarum
si noue fiunt singulis singule uideo
esse ullũ in illa artate peecatũ. nec
adõ damnari aliquã credo. quam
uido nullũ habere peccatũ. An
forte dicendũ ẽ. in paruulo carnem
solam eẽ. peecati. nouam uero illi
animã fieri. quȩ scđm dei p̾cepta
uuente inadintorio gr̃ę xp̃i & ipsi
carni eclomite ac subiugatȩ possit
incorruptionis meritũ comparari:
Sed quia in paruulo anima ñdum
id agere potest nisi xp̃i acceperit
sacramentũ. ꝑ hanc grãm carni eius
adquiritur quod illius morib ñdũ
potuit. Si autẽ sine illo sacram̃to
anima paruuli exierit. ipsa quidẽ
in xterna uita erit. unde eam nullũ
prccatũ potuit separare. caro uero
eius non resurgos inxp̃o. non ꝑcepto
ante mortẽ illius sacramento. Hanc
opinionẽ nũquã audiui. nũquam

Expanded text:
culorum tuorum, quae uel non legi uel culorum tuorum, quae uel non legi uel in praesentia non recordor. huius igitur damnationis in paruulos causam requiro, quia neque animarum, si nouae fiunt singulis singulae, uideo esse ullum in illa aetate peccatum nec a deo damnari aliquam credo, quam uidet nullum habere peccatum. An forte dicendum est in paruulo carnem solam esse peccati, nouam uero illi animam fieri, qua secundum dei praecepta uiuente in adiutorio gratiae Christi et ipsi carni edomitae ac subiugatae possit incorruptionis meritum comparari? sed quia in paruulo anima nondum id agere potest, si Christi acceperit sacramentum, per hanc gratiam carni eius adquiritur, quod illius moribus nondum potuit, si autem sine illo sacramento anima paruuli exierit, ipsa quidem in aeterna uita erit, unde eam nullum peccatum potuit separare, caro uero eius non resurget in Christo non percepto ante mortem illius sacramento? Hanc opinionem numquam audiui, numquam
Abbreviated transcription (Latin):
moriuntur. ita om̃s qui uiuificabunt᷑
non nisi in xp̃o uiuificabuntur. Ae
ꝑ hoc quis quis nobis dixerit quequã
resurrectione mortuoꝵ uiuificari
nisi in xp̃o. tamquã pestis cõmiis
fidei detestandus ẽ. Itẽ quis quis
dixerit quod inxp̃o uiuificabuntur
& iam paruuli qui sine sacramenti
eius participatione de uita exxunt.
hic ꝓfecto & contra apostoli p̾dica.¬
tionẽ uenit. & totã condẽpnat
aeccłam. ubi ꝓpterea cũ baptizandis
paruulis festinatur & curritur. quia
sine dubio creditur aliter eos in xp̃o
uiuificari ommino non posse. Qui
autẽ ñ uiuificantur in xp̃o. restat
ut inea condẽpnatione maneant de
qua dicit apłs. per unius delictum
in om̃s homines ad condemnationem
Cui delicto obnoxios paruulos nasci
& omnis oredit aeccła. & ipse iam
contra iouinianũ disputans & ex.¬
poneus ionam ꝓpħam. sicut paulo
ante cõmemoraui fide ueracissima
definisti. eredo & inaliis locis opus¬

Expanded text:
moriuntur, ita omnes, qui uiuificabuntur, moriuntur, ita omnes, qui uiuificabuntur, non nisi in Christo uiuificabuntur. ac per hoc, quisquis nobis dixerit quemquam resurrectione mortuorum uiuificari nisi in Christo, tamquam pestis communis fidei detestandus est. item, quisquis dixerit, quod in Christo uiuificabuntur etiam paruuli, qui sine sacramenti eius participatione de uita exeunt, hic profecto et contra apostoli praedicationem uenit et totam condemnat ecclesiam, ubi propterea cum baptizandis paruulis festinatur et curritur, quia sine dubio creditur aliter eos in Christo uiuificari omnino non posse. qui autem non uiuificantur in Christo, restat, ut in ea condemnatione maneant, de qua dicit apostolus: Per unius delictum in omnes homines ad condemnationem. cui delicto obnoxios paruulos nasci et omnis credit ecclesia et ipse iam contra Iouinianum disputans et exponens Ionam prophetam, sicut paulo ante commemoraui, fide ueracissima definisti, credo et in aliis locis opus
Abbreviated transcription (Latin):
tanda ẽ. quib in suꝑ &e dampnatio
prȩparata ẽ. Nam oe debaptismo
paruulorum in eodem libro non
quidem sufficienter. sed quantũ illi
operi satis esse uidebatur ut cumqure
respondi. quod &iã irescientib & fidem
suam nondũ habentib ꝓdest. Non
tamen de dampnatione eoꝵ paruuloꝵ
qui sine illo ex hac uita emigrant.
tc̃ aliquid dicendum putaui. quia
non quod nc̃ agnur agebatur. Sed
ut omittamus & contemnamus ea
quȩ breui tempore paciuntur. neo
transacta reuocantur. Numquid
similiter contemnere possumus quod
ꝑ unũ homine̾ mors. & ꝑ unũ homi.¬
ne resurrectio mortuoꝵ: Sieut
enĩ inadam om̃s moriuntur. sic & in
xp̃o om̃s uiuificabuntur. Per hane
enĩ apostolicam diuinã claramque
fententiam. satis tuidenter eluc&.
neminẽ ire in mortẽ nisi per adam.
om̃s homures ꝑ primã hoc ẽ. ꝑcarna.¬
lem generationẽ. ꝑtinent adadam.
sic om̃s homines ad secundã id ẽ. spi

Expanded text:
tanda est, quibus insuper et damnatio tanda est, quibus insuper et damnatio praeparata est? nam et de baptismo paruulorum in eodem libro non quidem sufficienter, sed quantum illi operi satis esse uidebatur, utcumque respondi, quod etiam nescientibus et fidem suam nondum habentibus prodest, non tamen de damnatione eorum paruulorum, qui sine illo ex hac uita emigrant, tunc aliquid dicendum putaui, quia non, quod nunc agitur, agebatur. Sed ut omittamus et contemnamus ea, quae breui tempore . patiuntur nec transacta reuocantur, numquid similiter contemnere possumus, quod per unum hominem mors et per unum hominem resurrectio mortuorum ? sicut enim in Adam omnes moriuntChristo omnes vivificabuntur . Per hanc enim apostolicam, divinam, claramque sententiam, satis evidenter elucet, neminem ire in mortem nisi per Adam, omnes homines per primam, hoc est per carnalem, generationem pertinent ad Adam, sic omnes homines ad secundam, id est spi
Abbreviated transcription (Latin):
moraui de illo libro uerbis meis ad.¬
tentius intuens ualidam firm̾aq non
uideo. Nam uelut firmamentum
eius illud ẽ. quod ibi dixi. Quis autẽ
nouit quod paruulis de quoꝵ cru.¬
ciatib duritia maioꝵ contunditur.
aut exercetur fides. aut miscđĩa
probatur. Quis ergo nouit quid
ipsis paruulis insecreto iudicioꝵ
suoꝵ bonȩ conpensationis referuo
ds̃. Sed hoc non inmerito dici ui.¬
deo dehis qui uel ꝓ xp̃i nomine ac
urra religione tale aliquid &iam
nescientes paciuntur. uel sacram̃to
xp̃i iam imbuti sunt. quia sine socie¬
tate unius mediatoris liberari adã.¬
natione non possunt. ut possit ris
&iam ꝓ illis malis qux̧ hic indiuer.¬
sis afflictionib ꝑtubert̃ cõpensatio
ista prestari. Nunc autẽ cum ista
questio non possit absolui. nisi &iam
dehis paruulis respondeatur. qui
post grauissimos eruciatus sie
sacranento xp̃ianȩ socretatis exspi.¬
rant. quȩ cirea eos cõpensatio eogi.¬

Expanded text:
moraui de illo libro, uerbis meis atmoraui de illo libro, uerbis meis attentius intuens ualidam firmamque non uideo. Nam uelut firmamentum eius illud est, quod ibi dixi: quis autem nouit, quid paruulis, de quorum cruciatibus duritia maiorum contundaut exercetur fides, aut misericordia probatur; quis ergo novit quid ipsis paruulis in secreto iudiciorum suorum bonae compensationis reseruet deus? sed hoc non inmerito dici uideo de his, qui uel pro Christi nomine ac uera religione tale aliquid etiam nescientes patiuntur uel sacramento Christi iam inbuti sunt, quia sine societate unius mediatoris liberari a damnatione non possunt, ut possit eis etiam pro illis malis, quae hic in diuersis I afflictionibus pertulerunt, compensatio illa praestari. nunc autem, cum ista quaestio non possit absolui, nisi etiam de his paruulis responpost gravissimos cruciatus sine sacramento Christianae societatis exspirant quae circa eos compensatio cogi
Abbreviated transcription (Latin):
nihil recte feerrint. tam̃ nec pecean.¬
tes aliquid ista perpessi sunt. Non
enĩ frustra &eiam infantes illos. qui
quȩreretur occisi sunt: in honore
martẏrum receptos cõmendat ȩccła.
Hec nine dixi. cũ hanc ipsam de qua
nẽ agnur uellẽ cõmunire sententiam.
S̾ icut enĩ paulo ante cõmemoraui
quȩcumq illarũ de anintȩ in carna.¬
tione quattuor opinionũ uera eẽt.
inculpatã substantiam creatoris. &
nr̃oꝵ peccatoꝵ socretate remotissim̃a
nitebar ostendere. Et ideo quȩcũq
illarum ueritate posse conuinci &
repudiari ad euram intentionis meȩ
quã tr̃ habebam ñ ꝑturebat. quando¬
quidem cunctis diligentiore disputa.¬
tione discussis. quȩcumq illarum
recte uincerae eeteras me securissimo
frerte. quando &iam scđm om̃s id qd
agebam inuictũ ꝑsistere demonstrali.
Nunc uero unam uolo si possim ra.¬
tionẽ rectam eligere ex omnib. &
propterea hunis ipsius drqua nue
agimus defensionẽ inhis quȩ cõme.¬

Expanded text:
nihil recte fecerint, tamen nec peccantes aliquid ista perpessi sunt? non enim frustra etiam infantes illos, qui,quaereretur, occisi sunt, in honorem martyrum receptos commendat ecclesia. Haec tunc dixi, cum hanc ipsam, de qua nunc agitur, uellem communire sententiam. sicut enim paulo ante commemoraui, quaecumque illarum de animae incarnatione quattuor opinionum uera esset, inculpatam substantiam creatoris et a nostrorum peccatorum societate remotissimam nitebar ostendere. et ideo, quaecumque illarum ueritate posset conuinci et repudiari, ad curam intentionis meae, quam tunc habebam, non pertinebat, quandoquidem cunctis diligentiore disputatione discussis, quaecumque illarum recte uinceret ceteras, me securissimo fieret, quando etiam secundum omnes id, quod agebam, inuictum persistere demonstrabam. nunc uero unam uolo, si possim, rationem rectam eligere ex omnibus et propterea huius ipsius, de qua nunc agimus, defensionem in his, quae comme
Abbreviated transcription (Latin):
iste mentitus ẽ. Si autẽ mentitus ẽ.¬
ibi ubi urrũ dixit. anibi urrũ dixifse
uichebitur ubi hoc dixerit qđ lector
sapit. cum uero contra sensũ bectoris
aliquid occurrerit officioso mendatio
deputabitur. Non enĩ deeffe po.¬
tert̃ causȩ cur existimetur ñ solum
potuisse. uerũ &eiam debuisse mentiri
Si huic regulȩ conceditur locus. non
opus ẽ. hanc causam multis uerbis age¬
re. p̃sertim apud te cui sapienter pro¬
uidenti sat est dictũ. Nequaꝗ uero
mihi arrogauerini ut ingenium tuũ
diuino dono aureũ meis obolis ditare
contendam. nec ẽ. quisꝗ te magis ido.¬
neis qui opus illud emendo. Neq
enĩ amir docendus es quomodo intel¬
leganir quod idem dicit. factus sum¬

Expanded text:
iste mentitus est; si autem ibi mentitus? eiste mentitus est; si autem ibi mentitus? est, ubi uerum dixit? an ibi uerum dixisse uidebitur, ubi hoc dixerit, quod lector sapit, cum uero contra sensum lectoris aliquid occurrerit, officioso mendacio deputabitur? non enim deesse poterunt causae, cur existimetur non solum potuisse, uerum etiam debuisse mentiri, si huic regulae conceditur locus. non opus est hanc causam multis uerbis agere praesertim apud te, cui sapienter prouidenti dictum sat est. nequaquam uero mihi adrogauerim, ut ingenium tuum diuino dono aureum meis obolis ditare contendam, nec est quisquam te magis idoneus, qui opus illud emendet. Neque enim a me docendus es, quomodo intellegatur, quod idem dicit: factus sum
Abbreviated transcription (Latin):
qur̃ inuentꝰ ẽ. quod ei nom̃ tibi placu.¬
isse ut inderetur. Crederemꝰ. si eorũ
tantũ uel uitas uel scripta ibi begissemꝰ
qui iam defuncti effent. Cum uero
multoꝵ & eo tẽpore quo scribebatur¬
opuscula. miramur cur hunc ei titulũ
uel imposueris uel imposuisse credari
Sane utiliter ate conscriptũ eundem
moueat. Si rñi ad scripturas scãs
ad missa furrint officiosa mendatia
quid in ris remanebit auctoritatis
quȩ tancdẽ descripturis illis sententia
enĩ ut ꝓtuleris si aliter sapit qui con-¬
tra nititur. dicit illud quod ꝓlatum
erit honesto aliquo officio scriptorẽ
fuisse mentitũ. Ubi eiii hoc ñ poterit
si potuit inea narratione quã exorsus
a postolus ait. quȩ autẽ scribo uobis
ecce coram dõ quia ñ mentior: Qredi
affirmariq mentitur eo loco ubi dixit
de petro & barnaba. cũ uiderẽ quia non
recte ingrediuntur adueritatẽ eua.¬
gelii. Si enĩ recte illi ingrediebantur.

Expanded text:
quem inuentus est. quod ei nomen tibi placuquem inuentus est. quod ei nomen tibi placuisse ut inderetur, crederemus, si eorum tantum uel uitas uel scripta ibi legissemus, qui iam defuncti essent; cum uero multorum et eo tempore, quo scribebaturopuscula, miramur cur hunc ei titulum vel imposueris, vel imposuisse credaris. Tamen al. Sane  utiliter a te conscriptum eumdem moveat. Si enim ad Scripturas sanctas admissa fuerint, velut officiosa mendacia, quid in eis remanebit auctoritatis? Quae tandem de Scripturis illis sententia enim ut protuleris, si aliter sapit, qui contra nititur; dicet illud quod prolatum erit, honesto aliquo officio scriptorem fuisse mentitum. Ubi enim hoc non poterit, si potuit in ea narratione, quam exorsus Apostolus ait: Quae autem scribo vobis, ecce coram Deo quia non mentior , credi affirmarique mentitus, eo lde Petro et Barnaba: cum uiderem, quia non recte ingrediuntur ad ueritatem euangelii? si enim recte illi ingrediebantur,
Abbreviated transcription (Latin):
multo quã exte uellẽ sumere tali uiro
a quo tempora quanta lib& occup& mil.¬
lius sermo ꝓlixus ẽ. qũaꝗ itaq nos nrgo.¬
nobiscũ litterariam conlocutionẽ. ne
multũ adnos disiungendos liceat absen
camus atq taceamus. Et libri quidẽ
quos dehorreo dominico elaborasti.
pene totũ te nobis exhibent. Si enim
propterea te ñ nouimꝰ quia factem cor.¬
poris tii ñ uidimꝰ. hoc modo nec ipse
te nosti. Nam ti quoq non uides eam
si autẽ tibi non obaliud notus es. nisi qr
nosti animũ tiiũ. & nos eũ ñ medio¬
eriter nouimꝰ in litteris tuis in quibus
benedicimus dño. qđ tibi & nobis
om̃ibq fratrib qui tua legt̃ te talẽ
dedit. Tiber quidẽ tuus int̾ cetera
ñ diu ẽ. qđ uenit inmanꝰ nr̃as. quȩ
sit cius inscriptio. nescimꝰ adhuo. non
enĩ hoc codex ipse uitas solo inlumi¬
nari pagina p̾tendebat. xpitaphium
tam̃ appellari dicebat. frater apud

Expanded text:
multo, quam ex te uellem sumere tali uiro, multo, quam ex te uellem sumere tali uiro, a quo, tempora quanta libet occupet, nullus sermo prolixus est. quamquam itaque nos negonobiscum litterariam conlocutionem, ne multum ad nos disiungendos liceat absentcamus et taceamus. et libri quidem, quos de horreo dominico elaborasti, paene te totum nobis exhibent. si enim propterea te non nouimus, quia faciem corporis tui non uidimus, hoc modo nec ipse te nosti, nam tu quoque non uides eam. si autem tibi non ob aliud notus es, nisi quia nosti animum tuum, et nos eum non mediocriter nouimus in litteris tuis, in quibus benedicimus domino quod tibi et nobis omnibusque fratribus, qui tua legunt, te talem dedit. Liber quidnon diu est ut uenit in manus nostras. quae sit eius inscriptio, nescimus adhuc; non enim hoc codex ipse, ut adsolet, in liminari pagina praetendebat. \'epitaphium\' tamen appellari dicebat frater, apud
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc uacuũ erit atq auidũ sensuũ
tuoꝵ. ita fioe ut & ego & iam tc̃
egentior sim. ille copiosior. Saie
idem frater aliqua seripta nr̃a fert secũ.
quib legendis si dignationẽ adhibueris.
& im sinceram fraurnamq friteritatẽ
adhibras quȩso. Non enĩ aliter intellego
quod seriptũ ẽ. emendauit me iustus
in miscdia & arguoe me. oleũ autẽ pec.¬
catoris ñ inpinguo caput meũ. nisi
quia magis amat obiurgator sanans.
quã adulator unguens caput. Ego aut̃
difficillime bonus uidex lego quod scrip¬
ferim. sed aut timidior recto. aut cupi.¬
dior. Cideo &iam interdũ uitia mea
sed hȩc malo audire ameliorib neo cum
me recte fortasse rep̾hendero. rursus
mihi blandiar &e menculosam potius
mͥ uidear in me qu̾ã istã tulisse sententiã.¬
atq amplectendo fratri & conpresbite¬
ro hueronimo augustinꝰ. habro gram̃
quod prorsus scripta salutatione plen̾a
mihi epistolam reddidisti. sed breuiorẽ

Expanded text:
adhuc uacuum erit atque auidum sensorum adhuc uacuum erit atque auidum sensorum tuorum. ita fiet, ut ego etiam tunc egentior sim, ille copiosior. sane idem frater aliqua scripta nostra fert secum. quibus legendis si dignationem adhibueris, etiam sinceram fraternamque seueritatem adhibeas quaeso. non enim aliter intellego, quod scriptum est: Emendabit me iustus in misericordia et arguet me; oleum autem peccatoris non inpinguet caput meum, nisi quia magis amat obiurgator sanans quam adulator unguens caput. ego autem difficillime bonus iudex lego, quod scripserim, sed aut timidior recto aut cupidior. uideo etiam interdum uitia mea, sed haec malo audire a melioribus, ne, cum me recte fortasse reprehendero, rursus mihi blandiar et meticulosam potius mihi uidear in me quam iustam tulisse sententiam.ATQVE AMPLECTENDO FRATRI ET CONPRESBVTERO HIERONVMO AUGUSTINUS. Habeo gratiam, quod pro subscripta salutatione plenam mihi epistulam reddidisti sed breuiorem
Abbreviated transcription (Latin):
si fueri potest. nullo modo mendatibus
dubiisq rationibus id explices quȩso.
nec me onerosũ aut impudentẽ iudices
ꝑ humanitatẽ ueracisfimã dñi nostri.
Nam ut ñ dicam nulla certe ñ magna
culpa nirus error ueritati fau& si recte
inte potest ueritas fauere m̃datio. Multa
alia cũ sincrrissimo tuo corde loqui cu¬
perem & dexp̃iano studio conferre. sed
huic desiderio meo nulla epistola sat ẽ.
uberius id possum per fratrem quem
miscendũ & alendum dulcib atq utilib
sermocinationib turs misisse mre gau.¬
deo. Et tam̃ quaniũ uellem nec ipse
qđ eiꝰ pace dixerim forfitan capit. qũaꝗ¬
in nihilo mre illi p̾tuberim. Eigo enĩ
me fateor tui capatiorẽ. sed ipsũ uidro
freri pleniorẽ. quo me sine dubitatione
antecellit. & postea quã redierit quod
dño adiuuante ꝓsperatũ iri spero. cum
eurs pectoris abste cumulati particeps
fuero non ẽ. impleturus quod in me

Expanded text:
si fieri potest, nullo modo mendacibus si fieri potest, nullo modo mendacibus dubiisque rationibus id + explices quaeso. nec me onerosum aut inpudentem iudices per humanitatem ueracissimam domini nostri. nam ut non dicam nulla, certe non magna culpa meus error ueritati fauet, si recte in te potest ueritas fauere mendacio. Multa alia cum sincerissimo corde tuo loqui cuperem et de christiano studio conferre, sed huic desiderio meo nulla epistula sat est. uberius id possum per fratrem, quem miscendum et alendum dulcibus atque utilibus sermocinationibus tuis misisse me gaudeo. et tamen, quantum uellem, nec ipse, quod eius pace dixerim, forsitan capit. quamquam nihilo me illi praetulerim; ego enim me fateor tui capaciorem, sed ipsum uideo fieri pleniorem, quo me sine dubitatione antecellit. et posteaquam redierit, quod domino adiuuante prosperatum iri spero, cum eius pectoris abs te cumulati particeps fuero, non est impleturus, quod in me
Abbreviated transcription (Latin):
id agit ut diumarũ scripturarũ aucto¬
ritatib ñ credamꝰ  Et ego quicdem
qualib cũq uirib quas dñs suggerit
omiã illa testimonia quȩ adhibita sunt
ad struendȩ utilitati m̃datii alit̾ oporte.¬
re intelligi ostenderẽ. ut ubiq eorum
firma ueritas doceretur. Quam enim
testimonia m̃datia rẽ. ñ debent. tam
ñ debent fauere m̃datio. sed hoc intelli.¬
gentiȩ relinquo tuȩ. Ammota enini
lectioni diligentiori consideratione. mul¬
to id fortasse facilius uidebis quã ego.
Adhanc autẽ considerationẽ cogit te
pietas. qua cognoscis fluctuare auctori.¬
tatẽ diuinarũ scripturarũ. ut in eis
qđ uult quisq credat quod non uult
non credat. si semel fuerit ꝑfua sum
aliqua illos uiros ꝑ quos nobis harc mi.¬
nistrata sunt in seripruris suis officiose
potuisse mentiri. nisi forte regulas quas.¬
dam daturus es. quib nouerimꝰ tibi
oporteat mentiri ubi ñ oporteat. Quod

Expanded text:
id agit, ut diuinarum scripturarum auctoid agit, ut diuinarum scripturarum auctoritatibus non credamus. Et ego quidem qualibuscumque uiribus, quas dominus suggerit, omnia illa testimonia, quae adhibita sunt adstruendae utilitati mendacii, aliter oportere intellegi ostenderem, ut ubique eorum firma ueritas doceretur. quam enim testimonia mendacia esse non debent, tam non debent fauere mendacio. sed hoc intellegentiae relinquo tuae. admota enim lectioni diligentiore consideratione multo id fortasse facilius uidebis quam ego. ad hanc autem considerationem coget te pietas, qua cognoscis fluctuare auctoritatem diuinarum scripturarum, ut in eis, quod uult quisque credat, quod non uult non credat, si semel fuerit persuasum aliqua illos uiros, per quos nobis haec ministrata sunt, in scripturis suis officiose potuisse mentiri, nisi forte regulas quasdam daturus es, quibus nouerimus, ubi oporteat mentiri et ubi non oporteat. quod
Abbreviated transcription (Latin):
tis dicere : Si autem xp̃c ñ resurrexe.¬
rit. manis est  p̃dicatio nr̃a inanis ẽ.
& fides ur̃a. Inuenimur autem oe
falsi testes dĩ. quia testimoniũ diximꝰ
ad uersus dm̃ quod suscitauit xp̃m quẽ
ñ suscitauit. Siquis huic dicer&
quid mnisto mendatio perhorrescit. cũ
id dixeris quod &iam si falsum sit
adlaudem dĩ maxime perune. nonne
huius detestatus insaniam quib possoe.
uerbis & significationib in lucẽ pene.¬
tralia sui cordis aperiroe clamans. ñ
minore aut fortasse & iam maiore
scelere indõ laudari falsitatẽ. quam
ueritarẽ uituperari: Agendũ ẽ. igiarr
ut ad cognitionẽ diuinarũ scripturarũ
talis homo accedat qui de scĩs libris tã
scẽ & urraciter existim& ut nolit aliqua
eoꝵ parte delectari ꝑ officiosa m̃datia.
potiusq id quod ñ intelligit transeat.
quã cor suũ p̾ferat illi ueritati. Profec¬
to enĩ cũ hoc dicit eredi sibi expetit. &¬

Expanded text:
tis dicere: Si autem Christus non resurrextis dicere: Si autem Christus non resurrexit, inanis est praedicatio nostra, inanis est et fides uestra. inuenimur autem et falsi testes dei, quia testimonium diximus aduersus deum, quod suscitauerit Christum, quem non sus\'quid in hoc mendacio perhorrescis, cum id dixeris, quod, etiamsi falsum sit, ad laudem dei maxime pertinet" nonne huius detestatus insaniam, quibus posset, uerbis et significationibus in lucem penetralia sui cordis aperiret clamans non minore aut fortasse etiam maiore scelere in deo laudari falsitatem quam ueritatem uituperari? agendum est igitur, ut ad cognitionem diuinarum scripturarum talis homo accedat, qui de sanctis libris tam sancte et ueraciter existimet, ut nolit aliqua eorum parte delectari per officiosa mendacia potiusque id, quod non intellegit, transeat, quam cor suum praeferat illi ueritati. profecto enim, cum hoc dicit, credi sibi expetit et
Abbreviated transcription (Latin):
toris consilium officiumq referatur.
Si enĩ m̃tiebatur apostolus paulus cum
apłm petrũ obiurgans dicerre. si tu cũ
sis iudeus gentiliter & ñ uidaice uiuis
quẽ ad modum gentes cogis iudaizare.
& recte illi uidebatur prirus fecisse. &
multuantium debeniret. Quid respon.¬
debimus cũ exurrexerint ꝓuersi homi.¬
nes ꝓhibentes nuptias quos futuros
ipse p̾nuntiauit. & dixerint totũ illud
quod idem apostolus dematrimonioꝵ
iure firmando locutus ẽ. ꝑpt᷑ homines
qui dilectione coniugũ tumultuari
poterant fuisse mentũ. Scilic& non
quod hoc senferint. sed ut illoꝵ placare¬
tur aduersitas. ñ opus ẽ. multa cõnte¬
morare. Possunt enĩ uideri & iam
delaudib dĩ eẽ. officiosa mendatia.
ut apud homines pigriores dilectio eiꝰ
ardescat. atq ita nusquã certa erit
in scĩs libris caste ueritatis auctoritas.
Nonure attendimus eundem apostolum
cum ingenti cura cõmendandȩ urrita.¬

Expanded text:
toris consilium officiumque referatur. toris consilium officiumque referatur. Si enim mentiebatur apostolus Paulus, cum apostolum Petrum obiurgans diceret: Si tu, cum sis Iudaeus, gentiliter et non iudaice uiuis, quem ad modum gentes cogis iudaizare? et recte illi uidebatur Petrus fecisse, qumultuantium deleniret, quid respondebimus, cum exsurrexerint peruersi homines prohibentes nuptias, quos futuros ipse praenuntiauit, et dixerint totum illud, quod idem apostolus de matrimoniorum iure firmando locutus est, propter homines, qui dilectione coniugum tumultuari poterant, fuisse mentitum, scilicet non quod hoc senserit, sed ut illorum placaretur aduersitas? non opus est multa commemorare. possunt enim uideri etiam de laudibus dei esse officiosa mendacia, ut apud homines pigriores dilectio eius ardescat. atque ita nusquam certa erit in sanctis libris castae ueritatis auctoritas. nonne adtendimus eundem apostolum cum ingenti cura commendandae uerita
Abbreviated transcription (Latin):
les. urnit in manirs locus ilbe quo
apłs petrus aꝑnitiosa simulatione
reuocaretur. dictũq ibi patrocinium
mendacii susceptũ ẽẽ. uel abste tali uiro
uel aquopiam si alius illa scripsit. Fate.¬
or ñ mediocriter doleo. donec refellant᷑
si forte refelli possunt ea quȩ me mo.¬
uent. Mihi eñi uidet᷑ exrciosissinre
oredi aliquod in libris scĩs xx̃. m̃datiũ.
id est eos homines ꝑ quos nobis illa scrip.¬
tura ministrata ẽ. atq conscripta aliqͥđ
inlibris suis fuisse mentiros. Alia quip¬
pe questio ẽ. sit ne aliquando mentiri
uiri boni. & alia questio ẽ. utrũ scriptorẽ
scãrũ scripiurarũ mentiri oportuerit.
immo uero ñ alia sed nulla questio est.
Amisso enĩ semel intantũ auctoritatis
fastigium officioso aliquo mendatio.
nuilla illoꝵ libroꝵ particula remanebit
que ñ utcũq uidebitur uel ad mores
difficilis. uel ad fidem incredibilis eadẽ
ꝑntiosissima regula admentientis auc̾¬

Expanded text:
les, uenit in manus locus ille, quo les, uenit in manus locus ille, quo apostolus Petrus a perniciosa simulatione reuocatur. ibi patrocinium mendacii susceptum esse uel abs te, tali uiro, uel a quopiam, si alius illa scripsit, fateor, non mediocriter doleo, donec refellantur — si forte refelli possunt — ea, quae me mouent. mihi enim uidetur exitiosissime credi aliquod in libris sanctis esse mendacium, id est eos homines, per quos nobis illa scriptura ministrata est atque conscripta, aliquid in libris suis fuisse mentitos. alia quippe quaestio est, sitne aliquando mentiri uiri boni, et alia quaestio est, utrum scriptorem sanctarum scripturarum mentiri oportuerit, immo uero non alia, sed nulla quaestio est. admisso enim semel in tantum auctoritatis fastigium officioso aliquo mendacio, nulla illorum librorum particula remanebit, quae non, ut cuique uidebitur uel ad mores difficilis uel ad fidem incredibilis, eadem perniciosissima regula ad mentientis auc
Abbreviated transcription (Latin):
exemplarib inuenitur. quod tot
in terp̃tes illius linguȩ peritissimos
fugerit. Omitto enĩ septuaginta de
quoꝵ uel consilii uel sp̃s maiore con¬
cordia quã si unus homo essox. non
audeo in aliquam partẽ certam ferre
sententiam. nisi quod eis p̾minentẽ
auctoritatẽ in hoc munere sure con¬
trouersia tribuendam existimo. Ille
me plus mouent. qui cũ posteriores
interp̃tarent᷑. & uerboꝵ locutionũq
hebrearũ uiam atq regulas morda¬
tias ut fertur tenerent. non solum
inter se ñ consensert̃. sed &iam relique¬
rt᷑ multa quȩ tanto post eruenda & pro.¬
denda remanerent. Si eñĩ obscura sunt.
te quoq in illis falli posse creditur. Si
manifesta. illos ineis falli poturfse non
creditur. huius igitur rei ꝓtua caritate
expositis causis. certũ me facias obsecra¬
uerim. Tegi &iam quedam seripta
quȩ tua dicerentur inxpistolas apostoli
pauli. quarũ ad galathas cũ enodare uel¬

Expanded text:
exemplaribus inueni. tur, quod tot exemplaribus inueni. tur, quod tot interpretes illius linguae peritissimos fugerit. omitto enim Septuaginta, de quorum uel consilii uel spiritus maiore concordia, quam si unus homo esset, non audeo in aliquam partem certam ferre sententiam, nisi quod eis praeminentem auctoritatem in hoc munere sine controuersia tribuendam existimo: illi me plus mouent, qui, cum posteriores interpretarentur et uerborum locutionumque Hebraearum uiam atque regulas mordacius, ut fertur, tenerent, non solum inter se non consenserunt, \'sed etiam reliquerunt multa, quae tanto post eruenda et prodenda remanerent. si enim obscura sunt, te quoque in eis falli posse creditur; si manifesta, illos in eis falli potuisse non creditur. huius igitur rei pro tua caritate expositis causis certum me facias obsecrauerim. Legi etiam quaedam scripta, quae tua dicerentur, in epistulas apostoli Pauli, quarum ad Galatas cum enodare uel
Abbreviated transcription (Latin):
ille ꝑ me. Actenus fortasse seribere de-¬
bueram si eẽ uellẽ epistolarũ solbempniũ
more contentus. sed scatit animꝰ in loque.¬
las cõmunicandas tecũ destudiis nr̃is
demonstrati afe itineris. & iam ꝑ tuan
caritatẽ ñ medio eriter ministrare dig¬
natur. Petimus ergo. & nobiscũ pent
omnis affricanarũ arcclesiarũ studiosa
socretas. ut interpꝰtantis eoꝵ libris qui
grecȩ seripturas nr̃as quã obtine trac.¬
tauert̃ curam atq operam inpendere
ñ graueris. Potes enim efficere ut nos
quoq habeamꝰ tabes illos uuiros. & unũ
potssimũ. quẽ libentius in tuis litteris
sonas. Deuertendis autẽ in linguam
latinam scĩs litteris canonicis labore
te nollem. nisi eo modo quo iob inter.¬
p̃tatus est. ut signis adhibitis quid
inter hanc tuam & septuaginta quoꝵ
ẽ. grauissima auctoritas int̾p̃tationẽ
disto appar&. Sats autẽ nequeo
mirari. si aliquid adhuc inhebreis

Expanded text:
ille per me. hactenus fortasse scribere deille per me. hactenus fortasse scribere debuerim, si esse uellem epistularum sollemnium more contentus; sed scatet animus in loquelas communicandas tecum de studiis nostrdemonstrati a se itineris etiam per tuam caritatem non mediocriter ministrare dignatur. Petimus ergo et nobiscum petit omnis Africanarum ecclesiarum studiosa societas, ut interpretandis eorum libris, qui Graece scripturas nostras quam optime tractauerunt, curam atque operam inpendere non graueris. potes enim efficere, ut nos quoque habeamus tales illos uiros et unum potissimum, quem libentius in tuis litteris sonas. de uertendis autem in linguam Latinam sanctis litteris canonicis laborare te nollem nisi eo modo, quo Iob interpretatus es, ut signis adhibitis, quid inter hanc tuam et Septuaginta, quorum est grauissima auctoritas, interpretationem distet, appareat. satis autem nequeo mirari, si aliquid adhuc in Hebraeis .
Abbreviated transcription (Latin):
quã tuoꝵ indño studioꝵ quieta lȩtitia
& uere exercitatio liberalis. Quãquã
gͦ ꝑcupiam omnino te nosse. tamen
exiguum quiddam tui nimis habeo
prȩsentiam uidelic& corporis. quam
ipsam &iam postea quam te bratissimꝰ
nẽ episcopus. tc̃ uero episcoparu dignꝰ¬
iam frater alyphius uidit. remeansq
ame uisus ẽ. negare ñ possum. magna
ex parte mͥ er̃ relatu eiꝰ inpressam. &
ante reditum cũ te ille ibi uidebat ego
uidebam sed oculis eiꝰ. Non eñi animo
me atq illũ sed corpore duos qui nour.¬
rit dixerit concordia dum taxat & fa¬
miliaritate fidissima ñ meritis quib
ille antecellit. Quia ergo me primitus
cõmunitione sp̃s quo inunũ nitimur.
deinde illius exore diligis. nequaquã
inpudent̃ quasi aliquis ignotꝰ cõnĩdo
germanitati tux fratrẽ profuturũ. quẽ
nr̃is conatib deinde adiutorio tuo uire
ꝓfunirũ speramꝰ. nisi forte quod talis est.
ut ipse tibi per rum fiar cõmodatior qu̾ã

Expanded text:
 domino studiorum quieta laetitia et uere exercitatio liberalis. quamquam ergo percupiam omnino te nosse, tamen exiguum quiddam tui minus habeo, praesentiam uidelicet corporis. quam ipsam etiam, posteaquam te beatissimus nunc episcopus, tunc uero iam episcopatu dignus frater Alypius uidit remeansque a me uisus est, negare non possum magna ex parte mihi esse relatu eius inpressam et ante reditum, cum te ille ibi uidebat, ego uidebam, sed oculis eius. non enim animo me atque illum, sed corpore duos, qui nouerit, dixerit, concordia dumtaxat et familiaritate fidissima, non meritis, quibus ille antecellit. quia ergo me primitus communione spiritus, quo in unum nitimur, deinde illius ex ore iam diligis, nequaquam inpudenter quasi aliquis ignotus commendo germanitati tuae fratrem Profuturum, quem nostris conatibus, deinde adiutorio tuo uere profuturum speramus; nisi forte, quod talis est, ut ipse tibi per eum fiam commendatior, quam
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵlib& ciuitatũ duob p̃ceptis ex quib
xp̃s dicit totã legẽ ꝓphetasq pendere
ullo modo sunt cõparandae. diliges dnm̃
dm̃ tuũ ex toto corde tuo & extota ani.¬
ma tua & extota mente tua. & diliges
proximũ tuũ tamꝗ te ipsũ: Hic physi.

Expanded text:
quarumlibet ciuitatum duobus praeceptis, ex quibus quarumlibet ciuitatum duobus praeceptis, ex quibus Christus dicit totam legem prophetasque pendere, ullo modo sunt comparandae? Diliges dominum deum tuum ex toto corda tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et diliges proximum tuum t
Abbreviated transcription (Latin):
banir templi ipsius euersione tollunt᷑.
reꝓba ꝑ infidelitatẽ gẽns ipsa iudȩoꝵ
asedib exstirpata ꝑ mundũ usq quaq
disꝑgitur. ut ubiq portre codices scos. ac
sic ꝓphetir testimoniũ qua xp̃c aecełȩ¬
existima renur ab ipsis aduersariis pro.¬
feratur. Ubi &eiam ipsos prędictũ est
non fuisse eredituros. templa & simu.¬
lacra demonũ ritusq sacrilegii pau¬
latim atq alternatim scdm prędicta
ꝓphetica subuertuntur. Hereses aduer.
adexercendam doctrinã sc̃ȩ̃ religionis
sicut p̾nuntiatȩ st̃ pullulant. Hȩc om̃ia
sicut leguntur p̾dicta ita cermntur
impleta. atq ex his iam tot & tantis quȩ
restant expectantur implenda. Quȩ
tandẽ mens auida aeternit̾atis uitęq
prȩsens breuitate ꝑmota. contra huius
diuinȩ auctoritatis lumen culmenq
contendat: quȩ disputationes. quȩ litte.¬
rȩ querũ lib& phylosophoꝵ. quȩ liges.

Expanded text:
batur, templi ipsius euersione tolluntur. batur, templi ipsius euersione tolluntur. reproba per infidelitatem gens ipsa Iudaeorum a sedibus extirpata per mundum usquequaque dispergitur, ut ubique portet codices sanctos ac sic prophetiae testimonium, qua Cexistimaretur, ab ipsis aduersariis proferatur, ubi etiam ipsos praedictum est non fuisse credituros. templa et simulacra daemonum ritusque sacrilegi paulatim atque alternatim secundum praedicta prophetica subuertuntur. haereses aduersus ad exercendam doctrinam sanctae religionis, sicut praenuntiatae sunt, pullulant. haec omnia sicut leguntur praedicta, ita cernuntur impleta atque ex his iam tot et tantis, quae restant, expectantur implenda. quae tandem mens auida aeternitatis uitaeque praesentis breuitate permota contra huius diuinae auctoritatis lumen culmenque contendat? Quae disputationes, quae litterae quorumlibet philosophorum, quae leges
Abbreviated transcription (Latin):
conuertunt. Imer inimicos augentur.
persecutionib creseunt. per ad flictionũ
angustias usq interrarũ extrema dila¬
tantur. Ex imperitissimis ex abiectissi¬
mis expaucissimis iuluminantur nobi¬
litantur multiplicantur. Prȩclarissima
ingenia. cultissima eloquia. mirabibesq¬
ꝑmasacutoꝵ facundoꝵ atq doctoꝵ sub.¬
iugant xp̃o. & ad p̾dicandã uiam preta¬
tis salutisq conuertunt alternis aduer.
uigilant᷑ exerent. mundo deelinante
in extrema fessisq reb aetatẽ ultimã
ꝓtestante multo fidentius. quia & hoc
p̾dictũ ẽ. art̾nã felicitatẽ cębestis cruita¬
tis expectant. Atq inter hȩc omĩa con¬
tra aeccłam xp̃i. impiarũ gentiũ infide.¬
litas fremit. Euincit illa pacienclo &
in concussam fidẽ uiter obsistentiũ seui.¬
tiam ꝓfitendo reuelatȩ ueritatis quar
diu ꝓmissis mysticis irelabanir sacrificio
succedente. illa sacrificia quib hoc figura¬

Expanded text:
conuertunt, inter inimicos augentur, conuertunt, inter inimicos augentur, persecutionibus crescunt, per afflictionum angustias usque in terrarum extrema dilatantur. ex inperitissimis, ex abiectissimis, ex paucissimis inluminantur, nobilitantur, multiplicantur. prae. clarissima ingenia, cultissima eloquia mirabilesqas acutorum, facundorum atque doctorum subiugant Christo et, ad praedicandam uiam pietatis salutisque conuertunt. alternis aduersiuigilanter exercent, mundo declinante in extrema fessisque rebus aetatem ultimam protestante multo fidentius, quia et hoc praedictum est, aeternam felicitatem caelestis ciuitatis expectant. atque inter haec omnia contra ecclesiam Christi impiarum gentium infidelitas fremit, euincit illa patiendo et inconcussam fidem inter obsistentium saeuitiam profitendo. reuelatae ueritatis, quae diu promissis mysticis uelabatur, sacrificio succedente illa sacrificia, quibus hoc figura
Abbreviated transcription (Latin):
populos habiturũ. inq illo peccatoꝵ
remissionẽ salutẽq aet̾nã futurã esse
credentibus. omĩa gentis illius ꝓmissa
om̃s ꝓphetiȩ sacerdotia sacrificia tẽplũ.
& cuncta omnino sacramenta sonuert̃.
factis. dictis passionib. morte resurreo.¬
tione ascensione. omnia p̾conia ꝓphe.¬
rũ. Mittit spm̃ scm̃. implet fidebes una
indomo congregatos. & hoc ipsum ꝓmis¬
sũ orando ac desiderando expectantes.
Impleti autẽ sc̃o sp̃ũ. loquuntur repente
linguis omniũ gentiũ. Arguunt ficdent̃
errores. p̾dicant saluberrimã ueritatẽ.
Exhorrantur ad penitentiam prȩteritȩ
culpabilis uitȩ. indulgentiam de diuina
gr̃a pollicentur. prȩdicationẽ pirtatis
uereq religionis figna congruentia &
miracula consequitur. Exeitatur
aduersus eos sȩua infidelitas. toberant
p̾dicta. sperant ꝓmissa. docent
p̃cepta. numero exigui ꝑ mun-¬
dũ disseminant᷑. populos mirabili facilitate

Expanded text:
populos habiturum inque illo peccatorum populos habiturum inque illo peccatorum remissionem salutemque aeternam futuram esse credentibus omnia gentis illius promissa, omnes prophetiae, sacerdotia, sacrificia, templum et cuncta omnino sacramenta sonuerunt.factis, dictis, passionibus, morte, resurrectione, ascensione omnia praeconia prophetarum. mittit spiritum sanctum, implet fideles una in domo congregatos et hoc ipsum promissum orando ac desiderando expectantes. impleti autem sancto spiritu loquuntur repente linguis omnium gentium, arguunt fidenter errores, praedicant saluberrimam ueritatem, exhortantur ad paenitentiam praeteritae culpabilis uitae, indulgentiam de diuina gratia pollicentur. praedicationem pietatis ueraeque religionis signa congruentia et miracula consequuntur. excitatur aduersus eos saeua infidelitas, tolerant praedicta, sperant promissa, docent praecepta. numero exigui per mundum disseminantur, populos mirabili facilitate