comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
flagitii commiserit : abimelechaũ et sidelis estimatus sit dõ. cum me¬
ruerit audire: et ego cognoui. quiꝰ puro corde fecisti hoc rex non af¬
flictionis ut egiptius .s monitionis. quod gerarũ quibus preerat
docet int̾pretatio: non est dubium ae teris operib eus inqͥnationẽ
dnĩ esse reuocatam. qui uere interioris est arbit̾ conscientiȩ. et a¬
nimi ac mentis interpres: Deniq non ut pharao ille conuentus
a moyse recusauit et spreuit mandatum dĩ nec obsequium distu¬
lit. s statim uocauit abrabam. et uxorem reodidit ei Precio se
ipse multauit. quod uidisset alienam. dotem exoluit: Hinc qͦa
colligi potest abimelech regem clementiora meminisse. quod abrabam
pro eo rogauit. et impetrauit: peperit enĩ et uxor eius et anailla eiꝰ
quas ante concluserat ds pp saram uxorem abrabȩ. quod equȩ ad ex ho¬
nomiam pertinet. ut sare partus dĩ donatus promissione etiã hoc

Expanded text:
flagitii commiserit: Abimelech autem adeo fidelis aestimatus sit Deo, ut meflagitii commiserit: Abimelech autem adeo fidelis aestimatus sit Deo, ut meruerit audire: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, rex non afflictionis, ut Aegyptius, sed munitionis, quod Gerarum quibus praeerat, docet interpretatio. Non ergo est dubium caeteris operibus ejus indignationem Domini esse revocatam, qui vere interioris arbiter est conscientiae, et animi ac mentis interpres. Denique non ut Pharao ille conventus a Moyse, recusavit et sprevit mandatum Dei, nec obsequium distulit: sed statim vocavit Abraham, uxorem suam ei reddidit, pretio se ipse mulctavit quod vidisset alienam, dotem pudoris exsolvit. 61. Hinc quoque colligi potest Abimelech regem clementiora meruisse, quod Abraham pro eo rogavit et impetravit. Peperit enim et uxor ejus, et ancilla ejus, quas ante concluserat Deus propter Saram uxorem Abrahae: quod aeque ad oeconomiam pertinet, ut Sarae partus Dei donatus promissione, etiam hoc
Abbreviated transcription (Latin):
habet potestatem conugis : Tam̃ locus iste docet grauius crimen esse. ubi
celebrati conuigii uira temerantur. et uxorius pudor soluit᷑: Ideoq: cũ
pretenderet abimelech. quod uxorem alienã ignorauit. quam sororẽ
esse uir ipse suam dixerat: pespondit ei dñs: Et ego cognoui. qm̃ puro
corde fecisti hoc. et peꝑci tibi ut non peccares in me. ꝑꝑ hoc non sum
passus te cangere eam: Cognoscimus uelut presulem custodem q esse
conuigii dm̃. qui non patiatur alienum thorum pollui: et si quis fȩce¬
rit: eum peccare in dm̃. cuuis legem uiolet. soluat gratiam: Et ideo
quia in dñ percat : sacramenti celestis amitrit consortiũ: fortasse ce
moueat. qua ratione pharao questionibus ab omnipotente do grauit᷑
afflictus sit ut supra legimꝰ. cum et ipse ignorauerit uxorem esse abra¬
ueris cducem suisse uitiorum: qui quo plus habuerit licentie. plus

Expanded text:
habet potestatem conjugii: tamen locus iste docet gravius crimen esse, ubi habet potestatem conjugii: tamen locus iste docet gravius crimen esse, ubi celebrati conjugii jura temerantur, et uxorius pudor solvitur. Ideoque cum praetenderet Abimelech quod uxorem alienam esse ignoraverit, quam sororem esse vir ipse suam dixerit, respondit ei Dominus: Et ego cognovi quoniam puro corde fecisti hoc, et peperci tibi, ut non peccares in me: propter hoc non sum passus te tangere illam . Cognoscimus velut praesulem custodemque conjugii esse Deum, qui non patiatur alienum thorum pollui: et si qui fecerit, peccare eum in Deum, cujus legem violet, gratiam solvat. Et ideo quia in Deum peccat, sacramenti coelestis amittit consortium. 60. Fortasse te moveat qua ratione Pharao quaestionibus ab omnipotente Deo graviter afflictus sit, ut supra legimus, cum et ipse ignoraverit uxorem esse Abraveris ducem fuisse vitiorum, qui quo plus habuerit licentiae, eo plus
Abbreviated transcription (Latin):
abimeleh in uxorem sibieam sumpserat. Et dycit ei in nocte ds:
ecce tu morieris oꝑ mulierem : Aduertimus adulterium diuino iudi¬
tio morte puniri. ideoq addidit: Nec aũ cõmorat᷑ cum iuro: Fa¬
bet quidem omnis uiri mulieris q concubitꝰ nulla legitimi matri¬
monii sorte aelebratꝰ suam culam: discite etiã qui ad grãm bab:¬
tismatis tenditis uelut quidam sidei candidati continentie disciplinam sobriã:
Nulli licet scire mulierem pret̃ uxorem: Ideo conuigii tibi datum est uis.
ne in laqueum incidas. et cum aliena muliere delinquas:. Uinctus es uxo¬
re. noli querere solutionem. quia non licet cibi uxore uiuente ucorem
ducere. nam et aliam querere cum habeas tuam: crimen est adulterii:
Noc grauius quod putas peccato tuo auctoritatem et legem querendã:
Tolerabilius est si lateat culpa. quam si culpȩ usurpet᷑ auctoritas: Nec
hoc solum est adulterium cum aliena peccare conuige. s omne quod ñ

Expanded text:
Abimelech in uxorem sibi eam sumpserat, et dixit ei in nocte Deus: Abimelech in uxorem sibi eam sumpserat, et dixit ei in nocte Deus: Ecce tu morieris propter mulierem . Advertimus adulterium divino judicio morte puniri. Ideoque addidit: Haec autem commoratur cum viro. Habet quidem omnis viri mulierisque concubitus nulla legitimi matrimonii sorte celebratus, suam culpam. Discite enim qui ad gratiam baptismatis tenditis, velut quidam fidei candidati, continentiae disciplinam sobriam. Nulli licet scire mulierem, praeter uxorem. Ideoque conjugii tibi datum est jus, ne in laqueum incidas, 302 et cum aliena muliere delinquas. Vinctus es uxori, noli quaerere solutionem: quia non licet tibi, uxore vivente, uxorem ducere. Nam et aliam quaerere, cum habeas tuam, crimen est adulterii, hoc gravius, quod putas peccato tuo auctoritatem lege quaerendam. Tolerabilior est si lateat culpa, quam si culpae usurpetur auctoritas. Nec hoc solum est adulterium, cum aliena peccare conjuge, sed omne quod non
Abbreviated transcription (Latin):
num deliquerint. aput sapientes uidices uenia quidem facta do¬
nant᷑ . s leuitatis dampnant᷑ auctores:. Quanta ipsa formitas. ut sol¬
uant᷑ uires. in cessus uacillet: Multi se fortes putant: nũ fortiores
quã loth  nũ continentiores quã noe : Non utiq uitia patriarcha¬
rum scriptura exposuit quos uictos uino legimꝰ. s ut tu disceres. qͥd
caueres: Ille nudus iacuit. iste filiarum patuit enori: et noe iuistꝰ
deceptus est. quia uini uis adhuc ignorabat᷑. s in illo instructus es.
ne cu ignorares: Lioth filiabus se credilit. et ꝑ senectutẽ madidã
uino solutiis cõmisit incestum ignorans: Tu sic bibe ne capiaris In-¬
struant patriarchȩ ñ solum docentes.s etiã errantes Ieo iteratũ
exemplum est ȩbrietatis. ut confirmetur magisteriũ cautionis:¬
deniq ideo temptat᷑ sarre pudititia. ut exigat᷑ omniũ: Nam.

Expanded text:
num deliquerint, apud sapientes judices venia quidem facta donum deliquerint, apud sapientes judices venia quidem facta donantur: sed levitatis notantur auctores. Quanta ipsa deformitas, ut solvantur vires, incessus vacillet? 58. Multi se fortes putant, num fortiores quam Lot? Num continentiores quam Noe? Non utique vitia Patriarcharum Scriptura exposuit, quos victos vino legimus: sed ut tu disceres quid caveres. Ille nudus jacuit, iste filiarum errori patuit. Et Noe justus deceptus est, quia vini vis adhuc ignorabatur: sed in illo instructus es, ne tu ignorares. Lot filiabus se credidit, et per senectutem madidam vino solutus, commisit incestum ignorans: tu sic bibe, ne capiaris. Instruant te Patriarchae non solum docentes, sed etiam errantes. Ideo iteratum est exemplum ebrietatis, ut confirmetur magisterium cautionisDenique iterum tentatur Sarae pudicitia, ut exigatur omnium. Nam et
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ de patre suo resuscitarent: Non ergo libidinis uitium fuit.
s generationis remedium: Quod non puto criminis luci loco: Nam et
eua a uiro assumta supra cuius costam edificata est mulier. os de os¬
sibus euis. et caro de carne euis: tam̃ ꝑꝑ seriem successionis humanȩ
uiro mixta est: Subdit᷑ cam̃ huic admisso conscientia uin iusti qui
inebriatus uino quid gereret nesciebat: Unde non mirum si puel¬
las decepit opinio. que putarent tocius populos orbis perisse: Non ea¬
dem esset loth scĩ excusatio. qui audierat ab angelis locum illum. ñ
totum mundum esse periturum: Sane disamus uitandam ȩbrie
mus: per ebrietatem ignorantes commitrimꝰ: Parum est. quod ea
imflãmat libidinem. accendit cupiditates corporis: Ipsam quoq m̃¬
tem subruit. et animum capit. sensum extorquet. Nesciunt quid
loquant᷑. qui nimio uino indulgent sepulti: Ideoq si qua per ui¬

Expanded text:
manae de patre suo resuscitarent. Non ergo libidinis vitium fuit, manae de patre suo resuscitarent. Non ergo libidinis vitium fuit, sed generationis remedium, quod non puto criminis duci loco. Nam et Eva de viro assumpta, supra cujus costam aedificata est mulier, os de ossibus ejus, et caro de carne ejus; tamen propter seriem successionis humanae viro mixta est. Subducitur tamen huic admisso conscientia viri justi; inebriatus enim vino quid gereret nesciebat. Unde non mirum si puellas decepit opinio, quae putarent totius populos orbis periisse. Non eadem esset Lot sancti excusatio, qui audierat ab Angelis locum illum, non totum mundum esse periturum. 57. Sane discimus vitandam ebrietamus, per ebrietatem ignorantes committimus. Parum est quod ea inflammat libidinem, accendit cupiditates corporis: ipsam quoque mentem subruit, et animum capit, sensum extorquet. Nesciunt quid loquantur qui nimio vino indulgent, jacent sepulti. Ideoque si qua per vi
Abbreviated transcription (Latin):
illa. s in montem ascenderet: Noc cum illi dicit᷑: omnibus dicit᷑: Si
uis ergo et tu euadere: ne respicias retro. s ante aspice. ubi xp̃s est. qui
dicat tibi. uade recro. sicut petro dixit. uade retro me. ut xpm̃ seque
tis scatens criminum regio: Non tetigertis inqutͥ apł. ne attamina¬
ueritis. ne qustaueritis. que sunt omnia ad corruptelam: suge gͦ sodo¬
mam. relinque otius gomorram. desere elementa huius mundi. ne
ce ĩminentia inuoluant pericula ñ resistas sugiens. nec in tota uitioꝵ
regione remoreris. Qui non respexit: enasit: Que respexit: non po-¬
tuit euadere: Excusant᷑ autẽ filiȩ sc̃ĩ loth. quia putauerunt non
uicinȩ regionis.s totius orbis suisse illudincendium. se solas cum
patre suꝑstices populis omnib remansisse: Et ideo ne genus desicerer
humanun: pat̾num petisse concubitum. ut semen generationis hir¬

Expanded text:
illa, sed in montem ascenderet. Hoc cum illi dicitur, omnibus dicitur. Si illa, sed in montem ascenderet. Hoc cum illi dicitur, omnibus dicitur. Si vis ergo et tu evadere, ne respicias retro, sed ante. Aspice ubi Christus est, qui dicat tibi: Vade retro me, sicut Petro dicit: Vade retro me , ut Christum stiis scatens, criminum regio. Ne tetigeritis, inquit Apostolus, ne attaminaveritis, ne gustaveritis, quae sunt omnia ad corruptelam . Fuge ergo Sodomam, relinque ocius Gomorrham, desere elementa hujus mundi, ne te imminentia involvant pericula: non resistas fugiens, nec in tota vitiorum regione remoreris. Qui non respexit, evasit: quae respexit, non potuit evadere. 56. Excusantur autem filiae sancti Lot, quia putaverunt non vicinae regionis, sed totius orbis fuisse illud excidium, et se solas cum patre superstites ex omnibus populis remansisse. Et ideo ne genus deficeret humanum, paternum petiisse 301 concubitum; ut semen generationis hu
Abbreviated transcription (Latin):
loth scs in domum: demonstrat᷑ immemor periculi. fidei memor. non eri-¬
puisse periculo s obtinuisse: Minuit᷑ piecatis locis. quod manifestata sibi
ꝑ angelos totius regionis euersione. et generoᷤᷤ habere loch sc̃s inducit᷑. et
monere eos ut fugerent: Simul ne deserendo eõ nec admonendo minus piꝰ
uideret᷑ cta filiarum maritoᷤ. uelerroris earum ausa ipsi ad signaretur. quȩ
destitutȩ uinli consortio concubitum inebriati expetissent patris Non
gͦ indefensum sinit scriptura uirum scm̃ relinqui. et tradidisse mari¬
tis silias. et monuisse generos inducit᷑ S. uisum est illis quod derideret
eos. et tamen adhuc morabatur loch. ut persuaderet generis suis. et pe-¬
ne non esset profectus ut euaderet. nisi urgentibus angelis et tenenti¬
bus manus eius egredi coactus esset: Non ergo profectus. s eductus est:
Et mandatum accepit ne respiceret retro. nec resisteret in tota regione

Expanded text:
sanctus Lot in domum demonstratur immemor periculi, memor fidei non erisanctus Lot in domum demonstratur immemor periculi, memor fidei non eripuisse se periculo, sed obtulisse. 54. Ponitur pietatis locus, quod manifestata sibi per angelos totius regionis eversione, et generos habere Lot sanctus inducitur, et monere eos ut fugerent; simul ne deserendo eos, nec admonendo, minus pius videretur circa filiarum maritos: vel erroris earum causa ipsi assignaretur, quae destitutae virili consortio concubitum inebriati expetissent patris. Non ergo indefensum Scriptura virum sanctum relinquit; cum et tradidisse maritis filias, et monuisse generos inducitur. Sed visum est illis quod derideret eos, et tamen adhuc morabatur Lot, ut persuaderet generis suis; et pene non esset profectus, ut evaderet, nisi urgentibus angelis et tenentibus manus ejus, egredi coactus esset. 55. Non ergo profectus, sed eductus est: et mandatum accepit ne respiceret retro, nec resisteret in tota regione
Abbreviated transcription (Latin):
te usq ad senem. totus popł parit̃: Nulla etas erat cilpe ĩmunis. ido
nullus immunis exitii fuit: Et qui possibilitatem perpetrandi crim¬
nis non habuit: habuit affectum effet̾ȩ uires senũ. s mens plena libidimᷤ :
offerebat sc̃s loth filiarum pudorem : Nam et si illa quoq flagiosa im¬
puritas erat: tamen minus erat scd̃m naturam cohire. quam aduers
natinram delinquere : Freferebat domus suȩ uerecundiȩ hospitalem
gram̃. etiã aput barbaras gentes inuiolabilem: Deniq illic quoq inof¬
fensa hospitalitas est : ubi nec germanitas satis cuta est: percusserunt aũ
illꝰ angeli cecitate ut ostium domus quod aperire cupiebant non reperirent:
hic quidem mirabilis angelorum declaratur potestas. ut offusa impuris cȩci-¬
tate: non reperirent᷑ domus ostia: S etiã illud ostendit᷑. quod ceca est oĩs

Expanded text:
te usque ad senem, totus populus pariter. Nulla aetas erat culpae immunis, ideo te usque ad senem, totus populus pariter. Nulla aetas erat culpae immunis, ideo nullus 300 immunis exitii fuit. Et qui possibilitatem perpetrandi criminis non habuit, habuit affectum. Effetae vires senum, sed mens plena libidinis. Offerebat sanctus Lot filiarum pudorem. Nam etsi illa quoque flagitiosa impuritas erat; tamen minus erat secundum naturam coire, quam adversum naturam delinquere. Praeferebat domus suae verecundiae hospitalem gratiam, etiam apud barbaras gentes inviolabilem. Denique illic quoque inoffensa hospitalitas est, ubi nec germanitas satis tuta est. 53. Percusserunt autem illos angeli caecitate, ut et ostium domus quod aperire cupiebant, non reperirent. Hic mirabilis quidem angelorum declaratur potestas; ut offusa impuris caecitate, non reperirentur domus ostia. Sed etiam illud ostenditur, quia caeca est omnis
Abbreviated transcription (Latin):
tam itaq sedebat. ut exciperet uenientes: deniq exurrexit obuiam
illis. perfectior cucurrit obuiam: iste Exurrexit. et adorauit. in fa¬
ciem suꝑ terram et dixit : Ecce domini declinate in domum pueri
nestri: Et coegit illos cliuercere: Qui dicebant: In platea manebimꝰ:
Cõmenclatur hic usti sanctitas. et angłor grã.: Illi nolebant aduen¬
tum suum hospiti grauiorem uideri. ille int̾ quos habitaret scie¬
bat. cam̃ domum suam offerebat periculis. quibus auferret hospites:
Certe quo tardius ad quiescebant. duitius temptando plenius cõpro¬
babant. Uri autem ciuitatis soclomorũ cutumdederunt domũ ab
infante usq ad senem. totus popł. parit̾: p̃struit᷑ uiditii diuini ȩ¬
quitas. ne forte quis diceret. quid peccauerunt pueri. ut omnes ex¬
cidio inuoluerent᷑. Ita nullus illic iustus. nullus in nocens fuit:
audi scripturam testificantem. quia circumdederunt domũ ab infan¬

Expanded text:
tam itaque sedebat, ut exciperet advenientes. Denique exsurrexit obviam tam itaque sedebat, ut exciperet advenientes. Denique exsurrexit obviam illis. Perfectior cucurrit obviam: iste, exsurrexit, et adoravit in faciem super terram, et dixit: Ecce domini declinate in domum pueri vestri . Et coegit illos divertere, qui dicebant: In platea manebimus. Commendatur hic justi sanctitas, et angelorum gratia. Illi nolebant adventum suum hospiti graviorem videri: ille quidem inter quos habitaret, sciebat; tamen domum suam offerebat periculis, quibus auferret hospites. Certe quo tardius acquiescebant, diutius tentando, plenius comprobabant. 52. Viri autem civitatis Sodomorum circumdederunt domum ab infante usque ad senem, totus populus pariter . Praestruitur judicii divini aequitas, ne forte quis diceret: Quid peccaverunt pueri, ut omnes excidio involverentur? Ita nullus illic justus, nullus innocens fuit. Audi Scripturam testificantem quia circumdederunt domum ab infan
Abbreviated transcription (Latin):
euidens racio. quia speciem preferebant uirorum: Sodomã uespe-¬
ri uenerunt. meridie ad abrahã. quia usto resulget angelorũ pre-¬
sentia. impiis tenebras asfert. Tam̃ pocest referri etiã ad tempus do¬
minicȩ passionis. quod uesperi uenerunt ad eum. qui a sodomitanis contagio.¬
nibus erat et tocius urbis excidio liberandus: Uesper erant antequã xp̃s ueni¬
ret. quia totus erat mundus in tenebris Uesper erat omnibus. quoᷤᷤ
ĩmanium delictorum squalor tenebrosus uigebat Uenit dñs iħs.
redemit sanguine suo mundum. lucem attulit: Uenerunt autẽ an-¬
głi duo in sodomis. ad uesperam: Ubi grã largienda est. xp̃s ad est. ubi
exercenda seueritas : soli ad sunt ministri: de est iħs: Sedebat loth ad par¬
tam: Emenclauerant loth scm̃ aduersa captiuitatis. et sollititiorem
fecerant: Itaq processu etatis didicerat imitari parentem: Ad por-¬

Expanded text:
evidens est ratio; quia speciem praeferebant virorum. 50. Sodomam veneruevidens est ratio; quia speciem praeferebant virorum. 50. Sodomam venerunt vespere, meridie ad Abraham; quia justo refulget angelorum praesentia, impiis tenebras affert. Tamen potest referri etiam ad tempus Dominicae passionis, quod vesperi venerunt ad eum, qui a Sodomitanis contagionibus, et totius urbis excidio erat liberandus. Vesper erat antequam Christus veniret; quia totus erat mundus in tenebris. Vesper erat omnibus quos immanium delictorum squalor tenebrosus urgebat. Venit Dominus Jesus, redemit sanguine suo mundum, lucem attulit. Venerunt autem angeli duo in Sodomam ad vesperam . Ubi gratia largienda est, Christus adest: ubi exercenda severitas, soli adsunt ministri, deest Jesus. 51. Sedebat Lot ad portam . Emendaverant Lot sanctum adversa captivitatis, et sollicitiorem fecerant. Itaque processu aetatis didicerat imitari parentem. Ad por
Abbreviated transcription (Latin):
dicet. qui libent᷑ ignoscit: Peniq abrabȩ petenti nȩ simul perderet
perdes ilõ. respondit: Nlon perdam inquit ciuitatem. si fuerint. l. in
illa iusti. totum locum seruabo: Et sic ꝑ ordinem in t̾rogationum. et
responsionum uicem. etiã si decẽ iustos inuenerit in ciuitate :
tam̃ ꝑꝑ paucorum iustitiam. impunitatẽ toto popło promitere:
Inde discimus quantꝰ murus sit patriȩ uir uistus. quemad modũ nõ
debeamus inuidere uiris scĩs. nec temere derogare: Illorum et enĩ
nos sides saluat. illorum iustitia ab excidio defendit: Sodoma quoq
si habuisset uiros decẽ iustos: potuisset non perire Quid sibi autẽ nult
quod ipsi qui ad abraham simul cum dno uenerant sodomã petiert̃
uiri. nisi ut aceruaretur erim̃ eoruni. si quos iustus honorauerat. his
maiore sacrilegio impis uim conarent᷑ inferre. Nam quod uiros dix̃

Expanded text:
dicet, qui libenter ignoscit. 48. Denique Abrahae petenti ne simul perderet dicet, qui libenter ignoscit. 48. Denique Abrahae petenti ne simul perderet perdes illos ? 299 respondit: Non perdam civitatem, si fuerint in ea quinquaginta justi, et totum locum servabo. Et sic per ordinem interrogationum, et responsionum vicem, etiam si decem justos invenerit in civitate, tamen propter paucorum justitiam impunitatem toti populo promittit. Unde discimus quantus murus sit patriae vir justus, quemadmodum non debeamus invidere viris sanctis, nec temere derogare. Illorum etenim nos fides servat, illorum justitia ab excidio defendit. Sodoma quoque si habuisset viros decem justos, potuit non perire. 49. Quid sibi autem vult quod illi qui ad Abraham simul cum Domino venerant, Sodomam petierunt viri, nisi ut acerbaretur crimen eorum, si quos justus honoraverat, his majore sacrilegio impii vim conarentur inferre? Nam quod viros dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
dat: Unde et dñs ihs in euangelio ad uideoᷤᷤ ait. Implete mensuram pa-¬
trum uestrorum: Descendam itaq ut uideam scd̃m clamorem illorum
uenientem ad me. si consũmabunt᷑. sin aũ. ut sciam: Non ignorabat
peccata sodomorum. s ꝑꝑ te instruendum uerba hinusmodi loquebat᷑.
ut tu propius scruteris eoꝵ commissa. in quos uindicandum arbitrariꝰ
descendam inquit ut uideam. ha est. eciã tu descendere cura: descende
indaginis studio. ne quid sit quod fallat. aut lateat absentem. ut oculis fa¬
cinus deprehendas Eminus positi multa nescire possunt: Auem clamo¬
rem aũ ait. nisi forte ei quem nichil latet clamant omnia : c lamare
uidentur singulorum crimina: deniq ad caidicit᷑: Sanquis frĩs tiu
clamat adme: hoc est non latet s clamat parricidum tuum: Itaq
uelut excitatur ds flagitiorum nr̃oꝵ clamoribus. ut aliquando uin-¬

Expanded text:
dat. Unde et Dominus Jesus in Evangelio ad Judaeos ait: Implete mensuram padat. Unde et Dominus Jesus in Evangelio ad Judaeos ait: Implete mensuram patrum vestrorum . 47. Descendam itaque, ut videam secundum clamorem illorum venientem ad me, si consummabuntur: sin autem, ut sciam . Non ignorabat Dominus peccata Sodomorum: sed propter te instruendum verba hujusmodi loquebatur; ut tu propius scruteris eorum commissa, in quos vindicandum arbitraris. Descendam, inquit, ut videam, hoc est, etiam tu descendere cura, descende indaginis studio; ne quid sit quod fallat, aut lateat absentem; ut oculis facinus deprehendas. Eminus positi multa nescire possunt. Quem clamorem autem ait, nisi forte quia ei quem nihil latet, clamant omnia, clamare videntur singulorum crimina? Denique ad Cain dicitur: Sanguis fratris tui ad me clamat , hoc est, non latet, sed clamat parricidium tuum. Itaque velut excitatur Deus flagitiorum nostrorum clamoribus; ut aliquando vin
Abbreviated transcription (Latin):
timentibus exhibetur : ita etiã impis pena peccati reponitur Abra¬
ham deducebat hospites. ad humanitatis gram̃ addebat obsequia: So-
domite pro pietatis officiis impuritatis augebant flagitia Non celabo
set. quo modo nunc puerum dicit: S cum ĩmemorem senectutis. Ex¬
ploratorem indefessum. cursu impigrum. standi patientissimum. de-¬
ducendi studiosissimum expressit: nonne conuenire nomen pueri uidet᷑.
officiis merito puer dicit᷑: Qui senile nesciebat fasticlium : puentiȩ in¬
nocentiam et obsequium cdeferebat: datur itaq usto benedictionis
ꝗratia. et posteritatis hereditas: Offensa autẽ peccatorum exponit᷑.
Clamor inquit sodomorum et gomorrȩ impletus est: Magna dñi
pacientia. ut non statim peccatorem puniat.s. diu differat expectans cor-¬
rectionem. ne cõmoueatur ad ulciscendum nisi peccator mensuram exce-¬

Expanded text:
timentibus exhibetur, ita etiam impiis poena peccati reponitur. Abratimentibus exhibetur, ita etiam impiis poena peccati reponitur. Abraham deducebat hospites, ad humanitatis gratiam addebat obsequia. Nam Sodomitae pro pietatis officiis impuritatis augebant flagitia. 45. Non celabo,set annos: quomodo hunc puerum dicit? Sed cum immemorem senectutis, exploratorem indefessum, cursu impigrum, standi patientissimum, deducendi studiosissimum expresserit, nonne convenire nomen pueri videtur officiis? Merito puer dicitur, qui senile nesciebat fastidium, pueritiae innocentiam et obsequium deferebat. Datur itaque justo benedictionis gratia, et posteritatis haereditas. 46. Offensa autem peccatorum exponitur. Clamor, inquit, Sodomorum et Gomorrhae impletus est . Magna Domini patientia, ut non statim peccatorem puniat, sed diu differat exspectans correctionem; nec commoveatur ad ulciscendum, nisi peccator mensuram exce
Abbreviated transcription (Latin):
bore: Aduertimus umilitatis offitio cõmendari humilitatem: Abra¬
hã stabat. et tu primam accubitionis parcem occupas ᷑ denique ea
humilitas inuenit gram̃. ut promitteretur ei siluis dixit autẽ
ad illum: Ubi est sara uxor tua: qui respondit et dixit: Ecce in tab̾na¬
culo: Nunquid ignorabat dñs. qui in posterioribus sodomorum sutura
esse debeat feminarum. ne procaci occursu. hospitum in se oculos in¬
flectant. salua uerecundia ministerium suum exerceant: Abrabã
uerecundiam: Ideo dñs spopondit ei silium: defererant inquit sarȩ si¬
eri muliebria. Non ociose additum. ne putares femineȩ ad huc suisse
gis. quam incredulitatis arbitror: Pisit enĩ licet adhuic nesciens quid
rideret : quod publicam esset in isaac paritura letitiã: Ideo negauit se
risisse: quia ignorauit: Ideo risit: quia prophetauit: Exurgentes autẽ ui¬
ri conspexerunt in faciem sodomȩ. et gomorrȩ: Sicut uisitatio dnĩ

Expanded text:
bore . Advertimus humilitatis officium commendare humilitatem. Abrabore . Advertimus humilitatis officium commendare humilitatem. Abraham stabat, et tu primam accubitionis partem occupas? Denique ea humilitas invenit gratiam, ut promitteretur ei filius. 42. Dixit autem ad illum: Ubi est Sara uxor tua? Qui respondit, et dixit: Ecce in tabernaculo . Numquid ignorabat Dominus qui in posterioribus Sodomorum futura esse debeat feminarum; ne procaci occursu hospitum in se oculos inflectant; salva verecundia ministerium suum exerceant. Abraham verecundiam, ideo Dominus spopondit ei filium. Defecerant, inquit, Sarae fieri muliebria . Non otiose additum, ne putares femineae adhuc possibilgis, quam incredulitatis arbitror. Risit enim, licet adhuc nesciens quid rideret, quod publicam esset in Isaac paritura laetitiam. Ideo negavit se risisse, quia ignoravit: ideo risit, quia prophetavit. 298 CAPUT ri conspexerunt in faciem Sodomae et Gomorrhae . Sicut visitatio Domini
Abbreviated transcription (Latin):
nerum uitulum et bonum sumpsit. et cum lacte apposuit:
Deniq et in exodo cum pascha dnĩ celebraret ait moyses. Agnus
sine macula mundus: consũmatus anniculus masculus erit uobis
Ab ouibus et hedis sumetis: et occidet in quit illum tota multitu¬
do synagoge ad uesperum. Unde et hic meridies esse describitur : qñ
abraham offert dño hospitium: S ad cenam uitulus ĩmolatur. et
cum lacte manducatur: hoc est non in sanquine. s cum fidei puri.¬
tate: Bonus uitulus. ut pote qui peccata dilueret: Tener quia non
dura ceruice s. molli uigum legis agnouit: crucis patibulum nõ
recusauit. Et merito tener. de cuuis capite et pedibus. et intesti¬
nis. nichil relictum est: et os nonest contritum ab eo. s totꝰ epulan:¬
tium cibo cessit: Talem nobis legis sigurauit umbra. talem ueritas euangelii
demonstrauit: Mandu cauerunt inquit illi: Abrahã autẽ stabat sub ar-¬

Expanded text:
nerum vitulum et bonum sumpsit, et cum lacte apposuit. nerum vitulum et bonum sumpsit, et cum lacte apposuit. Denique et in Exodo cum pascha Domini declararet, ait Moyses: Agnus sine macula, mundus, consummatus, anniculus, masculus erit vobis ab ovibus et hoedis. Sumetis et occidetis, inquit, illum tota multitudo synagogae ad vesperum . Unde et hic meridies esse describitur, quando Abraham Domino offert hospitium. Sed ad coenam vitulus immolatur, et cum lacte manducatur, hoc est, non in sanguine, sed cum fidei puritate. Bonus vitulus, ut pote qui peccata dilueret. Tener, quia non dura cervice, sed molli jugum legis agnovit, crucis patibulum non recusavit. Et merito tener, de cujus capite et pedibus et internis nihil relictum est, et os non est contritum ab eo, sed totus epulantium cibo cessit. Talem nobis Legis figuravit umbra, talem veritas Evangelii demonstravit . 41. Manducaverunt, inquit, illi: Abraham autem stabat sub ar
Abbreviated transcription (Latin):
et sc̃m adorans spm. et maiestatis unitatem concelebrans. personarum q pro¬
prietatem distinguens. hac deuocione sidei assertionem conspergit: Mu-
lier similaginem offerat. hoc est interiora spũalis frumenti uel grani
illius. ede quo dictum est. quod nisi in t̾ram ceciderit: nullum fructũ
festinauit non passim omnib s solis petro et iohanni intimare sacrȩ
salutis nuntium: Sir currat ad boues: sumat uitulum: et sacramentum
dominice passionis festinato impiger studio non lento otio remissus ac¬
cipiat. tradat illud puero qui innocentiam tenerȩ seruet ȩtatis. dolũ
nesciat. referire non nouerit. incorrupti corporis custodiat castimo¬
mam. de quo ait dñs iħs: Nisi conuersi sueritis et efficiamini sicut
puer iste: non intrabitis in regnum cȩlorum: Nuic puero et simili¬
bus eiis etiã sc̃s dd̃ diuinȩ landationis dispensat officium dicens:

Expanded text:
et sanctum adorans Spiritum, et majestatis unitate concelebrans, personarumque proet sanctum adorans Spiritum, et majestatis unitate concelebrans, personarumque proprietate distinguens, hac devotionem tuam fidei assertione consperge. 39. Mulier similaginem offerat, hoc est, interiora spiritalis frumenti vel grani illius de quo dictum est, quod nisi in terram ceciderit, nullum fructum festinavit non passim omnibus, sed solis Petro et Johanni intimare sacrae salutis nuntium. Vir currat 297 ad boves, sumat vitulum, et sacramentum Dominicae passionis festinato impiger studio, non lento otio remissus accipiat, tradat illud puero qui innocentiam tenerae servet aetatis, dolum nesciat, referire non noverit, incorrupti corporis castimoniam custodiat. De quo ait Dominus Jesus: Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut puer iste, non intrabitis in regnum coelorum . Huic puero et similibus ejus etiam sanctus David divinae laudationis dispensat officium dicens:
Abbreviated transcription (Latin):
bria tuto exercet pudore: foris maritꝰ inuitat. intꝰ sara ad ornat¬
conuiuiũ. Nec solum ipse festinabat abrabã is eciã festinandũ
dixit ilxori. sociã deuotionis ostendens. nec fide disparẽ: Consperge
inquit tres mensuras similaginis. et fac suboͥn ͤricia Grete in¬
qͣrysia dicunt᷑. hoc est abscondita. eo quod latere debeat omne
mysterium: et quasi operiri sido silentio: ne prosanis temere di¬
uulgent᷑ auribus: Hoc pascit᷑ maiestas diuina. hoc epulat᷑ affectu.
qui parcus loquendi sit nec sacra in medium ferat. Preuit̃ autẽ fidei mysteri-¬
um docet sara: unius similaginis tres mensuras faciens. que typum ecclȩ
habet. cui dicitur: lietare sterilis que noᷤ pͥaris: er umpe et exclama. quȩ
non parturis: Hec enĩ est. que intimo fidem spũ fouet: euisdẽ diumitatiᷤ
asserens trinitatem : pari quadã mensura atq reuerentia patrẽ et siliũ

Expanded text:
bria tuto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara conviviubria tuto exercet pudore. Foris maritus invitat, intus Sara convivium adornat. Nec solum ipse festinat Abraham, sed etiam festinandum dixit uxori, sociam devotionis ostendens, nec fide disparem. 38. Consperge, inquit, tres mensuras similaginis, et fac subcinericia. Graece. ἐγκρύφια dicuntur, hoc est, abscondita; eo quod latere debeat omne mysterium, et quasi operiri fido silentio, ne profanis temere divulgetur auribus. Hoc pascitur divina majestas, hunc epulatur affectum, qui parcus loquendi sit, nec sacra in medium ferat. Breviter autem fidei mysterium docet Sara, unius similaginis tres mensuras faciens, quae typum Ecclesiae habet cui dicitur: Laetare sterilis, quae non paris: erumpe et clama, quae non parturis . Haec est enim quae intimo fidem spiritu fovet, ejusdem divinitatis asserens Trinitatem, pari quadam mensura atque reverentia Patrem, Filiumque,
Abbreviated transcription (Latin):
tur pedes uestri. et refrigerate sub arbore. et sumite panẽ. et man-¬
ducate. et postea transietis ꝑꝑ quod declinastis ad seruũ uestrum 
Tres uidet. et unũ dm̃appellat. ipsius soluis se seruũ fatetur: dem¬
de conuersus ad duos. quos ministros arbitrabat᷑. etiã ipsis deferre
gestit obsequium: iã non uire debito seruitutis astrictus .s blan-¬
do sedulitatis nomine usu q famulatꝰ: Et sestinauit abrahã ad
tab̾naculum. ad sarã. et dixit ei : festina. et consperge tres men¬
suras similaginis. et fac subqͥn fricia. Honus maritꝰ exortẽ religio¬
si muneris non patitur uxorem mec auare totum sibi munus
usurpat. Necte igitur et pietatis et uerecundie causa seruatur:
Quod pietatis est uult eẽ cõmune. quod pudoris est: integrũ ma¬
net sare: Ante tabernaculum uir explorat hospitũ aduentꝰ. intͣ
tab̾naculum sara tuetur femine uerecã diam. et opera mulie¬

Expanded text:
tur pedes vestri, et refrigerate sub arbore: et sumam panem, et mantur pedes vestri, et refrigerate sub arbore: et sumam panem, et manducate, et post haec transietis: propter quod declinastis ad servum vestrum . Tres vidit, et unum Dominum appellavit, ipsius solius se servum fatetur. Deinde conversus ad duos quos ministros arbitrabatur, etiam ipsis deferre gestit obsequium, jam non jure debito servitutis obstrictus, sed blando sedulitatis nomine, usuque famulatus. 37. Et festinavit Abraham in tabernaculum ad Saram, et dixit ei: Festina et consperge tres mensuras similaginis, et fac subcinericia . Bonus maritus exsortem religiosi muneris esse non patitur uxorem, nec avare sibi totum munus usurpat. Recte igitur et pietatis, et verecundiae causa servatur. Quod pietatis est, vult esse commune: quod pudoris est, integrum manet Sarae. Ante tabernaculum vir hospitum explorat adventus: intra tabernaculum Sara tuetur feminae verecundiam, et opera mulie
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ adquisiuit: Den ͣ quiꝰ scis an dm̃ suscipias cum hospitẽ putaᷤ.
Abrahã dum peregrinantibus defert hospitium: dm̃ atq angłos
euis hospitio suscepit. quãuis et cũ hospitẽ suscipis suscipias dm
sicut scriptum in euangelio legis. dicente a nõ iłnu: hospes erã. et colle¬
gistis me: Quando enĩ uni horum minimorum fecistis. michi feci¬
stis Unius hore hospitio uidua illa quȩ suscepit heliã. et exiquo
cibo pauit. perpetuum toto tempore samis inuenit alimentũ.
et mercedem accepit mirabilem. ut ñquã de hedria farina desice.¬
ret. Heliseus quoq desuncti pignoris resuscitatione donatam
resoluit hospitii pensionem: Non sola tam̃ facilitas susceptionis
s etiã sedulitas suscipientis et affectus querit᷑. Utrũq te abraham
doceat. Cucurrit obuiam. rogauit prior dicens Onẽ si inueni
grãm ante te: ne preterieris seruũ tuũ: Sumat᷑ aqua. et lauen¬

Expanded text:
rem acquisivit. Deinde qui scis an Deum suscipias, cum hospitem putas? rem acquisivit. Deinde qui scis an Deum suscipias, cum hospitem putas? Abraham dum peregrinantibus defert hospitium, Deum atque angelos ejus hospitio suscepit: quamvis et cum hospitem suscipis, suscipias Deum, sicut scriptum in Evangelio legis, dicente Domino Jesu: Hospes eram, et collegistis me . . . . Quod enim uni horum minimorum fecistis, mihi fecistis . Unius horae hospitio vidua illa quae suscepit 296 Eliam, et exiguo cibo pavit, perpetuum toto tempore famis invenit alimentum, et mercedem accepit mirabilem, ut numquam de hydria farina deficeret. Elisaeus quoque defuncti pignoris resuscitatione donata, solvit hospitii pensionem. 36. Non sola tamen facilitas susceptionis, sed etiam sedulitas suscipientis et affectus quaeritur. Utrumque te Abraham docet. Cucurrit obviam, rogavit prior dicens: Domine, si inveni gratiam ante te, ne praeterieris servum tuum: sumatur aqua, et laven
Abbreviated transcription (Latin):
piendis suerimus hospitibus. etiã nobis post uitȩ huius cursum sc̃oꝵ
hospitia denegent᷑. Unde in euangelio saluator dicit: facite uobis
Quod ergo aliis negaueris. id in te ipse decernis Et quod aliis detule¬
ris. eo te facies dignum uideri: Si omnes eam sententiã non susci¬
piendi hospites sequantur. ubi erit requies peregrinantibus: pelictiᷤᷤ
igitur humanis habitaculis captabimus secessus ferarum. besti¬
arum cubilia : S pauperiem pretendis: Non opes hospes ate reqͥ¬
rit.s gratiam. nan ornatũ conuiuiũ. s cibũ obuiũ. Melior ẽ
in quit hospitalitas cum holeribus ad amititiã et gratiã. quã si
uitulos occidas ad presepia cum inimicitiss: Net grata hominib.
potum aquȩ frigidȩ: cȩlestium asserit premiorũ nõ exortẽ sutu¬
rum: Deniq iacob oues adaquauit rachel. et gram reperit. et uxo¬

Expanded text:
in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum in recipiendis hospitibus, etiam nobis post vitae istius cursum sanctorum hospitia denegentur. Unde in Evangelio Salvator dicit: Facite vobis Quod ergo aliis negaveris, id in te ipse decernis: et quod aliis detuleris, eo te facies dignum videri. Si omnes eam sententiam non suscipiendi hospites sequantur, ubi erit requies peregrinantibus? Relictis igitur humanis habitaculis, captabimus secessus ferarum, bestiarum cubilia. 35. Sed pauperiem praetendis. Non opes a te hospes requirit, sed gratiam; non ornatum convivium, sed cibum obvium. Melior est, inquit, hospitalitas cum oleribus ad amicitiam et gratiam, quam si vitulos occidas ad praesepia cum inimicitiis . Haec grata hominibus,potum aquae frigidae, coelestium asserit praemiorum non exsortem futurum. Denique Jacob oves adaquavit Rachel, et gratiam reperit, et uxo
Abbreviated transcription (Latin):
misterium: ds̃ illi apparuit. et tres aspexit. cui ds resulsit: Trinitatem uidat.
non sine filio patrem suscipit. nec sine scõ pũ silium consiterur: Nec alibi
plenius. nunc moralis prosequendi propositum est loci: Non otiosus se¬
det. qui longe aspicit. nec aspexisse contentꝰ. cucurrit obuiam. festinauit
occurrere. quia non satis est recte facere. nisi etiã maturare quod faciã:
festinant̾ enĩ manducari pascha lex iubet. Uberiores enĩ fructus habet
maturata deuocio: Disce gͦ quam impiger esse debeas. ut possis preueni¬
re hospitem. ne quis preueniat. et te boni muneris defraulet copia: Bo-¬
na est hospitalitas. habet mercedem suam. primum humanȩ gratiȩ.
demde quod mauis est remunerationis diuinȩ Om̃s in hoc incolatu
hospites sumus. Ad tempus enim habitandi habemus hospitium. e-¬
migramus propere. caueamus ne si nos cluri aut negligentes in reci-

Expanded text:
mysterium. Deus illi apparuit, et tres aspexit. Cui Deus refulget, Trinitatem videt, mysterium. Deus illi apparuit, et tres aspexit. Cui Deus refulget, Trinitatem videt, non sine Filio Patrem suscipit, nec sine Spiritu sancto Filium confitetur. Haec alibi plenius . Nunc moralis persequendi propositum est loci. Non otiosus sedet, qui longe aspicit: nec aspexisse contentus, cucurrit obviam. Festinavit occurrere, quia non satis est recte facere, nisi etiam maturare quod facias. Festinanter enim manducare pascha lex jubet . Uberiores enim fructus habet celerata devotio. Disce ergo quam impiger esse debeas, ut possis praevenire hospitem; ne quis praeveniat, et te boni muneris defraudet copia. 34. Bona est hospitalitas, habet mercedem suam, primum humanae gratiae, deinde quod majus est, remunerationis divinae. Omnes in hoc incolatu hospites sumus; ad tempus enim habitandi habemus hospitium: emigramus propere. Caveamus ne si nos duri aut negligentes fuerimus
Abbreviated transcription (Latin):
Ctu tuo. abundat michi grã.: Deniq dñi et probauit eius affectũ.
et petitionem non abnuit. et sua promissa firmauit: diximus de¬
abrahȩ deuotione ac fide. prudentia. iustitia. Naritate. parsimonia.
nunc etiã de hospitalitate dicamus: Est enim non mediocris ea uir¬
tus. Unde et apłs principaliter eam in ep̃o esse oporaere gemine suscep¬
tionis docuit auctoritate. ut presto sit aduenientib et occurrat obui¬
ani. et itinera exploret. et adsit non querentibus. et rapit᷑ pret̾gre¬
dientes Ante ostium sedebat abrahã. sedebat meridie. qñ alii requiesce¬
bant. iste hospitum explorabat aduentus: Merito illi d̾s apparuit ad
quercum mambrȩ. quia fructum hospitalitatis studiosissime requi¬
rebat: Et respiciens inquit oculis uidit. et ecce tres uiri stabant supͥ
llum: Et cum uidisset illos cu currit obuiam illis: Side primo fidei

Expanded text:
ctu tuo, abundat mihi gratia. Denique Dominus et probavit ejus affectum, ctu tuo, abundat mihi gratia. Denique Dominus et probavit ejus affectum, et petitionem non abnuit, et sua promissa firmavit. Abrahae devotione, ac fide, de prudentia, justitia, charitate, parcimonia: nunc etiam de hospitalitate dicamus. Est enim non mediocris ea virtus. Unde et Apostolus principaliter eam in episcopo esse oportere geminae scriptionis docuit auctoritate; ut praesto sit advenientibus, et occurrat obviam, et itinera exploret, et adsit non quaerentibus, et rapiat 295 praetergredientes. Ante ostium sedebat Abraham, sedebat meridie. Quando alii requiescebant, iste hospitum explorabat adventus. Merito illi Deus apparuit ad quercum Mambre, quia fructum hospitalitatis studiosissime requirebat. 33. Et respiciens, inquit, oculis vidit, et ecce tres viri stabant secus illum. Et cum vidisset illos, cucurrit obviam illis . Vide primo fidei
Abbreviated transcription (Latin):
tas ut non iudeorum tantũmͦ patrem ut ipsi asserunt. s omnium
credentium auctorem per ficdem credas: Sara quoq ante circuncisio¬
nem uiri in unius licterȩ adiectione nõmediocri remuneratione bene¬
dicitur. ut principatum uirtutis et gratiȩ haberet. de qua nationes
et reges gentium spondet futuros. ut in ipsa typus non synagogȩ. sed
eccłe constitueretur: Quod autẽ promisso ex eafilio risit abraham. ñ
inerecdulitatis. s exultationis indicium suit: deniq procidit in faciẽ.
qui adorauit. credidit: et adiecit: Si michi centum annorum nascetur si¬
lius. et si sara nonagĩnta annorum pariet : Et dixit Ismael hic uiuat
in conspectu tuo: Non est incredulus in promissis. nec auarus in uotis:
Hoc est. non dubito quod facias. ut et centum annorum seni dones
silium. et naturȩ auctor. naturȩ metas relaxes: Peatus cui ista donã

Expanded text:
tas; ut non Judaeorum tantummodo patrem, ut ipsi asserunt, sed omnium tas; ut non Judaeorum tantummodo patrem, ut ipsi asserunt, sed omnium credentium auctorem per fidem credas. Sara quoque ante circumcisionem viri in unius litterae adjectione non mediocri remuneratione benedicitur, ut principatum virtutis et gratiae haberet; de qua nationes et reges gentium spondet futuros, ut in ipsa typus non Synagogae, sed Ecclesiae constitueretur. Quod autem promisso ex ea filio, risit Abraham, non incredulitatis, sed exsultationis indicium fuit. Denique procidit in faciem, qui adoravit, et credidit, et adjecit: Si mihi centum annorum nascetur filius, et si Sara nonaginta annorum pariet. Et dixit: Ismael hic vivat in conspectu tuo . Non est incredulus in promissis, nec avarus in votis. Hoc est, non dubito quod facias, ut et centum annorum seni dones filium, et naturae auctor naturae metas relaxes. Beatus cui ista donant
Abbreviated transcription (Latin):
dum est tibi. ut a singulis apicibus ad syllabas. a syllabis eum ꝑ ordinẽ
ad nomma oracionemq perducas: Nec potest mare quisquã nauigare
intrepidus. nisi qui ance in fluminibus nauigauent: deniq si quid aut
consiciendi itmeris aut leuandi oneris puero uelis pronectiori manda¬
re. ñquid ȩquanda onera sunt. aut conferendus labor: Ita igitur no¬
ueris his perfectionem circumcisionis esse. seruatã. qui a xp̃o insti¬
tuti ualidioribus idonei uiderent᷑. ut et side les probarentur. qͥrũ
multitudo innumera crucem tolleret. suam que pro xpo animam deuoueret.
et increduli non possent resistere. qui tocius corporis ĩmolatione queri salu¬
tem putarent. qui exignum circumcisionis suȩ sanguinem salutarem
arbitrarentur : Considerandum autẽ. quod in preputio positum uoca¬
uit .ds. in preputio adhuc manenti legitimi silii promissa est heredi.¬

Expanded text:
dum est tibi, ut a singulis apicibus ad syllabas, a syllabis eum per ordinem dum est tibi, ut a singulis apicibus ad syllabas, a syllabis eum per ordinem ad nomina, orationemque deducas. Nec potest mare quisquam navigare intrepidus, nisi qui ante in fluminibus navigaverit. Denique si quid aut conficiendi itineris, aut levandi oneris puero velis provectiorique mandare, numquid aequanda onera sunt, aut aequandus labor? Ita igitur noveris his perfectionem circumcisionis esse servatam, qui a Christo instituti, validioribus idonei viderentur; ut fideles probarentur, quorum multitudo innumera crucem tolleret; suamque pro Christo animam devoveret, et increduli non possent resistere, qui in totius corporis immolatione quaeri salutem putarent, qui exignum circumcisionis suae sanguinem salutarem arbitrarentur. 31. Considerandum autem quod in praeputio positum vocavit Deus, in praeputio adhuc manenti legitimi filii promissa est haeredi
Abbreviated transcription (Latin):
ueritatem induxit. quia posteaquã uenit quod perfectum est. q̃d̃
ex parce erat euacuatum est: Et ideo cessauit circumcisio partis
ubi resulsit cucuncisio uniuersitatis: Iam enĩ non ex parte.
s totus homo saluatur in corpore. saluatur in anima: Scrip¬
tum est enĩ Qui uult post me uenire abneget semet ipsum. et ta¬
lat crucem suam. et sequatur me: Nec est perfectio circumcisioniꝰ
quia ꝑ corporis ablationem redimit᷑ anima: de qua ipse dñs ait.¬
qm̃ qui pereliderit animam suam ꝑꝑ me inueniet eam: Suꝑ est. il¬
si conside.¬
esset uentura ꝑfectio: Qui lociis facilis
enĩ manclata est scd̃m legem ppło iudeorum. illi dura ceruice. illi
infirmo. illi qui dm̃ suum non cognouit: Cum egͥ̃o parcem nõ po¬
tuerit sustinere. quomͦ perfectionem seruare potuisset: Ut si pu¬
erulum litceris imbuas. a singulis litterarum elementis inchoan¬

Expanded text:
veritatem induxit; quia postea quam venit quod perfectum est, quod veritatem induxit; quia postea quam venit quod perfectum est, quod ex parte erat, evacuatum est; et ideo cessavit circumcisio partis, ubi refulsit circumcisio universitatis. Jam enim non ex parte, sed totus homo salvatur in corpore, salvatur in anima. Scriptum est enim: Qui vult post me venire, abneget seipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me . Haec est perfectio circumcisionis; quia per corporis oblationem redimitur anima, de qua ipse Dominus ait: Qui perdiderit animam suam propter me, inveniet eam . 30. Superest ilsi consideesset ventura perfectio. Qui locus facilis eenim mandata est secundum legem populo Judaeorum, illi dura cervice, illi infirmo, illi qui Deum suum non cognovit. Cum ergo partem non potuerit sustinere, quomodo perfectionem servare potuisset? Ut si puerulum litteris imbuas, a singulis litterarum elementis 294 inchoan
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ hec quȩ in sigura contingebant illis. crimini non erãt. nob̾aũ
erunt. si ad correptionẽ nram̃ scripta cauere nolimꝰ. s magis id a¬
gamꝰ. ut cum simus liberȩ silii quȩ est sara. legis laqueis serui.¬
amus. cum abraham liberam tenuerit. ancillas eiecerit: Quo
loco plerosq moueri scio: Si enĩ bona est circuntisio: hodieq
accepit curtumcisionis. Utiq signum non ipsa res s alterius est rei. hoͨ:
non ueritas. s inditium ueritatis:
demq ipse exposuit et expressit dicens: Signum accepit circiuncisio¬
nis signaculum iustitie et sidei: Unde non incongrue intelligi¬
mus. quia circuncisio corporalis signum circumcisionis est spiritu¬
alis. Ergo signum mansit clonec ueniret ueritas Aduenit dñs iħs
qui ait Ego sum uia. ueritas. et uita. qui non partem exiquam in
signo s totum circumcidit hominẽ in ueritate: Signum destrux.

Expanded text:
quoniam haec quae in figuram contingebant, illis crimini non erant: nobis autem quoniam haec quae in figuram contingebant, illis crimini non erant: nobis autem erunt, si ad correptionem nostram scripta cavere nolimus: sed magis id agamus, ut cum simus liberae filii, quae est Sara, ne legis laqueis serviamus, cum Abraham liberam tenuerit, ancillam ejecerit. 29. Quo loco plerosque moveri scio: si enim bona est circumcisio, hodieque accepit circumcisionis: utique signum non ipsa res, sed alterius rei est, hoc est, non veritas, sed indicium veritatis. Denique ipse exposuit et expressit dicens : Signum accepit circumcisionis, signaculum justitiae et fidei. Unde non incongrue intelligimus quia circumcisio corporalis signum circumcisionis est spiritalis. Ergo signum mansit donec veniret veritas. Advenit Dominus Jesus, qui ait: Ego sum via, veritas, et vita . Quia non partem exiguam corporis in signo, sed totum circumcidit hominem in veritate, signum detraxit,