comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
solũ ad pristinũ uomitũ
rediit. uerũ etiã mauricii
dõ semꝑ auersi iussione sur¬
recta. qua iubebat᷑ ut scis¬
matici redire ad unitatem
ȩccłȩ minime cogerentur.
reliquis ep̃is eccłȩ se iungen¬
tib maximas seditioneᷤᷤ con¬
flabat: Qua ꝓpt̃ Gregoriuꝰᷤᷤ
neminẽ iã reuertentium
sine cautione iuratoria

Expanded text:
solum ad pristinum vomitum rediit, verum etiam Mauricii, Deo semper adversi, jussione surrepta qua jubebatur ut schismatici redire ad unitatem Ecclesiae minime cogerentur, reliquis episcopis Ecclesiae se jungentibus, maximas seditiones conflabat. Quapropter Gregorius neminem jam revertentium sine cautione juratoria
Abbreviated transcription (Latin):
generis & nobilissimȩ fami¬
uȩ uisitationes & frequentiã
sustinere: Merebat honore
suo. & ora laudantiũ decli¬
nare: ac fugere festinabat:
Cũq orientis & occidentis ep̃os.
ob quosdã eccłarũ dissensio¬
nes romã imperiales litterȩ
contraxissent: uidit ammi¬
rabiles uiros xp̃iq pontifi¬
ces. paulinũ antiochenum
urbis ep̃m. & Ephiphanium
salaminȩ cipri quȩ nunc
constantia dicitur Quorũ
ephiphaniũ etiã hospitẽ ha¬
buit: paulinũ in aliena ma¬
nentem domo. qͣsi ꝓpriũ hu¬
manitate possedit: Quorũ
accensa uirtutib ꝑ mom̃ta
patriã deserere cogitabat:
non domus. non liberorũ.
non familiȩ. non possessionũ.
non alicuius rei quȩ ad
scłm ꝑtinet memor: sed sola
si dici potest & incomitata.
adheremũ antoniorũ atq
paulorũ ꝑgere gestiebat:
Tandẽq exacta hieme aꝑto
mari. redeuntib ad eccłas
suas ep̃is: ipsa uoto cum eis
gabat: Quid ultra differo:

Expanded text:
generis et nobilissimae familiae uisitationes et frequentiam sustinere. maerebat honore suo et ora laudantium declinare ac fugere festinabat. cumque orientis et occidentis episcopos ob quasdam ecclesiarum dissensiones Romam imperiales litterae contraxissent, uidit admirabiles uiros Christique pontifices: Paulinum, Antiochenae urbis episcopum, Epiphanium, Salaminae Cypri, quae nunc Constantia dicitur, quorum Epiphanium etiam hospitem habuit, Paulinum in aliena manentem doma quasi proprium humanitate possedit. quorum accensa uirtutibus per momenta patriam deserere cogitabat. non domus, non liberorum, non familiae, non possessionum, non alicuius rei, quae ad saeculum pertinet, memor sola — si dici potest- et incomitata ad heremum Antoniorum atque Paulorum pergere gestiebat. tandemque exacta hieme, aperto mari redeuntibus ad ecclesias suas episcopis ipsa uoto cum eis gabat. quid ultra differo
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ino crassari: quȩ res nos
nimis ad dix̃: Quã obrẽ sa¬
lutantes fr̃nitatẽ tuã insta¬
ntissime suademꝰ. ut a lan¬
gobardoꝵ siue romanorũ
qui in eodẽ loco degunt

Expanded text:
omnino grassari, quae res nos nimis addixit. Quamobrem salutantes fraternitatem tuam, instantissime suademus ut a Langobardorum, sive Romanorum, qui in eodem loco degunt
Abbreviated transcription (Latin):
sine dubio uolumꝰ ꝑmanere:
Pret̾ea ne quã necessitatẽ in
expensis tua experientia pa¬
tiatur. de reditib sc̃ȩ romanȩ
excłȩ qui illic te ꝓuidente
agregati sunt: om̃s expensas
tuas de facere uolumꝰ: & siqͥd
suꝑfuerit nob̾ cũ ueneris defes
htm: GREGONTUS. Romano
defensori: Diuinorũ nosam
Imonent
eloqr p̃ceptoꝵ necessitatem
patientib eccłasticũ p̃bere
subsidiũ. Quia gͦ dilectissimꝰ

Expanded text:
sine dubio volumus permanere. sine dubio volumus permanere. Praeterea, ne quam necessitatem in expensis tua experientia patiatur, de reditibus sanctae Romanae Ecclesiae, qui illic, te providente, aggregati sunt, omnes expensas tuas te facere volumus; et si quid superfuerit, nobis, cum veneris, defer. » Item Gregorius Romano defensori: « Divinorum nos monent eloquia praeceptorum necessitatem patientibus ecclesiasticum praebere subsidium. Quia ergo dilectissimus
Abbreviated transcription (Latin):
eo aliqͥd paciscerent᷑: qm̃ &
si res defuerint q̃ possint eidẽ
debito addici Creditores gͦ
suos ut asserit ad octogint᷑a
solidos c̃sentire possibile ẽ.
Sed qr multũ ẽ ut anichil ha¬
bente homine.lxxx. solidos
petant: Ix tibi solidos ꝑno
Itariũ¬
tuũ transmisimꝰ. ut tu cũ eis¬
dẽ creditorib subtilit̾ loqͣri
& rationẽ reddas. qr filiũ eiꝰ
quẽ tenere dicunt᷑. scđm le¬
ges tenere ñ possunt: Et si
potest fieri aliqͥd minꝰ quã
scendant. & qͥcqͥd de eisdem
Ix. solidis remanserit. ipsi
trade: ut cũ filio suo exinde
uiuere ualeat: Si autẽ nil
eiꝰ debitũ incidere stude: ut
possit sibi libere post modũ
laborare : Hoc tam̃ solerter
age. ut acceptis solidis. ei ple¬
nariã munitionẽ scriptõ
conficiant: Hẽ. GREGORTUS
Castorio diacono & cartula¬
U alerianũ monachũ quem
em̃datũ in monasteriobĩ
lohannis in classe posito tra¬
didisti. in eo eũ monasterio

Expanded text:
eo aliquid paciscerentur, quonieo aliquid paciscerentur, quonisi res defuerint quae possint eidem debito addici. Creditores ergo suos, ut asserit, ad octoginta solidos consentire possibile est. Sed quia multum est ut a nil habente homine octoginta solidos petant, sexaginta tibi solidos per notariutuum transmisimus, ut tu cum eisdem creditoribus subtiliter loquaris et rationem reddas, quia filium ejus quem tenere dicuntur, secundum leges tenere non possunt. Et si potest fieri, ad aliquid minus quam scendant; et quidquid de eisdem sexaginta solidis remanserit, ipsi trade, ut cum filio suo exinde vivere valeat. Si autem nil ejus summam incidere stude, ut possit sibi libere postmodum laborare; hoc tamen solerter age, ut, acceptis solidis, ei plenarium munitionem scripto conficiant. » Item Gregorius Castorio diacono, et chartula« Valerianum monachum, quem emendatum in monasterio beati Joannis in Classe posito tradidisti, in eo eum monasterio
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ aditorio sine ꝑiculo ad
ꝓpͥa remeare: & citiꝰ nec essi¬
Eusebio religioso abbati
Credat mͥ caritas tua qr ualde
c̃tristatꝰ sũ de tristitia tua:
Et ceta: Pret̾ea centũ solidos ꝑ
petrũ subdiaconũ dilectioni
tuȩ dari fecimꝰ qͦs peto ut abs¬
q in uiria suscipiat: IiEM.
GREGORIUS Candido defen¬
sori Necessitatẽ patientibus
pontificale c̃uenit adesse
subsidiũ . Pro qͣre experientie
tuȩ psenti auctoritate p̃cipi¬
nus qͣtinꝰ Albino pͥuato sumi¬
nib filio qͦndã martini colo¬
ni singłis annis duos tremisse.
sine aliqͣ dilatione p̃stare ñ
desinat: ñ dubitatura suis hoc
sine dubio rationib ĩputari:
HIEM. GREGORIUS Fantino
defensori Lator p̃sentium
cosma syrus in negotio quod
agebat. debitũ se c̃traxisse
pħibuit: Qđ & multis aliis
& lacrimis eiꝰ ad testantib
uerũ eẽ credimꝰ Et qr centũ
qͥnqͣginta solidos debebat.
uolui ut creditores illiꝰ cũ

Expanded text:
Dei adjutorio sine periculo ad Dei adjutorio sine periculo ad propria remeare, et citiEusebio, religioso abbati: « Credat mihi charitas tua, quia valde contristatus sum de tristitia tua, et caetera. Praeterea centum solidos per Petrum subdiaconum 69 dilectioni tuae dari fecimus, peto quos ut absque injuria suscipias. » Item Gregorius Candido defensori: « Necessitatem patientibus pontificale convenit adesse subsidium. Pro qua re experientiae tuae praesenti auctoritate praecipimus, quatenus Albino, privato luminibus, filio quondam Martini coloni, singulis annis duos tremisses sine aliqua dilatione praestare non desinat, non dubitatura suis hoc sine dubio rationibus imputari. » Item Gregorius Fantino defensori: « Lator praesentium Cosmas Syrus in negotio quod agebat debitum se contraxisse perhibuit, quod et multis aliis, et lacrymis ejus attestantibus verum esse credimus. Et quia centum quinquaginta solidos debebat, volui ut creditores illius cum
Abbreviated transcription (Latin):
Cypriano diacono Cosmas
ex uariis ꝑiculoꝵ necessita¬
tib multis se dicit debitis
obligatũ. ita ut ꝓ eis a credi¬
torib suis suos dicat filios de¬
tineri: Quȩ ressiita ẽ: Nos
om̃ino cõmouit. Quã obrem
hortam᷑ dilectionẽ tuã. ut qr
de reb pauperũ dandiꝰ agit᷑.
causã eiꝰ cũ sũma subtilitate
debitis ueracit̃ inuolutũ ut
ñ sit substantia unde possit
hȩc ipsa ꝑsoluere : p̃dictoꝰ cre¬
ditores eiꝰ adeas. & ꝓpt̾ recol¬
ligendos filioᷤ eiꝰ. qͣntã cogno¬
ueris qͣntitatẽ cõponas Et qr
unde restituat: de reb pau¬
perũ p̃senti nr̃a auctoritate
ꝑsolue. Sciens qͥcqͥd illic exte
ꝓuidente datũ fuerit. patri¬
sua alimonioꝵ necessitatẽ in¬
notuit sustinere: Quib qm
ut possibile ẽ aliqͦd desideramꝰ
ferre c̃sultũ: idcirco dilecti¬
mille modios tritici aut si
plus leuare potuerit. usq ad
duo milia scriptis te dare p̃
aut excusationẽ adducas:
qͣtinꝰ dũ te sinitet. hinc cũ

Expanded text:
Cypriano diacono. Cosmas ex variis periculorum necessitatibus multis se dicit debitis obligatum, ita ut pro eis a creditoribus suis suos dicat filios detineri. Quae res si ita est, nos omnino commovit. Quamobrem hortamur dilectionem tuam, ut quia de rebus pauperum dandis agitur, causam ejus cum summa subtilitate debitis veraciter ita involutum, ut non sit substantia unde possit haec ipsa persolvere, praedictos creditores ejus videas, et propter recolligendos filios ejus, quanta cognoveris quantitate, componas. Et quia unde restituat, de rebus pauperum ex praesenti nostra auctoritate persolve, sciens quidquid illic, te providente, datum fuerit, patrisua alimoniorum necessitatem innotuit sustinere. Quibus quoniam, ut possibile est, aliquod desideramus ferre consultum, idcirco dilectimille modios tritici, aut, si plus levare potuerit, usque ad duo millia scriptis te dare praaut excusationem adducas, quatenus, dum tempus sinit, et hic cum
Abbreviated transcription (Latin):
solidos ministra: qͥ tuis pos¬
sunt rationib imputari:
Pret̾ea Paulino pbro monaste¬
ri scĩ herasmi qđ in latere
montis soractis sitũ ẽ. sed &
duob monachis in oratorio
scĩ archangłi seruientib qđ
in lucallano nr̃o iuxta sc̃ĩ Petri
basilicã ẽẽ dinoscit᷑. binos te
tantũ modo solidos dare p̃cipi¬
mus: qͥ & ipsi tuis rationib um¬
putentur: Ita gͦ fac ut impen¬
sȩ mercedis. tu quoq participrũ
sortiaris: Itẽ eidẽ : Si in ꝓximoꝵ
necessitatib habita cõpassione
benigna m̃te c̃currimꝰ nr̃is
ꝓcul dubio petitionib clem̃tẽ
dñm repperimꝰ: Palatina siqͥ¬
dẽ illustris femina c̃tinua ho¬
stilitate insinuaũ se plurimiᷤ
necessitatib subiacere Propt̃¬
ea exꝑientiȩ tuȩ p̃senti aucto¬
ritate p̃cipimꝰ. ut ei ꝓsusten¬
xxx. solidos dare ñ differat:
qͥ tuis possint postmodũ rati¬
onib imputari: Ita gͦ fac ut¬
& tu bene ministratȩ merce
dis cõmodũ ꝑcipias. & nr̃a ad

Expanded text:
solidos ministrare, qui tuis possint rationibus imputari. Praeterea Paulino, presbytero monasterii sancti Erasmi, quod in latere montis Soractis situm est, sed et duobus monachis in oratorio sancti Archangeli servientibus, quod in Lucullano castro juxta sancti Petri basilicam esse dignoscitur, binos te tantummodo solidos dare praecipimus, qui et ipsi tuis rationibus imputentur. Ita ergo fac ut impensae mercedis tu quoque participium sortiaris. » Item eidem: « Si in proximorum necessitatibus, habita compassione, benigna mente concurrimus; nostris proculdubio petitionibus clementem Dominum reperimus. Palatina siquidem, illustris femina, continua hostilitate insinuavit se plurimis necessitatibus subjacere. Propteea experientiae tuae praesenti auctoritate praecipimus, uti pro susteninta solidos dare non differat, qui tuis postmodum possint rationibus imputari. Ita ergo fac ut et tu bene ministrando mdis commodum percipias, et nostra ad
Abbreviated transcription (Latin):
quod ad orasti. Preceptis salutari¬
bus illũ instituens. hũmili deuo¬
tione uenerari eccłas ad cultũ
religionis edificatas: ut deũ ad¬
oraret in eis quas rigida ꝓpha¬
uitate incendere consueuerat:
& ydola que ui asilis siuis ꝓ deo
adorare solebat. fidei ardore suc¬
census. deiciendo inceuderet.
Cuius sapientia miranda estĩ
pe a scĩs uiris honore uenerati¬
onis & amore obsequii angelis et
hominib exhibitam legiinus. &
illam adorationem et seruitutem
quam cultu diuinitati debito. de¬
o soli uixta preceptũ illius. non
autem ulli creature ex hibendã
sc̃e scripture lectione cognosci¬
mus Et sic post confessionẽ or¬
tifice de sc̃o fonte: ꝑunctus ẽ sa¬
cro chrismate cum signo sc̃e cru
tur autem de exercitu etꝰ tria mi¬
lia uiroꝵ: exceptis paruulis et
mulieribus. Baptizantur sororeᷤᷤ
eius Albofledis et landechildis.
et factum est gaudium magnũ
in illa die angelis sc̃is in celo. &

Expanded text:
quod adorasti'; preceptis salutariquod adorasti'; preceptis salutaribus illum instituens humili devotione venerari aecclesias ad cultum religionis aedificatas, ut Deum adoraret in eis, quas rigida profanitate incendere consueverat, et idola, quae in asilis suis pro Deo adorare solebat, fidei ardore succensus, deiciendo incenderet. Cuius sapientia miranda est inpe a sanctis viris honore venerationis et amore obsequii angelis et hominibus exhibitam legimus, et illam adorationem et servitutem, quam cultu divinitati debito Deo soli iuxta preceptum ipsius, non autem ulli creaturae exibendam sanctae scripturae lectione cognoscimus. Et sic post confessionem ortifice de sancto fonte, perunctus est sacro chrismate cum signo sanctae ctur autem de exercitu eius tria milia virorum, exceptis parvulis et mulieribus. Baptizantur sorores eius Albofledis et Landehildis. Et factum est gaudium magnum in illa die angelis sanctis in celo et
Abbreviated transcription (Latin):
cum lacrimis. Et ecce subito colũ¬
ba niue candidior: attulit in roz¬
stro ampullam chrismate scõ re
pletam. cuius odore mirifico suꝑ¬
omnes odores quos ante in bap¬
titerio senserant: om̃s qui ade¬
rant inestunabili fuauitate re¬
pleti sunt. Accipiente autẽ sc̃o
pontĩfice ipsam ampullamspe-¬
cies columbe disparuit. De quo
chrismate uenerandus ep̃e iu
fontem sãcratum. Uiso autẽ rex
tanto miraculo. ab negatis diabo¬
li pompis & operib eiꝰͫ petiit se
a scõ pontifice baptizari. Proce¬
dit nouus constantinus ad la-¬
uachrum salutiferum. in quo
delendi erant lepre ueteris
morbi: sordentesq antique pec¬
catoꝵ macule diluende. diui-¬
no muneri obsequente beato
Remigio. in quo apłica doctrina
et uirtũtum gr̃a alter represen¬
tari uidebatur Siluester. Ingreᷤ¬
so autem in fontem uitalẽ lu¬
douiico. sc̃s ep̃c dixit ore facun¬
do. Mitis depone colla sicamber.
adora quod incendisti. incende

Expanded text:
cum lacrymis. Et ecce subito columcum lacrymis. Et ecce subito columba nive candidior attulit in rostro ampullulam, chrismate sancto plenam, cujus odore mirifico suomnes odores, quos ante in baptisterio senserant, omnes qui aderant inestimabili suavitate repleti sunt. Accipiente autem sancto pontifice ipsam ampullam, species columbe dchrismate fudit venerandus episcopus in fontem sacratum. Viso autem rex tanto miraculo, abnegatis diaboli pompis et operibus eius, petiit, se a sancto pontifice baptizari. Procedit novus Constantinus ad lavacrum salutiferum, in quo delendi erant lepre veteris morbi sordentesque antiq ue peccatorum macula e diluendae, divino muneri obsequente beato Remigio, in quo apostolica doctrina et virtutum gratia alter representari videbatur Silvester, ingresso autem in fontem vitalem Hludowico, sanctus episcopus dixit ore facundo: 'Mitis depone colla, Sicamber; adora quod incendisti, incende
Abbreviated transcription (Latin):
balsamo et ceteris odoramentis
conspergitur. Talemq gr̃am do¬
minus subministrabat in ppło.
ut estimarent se paradysi odo¬
ribus refoueri. Sicq precedenti¬
bus sacro scis euangełus et cruꝰ¬
cibus. et hymnis & canticis spi¬
ritualibus. atq letaniis. scoꝵ ꝙ
nominibus acclamatis: sc̃s pon¬
tifex manum tenens regis. a
domo regia ꝑgit ad baptisteri¬
um: subsequente regina et po-¬
pulo. Dum autẽ simul ꝑgerẽt.
rex interrogauit ep̃m dicens.
Patrone. est hoc regnum dei
qͦd michi ꝓmittis: Cui ep̃e. Non
est hoc inquit illud regnũ. sedi¬
nitium uie ꝑ quam uenitur ad
illud. Cum uero ꝑuenissent ad
baptisteriũ: clericus qui chrisma
ferebat a ppło est interceptus.
ut ad fontem uenire nequiuerit.
Sanctificato autem fonte: nutu
diuino chrisma defuit. Et quia ꝓ¬
pter ppłi pressũram ulli non pa¬
tẽbat egressus eccłie uel ingres¬
sus: sc̃s pontifex acͤ manibus pro¬
tensis in celum. cepit tacitꝰ orare

Expanded text:
balsamo et ceteris odoramentis balsamo et ceteris odoramentis conspergitur. Talemque gratiam Dominus subminiut existimarent se paradisi odoribus refoveri. Sicque praecedentibus sacrosanctis Evangeliis, et omnibus cum hymnis, et canticis spiritualibus atque litaniis, sanctorumque nominibus acclamatis, sanctus pontifex manum tenens regis, a domo regia pergit ad baptisterium, subsequente regina et populo. Dum autem simul pergerent, rex interrogavit episcopum dicens: Patrone, est hoc regnum Dei, quod mihi promittis? Cui episcopus: Non est hoc, inquit, illud regnum, sed initium viae, per quam venitur ad illud. Cum vero pervenissent ad baptisterium, clericus qui chrisma ferebat, a populo est interceptus, ut ad fontem venire nequiverit. Sanctificato autem fonte, nutu divino chrisma defuit. Et quia propter populi pressuram ulli non patebat egressus ecclesiae, vel ingressus, sanctus pontifex oculis ac manibus protensis in coelum, coepit tacite orare
Abbreviated transcription (Latin):
orum cordibus prebuere leticie
hylaritatem. Cumq ĩa sc̃s uir
eos de talibus sufficienter in¬
struxisset: ꝓphetico repletꝰ sp̃u
cuncta que eis uel semini eoꝵ
euentura erant predixit. quã¬
liter scilicet successura eoꝵ poste¬
ritas regnum eẽt nobilissime¬
ꝓpagatura. atq gubernatura. &
sc̃ãm eccłiam sublimatura. om̃i¬
q romana dignitate. regnoꝙ:
potitura. et iuictorias contra ali¬
arum gentiũ incursus adeptu¬
ra: nisi forte a bono degeneran¬
tes. uiam ueritatis reliquerint.
et diuersos uicioꝵ fierint secu¬
ti anfractus: quibus negligi ec¬
clesiastica solet disciplina. et qͥ¬
bus ds offenditur: ac ꝑ hoc re¬
gua solent subuerti. atq de gen¬
te in gentem transferri. ixͦ¬
Nterea eundi uia ad baptisteriũ
a domo regia preparatur: uelis¬
q ac cortinis depictis. ex utraq
parte ꝓtenditur: et desuꝑ adũ¬
brãtur. Platẽe sternuntur. ec¬
clesia compon̾itur: baptisteriũ

Expanded text:
orum cordibus prebuere letitiae orum cordibus prebuere letitiae hilaritatem. Cumque iam sanctus vir eos de talibus sufficienter instruxisset, prophetico repletus spiritu, cuncta quae eis vel semini eorum eventura erant predixit: qualiter scilicet successura eorum posteritas regnum esset nobilissimepagatura atque gubernatura et sanctam aecclesiam sublimatura omnique Romana dignitate regnoque potitura et victorias contra aliarum gentium incursus adeptura, nisi forte a bono degenerantes, viam veritatis reliquerint et diversos vitiorum fuerint secuti anfractus, quibus neglegi aecclesiastica solet disciplina, et quibus Deus offenditur, ac per hoc regna solent subverti atque de gente in gentem transferri. nterea eundi via ad baptisterium a domo regia preparatur, velisque ac cortinis depictis ex utraque parte protenditur et desuper adumbratur. Plateae sternuntur, aecclesiae componitur baptisterium,
Abbreviated transcription (Latin):
gina pedibus se scĩ sacerdotis ꝓster¬
nunt. et cũ magno pauore ac ge¬
mitu consolationem eiꝰ requirũt:
et quid sibi ad utilitatem atq salu¬
tem ꝑtinens eẽt agendum. cũ mag¬
na erͣpetunt deuotione: parati au-¬
dire et opere complere que a sanc¬
to pontifice discerent. Nam lum̃
qͦd eos exterius ꝑfudit. etiã uiteriꝰ
illuminauit: et ad querendũ sa¬
lubre consiliũ incitauit. Delecta¬
bantur namq in uerbis illis que
aulierant. licet exterriti essent
scã repletus sapientia: cepit eos
instriiere hanc esse uisionis diui¬
ne atq angelice consuetudinem:
ut in aduentu suo terreant corda
mortaliũ. s subsequenti consolati¬
oue demulceant precedentẽ ti¬
morem: instruens eos ex auctorita¬
te scãrum scripturarũ. quo mͦ sui¬
gulis quib apparuerant. & in pri¬
mordio apparitionis incusserint
uidentib se tunorem: s post per
gr̃am consolationis. gratissuã e¬

Expanded text:
gina pedibus se sancti sacerdotis prostergina pedibus se sancti sacerdotis prosternunt et cum magno pavore ac gemitu consolationem eius requirunt, et quid sibi ad utilitatem atque salutem pertinens esset agendum, cum magna expetunt devotione, parati audire et opere complere, quae a sancto pontifice discerent. Nam lumen, quod eos exterius perfudit, etiam interius illuminavit et ad querendum salubre consilium incitavit. Delectabantur namque in verbis illis quae audierant, licet exterriti essent tus, sancta repletus sapientia, cepit eos instruere, hanc esse visionis divinae atque angelicae consuetudinem, ut in adventu suo terreant corda mortalium, sed subsequenti consolatione demulceant precedentem timorem, instruens eos ex anctoritate sanctarum scripturarum, quomodo singulis quibus apparuerant et in primordio apparitionis incusserint videntibus se timorem, sed post per gratiam consolationis gratissimam e
Abbreviated transcription (Latin):
clericis. qui cũ pontifice uenerãt.
et familiarib regis atq regine. &
sc̃s presul regem monitis saluta
discipliuis imbueret. ad confir¬
mandam uere fidei predicationẽ
ꝑ scm̃ deprõptam pontificẽ. etiã
iusibiliter ostendere dñs uoluit.
sunt duo uel tres congregati i
tam repleuit eccłiam. ut clarita
tem solis euinceret. Et cũ luce
uox pariter est audita dicens.
Par uobis. ego sum uolite timere.
Manete in dilectione mea. Et
post hec uerba lux que aduene¬
rat recessit: et incredibilis suaui¬
tatis odor i eãdem domo re¬
mansit: ut patenter ostenderet᷑
illuc auctorem lucis & pacis atq
suauitatis uenisse. Quem nemo
eoꝵ qui aderant preter ep̃m ꝓ
pier fulgorem luininis tunore
ꝑculsi: intueri ualuerunt. Tan¬
taq claritatis gła pontificem
scm ꝑfudit: ut splendor ex eo ꝓ¬
cedens. plus conspicuã domum
in qua sedebant reddiderit.
quam lucernarũ lumina ibi¬
dem lucentia: Rex itaq ae re¬

Expanded text:
clericis, qui cum pontifice venerant, clericis, qui cum pontifice venerant, et familiaribus regis atque reginae, et sanctus praesul regem monitis instruedisciplinis imbueret: ad confirmandam verae fidei praedicationem, per sanctum depromptam pontificem, etiam visibiliter ostendere Dominus voluisunt duo vel tres congregati intam replevit ecclesiam, ut clarittem solis evinceret, et cum luce vox pariter est audita, dicentis: Pax vobis; ego sum, nolite timere. Manete in dilectione mea. Et post haec verba lux que advenerat recessit, et incredibilis suavitatis odor in eadem domo remansit, ut patenter ostenderetur, illuc auctorem lucis et pacis atque suavitatis venisse, quem nemo eorum qui aderant preter episcopum, propter fulgorem luminis timore perculsi, intueri valuerunt. Tantaque claritatis gloria pontificem sanctum perfudit, ut splendor ex eo procedens, plus conspicuam domum in qua sedebant reddiderit, quam lucernarum lumina ibidem lucentia. Rex itaque ac re
Abbreviated transcription (Latin):
ie uero passionis dñi quem
parasceuen usus ȩccłasticus
uocat: pridie scilicet ante quam.
baptismi gram rex et populus eiꝰ
percepturi erant: cum sẽs remigi¬
us &e uenerabilis conuinx regis
hrothildis ꝓ regis et ppłi eiꝰ salute
in oratione pernoctarent. ep̃c ĩ¬
domo ante altare scẽ Marie mul¬
tas effundens lacrimas. et regina
in oratorio scĩ petri iuxta domũ
regiam: expleta oratione ponti¬
fer ad ostiũ regii cubicul pulsa¬
turus accessit. ut uidelicet ꝑ alta
silentia noctis aliis curis regi ab¬
soluto liberius posset cõmittere
saera mysteria uerbi. Quem o¬
stiis aꝑtis cubicularii regis reuerẽ¬
ter suscipiunt: et cũ honore debito
usq ad penetralia regis introduẽt.
Sed et rex alacriter ei obuiã ꝑsi¬
luit. eiunq amplexus. cum ipso &̾
qͦd ut diximus cubiculo regis con¬
tĩguũ erat ꝓcessit. Cumq illi
tres. pontifex scilicet & rex atꝙ
regina dispositis sedilib consediˢ¬
sent. circumstantib quibusdam

Expanded text:
ie vero passionis Domini, quem parasceuen usus aecclesiasticus vocat, pridie scilicebaptismi gratiam rex et populus ejus percepturi erant, cum sanctus Remigius et venerabilis conjux regis Clotildis, pro regis et populi ejus salute in oratione pernoctaret, episcopus ante altare sanctae Mariae multas effundens lacrymas, et regina in oratorio sancti Petri, juxta domum regiam: expleta oratione, pontifex ad ostium regii cubiculi pulsaturus accessit: ut videlicet per alta silentia noctis aliis curis regi absoluto, liberius posset committere sacra mysteria verbi. Quem ostiis apertis cubicularii regis reverenter suscipiunt, et cum honore debito usque ad penetralia regis introducunt. Sed et rex alacriter ei obviam prosiluit, eumque amplexus, cum ipso et lorum, quod ut diximus, cubiculo regis contiguum erat, processit. Cumque illi tres, pontifex scilicet, et rex, atque regina, dispositis sedilibus consedissent, circumstantibus quibusdam
Abbreviated transcription (Latin):
generata ẽ p̃dicabat. Coquod
diuina miscđia tã prudents¬
simũ & singularis eruditiõni¬
uirũ. inspectaculũ mundi
censendũ audisset. łlinc post
examinationẽ agnitis hosti¬
b & obpressis decretis scrip¬
turȩ conditis : ꝓsꝑaq aucto¬
re dõ in synodo actis legatio

Expanded text:
generata est praedicabat .| et quod generata est praedicabat .| et quod diuina misericordia . tam prudentissimum et sin| gulari erudicionis+ in spectaculum mundi censensum adesset. Hinc post examinati| onem agnitis hostibus et oppressis decretis scripturae| condetis . prusperaque auctore deo in sinodo actis. Legatio
Abbreviated transcription (Latin):
sũ ꝑuenerit. locꝰ inseq̃nti re¬
seruat᷑ In terea cũ toto orbe
arriane ꝑfidie heresis pullu¬
laret dato generalit̾ impera¬
toris edicto. ut om̃s orientaleᷤ
ep̃i apud se leutiã ysaurie
oppidũ conuenirent discep¬
taturi qͥd sentirent. de fidei
ueritate. Iunc int̾ reliqͦs quar¬
to iã exilu sui anno. de frigi
sinodũ uenire cõpellitur:
H is cũ qđdã castellũ adisset:
die dñica ingressus ẽ tepłũ:
Mox puella quȩdã florentia
nomine gentilis : in rumpen
multitudinẽ popłi uoce mi¬
gna seruũ dĩ aduenisse testi¬
ta ẽ: Et adcurrens adpede ᷤᷤ e
postulabat ut sibi signũ cru¬
cis imponeret Quã florentuᷤ
genitor ipsiuꝰ puellȩ secutꝰ &
cuncta familia in nomine sç
trinitatis meruert pariter
baptizari Quȩ florentia re¬
lictis parentib suis. uestigiis
eiꝰ inherens: usq pictauis ꝑ¬
ducta ẽ. Patrẽ se habe. non
a quo generata: sed aquo re¬

Expanded text:
sum peruene| rit Locus in sequenti resum peruene| rit Locus in sequenti reseruatur Interea cum toto orbe| ariana perfidia heresis pullularet. Dato generali| ter imperatoris edicto . ut omnes orientalis episcopi. Apud| seleuciam . ysauriae oppidum conuenirent discepta| turi quid sentirent . de fidei . ueritatem. Tunc inter| reliquos quarto iam exilii sui anno de frigia synodum uenire conpellitur| His cum quedam . castellum adisset . die domineca| ingressus est templum . mox puella quedam . floren| tia nomine gentilis inrumpens multitudinem popu| li. Voce magna seruum dei aduenisse testata est| Et adcurrens ad pedis eius postulabat ut sibi sig| num crucis inponeret . quam florentius genitur ip| sius puellae secutus . et cincta familia in no| mine sanctae trinetatis meruerunt| pariter baptizare que florentia relictis| parentibus suis uistigiis . eius inherenis usque| pectauis perducta est. Patrem se habire non| a quo generata . sed a quo re
Abbreviated transcription (Latin):
la quereret sibi ad nectandã
Sed ipse int̾uentu orationis as¬
siduȩ cȩlestẽ illi sponsũ sine
contaminationẽ ꝓuiderat.
Mox oportunitate reꝑta. ma¬
nu ꝓpria subscriptã filiȩ di¬
rexit epłam. sufficienti sale
conditã: & uelut a romaticis
unguentis infusã. quȩ tenet᷑
pictauis ꝓmunere conseruata
pat̾ anxius ꝓuidisset. cuius
nobilitas cȩlos ascenderet:
pulchritudo rosarũ. & lilu
cõparationẽ p̃cederet. oculi¬
gemmarũ lumina illum ina¬
rent. uestis candorẽ niuis ob
primeret: ornam̃ta inestima¬
bili fulgore uernarent. Diui¬
diȩ in cõprehensibilis emana¬
rent. dulcẽdo faui mellis post¬
poneret : thesauri sine defe¬
ctione constarent. addens gͦ
monitis ut filiã sibi prius ma
citũ se & sponsũ parit̃. cũ ꝓ¬
missione uenturũ. Quod abra
dulcit᷑ excipiens. & qͣsi spon¬
sum futurũ in epła. patris
amplectens ammonitionẽ
secuta ẽ. Nulli inconiugiose
resoluens. sed qͣlit̃ ad illũ spon¬

Expanded text:
 queririt sibi adnectendam. Sed ipsi inter| uentu oracionis assiduae caelestem ille sponsum sine con| taminationem prouiderat. Mox oportunitatem reperta| manu propriam suscriptam filiae derixit epistulam .| sufficientem ale condita et uelut aromaticis unguentis| infusam . que tenetur pectauis pro munere conseruata Pater ancxius| prouidisset . cuius nobilitas caelos ascenderit . pulchri| tudo . rosarum et lilii . conparationem preciderit . gemi| narum . lumina luminarent . uestes candorem niuis op| premerit . ornamenta inextimale fulgore uernarent .| diuiciae inconpraehensibilis emanirent. Dulcido| faui mellis postponeret . thesauri sine defectione| constarent Addens ergo monitus ut fi| liam sibi malcitum se et sponsum| pariter cum promissione uenturum . quod apra dulciter| excipiens. Et quasi sponsum futurum in epistula . patris| amplectens . admonicione secuta est. Nulli in coniu| gio se resoluens. Sed qualiter ad illum spon
Abbreviated transcription (Latin):
hic est expectatio gentiu
Quid etiã Zacharias ꝓpħa:
Propt̃ uos inquit clauden¬
tur portȩ ęreȩ qͣm ab
ortu solis usq ad occasũ
glorificabitur nom̃ dñi.¬
& in om̃i loco effunden
libamina ante ipsum:
Dauid ipse quid iterum
dicit Omnes gentes
plaudite manib qͣm dĩs
excelsus. terribilis: rex
magnꝰ suꝑ omnẽ terrã.
Deniq quando natus in
carne. quos uocasti:
Nonne magos: Num qͥd
ꝓpħas uenisti uocare qui
ipsam salutẽ gentib ce¬
cinerunt: Apłos etiã cũ
miteres. quid eis dicis
Docete omnes gentes. bap¬
dzantes eos in nõmine
Et nunc quando miserã
mulier hȩç acris dolo¬
rib & stimulis coartata
rogat & obsecrat ꝓfilia
sua: ut eã a funeris passione
absoluas. modo dicis non

Expanded text:
hic est exspectatio gentium . Quid etiam Zacharias propheta? Propter vos, inquit, claudentur portae aereae, quoniam ab ortu solis usque ad occasum glorificabitur nomen Domini, in omni loco effundent libamina ante ipsum . David ipse quid iterum dicit? Omnes gentes, plaudite manibus, quoniam Deus excelsus terribilis et rex magnus super omnem terram . Denique quando natus es in carne, quos vocasti? nonne Magos? Nunquid prophetas venisti vocare, qui ipsam salutem gentibus cecinerunt? Apostolos etiam cum mitteres, quid eis dixisti? Docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Et nunc quando misera haec mulier acribus doloribus et stimulis coarctata rogat te et obsecrat pro filia sua, ut eam a funesta passione absolvas, modo dicis: Non
Abbreviated transcription (Latin):
alto loco minime ꝓfecisti
In quo sepe dũ exterius ab
hominib: honor tribuit᷑
adima animꝰ mergitur.
qr curis discerpentib grauat᷑.
Tibi aut̃ omp̃s ds̃. iuxta hoc qđ
scriptũ ẽ: ascensus in corde
disposuit. in conualle lacri¬
marũ. Multo nãq mͥ altior.
multo sublimior uideri po¬
Multũ michi & ultra quã
indignꝰ audire debui. fauo

Expanded text:
alto loco minime profecisti; alto loco minime profecisti; in quo saepe dum exterius ab hominibus honor tribuitur, ad ima animus mergitur, a curis discerpentibus gravatur. Tibi autem omnipotens Deus juxta hoc quod scriptum est, Ascensus in corde disposuit in valle lacrymarum . Multo autem mihi altior, multo sublimior videri po« Multum mihi, et ultra quam indignus audire debui, favo
Abbreviated transcription (Latin):
uero. qr secura de peccatis
tuis fieri ñ debes. nisi cũ iã
gere eadẽ peccata minime
ualebis: Quȩ dies quousq
ueniat semꝑ suspecta. semp
trepida metuere culpas de¬
bet atq eas cotidianis fletib
lauare : lxi. Itẽ A nastasio
prbo uaurie post aliqͣ: Iua
itaq fr̃nitas quantũ in cari¬
tate ꝑfecta sit scio. & quia
om̃ipotentẽ dm̃ multũ di¬
ligit: oportet ut de ꝓximo
multũ p̃sumat Non enim
loca uł ordines creatori nr̃o¬
nos ꝓximos faciunt. sed ei
nos aut merita bona c̃iun¬
gunt. aut mala disiungunt
Quia gͦ adhuc incertũ est.
quis interiꝰ qualis sit: cur
ñ audeas scribere. dũ inter
me & te quis sit superior
ignores: Et quidẽ de bene
uiuere scio. me aut̃ multi
oneratũ peccatis cognosco
Sed & si ipse peccator es: mͥ
tam̃ multo es melior. qr
tu. tua tantũ modo: egouͦ.
& eoꝵ qui michi cõmissi
st̃ peccata porto. In hoc ego
te altũ. in hoc magnum
aspicio: qr ante humanos
oculos in magno atq in

Expanded text:
ero, quia secura de peccatis tuis fieri non debes, nisi cum jam gere eadem peccata minime valebis; quae dies quousque veniat, semper suspecta, semper trepida, metuere culpas debes, atque eas quotidianis fletibus lavare. » 61. Item Anastasio, presbytero Isauriae, post aliqua: « Tua itaque fraternitas quantum in charitate perfecta sit, scio: et qui omnipotentem Deum multum diligit, oportet ut de proximo multum praesumat. Non enim loca vel ordines Creatori nostro proximos faciunt, sed ei nos aut merita bona cgunt, aut mala disjungunt. Quia ergo adhuc incertum est quis interius qualis sit, cur non audebas scribere, dum inter me et te quis sit superior ignores? Et quidem bene te vivere scio, me autem multis oneratum peccatis novi. Sed etsi ipse peccator es, me tamen multo melior, quia tu tua tantummodo, ego vero et eorum qui mihi commissi sunt peccata porto. In hoc ergo te altum, in hoc te magnum aspicio, 880 quia ante humanos oculos in magno atque in
Abbreviated transcription (Latin):
Augustini patriotȩ ur̃i opu¬
scula legite. & ad cõparatio¬
nẽ siliginis illius. nr̃m fur.¬
syracusano: Preterea audio
qđ aliqͣ de his q̃ scripsisse me
memini frnitas ur̃a ad m̃sã
suã corã extraneis legi faci¬
at. qđ mͥ ñ uidet᷑ esse facien¬
dũ: qr hoc qđ uos ꝓ caritate
facitis. possunt qͥdã quidam
putare: Ideoq corã extraneis
antiquoꝵ dicta legite. ex
quoꝵ auctoritate ualeant.
qui audiunt informari: Itẽ
Ioħi subdiacono rauennȩ p̾
multa. Illud inquit qđ ad
me quorundã relatione ꝑ¬
& coep̃c m̃s marinianꝰ legi
cõmenta beati Iob publice
& rudib auctorib impedi¬
intũ magis quã ꝓuectũ ge¬
nerat: Sed dic ei. ut cõmen¬
ta psalmorũ legi aduigiliaᷤᷤ
nos mores p̃cipue informen¬
Neq enĩ uolo dũ inhac carne
sũ. si qua dixisse me c̃tigit.
ea facile hominib innotesci
Quanta sane c̃sideratione
Gregoriꝰ usq ad culm̃ regimi¬
nis humilit̾ ꝑueniss&. ad hoc
ꝑueniens bene uixiss&: bene

Expanded text:
Augustini patriotae vestri opuscula legite, et ad comparationem siliginis illius nostrum furSyracusano: « Praeterea audio quod aliqua de his quae scripsisse me memini fraternitas vestra ad mensam suam coram extraneis legi faciat. Quod mihi non videtur esse faciendum, quia hoc quod vos pro charitate facitis, possunt quidam, putare. Ideoque coram extraneis antiquorum dicta legite, ex quorum auctoritate valeant qui audiant reformari. » Item Joanni, subdiacono Ravennae, post multa: « Illud, inquit, quod ad me quorumdam relatione pcopus meus Marinianus legi commenta beati Job publice et rudibus auditoribus impedimentum magis quam provectum generat. Sed dic ei ut cota Psalmorum legat ad vigilias, nos mores praecipue informenNeque enim volo, dum in hac carne sum, si qua dixisse me contigit, ea facile hominibus innotesci. » 79. Quanta sane consideratione Gregorius, qui ad culmen regiminis humiliter pervenisse, ad hoc opus perveniens bene vixisse, bene
Abbreviated transcription (Latin):
Hinc ẽ nimirũ qđ Gregoru
a c̃su &udine prisca non di¬
screpans. Ioħi subdiacono
rectori patrimonii ligurie
scribit dic̃s Quanto apłica
sedes dõ auctore cunctis
p̾lata constat ȩccłiis. tanto

Expanded text:
Hinc est nimirum quod Gregorius a consuetudine prisca non discrepans, Joanni, subdiacono rectori patrimonii Liguriae, scribit dicens: « Quanto apostolica sedes, Deo auctore, cunctis praelata constat ecclesiis, tanto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓstrauit gladio: alios af¬
fixit patibulo. alios obduxit
pelago. fame alios ꝑemit:
alios ignib excruciauit:
alios membratĩ discerpsit:
& indicibili mortiũ gene¬
re debachatꝰ. eccłam xp̃i

Expanded text:
stravit gladio, alios affixit patibulo, alios obduxit pelago, fame alios peremit, alios ignibus excruciavit, alios membratim discerpit, et indicibili morticino genere debacchatus, Ecclesi
Abbreviated transcription (Latin):
mundum saluasti cui ꝑ
te dignas gr̃as referimũ
Cumq fideles respondissen
ameri: quasi a somno
surrex puer incolumi:
Et cunctis denuo prȩgau¬
dio flenti b parentib
ineffabile gaudiũ. &
ceteris astantib ad seque¬
ndã xp̃ianitatis religio¬
nem magnũ prębuit in¬
citam̃tũ Mox ergo pater
eiꝰ Anastasius cũ om̃i familia
credidit: & baptismi gr̃am

Expanded text:
alvasti, cui per te condignas gratias referimus Cumque fideles respondissent, Amen, quasi a somno surrexit puer incolumis, et cunctis prae gaudio flentibus, parentibus ineffabile gaudium, et caeteris astantibus ad sequendam Christianitatis religionem magnum praebuit intum. Mox ergo pater ejus Anastasius cum omni familia credidit, et baptismi gra
Abbreviated transcription (Latin):
digito manifestatꝰ: qr in
hic inuidus lucernȩ ipsius
flãmas. qͣntũ inse fuit ex¬
tinã Mox Gregoriꝰ manũ
diaconi quã magnã facẽ
tenere uidebat᷑ arripiens:
eiꝰq flãmis osfaciẽq petu¬
lantis exurens. ad instar ȩthi¬
opis denigrauit: Qua exusti¬
one ab ore petulantis par¬
uissima scintilla descender.
candentẽ tunicã dicto citiꝰ
c̃flagrauit: sicq nigerrimꝰ
totꝰ apparuit Cũq diaconꝰ
diceret satis adũsariũ de
nigratũ. beatꝰ Gregoriꝰ. Nos
att illũ denigrauimꝰ sed
nigrũ fuisse monstrauimꝰ:
Deinde infortuniũ meũ di¬
ũsis c̃solationib exhortatꝰ
abscessit. & facẽ quidẽ secũ
detulit : sed tanto lumine
locũ in quo dormiebã re¬
uera fulgentẽ dimisit. ut
exꝑgefactus pueros ante
me dormientes crebriꝰ in¬
clamarẽ : Nec ante neqͣquã
sub graui sopore qͦquo modo
respondere uł surgere po¬
tuert̃. qͣm relicte lucis copia
paulatĩ se subtrahens. penit̾

Expanded text:
digito manifestans: quia, inquit, digito manifestans: quia, inquit, hic invidus lucernae ipsius flammas quantum in se fuit exstinxit. Mox Gregorius manum diaconi, qua magnam facem tenere videbatur, arripiens, ejusque flammis os faciemque petulantis exurens, ad instar Aethiopis denigravit. Qua exustione ab ore petulantis parvissima scintilla descendens, candentem tunicam dicto citius conflagravit; sicque nigerrimus totus apparuit. Cumque diaconus dicernigratum, beatus Gregorius: Nos, ait, illum non denigravimus, sed nigrum fuisse monstravimus. 188 Deinde infortunium meum diversis consolationibus exhortatus, abcessit. Et facem quidem secum detulit, sed tanto lumine locum in quo dormiebam revera fulgentem dimisit, ut expergefactus, pueros ante me dormientes crebrius inclamarem; nec ante quidquam sub gravi sopore quoquo modo responderent, aut surgere potuissent, quam relictae lucis copia paulatim se subtrahens, penitus
Abbreviated transcription (Latin):
chinnantẽ c̃spicien. cõpel¬
lare uidebar. quã obre̾ no¬
cturno silentio tã petulant̃
uir officii grauioris ꝑstrȩ¬
pere
At ille: Quia in qͥt tuscribis
tanto me ueracius scribere.
qͣnto in cognitũ facie: nc̃
aut̃ in cognitũ lectione:
sine ullo liuoris uł adula¬
tionis uitio retulissẽ: respon¬
dit: Iu sic̃ uideo qđ uoluisti
fecisti. ast ego q̃ facere po¬
tuero ñ cessabo: Hec dicers.
lucernȩ flãmas cuiꝰ lumi¬
tameri in tenebris c̃stitutũ
ita ꝑt̾ruit. ut putarẽ me
gladis ab eo ꝓtinꝰ iugula¬
ri:Cũ post paululũ despe¬
ranti michi beatꝰ Gregoriꝰ
comitante secũ dextror.¬
sũ reuerendȩ memoriae
papa Nicholao. sinistrorsũ
uero sic̃ mͥ uidebat᷑ petro
suo diacono. multo lumi¬
ne clarificatꝰ apparuit
dic̃s Modice fidei qͣre du¬
bitasti Cui dũ ego priori
pauore ꝑculsus. respondere
ñ possẽ. beniuolus michi
pat̾ Nicholaus latentẽ ad¬
u̾sariũ post cortinã q̃ tc̃
meũ lectulũ circũdabat.

Expanded text:
pellare videbar quamobrem nocturno silentio tam petulanter vir officii gravioris perstreperet. At ille, quia, inquit, tu scribis tanto me veracius scribere, quanto incognitum facie, non autem incognitum lectione, sine ullo livoris vel adulationis vitio retulissem, respondit: Tu, sicut video, quod voluisti fecisti; at ego quae facere potuero non cessabo. Haec dicens, lucernae flammas cujus lumitamen in tenebris constitutum ita perterruit, ut putarem me gladiis ab eo protinus jugulari. Cum post paululum desperanti mihi beatus Gregorius, comitante secum dextrorsum reverendae memoriae papa 187 Nicolao, sinistrorsum vero, sicut mihi videbatur, Petro suo diacono, multo lumine clarificatus apparuit, dicens: Modicae fidei, quare dubitasti? Cui dum ego priori pavore perculsus respondere non possem, benevolus mihi pater Nicolaus latentem adversarium post cortinam, quae tunc meum lectulum circumdabat,
Abbreviated transcription (Latin):
atq ita ut dictũ fuerat: ante
dñicȩ apparitionis diẽreadẽ
molestia ingrauescente de¬
functa ẽ Gordiana autem
mox ut solã se remansisse

Expanded text:
atque ita ut dictum fuerat, ante Dominicae apparitionis diem, eadem molestia ingravescente, defuncta est. « Gordiana autem mox ut solam remansisse
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃e crucis altare archiep̃e uesim¬
tionensis ad altare bĩssime dei¬
missaꝵ sollempnia cum eodem
dero de ip̃ius gloriosi prĩs celebra¬
uit festintate.
niͣs autẽ expleuis dũ concur

Expanded text:
e crucis altare, archiepiscopus Vesontionensis ad altare bmissarum solemnia cum eodem clero de ipsius gloriosi Patris celebravit festivitate. His autem expletis, dum concur
Abbreviated transcription (Latin):
sconsam: Transacto anno chlu¬
douuicus rex ut omniũ armoꝵ
nitorẽ uideret. omnẽ exercitũ
iussit cũ armoꝵ apparatu ue¬
nire scđm morẽ in campo
martio. sic enĩ conuentũ illũ
uocabant a marte : quẽ paga¬
ni deũ belli credebant. a quo
& martiũ mensẽ & tertiam
feriã diẽ martis appellauer̃.
Quẽ c̃uentũ posteriores franci.
maiicampũ qͣndo reges ad
bella solent ꝓcedere uocari
instituerunt Uerũ ubi rex
cunctũ exercitũ circuiuit.
uenit ad hominẽ illũ qͥ urceũ
pͣtẽrito anno cũ bipenni ꝑ¬
cusserat Et ait ad eũ: Nullus
hic tã inculta & sordida ar-¬
ma hab& sicut tu habes. quia
neq clipeus neq: lancea neq:
bipennis ẽ utilis Accepit autẽ
rex franciscã eiꝰ quȩ uocat᷑ bipenꝰ¬
nis. & ꝓiecit in t̾rã. Cũ aut̃ ille
se inclinasset eã recolligere:
rex statĩ eleuata manũ fran¬
ciscã suã in caput eiꝰ defixit &¬
ait: Sicut tu in suessionis ciui¬

Expanded text:
sconsam. Transacto anno, Hlusconsam. Transacto anno, Hludowicus rex, ut omnium armorum nitorem videret, omnem exercitum iussit cum armorum apparatu venire secundum morem in campo Marcio. Sic enim conventum illum vocabant a Marte, quem pagani deum belli credebant, a quo et Marcium mensem et tertiam feriam diem Martis appellaverunt; quem conventum posteriores Franci Mai campum, quando reges ad bella solent procedere, vocari instituerunt. Verum ubi rex cunctum exercitum circuivit, venit ad hominem illum, qui urceum preterito anno cum bipenna percusserat, et ait ad eum: 'Nullus hic tam inculta et sordida arma habet, sicut tu, quia neque clipeus neque lancea neque bipenna est utilis'. Accepit autem rex franciscam eius, quae vocatur bipenna, et proiecit in terram. Cum autem ille se inclinasset eam recolligere, rex statim, elevata manu, franciscam suam in caput eius defixit et ait: 'Sicut tu in Suessionis civi
Abbreviated transcription (Latin):
michi urceus ille in partem
obuenerit. quȩ ep̃c postulat
ad impleboUeniens autẽ sues¬
sionis ciuitatẽ. cunctã prȩdã
quȩ asportata uł adqsita fuit.
rogat afferri inmẽdiũ: Cũq
om̃ia fuissent in psentiã regis
allata: dix̃: Rogo uos õ fortis¬
simi pugnatores. ut dare michi
istũ urceũ ñ negetis.: Hoc rege
dicente. illi franci qui bono
animo fuert. aiunt: Omnia
gloriõsȩ rex quȩ cerius tua st̃.¬
& nos tuo dõminio sumꝰ subie¬
cti. qđ tͥ bonũ uidet᷑ hoc fac:
nullus enĩ tuȩ potestãti resiste¬
re aud& Cũ hȩc illi benigne
dixissent. unus francus leuis
cũ uociferatione. eleuata bipen¬
ni quȩ alio nomine appellat᷑
francisca. ꝑcussit urceũ illum
dicens Tũ nichil hinc accipies
rex nͥ qđ tͥ sors uera donauerit:
Obstupefactis om̃ib rex iniuriã
suã patient̃ suffe rens. accȩptũ
urceũ nuntio eccłastico red¬
didit: seruans irã in corde ab¬

Expanded text:
michi urceus ille in partem michi urceus ille in partem obvenerit, quae episcopus postulat adimplebo'. Veniens autem Suessionis civitatem, cunctam predam, quae asportata vel adquisita fuit, rogat afferri in medium. Cumque omnia fuissent in presentiam regis allata, dixit: 'Rogo vos, o fortissimi pugnatores, ut michi dare istum urceum non negetis'. Hoc rege dicente, illi Franci, qui bono animo fuerunt, aiunt: 'Omnia, gloriose rex, quae cernis, tua sunt, et nos tuo dominio sumus subiecti. Quod tibi bonum videtur, hoc fac; nullus enim tuae potestati resistere audet'. Cum hec illi benigne dixissent, unus Francus levis, cum vociferatione, elevata bipenna, quae alio nomine appellatur francisca, percussit urceum illum, dicens: 'Tu nichil hinc accipies, rex, nisi quod tibi sors vera donaverit'. Obstupefactis omnibus, rex iniuriam suam patienter sufferens, acceptum urceum nuntio aecclesiastico reddidit, servans iram in corde ab
Abbreviated transcription (Latin):
guorib medelã prȩbens
⁊ransitũ aut̃ rex faciens secꝰ
ciuitatẽ rͥemi ꝑuiã quȩ usq
hodie ꝓpt̾ barbaroꝵ ꝑ eam
iter barbarica nuncupatur.
noluit in eandẽ ciuitatẽ in¬
troire: ne ab exercitu suo
aliqđ malũ ibi fieret: Sine uo¬
luntate aut̃ & conscientia ipsiuᷤᷤ
pars quȩdã indisciplinatorũ.
qm̃ ñ erat potestas tẽporalis
inhabitantiũ quȩ eis resisteret.
eadẽ ciuitatẽ intrauit. & quȩdã
ornam̃ta atq sacra uasa inde
rapientes. ut p̃dones solent
asportauert̃ Inter quȩ urceũ
mirȩ magnitudinis atq pul¬
chritudinis rapientes tulert̃:
Sc̃s autẽ RENIIGIUS missos
suos ad regẽ chludouuicum
direx̃. deprecans ut si aliud de
sacris uasis ȩcdȩ reciꝑe ñ mere¬
ret᷑: uł illũ urceũ missis suis
redd i iuberet Hȩc audiem
rex: ait ad missos ecclesiasticos
Seqͥmini nos usq suessionis ciui¬
tatẽ. qͥa ibi cuncta quȩ adqͥ¬
sita st̃ diuidenda erunt Cũq

Expanded text:
guoribus medelam prebens. Transitum autem rex faciens secus civitatem Remi per viam, quae usque hodie propter barbarorum per eam iter Barbarica nuncupatur, noluit in eandem civitatem introire, ne ab exercitu suo aliquod malum ibi fieret. Sine voluntate autem et conscientia ipsius pars quaedam indisciplinatorum, – quoniam non erat potestas temporalis inhabitantium, quae eis resisteret, – eandem civitatem intravit, et quedam ornamenta atque sacra vasa inde rapientes, ut predones solent, asportaverunt. Inter que urceum mirae magnitudinis atque pulchritudinis rapientes tulerunt. Sanctus autem Remigius missos suos ad regem Chludowicum direxit, deprecans, ut, si aliud de sacris vasis aecclesiae recipere non meretur, vel illum urceum missis suis reddere iuberet. Haec audiens rex, ait ad missos aecclesiasticos: 'Sequimini nos usque Suessionis civitatem, quia ibi cuncta que adquisita sunt dividenda erunt. Cumque
Abbreviated transcription (Latin):
quando potui Tantis enim
podagrę.tantisq molestia¬
rũ dolorib p̃mor. ut uita
mea michi grauissima poe¬
na sit. Cotidie enĩ indolore
deficio. & mortis remediũ
expectando suspiro. In cle¬
ro uero huius urbis & popło.
tanti febriũ languores ir¬
ruert̃. ut pęne nullꝰ liber.
nullꝰ seruus remanserit. qͥ
ẽẽ idoneus ad aliqd officiũ
uł ministeriũ possit. De
uicinis aut̃ urbib strages
nob̾ mortalitates cotidie
nuntiant᷑. Affrica autẽ. qͣli¬
ter mortalitate & languo¬
rib uastet᷑. qͣnto uiciniores
estis. tanto credo qđ subtiliũ
cognouistis. De oriente uero
qui ueniunt grauiores deso¬
lationes nuntiant. In his
itaq om̃ib qr appropinqͣnte
fine mundi generalẽ ꝑcussionẽ
ẽẽ cognouimꝰ. affligi nimis
de ꝓpriis molestus ñ debemꝰ:¬
tẽ Culogio patriarchȩ alexan¬
drino. Iransacto anno suauis¬
sima sc̃itatis ur̃ȩ scripta suscepi.
quib ꝓęgritudinis meȩ ni¬

Expanded text:
quando potuero. Tantis enim quando potuero. Tantis enim podagrae tantisque molestiarum doloribus premor, ut vita mea mihi gravissima poena sit. Quotidie enim in dolore deficio, et mortis remedium exspectando suspiro. In clero vero hujus urbis et populo tanti febrium languores irruerunt, ut pene nullus liber, nullus servus remanserit, qui esse idoneus ad aliquod officium vel ministerium possit. De vicinis autem urbibus strages nobis mortalitatis quotidie nuntiantur. Africa autem qualiter mortalitate et languoribus vastetur, quanto viciniores estis tanto credo quod subtilius cognovistis. De Oriente vero qui veniunt, graviores desolationes nuntiant. In his itaque omnibus, quia, appropinquante fine mundi, generalem percussionem esse cognoscimus, affligi nimis de propriis molestiis non debem Eulogio patriarchae Alexandrino. Transacto anno suavissima sanctitatis vestrae scripta suscepi, quibus pro aegritudinis meae ni