comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpus &e membra sccłm id qd̃ ꝓpt̾ homines
homo factus est.ñ ꝑtinere monstrant᷑. Si
autẽ quemadmodum ꝑ apłos suos ueritas
loquitur. sicut in adam om̃s moriuntur.
sic & in xp̃o om̃s uiuificabuntur. qͥa ꝑ illũ
homine mors. & ꝑ istum hominẽ resurrec¬
tio mortuoꝵ: quis audeat dubitare. xp̃ianꝰ.
etiam illos iustos qui recentiorib generis
humani temporib idõ placuerunt. ideo
in resurrectionem uite ȩternȩ ñ mortis et̃.¬
ne ẽẽ uenturos: quia in xp̃o om̃s uiuifica¬
buntur. ido aut̃ẽ uiuificari in xp̃o. q̃m ad
xp̃i. quia & ipsis caput est xp̃c. ido ce ipsis
caput ẽẽ xp̃m. quia unus mediator ẽ dei
set.: nisi in eius resurrectionem ꝑ eiꝰ grãm
credidissent. Et hoc quomͦ fieret. si eũ in
carne uenturũ eẽ nescissent: neq ex hac
fide iuste pieq uixissent. Nam si ꝓpt̾ea illis
non ꝑfuit. incarnatio xp̃i quia nondum
facta erat: nec nobis ꝓdest iudicium xp̃i

Expanded text:
corpus et membra secundum id quod propter homines corpus et membra secundum id quod propter homines homo factus est non pertinere monstrantur. si autem. quemadmodum per apostolos suos ueritas loquitur, sicut in Adam omnes moriuntur, sic e.t in Christo omnes uiuificabuntur, qui per r illum hominem mors et per istum 11 omin em resurrectio mortuorum, quis audeat dubitare christianus etiam illos iustos, qui recentioribus generis humani temporibus deo placuerunt, ideo in resurrectionem uitae aeternae, non mortis aeternae esse uenturos, quia in Christo uiuificabuntur; ideo autem uiuificari in Christo, quonChristi, quia et ipsis caput est Christus; ideo et ipsis caput esse Christum, quia unus mediator est deiset, nisi in eius resurrectionem per eius gratiam credidissent. et hoc quomodo fieret, si eum in carne uenturum esse nescissent neque ex hac fide iuste pieque uixissent? nam si propterea illis non profuit incarnatio Christi, quia nondum facta erat, nec nobis prodest iudicium Christi
Abbreviated transcription (Latin):
ubi cepit ñ sufficere natura iam decolor.
lex ei addita ẽ: qua uelut lima fulgori pͥsti¬
no detrita rubigine redderetur. S postea¬
quã nina sicut disputant peccandi con¬
suetudo p̃ualuit. cui sanande lex parum
ualeret. xp̃c aduenit. & tanquã morbo
desꝑatissimo ñ ꝑ discipłos s ꝑ se ipsũ medi¬
cus ipse subuenit. Hȩc disputantes. a gr̃a
mediatoris iustos excludere conant᷑ antiqͦs:
danquã di & illoꝵ hominum ñ fuerit me¬
diator homo. xp̃c iħe. quia nondu ex ute.¬
ro uirginis carne suscepta homo nondu
fuit. quando illi iusti fuerunt. Quod si
ita eẽt: nequaqmͣ apłs diceret. ꝑ hominẽ.
mors ce ꝑ hominem resurrectio mortuoꝵ:
sicut enim in adam om̃s moriuntur. sie
& in xp̃o om̃s uiuifieabuntur: quandoqͥ¬
dem illi antiqui iusti sedm istoꝵ uaniloqͥ¬
a sibi sufficiente natura. nec mediatore
homine xp̃o indiguerunt. ꝑ que reconci¬
liarentur do: nec in eo uiuificabunt᷑. ad cuiꝰ

Expanded text:
\'ubi coepit non sufficere natura iam decolor, \'ubi coepit non sufficere natura iam decolor, lex ei addita est, qua uelut luna fulgori pristino detrita rubigine redderetur. sed posteaquam nimia>, sicut disputant, \'peccandi consuetudo praeualuit, cui sanandae lex parum ualeret, Christus aduenit et tamquam morbo desperatissimo non per discipulos, sed per se ipsum medicus ipse subuenit\'. Haec disputantes a gratia mediatoris iustos excludere conantur antiquos, tamquam dei et illorum hominum non fuerit mediator homo Christus Iesus, quia nondum ex utero uirginis carne suscepta homo nondum fuit, quando illi iusti fuerunt. quod si ita esset, nequaquam apostolus diceret: per hominem mors et per hominem resurrectio mortuorum. sicut enim in Adam omnes moriuntur, sic et in Christo omnes uiuificabuntur, quandoquidem illi antiqui iusti secundum istorum uaniloquia sibi sufficiente natura nec mediatore homine Christo indiguerunt, per quem reconciliarentur deo, nec in eo uiuificabuntur, ad cuius
Abbreviated transcription (Latin):
ge iusticia di manifestata ẽ: testificata ꝑ legẽ
& ꝓpħas. Si gͦ nunc manifestata est: etiam
dunc erat. s occulta. Cuius occultationem
significabat templi uelum: qd̾ est ad eius
significanda reuelationem xp̃o moriente:
conscissum. Et tunc gͦ ista gr̃a unius media¬
toris d̃ĩ & hominũ hominis xp̃i iħu erat in
ppło dei: s tanquã in uellere pluuia.quã ñ
debitam s uoluntariã segregat. ds heredita¬
d suȩ inerat latens: nunc autẽ uelut sicca¬
do illo uellere. hoc ẽ iudaico ppło reꝑbato. in
om̃ib gentib tanqũa in area cernit᷑ pateis.
Hon gͥ sicut pelagius &e eius discipłi tepora
diuidamus: dicentes primũ uixisse iustos
homines ex natura:. deinde sub lege:. tercio
sub grã. Ex natura scilicet. ab adam tã lon¬
ga etate: qua lex nondũ erat data. Tunc
enim auint duce ratione cognoscebatur
creator: & quẽadmodum eẽt uiuendum
scͥptum gerebatur in cordib: ñ lege littere
s nature. Nerũ uitiatis morib inquiunt.

Expanded text:
ia dei manifestata est testificata per legem et prophetas. si ergo nunc manifestata est, etiam tunc erat, sed occulta. cuius occultationem significabat templi uelum, quod est ad eius significandam reuelationem Christo moriente conscissum. et tunc ergo ista gratia unius mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu erat in populo dei, sed tamquam in uellere pluuia, quam non debitam, sed uoluntariam segregat deus hereditati suae, inerat latens; nunc autem uelut siccato illo uellere. hoc est Iudaico populo reprobato in omnibus gentibus tamquam in area cernitur patens. Non igitur sicut Pelagius et eius discipuli tempora diuidamus dicentes \'primum uixisse iustos homines ex natura, deinde sub lege, tertio sub gratia — ex natura, scilicet ab Adam tam longa aetate, qua lex nondum erat data — tunc enim', aiunt, educe ratione cognoscebatur creator et quemadmodum uiuendum esset scriptum gerebatur in cordibus, non lege litterae, sed naturae. uerum uitiatis moribus\', inquiunt.
Abbreviated transcription (Latin):
Erant qui dicerent: credidi ꝓpt̃ qd̾ locutus
sum. Eade quippe &e ipsi mundabant᷑ fide:
qua & nos. Unde et apłs dicit. Habentes
autẽ eundẽ spm fidei. scdm qd̾ scͥptum ẽ.
credidi ꝓꝑter quod & locutus sum: et nos

Expanded text:
Erant qui dicerent, Credidi, propter quod locutus Erant qui dicerent, Credidi, propter quod locutus sum . Eadem quippe et ipsi mundabantur fide, qua et nos. Unde et Apostolus dicit, Habentes autem eumdem spiritum fidei, secundum quod scriptum est, Credidi, propter quod locutus sum
Abbreviated transcription (Latin):
et dñatione ꝓstratos. uerũetiam ipsius legis
addita p̾uaricatione conuic̃tos deberet osten¬
dere: non ut ꝑiret quisquis hoc in di mise¬
ricordia etiam tunc intelligeret᷑. s ut ꝑ re¬
gnum mortis ad supplicium desfinatus. etiã
ipsi sibi ꝑ p̾uaricationem legis manifestatꝰ.
dei quereret adiutorium. ut ubi abunda¬
uit peccatũ suꝑabundaret gr̃a. que sola
liberat a corpore mortis huius: qũauis gͦ
nec lex ꝑ moysen clata potuerit a quoqũa
homine regnum mortis auferre: erant tam̃
&e legis tempore homines di. ñ sub lege ter¬
rente. conuincente. puniente: s sub grã dele¬
ctante. sanante. liberante. Erant qͥ dicerent.
ego in iniquitatib conceptus sum: &e inpec¬
catis mater mea me in utero aluit. Et ñ est
pax ossib meis: a facie peccatoꝵ meoꝵ. Et
cor mundũ crea in me ds: & sp̃m rectũ in¬
noua in iusceribz meis.Et spũ pͥncipali con¬

Expanded text:
et dominatione prostratos, uerum I etiam ipsius legis et dominatione prostratos, uerum I etiam ipsius legis addita praeuaricatione conuictos deberet ostendere, non ut periret quisquis hoc in dei misericordia etiam tunc intellegeret, sed ut per regnum mortis ad supplicium destinatus etiam sibi ipsi per praeuaricationem legis manifestatus dei quaereret adiutorium, ut ubi abundauit peccatum superabundaret gratia, quae sola liberat a corpore mortis huius — quamuis ergo nec lex per Moysen data potuerit a quoquam homine regnum mortis auferre, erant tamen et legis tempore homines dei non sub lege terrente, conuincente, puniente, sed sub gratia delectante, sanante, liberante; erant qui dicerent: ego in iniquitatibus conceptus sum et in peccatis mater mea me in utero aluit, et: non est pax ossibus meis a facie peccatorum meorum. et: cormundum crea in me, deus, etspiritumrectum innoua in uisceribus meis, et: spiritu principali con
Abbreviated transcription (Latin):
nationis et mortis et resurrectionis xp̃i. nec an¬
diquos iustos ut iusti eeñt a peccatis potiusse
mundari. et dĩ gr̃ã iustificari. ueritas xp̃ia¬
na ñ dubitat: siue in eis iustis quos sc̃a scrip¬
tura cõmemorat. siue in eis quos quidem il¬
la non cõmemorat: s tam̃ fuisse credendi
sunt. uel ante diluuium. uł inde usq ad
legem datam. uel ipsius legis tempore. ñ so¬
eundem ppłm sicut fuit iob: & ipsori eñi corda
eadem mundabantur mediatoris fide: et
diffundebatur in eis caritas ꝑ spm̃ scm̃ qui
ubi uult sꝑirat. non merita sequens. s etiã
ipsa merita faciens: non enĩ cłi gr̃ã. gr̃ã erit
ullomꝰ: nisi gratuita fuerit omnim᷑. Quauis
gͦ mors regnauerit ab adam usq ad moysen.
quia non eam potuit uincere nec lex data
ꝑ moysen. non enĩ data est que posset uiuifi¬
care: s que mortuos quibr uiuificandis eẽt
gra necessaria. ñ solum peccati ꝓpagatione

Expanded text:
nationis et mortis et resurrectionis Christi nec annationis et mortis et resurrectionis Christi nec antiquos iustos, ut iusti essent, a peccatis potuisse mundari et dei gratia iustificari ueritas christiana non dubitat, siue in eis iustis, quos sancta scriptura commemorat, siue in eis, quos quidem illa non commemorat, sed tamen fuisse credendi sunt uel ante diluuium uel inde usque ad legem datam uel ipsius legis tempore non soeundem populum, sicut fuit Iob. et ipsorum enim corda eadem mundabantur mediatoris fide et diffundebatur in eis caritas per spiritum sanctum, qui ubi uult spirat non merita sequens, sed etiam ipsa merita faciens. non enim dei gratia gratia erit ullo modo, nisi gratuita fuerit omni modo. Quamuis ergo mors regnauerit ab Adam usque ad Moysen, quia non eam potuit uincere nec lex data per Moysen — non enim data est quae posset uiuificare, sed quae mortuos, quibus uiuificandis esset gratia necessaria, non solum peccati propagatione
Abbreviated transcription (Latin):
rum abditissimas latebras ꝑtinentib. quaᷤᷤ
certo aliquo genere complecti ac definire:
difficile ẽ. & multa ignorari salua xp̃iana fi¬
de: & alicubi errari sine aliquo heretici dog¬
matis crimine⁊ Sꝵ in causa duoꝵ hominũ.
quoꝵ ꝑ unum uenundati sumus sub peccato.
ꝑ alterum redimim᷑ a peccatis: per unum
precipitati sumus in mortẽ. ꝑ alterũ liberam᷑
ad uitam: qm̃ ille nos in se ꝑdidit faciendo
uoluntatem suã. non eius a quo factus ẽ. iste
nos in se saluos fecit ñ faciendo uoluntatẽ
suam. s eius a quo missus est: in hoꝵ gͦ duo¬
rum hominũ causa. ꝓprie fides xp̃iana con¬
om̃ib suscitans illũ a mortuis Itaq sine ista
fide. hoc est sine fide unius mediatoris dei
et hominũ hominis. xp̃i iħu. sine fide inꝙͣ
resurrectionis eius quã ds om̃ib definiuit.
que utiq sine incarnatione eius ac morte
non potest ueraciter credi. sine fide gͦ incar-¬

Expanded text:
rum abditissimas latebras pertinentibus, quas rum abditissimas latebras pertinentibus, quas certo aliquo genere complecti ac definire difficile est, et multa ignorari salua christiana fide et alicubi errari sine aliquo haeretici dogmatis crimine?. Sed in causa duorum hominum, quorum per unum uenundati sumus sub peccato, per alterum redimimur a peccatis, per unum praecipitati sumus in mortem, per alterum liberamur ad uitam, quoniam ille nos in se perdidit faciendo uoluntatem suam, non eius, a quo factus est, iste nos in se saluos fecit non faciendo uoluntatem suam, sed eius a quo missus est: in horum ergo duorum hominum causa proprie fides christiana conomnibus suscitans illum a mortuis. itaque sine ista fide, hoc est sine fide unius mediatoris dei et hominum hominis Christi Iesu, sine fide, inquam, resurrectionis eius, quam deus omnibus definiuit, quae utique sine incarnatione eius ac morte non potest ueraciter credi: sine fide ergo incar
Abbreviated transcription (Latin):
fide nescire testatur. Uel quot sint cęli:in
quoꝵ terciũ se raptum ẽẽ commemorat. Uel
utrũ elementa mundi huius conspicabilis:
quatuor an plura sint. Quid faciat sołe lu¬
namqr deficere his defectib: quos p̾dicere
astrologi certa tempoꝵ dinumeratione con¬
suerunt. Cur antiqui homines tandiu uixe¬
rint qu̾a scã scͥptura testatur: & utrũ ꝑ portio¬
ne longioris etatis filios sera pubertate gigne¬
re ceꝑint. Ubi potuerit matusalem uiuere
qui in archa non fuit: qui sicut inpleris q
codicibr & grecis & latinis numerant᷑ anni.
reꝑitur suꝑuixisse diluuio: uł utrũ paucio¬
rib qui rarissimi inueniuntur. potuis cre¬
dendum sit: in quib ita est numerus consc̾p¬
dus annoꝵ. ut ante diluuiũ defunctꝰ fuisse
monstretur. Quis enĩ ñ sentiat in his atqr hꝰ
modi uariis & innumerabilib questionib.
siue ad obscurissima oꝑa cłi. siue ad scͥptura¬

Expanded text:
fide nescire testatur; uel quot sint caeli, in fide nescire testatur; uel quot sint caeli, in quorum tertium se raptum esse commemorat; uel utrum elementa mundi huius conspicabilis quattuor an plura sint; quid faciat solem lunamue deficere his defectibus, quos praedicere astrologi certa temporum dinumeratione consuerunt; cur antiqui homines tam diu uixerint quam sancta scriptura testatur et utrum proportione longioris aetatis filios sera pubertate gignere coeperint; ubi potuerit Mathusalem uiuere, qui in arca non fuit, qui, sicut in plerisque codicibus et graecis et latinis numerantur anni, reperitur superuixisse diluuio; uel utrum paucioribus, qui rarissimi inueniuntur, potius credendum sit, in quibus ita est numerus conscriptus annorum, ut ante diluuium defunctus fuisse monstretur. quis enim non sentiat in his atque huius modi uariis et innumera bilibus quaestionibus siue ad obscurissima opera dei siue ad scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
sis corrigatur: & qui correptus ñ fuerit
ita dicatur errare. ut ñ tam̃ hereticꝰ uidere¬
dur. S multũ eum fallit. ista opino. Longe
aliter se habent questiones istȩ. quas ẽẽ p̃¬
der fidem arbitratur: quã sunt illȩ in qͥbr
salua fide qua xp̃iani sumꝰ aut ignoratur
quid uerũ sit. & sententia definitiua sus¬
penditur: aut alit̃ quã est humana &. in¬
firma suspitione conicit᷑. Ueluti cũ querit᷑
qualis uł ubi sit paradysus. ubi constituit
d̾̃s hominẽ quẽ formauit expuluere: cũ
tam̃ eẽ illũ paracysũ fides xp̃iana ñ dubi¬
det. Uel cũ queritur si ibi sit nunc helyas ul
enoch. an alicubi alibi: quos tam̃ ñ dubita¬
mus in quib nati sunt corporib uiuere:
Uel cũ queritur utrũ in corpore an extra
corpus. in terciũ celum sit raptus apłs. qm̃qͣm
sit ista impudens in quisitio id scire uolenti¬
um. qd̾ se ille cui hoc p̃stitum est salua utiq

Expanded text:
sis corrigatur et qui correctus non fuerit, sis corrigatur et qui correctus non fuerit, ita dicatur errare, ut non tamen haereticus iudicetur. Sed multum eum ista fallit opinio. longe aliter se habent quaestiones istae, quas esse praeter fidem arbitratur, quam sunt illae, in quibus salua fide, qua christiani sumus, aut ignoratur quid uerum sit et sententia definitiua suspenditur aut aliter quam est humana et infirma suspicione conicitur, ueluti cum quaeritur, qualis uel ubi sit paradisus ubi constituit deus hominem quem formauit ex puluere, cum tamen esse illum paradisum fides christiana non dubitet; uel cum quaeritur, utrum ibi sit nunc Helias uel Enoch an alicubi alibi, quos tamen non dubitamus in quibus nati sunt corporibus uiuere; uel cum quaeritur, utrum in corpore an extra corpus in tertium caelum sit raptus apostolus, quamquam sit ista inpudens inquisitio id scire uolentium, quod se ille cui hoc praestitum est salua utique
Abbreviated transcription (Latin):
habet. s que ad fidem ñ ꝑtinet. ñ se arbi¬
dratur errare: & icło ñ esse hereticũ iudi¬
candum. Ita in libello quẽ rome dedit.
cum fidem suam a trinitate unius dita¬
dis usq ad resurrectionẽ: qualis futura ẽ
mortuoꝵ. de quib eum nullus int̾rogaue.¬
rat. & unde nulla ei questio mouebatur.
quantũ dicere libuit explicasset: ubi ad id
quod agebatur eius sermo ꝑuenit. si que
de quibr eẽt inter plerosq contentio. non
ego quasi auc̃tor alicuius dogmatis defi¬
nita hoc auc̃toritate statui. s ea que de
apłatus offerimus ꝓbanda ẽẽ iudicio: ut
si forte ut hominib quispiam ignorantie
error obrepsit. ur̃a scientia corrigatur. Dem¬
pe ꝑspicitis id eum egisse hac p̃locutione
premissa: ut si quid in illo apparuisset er¬
roris. non in fide s in questionib quȩ st̃
p̾ter fidem uideretur errasse: ubi & si cor¬
rigendus est error. non tam̃ tanqmͣ here¬

Expanded text:
habet, sed quae ad fidem non pertinet, non se arbihabet, sed quae ad fidem non pertinet, non se arbitratur errare et ideo non esse haereticum iudicandum. item in libello, quem Romae dedit, cum fidem suam a trinitate unius deitatis usque ad resurrectionem qualis futura est mortuorum, de quibus eum nullus interrogauerat et unde nulla illi quaestio mouebatur, quantum dicere libuit, explicasset, ubi ad id quod agebatur eius sermo peruenit, \'si de quibus esset inter plerosque contentio, non ego quasi auctor alicuius dogmatis definita hoc auctoritate statui, sed ea, quae apostolatus offerimus probanda esse iudicio, ut, si forte ut hominibus quispiam ignorantiae error obrepsit, uestra sententia corrigatur\\ nempe perspicitis id eum egisse hac praelocutione praemissa, ut, si quid in illo apparuisset erroris, non in fide, sed in quaestionibus quae sunt praeter fidem uideretur errasse, ubi, etsi corrigendus est error, non tamen tamquam haere
Abbreviated transcription (Latin):
sti fiant inter uos. Quappt̾ post multa que
aduersus istum errorem inimicũ gr̃e di. quã
giur. scribendo disputare potiumus: nunc
illud oporter exciitere. qd̃ uolentes hereseoᷤ
astute inuidiam declinare. asserunt istã
p̃ter fidi ꝑiculum ẽẽ questionem: ut uideli¬
cet si in ea fuerint exorbitasse conuicti. non
criminaliter s quasi ciuiliter errasse uide¬
antur. Sic enim celestius apud carthaginẽ.
gestis ȩcelłiasticis ẽ locutus. Iam inqͥt. le
traduce peccati dixi. quia intra catholic̃a
constitutos plures audiui destruere. necñ
& alios astruere: licet questionis res sit
ista ñ heresis. Infantes semꝑ dixi egere bap¬
tismo: ac debere baptizari. Quid querit
aliud.  Ita hoc dixit tanquã significare
uoluerit tunc fuisse heresim iudicand̾a:
si baptizari debere negaret infantes. Nẽ
uͦ qm̃ baptizandos fatetur. etiamsi causã
baptismatis eoꝵ ñ eam dicat quã ueritaᷤ

Expanded text:
sti fiant inter uos? Quapropter post multa, quae sti fiant inter uos? Quapropter post multa, quae aduersus istum errorem inimicum gratiae dei, qgitur, scribendo disputare potuimus, nunc illud oportet excutere, quod uolentes haereseos astute inuidiam declinare asserunt <istam praeter fidei periculum esse quaestionem\': ut uidelicet. si in ea fuerint exorbitasse conuicti, non criminaliter, sed quasi ciuiliter errasse uideantur. sic enim Caelestius apud Carthaginem gestis ecclesiasticis est locutus: \'iam\', inquit, traduce peccati dixi, quia intra catholicam constitutos plures audiui destruere neestionis res sit ista, non haeresis. infantes semper dixi egere baptismo ac debere baptizari. quid quaerit aliud?> ita hoc dixit, tamquam significare uoluerit tunc fuisse haeresim iudicandam, si baptizari debere negaret infantes: nunc uero quoniam baptizandos fatetur, etiamsi causam baptismatis eorum non eam dicat. quam ueritas
Abbreviated transcription (Latin):
constet dogina extitisse pestiferũ & hereti¬
cum errorem. quem dño adiuuante aꝑtius
iam deuitat eccłia: duob istis pelagio scili¬
cet & celestio. aut in locim penitentie. redac¬
tis. aut si id recusauerint omĩno damnatis.
qui huius ꝑuersitatis auẽtores uł phibent᷑
uel etiam ꝓbantur. uel certe si auctores non
sunt. s hoc ab aliis didicerunt. assertores
tam̃ atq doctores.ꝑ quos id latius repta¬
ret & cresceret & uerbis & litteris suis. et
competentib indiciis. & fama ex his om̃ibr
surgente &e crebrescente iac̾tantur: qͥd re¬
stat. nisi ut. quisq catholicus ꝓuirib qͣs
sumit a dño. redarguat istam pestem. eiq
uigilanter obsistat: ut cum respondendi
necessitate sine studio contentionis ꝓ ueri¬
tate certatur. instruantur indocti: atq ita
in eccłie conuertatur utilitatẽ. quod ẽ ini¬
micus inꝑniciem machinatus. iuxta illud
apłi. oportet & hereses ẽẽ. ut ꝓbati manife¬

Expanded text:
constet dogma extitisse pestiferum et haereticonstet dogma extitisse pestiferum et haereticum errorem, quem domino adiuuante apertius iam deuitat ecclesia duobus istis, Pelagio scilicet et Caelestio, aut in locum paenitentiae redactis aut, si id recusauerint, omnino damnatis, qui huius peruersitatis auctores uel perhibentur uel etiam probantur uel certe, si auctores non sunt, sed hoc ab aliis didicerunt, assertores tamen atque doctores, per quos id latius reptaret et cresceret, et uerbis et litteris suis At competentibus indiciis et fama ex his omnibus surgente et crebrescente iactantur: quid restat, nisi ut quisque catholicus pro uiribus, quas sumit a domino, redarguat istam pestem eique uigilanter obsistat, ut, cum respondendi necessitate sine studio contentionis pro ueritate certatur, instruantur indocti atque ita in ecclesiae conuertatur utilitatem, quod est inimicus in perniciem machinatus iuxta illud apostoli: oportet et haereses esse, ut probati manife
Abbreviated transcription (Latin):
teris suis quas conscripsit ꝑ orbem catholicũ
ꝑferendas. papa zosimus execranda sicut le¬
gere potestis attexuit: ubi pelagius epłam
pauli apłi ad romanos uelut exponens argu-¬
mentatur & dicit. Si ade peccatũ etiã ñ pec¬
cantib nocuit: gͦ & xp̃i iusticia. etiã ñ creden¬
tib ꝑdest. Et cetera huiusmodi. Quȩ omnia
dño adiuuante in libris quos scripsimus de
baptismo paruuloꝵ: refutata & dissoluta st̃.
Et ea qͥuidem in ipsis quasi expositionibr ñ
ex sua ꝑsona ẽ ausus obicere: s ibi hoc dicebat.
ubi multis notissimus erat: &e quid sentiret
ac diceret latere non poterat. Quod in libris
illis de quoꝵ primo quidda supra cõmemora¬
ui. non dissimulanter. s aꝑtissimẽ quantis po¬
test disputandi uirib agit: ut natura hu¬
mana in paruulis nullomͦ ex ꝓpagine uit¬
ata credatur: cui arrogando salutem. inui¬
det saluatorem. Hec cum ita sint. cũq ĩa

Expanded text:
teris suis, quas conscripsit per orbem catholicum teris suis, quas conscripsit per orbem catholicum perferendas, papa Zosimus execranda, sicut legere potestis, attexuit. ubi Pelagius epistulam Pauli apostoli ad Romanos uelut exponens argumentatur et dicit: \'si Adae peccatum etiam non peccantibus nocuit, ergo et Christi iustitia etiam non credentibus prodest\' et cetera huius modi, quae omnia domino adiuuante in libris, quos scripsimus de baptismo paruulorum, refutata et dissoluta sunt. et ea quidem in ipsis quasi expositionibus suis non ex sua persona est ausus obicere, sed ibi hoc dicebat, ubi multis notissimus erat et quid sentiret ac diceret latere non poterat, quod in libris illis, de quorum primo quiddam supra commemoraui. non dissimulanter, sed apertissime quantis potest disputandi uiribus agit. ut natura humana in paruulis nullo modo ex propagine uitiata credatur, cui arrogando salutem inuidet saluatorem. Haec cum ita sint cumque iam
Abbreviated transcription (Latin):
innocentium. ad quẽ etiam epłam scͥpserat:
multo euidentius se ipsum tegendo nuda¬
uit dicens. Baptisma unũ tenemus: qd ĩscłe
sacramenti uerbis in infantib quib etiam
in maioribr dicimus ẽẽ celebrandum. Non
saltem dixit eodem sacramento. qd qͥdem
si dixisset adhuc eẽt ambiguum: s ĩscdem
inquit sacramenti uerbis: tanquã infanti¬
bus remissio peccatoꝵ uerboꝵ sonitu dice¬
retur: ñ rerum ageretur effectũ. Uisus ẽ
tam̃ ad tempus aliquid dicere. quod fidei
catholice conueniret: s illam sedem usqr in
sinem fallere ñ p̾ualuit. Dost rescͥpta qͥppe
affricani concilii. in quam ꝓuinciam qͥdem
doctrina illa pestifera serpendo ꝑuenerat. s
eam non tam late occupauãt alteq ꝑua¬
serat: alia quoq ipsius in urbe roma ubi
diutissime uitam duxerat. atq in his fuerat.
prius sermonib contentionib q uersatus.
cura fidelium fr̃m ꝓlata patuerunt: que lit¬

Expanded text:
Innocentium, ad quem etiam epistulam scripserat, Innocentium, ad quem etiam epistulam scripserat, multo euidentius se ipsum tegendo nudauit dicens: baptisma unum tenemus, quod isdem sacramenti uerbis in infantibus quibus etiam in maioribus dicimus esse celebrandum\'. non saltem dixit \'eodem sacramento\' — quod quidem si dixisset, adhuc esset ambiguum — sed \'isdem', inquit, \'sacramenti uerbis\\ tamquam infantibus remissio peccatorum uerborum sonitu diceretur, non rerum ageretur effectu. uisus est tamen ad tempus aliquid dicere, quod fidei catholicae conueniret; sed illam sedem usque in finem fallere non praeualuit. post rescripta quippe Africani concilii, in quam prouinciam quidem doctrina illa pestifera serpendo peruenerat, sed eam non tam late occupauerat alteque peruaserat, alia quoque ipsius in urbe Roma, ubi diutissime uitam duxerat atque in his fuerat prius sermonibus contentionibusque uersatus, cura fidelium fratrum prolata patuerunt, quae lit
Abbreviated transcription (Latin):
hac uita nulla peccata cõmissa sunt: nisi ori
ginale peccatum. S postea ñ defuert̃ fr̃s. qͥ
nos ammonerent hoc ido dicere potuisse.
pelagium: quia de ista questione ita ꝑhibe¬
tur solitus respondere querentib ut dice¬
ret.sine baptismo paruuli morientes. quo
non eant. scio: quo eant nescio: id est non ire
in regnũ celorum scio. Quo uͦ eant ido se
nescire dicebat aut dicit. quia dicere ñ au¬
debat in mortẽ illos ire ꝓpetuam: quos et
hic nichil mali commisisse sentiebat: & ori¬
ginale traxisse peccatum ñ consentiebat.
Itaq &e ista eius uerba roma ꝓ magna eius
purgatione transmissa. tam sunt ambigua.
ut possint eoꝵ dogmati p̾bere latibula. un¬
de ad insidiandum ꝓsiliat hereticꝰ sensus:
quando nullo existente qui ualeat respon¬
dere. tanqu̾ã in solitudine aliquis inuenitur
infirmus. Iam uͦ in libro fidei sue quẽ romã
cum ipsis litteris misit ad eunde ꝑaꝑam

Expanded text:
hac uita nulla peccata commissa sunt, nisi propter hac uita nulla peccata commissa sunt, nisi propter originale peccatum. Sed postea non defuerunt fratres, qui nos admonerent hoc ideo dicere potuisse Pelagium, quia de ista quaestione ita perhibetur solitus respondere quaerentibus, ut diceret: \'sine baptismo paruuli morientes, quo non eant, scio; quo eant, nescio\': id est non ire in regnum caelorum scio; quo uero eant, ideo se nescire dicebat aut dicit, quia dicere non audebat in mortem illos ire perpetuam, quos et hic nihil mali commisisse sentiebat et originale traxisse peccatum non consentiebat. itaque et ista eius uerba Romam pro magna eius purgatione transmissa tam sunt ambigua, ut possint eorum dogmati praebere latibula, unde ad insidiandum prosiliat haereticus sensus, quando nullo existente, qui ualeat respondere, tamquam in solitudine aliquis inuenitur infirmus. Iam uero in libro fidei suae, quem Romam cum ipsis litteris misit ad eundem papam
Abbreviated transcription (Latin):
natus sit ad incertam: id est quis tam impiꝰ
est. ut uetet renasci ad ꝑpetuam certamq
uitam. eũ qui natus sit ad incertam: Hec
uerba quando primitus legimus. credidi¬
mus eum incertam uitã istam uoluisse.
dicere temporalem: quãuis nob̾ uideret᷑
magis eum mortalem dicere debuisse ꝙͣ
incertam. eo quod certa morte finatur.
Tamen qm̃diu ducitur. qm̃ momentis õĩb
ẽẽ non dubitatur incerta: nicħ aliud eũ
putauimus. quã istam mortałẽ uitam
maluisse dicere incertam. Ac ꝑ hoc quã¬
uis eternã mortẽ paruuloꝵ. sine bapris¬
matis sacram̃to ex hac uita migrantium.
aꝑte noluerit confiteri: tam̃ de illo solli¬
citudinem nr̃ãm quasi certa ratiocinatio
solabatur. Dicebamus enim. Si ꝑpetua uita
sicut confiteri uidetur. nisi eoꝵ qui baptira¬
ti sunt ñ potest ẽẽ: ꝑfecto eos qui ñ baptirat
moriuntur. mors ꝑpetua consequetur. Quod
nulla iusticia potest accidere his a quibꝰ in

Expanded text:
natus sit ad incertam?\' id est: quis tam inpius natus sit ad incertam?\' id est: quis tam inpius est. ut uetet renasci ad perpetuam certamque uitam eum qui natus sit ad incertam? haec uerba quando primitus legimus, credidimus eum incertam uitam istam uoluisse dicere temporalem, quamuis nobis uideretur magis eam mortalem dicere debuisse quam incertam, eo quod certa morte finiatur. tamen quamdiu ducitur, quoniam momentis omnibus esse non dubitatur incerta, nihil aliud eum putauimus quam istam mortalem uitam maluisse dicere incertam. ac per hoc, quamuis aeternam mortem paruulorum sine baptismatis sacramento ex hac uita migrantium aperte noluerit confiteri, tamen de illo sollicitudinem nostram quasi certa ratiocinatio solabatur. dicebamus enim: si perpetua uita, sicut confiteri uidetur, nisi eorum qui baptizati sunt non potest esse, profecto eos qui non baptizati moriuntur mors perpetua consequetur, quod nulla iustitia dei potest accidere his, a quibus in
Abbreviated transcription (Latin):
nec ipsi aliquando negauerunt. Sr ñ inde
questio est. De purgatione originalis pec¬
cati in paruulis. questio est. Inde se purget:
qui non uult fateri lauachrũ regenera¬
dionis in paruulis habere quod purget.
Et icdo cetera que dicturus ẽ attendamꝰ
Dost int̃positum enim ex euangłio testimo¬
nium. quod nisi renatus ex aqua & spũ
regnum celoꝵ nullus possit intrare. unde
illis ut diximus nulla sit questio: secutus
adiunxit dicens. Quis ille tam impius ẽ.
qui cuiuslibet etatis paruulo. int̾licat
cõmunem humani generis redẽptionem:
Et hoc ambiguum ẽ qualem dicat redepti¬
onem: utrum ex malo adbonũ an ex bono
ad melius. Nam & celestius apud cartha¬
ginem in libello suo redemptionẽ confessus
est paruuloꝵ: & tam̃ noluit confiteri ex
adam in eos transisse peccatũ. S qͥd deinde
iste subiungat attendite. Et in ꝑpetuam in¬
quit certamq uitam renasci uetet. eũ. qui

Expanded text:
nec ipsi aliquando negauerunt. sed non inde nec ipsi aliquando negauerunt. sed non inde quaestio est; de purgatione originalis peccati in paruulis quaestio est. inde se purget, qui non uult fateri lauacrum regenerationis in paruulis habere quod purget. et ideo cetera quae dicturus est attendamus. post interpositum enim ex euangelio testimonium, quod nisi renatus ex aqua et spiritu regnum caelorum nullus possit intrare, unde illis, ut diximus, nulla fit quaestio, secutus adiunxit dicens: \'quis ille tam inpius est, qui cuiuslibet aetatis paruulo interdicat communem humani generis redemptionem?\' et hoc ambiguum est, qualem dicat redemptionem: utrum ex malo ad bonum an ex bono ad melius. nam et Caelestius apud Carthaginem in libello suo redemptionem confessus est paruulorum et tamen noluit confiteri ex Adam in eos transisse peccatum. Sed quid deinde iste subiungat, adtendite. \'et in perpetuam\', inquit, \'certamque uitam renasci uetet eum qui
Abbreviated transcription (Latin):
cundũ sua dogmata respondere. Deniq
quomͦ respondeat aduertite: & uidete la¬
tebras ambiguitatis falsitati p̾parare refu¬
gia. obfundendo caliginem ueritati: ita ut
etiam nos cum primũ ea legimus. recta
uel correcta ꝓpemodum gauderemꝰ. Sr la¬
tiores disputationes eius. in libris ubi se
quantũlibet oꝑiat plerumq aꝑire com¬
pellitur. fecerunt nobis &e ista suspecta: ut
attentius intuentes inueniremꝰ ambigua.
Cum enĩ dixisset nunquã se uł imꝑiũ
aliquem hereticum audisse. qui hoc quod
ꝓposuit de paruulis diceret: deinde subie¬
cit atq ait. Quis enim ita euangłice lec̃tio¬
nis ignarus ẽ. qui hoc ñ modo affirmare:
conetur: s qui uelleuiter dicere. aut etiam
sentire possit:Deinde quis tam impius. qͥ
paruulos exortes regni cȩloꝵ ẽẽ uelit: dũ
eos baptizari. & in xp̃o renasci putat. ꝯ fru¬
stra ista dicit. Non inde se purgat. In regnũ
celoꝵ sine Baptismo paruulos intrare ñ posse:

Expanded text:
cundum sua dogmata respondere. Denique cundum sua dogmata respondere. Denique quomodo respondeat aduertite et uidete latebras ambiguitatis falsitati praeparare refugia offundendo caliginem ueritati, ita ut etiam nos cum primum ea legimus, recta uel correcta propemodum gauderemus. sed latiores disputationes eius in libris, ubi se quantumlibet operiat, plerumque aperire compellitur, fecerunt nobis et ista suspecta, ut attentius intuentes inueniremus ambigua. cum enim dixisset numquam se uel inpium aliquem haereticum audisse, qui hoc quod proposuit de paruulis diceret, deinde subiecit atque ait: \'quis enim ita euangelicae lectionis ignarus est, qui hoc non modo affirmare conetur, sed qui uel leuiter dicere aut etiam sentire possit? deinde quis tam inpius, qui paruulos exsortes regni caelorum esse uelit, dum eos baptizari et in Christo renasci uetat?\' Frustra ista dicit, non inde se purgat. in regnum caelorum sine baptismo paruulos intrare non posse
Abbreviated transcription (Latin):
quod neget paruulis baptismi sacram̃¬
tum: & absq redemptione xp̃i aliquib
celoꝵ regna ꝓmittat. Se non sic illis hec obi-¬
ciuntur ut posuit. Dam neq paruuilis
negant baptismi sacramentum: nec abs¬
q redemptione xp̃i aliquib celoꝵ regna
ꝓmittunt. Itaq unde se queritur infa¬
mari: eo modo ꝓposuit. ut facile posset eri¬
mini obiecto saluo suo dogmate. responde¬
re. Obicitur autẽ illis. quod ñ baptiratos
paruulos nolunt damnationi primi ho¬
minis obnoxios confiteri: & in eos transisse
originale peccatum regeneratione pur¬
gandum: qm̃ ꝓpter accipiendum regnũ
celorum. tantummꝰ eos baptizandos esse
contendunt: quasi p̃ter regnum cȩloꝵ ha¬
bere nisi et̾nam mortem possint: qui sine
participatione corporis & sanguinis dñi.
eternam uitam habere non possunt. Ecce
quod eis obicitur de baptismo paruuloꝵ:
non quod ipse ita ꝓposuit. ut possit sue ꝓ¬
positioni quasi aduersantis obiectioni. se.¬

Expanded text:
quod neget paruulis baptismi sacramequod neget paruulis baptismi sacramentum et absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittat. sed non sic illis haec obiciuntur, ut posuit. nam neque paruulis negant baptismi sacramentum nec absque redemptione Christi aliquibus caelorum regna promittunt. itaque unde se queritur infamari eo modo proposuit, ut facile posset crimini obiecto saluo suo dogmate respondere. Obicitur autem illis, quod non baptizatos paruulos nolunt damnationi primi hominis obnoxios confiteri et in eos transisse originale peccatum regeneratione purgandum, quoniam propter accipiendum regnum caelorum tantummodo eos baptizandos esse contendunt: quasi praeter regnum caelorum habere nisi aeternam mortem possint qui sine participatione corporis et sanguinis domini aeternam uitam habere non possunt. ecce quod eis obicitur de baptismo paruulorum, non quod ipse ita proposuit, ut possit suae propositioni quasi aduersantis obiectioni se
Abbreviated transcription (Latin):
episcopalia concilia ce apłieam sedem. uniũ¬
samq romanam eccłiam. romanũq imꝑiũ
quod do ꝓpitio xp̃ianum ẽ rectissime fuis¬
se commotum. donec resipiscant de diabo-¬
li laqueis. Quis enim scit ne forte det illz
ds̃ penitentiam. ad cognoscendam &e confi¬
dencdam & p̾dicandam etiam ueritatem:
damnandamq ueraciter clamnabilem
falsitatem: Quoquo modo autẽ se habere
isti uelint: multis tam̃ misccłia dñi ẽẽ con¬
sultum. qui eos ꝓpt̾ea sectabantur. quia ca¬
tholice communioni uidebant ẽẽ sociatoᷤ.
dubitare ñ possumus. Quomͦ autẽ pelagiꝰ
temptarit obrepere ad fallendu etiam
apłice sedis episcopale iudicium: in hac ip¬
sa questione de baptismate paruuloꝵ dili¬
genter attendite. In litteris enim quas ro¬
mam misit ad beate memorie papam inno-¬
centium. qm̃ in corpore eum ñ inuenerunt
&e sc̃o pape ⁊ osimo date sunt. atq ad nosinde
directe: dicit se abhominib infamari.

Expanded text:
episcopalia concilia et apostolicam sedem uniueepiscopalia concilia et apostolicam sedem uniuersamque Romanam ecclesiam Romanumque imperium, quod deo propitio christianum est, rectissime fuisse commotum, donec resipiscant de diaboli laqueis. quis enim scit, ne forte det illi deus paenitentiam ad cognoscendam et confitendam et praedicandam etiam ueritatem damnandamque ueraciter damnabilem falsitatem? quoquo modo autem se habere isti uelint, multis tamen misericordia domini esse consultum, qui eos propterea sectabantur, quia catholicae communioni uidebant esse sociatos, dubitare non possumus. Quomodo autem Pelagius temptarit obrepere ad fallendum etiam apostolicae sedis episcopale iudicium in hac ipsa quaestione de baptismate paruulorum diligenter attendite. in litteris enim quas Romam misit ad beatae memoriae papam Innocentium, quoniam eum in corpore non inuenerunt et sancto papae Zosimo datae sunt atque ad nos inde directae, dicit se ab hominibus infamari,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc illi obiceretur: ñ aliud unde questio uer¬
sabatur. Droinde cum hoc iste sie exponit.
ut dicat infantes iło ñ in eo statu ẽẽ in quo
adam suit ante peccatum. quia nondi st̃
in eadem firmitate mentis aut coeporis.
aut qd̃ in eos transierit ulla culpa ꝓpaginis:
respondeatur ei. Quando tibi illa damnata
obiciebantur. ñ ea catholici ep̃i sic intellige¬
bant: ido cum illa damnares. catholicũ te
ẽẽ credebant. Eꝓt̾e̾a gͦ quod te illi saꝑe exi¬
stimabant absoluendum fuit: qd̃ uͦ tu sapie¬
bas damnancłu fuit. Non gͦ tu absolutꝰ es
qui cdamnata tenuisti: s illud absolutũ est.
quod tenere debusti. Ut autẽ tu absolutꝰ
putareris. creditus es sentire laudanda:
cum te iudices ñ intelligerent occultare.
damnanda. Recte celestii socius iudicatꝰ
es: cuius manifestas te ẽs participem. Et si
in uidicio tuos cooꝑusti libros: tam̃ post
iudicium eos edidisti. Que cũ ita sint: ꝑfe¬
cto sentitis in tam nefandi erroris auẽfores

Expanded text:
hoc illi obiceretur, non aliud, unde quaestio uersabatur. proinde cum hoc iste sic exponit, ut dicat infantes ideo non in eo statu esse, in quo Adam fuit ante peccatum, quia nondum sunt in eadem firmitate mentis aut corporis, non quod in eos transierit ulla culpa propaginis, respondeatur ei: quando tibi illa damnanda obiciebantur, non ea catholici episcopi sic intellegebant; ideo cum illa damnares, catholicum te esse credebant. propterea ergo. quod te illi sapere existimabant, absoluendum fuit; quod uero tu sapiebas, damnandum fuit. non ergo tu absolutus es, qui damnanda tenuisti, sed illud absolutum est, quod tenere debuisti. ut autem tu absolutus putareris, creditus es sentire laudanda, cum te iudices non intellegerent occultare damnanda. recte Caelestii socius iudicatus es, cuius manifestas te esse participem; etsi in indicio tuos cooperuisti libros, tamen post iudicium eos edidisti. Quae cum ita sint, profecto sentitis in tam nefandi erroris auctores
Abbreviated transcription (Latin):
tatem: ꝓpt̾ea unxit te ds ds tuus oleo exul¬
tationis pre participib tius. Eodẽ spũ fid̃i
ab illis hec futura uidebantur: quo a nobis
facta creduntur. Deq enĩ qui nobis ista fi¬
deli dilectione ꝓpħare potuerunt: eoꝵ ipsi
participes non fuerunt. Et unde ẽ qd dic̃
apłs petrus. quid temptatis dm̃ imponere
iugum supra collũ discipłoꝵ. qd̾ neq patres
nr̃i neq nospotumus portare.s ꝑ grãm dm̃¬

Expanded text:
tem;proptereaunxitte, deus, deus tuus oleo exultationis prae participibus tuis. eodem spiritu fidei ab illis haec futura uidebantur, quo a nobis facta creduntur. neque enim qui nobis ista fideli dilectione prophetare potuerunt, eorum ipsi participes non fuerunt. et unde est quod dicit apostolus Petrus: quid temptatis deum imponere iugum supra collum discipulorum, quod neque patres nostri neque nos potuimus portare? sed per gratiam dom
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑculdubio contra istius uoluntatem: s ñ
contra apłicam ueritatem. ubi legit᷑. fuimꝰ
& nos aliquando natura filii irȩ: sicut &e
ceteri. Ipsa est enĩ ꝑ peccatum primi ho¬
minis. quod ex libero eius uenit arbito.
uitiata et damnata natura. cui sola
ꝑ mediatorem dĩ & hominum & omnipo¬
dentem medicũ diuina subue. nit gr̃a.
De cuius adiutorio ad iustifi cationem
nrãm. quo d̃s diligentib eum omĩa eo¬
oꝑantur in bonũ. quos prior dilexit. do¬
nans eis ut diligeretur ab eis. quia iam
diu est ut disserimus: deinceps incipiamꝰ
quantũ dñs adiuuerit. etiam de peccato
qd̃ ꝑ unũ hominẽ cum morte intrauit
in mundũ. atq ita in om̃s homines ꝑtran¬
siit. aduersus istos qui in errorem huie con¬
trarium ueritati aꝑtius eruꝑunt. que sa¬
tis eẽ uidebuntur exprimere. Expli¬

Expanded text:
procul dubio contra istius uoluntatem, sed non procul dubio contra istius uoluntatem, sed non contra apostolicam ueritatem, ubi legitur: fuimus et nos aliquando natura filii irae sicut et ceteri. ipsa est enim per peccatum primi hominis, quod ex libero eius uenit arbitrio, uitiata et damnata natura, cui sola per mediatorem dei et hominum et omnipotentem medicum diuina subuenit gratia. de cuius adiutorio ad iustificationem nostram, quo deus diligentibus eum omnia cooperatur in bonum, quos prior dilexit, donans eis ut diligeretur ab eis, quia iam diu est ut disserimus, deinceps incipiamus, quantum dominus adiuuerit, etiam de peccato, quod per unum hominem cum morte intrauit in mundum atque ita in omnes homines pertransiit aduersus istos, qui in errorem huic contrarium ueritati apertius eruperunt, quae satis esse uidebuntur exprimere.
Abbreviated transcription (Latin):
maculati sunt in hoc mundo. & immacũ¬
lati erunt in regno dĩ. cum utiq siminutiꝰ
excutias immaculatus ẽẽ nemo possit: qͥa
nemo sine peceato. Illud gͦ scĩ ambrosii testi¬
monium. quo ꝑ sua sententia pelagius uti¬
tur: aut scłm quenda modu dictum est
ꝓbabilem quidem s ñ minutius excussũ.
aut certe si ille uir sẽs aut humilis ⁊acha¬
riam et elisabeth summȩ atq omnimꝰ ꝑ.¬
fecte uisticie.cui nichil adcłi iam posset fu¬
isse existimauit:ꝑfecto sententiam suam
minutius excutiendo correxit. Attendat
sane iste in eodem ipso loco.unde hoc am¬
brosianum testimonium qd̃ ei placebat
assumpsit: etiã illud eum dixisse. qd̃ ab
initio eẽ immaculatum. humanȩ impos¬
sibile sit nature. Ubi omnino illam natu¬
ralem possibilitatem. quam pelagius ñ
uult fideliter respicere peccato ẽẽ uitiatã.
& id̾o iactanter extollit. eneruem infir¬
mamq testatur uenerandus ambrosiuᷤ.

Expanded text:
maculati sunt in hoc mundo et inmacumaculati sunt in hoc mundo et inmaculati erunt in regno dei, cum utique, si minutius excutias, inmaculatus esse nemo possit, quia nemo sine peccato\'. illud ergo sancti Ambrosii testimonium, quo pro sua sententia Pelagius utitur, aut secundum quendam modum dictum est, probabilem quidem, sed non minutius excussum, aut certe, si ille uir sanctus atque humilis Zachariam et Elisabeth summae atque omnimodo perfectae iustitiae, cui nihil addi iam posset, fuisse existimauit, profecto sententiam suam minutius excutiendo correxit. Attendat sane iste in eodem ipso loco, unde hoc Ambrosianum testimonium, quod ei placebat, assumpsit, etiam illud eum dixisse, quod \'ab initio esse inmaculatum humanae inpossibile sit naturae\', ubi omnino illam naturalem possibilitatem, quam Pelagius non uult fideliter respicere peccato esse uitiatam et ideo iactanter extollit, eneruem infirmamque testatur uenerandus Ambrosius,
Abbreviated transcription (Latin):
in qua lege etiam ⁊acharias sine querela
conuersabatur. Sr hanc apłs iusticiam in
stercorib & detrimentis deputauit. in com¬
paratione iusticie quam sꝑamus: & quam
nc̃ esurire ac sitire debemus. ut ea quando¬
q sature mur in specie: que nunc est in
fide. quandiu iustus ex fide uiuit. Audi¬
at deniq ipsũ uenerabilem antistitem. cũ
exponeret ysalam ꝓpħam. dicentẽ. neminẽ
in hoc mundo ẽẽ posse sine peccatõ Ubi nemo
potest dicere in hoc mundo eum dixisse:
uelut in dilectione huius mundi. De apło
etenim loquebatur: q̃ dixit. conuersatio
nr̃a in celis est. Hunc gͦ sensum memora¬
tus ep̃c explicans. ꝑfectos inquit secũ multoᷤ
ait apłs in hoc adhuc mundo sitos: qui si acl
ꝑfectionem ueram respicias. ꝑfecti ẽẽ ñ pote¬
rant: quia ipse dixit. Uidemus nunc per
speculum in enigmate: tunc autẽ facie ad
faciem. Dunc cognoseo ex parte: tc̃ autem
cognoscam sicuti & cognitus sum. Ita & im¬

Expanded text:
in qua lege etiam Zacharias sine querela in qua lege etiam Zacharias sine querela conuersabatur; sed hanc apostolus iustitiam in stercoribus et detrimentis deputauit in comparatione iustitiae, quam speramus et quam nunc esurire ac sitire debemus ut ea quandoque saturemur in specie, quae nunc est in fide, quamdiu iustus ex fide uiuit. Audiat denique ipsum uenerabilem antistitem, cum exponeret Esaiam prophetam, dicentem neminem in hoc mundo esse sine peccato, ubi nemo potest dicere <in hoc mundo\' eum dixisse uelut in dilectione huius mundi. de apostolo etenim loquebatur, qui dixit: conuersatio nostra in caelis est. hunc ergo sensum memoratus episcopus explicans, \'perfectos\', inquit, \'secum multos ait apostolus in hoc adhuc mundo sitos, qui, si ad perfectionem ueram respicias, perfecti esse non poterant, quia ipse dixit: uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc cognosco ex parte, tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum. ita et in
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpter quod sc̃m sic laudauit ambrosium.
quia scilicet in sc̃pturis eius inuenit ex
laudib ⁊acharie & elisabeth. posse homine
in hac uita ẽẽ sine peccato. qũaquam negan¬
dum ñ sit. si hoc uelit ds apud quẽ sunt
omĩa possibilia: consideret tam̃ diligentiꝰ
quemadmodu dictum sit. Dic̃tũ est enim
quantũ mͥ uidetur. scd̾m quanda int̃ homi¬
nes conuersationem ꝓbabilem atq laudabi¬
lem: quam nullus hominum uste posset in
accusationis &e criminationis querelam
uocare. Quam ꝑpt̾ ea in d̃i conspectu ⁊ acha¬
rias & eius uxor habuisse referuntur. quia
in ea homines nulla dissimulatione falle¬
bant: s ut apparebant hominibr. ita noti
erant ocłis dei. Non autẽ dic̃tum est hoc. se¬
cundũ illam ꝑfectionem iusticie: in qua ue¬
re atqr omnimͦi immaculati ꝑfectiq uiue.¬
mus. Nam & apłs paulus dixit. sedm̃ iusti¬
ciam que ex lege est se fuisse sine querela:

Expanded text:
propter quod sanctum sic laudauit Ambrosium, propter quod sanctum sic laudauit Ambrosium, quia scilicet in scriptis eius inuenit ex laudibus Zachariae et Elisabeth posse hominem in hac uita esse sine peccato, quamquam negandum non sit, si hoc uelit deus, apud quem sunt omnia possibilia, consideret tamen diligentius quemadmodum dictum sit. dictum enim est, quantum mihi uidetur, secundum quandam inter homines conuersationem probabilem atque laudabilem, quam nullus hominum iuste posset in accusationis et criminationis querelam uocare. quam propterea in dei conspectu Zacharias et eius uxor habuisse referuntur, quia in ea homines nulla dissimulatione fallebant, sed ut apparebant hominibus, ita noti erant oculis dei. non autem dictum est hoc secundum illam perfectionem iustitiae, in qua uere atque omnimodo inmaculati perfectique uiuemus. nam et apostolus Paulus dixit secundum iustitiam, quae ex lege est, se fuisse sine querela,
Abbreviated transcription (Latin):
dire se dicat. & ea se quoq sentire ꝓclamet.
semꝑq sensisse: atq ita singula conetur expo¬
nere. ut etiam eius sententie conuenire.
creclantur. Quaꝑpter quantum attinet ad
istam de diuina gr̃a & adiutorio questionem.
tria illa que aꝑtissi me clistixit attendite:
posse. uelle. esse. id est possibilitatem. uolunta¬
dem. actionem. Si gͦ consenserit nobis ñ soła
possibilitatẽ in homine etiam si nec uelit nͨ
agat bene: ẜ ipsam quoq uoluntatẽ ce actio¬
nem. id est ut bene uelimus. & bene agamꝰ.
que non sunt in homine.nisi quando bene
uult et bene agit. si ut dixi consenserit eti¬
am ipsam uoluntatem & actionem diuinitus
adiuuari. & sic adiuuari ut sine illo adiuto¬
rio nichil bene uelimus & agamus. eamq:
nos sua non nr̃a iusticia iustos facit. ut ea
sit uera nr̃a iusticia que nobis ab illo ẽ. nicħ
de adiutorio gr̃e dĩ quantũ arbitror inter
nos controuersie relinquetur. Illud autem

Expanded text:
tire se dicat et ea se quoque sentire proclamet tire se dicat et ea se quoque sentire proclamet semperque sensisse atque ita singula conetur exponere, ut etiam eius sententiae conuenire credantur. quapropter quantum attinet ad istam de diuina gratia et adiutorio quaestionem, tria illa quae apertissime distinxit attendite: posse, uelle, esse, id est possibilitatem, uoluntatem, actionem. si ergo consenserit nobis non solam possibilitatem in homine, etiamsi nec uelit nec agat bene, sed ipsam quoque uoluntatem et actionem, id est ut bene uelimus et bene agamus. quae non sunt in homine, nisi quando bene uult et bene agit — si, ut dixi, consenserit etiam ipsam uoluntatem et actionem diuinitus adiuuari et sic adiuuari, ut sine illo adiutorio nihil bene uelimus et agamus, eamquenos sua non nostra iustitia iustos facit, ut ea sit uera nostra iustitia, quae nobis ab illo est, nihil de adiutorio gratiae dei, quantum arbitror, inter nos controuersiae relinquetur. Illud autem