comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et res una. Camen aliud notat creator: aliud salua¬
tor. Citator quia fecit nos: saluator qr redemit nos.
Primũ non eramus et facti sumus: postea perieramus
et redepti sumꝰ. Et ab uno utrũq factum est. ut bonũ
nr̃im tetum esset ab uno: et totũ in uno. et unũ. Crea¬
tori debemus quod sumus : saluatori qd̾ reparati sumꝰ.
Hec sunt ergo duo que fidei proposita sunt credenda.
creator et saluator: et que ꝑtinent ad creatorẽ. et que
ꝑtinent ad saluatorẽ sumiliter. Creator et que ꝑtinent
ad creatorẽ. hec est una pars fidei: saluator et que ꝑti¬
nent ad saluatorẽ. hec est altera. In prima parte discer¬
nit fides inter creatorem et opera sua: in secunda parte
discernit fides inter saluatorẽ et sacram̃ta sua. Ad
creatorẽ ꝑtinent opera condicionis: que sex diebus
facta sunt : ad saluatorẽ ꝑtinent opera iestauracionis.
que ꝯplentur sex etatibus. In prima parte ad fidein

Expanded text:
et res una; tamen aliud notat creator, aliud salvaet res una; tamen aliud notat creator, aliud salvator. Creator quia fecit nos, salvator quia redemit nos. Primum non eramus et facti sumus; postea perieramus et redempti sumus, et ab uno utrumque factum est, ut bonum nostrum totum esset ab uno, et totum in uno, et unum. Creatori debemus Haec sunt ergo duo, qucreator et salvator, et quae pertinent ad creatorem et quae pertinent ad salvatorem similiter. Creator et quae pertinent ad creatorem: hic est una pars fidei. Salvator et quae pertinent ad salvatorem: hic est altera. In prima parte discernit fides inter Creatorem et opera sua; in secunda parte discernit fides inter Salvatorem et sacramenta sua. Ad Creatorem pertinent opera conditionis quae sex diebus facta sunt. Ad Salvatorem pertinent opera restaurationis quae complentur sex aetatibus. In prima parte ad fidem
Abbreviated transcription (Latin):
mundus in miracula uertatur. auelli queat. Isti sũt
ergo tres gradus ꝓmotionis fidei: quib fides crescẽs.
ad ꝑfectũ conscenoit. Primus per pietatẽ eligere. sed̾s
quos credere oporteat cum qui fidelis iure
nominatur. Nam fides illa qua aliquid creditur hoc
modo ut qui credit fide illa fidelis non dicatur: p̃sen¬
tis propositi non est. Si ne fide enim etiam infideles
uens in hac uita. sicut habet quedam que per exꝑienciã
sentiat: ita quedam etiã habet. que non uisa nec exꝑ¬
ta sola fide credat. Fidem tamen que in deum est. neqͣ¬
quam hbere dicitur: tnsi qui illa credit que credendo
et amanoo homo dm̃ ꝑmeret̃. Hec funt eigo que ad fi¬
dem ꝑtinere dicunturꝰ: que credendo homo fidelis no¬
minatur. Que uero ista sint si diligenter inquirimus:
in duob hec principaliter constare inuenimus. Sunt
enim quedam duo. et hec duo in uno sunt: et unum
sunt duo hec. Creator et saluator duo nomina sunt:

Expanded text:
mundus in miracula vertatur avelli queat. Isti ergo mundus in miracula vertatur avelli queat. Isti ergo sunt tres gradus promotionis fidei, quibus fides crescens ad perfectum conscendit. Primus per pietatem eligere; secundus quas credere oportet eum qui fidelis jure nominatur. Nam fides illa qua aliquid creditur hoc modo ut qui credit fide illa, fidelis non dicatur; praesentis propositi non est. Sine fide enim etiam infideles  hac vita vivens, sicut habet quaedam quae per experientiam sentiat, ita quaedam etiam habet quae nec visa nec experta, sola fide credat. Fidem tamen quae in Deum est nequaquam habere dicitur, nisi qui illa credit quae credendo et amando homo Deum promeretur. Haec sunt ergo quae ad fidem pertinere dicuntur quae credendo homo fidelis nominatur. Quae vero ista sint si diligenter inquirimus, in duobus haec principaliter constare invenimus. Sunt enim quaedam duo, et haec duo in uno sunt; et unum sunt haec duo. Creator et salvator duo nomina sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc amplius. Melius est creatorẽ pariter ꝯfiteri ⁊
uluatore: quam creatorem solũ. Qm̃ qui creatorẽ di¬
cit maiestatẽ confitetur: qui saluatorẽ intelligit. pi¬
etatem uei eratur. Et maius bonũ hominis est. ut in
deo suo et maiestatẽ inueniat. quã oeulo cordis con¬
templetur. et humanitatẽ quã oculo carnis specu¬
letur: ut totus homo in deo beatificctur. His racioni¬
bus animus confortatus: ad ampliorẽ religionis di¬
uine deuocionẽ excitatur. Deuocione autẽ mundat᷑
e purificatur: ut inundo corde iam quodãmꝰ p̃gus¬
re incipiat id ad quod fide et deuocione cognoscendũ
festurat. Ita munda consciencia inuisibilib docum̃tis
secreta ac familiari uisitacione de deo suo cotidie
eruditur. et certificatur: in tantũ ut iam quodãmͦ eum
per contẽplacionẽ presentẽ habere incipiat: ⁊ nulla
iam tacione ab eius fide et dilectione etiam si totus

Expanded text:
Adhuc amplius, melius est creatorem confiteri pariter et Adhuc amplius, melius est creatorem confiteri pariter et salvatorem quam creatorem solum, qui creatorem dicit majestatem confitetur; qui Salvatorem intelligit, pietatem veneratur. Et maximum bonum hominis est ut in Deo suo et majestatem inveniat quam oculo cordis contempletur; et humanitatem quam oculo carnis speculetur, ut totus homo in Deo beatificetur. His rationibus animus confortatus, ad ampliorem religionis divinae devotionem excitatur; devotione autem mundatur et purificatur ut mundo corde jam quodammodo praegustare incipiat, id ad quod fide et devotione cognoscendum festinat. Ita munda conscientia invisibilibus documentis, et secreta et familiari visitatione de Deo suo quotidie eruditur et certificatur; in tantum ut jam quodammodo eum per contemplationem praesentem habere incipiat; et nulla jam ratione ab ejus fide et dilectione etiam si totus
Abbreviated transcription (Latin):
l ergo consideracione in corde oborta. magno more
trepidacionis motu de dubio uite mortalis consciencia
ipsa concutitur: et quantomagis sibi erranti pericu¬
lum ĩminere cernit: tantoinagis ad cognicionẽ uerita¬
tis puenire satagit. Considerat in hoc mundo tam diũ¬
sus eise hominũ estimationes: super his in quib salus
hominũ constat. Pagani in plures uintatẽ diuinitatis
scindunt. Iudei creatorẽ confitentur: saluatore non
agnoscunt. Et in ins omnib mens fluctuat: et nisi
pictate in suo teneretur: fortassis abiecta ueritate fal¬
sitatem sequeretur. Accedit ad hec sp̃u scõ suggerente ra¬
tio qm in multis dubiis non unũ aliquid relinquitur.
ut unũ aliud eligatur: dubietas non tollitur. s mutat᷑.
A ccedit ad hanc alia racio maior: melius esse confiteri
unum principiũ quã inulta. Qm̃ ubi multitudo est.
uut pluralitas superflua est: aut unitas imperfecta.

Expanded text:
li consideratione in corde oborta, magno mox li consideratione in corde oborta, magno mox trepidationis motu de dubio vitae mortalis conscientia ipsa concutitur; et quanto magis sibi erranti periculum imminere cernit, tanto magis ad cognitionem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo tam diversas esse hominum existimationes, super his in quibus salus hominis constat. Pagani in plures unitatem divinitatis scindunt. Judaei creatorem confitentur, salvatorem non agnoscunt. Et in his omnibus mens fluctuat; et nisi pietate in suo teneretur, fortassis abjecta veritate falsitatem sequeretur. Accedit ad haec Spiritu sancto suggerente ratio, quoniam in multis dubiis si unum aliquid relinquitur ut unum aliud eligatur, dubietas non tollitur, sed mutatur. Accedit ad hanc alia ratio major, melius est confiteri unum principium quam multa; quia ubi multitudo est, aut pluralitas superflua est, aut unitas imperfecta.
Abbreviated transcription (Latin):
gustare incipiunt qd fide erdũt. In primis sola pietas
facit electionẽ. in sicundis racio adiungit approbationẽ:
in terciis puritas intelligentie apprehendit certitudinẽ.
Quatũ genus est i ominũ. quib credere est. solũ fidei
non contradicere: ui confuetudine uiuendi magis quã
uirtute credendi fideles nominant᷑. Solis enim transe¬
untib intenti. nũqͣ m̃tẽ ad fut̾a cogitanda subleuant:
et quauis fidei xp̃iane sacramenta euim ceteris sidelib
ufi pcipnsint ẽ quare tamen rep̃ianus sit homo. uel que
uree ndunt. Nt quãuis nomine fideles dicantur: re ta¬
men et uei it te longe sunt a fide. Tamen huiusmodi
nequando diuina gracia insitantur. et ad sui conside¬
racionem exertantur: ut quare homo natus sit. et si¬
ia post hanc uitam sequatur inquirant: si premia
iustis et peccatorib tormenta reposita sint: et si post
finem operis. sequatur premiũ iuste retributionis. Ca¬

Expanded text:
gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: in secundis, ratio adjungit approbationem; in tertiis, puritas intelligentiae apprehendit certitudinem. Quartum genus hominum est quibus credere est, solum fidei non contradicere, qui consuetudine vivendi magis quam virtute credendi fideles nominantur. Solis enim transeuntibus intenti nunquam mentem ad futura cogitanda sublevant; et quamvis fidei Christianae sacramenta cum caeteris fidelibus usu percipiunt, quare tamen Christianus sit homo vel quae attendunt. Hi, quamvis nomine fideles dicantur, re tamen et veritate longe sunt a fide. Tamen hujusmodi aliquando divina gratia visitantur; et ad sui considerationem excitantur, ut quare homo natus sit, an alia post hanc vitam sequatur inquirant; an praemia justis et peccatoribus tormenta reposita sint; et an post finem operis sequatur praemium justae retributionis. Ta
Abbreviated transcription (Latin):
fidem et cogintione et affectu magna habent: alii cogni¬
tione et affectu paruã. Uerũptamen affectũ magnũ in fi¬
de magis laudabilem esse. quã cognicionẽ magnã dñs
monifeste ostendit. ubi fidem grano sinapis ꝯparauit:
quod quantitate quidem paruũ est. sed non feruore.
Hinc mulieri chananee parum quidem adhuc scienti
seo multũ contĩdenti. dictũ ẽ. Mulier inagna ẽ fideᷤ
tua. Iula namq tides apud deum magna reputatur.
que et si uigeat non sciencia. per constanciam tamen
fortis ostenditur. Cum ergo fides cognicione crescit ad
iuuatur: cum uero affectu crescit. ꝓmeretur. Item. Scd̾m
increm̃ta fidei: tria genera credentiũ inueniunt᷑. Quidã
enim fideles sunt. qui sola pietate credere eligunt: qd̾
tamer utrũ credendũ sit uel non credendũ. racione ñ
comp̃hendunt. Alii iacione approbant. qđ fide credunt.
Alii puritate cordis et munda consciencia interius. iam

Expanded text:
fidem et cognitione et affectu magnam, alii cognifidem et cognitione et affectu magnam, alii cognitione et affectu parvam habent. Verum affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit, ubi fidem grano sinapis comparavit , quod quantitate quidem parvum est, sed non fervore. Hinc mulieri Chananaeae parum quidem scienti adhuc, sed multum confidenti, dictum est: Mulier, magna est fides tua . Illa namque fides apud Deum magna reputatur, quae etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen fortis ostenjuvatur, cum vero affectu crescit promeretur. Item secundum incrementum fidei, tria genera credentium inveniuntur. Quidam enim fideles sunt qui sola pietate credere eligunt, quod tamen utrum sit credendum an non credendum sit ratione non comprehendunt. Alii ratione approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam
Abbreviated transcription (Latin):
sine coguicione. quando scierti tantũ et creoenti creoi¬
tur.Necesse est tamen semꝑ aliuam esse cognitionẽ cũ
fide. Que ipsam fidem per intencionẽ dirigat: quia si
nichil ex his que crederda sunt cognosceretur. non ha¬
Ueret sides quo se per intencionẽ in bono opere dirigeret:
neq ad quid bene operando spem suam excitarit. Sed
aliud est ii. quibusdam cognicionẽ fide tiai scendere :¬
liud illa que nũ quã ignoranda sunt credenda nescire.
Iiue meritũ fides hobet: ubi etiam cognicione ñ discer¬
uit.Hic quia a cognitione omino destituitur. cadit
cognitio et affectus: idest constancia uel fir¬
mitas credendi. Scd̾m cognitionẽ fides crescit.
uando eruditur ad scienciam: scdm affectũ crescit. qñ
ad deuocionẽ excitatui. et roboratur ad constanciam.
Qu rũdam fides cogiitione magna est. affectu parua:
quorũdã uero ffectu i nagna. cognicione parua. Alii

Expanded text:
sine cognitione, quando scienti tantum et credenti credisine cognitione, quando scienti tantum et credenti creditur. Necesse est tamen semper aliquam cognitionem esse cum fide quae ipsam fidem per intentionem dirigat; quia si nihil ex his quae credenda sunt cognosceretur, non haberet fides quo se per intentionem in bono opere dirigeret, neque ad quid bene operando spem suam excitaret. Sed aliud est in quibusdam cognitionem fide transcendere; aliud illa quae nunquam ignoranda sunt credenda nescire. Illic meritum fides habet ubi etiam cognitione non discernit; hic quia a cognitione omnino destituitur cadit icognitio et affectus, id est constantia vel firmitas credendi. Secundum cognitionem fides crescit, quando eruditur ad scientiam. Secundum affectum crescit, quando ad devotionem excitatur et roboratur ad constantiam. Quorumdam fides cognitiquorumdam vero affectu magna, cognitione parva. Alii
Abbreviated transcription (Latin):
ligit nichil credit: quãuis ali quando eredere possit
Quod non intelligit. Nam et fides est etiam de fide. qua
creditur quod nescitur: qr scienti et credenti creditur.
Iue enim qui credenti credit. non in uenient̃ credere
dicitur quod credit ille cui credit: et si nesciat illud qͥd
sit qd̾ credit. et scit cui credit. Tales funt simplices in
sancta ecclesia. qui ꝑfecliorib credentib et cognoscenti¬
bus credunt. qui iimirũ insua simplicitate saluant᷑.
nec ab illorũ merito aliem sunt: quãuis ad cognicionẽ
illorum non ꝑtingunt. Scriptum est. Boues arabant
et asine pascetuntur uicta eos. Simplices uppe in sc̃a
ecclesi. Qũ uis cuma ꝑfectis ecculta saciamentorũ dei ri¬
mari non ualeant. uia tamen se ab illorum societate
non diuidunt: quasi uixta eos positi. in eadem fide ⁊ spe
bene operando se paicunt. Sic ergo fides aliquando est¬
cum cognicione. quando scitur quod creditur: aliqñ

Expanded text:
ligit nihil credit, quamvis aliquando credere possit ligit nihil credit, quamvis aliquando credere possit quod non intelligit. Nam et fides etiam est de fide qua creditur quod nescitur, quia scienti et credenti creditur. Ille enim qui credenti credit, non inconvenienter credere dicitur quod ille credit cui credit; et si nesciat illud quid scit quod credit, et scit cui credit. Tales sunt simplices in sancta Ecclesia qui perfectioribus credentibus et cognoscentibus credunt, qui nimirum in sua simplicitate salvantur, nec ab illorum merito alieni sunt, quamvis ad cognitionem illorum non pertingunt. Scriptum est: Boves arabant et asinae pascebantur juxta eos . Simplices quippe in sancta Ecclesia quamvis cum perfectis occulta sacramentorum Dei rimari non valeant; quia tamen se ab illorum societate non dividunt quasi juxta eos positi in eadem fide et spe bene operando se pascunt. Sic ergo fides aliquando cum cognitione est, quando scitur quod creditur; aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
gimus scientiã rerum. non illam que ex presencia ipsa¬
rum ꝯprehenditur. sed illam que auditu solo ꝑcipit᷑.
et ex uerborũ significatione manifistatur: cum id qd̾
dicitur. ab illo qui audit intelligitur quod dicitur.
etiam si nesciat utrum sit uel non sit ita ut dicitur: sey¬
encia tamen eit in quantũ intelligit et scit quid est
quod dicitur. Hec autem sciencia cognitio est: que
sicut sine sciencia illa esse non potest. quates esse uel ñ
esse scitur: Ita sine fide eĩe potest. qua res esse uel ñ
esse creditur. Ad hanc cognicionẽ si fides accedat. ut cre¬
datur quod audiebutur et intelligebatur. est creduli¬
tas in cognicione: et inuenitur in credulitate fidei
substancia. in cognicione materia. Potest autẽ cognicio
huiusmodi sie diñi fide eise: fides autem sine omni
cognicione esse non potest: qm̃ qui audit aliquid et
intelligit. non semper credit: qui autem nichil intel¬

Expanded text:
gimus scientiam rerum non illam quae ex praesentia ipsagimus scientiam rerum non illam quae ex praesentia ipsarum comprehenditur, sed illam quae auditu solo percipitur, et ex verborum significatione manifestatur. Cum illud quod dicitur et ab illo qui audit, intelligitur, quod dicitur, etiam si nesciat utrum sit an non sit ita ut dicitur; scientia tamen est inquantum intelligit et scit quid est quod dicitur. Haec autem scientia cognitio est, quae sicut sine illa scientia esse non potest qua res esse vel non esse scitur, ita sine fide esse potest qua res esse vel non esse creditur. Ad hanc cognitionem si fides accedat ut credatur quod audiebatur et intelligebatur, est credulitas in cognitione, et invenitur in credulitate fidei substantia, in cognitione materia. Potest autem cognitio hujus sine omni fide esse; fides autem sine omni cognitione esse non potest, quoniam qui audit aliquid et intelligit, non semper credit; qui autem nihil intel
Abbreviated transcription (Latin):
dictum est. fides est rectitudo absentiũ rerum: supra
opinionem et infra icienciã constituta. Quãuis ñnũꝗͣ¬
in ipsa que ex presenti contẽplacione nascitur: certitũ¬
do ab usue appellatur. De illa autem que proprie ap¬
pellatur fides. dictum est. Nam si uides. non est fides
nicio et affectus: idest constancia uel firmitas
credendi. In altero constat quia ipsa illud ẽ:
in altero constat. uia ipsa in illo est. In affectu enim
substancia fidei inuenitur: in cognicione inateria.
Auud est ei im fides qua creditur: aiud quod fide
creditur. In affectu inuenitur fides: in cognicione id
quod creditur infide. Propterea fides que in affectu ha¬
bet subitanciã. quia affectus ipse fidẽs eit. in cogniciõe
habet materiã : quia de illo et ad illud quod in cogni¬
tione est. fides est. Credere igitur in affectu est: quod uͦ
creditur in cognicione. Cognitionẽ autem hic intelli¬

Expanded text:
dictum est: « Fides est certitudo rerum absentium supra dictum est: « Fides est certitudo rerum absentium supra opinionem et infra scientiam constituta. » Quamvis  ipsa quae ex praesenti contemplatione nascitur certitudo, abusive fides appelletur. De illa autem quae proprie appellatur fides, dictum est: « Nam si vides, non est fides. nitio et affectus, id est constantia vel firmitas credendi. In altero constat quia ipsa illud est; in altero constat quia ipsa in illo est. In affectu enim substantia fidei invenitur; in cognitione, materia. Aliud enim est fides qua creditur; et aliud quod fide creditur. In affectu invenitur fides; in cognitione id quod fide creditur. Propterea fides in affectu habet substantiam, quia affectus ipse fides est; in cognitione habet materiam, quia de illo et ad illud quod in cognitione est, fides est. Credere igitur in affectu est, quod vero creditur in cognitione est. Cognitionem autem hic intelli
Abbreviated transcription (Latin):
Ex his autem conici potest. Quare fidem certitudinem
appellauimꝰ: qm ubi est adhuc dubitacio. fides non est.
Patet etiam quare ipsam certitudinẽ quam fidem appel¬
lauimus. supra opinionẽ uel estimationẽ et infra scien¬
tiam diximus esse constitutã: quia nimirũ credere
aliquid sicut minus est quam scire: sic plus est quam
estimare. Minus dico non quantũ ad meritũ: s quan¬
tum ad cognicionẽ. Nisi enim credere aliquando quã¬
tum ad meritũ plus eset quã uera uidere: nequaquã
uisio sudtiaberetur. ut si des mereretur: nec dietum fu¬
isset. beati qui non uiderunt et erediderunt. Propter ca
dixi aliquando creare plus esse quam uidere : sed quã¬
tum ad meritũ. non quantũ ad gaudiũ. Alioquin quan¬
tum ad cumulũ felicitatis. et ꝑfectionẽ ueritatis. plus
est prescutẽ uidere. quam absentẽ credere: sicut ⁊ plus
cst fide stare. quam nutare estimacione. Recte igitur

Expanded text:
Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem Ex his ergo conjici potest quare fidem certitudinem appellamus, quoniam ubi adhuc dubitatio est fides non est. Patet etiam quare ipsam certitudinem quam fidem appellamus supra opinionem vel aestimationem, et infra scientiam dicimus esse constitutam. Quia nimirum aliquid credere sicut minus est quam scire; sic plus est quam opinari et aestimare. Minus dico non quantum ad meritum, sed quantum ad cognitionem. Nisi enim credere aliquando quantum ad meritum plus esset quam vera videre, nequaquam visio subtraheretur ut fides mereretur. Nec dictum fuisset: Beati qui non viderunt et crediderunt . Propterea dixi credere aliquando plus esse quam videre, sed quantum ad meritum non quantum ad gaudium. Alioquin quantum ad cumulum felicitatis et perfectionem veritatis plus est praesentem videre quam absentem credere, sicut et plus est fide stare quam opinione nutare. Recte igitur
Abbreviated transcription (Latin):
signare uoluerit. dicere potest fidem esse certitudinem
quandam animi de rebus absentibus: supra opinionẽ
et infra scienciam constitutã. Sunt enim quidam qui
audita statim animo repellũt: et contradicũt his que
dicuntur. Et hi sunt negantes. Alii in his que audiũt
alteram quãcumq partem eligunt ad estimationem:
sed non approbant ad affirmationẽ. Quãuis enĩ unum
e duobus magis probabile intelligunt: utrũ tamen
adhuc idipsum uerũ sit. asserere non presumunt.
Hi sunt estimantes. Alii sic alteram partẽ approbant:
ut eius approbationẽ etiam in assercionẽ assumant.
Hi sunt credentes. Post ista genera cognicionis illud ꝑfec¬
tius sequitur: cum res non ex auditu solo. sed per suam
presentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt:
qui ipsamrem ut est in sua presencia comp̃hendunt.
Hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes. sodi dubitan¬
tes. tercii estimantes. quarti credentes: quinti scientts.

Expanded text:
signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem signare voluerit dicere potest: « Fidem esse certitudinem quamdam animi de rebus absentibus, supra opinionem et infra scientiam constitutam. » Sunt enim quidam qui audita statim animo repellunt et contradicunt his quae dicuntur: et hi sunt negantes. Alii in iis quae audiunt alteram quamcunque partem eligunt ad existimationem, sed non approbant ad affirmationem. Quamvis enim unum ex duobus magis probabile intelligunt, utrum tamen adhuc idipsum verum sit asserere non praesumunt: hi sunt opinantes. Alii sic alteram partem approbant, ut ejus approbationem etiam in assertionem assumant: hi sunt credentes. Post ista genera cognitionis illud perfectius sequitur cum res non ex auditu solo, sed per suam praesentiam notificatur. Perfectius enim agnoscunt qui ipsam rem ut est in sua praesentia comprehendunt, hi sunt scientes. Primi ergo sunt negantes, secundi dubitantes, tertii opinantes, quarti credentes, quinti scientes.
Abbreviated transcription (Latin):
potest: cum utiq arguientũ nullatenus esse posset:
nisi aliquã cum illo ad quod arguintũ esset etiã simi¬
litudinem haberet: Que igitur omnẽ similitudinem
n ꝯparacionẽ transcendũt. qua similitudine argui et
compbari possunt: nisi quia ex fide ex deuocione prece¬
dentium scõrum colligimus. qm̃ ad illa que futura p̾di¬
cantur hona. increduli esse non debemus: Magna em̃
racio hec est. et omĩno fide digna: quia nequaquã sci
et iusti om̃s pro eterne uite desiderio. tanta constancia
presentẽ uitam despicerent: si non ampluis aliquid et
ultra niãm intelligentiã. de illius ueritate p̃sensissent.
et argum̃tũ non apparentũ: qm̃ per eam que occulta
sunt probantur a nobis. S quia in hac descriptione
non quid sit fides. sed quid faciat fides ostenditur. nec
ea que de preteritis uel de presentib habetur fides diffi¬
intur: si quis plenam et generalẽ diffinicionẽ fidei as¬

Expanded text:
potest? Cum utique argumentum nullatenus esse posset, potest? Cum utique argumentum nullatenus esse posset, nisi aliquam cum illo ad quod argumentum esset similitudinem etiam haberet. Quae igitur omnem similitudinem et comparationem transcendunt, qua similitudine argui et comprobari possunt? nisi quia ex fide et devotione praecedentium sanctorum colligimus, quoniam ad illa quae futura praedicantur bona increduli esse non debemus. Magna enim est ratio haec et omnino fide digna; quia nequaquam sancti et justi omnes pro aeternae vitae desiderio tanta constantia praesentem vitam despicerent, si non amplius aliquid et ultra nostram intelligentiam de illius veritate praesensissent. et argumentum non apparentium; quoniam per ea quae occulta sunt approbantur a nobis. Sed quia in hac descriptione non quid sit fides, sed quid faciat fides ostenditur; nec ea quae de praeteritis vel de praesentibus habetur fides diffinitur, si quis plenam ac generalem diffinitionem fidei
Abbreviated transcription (Latin):
sibi consenciũt in his que oculo carnis ꝑcipiunt. quã
in his que acie mentis et sensu racionis attingunt: qr
ubi in uidendo non caligant. in iudicando non discre¬
pant. Homo ergo quia oculum carnis habet. mundũ
uidere potest: et ea que in mundo sunt. Item qr ocu¬
lum racionis habet ex parte: animũ similit̾ ex parte
uidet. et ea que in animo sunt. Quia uero oculum
contẽplacionis non habet: deum et que in deo sunt
uidere non ualet. Fides ergo necessaria est. qua cre
dantur que non uidentur: et subsistant in nobis per
fidem. que nondum nobis presentia sunt per speciem.
Sic itaq substancia illorum est fides. que per solam
similiter est fides. que per solam fidem ꝓbant̾ a nobis.
Non enim aliud argumentũ manus de illis dubitanti
proferre possumus: quam ut illa credant̾ fide. que ra¬
cione non comp̾hendunt᷑. Quod enim aliud argum̃tũ
add illa esse potest. quib simile et cõparabile nichil eẽ

Expanded text:
sibi consentiunt in his quae oculo carnis percipiunt, quam sibi consentiunt in his quae oculo carnis percipiunt, quam in his quae acie mentis et sensu rationis attingunt, quia ubi in videndo non caligant, in judicando non discrepant. Homo ergo quia oculum carnis habet mundum videre potest, et ea quae in mundo sunt. Item quia oculum rationis ex parte habet, animum similiter ex parte videt et ea quae in animo sunt. Quia vero oculum contemplationis non habet, Deum et quae in Deo sunt videre non valet. Fides ergo necessadantur quae non videntur, et subsistant in nobis per fidem quae nondum praesentia nobis sunt per speciem. Sic itaque substantia illorum est fides, quia per solam m est fides, quia per solam fidem probantur a nobis. Non enim aliud argumentum majus de illis dubitantibus proferre possumus, quam quod illa quae creduntur fide, ratione non comprehenduntur. Quod enim aliud argumentum ad illa esse potest, quibus simile et comparabile nihil esse
Abbreviated transcription (Latin):
lum quo extra se mundũ uideret. et ea que in mundo
erant. Et hic est oculus carnis. Alium oculum acce¬
perat quo se ipsam uideret: et ea que in ipsa erant.
Hic est oculus racionis. Alium rursum oculũ acceperat.
quo intra se deum uideret: et ea que in deo erãt. Et
hic est oculus contẽplacionis. Hos igitur oculos ꝗͣdiu
anima aꝑtos et reuelatos habebat. clare uidebait: et
recte discernebat. Postquã autẽ tenebre peccati in illã
intrauerũt. oculus quidem contẽplacionis extĩetus ẽ.
ut nichil uideret: oculus uero racionis lippus effecłꝰ.
ut dubie uideret. Solus ille oculus qui extinctus ñ
fuit. in sua claritate ꝑmansit: qui quamdiu lumen
clarum habet. iudicium dubium non habet. Oculus
uero racionis quãdiu lumen eius nubilum ẽ. iudiciũ
certũ habere non potest: quia quod clare non uidet.
discernit ambigue. Hinc est qd̾ corda hominũ facilius

Expanded text:
lum quo extra se mundum videret et ea quae in mundo lum quo extra se mundum videret et ea quae in mundo erant: et hic erat oculus carnis. Alium oculum acceperat quo seipsam videret et ea quae in ipsa erant, hic est oculus rationis. Alium rursum oculum acceperat quo intra se Deum videret et ea quae in Deo erant, et hic est oculus contemplationis. Hos igitur oculos quandiu anima apertos et revelatos habebat, clare videbat et recte discernebat; postquam autem tenebrae peccati in illam intraverunt, oculus quidem contemplationis exstinctus est, ut nihil videret; oculus autem rationis lippus effectus ut dubie videret. Solus ille oculus qui exstinctus non fuit in sua claritate permansit, qui quandiu lumen habet clarum, judicium dubium non habet. Oculus vero rationis quandiu lumen ejus est nubilum, judicium certum habere non potest; quia quod clare non videt discernit ambigue. Hinc est quod corda hominum facilius
Abbreviated transcription (Latin):
enilceuo este et in similitudine sua deus demõstrari poriest.
Unde quale simile. Si sp̃m demonstrare uelles. et eor pus
otenderes: qualis similitudo hec esset: Et tamen plus
longe est deus et spiritus: quam sp̃e et corpus. Omnc
enim quod creatum est minus ab inuicem distat: qua
ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest igitur deuis¬
cogitari quid est: etiam si credi potest quia est.non po¬
test qualis est comprehendi. Quod inquit apłs nec
oculus uidit. nec auris audiuit: nec in cor hominis
ascendit. Hoc est illud quod dicere uolumus. si tamen
dicere possumus: quod cogitare non possumus. Quod
nec oculus uidit nec auris audiuit: quia sensu non
percipitur. Nec in cor hominis ascendit: quia cogi¬
taeione non ꝯprehenditur. Erant enim tria quedam:
corpus. et spẽ. et deus. Et corpus quidem mundus erat.
anima. sp̃c. et ipsa anima quasi in medio quodã erat.
habens extra se mundũ. intra se deum: et acceperat ocu¬

Expanded text:
imile Deo est, et similitudine sua Deus demonstrari potest. imile Deo est, et similitudine sua Deus demonstrari potest. Vide quale simile si spiritum demonstrare velles et corpus ostenderes, qualis similitudo haec esset, et tamen plus longe est Deus et spiritus quam spiritus et corpus. Omne enim quod creatum est minus ab invicem distat, quam ille qui fecit ab eo quod fecit. Non potest cogitari Deus quid est, etiam si credi potest quia est, non qualis est comprehendi. Quod, inquit Apostolus, nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit ; hoc est illud quod dicere volumus, si tamen dicere possumus quod cogitare non possumus. Quod nec oculus vidit, nec auris audivit, quia sensu non percipitur. Nec in cor hominis ascendit; quia cogitatione non comprehenditur. Erant enim tria quaedam: corpus et spiritus et Deus: corpus quidem mundus erat, anima spiritus. Et ipsa anima, quasi in medio quodam erat habens extra se mundum, intra se Deum, et acceperat ocu
Abbreviated transcription (Latin):
et senciuntur a uobis: qm̃ nec de substancia animi fu̾̃t.
neq de his que in animo subsistunt. Ergo fide sola sub¬
sis int in nonis. et subsistencia eorũ est fides eorum. qͣ
credunt ir quia sunt: sed non qualia sunt ꝯp̃hendunt᷑.
Ergo deus credi potest: ꝯprehendi om̃ino non potest.
Dicis autem michi. Quid dicam: Quid est ds: Ego tͥ
respondeo: quia indicibile omĩno est quid est d̾s. Saltẽ
inquis: quid cogitabo quando cogitare uolo qͥd ẽ ds:
Ai iplius dico: quia incogitabilis est deus. Quicquid
di itur uel cogitatur. scd̃m aliquid dicitur: et secundũ
aliquid cogitatur. Quod autem scd̃m aliquid dici uel
eog ari non potest: dici omĩno et cogitari non potest.
Quid ergo dices uel cogitabis: cum id quod d̾s ẽ dicere
uel cogitare uolueris: Si terram cogitas. si celũ cogitaᷤ.
si om̃ia que in celo et in terra sunt cogtas. mebii horum
est deus Seio inquis quia non hoc est deuse taoira fipnes¬

Expanded text:
et sentiuntur a nobis; quoniam neque de substantia animi sunt, et sentiuntur a nobis; quoniam neque de substantia animi sunt, neque de his quae in animo subsistunt. Ergo fide sola subsistunt in nobis; et subsistentia eorum est fides eorum, qua creduntur quia sunt, sed non qualia sunt comprehenduntur. Ergo Deus credi potest, comprehendi omnino non potest. Dicis mihi: Quid dicam? Quid est Deus? Ego tibi respondeo quod indicibile omnino est quid est Deus. Saltem, inquis, quid cogitabo quando cogitare volo quid est Deus? Amplius dico quia incogitabilis est Deus. Quidquid dicitur vel cogitatur, secundum aliquid dicitur vel secundum aliquid cogitatur. Quod enim secundum aliquid dici vel cogitari non potest, dici omnino et cogitari non potest. Quid ergo dices vel cogitabis, cum id quod Deus est dicere vel cogitare volueris: Si terram cogitas, si coelum cogitas, si omnia quae in coelo sunt et in terra cogitas, nihil horum hoc Deus. Scio, inquis, quod hoc non est Deus, tamen hoc s
Abbreviated transcription (Latin):
rum. Cum enim res quelibet apud nos subsistant. uel per
actum quando uidelicet presentes sensu cõprehenduntur.
uel per intellectũ quando absentes. uel etiam non existen¬
tes insimilitudine sua et in imaginatione ꝑ intellectum
capiuntur: uel per experientiã. quando ea que ĩ nobis
sunt senciunt᷑ a nobis: ut est gaudium. tristicia. amor.
et timor. que subsistunt in nobis. et sentiunt᷑ a nobis. nul¬
lo horum modorũ inuisibilia dei cõprehendunt a nobis.
que credi solum possunt: sed cõptehendi omĩno non pos¬
sunt. Neq enim actu p̾sencia sunt. ut sensu ꝯp̃hendant᷑.
quia nec corpora sunt. nec in corporalib subsistunt. neq
in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo ꝯp̃hendi
possunt: quia longe omnẽ similitudinẽ et corporum et
corporalium. sue diuinitatis et puritatis excellentia cito¬
transcendũt: neq quẽadmodũ illa que in nobis sunt

Expanded text:
rum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per rum est. Cum enim res quaelibet apud nos subsistant; vel per actum, quando videlicet praesentes sensu comprehenduntur, vel per intellectum, quando absentes; vel etiam non existentes in similitudine sua et in imagine per intellectum capiuntur; vel etiam per experientiam, quando ea quae in nobis sunt sentiuntur a nobis, ut est gaudium, tristitia, timor et amor, quae subsistunt in nobis et sentiuntur a nobis: nullo horum modorum invisibilia Dei comprehenduntur a nobis quae credi solum possunt, comprehendi omnino non possunt. Neque enim actu praesentia sunt ut sensu comprehendantur, quia nec corpora sunt nec in corporalibus subsistunt. Neque in similitudine aliqua imaginabiliter ab animo comprehendi possent, quia longe omnem similitudinem et corporum et corporalium suae divinitatis et puritatis excellentia transcendunt. Neque quemadmodum illa quae in nobis sunt
Abbreviated transcription (Latin):
mus accipimus. conuenienter fides substancia rerum speran¬
darum dicitur: quia fide ea que uere subsistũt bona. sꝑan¬
tibus et expectantib illa uentura credunt᷑. Scd̾m quã ac¬
ceptionẽ non irracionabiliter etiam argum̃tũ non apparen¬
tum dicitur: quia quẽ racione humana non cõprehendi¬
mus. sola fide nobis credibilia esse et uera ꝑsuademꝰ. Qd̃ si
hanc diffinitionẽ alio modo exponimus: possumꝰ dicere
quia fides non in eo quod sit. sed qđ faciat diffinit᷑. ut sit
sensus. Fides est substancia idest subsistencia rerũ sꝑanda¬
rum: idest futurorũ bonorũ que uentura sperantur a
nobis. et que sola digna sunt spe et expectacione nostra:
qmͣ in ipsis constat bonum nr̃m. Est ergo fides substan¬
tia rerum sperandarũ: quia bona inuisibilia que nondum¬
per actum presentia sunt. iam per fidem in cordib nr̃is
subsistunt: et ipsa fides eorum in nobis est subsistencia eo¬

Expanded text:
mus accipimus convenienter fides substantia rerum speranmus accipimus convenienter fides substantia rerum sperandarum dicitur, quia fide ea quae vere subsistunt bona sperantibus et exspectantibus illa ventura creduntur. Secundum quam acceptionem non irrationabiliter etiam argumentum non apparentium dicitur; quia quae ratione humana non comprehendimus, sola fide nobis credibilia esse et vera persuademus. Quod si hanc diffinitionem alio modo exponimus possumus dicere quod fides non in eo quod sit, sed quod faciat diffinitur, ut sit sensus. Fides est substantia, id est subsistentia, rerum sperandarum, id est futurorum bonorum, quae ventura sperantur a nobis, et quae sola digna sunt spe et exspectatione nostra, quoniam in ipsis constat bonum nostrum. Est ergo fides substantia rerum sperandarum; quia bona invisibilia quae per actum nondum praesentia, sunt jam per fidem in cordibus nostris subsistunt; et ipsa fides eorum in nobis subsistentia eo
Abbreviated transcription (Latin):
possunt: quia nec fides meritũ habet. si dum potest oꝑa¬
ri negligit: nec opus bonum est aliquod. si sine fide sit.
Et rursus. fides operans hominẽ scificare uon sufficit:
si eam que in sacram̃tis dei constat scĩficationẽ suscipere
contẽpnit. Tria ergo simul sunt: fides. sacram̃tũ. ⁊ opus.
Infide xep̃iano fortitudo tribuitur. in sacram̃tis arma:
in operib uero bonis. tela contra diabolũ pugnaturo:¬
e fide tractare uolenti¬
bus: septem inquirenda
proponimus. Quid sit
fides in quo cõstet fides.
de increm̃to fidei. de his
que ꝑtinet ad fidem:
si ab inicio scd̾m mutaei¬
onem temporũ mutata
sit fides credentiũ: quid
quam uera fides habere potuit. de sacram̃to fidei et
ides est ut apostolus ait. substancia rerum speran¬
darum: arguientũ non apparentũ. Si per fidem ea
que creduntur fide significata intelligimus. sicut
per uisionẽ nonñquã non ipsam qua uidemus. sed qd̾ uide¬

Expanded text:
possunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operapossunt, quia nec fides meritum habet si dum potest operari negligit, nec opus bonum est aliquid si sine fide fit. Et rursum fides operans hominem sanctificare non sufficit, si eam quae in sacramentis Dei constat sanctificationem suscipere contemnit. Tria ergo simul sunt, fides, sacramentum, et opus. In fide, Christiano fortitudo tribuitur, in sacramentis, arma; in operibus bonis, tela contra diabolum pugnaturoDe fide tractare volentibus, septem inquirenda proponimus. Quid sit fides. In quo constat fides. De incremento fidei. De his quae pertinent ad fidem. An ab initio secundum mutationem temporum, mutata sit fides credentium. Quid nus vera fides unquam habere potuit. De sacramento fidei et Fides est, ut ait Apostolus, substantia rerum sperandarum, argumentum non apparentium . Si per fidem ea quae creduntur fide, significata intelligimus sicut per visionem nonnunquam non eam qua videmus, sed quod vide
Abbreviated transcription (Latin):
tis: ad ea que restant explicanda transimus:
ria sane sunt. que ab inicio siue ante aduen¬
tum xp̃i. siue post ad salutẽ optinendã neces¬
saria fuerunt : idest fides. et sacram̃ta fidei. ⁊
opera bona. Que tria ita coherent. ut salutis effectũ
habere non possint: sisimul non fuerint. fides enu
sine operib teste scriptura mortua est. Et rursum.
Ubi fides non est: bonum opus esse non potest. Item qͥ
fidem operantẽ habent. si facramenta dei suscipere re¬
nuunt. saluari non possunt: quia dilectionẽ dei non ha¬
bent. cuius precepta in sacram̃tis e contẽpnũt. Uerũptam̃
ubi fides cum dilectione est. sicut non minuit᷑ meritum.
etiam si opus qd̾ in uero proposito deuocionis est. exte¬
rius non ꝑficitur. sic salutis effectus non impeditur :¬
etiam si sacram̃tũ qđ in uera uoluntate et desiderio est.
articulo necessitatis excluditur. Ubi autẽ hec tria simul
haberi possunt. sine periculo salutis nullatenis abesse

Expanded text:
tis, ad ea quae restant explicanda transimus. tis, ad ea quae restant explicanda transimus. lutem. Tria sane sunt quae ab initio sive ante adventum Christi, sive post ad salutem obtinendam necessaria fuerunt, id est fides, sacramenta fidei, et opera bona. Quae tria ita cohaerent ut salutis effectum habere non possint si simul non fuerint. Fides enim sine operibus, teste Scriptura, mortua est . Rursum ubi non est fides, opus bonum esse non potest. Item qui fidem operantem habent, si sacramenta Dei suscipere renuunt, salvari non possunt, quia dilectionem Dei non habent cujus praecepta in sacramentis ejus contemnunt. Verumtamen ubi fides cum dilectione est, sicut non minuitur meritum etiam si opus quod in bono proposito devotionis est exterius non perficitur, sic salutis effectus non impeditur etiam si sacramentum quod in vera voluntate et desiderio est, articulo necessitatis excluditur. Ubi autem tria simul haberi possunt, sine periculo salutis nullatenus abesse
Abbreviated transcription (Latin):
Quot sint genera saeramentorum uii¬
ria genera sacramentorũ. in consideracione
discernenda occurrũt. Sunt enim quedam
sacram̃ta in quibus principaliter salus ꝯstat
et percipitur: sicut aqua baptismatis. et ꝑceptio cor¬
poris et sanguinis xp̃i. alia funt que et si necessaria
nonsint ad salutem. quia sine his salus haberi potest:
proficiunt tamen ad sc̃ificationẽ: quia his uirtꝰ et gri¬
exerceri et amplior ad quiri potest: it aqua aspfionis.
susceptio cineris. et similia. Sunt rursum alia sacram̃ta
que ad hoc solum instituta esĩe uidentur: ut per ipsa
ea que ceteris sacramentis sanctificandis et instituendis
necessaria sunt. quodãmodo p̃parentur et sanctificent᷑:
uel cirea ꝑsonas in sacris ordinib ꝑficiendis: uel in his
que ad habitum sacrorũ ordinũ ꝑtinent iniciandis:
et ceteris huiusmodi. Prima ergo ad salutẽ. secunda ad
exercitacionẽ: tercia ad preparacionẽ constituta sunt.
His igitur pro ut racio postulare uidebatur ꝑtracta¬

Expanded text:
Quod tria genera sunt sacramentorum. Tria genera sacramentorum in prima consideratione discernenda occurrunt. Sunt enim quaedam sacramenta in quibus principaliter salus constat et percipitur, sicut aqua baptismatis, et perceptio corporis et sanguinis Christi. Alia sunt quae etsi necessaria non sunt ad salutem quia sine his salus haberi potest proficiunt tamen ad sanctificationem, quia his virtus exerceri et gratia amplior acquiri potest, ut aqua aspersionis, et susceptio cineris, et similia. Sunt rursum alia sacramenta quae ad hoc solum instituta esse videntur, ut per ipsa ea quae caeteris sacramentis sanctificandis et instituendis necessaria sunt, quodammodo praeparentur et sanctificentur, vel circa personas in sacris ordinibus perficiendis, vel in iis quae ad habitum sacrorum ordinum pertinent initiandis et caeteris hujusmodi. Prima ergo ad salutem, secunda ad exercitationem, tertia ad praeparationem constituta sunt. His igitur prout ratio postulare videbatur pertrac
Abbreviated transcription (Latin):
erat. ad sacramentũ sumendũ erat: ut totũ in sacram̃¬
to foris sc̃ĩficaretur: et in toto uirtus sacram̃ti intus
remediũ oꝑaretur. Itaq in rebus sacram̃ta scĩficanda
erant. ut scificaretur om̃is materia in factis ut oꝑa.
in dictisut u̾ba᷑ ut totum uidelicet sc̃m sit. et qd̾ homo
est. et quod hominis est. In rebus conficiunt᷑ sacram̃ta:
uidelicet sacram̃tũ baptismi in aqua. sacram̃tũ uncta¬
onis in oleo. sacram̃tũ corporis et sanguinis xp̃i. in
pane et uino: et quecũq sunt alie corporales species.
in quib sacram̃ta diuina conficiuntur. In factis etiã
signũ crucis uel pro munimine contra aduersas po¬
testates opponentes. uel pro sc̃ificatione quibq reb
sanetificandis imprimentes facimus: uel cum etiam
ex pansis mnanib siue eleuatis in oracione. inclinaci¬
one. erectione. siue conuersione. siue alio quoeũq

Expanded text:
erat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacrameerat ad sacramentum sumendum erat, ut totum in sacramento foris sanctificetur, et in toto virtus sacramenti intus remedium operetur. Itaque in rebus sacramenta sanctificanda erant. Ut sanctificaretur hominis materia, in factis ut opera; in dictis ut verba, ut totum videlicet sanctum sit, et quod homo est, et quod hominis est. In rebus conficiuntur sacramenta, sicut videlicet sacramentum baptismi in aqua, sacramentum unctionis in oleo, sacramentum corporis et sanguinis Christi in pane et vino, et quaecunque sunt aliae corporales species in quibus sacramenta divina conficiuntur. In factis etiam m signum crucis vel pro munimine contra adversas potestates opponentes, vel pro sanctificatione quibuscunque rebus sanctificandis imprimentes facimus, vel cum etiam expansis manibus sive elevatis in oratione, inclinatione sive erectione, sive conversione, sive alio quocunq
Abbreviated transcription (Latin):
sue uirtutis potenciã euidenter ostendit: cũ in eodem
nostrum ꝓcurat remediũ. a quo infirmitatis ⁊ cor¬
ruptionis contraximꝰ morbum: Non itaq istis aseri¬
batur. quod per ista nobis munstratur: neq in illis ui¬
sibilem ita ueneremur speciem. ut inuisibilem eis subi¬
cere conuincamur ueritatẽ. Hac consideracione dili¬
genter intuentib manifestũ fit. quantũ uel illi debeãt
quod foris in specie sacramenti ininsibiliter cernitur:
uel illi quod in uirtute sacram̃ti intus in uisibiliter oꝑa¬
tur. Et hec quidem omĩa ad hoc spectant qd ꝓpositũ
erat inuestigandũ: quare indelicet instituta sint sacra¬
estat nunc tercia pars de quatuor: que pro¬
posita fuerant discutienda. In triplici materia.
om̃ia diuina sacrañta conficiuntur: scilicet
aut in rebus. aut in factis. aut in uerbis. Quia enum
totus homo corruptus erat. totũ quod hominis foris

Expanded text:
suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem suae virtutis potentiam evidenter ostendit; cum in eodem nostrum procurat remedium a quo infirmitatis et corruptionis traximus morbum? Non itaque istis ascribatur, quod per ista nobis administratur, neque in illis visibilem ita veneramur speciem, et invisibilem eis subjicere veritatem convincamur. Hac consideratione diligenter intuentibus manifestum fit, quantum vel illi debeant quod foris in specie sacramenti visibiliter cernitur, vel illi quod in virtute sacramenti intus invisibiliter operatur. Et haec quidem omnia ad hoc spectant quod prop situm erat investigandum, quare videlicet instituta sint sacraestat nunc tertia pars de quatuor quae proposita fuerant, discutienda. In triplici materia omnia divina sacramenta conficiuntur, scilicet aut in rebus, aut in factis, aut in verbis. Quia enim totus homo corruptus erat, totum quod hominis foris
Abbreviated transcription (Latin):
uulnerib nostris: que cum ex sui qualitate. morbo
contraria ostenditur. in curacione egroti non medici¬
ne. sed medentis uirtus euidentissime declarat᷑. Ista ẽ¬
medicina. ipsa sunt sacram̃ta: que dum foris nobus ꝑ
ministros sacre dispensationis corporaliter adhibent᷑.
uulnera animarũ urarum inuisibiliter curantur: ut
curati. et sanati. ad perpetue uite ꝓmissionẽ ꝑtingere
possimus. Que quidem uita quindecim annorũ nu¬
mero signata est: que et in presenti per requiẽ m̃tis
septenario inchoatur: et in futuro ꝑĩmortalitatẽ car¬
nis octonario ꝑficitur. Que tamen medicina quantũ
ad suam naturã spectat. morbũ augere habuit non
curare: quia terrena omĩa quantũ ad eorũ qualita¬
tem et nrãm infirmitatẽ ꝑtinet: corruptionẽ ani¬
marum operairi solent potius quam curacionẽ. Per que
tmen deus cum nrãm sanitatẽ ꝑficit. quid aliud quã

Expanded text:
ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo ulceribus nostris, quae cum ex sui qualitate morbo contraria ostenditur; in curatione aegroti non medicinae, sed medentis virtus evidentissime declaratur. Ipsa medicina, ipsa sunt sacramenta, quae dum foris nobis per ministros sacrae dispensationis corporaliter adhibentur, vulnera animarum nostrarum invisibiliter curantur, ut curati et sanati ad perpetuae vitae repromissionem portingere possimus. Quae quidem vita quindecim annorum numero signata est, quae et in praesenti per requiem mentis septenario inchoatur, et in futuro per mortalitatem carnis octonario perficitur. Quae tamen medicina quantum ad suam naturam spectat, augere morbum habuit non curare, quia terrena omnia quantum ad illorum qualitatem et nostram infirmitatem pertinet corruptionem animarum operari solent potius quam curationem. Per quae tamen Deus cum nostram sanitatem perficit, quid aliud quam
Abbreviated transcription (Latin):
et ad uirtutẽ sacram̃ti omplius ꝯmendandã uulueri
eius curando nouã nouo modo medicinã preparet.
Apposita est medicina foris. ut uirtus occulta intus
ꝑaretur: sed non erat sanitas ex medicina: qm̃ scd̾m
se contraria sanitati erat medicina: ut apte mõstra¬
retur qm̃ ex illa nonerat quod per illam erat. Mas¬
num de sacram̃tis saeramentũ ꝯmendatũ est. Eger
est genus humanũ: quod languet et intus per mni¬
quitaten. et foris per mortalitatẽ. ad quem sermo
propheticus mittitur: ut ei mori ĩminens non solũ
presens. sed et futura annuncietur. Qui terrentur.
confitentur. plorant. et orant: et miscdiam impetrãt.
Remittitur sermo propħicus. qui nos de longioris
uite spacio in dulto certos efficiat: quia eadem nos
scriptura de cterne inte ꝓmissione consolatur peni¬
tentes: que de perpetue mortis dãpnacione. terret
in peccato ꝑsistentes. apponitur medicitia curandis

Expanded text:
et ad virtutem amplius sacramenti commendandam vulneri et ad virtutem amplius sacramenti commendandam vulneri ejus curando novam novo modo medicinam praeparet. Apposita est medicina foris, ut virtus occulta intus operaretur et non erat sanitas ex medicina, quoniam secundum se contraria sanitati erat medicina, ut aperte monstraretur, quoniam ex illa non erat quod per illam erat. Magnum de sacramentis sacramentum commendatum est. Aeger est genus humanum, quod languet et intus per iniquitatem, et foris per mortalitatem. Ad quem sermo propheticus mittitur, ut ei mors imminens non solum praesens, sed et futura annuntietur. Qui terrentur confitentur, plorant et orant, et misericordiam impetrant. Remittitur sermo propheticus qui nos de longioris vitae spatio indulto certos efficiat. Quia eadem nos scriptura aeternae vitae promissione consolatur poenitentes quae de perpetuae mortis damnatione terret in peccato persistentes. Apponitur medicina curandis