comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
omodo & apostolus cum ait: Eccenunc dies salutis. Nonunum specialiterdiem
sed totum significat tempus hoc quod in presenti uita pro aeterna salute laboramus
& propheta non deuno specialiterdie. sed deplurimotempore diuinae gracia
dicit. Indie illa audient surdi uerba librieius. Caeterum difficile intellectuest
iomodo in huncdiem feceritds caelum & terram & omne uirgultum agnomnemq
herbam regionis : Nisi forte dixerimus quod inmateria informipariter omniscrea¬
tura sit facta. iuxta quod scriptum est: Qui uiuit in a&ernum creauit omnia simul
Sed hocutique ante omnem diem huius saeculifecit. cum in principio caelum ere¬
uit & terram: Quando & siterra erat in anis & uacua & tenebrae super abrssum:
in ipsius tantum terrae & abyssi id est aquarum natura. quasiper substantiam ser¬
nalem simul condita latebant. quae post modum ex his opere creatoris nonsimul

Expanded text:
quomodo et Apostolus, cum ait: Ecce nunc dies salutis , non unum specialiter diem, quomodo et Apostolus, cum ait: Ecce nunc dies salutis , non unum specialiter diem, sed totum significat tempus hoc quo in praesenti vita pro aeterna salute laboramus. Et propheta non de uno specialiter die, sed de plurimo tempore divinae gratiae dicit: In die illa audient surdi verba libri hujus . Caeterum difficile intellectu est quomodo in hoc die fecerit Deus coelum et terram et omne virgultum agri, omnemque herbam regionis, nisi forte dixerimus quod in materia informi pariter omnis creatura sit facta, juxta hoc quod scriptum est: Qui vivit in aeternum creavit omnia simul , sed hoc utique ante omnem diem hujus saeculi fecit, cum in principio coelum creavit et terram, quando et si terra erat inanis et vacua, et tenebrae erant super abyssum, in ipsius tamen terrae et abyssi, id est, aquarum natura quasi per substantiam seminalem simul condita latebant, quae postmodum ex his opere Creatoris non simul
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura tangit eos. quimundum sine initio semper fuisse ad firmant. uel
qui factum quidem adõputant uerum exmateria quam non fecerat ds̃. sed
coaeterna ipsi absque lnitio fuerit creatori. dicit enim gubernationes caeli
& terrae ipsum ordinem diuinae institutionis quo ornatus eorum peropera sex die¬
rum ad illam usque perfectionem quie superius esc designata peruenit iuxta quod in
& omne uirgultum agri antequam oriretur interra omnem que herbam regionis
ius quam germinar&. Ne quaquam memoratȩ disententiȩ uiderideb& ad uer¬
sum sed a perte intellegi quiadiem hoc loco scriptura. pru omnuillo temporepo¬
it qui primor dialis creatura formataest. Neque enim in uno quo lib&s sexdiu¬
rum caelum factum uel sideribus in lustratum. & terraest separata ab aquis atque
arboribus & herbis consita. sed more sibi solito. scripturadiem protempore posuit

Expanded text:
Scriptura sancta tangit eos qui mundum sine initio semper fuisse affirmant, vel Scriptura sancta tangit eos qui mundum sine initio semper fuisse affirmant, vel qui factum a Deo quidem putant, verum ex materia quam non fecerit Deus, sed quae coaeterna ipsi absque initio fuerit Creatori. Dicit enim generationes coeli et terrae, ipsum ordinem divinae institutionis, quo ornatus eorum per opera sex dierum ad illam usque perfectionem, quae superius est designata, pervenit, juxta quod in  omne virgultum agri antequam oriretur in terra omnemque herbam regionis priusquam germinaret, nequaquam memoratae Dei sententiae videri debet adversum, sed aperte intelligi, quia diem hoc loco Scriptura pro omni illo tempore posuit quo primordialis creatura formata est. Neque enim in uno quolibet sex dierum coelum factum est, vel sideribus illustratum, et terra est separata ab aquis, atque arboribus et herbis consita; sed more sibi solito Scriptura diem pro tempore posuit,
Abbreviated transcription (Latin):
dium uitae perennis intrauit.
ubi uidit requi escentem pauperem diuesille cũ
apud inferos ipse torquere tur
Perse uerabit autem hic sabbatis mus animarũ
scãrum usque ad finem saeculi.
& cumultima ȩtassȩculi post̃ uesperam su am
dequa praefatisumus finem interfecto perdñm nos trum iħm antichristo per¬
ceperit tunc & ipse sabbatismus maiori benedictione acscĩficatione resurrectu¬
nis aduitam perpetuam corporibus donabitur. Etideo bene septimo diei
uespera suecessisse non legitur. quia tristitiam qua terminetur. septimahaec
aetas nullam habebit. Quin potius ampliori laetitia ut diximus octauae
aetatis perficitur. illius uidelic& quae pergloriam resurreetionis. tunc incipi¬
ens cum haec tota uita transierit. nulloumquam fine. nulla rerum uicissitud
a contemplando dĩuultu trans mutabitur
stae sunt generationes caeli & terrae quando createsunt. Hac conclusione

Expanded text:
dium vitae perennis intravit, dium vitae perennis intravit, ubi vidit requiescentem pauperem dives ille, cum apud inferos ipse torqueretur. Perseverabit autem hic sabbatismus animarum sanctarum usque ad finem saeculi, et cum ultima aetas saeculi post vesperam suam, de qua praefati sumus, finem, interfecto per Dominum Jesum Antichristo, perceperit, tunc et ipse sabbatismus majori benedictione ac sanctificatione resurrectionis ad vitam perpetuam corporibus donabitur. Et ideo bene septimo diei vespera successisse non legitur, quia tristitiam qua terminetur septima haec aetas, nullam habebit; quin potius ampliori laetitia, ut diximus, octavae aetatis perficitur, illius videlicet quae per gloriam resurrectionis tunc incipiens, cum haec tota vita transierit, nullo unquam fine, nulla rerum vicissitudine, a contemplando Dei vultu transmutabiturIstae sunt generationes coeli et terrae quando creatae sunt. Hac conclusione
Abbreviated transcription (Latin):
nimus cum abundante peromnia iniquitate refrigescit caritas multorum
Adueni& autem multo tenebrosior caeteris cum apparente homine peccati filio
iniquitatis qui ex tollitur &eleuatur superomne quod diciturds̃ aut quod coli¬
tur tanta fuerit tribulatio ut inerrorem inducantur sifieripotest etiam elec
subsequenti statim hora uni uersalis iudicii dequa scriptum est. Uerum tamen
filius hominis ueniens putas in ueni& fidem in terra. Septimodiere quieuit
ds abomnibus operibus suis & scificauit & benedixit illum. & septima est aetas
perpetuae quietis in aliauita in qua requiescit ds̃ cum scis suis in a&ernum pose
o perabona quae operatur in eis persex huius saeculi aetates. Haec autem aeta
summȩ pacis & quietis. In dõ quidem est &erit sempiterna. Sed hominibus tunc
coepit quando proto martrr abel. corpore quidem sedem sepulchri. anima uerogau¬

Expanded text:
nimus, cum, abundante per omnia iniquitate, refrigescit charitas multorum. nimus, cum, abundante per omnia iniquitate, refrigescit charitas multorum. Adveniet autem multo tenebrosior caeteris, cum, apparente homine peccati, filio iniquitatis, qui extollitur et elevatur super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, tanta fuerit tribulatio, ut in errorem inducantur, si fieri potest, etiam electi. Subsequente statim hora universalis judicii de qua scriptum est: Verumtamen Filius hominis veniens, putas, inveniet et fidem in terra ? Septimo die requievit Deus ab omnibus operibus suis, et sanctificavit et benedixit illum; et septima est aetas perpetuae quietis in alia vita, in qua requiescit Deus cum sanctis suis in aeternum post opera bona, quae operatur in eis per sex hujus saeculi aetates. Haec autem aetas summae pacis et quietis in Deo quidem est, et erit sempiterna; sed hominibus tunc coepit, quando protomartyr Abel corpore quidem sedem sepulcri, anima vero gau
Abbreviated transcription (Latin):
os qui merito serpentibus conparari poterant acbestus. propter sẽ uitiam
scilic& & quia toto animo terrestribus Inhererecuris uelin lecebris natisunt.
& scĩ in plebedĩ perplures quiad similitudinem mundorum animalium uerbũ
dĩ ruminare ungulam discretionis inuia tenere bonȩ operationis. iugum
diuinae legis portare. & deuelleribus ouium suarum pauperes calefacere
nouerunt: quorum ineuangelio utrorumque mentio est Idonea. Inter
quos secundus adam mediator uidelic& dĩ & hominum. In quo tota plenitudo
erat liaginisdĩ in mundo apparuit &de latere eius incruce dormientis exiuit
sanguis &aqua. De quibus sacramentis nascitur acnutritur ecclesia. quae est mater
omnium perorbem uerauita uiuentium quod euȩ nomensonat. Vnde & de eisde
sacra mentis dicit ipsedñs quim anducat meam carnem & bibit meum sanguinem
ibet uitam a&ernam. Cuius diei uesperam iam nunc ad propinquare cer¬

Expanded text:
os, qui merito serpentibus comparari poterant ac bestiis, propter saevitiam os, qui merito serpentibus comparari poterant ac bestiis, propter saevitiam scilicet, et quia toto animo terrestribus inhaerere curis vel illecebris nati sunt; et sancti in plebe Dei perplures, qui ad similitudinem mundorum animalium verbum Dei ruminare, ungulam discretionis in via tenere, bonae operationis jugum divinae legis portare, et de velleribus opus suum calefacere noverunt, quorum in Evangelio utrorumque mentio est idonea, inter quos secundus Adam, mediator Dei videlicet et hominum, in quo tota plenitudo erat imaginis Dei, in mundo apparuit, et de latere ejus in cruce dormientis exivit sanguis et aqua, de quibus sacramentis nascitur ac nutritur Ecclesia, quae est mater omnium per orbem vera vita viventium, quod Evae nomen sonat. Unde de eisdem sacramentis dicit ipse Dominus: Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, habet vitam aeternam . Cujus diei vesperam jam nunc appropinquare cer
Abbreviated transcription (Latin):
us tamen erant non nulli quiuel ut coetimagni dominari magis fluctibus
saeculi quam seruire studuerunt quia nullo terrore adidolatriam depra¬
ripotuerunt: Alii soluta captiuitate quasi acceptis pennis libertatis ad terrã
israhel reuersi sunt. & instaruolantium tota intentione caelestia petebant Ita
ut am templum acciuitatem dirededificare. Legem quoque eius summa ins¬
tantu restaurare niterentur. sed ad propiabat uespera cum post modum
interalias scelerum tenebras &iam domesticis contrise inuicem dissidere
conflictibus patriȩque suȩ romanis ipsi fuere proditores. quae aduenit cum
cos ponsolum tributarios effici sed &iam alienigenȩ regis contigiss& imperio
ubdi Sexto die terra iumenta bestias & reptilia produxit quo &iam die
creauit ds̃ hominem primum adam adimaginem suam. acde latere eius
dormientis feminam creauit euam. Sexta ȩtate seculi intermultos repro¬

Expanded text:
bus tamen erant nonnulli qui velut ceti magni dominari magnis fluctibus bus tamen erant nonnulli qui velut ceti magni dominari magnis fluctibus saeculi quam servire studuerunt, quia nullo terrore ad idololatriam depravari potuerunt. Alii, soluta captivitate, quasi acceptis pennis libertatis, ad terram Israel reversi sunt, et instar volantium tota intentione coelestia petebant, ita ut etiam templum ac civitatem Dei reaedificare, legem quoque ejus summa instantia restaurare, niterentur. Sed appropiabat vespera, cum postmodum, inter alias scelerum tenebras, etiam domesticis contra se invicem dissidere conflictibus, patriaeque suae Romanis ipsi fuere proditores; quae et advenit, cum eos non solum tributarios effici, sed etiam alienigenae regis contigisset imperio subdi. Sexto die terra jumenta, bestias et reptilia produxit, quo etiam die creavit Deus hominem primum Adam ad imaginem suam, ac de latere ejus dormientis feminam creavit Evam; sexta aetate saeculi inter multos reprob
Abbreviated transcription (Latin):
quod salo mondõ condidit templum. per signa prophe carum quae cunctis
regum carundem non destiterunt florere temporibus. perquȩ illud maxime quod primo
acpre eminentissimo regumsibi placentium iura uit dnsdicens. De fructu uentri stiu pona
super sedem meam. Verum & hic ad uesperam dies inclinari coepit cum pot modum &
reges idem oi populi templum leges que di spernentes uastati acdilaceratisunt abhos¬
tibus grauis simauero ei nonsolum uespera sed & nox successit cum totum illud
regnum euersum templum incensum. populus est in babiloniam captiuus om̃is
adductus. Quinto die produxerunt aquȩ reptilia animarum uiuentium & uo¬
latilia uolantia superterram subfirinamento caeli. & quinta aetate creuerunt
filii trans migrationis & multiplicati sunt in babilone. Quae saepe aquarum
nomine de signatur quorum plurimi ibidem quasi inaquis pisces residere equi¬

Expanded text:
quod Salomon Deo condidit templum, per signa prophetarum, quae cunctis quod Salomon Deo condidit templum, per signa prophetarum, quae cunctis regum eorumdem non destiterunt florere temporibus, perque illud maxime, quod primo ac praeeminentissimo regum sibi placentium juravit Dominus dicens: De fructu ventris tui ponam super sedem meam . Verum et hic ad vesperam dies inclinari coepit, cum post modum et reges iidem et populi, templum legesque Dei spernentes, vastati ac dilacerati sunt ab hostibus. Gravissima vero ei non solum vespera, sed nox succedit, cum totum illud regnum eversum, templum incensum, populus est in Babyloniam captivus omnis abductus. Quinto die produxerunt aquae reptilia animarum viventium, et volatilia volantia super terram sub firmamento coeli; et quinta aetate creverunt filii transmigrationis, et multiplicati sunt in Babylone, quae saepe aquarum nomine designatur. Quorum plurimi ibidem quasi in aquis pisces residere, e qui
Abbreviated transcription (Latin):
tui & ueni interram quam monstra uero tibi faciam que te ingentem magnam
& benedicam tibi usque quo ait atque inte benedicentur uniuersȩ cognationes
terrae : in qua uidelic& gente discreti ordines fidelium quasi herbȩ uirentes
& arbores pomiferae exuna eadem que terrae prodebant. suscipiente im¬
brem caelestem diuinorum eloquiorum. Lerum hoc quoque aduesperam
uergere cepit dies. dum eademgens isra helitica & fidem patri archarum & cęri¬
monias datȩ sibi legis abiciens exterarum gentium & polluta sceleribus & ser¬
uitio depressa est: Superuenit iam uespera quando ipsagens unacum rege
quem sibineglecto dĩ elegeratAlien arum estgladio maxima ex parte de¬
leta. Quarta die luminaria caelum accepit. & quarta a&ate praefatus dĩ
populus. Noua est̃ fastus claritate conspicuus per imperium dauid & salo moni
aliorum quoque regum dõ auctore regnantium. pernobi lissimum illud

Expanded text:
tui in terram quam monstravero tibi; faciamque te in gentem magnam, tui in terram quam monstravero tibi; faciamque te in gentem magnam, et benedicam tibi , etc., usque dum ait: Atque in te benedicentur universae cognationes terrae. In qua videlicet gente discreti ordines fidelium quasi herbae virentes, et arbores pomiferae, ex una eademque terra prodibant, suscipientes imbrem coelestem divinorum eloquiorum. Verum hic quoque ad vesperam vergere coepit dies, cum eadem gens Israelitica, et fidem patriarcharum et caeremonias datae sibi legis abjiciens, exterarum gentium et polluta sceleribus et servitio depressa est. Supervenit jam vespera, quando ipsa gens una cum rege quem sibi neglecto Deo, elegerat alienigenarum est gladio maxima ex parte deleta. Quarto die luminaria coelum accepit, et quarta aetate praefatus Dei populus nova est factus claritate conspicuus, per imperium David et Salomonis aliorumque regum Deo auctore regnantium, per nobilissimum illud
Abbreviated transcription (Latin):
& semen utltadixerim sequentium seruabatur aetatum. posita est in medio
aquarum quascertatim hincrupti fontes omnes abrisi. Inde apercȩ caeli cata¬
ractȩ fundebantur. sed & hic inclinatus est aduesperam dies. cum sȩnationes
oblitae proximae uelirȩ uel misericordiȩdĩ contulissent ad aedificandam
superbiae turrem. Plenamuero accepit uesperam. quandocum confusio¬
ne linguarum. humanigeneris est discissa societas. Tertiodie confluentibus
in loca sua aquis arida apparuit terra. & moxherbis uirentibus ac fronden¬
tibus est uestita nemoribus. Et a&atis initio tertiȩ separatis in loca suage¬
tibus idolatris quarum error inscabilis & uanissimulachrorum doctrinis.
tim quam uentis omnibus mobilis maris nomine bene significatur. Semenpa¬
triarcharum ab eorum societate direptum est. acspiritali fruge fecundatum
dicente dño ad abraham. Exide terra tua & de cognatione tua & dedomopatris

Expanded text:
et semen, ut ita dixerim, sequentium servabatur aetatum, posita est in medio et semen, ut ita dixerim, sequentium servabatur aetatum, posita est in medio aquarum, quas certatim hinc rupti fontes omnes abyssi, inde apertae coeli cataractae fundebant. Sed et hic inclinatus est ad vesperam dies, cum se nationes, oblitae proximae vel irae vel misericordiae Dei, contulissent ad aedificandam superbiae turrem; plenam vero accepit vesperam quando cum confusione linguarum humani generis est discissa societas. Tertio die confluentibus in loca sua aquis, arida apparuit terra, et mox herbis virentibus ac frondentibus est vestita nemoribus; et aetatis initio tertiae separatis in loca sua gentibus idololatris, quarum error instabilis, et vanis simulacrorum doctrinis tanquam ventis omnibus mobilis, maris nomine bene significatur, semen patriarcharum ab eorum societate diremptum est, ac spiritali fruge fecundatum, dicente Domino ad Abraham: Exi de terra tua et cognatione tua, et de domo patris
Abbreviated transcription (Latin):
um protoplasti peccando felicitatem patriae caelestis perdiderunt. at que
Inhanc conuallem lacrimarum dimissisunt. Quod &iam significatum est
hora temporis illius
hora temporis illius. cum adam postculpam praeuaricationis audiuit dñm
leam bulantem in paradiso ad auram post̃ meridiem: Deambulauit quip¬
pedñs. ut se ab homine incuius corde quietus manserat recessisse signaret
Et hoc ad auram post meridiem. ut lucem in sẽ homo diuinae cognitionis¬
feruorem diuinae dilectionis minoratam es secognoscer&. plena autem uesper
diei huius aduenit cum crebrescentibus uitus humani generis. corrupta est omnis
terra coramdõ & iniquitate repleta. ad eo utdeleri diluuio omnis caro praeter
quos clauserat arca merer&ur. Secundo die factum est firmamentum in me¬
dio aquarum. & secunda aetate saeculi arcainqua reliquiȩ generis humani

Expanded text:
cum protoplasti peccando felicitatem patriae coelestis perdiderunt, atque cum protoplasti peccando felicitatem patriae coelestis perdiderunt, atque in hanc convallem lacrymarum dimissi sunt, quod etiam significatum est hora temporis illiushora temporis illius, cum Adam post culpam praevaricationis audivit Dominum deambulantem in paradiso, ad horam post meridiem: deambulavit quippe Dominus, ut se ab homine, in cujus corde quietus manserat, recessisse signaret; et hoc ad horam post meridiem, ut lucem in se homo divinae cognitionisfervoremque divinae dilectionis minoratum esse cognosceret. Plena autem vespera diei hujus advenit, cum crebrescentibus vitiis humani generis, corrupta est omnis terra coram Deo, et iniquitate repleta, adeo ut deleri diluvio omnis caro, praeter quos clauserat arca, mereretur. Secundo die factum firmamentum in medio aquarum; et secunda aetate saeculi, arca in qua reliquiae generis humani,
Abbreviated transcription (Latin):
sern uari quaerebant Cesiauerat enim septimodie a condendis generibus creatur
quianltrauã nonẽ didit aliqua genera noua. Deincepsaut usq nunc operat eorundem generum
ad ministtionẽ que tunc instituta st̃ ut ipso saltim die septimo potentia eius acaei er
conte omnium que rerum quas condiderat gubernatione conar& alioquin
ontinuo dil aberentur.Hucusque primordia nascentis iuxta sonsum lit¬
terae dixisse sufficiat : libot autem paucis intimare ut & iam ordo sex illorũ
siue septem dierum inquibus factus est totidem eius a&atibus conueniat
rimus nam que dies in quodixitdĩ fiat lux & factaeslux primic ae tati
congruit. Incuius initio mundus id est factus est homo. Indelicus paradisi
uoluptatis positus est: ubi presente gratia sui conditoris malorum omnium
liber acnescius frueretur. Sed hic dies ad uesperamiam coepit declinare

Expanded text:
servari querebantur. Cessaverat enim septimo die a condendis generibus creaturae, servari querebantur. Cessaverat enim septimo die a condendis generibus creaturae, quia ultra jam non condidit aliqua genera nova; deinceps autem usque nunc operatur eorumdem generum administrationem quae nunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia ejus coeli et terrae, omniumque rerum quas condiderat, gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. Huc usque primordia mundi nascentis juxta sensum litterae dixisse sufficiat; libet autem paucis intimare ut etiam ordo sex illorum, sive septem, dierum in quibus factus est, totidem ejus aetatibus conveniat. Primus namque dies in quo dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, primae aetati congruit, in cujus initio mundus idem factus, et homo in deliciis paradisi voluptatis positus est, ubi praesente gratia sui Conditoris, malorum omnium liber ac nescius frueretur; sed hic dies ad vesperam jam coepit declinare,
Abbreviated transcription (Latin):
poldidit som̃ sedhace sc̃ificatio acbenedictio septimi diei & requies in illa dñi
post operasua ualdebona designauit quod nossingili postopera bona quae in nobis
ipseoperatur & uelle & perficere ad requiem tendimus uitae caelestis: inqua ac̃¬
na euisscificatione acbenedictione perfrua mur. Vnde bene idem dies sptimi
uesperam habuisse nonscribitur. quia nimirum perpetuam Nostram̃ in illo
requiem significat : & benedixit in quit diei septimo & sc̃ificauit illum. quia
In ipso cenauerat ab omnio peresuo quodere auitds ut facer& : id est completomundi
ornatucenauerat ab instituendis ultra nouis rerum generibus: Ne que huic senten¬
se conrarium deb&illud aestimari quod in euangelio dicit ipse. Pater meus
us que modo operatur & ego operor: respondens uidelica eis qui propter requiem
i ecipiturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eonon ob¬

Expanded text:
d et haec sanctificatio ac benedictio septimi diei, et requies in illa Dei d et haec sanctificatio ac benedictio septimi diei, et requies in illa Dei post opera sua valde bona designavit quod nos singuli post opera bona quae in nobis ipse operatur et velle et perficere, ad requiem tendimus vitae coelestis, in qua aeterna ejus sanctificatione et benedictione perfruamur. Unde bene idem dies septimus vesperam habuisse non scribitur, quia nimirum perpetuam nostram in illo requiem significat. Et benedixit, inquit, diei septimo et sanctificavit illum, quia in ipso cessaverat ab omni opere suo, quod creavit Deus ut faceret. Id est, completo mundi ornatu, cessaverat ab instituendis ultra novis rerum generibus. Neque huic sententiae contrarium debet istud aestimari, quod in Evangelio dicit: Ipse Pater meus usque modo operatur, et ego operor . Respondens videlicet eis qui propter requiem Dei, Scripturae hujus auctoritate antiquitus commendatam, Sabbatum ab eo non ob
Abbreviated transcription (Latin):
ti scĩfices: Sex diebus operaberis & facies omnia operatua. septima autem sab¬
bati dniditui non facies omneopus. Et paulo post. sex enim diebus fecitdscae¬
lum & terram mare & omnia quae ineissunt & requieuit indie septimo.
id circo benedixit dñs diem septimum & scĩficauit eum. Quae profecto
benedictio & scĩficatio diei septimi  ntypum maioris benedictionis acscĩ¬
ficationis facta est. Nam sicut &iam percrebres lmmo cotidianas in lege
uictimas sangius dominicae passionis qui semel erat prosalute mundi effun¬
dendus signabatur.: Ita &ĩam perrequiem diei septimi quae post opera
sex dierum semper cae lebrari solebat praefigurabaturmagnus ille die
sabbati in quodñs semel insepulchro erat requiecurus. completis ac perfec¬
cuiecumenim accepissa acctum dixit consum matum est: & inclinato capite

Expanded text:
ti sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua: septimo autem sabti sanctifices. Sex diebus operaberis, et facies omnia opera tua: septimo autem sabbati Domini Dei tui, non facies omne opus . Et paulo post: Sex enim diebus fecit Dominus coelum et terram, mare et omnia quae in eis sunt, et requievit in die septimo . Idcirco benedixit Dominus diem septimum et sanctificavit eum. Quae profecto benedictio et sanctificatio diei septimi in typum majoris benedictionis ac sanctificationis facta est. Nam sicut per crebras, imo quotidianas in lege victimas, sanguis Dominicae passionis, qui semel erat pro salute mundi effundendus, signabatur; ita etiam per requiem diei septimi, quae post opera sex dierum semper celebrari solebat, praefigurabatur magnus ille dies Sabbati, in quo Dominus semel in sepulcro erat requieturus, completis ac perfeccisse. Cum enim accepisset acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite
Abbreviated transcription (Latin):
mitua in bie r̃o solimis eclesa multis legis cerimonias adiam iuxtalititramobseruabat
ludan antibus quoque eis quiex gentibus uocati adfidem fuerant doneedilatati longo
latiti perorbem &lm sacenlotes acdoctores coeperat habert degentibus quinullam
iudaue obseruationis curam haberent. sed tantu simplicitate xprama a poicolicis
pulnglicun g audenenst auisenlenc decratis Cuiud dic& eecle suastiee dnposto

Expanded text:
mitiva in Jerosolymis Ecclesia multas legis caeremonias, etiam juxta litteram, observabat, Judaizantibus quoque eis qui ex gentibus vocati ad fidem fuerant, donec dilatata longe lateque per orbem, etiam sacerdotes ac doctores coeperat habere de gentibus, qui nullam Judaicae observationis curam haberent, sed tantum simplicitate Christiana apostolicis et evangelicis gauderent auscultare decretis; cui videlicet ecclesiasticae dispositioni
Abbreviated transcription (Latin):
uut autem sarũ mee bieudlem liberiet qulen marer omnium astun
consuetudo maturan Vltumuer odedis promisio sggnisiet gatam Mti
steniri husmaliel seue muntuntuo homines permnietioneses itrius quo usi tua
nonsunnt sedubi sgnificandum fuere didonum quia indebitum homisibus
giitiadi largi ieu sicoportuit dari filium que mad modum nacurte ponde belu¬
tr excursibus : o engo secundum curnem natusest isaae abrabio sedricprd¬
nisiona : Nonquia eum curne noneric operatus. sed quu de summadespacio
oniugis sperare aulebiat posteritatis. Quod exponens gemaporolus cul¬
cu din tosautem fiutres secundum isaac promis sionis filu sumus: se icut quis

Expanded text:
uae autem sursum est Jerusalem, libera est quae est mater omnium nostrum consuetudo naturam; illum vero dedit promissio significans gratiusitata non sint, sed ubi significandum fuerat Dei donum, quia indebitum hominibus gratia Dei largiretur; sic oportuit dari filium quemadmodum naturae non debebatur excursibus. Non ergo secundum carnem natus est Isaac Abrahae, sed ex promissione, non quia eum carne non erat operatus, sed quia de summa desperatconjugis sperare audebat posteritatis. Quam exponens legem Apostolus adjungit: Nos autem fratres secundum Isaac promiss
Abbreviated transcription (Latin):
hostes inmanibustuis sunt dicit dñs ego protectortuussum. Dixerat sacerdos
benedictus abramdõ ex celisõ dicitipseds̃& & mercestua magnanimis. Mercedem aut̃dicit
non tancum dilectionis quam fratriinangustia posito exhibuerit. sed & totius
de uotionis quam ipsidño ex quo patriam parentesque deseruerat integro excor¬
de seruiꝰȩbat. Dixitque abram. Dnẽ ds̃ quid dabismihi : egouadam absq liberis.
& filius procuratoris domus meȩ istedamascus eliezer. Addiditq: abramm
hi autem non dedisti semen: & ecce uernaculus meus: heres meus erit
Non quasi dugbus de promissisdititubat. sed simpliciter interrogat. quamsit mer¬
cedem adno percepturus. quifilium non habens in quoherede acparticipȩ diumn
ꝓmissionis exult&. uernaculum potius suum sit habiturus heredem. Vo cabatur
uernaculus ille duobus nominibus. id est. damascus elieter. Aquod a mascum

Expanded text:
hostes in manibus tuis sunt . Dicit Dominus: Ego protector tuus sum. Dixerat sacerdos: hostes in manibus tuis sunt . Dicit Dominus: Ego protector tuus sum. Dixerat sacerdos: Benedictus Deus excelsus. Dicit ipse Deus: Et merces tua magna nimis. Mercedem autem dicit, non tantum dilectionis, quam fratri in angustia posito exhibuerat; sed et totius dilectionis, qua ipsi Domino ex quo patriam parentesque deseruerat, integro ex corde servierat. Dixitque Abram: Domine Deus, quet filius procuratoris domus meae iste Damascus Eliezer. Addiditque Abram, Mihi aNon quasi dubius de promissis Dei, titubat; sed simpliciter interrogat quam sit mercedem a Domino percepturus, qui filium non habens, in quo haerede ac participe divinae promissionis exsultet, vernaculum suum potius sit habiturus haeredem. Vocabatur vernaculus ille duobus nominibus, id est, Damascus, Elieser, a quo Damascum
Abbreviated transcription (Latin):
Nlias osoton uo e sororineniest silia patris nei & ponfilia matris mesuo ide matre
Vetus tans atio apertiuis hube: &x eninuere soror meaese depatre sednondematre

Expanded text:
Alias autem vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae; Alias autem vere soror mea est, filia patris mei, et non filia matris meae; vetus translatio aptius habet, Etenim vere soror mea est de patre, sed non de matr
Abbreviated transcription (Latin):
uiro gentibus potuisie adhacesie nonnullos quipronaturalis scientia legis dodeuo¬
te serurent p Vel hostiarum uidelica oblationibus. uelcerte sola uore fidei uel¬
professione a primae pracuaricationis labe purgatos: maxime superistitibuiono
idhucillis quiuel abolitionem humanigeneris indiluuo uelconstructione
turris ac diuisione linguarum uel perditionem sodomorum Inme montuis iacob
tent acuas amque ipsumsem usque ad quinquagesimum annum natiuitatis iocol
perdurasse ini corpore consulta genesis historia testaturlus u sentrtti soninũ
beatus papa gregorius dicens :Ne quaquam esse credendum tam brere m honu nẽ
summamilles temporibus adiutan perue nisse perp&uam quam legifermo rses
paucis simis scriptorum suorum uide&ur conprehendere moni menten su&molb
lautem abra hamregi sẽdulo instanti acnimium perquirenti quareu xorem suamdix¬
rit esse sororem satis faciens ait inter c&era

Expanded text:
aeteris vero gentibus potuisse adhuc esse nonnullos, qui pro naturali scientia legis Deo devoaeteris vero gentibus potuisse adhuc esse nonnullos, qui pro naturali scientia legis Deo devote servirent; vel hostiarum videlicet oblationibus, vel certe sola verae fidei professione a primae praevaricationis labe purgatos, maxime superstitibus adhuc illis qui vel abolitionem humani generis in diluvio, vel constructionem turris ac divisionem linguarum, vel perditionem Sodomorum in memoriam tenerent. Namque ipsum Sem usque ad quinquagesimum annum nativitatis Jacob perdurasse in corpore consulta Genesis historia testatur; cui sententiae congruit beatus papa Gregorius dicens nequaquam esse credendum tam brevem hominum summam illis temporibus ad vitam pervenisse perpetuam quam legifer Moyses paucissimis scriptorum suorum videtur comprehendere monumentis. Quod autem Abraham regi sedulo instanti ac nimirum perquirenti quare uxorem suam dixerit esse sororem, satisfaciens ait inter caetera:
Abbreviated transcription (Latin):
Quid fecutinobis. quid peccaumus ite. quia induxisti superine & superregnum
nncum peccatum grande¬
Manisefte in sinucat quia non leue seduxerit ignorantiae pectatum quod nonsibi
tantum inodo utrumeiam regnosuo confitebatur esse nociuum AVnde nec sibi
sufficere credidit quod ado ueniam reatus meruis s&s. Immo quoddo propttao
ne peccar& cus todiri meruerit : sinon exiam homini inquem nescuis petcaue¬
atcumuxore reddita pecuniam simul copiosam ut sibi placariposos rabieo ten
ut insequencibus legiur  Non autem mirandum homines incircumcisos eo tem¬
pore uericitisesie cultores potuisse  Cumbeatus quoqueiob & reges aruicauilfi
edantur posttempora ditae circumcisionis absque uacramento cireum cisionis fdb¬
liter dno cumsuis omnibus seruisse.  sed & sem patriarcham cumartax a dd phebe
filis siue uepotibus quis constateo ad huc tempore sũperuixisse incarne a cdo obacu¬

Expanded text:
Quid fecisti nobis? quid peccavimus in te, quia induxisti super me et super regnum Quid fecisti nobis? quid peccavimus in te, quia induxisti super me et super regnum meum peccatum grandeanifeste insinuat quia non leve duxerit ignorantiae peccatum, quod non sibi tantammodo, verum etiam regno suo confitebatur esse nocivum. Unde nec sibi sufficere credidit, quod a Deo veniam reatus meruisset, imo quod Deo propitio ne peccaret custodiri meruerit, si non etiam homini in quem nescius peccaverat, cum uxore reddita, pecuniam simul copiosam, ut sibi placari posset, tribueret, ut in sequentibus legitur. Non autem mirandum homines incircumcisos eo tempore veritatis esse cultores potuisse, cum beatus quoque Job et reges amici ejus credantur post tempora datae circumcisionis absque sacramento circumcisionis fideliter Domino cum suis omnibus servisse: sed et Sem patriarcham cum Arphaxad, Sale, Heber, filiis sive nepotibus suis constat eo adhuc tempore supervixisse in carne, ac Deo placi
Abbreviated transcription (Latin):
cuisor amalenhicid eum uerao religionis & nosit. & cumsuui somnibus sedulus exer¬
cuer  Q uomodo enim homo alienus a cognitione &timoredi uel do alloquen¬
uscierrr&ur corripi cum peccusso uel uerbadi corripientie tanta huo nilleꝗte
uietem ieno: a iaene suaegentis in nocentiam demonstrauit cum altmislum
opitis o te norantem & idstam interficies : Et suipuritatem cordissimul atque
operis ostendit. cum ad iunxit.
Ine simpliciate cordis mei & munditia manuum fecihoc
melr at aor quua pradenter ae que humiliter inores pondi moxsecundi eius
meruit uoce laudari simul & consolari dicentis:
Setigehoco ito dhimpliei corde feceris ideocuscodiuite nepeccares In me
Seol ee ror quodscatimm de nocte consurgens omnos seruossuos ubcacit & quat sibi
icciderant narraut: quod queilli audito periculo culoue quore snioesdbi
omnes ualde timuerunt. Vt rorumque animum hoc est & ipsius regis & seruo¬
rum eius quam fuerit iustitiac deditus edoc& Nam e rex ipse cum dixit abia

Expanded text:
ur Abimelech cultum verae religionis et nosse et cum suis omnibus sedulus exercuisse; quomodo enim homo alienus a cognitione et timore Dei, vel Deo alloquente mereretur corripi cum peccasset, vel verba Dei corripientis tanta humilitate susciperet; nam et suae gentis innocentiam demonstravit, cum ait: Num gentem ignorantem et justam interficies? Et sui puritatem cordis simul atque operis ostendit, cum adjunxit: In simplicitate cordis mei et munditia manuum feci hoc. Unde etiam quia prudenter atque humiliter Domino respondit, mox secunda ejus meruit voce laudari simul et consolari dicentis: Et ego scio quod simplici corde feceris; ideo custodivi te, ne peccares in me. Sed et hoc quod statim de nocte consurgens omnes servos suos vocavit, et quae sibi acciderant narravit; quodque illi, audito periculo culpae quod rex inciderat, omnes valde timuerunt, utrorumque animum, hoc est et ipsius regis et servorum ejus, quam fuerit justitiae deditus edocet: Nam et rex ipse cum dixit ad Abraham:
Abbreviated transcription (Latin):
ubi hodie paneas quae quondam caesarea philippiuocabatur. Vnde &iordanes sortitus
st uocabulum quifluit delibano. Dar quippe unus est efontibus eius. Alteruocatur
ior qđ interpretatriuus. Duobus ergo fontibus qui aut ꝓcul a sedistant inunum
iuulum foederatis. iordanes de inceps appellatur. Atuero melchisedechrȩxsalem

Expanded text:
ubi hodie Paneas, quae quondam Caesarea Philippi vocabatur: unde et Jordanis sortitus ubi hodie Paneas, quae quondam Caesarea Philippi vocabatur: unde et Jordanis sortitus est vocabulum, qui fluit de Libano. Dan quippe unus est de fontibus ejus; alter vocatur Jor, quod interpretatur Rivus. Duobus ergo fontibus qui haud procul a se distant in unum rivulum foederatis, Jordanis deinceps appellatur. At vero Melchisede
Abbreviated transcription (Latin):
securitas. tuncrepentinus eis suꝑ ueni& interitus. Vndebenedicitur percussisse ꝑsecu¬
tos eos esseusq: hoba. id ẽ condem pnationẽ quae non alia condempnatioquã repentini
& aeterni interitus deb& intellegi. Quae est inquit ad leuam damasci. Damascus
ucdiximus inerpretat᷑ sanguinis poculum. quo nomine delectatio uitiorum recte
significatur. Quid enim delectatio peccatinisi sanguis est poculũ cumquis ea quae car¬
nissunt & sanguinis. absq: ulla retractatione cõplere studuerit. & est hoba ubi ꝑ¬
cussit adueriarios abraham ad leuamda masci. quia dampnatio quae impios puni¬
turies inpoenam eos perp&uam cum diabolo & angelis eius quae perleuam sol& designan
etrud&. Est aute damascus nobilis urbs foenicis & syriȩ quondam totius metropolis
Danquoq: foenicis oppidum erat terminus iudeae ꝓuintiȩ contra septentrionem

Expanded text:
securitas; tunc repentinus eis superveniet interitus: unde bene dicitur percussisse, persecusecuritas; tunc repentinus eis superveniet interitus: unde bene dicitur percussisse, persecutosque eos esse usque Hoba, id est Condemnationem, quae non alia condemnatio quam repentini et aeterni interitus debet intelligi. Quae est, inquit, ad laevam Damasci. Damascus, ut diximus, interpretatur Sanguinis poculum; quo nomine delectatio vitiorum recte significatur. Quid enim delectatio peccati nisi sanguinis est poculum, cum quis ea quae carnis sunt et sanguinis absque ulla retractatione complere studuerit? Et est Hoba ubi percussit adversarios Abraham ad laevam Damasci, quia damnatio quae impios punitura est, in poenam eos perpetuam cum diabolo et angelis ejus, quae per laevam solet designari, retrudet. Est autem Damascus urbs nobilis Foenicis et Syriae quondam totius metropolis. Dan quoque Foenicis oppidum erat terminus Judaeae provinciae contra Septentrionem
Abbreviated transcription (Latin):
tper secutus est eo susqued an & diuisis sociis inruit supereos nocce. pertusit que eo
& persecutus est usque hobal quae est ad leuam damasci.
Cuncta sacra eloquii series. mysticis est plenafiguris. Nec tantũ dictis & factis sed& ipsis
inquibus agitur locis ac temporibus. congruit illud a postolicum quiomnia infigura
contingebantillis. scripta sunt aut̃ propt̃nos: Dan interpretit᷑ iudicium. hoba condẽp¬
natio: damascus sanguinis poculus: Persequens ergo hostes abraham inuenit indan.
& in cautos securosq nocte percus sit eos. quiusque adid locorum seuicis se glori antes quisi
capta preda lae tabantur. quia peccatores quiq: & inhuius uitae diuiciis atq: in oppres¬
sione Innocentiam se excollentes usq: ad discrimen diuiniex aminis desius gloriari ꝑmit¬
tunt᷑ operibus: sed cum cecitate in prouida quasi in media nocte positidixerint pax &

Expanded text:
Et persecutus est eos usque Dan, et divisis sociis irruit super eos nocte, percussitque eos, Et persecutus est eos usque Dan, et divisis sociis irruit super eos nocte, percussitque eos, et persecutus est usque Hobal, quae est ad Laevam Damasci. Cuncta sacri eloquii series mysticis est plena figuris, nec tantum dictis et factis, sed et ipsis in quibus agitur locis ac temporibus congruit illud apostolicum, quia omnia in figura contingebant illis, scripta sunt autem propter nos . Dan interpretatur Judicium, Hoba Condemnatio, Damascus Sanguinis poculum. Persequens ergo hostes Abraham invenit in Dan, et incautos securosque nocte percussit eos, qui usque ad id locorum saevisse gloriantes, quasi capta praeda laetabantur; quia peccatores quique et in hujus vitae divitiis atque in oppressione innocentium se extollentes usque ad discrimen divini examinis de suis gloriari permittuntur operibus; sed cum caecitate improvida, quasi in media nocte positi, dixerint pax et
Abbreviated transcription (Latin):
consecratum est designatur. si quidem apud grecos trecentiper .I. litterã notant᷑¬
term nocartur quae incrucis figurã aptatur. Namsi apicem inmediore cepis¬
s& non figura crucis. sed ipsũ iam signum crucis manifeste cerner&ur expresum
Decem uero & octo apud eos. ꝑ .i. & h. quae in nomine ihũ primȩ sunt licterȩ notant
&ideo cum trecenti decem & octo grecȩ notantur. non multũ distat ab eo ut crux
ihũ legipossit. Beneergo intrecentis decem & octo sotus uicit hostes ac fratrem liber¬
uit abraham. ut mystice figurar& nasciturum desuo semine eum quiperpassionem
crucis mundum amorte reuocauit. Et ipse quo nomine saluatoris idestihũ. sublimis
aque omni mundo colendus eminer&. Sed &oms quiad salutẽ ꝑtinerent. Nonnis
perhoc signum uenerabile perquȩ nomeneius terribilesalutem. eẽ consecuturas.

Expanded text:
consecratum est, designatur. Si quidem apud Graecos trecenti per T litteram notanconsecratum est, designatur. Si quidem apud Graecos trecenti per T litteram notantur, quae in crucis figuram aptatur. Nam si apicem in medio recepisset, non figura crucis, sed ipsum jam signum crucis manifeste cerneretur expressum. Decem vero et octo apud eos per Ι et Η quae in nomine Jesu primae sunt litterae notantur: et ideo cum trecenti decem et octo Graece notantur, non multum distat ab eo ut crux Jesu legi possit. Bene ergo in trecentis decem et octo sociis vicit hostes, ac fratrem liberavit Abraham, ut mystice figuraret nasciturum de suo semine eum qui per passionem crucis mundum a morte revocaret; et ipse quoque nomine Salvatoris, id est, Jesus, sublimis atque omni mundo colendus emineret: sed et omnes qui ad salutem pertinerent, non nisi per hoc signum venerabile, perque nomen ejus terribile salutem esse consecuturos.
Abbreviated transcription (Latin):
ualuit participari: sed solitunc bonisaluati. soli sunt praui perditi inquo liquido
mundi totius & status est expressus & finis. quia nimirum in hacuita nonnũ quã
& proptermalorum uiciniam temporaliter affliguntur boni & propter uicini am
bonorum eripiuntur ab aduersitatibus temporaliter mali at in articulo ultimi ex¬
aminis soli aenaliter perdentur iniqui solisine fine liberabuntur iusti
uod cum audisso abraham captum uidelic& loth fratremsuum. numera uit ex¬
peditos uernaculos suos trecentos decem & octo & c&era
Airaculum quidem est diuinȩ potentiȩ permaximum. quod cum co horte tã modi¬
ca tantam hostium stragem fecerit abraham. Sedaltius sacramentũ fide i lnqua
nobis spiritalis est pugna superanda. contin& numerus illemilitũ cumquib: superauit
Erant quippe trecentidecem & octo: quonimirum Numero signum uictoriosissimȩ

Expanded text:
valuit participari, sed soli tunc boni salvati, soli sunt pravi perditi: in quo liquido valuit participari, sed soli tunc boni salvati, soli sunt pravi perditi: in quo liquido mundi totius et status est expressus et finis, quia nimirum in hac vita nonnunquam et propter malorum viciniam temporaliter affliguntur boni, et propter viciniam bonorum eripiuntur ab adversitatibus temporaliter mali. At in articulo ultimi examinis soli aeternaliter perdentur iniqui, soli sine fine liberabuntur justi. Quod cum audisset Abram captum videlicet Loth fratrem suum, numeravit expeditos vernaculos suos trecentos decem et octo, et caetera. Miraculum quidem est divinae potentiae permaximum, quod cum cohorte tam modica tantam hostium stragem fecerit Abraham, sed altius sacramentum fidei, in qua nobis spiritalis est pugna superanda, continet numerus ille militum cum quibus superavit. Erant quippe trecenti decem et octo, quo nimirum numero signum victoriosissimae
Abbreviated transcription (Latin):
ium sua uel doctrina uł intercessione saluare. qui non ipsitẽ tamentis uiciorũ
eneruiter succumbere : sed haec ala crimo transcendere norunt. Liberauit aut̃
abraham loth fratrem suum uirũ dode uotũ ab hostibus. liberauit & sodomitas homi¬
nes dõmultum odiosos ut inystice prȩfigurar&ur quia permerita & intercessiones ei
sẽpe & electi inpopulo israhel &reꝓbidetem poralibus essent milis erudiendi: Quae non
nisi electis solum modo ab a&nopossint interitu s aluari. Notandũq: quia manente
adhuc nec punita ꝓuintia sodomorũ & propt̃ reprobos lothiustus temporalibus est dãnis
id flictus & propt lothiustum reꝓbi sunt atemporalibus erumnis miserante subducti
A tubi reprobis ciuibus iudicium ultimȩ discrictionis incubuit tuncnec iustus scele¬
ratorum penis ullatenus ad tingineq: mirabilieius saluationi prauorũ quispiam

Expanded text:
num sua vel doctrina vel intercessione salvare, qui non ipsi tentamentis vitiorum num sua vel doctrina vel intercessione salvare, qui non ipsi tentamentis vitiorum enerviter succumbere, sed haec alacri animo transcendere norunt. Liberavit autem Abraham Loth fratrem suum virum Deo devotum ab hostibus, liberavit et Sodomitas homines Deo multum odiosos, ut mystice praefiguraretur quia per merita et intercessiones ejus saepe et electi in populo Israel et reprobi de temporalibus essent malis erudiendi: cum non nisi electi solummodo ab aeterno possint interitu salvari. Notandumque quia manente adhuc, nec punita provincia Sodomorum, et propter reprobos Loth justus temporalibus est damnis afflictus, et propter Loth justum reprobi sunt a temporalibus aerumnis, Deo miserante, subducti. At ubi reprobis civibus judicium ultimae districtionis incubuit, tunc nec justus sceleratorum poenis ullatenus attingi, neque mirabili ejus salvationi pravorum quispiam
Abbreviated transcription (Latin):
ria temporalia: & de presenti saeculo ad futuri gaudia transire sestinabat. Ses &xenim
habitator terrae non est. seduiator & aduena. dicenssuo conditori. Qm̃ in cola
egosum apudte interra : & peregrinus sicutomnes patresmei. Nonenim frustra
um ambo fratres abraham uidelic& et lochde heber stirpe descenderint. Montam
ambo hebrei sed abraham solus uocatus est & hoc quoque nomen nascente exsedipopulo
reliquid: sed quia ipseperfectius mundum transierat eiusdemque transitus qua si
hereditarium iussuos transmisit in posterios. Designatur excognomine quod
implius fratre percepiss& in munere. & apte abraham hoc loco primũ hebreus
d etransitor appellatur. cu fratrem pereclitantem ab hostibus eratereptur
Vt scriptura tacite intimar& quia illorum propriȩ est alios a periculis temptatio¬

Expanded text:
ria temporalia, et de praesenti saeculo ad futura gaudia transire festinabat. Sanctus etenim ria temporalia, et de praesenti saeculo ad futura gaudia transire festinabat. Sanctus etenim habitator terrae non est, sed viator et advena, dicens suo Conditori, quoniam incola ego sum apud te in terra et peregrinus sicut omnes patres mei. Non enim frustra, cum ambo fratres Abraham videlicet et Loth de Heber stirpe descenderint, non tamen ambo Hebraei, sed Abraham solus vocatus est; et hoc quoque nomen nascenti ex se Dei populo reliquit; sed quia ipse perfectius mundum transeat, ejusdemque transitus quasi haereditarium jus suos transmisit in posteros, designatur ex cognomine quid amplius fratre percepisset in munere. Et apte Abraham hoc loco primum Hebraeus, id est, Transitor appellatur, cum fratrem periclitantem ab hostibus erat erepturus, ut Scriptura tacite intimaret, quia illorum proprie est alios a periculis tentatio
Abbreviated transcription (Latin):
Ad alium locũ pertin& hocestoppidũ quod nunc uocatur engad dibalsami &pal¬
marũ fertile unde asa sonthamar urbs palmarũ interprȩtatur. Thamar quippe
palmadicitur. Et direxerunt contraeo saciem in ualle sil uestri uipp
Proualle silue ftri in he breo hab& inualle seddim. quod significat a moena & nemo¬
rosa loca. Talis & enim erat penta polis quae propt̃ malitia in habitantiũ non solũ
ignibus absumi : sed & aquarum abyssomeruit acunctorũ uiuentium intui tu
inperpetuum abscondi.
łcecceunus quie uaserat nuntiauit abraham ebreo: Pat& ex hoc locoquia errant
nimium quigentem hebreorũ a nomine abraham esse cognominatim quas habreã
putanticum & ipse abraham hebreus ampellatur. Videlic& ab heberfilio iectan
cuusttmporibus lingurumn diuisio factuest . Interpretatur hebreus transitor
quod ridei acmeritis aoni nam manifeste congruit. Ir anscendebat nam quedeside¬

Expanded text:
ad alium locum pertinet, hoc est oppidum quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palad alium locum pertinet, hoc est oppidum quod nunc vocatur Engaddi, balsami et palmarum fertile: unde Asason Thamar Urbs palmarum interpretatur. Thamar quippe Palma dicitur. Et direxerunt contra eos aciem in valle silvestri. Pro valle silvestri in Hebraeo habet in valle Seddim, quod significat amoena et nemorosa loca. Talis enim erat Pentapolis quae propter malitiam inhabitantium non solum ignibus assumi, sed et aquarum abysso meruit a cunctorum viventium intuitu in perpetuum abscondi. Et ecce unus qui evaserat, nuntiavit Abram Hebraeo. Patet ex hoc loco quia errant nimium qui gentem Hebraeorum a nomine Abraham esse cognominatam quasi Ebream putant, cum et ipse Abraham Hebraeus appellatur; videlicet ab Heber filio Jectan, cujus temporibus linguarum divisio facta est. Interpretatur autem Hebraeus Transitor, quod fidei ac meritis Abraham manifeste congruit. Transcendebat namque deside