comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
est xꝑc. Si autem uos xꝑi. gͦ semen abra¬
hȩ estis: scd̾m ꝓmissionem heredes. Nos
gͦ facti sumꝰ semen abrahȩ gr̃a dĩ. ñ de
carne abrahȩ. fecit illi coheredes ds.
Illos exheredauit: istos adoptauit. Et
de arbore illa oliuȩ cuius radix est in
patriarchis. ramos naturales suꝑbos am¬
Ideo cum uenirent ad iohannẽ bapti¬
zandi iudȩi: erumpit in illos. & ait
illis. Generatio iuperarum. Maxime
quippe de altitudine originis głabant᷑.
Ille autẽ generationem dixit eos ẽẽ. ui¬
perarum. Non saltim hominũ: s uipe¬
rarum. Hominũ formã uidebat: sed
uenenum agnoscebat. Uenerant tam̃
mutandi: quia utiq baptizandi. Et
ait illis. Generatio iuperarum: quis
uobis ostendet fugere a uentura ira:
facite gͦ fructus dignos pęnitentiȩ.
Et nolite dicere intra uosmet ipsos:
patr̃e habemus abraham. Potens est
enim ds̃: de lapidibus istis suscitare
filios abrahȩ. Si fructus dignos pęni¬
tentiȩ ñ feceritis: nolite uobis de illa

Expanded text:
 ergo semen Abrahae estis, secundum promissionem haeredes . Nos ergo facti sumus semen Abrahae gratia Dei. Non de carne Abrahae fecit illi cohaeredes Deus. Illos exhaeredavit, istos adoptavit: et de arbore illa olivae, cujus radix est in Patriarchis, ramos naturales superbos amIdeo cum venirent ad Joannem baptizandi Judaei, erupit in illos, et ait illis, Generatio viperarum. Maxime quippe de altitudine originis gloriabantur: ille autem generationem eos dixit viperarum; non saltem hominum, sed viperarum. Hominum formam videbat, sed venenum agnoscebat. Venerant tamen mutandi, quia utique baptizandi: et ait illis, Generatio viperarum, quis vobis ostendit fugere a ventura ira? Facite ergo fructus dignos poenitentiae. Et nolite dicere intra vos ipsos, Patrem habemus Abraham: potens est enim Deus de lapidibus istis suscitare filios Abrahae . Si fructus dignos poenitentiae non feceritis, nolite vobis de illa
Abbreviated transcription (Latin):
telligi. Adhuc modicũ uobiscĩi sum.
Adhuc sicut uos in hac infirmitate
carnis etiam ipse sum: donec scilicet
moreretur atq resurgeret. Quia postea¬
sortio infirmitatis humanȩ. Est & alia
diuina p̃sentia sensib ignota morta¬
lib: de qua item dicit. Eece ego uobis¬
tionẽ scł̃i. Hoc certe: ñ est adhuc mo¬
dicũ uobiscum sum. Non enim modi¬
cum ẽ: usq ad consũmationẽ scłi. Aut
si hoc modicum ẽ. uolat enuim ȩtas. &¬
in ocłis dei. mille anni sicut unꝰ dies.
aut sicut uigiliȩ in nocte: ñ tam̃ hoc¬

Expanded text:
telligi, Adhuc modicum vobiscum sum, telligi, Adhuc modicum vobiscum sum, Adhuc, sicut vos, in hac infirmitate carnis etiam ipse sum, donec scilicet moreretur atque resurgeret: quia posteasortio infirmitatis humanae. 2. Est et alia divina praesentia sensibus ignota mortalibus, de qua item dicit: Ecce ego vobistionem saeculi . Hoc certe non est, Adhuc modicum vobiscum sum: non enim modicum est usque ad consummationem saeculi. Aut si et hoc modicum est volat enim aetas, in oculis Dei mille anni sicut dies unus, aut sicut vigilia in nocte Psal.
Abbreviated transcription (Latin):
bonis. siue quod eius resurrectio te
futura eẽt. id ẽ differenda ñ ẽẽt. sicut
in fine scłi nr̃a differtur. ac deinde
ad didisset. si ds̃ clarificatus ẽ in eo.
& ds clarificauit eum in semet ipso.
& continuo clarificabit eum. quod
sine ulla ambiguitate de sua resur-¬
rectione continuo futura testatus ẽ:
adiecit & ait. filioli: adhuc modicũ
uobiscum sum. Ne putarent gͦ qd
sic eum clarificaturus eẽt d̾s̃. ut ñ eis
comungeretur ulteruis ea conuer¬
satione qua in terra est: adhuc mo¬
dicũ inquit uobiscũ sum. Tamqͣm
diceret. Continuo quidẽ resurrecti¬
one clarificabor: ñ tamen continuo
ascensurus in cęlũ. S adhuc modi¬
cum uobiscũ sum. Sicut enĩ scͥpt̾u
ẽ in actibus apłorum. fecit cũ eis
pꝰ resurrectioñe quadraginta dies in¬
trans & exiens. manducans & bibens.
ñ quidẽ habens esuriendi ac sitiendi
egestatem: s usq ad ista carnis insinu¬
ans ueritatem. quȩ cibandi ac potandi
aliquid aliud: Potest enim & sic in¬

Expanded text:
nis, sive quod ejus resurrectio tunc futura esset, id est, differenda non esset, sicut in finem saeculi nostra differtur: ac deinde addidisset, Si Deus clarificatus est in eo, et Deus clarificabit eum in semetipso, et continuo clarificabit eum, quod sine ulla ambiguitate de sua resurrectione continuo futura testatus est: adjecit, atque ait, Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Ne putarent ergo quod sic eum clarificaturus esset Deus, ut non eis conjungeretur ulterius ea conversatione qua in terra est; Adhuc modicum, inquit, vobiscum sum: tanquam diceret, Continuo quidem resurrectione clarificabor; non tamen continuo ascensurus in coelum, sed adhuc modicum vobiscum sum. Sicut enim scriptum est in Actibus Apostolorum, fecit cum eis post resurrectionem quadraginta dies intrans et exiens, manducans et bibens : non quidem habens esuriendi ac sitiendi egestatem, sed usque ad ista carnis insinuans veritatem, quae cibandi ac potandi aliquid aliud? Potest enim et sic in
Abbreviated transcription (Latin):
ad eos. quomͦ iam fuerant secuturi:
cũ ẽẽ nemo possit in illa felicitate isi
ꝑfectus in caritate: Ideoq docens qͦmͦ
idonei ẽẽ possint ꝑgere quo ille an¬
tecedebat: mandatum inquit no¬
uu do uobis ut diligatis inuicẽ. hi
S de his: sermo uberior in aliud tẽpꝰ
est differendus

Expanded text:
ad eos, quomodo jam fuerant secuturi; ad eos, quomodo jam fuerant secuturi; cum esse nemo possit in illa felicitate nisi perfectus in charitate? Ideoque docens quomodo idonei esse possint pergere quo ille antecedebat, Mandatum, inquit, novum do vobis, ut diligatis invicem . Hi stus: sed de his sermo uberior in aliud tempus est differendus
Abbreviated transcription (Latin):
quo uadis: respondit ei. Quo ego ua¬
do. ñ pote ᷤᷤ me mͦ sequi: sequeris autẽ
postea. S hoc quid sit: ñ negligent᷑
ẽ p̃tereundum. Quo enim sequi t̃c
ñ poterant discipłi dnm: s postea
poterant: Si dixerimꝰ ad mortem:
homini nato quod inuenitur tempꝰ¬
quo ad moriendum ñ sit idoneus:
quando quidẽ talis ẽ in corpore cor¬
ruptibili hominũ sors: ut ñ sit in ea
facilior uita quã mors: Non igitur
ad hoc minus idonei erant sequi dnm
ad mortem: s minꝰ idonei erant seqͥ
dnm ad uitam. quȩ ñ habet mortẽ.
Illo quippe ibat dñs: ut surgens a¬
mortuis iam ñ moreretur. & mors ei
ultra ñ dnaretur. Moriturum quip¬
pe dñm ꝓ iusticia quomͦ iam fuerãt
secuturi : adhuc martirio ñ martiri¬
zati: Aut iterum d̾nm ad immorta¬
litatem carnis quomͦ iam fuerant
secuturi: quandolibet morituri. s in
scłi fine resurrecturi: Aut iterũ dñm
ad sinum patͥs. nec relicturũ eos unde

Expanded text:
quo vadis? respondit ei: Quo ego vaquo vadis? respondit ei: Quo ego vado, non potes me modo sequi, sequeris autem postea. Sed hoc quid sit non negligenter est praetereundum. Quo enim sequi tunc non poterant discipuli Dominum, sed postea poterant? Si dixerimus ad mortem, homini nato quod invenitur tempquo ad moriendum non sit idoneus; quandoquidem talis est in corpore corruptibili hominum sors, ut non sit in ea facilior vita quam adhuc minus idonei erant sequi Dominum ad mortem, sed minus idonei erant sequi Dominum ad vitam quae non habet mortem. Illo quippe ibat Dmortuis jam non moreretur, et mors ei ultra non dominaretur . Moriturum quippe Dominum pro justitia quomodo jam fuerant secuturi, adhuc martyrio non maturi? Aut iturum Dominum ad immortalitatem carnis, quomodo jam fuerant secuturi, quandolibet morituri, sed in saeculi fine resurrecturi? Aut iturum Dominum ad sinum Patris, nec relicturum eos, unde
Abbreviated transcription (Latin):
uerba eius adtendat. ubi ait. Hȩc
locutus sum uobis: cum adhuc eẽm
ipsis simul assistentibus: uidentib. tan¬
gentib. colloquentib. Quid ẽ gͦ. cũ
adhuc eẽm uobiscum: nͥ cũ ad huc
eem̃ in carne mortali. in qua estis &
ne resuscitatus erat: s cum illis in ea¬
dem mortalitate iam ñ erat. Qua¬
ꝓpt̃ sicut ibi iam immortalitate car¬
nis indutus. ueracit̾ ait. cum adhuc
eẽm uobiscum. uͥ nichil aliud intelli¬
gere possumus. nisi cum adhuc eẽm
in carnis mortalitate uobiscum: ita &
hic ñ absurde dixisse intelligit᷑ adhuc
modicũ sicut uos estis: mortalis sum
ego. Ergo sequentia uideamus. Que¬
retis me: & sicut dixi iudeis. quo e¬
go uado. uos ñ potestis uenire. Et
uobis dico modo. Hoc ẽ mͦ ñ potestis.
Iudȩis autem cum hoc diceret: ñ ad¬
didit mͦ. Isti itaq uenire ñ poterãt
tunc quo ille ibat: s poterant postea.
Nam hoc apło petro aꝑtissime paulo
pꝰ ait. Cum enim dixisset ille. dñe

Expanded text:
ejus verba attendat, ubi ait: Haec ejus verba attendat, ubi ait: Haec locutus sum vobis, cum adhuc essem at cum ipsis simul assistentibus, videntibus, tangentibus, colloquentibus. Quid est ergo, cum adhuc essem vobiscum, nisi, cum adhuc essem in carne mortali, in qua estis et ne resuscitatus erat; sed cum illis in eadem mortalitate jam non erat. Quapropter sicut ibi jam immortalitate carnis indutus veraciter ait, cum adhuc essem vobiscum; ubi nihil aliud intelligere possumus, nisi, cum adhuc essem in carnis mortalitate vobiscum: ita et hic non absurde dixisse intelligitur, Adhumodicum sicut vos estis, mortalis sum ego. Ergo sequentia videamus. 4. Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire, et vobiJudaeis autem cum hoc diceret non addidit modo. Isti itaque non poterant venire tunc quo ille ibat, sed poterant postea. Nam hoc apostolo Petro apertissime paulo post ait. Cum enim dixisset ille: Domine,
Abbreviated transcription (Latin):
qñ quidẽ secutus adiunxit. Quereaiᷤᷤ
me: & sicut dixi uideis. quo ego ua¬
do. uosñ potestis uenire. Utiq pꝰ hoc
modicum quod uobiscũ sum quere¬
tis me: & quo ego uado. uos ñ potesti
uenire. Numquid pꝰ consũmationẽ
scłi: quo ipse uadit uenire ñ poter̃t:
Et ubi ẽ quod aliquando post in hoc
ipso sermone dicturus ẽ. pat̾. uolo ut
ubi ego sum. & ipsi sint mecũ: Non
gͦ de illa sua cum suiꝰ presentia. qua
cum illis ẽ usq ad consũmationem
scłi. nunc locutus ẽ ubi ait. adhuc mo¬
dicum uobiscũ sũ: s uel de infirmi¬
tate mortali. qua cum illis erat usq
ad passionẽ suam: aut de p̃sentia
corporali. qua cum illis futurus erat
usq ad ascensionẽ suam. Quodlibet
horũ quis eligat: cum fide ñ litigat.
horrere a uero. quo dicimꝰ d̃ñm mor¬
talis carnis cõmunionẽ. in qua cum
discipulis usq ad passionẽ fuit. sig
nificare potuisse dicendo adhuc
modicum uobiscum sum: apud aliu
quoq etigłistam pꝰ resurrectionem

Expanded text:
ecutus adjunxit, Quaeretis me, et sicut dixi Judaeis, quo ego vado, vos non potestis venire. Utique post hoc modicum quo vobiscum sum, Quaeretis me, et quo ego vado, vos non potestis venire. Numquid post consummationem saeculi, quo ipse vadit, venire non poterunt? Et ubi est quod aliquanto post iipso sermone dicturus est: Pater, volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum ? Non ergo de illa sua cum suis praesentia, qua cum illis est usque ad consummationem saeculi, nunc locutus est ubi ait: Adhuc modicum vobiscum sum; sed vel de infirmitate mortali, qua cum illis erat usque ad passionem suam; aut de praesentia corporali, qua cum illis futurus erat usque ad ascensionem suam. Quodlibet horum quis eligat, cum fide non litigat. 3. sensus a vero, quo dicimus Dominum mortalis carnis communionem, in qua cum disnificare potuisse dicendo: Adhuc modicum vobiscum sum, apud alium quoque evangelistam post resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
iħm ad caipham in pretoriũ. Ad ca¬
S ipham quippe ab anna collega & soce¬
ro eius direrat missum: s si ad cai¬
 pħham cur in p̃torium: Quod nichil
aliud uult intelligi: qmͣ ubi preses
pilatus habitabat. Aut gͥ causa ali¬
qua urgente de domo annȩ quo ad
audiendum iħm ambo conuenerãt.
caiphas ꝑrexit in pretorium p̃sidis.
& socero suo iħm reliquerat audien¬
du: aut in domo caiphȩ pretoriũ pila¬
tus acceꝑat. & tanta domus eius erat.
ut seorsum habitantẽ dnm suũ. seorsũ
iudicem ferret. Erat autẽ mane: &
ipsi id est qui ducebant iħm ñ intro¬
ierunt in pretorium: hoc ẽ in eã par¬
tem domus qũa pilatus tenebat: si
ipsa erat domꝰ caiphȩ. Cur autẽ ñ in¬
troierunt in pretorium. exꝑonens
causam: ut ñ contaminarentur inqͥt.
s ut manducarent pascha. Dies enun
agere cȩꝑant azimoꝵ: quib diebus
contaminatio illis erat in alienige¬
ne habitaculum introire. O impia
ꝓprio. Alienigene iudicis pretorio con¬

Expanded text:
, ad Caipham in praetorium. Ad Caipham quippe ab Anna collega et socero ejus dixerat missum. Sed si ad Caipham, cur in praetorium? Quod nihil aliud vult intelligi, quam ubi praeses Pilatus habitabat. Aut igitur aliqua urgente causa de domo Annae, quo ad audiendum Jesum ambo convenerant, Caiphas perrexerat ad praetorium praesidis, et socero suo Jesum reliquerat audiendum: aut in domo Caiphae praetorium Pilatus acceperat, et tanta domus erat, ut seorsum habitantem dominum suum, seorsum judicem ferret. 2. Erat autem mane, et ipsi, id est qui ducebant Jesum: non introierunt in praetorium, hoc est in eam partem domus quam Pilatus tenebat, si ipsa erat domus Caiphae. Cur autem non introierunt in praetorium, exponens causam, Ut non contaminarentur, inquit, sed ut manducarent Pascha. Dies enim agere coeperant azymorum: quibus diebus contaminatio illis erat in alienigenae habitaculum intrare. O impia proprio? Alienigenae judicis praetorio con
Abbreviated transcription (Latin):
contra gram̃ dĩ: & ideo dicunt nos ele¬
ctos ante mundi constitutioñẽ. quia
p̃sciuit nos ds futuros bonos: ñ se ipsũ
nos facturum bonos. Non hoc dicit: qͥ
rat: simul etiam p̃scisset quod eũ nos
fuissemus pͥus electuri: ñ enim aliter
ẽẽ possemus boni: nisi forte dicendus
ẽ bonus. qui ñ eligit bonũ. Quid gͦ
eligit in ñ bonis: Non enim electi st̃
quia boni fuerunt: qui boni ñ eẽnt.
nͥ electi eeñt. Alioquin gr̃a iam ñ est
gr̃a: si p̃cessisse condendimus merita.
ingrate audi: ñ uos me elegistis. s ego
uos elegi. Non ẽ ut dicas ante qm crede¬
rem iam bona oꝑabar: idõ electus sũ.
Quid enim ẽ boni oꝑis ante fidem ẽu
dicat apłs. om̃e quod ñ ẽ ex fide pec¬
catum ẽ: Quid gͦ dicturi sumꝰ audi¬

Expanded text:
contra gratiam Dei, et ideo dicunt nos elecontra gratiam Dei, et ideo dicunt nos electos ante mundi constitutionem , quia praescivit nos Deus futuros bonos, non seipsum nos facturum bonos. Non hoc dicit, quirat, simul etiam praescisset quod eum nos fuissemus prius electuri. Non enim aliter esse possemus boni: nisi forte dicendus est bonus, qui non eligit bonum. Quid ergo eligit in non bonis; non enim electi sunt, quia boni fuerunt, qui boni non essent nisi electi essent: « Alioquin gratia jam non est gratia , » si praecessisse contendimus merita. ingrate, audi: « Non vos me elegistis, sed ego vos elegi . » Non erem, jam bona operabar, ideo electus sum. Quid enim est boni operis ante fidem, cum dicat Apostolus: Omne quod non est ex fide, peccatum est ? Quid
Abbreviated transcription (Latin):
hoc interest. quod exterior nr̃ homo id
ẽ corpus adhuc corrumpitur: interior
autem. id ẽ anima iam renouatur de
die in diem. Itaq sicut immortalitat᷑ẽ
carnis & salutem animarum futurã
expectamus. quãuis iam pignore ac¬
cepto salui facti ẽẽ dicamur: ita om̃i¬
um noticiam quȩcũq unigenitus aꝑ¬
diuit a patre futuram sꝑare debemꝰ:
qũauis hoc se iam fecisse dixerit xꝑs.
Non uos me elegistis inquit: s ego ele
gi uos. Hec ẽ illa ineffabilis gr̃a. Ed
enĩ eramus qñ xꝑm ñdum elegeramꝰ:
& ido ñ diligebamꝰ: Nam qui eum
ñ eligit: quomͦ diligit. Nũquid iam
in nob erat quod in psalmo canit᷑.¬
elegi abiectus ẽẽ in domo d̃ni. magis qm̃
habitare in tab̾naculis peccatoꝵ: Non
utiq. Quid gͦ eramus. nͥ iniqui & ꝑditi:
Neq enim ĩa credideramus in eũ: ut
eligeret nos. Nam si credentes elegit:
nos: Hic certe uacat uana illoꝵ ratio¬
cinatio qui prescientiã d̾i defendunt

Expanded text:
hoc interest, quod exterior noster homo, id hoc interest, quod exterior noster homo, id est corpus, adhuc corrumpitur; interior autem, id est anima, jam renovatur de die in diem . Itaque sicut immortalitatem carnis et salutem animarum futuram exspectamus, quamvis jam pignore accepto salvi facti esse dicamur; ita omnium notitiam quaecumque Unigenitus audivit a Patre, futuram sperare debemus, quamvis hoc jam se fecisse dixerit Christus. 2. Non vos me elegistis, inquit, sed ego vos elegi. Haec est illa ineffabilis gratia. Quid enim eramet ideo nondum diligebamus? nam qui eum non eligit, quomodo non diligit? Nunquid jam in nobis erat quod in psalmo canitElegi abjectus esse in domo Dei mei, magis quam habitare in tabernaculis putique. Quid ergo eramus, nisi iniqui et perditi? Neque enim jam credideramus in eum, ut eligeret nos. Nam si jam credentes elegit, nos? » Hic certe vacat vana illorum ratiocinatio, qui praescientiam Dei defendunt
Abbreviated transcription (Latin):
te: tunc autẽ facie ad faciem. Nam &
ipse apłs saluos nos dicit ẽẽ factos ꝑ
lauacrũ regenerationis: qui tamen
alio loco. sꝑe inquit salui facti sumꝰ.
Spes autẽ quȩ uidetur: ñ ẽ spes. Ad
enim uidet quis. quid sꝑat: Si autẽ¬
quod ñ uidemus sꝑamus ꝑ patientiq̃¬
expectamiis. Unde etiam eius co apłs
petrus. in quẽ mͦ inquit ñ uidentes
creditis: quẽ cũ uideritis exultabitis
gaudio menarrabili & honorato: ꝑci¬
pientes mercedem fidei. salutem ani¬
marũ ur̃arũ. Si gͦ nunc tempꝰ ẽ fidĩ.
salus aut̃ẽ animarũ merces ẽ fid̾i: quis
dubitet in fide quȩ ꝑdilectionẽ oꝑat᷑
pagendum diem. atq in fine diei re¬
cipiendam ẽẽ mercedem. ñ solũ redẽp¬
tionẽ corporis nr̃i de qua dicit apłs
paulus: uerũ etiam salut̃ẽ animarũ
nr̃arum. de qua dicit apłs petrus:
Utriusq enĩ rei felicitas. isto tempore
atq in ista mortalitate in spe potius
habetur: qm in re tenetur. Uerum

Expanded text:
te, tunc autem facie ad faciem . Nam et ipse Apostolus salvos nos dicit factos per lavacrum regenerationis , qui tamen alio loco: Spe, inquit, salvi facti sumus. Spes autem quae videtur, non est spes. Quod enim videt quis, quid squod non videmus speramus, per patientiexspectamus . Unde etiam ejus coapostolus Petrus: In quem modo, inquit, non videntes creditis; quem cum videritis, exsultabitis gaudio inenarrabili et honorato, percipientes mercedem fidei, salutem animarum vestrarum . Si ergo nunc tempus est fidei, salus autem animarum merces est fidei; quis dubitet in fide, quae per dilectionem operatur , peragendum diem, atque in fine dici recipiendam esse mercedem, non solum redemptionem corporis nostri, de qua dicit apostolus Paulus ; verum etiam salutem animarum nostrarum, de qua dicit Apostolus Petrus? Utriusque enim rei felicitas isto tempore atque in hac mortalitate in spe potius habetur, quam in re tenetur. Verum
Abbreviated transcription (Latin):
ramꝰ & electi sumus. ut boni ꝑ grãm
nos eligentis ẽẽmus: Non ẽ enim gr̃a.¬
bonos: s quos eligit faciat bonos. fgo
inquit elegi uos. & posui uos ut eatisc
fructum afferatis: & fructus ur̃ mane¬
at. Nonne iste ẽ fructus de quo iam cdix¬
erat: sine me nichil potestis facere: fle¬
git gͦ & posuit: ut eamus & fructũ af¬
feramus. Hullũ itaq fructũ: unde nos
eligeret habebamus. Ut eatis inquit.
& fructũ afferatis. Imus ut afferamus:
& ipse ẽ uia qua imus: in qua nos posuit
ut eamus. Proinde in om̃ibus miscdia eiꝰ
preuenit nos. Et fructus inquit ur̃ ma¬
neat: ut quodcũq petieritis pat̾̃re in
nomine meo det uobis. Maneat gͦ di¬
lectio: ipsa est enim fructus nr̃. Quȩ
dilectio nunc ẽ in desiderio ñdu insa¬
turitate: & ipso desiderio quȩcũq peti¬
erimus. in nomine unigeniti filii. dat
nobis pater. Quod autẽ acciꝑe saluan¬
dis ñ expedit nobis ñ existimemꝰ nos pe¬
tere in nomine saluatoris: s hoc peti¬

Expanded text:
gratiam nos eligentis essemus. Non est enim grabonos, sed quos eligit faciat bonos. « Ego, inquit, elegi vos et posui vos ut eatis, et fructum afferatis, et fructus vester maneat . » Nonne iste est fructus, de quo jam dixerat: « Sine me nihil potestis facere? » Elegit ergo nos et posuit ut eamus, et fructum afferamus. Nullum itaque fructum unde nos eligeret habebamus. Ut eatis, inquit, et fructum afferatis. Imus ut afferamus, et ipse est via qua imus, in qua nos posuit, ut eamus. Proinde in omnibus misericordia ejus praevenit nos. Et fructus, inquit, vester maneat: ut quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, det vobis. Maneat ergo dilectio; ipse est enim fructus noster. Quae dilectio nunc est in desiderio, nondum in saturitate: et ipso desiderio quodcumque petierimus in nomine unigeniti Filii, dat nobis Pater. Quod autem accipere salvandis non expedit nobis, non existimemus nos petere in nomine Salvatoris: sed hoc peti
Abbreviated transcription (Latin):
ait dns. uos aut̃ẽ dixi
amicos: quia om̃ia qͦ¬
cumq audiui a patre
meo nota feci uob̃. Quis autẽ audeat
affirmare uel credere ullũ hominũ
scire omĩa quȩcũq a patre audiuit
unigenitus filus: qñ ne hoc quidẽ qͥs¬
qmͣ capit quomͦ audiat a patre ullũ
uerbu. cũ ipse sit patris unicũ uerb̃u:
Quid ẽ quod aliqñ post in hoc ipso
tam̃ sermone quẽ pꝰ cȩnã ante passio¬
nẽ ad discipłos habuit: multa inquit
habeo uobis dicere. s ñ potestis illa
portare modo: Quo gͥ pacto intelle.¬
cturi sumus om̃ia eum nota fecisse
discipłis quȩcumq audiuit a patre:
cum ꝓpt̾ea quȩdã multa ñ dicat. qͥa
scit eos modo portare ñ ꝑosse: S ni¬
mirũ quod facturus ẽ fecisse se dicit:
qui ea quȩ futura sunt fecit. Sicut
enim dicit ꝑ ꝓpħam foderunt manꝰ
meas & pedes. nec ait fossuri sunt. ue¬
lut p̃terita dicens. & ea tam̃ futura
ꝑdicens: ita & hoc loco ait. omnia
senota fecisse discipulis. quȩ se nouit

Expanded text:
em dixi amicos; quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis. Quis enim audeat affirmare vel credere ullum hominum scire omnia quaecumque a Patre audivit unigenitus Filius; quando ne hoc quidem quisquam capit, quomodo a Patre audiat ullum verbum, cum ipse sit Patris unicum Verbum? Quid, quod aliquanto post, in hoc ipso tamen sermone, quem post coenam ante passionem ad discipulos habuit, Multa, inquit, habeo vobis dicere; sed non potestis illa portare modo ? Quo igitur pacto intellecturi sumus omnia eum nota fecisse discipulis, quaecumque audivit a Patre, cum propterea quaedam multa non dicat, quia scit eos modo portare non posse? Sed nimirum quod facturus est, fecisse se dicit, qui ea quae futura sunt fecit . Sicut enim dicit per prophetam, Foderunt manus meas et pedes meos ; nec ait, fossuri sunt; velut praeterita dicens, et ea tamen futura praedicens: ita et hoc loco ait omnia se nota fecisse discipulis, quae se novit
Abbreviated transcription (Latin):
do dici potest littera. quȩ arundi¬
ne scribitur: s sonos significantes uo¬
cis humane usitatissime dicimꝰ lin¬
guas. Scͥpturam uͦ arundinẽ dici
quo minus ẽ usitatũ: eo magis est
mystice figuratum. faciebat ista
ppłs impius: patiebatur ista mise¬
ricors xꝑc. Qui faciebat quic qͥd fa¬
ceret nesciebat: qui patiebat᷑ autẽ.
ñ solũ quid fieret. & cur fieret
sciebat: uerũ etiam de male facien¬
tib bene ipse faciebat. Cum gͦ acce¬
pisset iħc acetum: dixit. Consũma¬
tum ẽ. Quid. nisi quod ꝓpħia tanto
ante p̾dixerat: Deinde quia nichil
remanserat quod anteqmͣ morere¬
tur fieri adhuc oporteret: tanqͣm
ille qui potestatẽ habebat ponen¬
di animã suã. & iterum sumendi
eam. ꝑ actis om̃ib quȩ ut ꝑageren¬
tur expectabat: inclinato capite tra¬
didit sꝑm. Quis ita dormit qnͣdo uo¬
luerit: sicut iħc mortuus ẽ qnͣdo
uoluit: Quis ita uestẽ ponit qnͣdo

Expanded text:
do dici potest littera quae arundido dici potest littera quae arundine scribitur. Sed sonos significantis vocis humanae usitatissime dicimus linguas; Scripturarum vero arundinem dici, quo minus est usitatum, eo magis est mystice figuratum. Faciebat ista populus impius, patiebatur ista misericors Christus. Qui faciebat quid facere nesciebat. Qui patiebatur autem, non solum quid fieret, et cur fieret, sciebat, verum etiam de male facientibus bene ipse faciebat. Cum ergo accepisset Jesus acetum, dixit, Consummatum est . Quid, nisi quod prophetia tanto ante praedixerat? Deinde, quia nihil remanserat quod antequam moreretur fieri adhuc oporteret, tanquam ille qui potestatem haberet ponendi animam suam, et iterum sumendi eam , peractis omnibus quae ut peragerentur exspectabat, Inclinato capite tradidit spiritum. Quis ita dormit quando voluerit, sicut Jesus mortuus est quando voluit? Quis ita vestem ponit quando
Abbreviated transcription (Latin):
tortuosis latibulis fraudulentum.
Ysopum autẽ cui circumposuerũt
spongiam aceto plenã. qm̃ herba ẽ
humilis & pectus purgat: ipsiꝰ xꝑi
humilitatẽ congruent̾ accipimus
qm circumdederunt: & se circũue¬
nisse putauerunt. Unde illud in psal
mo. Asꝑges me ysopo: & mundabor
Yꝑi namq humilitate mundaturq
nͥ humiliasset semet ipsum factus
obediens usq ad mort̾e crucis. ñ ut¬
q sanguis eius in peccatoꝵ remissi¬
onẽ. hoc ẽ in nr̃ãm mundationẽ fu¬
isset effusus. Nec moueat quomodo
spongia ori eiꝰ potuit ad moueri: qui
in crucem fuerat exaltatus a terra.
Sicut enim apd̃ alios eugłistas le¬
gitur qd̾ hic p̃termisit. in arundi¬
ne ẽ factum: ut in spongia talis po¬
tus ad crucis sublimia leuaretur.
Parundinẽ uͦ scͥptura significabat᷑
quȩ implebatur hoc facto. Sicut
enĩ lingua dicitur uł greca uł lati¬
na. uł alia quęlibet sonũ signifi¬
cans qui lingua ꝓmitur: sic arun¬

Expanded text:
tortuosis latibulis fraudulentum. tortuosis latibulis fraudulentum. Hyssopum autem cui circumposuerunt spongiam aceto plenam, quoniam humilis est et pectus purgat, ipsius Christi humilitatem congruenter accipimus: quam circumdederunt, et se circumvenisse putaverunt. Unmo: Asperges me hyssopo et mundabor. Christi namque humilitate mundamur, quia nisi humiliasset semetipsum factus obediens usque ad mortem crucis , non utique sanguis ejus in peccatorum remissionem, hoc est, in nostram mundationem fuisset effusus. Nec moveat quomodo spongiam ori ejus potuerint admovere, qui in cruce fuerat exaltatus a terra. Sicut enim apud alios evangelistas legitur quod hic praetermisit in arundine est factum , ut in spongia talis potus ad crucis sublimia levaretur. Per arundinem vero Scriptura significabatur, quae implebatur hoc facto. Sicut enim lingua dicitur, vel Graeca, vel Latina, vel alia quaelibet, sonus significans qui lingua promitur, sic arun
Abbreviated transcription (Latin):
Sobtulerunt ori euis. Cum gͦ accepis
set acetũ: dixit. Consũmatũ ẽ. Et in¬
clinato capite: tradidit sꝑm. Quis
potest quȩ fecit ita disponere: quo¬
mͦ disposuit homo iste qui passus est:
S homo mediator di & hominũ. ho¬
mo de quo p̃dictum legitur. & homo
ẽ & quis agnoscit eum: qm̃ homine̾
ꝑ quos hȩc fiebant. ñ agnoscebant
hominẽ dm. homo namq apparebat.
qui ds̃ latebat: patiebatur hȩc oĩa
qui apparebat: & idem ipse dispo¬
nebat hȩc om̃ia qui latebat. Uidit
gͦ quia consũmata sunt omĩa quȩ
oportebat ut fierent: anteqmͣ ac¬
ciꝑet acetum. & traderet sꝑmatq
ut hoc etiam consũ maretur quod
scͥptura p̃dixerat. & in siti mea po
tauerunt me aceto. sitio inquit:
tanqm diceret. hoc minus fecistis:
date quod estis. Iudei quippe ipsi e¬
rant acetum. degenerantes auino
patriarcharũ & ꝓpħarũ: & tanqm
de pleno uase. de iniquitate mundi
huius impleti. cor habentes uelut
spongiam cauernosis quodamͦ atq

Expanded text:
 accepisset Jesus acetum, dixit: Consummatum est. Et inclinato capite, tradidit spiritum. Quis potest quae facit, ita disponere, quomodo disposuit homo iste qui passus est? Sed homo Mediator Dei et hominum, homo de quo praedictum legitur: Et homo est, et quis agnoscit eum? quoniam omnes per quos haec fiebant, non agnoscebant hominem Deum. Homo namque apparebat, qui Deus latebat. Patiebatur haec omnia qui apparebat, et idem ipse disponebat haec omnia, qui latebat. Vidit ergo quia consummata sunt omnia quae oportebat ut fierent antequam acciperet acetum, et traderet spiritum. Atque ut hoc etiam consummaretur quod Scriptura praedixerat: Et in taverunt me aceto . Sitio, inquit; tanquam diceret: hoc minus fecistis, date quod estis. Judaei quippe ipsi erant acetum, degenerantes a vino patriarcharum et prophetarum; et tanquam de pleno vase, de iniquitate mundi hujus impleti, cor habentes velut spongiam cavernosis quodammodo atque
Abbreviated transcription (Latin):
qd fuerat suꝑ caput eius ñ cum linte¬
Saminib positum: s separatim inuo
lutum in unum locum. Putamusne
nichil ista significant: Nequaqmͣ id
putauerim: s ad alia festinamꝰ in qͥb
immorari questionis uł obscuritatis
aliciuus necessitatis compellim᷑. Nam

Expanded text:
quod fuerat super caput eius. non cum lintequod fuerat super caput eius. non cum linteaminibus positulutum in unum locum. » Putamusne nihil ista significant? Nequaquam hoc putaverim. Sed ad alia festinamus, in quibus immorari quaestionis vel obscuritatis alicujus necessi
Abbreviated transcription (Latin):
dnm meũ: quod uideri dictum po¬
test ꝓpensiore karitatis uł famula¬
tus affectu: s hoc in plurib codicibꝰ
quos in ꝓmptu habuimus ñ inueni¬
mus. Exiit gͦ petrus. & ille alius dis¬
cipulus : & uenerunt ad monum̃tũ.
Citrrebant autẽ duo simul: & ille
alius discipulus p̾cueurrit citiuspe¬
tro: & uenit pͥmus ad monum̃tũ. Ad¬
uertenda hic & cõmendanda recapi¬
tulatio: quomͦ reditum ẽ ad id qd̾
fuerat p̾̃termissum: & tam̃ quasi
hoc sequeretur adiunctum ẽ. Cum
enim iam dixisset uenerunt ad mo¬
num̃tum: regressus ẽ ut narraret
quomͦ uenerint: atq ait. Currebant
aut̾ẽ duo simul & cetera: ubi ostendit
quod p̾currens ad monum̃tum. pri¬
or uenerit alius ille discipulus quẽ
se ipsum significat: s tanqm de alio
cuncta narrat. & cum se inclinasset
inquit : uidit posita linteamina ñ tam̃¬
introiit. Uenit gͦ symon petrus sequẽs
Seum. & introiit in monum̃tum: & ui¬
dit linteamina posita. & sudarium

Expanded text:
Dominum meum, quod videri dictum poDominum meum, quod videri dictum potest propensiore charitatis vel famulatus affectu. Sed hoc in pluribus Codicibus, quos in promptu habuimus, non invenimus. Exiit ergo Petrus, et ille alius discipulus, et venerunt ad monumentum. Currebant autem duo simul, et illalius discipulus praecucurrit citius Petro, et venit primus ad monumentum. Advertenda hic et commendanda est recapitulatio, quomodo reditum est ad id quod fuerat praetermissum; et tamen quasi hoc sequeretur adjunctum est. Cum enim jam dixisset, venerunt ad monumentum, regressus est ut narraret quomodo venerunt; atque ait, currebant autem duo simul, etc. Ubi ostendit quod praecurrens ad monumentum prior venerit alius ille discipulus, quem seipsum significat, sed tanquam de alio cuncta narrat. 8. « Et cum se inclinasset, inquit, vidit posita linteamina, non tamintroiit. uenit ergo Simon Petrus sequens eum et introiit in monumentum. et uidet linteamina posita et sudarium,
Abbreviated transcription (Latin):
crucifixiis est ortus: & in orto mo¬
num̃tũ nouũ: in quo ñdum quisqm
positus fuerat. Sicut in mariȩ uir¬
ginis utero nemo ante illum. nemo
post illum conceptus ẽ: ita in hoc mo¬
numento nemo ante illũ. nemo post
illum sepultus est. Ibi gͦ ꝓpt̾ parasce¬
ue uideoꝵ. quia iuxta erat monum̃¬
tum: posuerunt iħm. Acceleratam
uult intelligi sepulturã ne aduesꝑasceret:
qndo iam ꝓpt̃ parasceuen qmͣ cenam
pur̃a uidȩi latinȩ usitatius apud nos
uocant: facere tale aliqͥd ñ licebat.
magdalene uenit ma¬
ne cum adhuc eent te
nebrȩ ad monum̃tum:
& uidit lapidem sub¬
latum a monumento. Una salbati ẽ.
quẽ iam diem dnicum ꝓpt̃ dni resur¬
rectionem mos xꝑianus appellat:
quẽ matheus solus in eugłistis pͥmã
sabbati nominauit. Cucurrit gͦ &
uenit ad symonẽ petrum. & ad aliũ
discipłm quẽ amabat iħc : & dicit¬
eis. Tulerunt dñm de monumento:
& nescimꝰ ubi posuerunt eũ. Nõmulli
codices etiam greci habent. tulerunt

Expanded text:
s est, hortus, et in horto monumentum novum, in quo nondum quisquam positus erat. Sicut in Mariae virginis utero nemo ante illum, nemo post illum conceptus est; ita in hoc monumento nemo ante illum, nemo post illum sepultus est. « Ibi ergo propter parasceven Judaeorum, quia juxta erat monumentum, posuerunt Jesum. » Acceleratam vult intelligi sepulturam, ne advesperasceret; quando jam propter parasceven, quam coenam puram Judaei latine usitatius apud nos vocant, facere tale aliquid non licebat. Magdalene venit mane, cum adhuc tenebrae essent, ad monumentum; et vidit lapidem sublatum a monumento. Una sabbati est, quem jam diem dominicum propter Domini resurrectionem mos Christianus appellat: quem Matthaeus solus in Evangelistis primam sabbati nominavit . Cucurrit ergo, et venit ad Simonem Petrum, et ad alium discipulum queeis: Tulerunt Dominum de monumento, et nescimus ubi posuerunt eum. Nonnulli Codices etiam Graeci habent: Tulerunt
Abbreviated transcription (Latin):
tas quȩ ꝑ sꝑm scm̃ diffundit᷑ in cordi¬
b nr̃is. participũ suoꝵ peccata dimit¬
tit: eoꝵ autẽ qui ñ sunt eiꝰ participes
tenet: idõ postea quã dixit accipite
sꝑm sc̃m. hoc continuo de peccatoꝵ
remissione ac detentione subiecit.
Thomas autẽ unus ex duodecim qui
dicitur didimus: ñ erat cum eis qnͣdo

Expanded text:
m diffunditur in cordibus nostris, participum suorum peccata dimittit: eorum autem qui non sunt ejus participes, tenet. Ideo posteaquam dixit, Accipite Spiritum sanctum; hoc continuo de peccatorum remissione ac detentione subjecit. 5. « Thomas autem unus ex duodecim, qui dicitur Didymus, non erat cum eis quando
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓhibitos arte sua. licita scilicet atq
concessa uictum necessarium que¬
rere sui apłatus integritate serua¬
ta. si qnͣdo unde uiuerent aliud ñ
haberent: nisi forte quispiam pu¬
tare audebit aut dicere apłm pau¬
lum ñ ꝑtinuisse ad eoꝵ ꝑfectionem
nib transigebat. Ubi magis imple¬
tum ẽ quod ait. plus om̃ib labora¬
mecũ: ut hoc quoq appareat dĩ gr̃e
deputandũ. quod & animo & corpo¬
re poterat usq a deo plus illis om̃i¬
bus laborare. ut neq cessaret ab
eugłio p̃dicando. neq tam̃ ex eugłio
sicut illi sustentaret hanc uit̾a: cũ
id ꝑ tot gentes in quib xꝑi nomen
ñ fuerat ꝓpħatum. multo latius atq
fertilius seminaret: uͥ ostendit ex
eugł̃io uiuendi. hoc ẽ uictũ habendi.
ñ necessitatẽ apłis impositam. s po¬
testatem datam. Quam potestatem

Expanded text:
prohibitos arte sua, licita scilicet atque prohibitos arte sua, licita scilicet atque concessa, victum necessarium quaerere, sui apostolatus integritate servata, si quando unde viverent, aliud non haberent. Nisi forte quispiam putare audebit aut dicere apostolum Paulum non pertinuisse ad eorum perfectionem,nibus transigebat . Ubi magis impletum est quod ait: Plus omnibmecum : ut hoc quoque appareat Dei gratiae deputandum, quod et animo et corpore poterat usque adeo plus illis omnibus laborare, ut neque cessaret ab Evangelio praedicando, neque tamen ex Evangelio, sicut illi, sustentaret hanc vitam; cum id per tot gentes in quibus Christi nomen non fuerat prophetatum, multo latius atque fertilius seminaret. Ubi ostendit ex Evangelio vivendi, hoc est victum habendi, non necessitatem Apostolis impositam, sed pot
Abbreviated transcription (Latin):
eos tenebat attentos. usq ad eius
sepulturam. quȩ ante uesꝑum facta
ẽ. sequens autẽ dies erat sabbati. qͣn
utiq ñ licebat: tercia uͦ die dns resur¬
rexit. eosq reuocauit ad spem. qũa
de illo ñ habere iam cȩꝑant: tam̃ si
tunc fecissent. putaremus eos illa
quȩ animos eorum occupauerat
desꝑatione fecisse. Nunc uͦ post eũ
sibi de sepulchro redditum uiuĩr̃ pꝰ
oblatam suis ocłis & manib ñ solũ
uidendam. uerũ etiam tangendã
atq palpandam rediuiuȩ carnis
euidentissim̃a ueritate: post inspe¬
cta uulnerũ loca usq ad apłi thomȩ
confessionẽ. qui se alit̾ crediturũ ñ
ẽẽ predixerat: post acceptũ eiꝰ infuf
aures eius ore ꝓlata. sicut misit me
pat̃ & ego mitto uos. quoꝵ remiseri¬
tis peccata remittuntur eis. & quoꝵ
retinueritis retenta sunt: subito
fiunt sicut fuerunt. ñ hominũ. s
piscium piscatores. His gͦ quos hoc
mouet respondendum ẽ. ñ eos fuisse

Expanded text:
eos tenebat attentos, usque ad ejus eos tenebat attentos, usque ad ejus sepulturam, quae ante vesperam facta est; sequens autem dies erat sabbati, quando utique non licebat; tertio vero die Dominus resurrexit, eosque revocavit ad spem quam de illo non habere jam coeperant: tamen si tunc fecissent, putaremus eos illa quae animos eorum occupaverat, desperatione fecisse. Nunc vero post eum sibi de sepulcro redditum vivum, post oblatam suis oculis et manibus, non solum videndam, verum etiam tangendam atque palpandam redivivae carnis evidentissimam veritatem; post inspecta vulnerum loca, usque ad apostoli Thomae confessionem, qui se aliter crediturum non esse praedixerat; post acceptum ejus insufaures ejus ore prolata, Sicut misit me Pater, et ego mitto vos: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis, refiunt, sicut fuerant, non hominum, sed piscium piscatores? His ergo quos hoc movet respondendum est non fuisse eos
Abbreviated transcription (Latin):
dei: & alii ex discipłis eius duo. Dicit
eis symon petrus. uado piscari. Dic̃t
ei. uenimꝰ & nos tecum. Queri solet
de hac piscatione discipłoꝵ: cur re¬
dierint petrus & filii rebedei ad id̾
quod fuerunt pͥusqm a dno uocaren¬
tur. Erant enim piscatores: quando
eis dixit. uenite post me. & faciam
uos piscatores hominĩi. Tunc eum qͥp¬
pe illi secuti sunt. ut magisterio eius
relictis om̃ib adhererent: in tantum
ut cum ab eo ille diues tristis absce¬
deret. cui dixerat. uade uende quȩ
habes & da pauꝑibus & habebis the¬
saurũ in cęlo. & ueni sequere me: di¬
ceret ei petrus. Ecce nos dimisimus
om̃ia: & secuti sumꝰ te. Quid ẽ gͦ quod
nunc quasi aplatu relicto fiunt qd̵¬
fuerunt. & quod dimiserant repetunt:
tanqm obliti quod audierant. nemo
ponens manũ suꝑ aratrũ & respiciens
retro. aptus ẽ regno cęlorum: Quod si
fecissent defuncto iħu. pͥusqũa resur-¬
rexisset a mortuis. quod quidẽ ñ pote¬
rant. qm̃ dies quo crucifixus ẽ. totos

Expanded text:
alii ex discipulis ejus duo. Dicit eis Simon Petrus: Vado piscari. Dicunt ei: Venimus et nos tecum. » 2. Quaeri solet de hac piscatione discipulorum, cur redierint Petrus et filii Zebedaei ad id quod fuerunt priusquam a Domino vocarentur: erant enim piscatores quando eis dixit, Venite post me, et faciam vos piscatores hominum . Tunc eum quippe illi secuti sunt, ut magisterio ejus relictis omnibus adhaererent: in tantum ut cum ab eo dives ille tristis abscederet, cui dixerat, Vade, vende quae habes, et da pauperibus, et habebis thesauram in coelo; et veni, sequere me, diceret ei Petrus, Ecce nos dimisimus omnia, et secuti sumus te . Quid est ergo quod nunc quasi Apostolatu relicto fiunt qufuerunt, et quod dimiserant repetunt, tanquam obliti quod audierant, Nemo ponens manum super aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum ? Quod si fecissent defuncto Jesu, priusquam resurrexisset a mortuis: quod quidem non poterant, quoniam dies quo crucifixus est, totos
Abbreviated transcription (Latin):
firmam̃tum: aut terciũ in quo dis¬
creuit mare a t̾ra. & t̃ra herb̃a lignũ¬
q: ꝓduxit: aut quartu. in quo sydera
sunt creata: aut quintũ. quo anima¬
lia quȩ in aquis uiuunt. & in aere
uolant: aut sextum. in quo t̃restris
anma uiua & ipse homo: s scificauit
diem seꝑtimũ in quo requieuit ab oꝑi¬

Expanded text:
firmamentum; aut tertium, in quo disfirmamentum; aut tertium, in quo discrevit mare a terra, et terra herbam lignumque produxit; aut quartum, in quo sidera sunt creata; aut quintum, in quo animalia quae in aquis vivunt et in aere volitant; aut sextum, in quo terrestris anima viva et ipse homo: sed sanctificavit diem septimum, in quo requievit ab o
Abbreviated transcription (Latin):
mo in illa piscatione numerꝰ pisciũ
ñ expͥmitur tanqm illud ibi fiat. qd
adiuuante reddenda ẽ. Si enim nuime¬
rũ constituamꝰ qui legẽ significet᷑. qd
erunt nͥ decem: Decalogũ quippe le¬
gis id est decem notissima illa p̃cepta.
digito dĩ duab lapideis tabulis pͥmũ
fuisse conscripta certissimũ ẽ nobis:
s lex qnͣdo ñ adiuuat gr̃a. p̃uaricatoreᷤ
facit: & tantũ modo in littera ẽ. Propt̃
hoc enim maxime ait apłs. Lictera oc¬
cidit: sꝑc aut̃e iuuificat. Accedat gͦ ad
teram sꝑc: quod amm᷑ denario numero
additur septenarius. Isto quippe nu¬
mero id est septenario significari sꝑm
sc̃m: aduertenda litterarum sacrarũ
documenta testantur. Nempe enim
sc̃itas uel scĩficatio ad sc̃m ꝓprie ꝑtinet
sẽs sit: ꝓprio tamen nomine amboꝵ
ge sonuit scificatio: In die seꝑtimo.
Non enim sc̃ificauit ds diem pͥmũ.
in quo fecit lucẽ: aut scđm. in quo

Expanded text:
mo in illa piscatione numerus piscium mo in illa piscatione numerus piscium non exprimitur, tanquam illud ibi fiat quodadjuvante reddenda est. 8. Si enim numerum constituamus qui Legem significet, quid erunt nisi decem? Decalogum quippe Legis, id est, decem notissima illa praecepta digito Dei duabus lapideis tabulis primum fuisse conscripta certissimum nobis est . Sed Lex quando non adjuvat gratia, praevaricatores facit, et tantummodo in littera est: propter hoc enim maxime ait Apostolus, Littera occidit, spiritus autem vivificat . Accedat ergo ad teram spiritus, quodammodo denario numero additur septenarius. Isto quippe numero, id est septenario, significari Spiritum sanctum, advertenda Litterarum sacrarum documenta testantur. Nempe enim sanctitas vel sanctificatio ad sanctum proprie pertinet sanctus sit: proprio tamen nomine amboruge sonuit sanctificatio, nisi in die septimo? Non enim sanctificavit Deus diem primum, in quo fecit lucem; aut secundum, in quo
Abbreviated transcription (Latin):
autem miserunt rete in dext̃am par¬
te: & iam ñ ualebant illud trahere.¬
Cur. nͥ quia illi qui ꝑtinent ad re¬
surrectionẽ uitȩ. id est ad dexteram.
& inter xꝑiani nominis retia defun¬
guntur: ñ nͥ in lutore. id est in fine
scłi cũ resurrexerint apparebunt:
Ideo ñ ualuerunt sic trahere retia.
ut in nauim refunderent quos cȩ¬
ꝑunt pisces: sicut de illis om̃ib fa¬
ctum ẽ quib rete diruptũ. & naui¬
culȩ pressȩ sunt. Habet autẽ istos
dextros ȩcclia post finẽ uite huius
in somno pacis. uelut in ꝓfundo la¬
tentes: donec ad litus rete ꝑueniat
quo trahebatur. quasi a cubitis ducẽ¬
tis. Quod aut̾e illic duab nauiculis
ꝓpt̃ circumeisionẽ & p̾putium. hoc
isto loco ducentis cubitis existimo fi¬
guratum ꝓpt̾ utriusq generi electos.
& circumeisionis & p̃putii. tanqũa
centũ & centũ: quia in sũma centena¬
rii numerus ad dextr̃a transit. Postre¬

Expanded text:
autem miserunt rete in dexteram parautem miserunt rete in dexteram partem, et jam non valebant illud traherenisi quia illi qui pertinent ad resurrectionem vitae, id est ad dexteram, et intra christiani nominis retia defunguntur, nonnisi in littore, id est in fine saeculi cum resurrexerint, apparebunt? Ideo non valuerunt sic trahere retia, ut in navem refunderent quos ceperant pisces; sicut de illis omnibus factum est, quibus rete disruptum, et naviculae pressae sunt. Habet autem istos dextros Ecclesia post finem vitae hujus in somne pacis, velut in profundo latentes, donec ad littus rete perveniat quo trahebatur, quasi a cubitis ducentis. Quod autem illic duabus naviculis, propter circumcisionem et praeputium; hoc isto loco ducentis cubitis existimo figuratum, propter utriusque generis electos, et circumcisionis et praeputii, tanquam centum et centum; quia in summa centenarii numerus ad dexteram transit. Postre
Abbreviated transcription (Latin):
finistram. ne solos malos: s indiffe¬
renter laxate inquit retia ur̃a in
capturam. ut ꝑ mixtos intelligamus
bonos & malos: hic autẽ inquit.
mittite in dexteram nauigii rete.
ut significaret eos qui stabant ad
dexteram solos bonos. Ibi rete ꝓpt̾
significanda scismata rumpebatur.
hic uͦ qm̃ tunc iã in illa sũma pace
scõrum nulla erunt scismata. ꝑtinu¬
it ad eugłistam dicere & cum tanti
eent. id est tam magni. ñ ẽ scissũ re¬
te: tanqm illud respiceret uͥ scissũ ẽ
& in illius mali comparatione cõmeni¬
daret hoc bonũ. Ibi capta ẽ multitu¬
do piscium tanta. ut impleta duo
nauigia mergerent᷑. id ẽ in sumer¬
sionẽ premerent᷑: ñ enim mersast̃.
s tam̃ ꝑiclitata. unde enĩ existunt
in ȩccłia tanta quȩ gemimꝰ. nͥ cum
tante multitudini obsisti ñ potest.
quȩ ad sũmergendam ꝓpe modũ dis¬
ciplinam intrat cum morib suis. a
scõꝵ itinere penitus alienis: Hic

Expanded text:
sinistram, ne solos malos; sed indiffesinistram, ne solos malos; sed indifferenter, Laxate, inquit, retia vestra in capturam, ut permixtos intelligamus bonos et malos: hic autem, inquit, Mittite in dexteram navigii rete, ut significaret eos qui stabant ad dexteram, solos bonos. Ibi rete propter significanda schismata rumpebatur: hic vero quoniam tunc jam in illa summa pace sanctorum nulla erunt schismata, pertinuit ad Evangelistam dicere, Et cum tanti essent, id est, tam magni, non est scissum rete; tanquam illud respiceret ubi scissum est, et in illius mali comparatione commendaret hoc bonum. Ibi capta est multitudo piscium tanta, ut impleta duo navigia mergerentur , id est, in submersionem premerentur: non enim mersa sunt, sed tamen periclitata. Unde enim existunt in Ecclesia, tanta quae gemimus; nisi cum tantae multitudini obsisti non potest, quae ad submergendam propemodum disciplinam intrat cum moribus suis a sanctorum itinere penitus alienis? Hic
Abbreviated transcription (Latin):
uͦ post resurrectionẽ suã: hinc osten¬
dit illam capturã piscium bonos
& malos significare. quos nc̃ habet
eccł̃ia:. istam uͦ tantũ mͦ bonos. quos
habebit in ȩt̃num: completa in fine
huius scłi resurrectione mortuoꝵ.
Ueniq ibi iħc ñ sicut hic in lutore
stabat. qnͣdo iussit pisces capi: s as¬
cendens in unam naiũ quȩ erat sy¬
monis. rogauit eum a t̾ra reducere
pusillum: & in ea sedens docebat
turbas. Ut cessauit autẽ loqui: dix¬
it ad symonẽ. Duc in altum: & lax¬
ate retia ur̃a in capturam. Et illic
quod captũ ẽ piscium in nauicłis
fuit: ñ sicut hic rete extraxerunt
in terrã. Illic ignis & siqua alia po¬
tuerint repperiri. eccłia in hoc scło:
hic uͦ in fine scłi figurata ẽ. Ideo illd̾
ante. hoc aut̃ẽ post resurrectionẽ
dñi factum ẽ: quia ibi nos xꝑc sig¬
nificauit uocatos: Hic resuscitatos.
Ibi retia ñ mittuntur in dexteram.
ne solos significent bonos: nec in

Expanded text:
vero post resurrectionem suam, hinc ostenvero post resurrectionem suam, hinc ostendit illam capturam piscium, bonos et malos significare, quos nunc habet Ecclesia; istam vero tantummodo bonos, quos habebit in aeternum, completa in fine hujus saeculi resurrectione mortuorum. Denique ibi Jesus non sicut hic in littore stabat, quando jussit pisces capi; sed ascendens in unam navim quae erat Simonis, rogavit eum ut a terra reduceret pusillum; et in ea sedens docebat turbas. Ut cessavit autem loqui, dixit ad Simonem: Duc in altum, et laxate retia vestra in capturam. Et illic quod captum est piscium in naviculis fuit, non sicut hic rete extraxerunt in terram. His signis et si qua alia potuerint reperiri, ibi Ecclesia in hoc saeculo, hic vero in fine saeculi figurata est: ideo illud ante, hoc autem post resurrectionem Domini factum est; quia ibi nos Christus significavit vocatos, hic resuscitatos. Ibi retia non mittuntur in dexteram, ne solos significent bonos, nec in
Abbreviated transcription (Latin):
in magno ioħis eugłio: & ut uehem̃¬
tius comm̃daretur. hoc ultimo scͥꝑ¬
tum. Quod gͦ septem discipłi fuert
in ista piscatione. petrus. & thomas
& nathana hel. & duo filii ⁊ebedei.
& alii duo quoꝵ nomina tacentur:
isti suo septenario numero. finẽ sig¬
nificant temporis: uniu̾sum qͥppe
septem dieb uoluit᷑ tempꝰ. Ad hoc
ꝑtinet quod mane facto iħo stetit
in littore: quia etiam litus finis ma
ris ẽ: & id̾o finẽ significat scłi. Cun¬
dem finem scłi ostendit & quod pe¬
trus rete extraxit in t̾ram hoc ẽ in
litus. quo ipse dñs apparuit: ubi alio¬
quodã loco de sagena in mare missa
similitudinẽ dedit. & eam trahunt
inquit ad litus. Quod litus quod eẽt
exponens: ait. Sic erit in consũmatio¬
ne scłi. S illa uerbi ẽ. ñ rei gestȩ pa¬
rabola. Re autẽ gesta sicut hoc loco
qualiter in scłi fine futura sit: ita
dñs alia piscatione significauit ec¬
cłiam qualit̃ nc̃ sit. Quod autẽ illud
fecit in initio predicationis suȩ. hoc

Expanded text:
magno Joannis Evangelio, et ut vehementius commendaretur, loco ultimo scriptum. Quod ergo septem discipuli fuerint in ista piscatione, Petrus, et Thomas, et Nathanael, et duo filii Zebedaei, et alii duo quorum nomina tacentur, isto suo septenario numero fidem significant temporis. Universum quippe septem diebus volvitur tempus. Ad hoc pertinet quod mane facto Jesus stetit in littore, quia etiam littus finis est maris, et ideo finem significat saeculi. Eumdem finem saeculi ostendit, et quod Petrus rete extraxit in terram, hoc est in littus: quod ipse Dominus aperuit, ubi alio loco de sagena in mare missa similitudinem dedit, et eam trahunt, inquit, ad liexponens, ait: Sic erit in consummatione saeculi . 7. Sed illa verbi est, non rei gestae parabola: re autem gesta, sicut hoc loco qualiter in saeculi fine futura sit, ita nus alia piscatione significavit Ecclesiam qualiter nunc sit. Quod autem illud fecit in initio praedicationis suae, hoc