comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
florere possumꝰ: misit nob̃ uerbũ
suum. Et uerbũ suũ qđ manet
Frẽm fecit natura unigenitũ: uuicũ natũ
de substantia sua frẽm adoptatis. tot fr̃ĩbꝰ
fecit. Noli mirari: quia particeps eris aecer¬
nitatis illius. Factus ẽ ille prior particeps
feni tui. Quod excelsum ẽ a te ñ tͥ dene¬
gauit: qui quod humile erat ex te suscepit.
Ergo homo quantũ ad hominẽ atcinet:
non cognoscet ampliꝰ locũ suũ. Quasi ꝑdi¬
tio quȩdani: quasi interitꝰ quidã. Ecce qͥ
se inflat. ecce qui se tumet. ecce qui se
tes. Et hocerit totũ: ipse erit finis. Non
&e uerbũ factꝰ ẽ homo. Tu caro: & ꝓpt̾ te.
uerbum caro faccum ẽ. Onĩis caro fȩnum:
&& uerbũ caro factũ ẽ. Quanta gͦ spes fȩ¬
ni. quand̾o & uerbũ caro factũ . illud qđ
manet in ȩc̃nũ: Non dedignatum est
cogita. puluerẽ tuum cogita. noli extolli.
Quicqͥd meliꝰ eris. grã illius eris. miscdia
illiꝰ eris. Audi enim quid sequit᷑. Miscđia¬

Expanded text:
 misit nobis Verbum suum, et Verbum suum quod manet fratrem fecit: natura Unigenitum, unicum natum de substantia sua fratrem adoptatis tot fratribus fecit. Noli mirari quia particeps eris aeternitatis illius; factus est ipse prior particeps feni tui. Quod excelsum est a te, tibi denegabit, qui quod humile erat ex te suscepit? Ergo «homo,» quantum ad hominem attinet, non cognoscet amplius locum suum.» Quasi perditio quaedam, quasi interitus quidam. Ecce qui se inflat, ecce qui tumet, ecce qui se tes; et hoc erit totum, ipse erit finis. Non et Verbum factum est homo: tu caro, et propter te Verbum caro factum est. «Omnis caro fenum, et Verbum caro est factum» . Quanta ergo spes feni, quando Verbum caro factum? Illud quod manet in aeternum, non dedignatum est cogita, pulverem tuum cogita; noli extolli: quidquid melius eris, gratia illius eris, misericordia illius eris. Audi enim quod sequitur: «Miseri
Abbreviated transcription (Latin):
let aet̾iutas significari in scripturis scĩs. sed
ait in generatione generationũ anni tui:
Sed qui anni tui : qui. nͥ qui ñ ueniunt
& transea̾nt : qui. nͥ qui non idõ ueniunt
ut ñ sint : O mues enĩ dies in hoc tempore:
idõ ueniunt ut ñ sint. Omnis hora. omĩs
mensis. omñis amꝰ: nichil horum stat.
Antequã ueniat erit: cum uenerit ñerit.
Iui gͦ anni tui aet̃ni. anni tui qͥ ñ mutan¬
t᷑: in generatione generationũ er̃. E st quȩ¬
dam generatio generationum: in illa er̃t
anni tui: Que ista ẽ: Est quȩdam & si be¬
ne agnoscamꝰ ui illa erimꝰ: & anm dĩ in
nob̾ erunt. Quomͦ in nob̃ ex̃: qͦmͦ ipse

Expanded text:
let aeternitas significari in sanctis Scripturis: sed let aeternitas significari in sanctis Scripturis: sed ait, «In generatione generationum anni tui?» sed qui «anni tui?» Qui, nisi qui non veniunt et transeunt? qui, nisi qui non ideo veniunt, ut non sint? Omnis enim dies in hoc tempore ideo venit, ut non sit; omnis hora, omnis mensis, omnis annus: nihil horum stat; antequam veniat, erit; cum venerit, non erit. Illi ergo anni tui aeterni, anni tui qui non mutantur, «in generatione generationum» erunt. Est quaedam generatio generationum; in illa erunt anni tui. Quae est ista? Est quaedam, et si bene agnoscamus, in illa erimus, et anni Dei in nobis erunt. Quomodo in nob
Abbreviated transcription (Latin):
ut sint qđ non sunt. Exriguitas dierũ:
usq in finem scłi erit. E.xiguitas idõ:
quia tempus. totum hoc non dico ab¬
hoc hodierno die usq in finẽ scłi: sed
ab adam usq in finẽ scłi: exigua gut¬
diantur sibi contra me ħetici: quia ex-
iguitatem dierum meorũ. quasi ñ ꝑ¬
mansuramusq in finem scłi. Quid̃
enim addidit: Ne reuoces me in di¬
midio dierum meorũ. Noli qͦ modo
heretici loquunt᷑: sic mecũ agere.
Usq in finem scłi me ꝑduc: ñ in di¬
midio dierum meorum. Et ꝑfice mͥ
dies exiguos: ut dones mͥ postea dies
aet̃nos. Quare gͦ de exguitate dierum
requisisti: quare uis audire: In genera¬
tione & generationem anni tui. Ideo
ego de diebꝰ exiguis quȩsiui: quia licet
usq in finẽ scłi durent mecum isti di¬
es: exigui sunt incomꝑatione dierũ
tuorum. Anni enim tui: ingenerati¬
one generationum. Quare non ait.
anni tui in scła scłorum: sic enim magis so¬

Expanded text:
ut sint quod non sunt. Exiguitas dierum ut sint quod non sunt. Exiguitas dierum usque in finem saeculi erit: exiguitas ideo, quia totum hoc tempus, non dico ab hodierno die usque in finem saeculi, sed ab Adam usque in finem saeculi, exigua gutdiantur sibi contra me haeretici, quia dixi, «Exiguitatem dierum meorum,» quasi non permansuram usque in finem saeculi. Quid enim addidit? «Ne revoces me in dimidium dierum meorum.» Noli, quomodo haeretici loquuntur, sic mecum agere. Usque in finem saeculi me perduc, non in dimidium dierum meorum; et perfice mihi dies exiguos, ut dones mihi postea dies aeternos, Quare ergo de exiguitate dierum requisisti? Quare? Vis audire? «In generatione generationum anni tui.» Ideo ego de diebus exiguis quaesivi, quia licet usque in finem saeculi durent mecum isti dies, exigui sunt in comparatione dierum tuorum: «Anni» enim «tui in generatione generationum.» Quare non ait, Anni tui in saecula saeculorum; sic enim magis so
Abbreviated transcription (Latin):
cabitur inquit hoc euangłiũ in umi¬
uerso orbe in testimoniũ om̃ibꝰ gentibꝰ.
& tunc ueniet finis. Qͥad ẽ. qđ dicebas.
hoc certe fuit &e periit: Dñm audi an¬
nuntiantem: ex iguitatẽ dierũ meorum
Predicabitur inquit hoc euangłm. ubi:
in toto orbe t̾rarum. Quibꝰ: in testimonium
om̃ibꝰ gentibꝰ. Q uid postea: Et tunc ueni¬
et fienis. Non uides adhuc ẽẽ gentes. in qͥ¬
bͦ nondum ẽ pͣdicatum euangłm: Cũ gͦ
necesse sit impleri qđ dñs dix̃. exiguitatẽ
dierum meorũ annuntians eccłȩ. ut p̃di¬
cetur hoc euangłium in om̃ibꝰ gentibꝰ
& tunc ueniet finis: Q uid ẽ quod di¬
cis. iam perisse aecclłam de om̃ibꝰ gentibꝰ.
quando ad hoc p̃dicatur euangłm ut
possit ẽẽ in om̃ibꝰ gentibꝰ: Ergo usq in
finem scłi: aeccła in om̃ibꝰ gentibꝰ. Et ip¬
sa ẽ exiguitas dierum : quia exiguum ẽ.
omne qđ finitur. ut iam in act̾nitate
ab ista exiguitate transeatur. Pereant he¬
tici. pereant qđ sunt: & inueniantur

Expanded text:
uit, «hoc Evangelium in universo orbe, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid est quod dicebas: Hoc certe fuit et periit? Dominum audi annuntiantem exiguitatem dierum meorum. «Praedicabitur,» inquit, «hoc Evangelium.» Ubi? «In toto orbe terrarum.» Quibus? «In testimonium omnibus gentibus.» Quid postea? «Et tunc veniet finis.» Non vides adhuc esse gentes in quibus nondum est praedicatum Evangelium? Cum ergo necesse sit impleri quod Dominus dixit, exiguitatem dierum meorum annuntians Ecclesiae, ut praedicetur hoc Evangelium in omnibus gentibus, et tunc veniat finis; quid est quod dicis quando ad hoc predicatur euangelium ut possit esse in omnibus gentibus? Ergo usque in finem saeculi Ecclesia in omnibus gentibus; et ipsa est exiguitas dierum, quia exiguum est omne quod finitur; ut jam in aeternitatem ab ista exiguitate transeatur. Pereant haeretici, pereant quod sunt, et inveniantur
Abbreviated transcription (Latin):
& noli oblutisci om̃s retributiones eiꝰ.
Benedic inquit anima mea dñm̃. Qd ẽ¬
Benedic anima mea dnm. Repeticio ad exhor¬
tationem ualet. Ut autem semꝑ benedicat
sit ante oculos tuos delectatio pͣteriti pec¬
cati: sed sit ante oculos tuos dampnatio
peccati. Dampnatio uate: remissio a dõ.
Hec enim retribuit dñs. ut possis dicere:
quid retribuam dño. ꝓ om̃ibꝰ quȩ retribu¬
it mͥ: Hoc eium consid̾antes martires: quo¬
rum etiam hodie memoriam celebramus.
& om̃s omnimꝰ sc̃ĩ qui uitã istã contemp¬
serunt: & sic̃ audistis in epła ioħis. animas
suas. ꝓ fr̃ibꝰ posuerunt. quȩ ẽ ꝑfectio cari¬
tatis: dicente dño . maiorem ac caritatẽ
nemo habet. quam ut animã suam po¬
nat ꝓ amicis suis. Hoc gͦ considerantes
scĩ martires. contempserunt animas suas
hic. ut ibi eas inuenirent: sequentes uer¬
ba dñi. dicentis. Qui animã suam amat:
ꝑdet eam. Et qͥ ꝑdiderit animam suam¬
ꝓpter me: in uitam aeternam inueniet

Expanded text:
s ejus. Benedic,» inquit, «anima mea DBenedic, anima mea, Dominum.» Repetitio ad exhortationem valet. Ut autem benedicas sempesit ante oculos tuos delectatio praeteriti peccati, sed sit ante oculos tuos damnatio peccati: damnatio a te, remissio a Deo. Haec enim retribuit Dominus, ut possis dicere: «Quid retribuam Domino, pro omnibus quae retribuit mihi» ? Hoc enim considerantes martyres, quorum etiam memoriam hodie celebramus, et omnes omnino sancti qui vitam istam contempserunt, et sicut audistis in Epistola Joannis, animas suas pro fratribus posuerunt , quae est perfectio charitatis, dicente Domino, «Majorem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat pro amicis suis» : hoc ergo considerantes sancti martyres, contempserunt animas suas hic, ut ibi eas invenirent, sequentes verba Domini dicentis, «Qui amat animam suam, perdet eam; et qui perdiderit eam propter me, i
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nam tandem audatia. tam infelix fi-¬
liorum subnascentium. & recenti successio¬
ne głiantium. quȩ audeat dicere. nos ibi e¬
rimus: apłi ibi ñ erunt: Absit hoc a pie¬
tate filiorum: absit a fide paruulorum.
absit ab intelligentia grandium. Ibi er̃t
&̃ apłi. Arietes precedunt: agni secuntur.
Quare gͦ filuĩ seruorum tuorum. & non
de compendio serui tui: e illi serui tui.
& filii eorum serui tui: & istorũ filii ne¬
potes ilsorum. Quid. nͥ serui tui om̃s:
Compendio includeres si diceres: serui tui
inhabitabunt. Nideamꝰ quid nos uoluerit
ammonere. Et enim quiddam gestũ prio
t̃ram repromissionis. sed filii ipsorũ in¬
trauerunt. Sane quia ita recordam̃: nisi
fallor duo. ceteri non intrauerunt. De
tot milibꝰ: duo. Laboratum ẽ cũ eis tan¬
tum: sed d̃s ñ laborat. Certe laborauert̃
serui ipsiꝰ. Quanta ꝑtulit. qͣnta audi¬
uit. moises. ꝓ hominibꝰ ñ intraturis

Expanded text:
Quaenam tandem audacia tam infelix fiQuaenam tandem audacia tam infelix filiorum subnascentium, et recenti successione gloriantium, quae audeat dicere: Nos ibi erimus; Apostoli ibi non erunt? Absit hoc a pietate filiorum, absit a fide parvulorum, absit ab intelligentia grandium. Ibi erunt et Apostoli: arietes praecedunt, agni sequuntur. Quare ergo, «Filii servorum tuorum;» et non de compendio, Servi tui? Et illi servi tui, et filii eorum servi tui, et istorum filii nepotes illorum, quid, nisi servi tui? Omnes compendio includeres, si diceres: Servi tui inhabitabunt. Videamus quid nos voluerit admonere. Est enim quiddam gestum in prterram promissionis, sed filii eorum; intrarunt sane, quia ita recordamur, nisi fallor, duo, caeteri non . Intrarunt de tot millibus duo. Laboratum est cum eis tantum: sed Deus non laborat; certe laboraverunt servi ipsius. Quanta pertulit, quanta audivit Moyses pro hominibus non intraturis
Abbreviated transcription (Latin):
sum. tu uͦ idem es. & anni tui non defiti¬
ent: Sed nos ad illos annos cum his pan¬
nosis annis quid sumus : Et illi quid
sunt: Nec tamen desꝑare debemius. Iam
enum magnitudine quadam & excellen¬
tia sapientiȩ dixerat. ego sum qui sum:
& tam̃ ad nos consolandos: egd ᷤ sum inqͥt
ds̃ abraham: & ds isaac. & ds̃ iacob. Et nos
abrahe semen sumus. Et nos quãuis ab¬
iecti. quamuis tra &e cinis. in illo speramꝰ.
ad bos arnos stanntes. in quibꝰ ñ circuitu
solis ꝑaguntur dies. sed manet. qđ ẽ sicu
utrũ aliquando ibi eẽ possimus: dic.
Audi & uide: utrum debeas desperare.
Audi qđ sequitur. Filii seruorum tuorũ
in habitabunt. Ubi inhabitabunt. nͥ in
annis ñ deficientibꝰ: Filii seruorũ tuorũ
inhabitabunt: & sem̃ eorum in scłm scłi
tuorum. Metuendum ne nos serui dĩ
simus. & filii nr̃i ibi futuri sint ñ nos.
Aut si nos filii sumus seruorũ. quia fi¬
lũ sumꝰ apłorum. qͥad diccuri sumus:

Expanded text:
sum: Tu vero idem ipse es, et anni tui non deficisum: Tu vero idem ipse es, et anni tui non deficient.» Sed nos ad illos annos cum his pannosis annis quid sumus? Et illi qui sunt? Nec tamen desperare debemus. Jam enim magnitudine quadam et excellentia sapientiae dixerat, «Ego sum qui sum;» et tamen ad nos consolandos, «Ego sum,» inquit, «Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob:» et nos Abrahae semen sumus : et nos quamvis abjecti, quamvis terra et cinis, in illo speramus.ad hos annos stantes, in quibus non circuitu solis peraguntur dies, sed manet quod est sicutrum aliquando ibi esse possimus dic. Audi, et vide utrum debeas desperare; audi quod sequitur: «Filii servorum tuorum in habitabunt.» Ubi nisi in annis non deficientibus? «Filii servorum tuorum inhabitabunt; et semen eorum in saeculum tuorum:» metuendum ne nos servi Dei simus, et filii nostri ibi futuri sint, non nos? Aut si nos filii sumus servorum, quia filii sumus Apostolorum, quid dicturi sumus?
Abbreviated transcription (Latin):
animale: surgit corpus spĩtale. Ergo se¬
minatur mortale: surgit unmortale. Er¬
go seminatur corruptibile: surgit incor¬
ruptibile. Mutationem itaq expectamꝰ.
Ita ꝑibunt caeli: & immutabunt᷑ caeli.
Sed fortasse sc̃orum corꝑa: non recte di¬
cuntur caeli. Si non portant dm̃: non
sunt cadi. Et unde inquit mͥ ꝓbas. quia
portant dm̃: usq adeo ne excidit tͥ. Gioͦ¬
rificate gͦ &e portate dm̃ in corpore ur̃o.
Ergo tales cȩli ꝑibunt: sed ñ in eternum
ꝑibunt ut mutentur. An non hoc dixit
psalmus: Lege sequentia. Et om̃s sicut
uestimentum ueterascent: & sic̃ oꝑtorium
mutabis eos & mutabuitur. tu autẽ idem
ipse es. & anni tui non defitient. U estẽ au¬
dis: cooꝑtorium audis: & aliud quã corpus
intelligis: Speremus gͦ etiam mutatio¬
nem corporum nr̃orũ: sed tamen ab illo
mouentem s manentẽ. Et quomͦ intelligi
a carne & sanguine potest. ego sum qui

Expanded text:
animale, surget corpus spirituale» . Ergo seanimale, surget corpus spirituale» . Ergo seminatur mortale, resurget immortale; seminatur corruptibile, resurget incorruptibile. Mutationem itaque exspectamus: ita peribunt coeli, et immutabuntur coeli. Sed fortasse sanctorum corpora non recte dicuntur coeli? Si non portant Deum, non sint coeli. Et unde, inquit, mihi probas quia portant Deum? Usque adeone excidit tibi, «Glorificate et portate Deum in corpore vestro» ? Ergo tales coeli peribunt, sed non in aeternum; peribunt ut mutentur. An non hoc dicit Psalmus? Lege sequentia: «Et omnes sicut vestimentum veterascent, et sicut opertorium mutabis eos, et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient.» Vestem audis, coopertorium audis, et aliud quam corpus intelligis? Speremus ergo etiam immutationem corporum nostrorum, sed tamen ab illo et moventem, sed manentem; et quomodo intelligi a carne et sanguine potest, «Ego sum qui
Abbreviated transcription (Latin):
bꝰ pueris: hoc erit ardens mundus iustis.
in trinitate signatis. Forte hic etiam cȩlos
ñ importune intelligimus ipsos iustos scõs
dĩ: in quibꝰ manens ds̃ intonuit p̾ceptis
coruscauit miraculis. imbricauit t̾ram
sapientia ueritatis. Caeli enim: enarrauer̃
głam dĩ. Sed nunquid etiam ipsi ꝑibunt:
In scdm quendam modum peribunt:
nim uestimentũ nominauit: uͥ ait.
Nonne anima plus ẽ. quam aesca: & cor
pus qͣuam uestim̃tum : qͦmͦ gͦ perit ue¬
stim̃tũ: Et sĩ exterior homo ñr corrum¬
pitur: ẜ interior renouatur de die in
diem. Ergo ipsi ꝑibunt s scđm corpus:
tu aut̃e ꝑmanes. Si gͦ scđm corpus ꝑibunt.
ubi gͦ resurrectio carnis: ubi exemplũ
m̃brorum qđ p̃cessit in capite : ubi uis
audire mutabitur: nontale erit quale
fuit: Audi apłm dicentẽ. Et mortui re¬
surgent incorrupti: & nos umutabumͣ.
Quomͦ immutabimur: Seminatur corpꝰ

Expanded text:
bus pueris , hoc erit ardens mundus justis bus pueris , hoc erit ardens mundus justis in Trinitate signatis. 14. Forte hic coelos etiam non importune intelligimus ipsos justos, sanctos Dei, in quibus manens Deus intonuit praeceptis, coruscavit miraculis, imbrificavit terram sapientia veritatis; coeli enim enarraverunt gloriam Dei . Sed numquid etiam ipsi peribunt? An secundum quemdam modum peribunt? nim vestimentum nominavit, ubi ait: «Nonne anima plus est quam esca, et corpus plus quam vestimentum» ? Quomodo ergo perit vestimentum? «Etsi exterior homo noster corrumpitur, sed interior renovatur de die in diem» . Ergo ipsi peribunt, sed secundum corpus: «Tu autem permanes.» Si ergo secundum corpus peribunt, ubi ergo resurrectio carnis? ubi exemplum membrorum quod praecessit in capite? ubi? Vis audire? Mutabitur; non tale erit quale fuit. Audi Apostolum dicentem: «Et mortui resurgent incorrupti, et nos immutabimur.» Quomodo immutabimur? «Seminatur corpus
Abbreviated transcription (Latin):
cȩli celorum: superiores in firmam̃to. Sed
utrum & ipsi perituri sint igne. an hi soli
cȩli qui etiam dilituio perierunt: discepta¬
tio ẽ. aliquanto scrupulosior it̃ doctos.
nec facile maxine in angustia temporas
ex plicari potest. Dimittamꝰ gͦ eam uel dif¬
feramus: nouerimꝰ tam̃ perire ista. dm̃
manere. Et si manent quaedã cum dõ.
quȩ facta sunt a dõ: non manent in se.
sed in dõ. non recedendo a dõ. Quid enim
dicturi sumꝰ fr̃s. quod angłi perituri sunt
igne. quo ucendetur mundꝰ : absit. Sed
quid diceinus. qđ angłos deus ñ fecerit:
absit. Sed quid dicemꝰ & unde eẽnt. si non
ab illo facti eẽnt: Ipͣse dix̃ & facta sunt:
ipse mandauit & creata sunt. Dictum ẽ
enim hoc. cum operum eiꝰ cominemora¬
tio fieret. in quibꝰ & angłi nominati suts.¬
Ergo erunt cum illo angłi. etiam mundõ fla¬
grante igne: & erit incendium mundi. non
incendens scõs dĩ. Quod fuit caminꝰ regis tri¬

Expanded text:
coeli coelorum superiores in firmamento: sed coeli coelorum superiores in firmamento: sed utrum et ipsi perituri sint igne, an hi soli coeli qui etiam diluvio perierunt, disceptatio est aliquanto scrupulosior inter doctos, nec facile, maxime in angustia temporis, explicari potest. Dimittamus ergo eam vel differamus; noverimus tamen perire ista, Deum manere. Et si manent quaedam cum Deo, quae facta sunt a Deo, non manent in se, sed in Deo, non recedendo a Deo. Quid enim? dicturi sumus, fratres, quod Angeli perituri sunt igne, quo incendetur mundus? Absit. Sed quid? dicemus quod Angelos Deus non fecerit? Absit. Sed quid dicemus? Et unde essent, si non ab illo facti essent? «Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit et creata sunt» . Dictum est enim hoc, cum operum ejus commemoratio fieret, in quibus et Angeli nominati suergo cum illo Angeli, etiam mundo grante; et erit incendium mundi, non incendens sanctos Dei: quod fuit caminus regis tri
Abbreviated transcription (Latin):
di gͦ. Oꝑa manuũ tuarum st̃ caeli. Bece qđ
uerbo fecit. utiq etiam manibꝰ fecit: quia
uirtute sua. quia potestate sua fecit. At¬
tende potuuis quid fecerit: & noli quęrere qͦ¬
mͦ fecerit. Multum ẽ a te comp̃hendere qͦmͦ
fecerit: cum te ipsum sic fecerit ut priꝰ sis
seruus obediens: & pꝰea fortasse amicus in¬
telligens. E rgo oꝑa manuum tuarum sunt
caeli. Ipsi ꝑibunt: tu autem ꝑmanes. Aꝑte
dixit hoc apłs petrus. Caeli erant olin de
aqua. & ꝑ aquam constituti dĩ uerbo. ꝑ quȩ
qui factus ẽ mundus. aqua inundatꝰ deperi¬
it. Terra autem & caeli qui nunc sunt. eodẽ
uerbo repositi sunt igni reseruandi. Iam gͦ
dix̃: perisse caelos ꝑ diluuium. Perisse autẽ
nouimus cȩlos: scđm quantitatẽ & spatia ae¬
ris huius. Exereuit enim aqua: & totã istã
capacitatem uͥ aues uolitant occupauit.
Ac sic utiq celi perierunt. ꝓpinquis t̾ris cȩli:
scm quos dicuntur aues cęli. Sunt autẽ &

Expanded text:
di ergo: «Opera manuum tuarum sunt coeli.» Ecce quod verbo fecit, utique etiam manibus fecit; quia virtute sua, quia potestate sua fecit. Attende potius quid fecerit, et noli quaerere quomodo fecerit. Multum est ad te comprehendere quomodo fecerit, cum teipsum sic fecerit, ut prius sis servus obediens, et postea fortasse amicus intelligens. Ergo, «Opera manuum tuarum sunt coeli.» 13. «Ipsi peribunt; tu autem permanes.» Aperte dixit hoc apostolus Petrus: «Coeli erant olim de aqua et per aquam constituti Dei verbo; per quae» «qui factus est mundus, aqua inundatus deperiit: terra autem et coeli qui nunc sunt, eodem verbo repositi sunt igni reservandi» . Jam ergo dixit perisse coelos per diluvium: perisse autem novimus coelos secundum quantitatem et spatia aeris hujus. Excrevit enim aqua, et totam istam capacitatem ubi aves volitant, occupavit; ac sic utique coeli perierunt propinqui terris: coeli, secundum quos dicuntur aves coeli. Sunt autem et
Abbreviated transcription (Latin):
Et ne reuoces me in dimidio dierũ meorũ.
Ut ante me auferas de t̾ra: quam totꝰ or¬
bis euangłio repleatur. Contra responsio¬
nem dñi mei dicentis: oportet p̃dicari
hoc euangłium in toto orbe t̾rarum in
testimonium om̃ibꝰ gentibꝰ. & tunc ueni¬
et finis. Quid ad hec fr̃s : plana sunt.
manifesta sunt: ds fundauit terram.
Scimus: oꝑa manuum eius st̃ caeli. Ne
putecis enĩ quasi aliquid facere dm̃¬
manu aliud uerbo: qd facit uerbo.
hoc facit manu. Non enim distinctꝰ ẽ
corporeis menbris: qui dixit. Ego sum
qui sum. Et forte uerbum eiꝰ: ẽ manꝰ
eiꝰ. Certe manꝰ eius: ẽ uirtus eius.

Expanded text:
et ne me revoces in dimidium dierum meorum,» et ne me revoces in dimidium dierum meorum,» ut ante me auferas de terra, quam totus orbis Evangelio repleatur, contra responsionem Domini mei, dicentis: «Oportet praedicari hoc Evangelium in toto orbe terrarum, in testimonium omnibus gentibus; et tunc veniet finis» . Quid ad haec, fratres? Plana sunt, manifesta sunt: Deus fundavit terram, scimus; opera manuum ejus sunt coeli. Ne putetis enim quasi aliud Deum facere manu, aliud verbo. Quod facit verbo, hoc facit manu; non enim distinctus est corporeis membris, qui dixit, «Ego sum qui sum.» Et forte verbum ejus est manus ejus. Certe manus ejus est virtus ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
ipse es. Et anni tui non defitient. Illi anni
tui non defitient: illi anni tui qui er̃ in
generationem generationum non defitient.
hec gͦ sciens exiguitatem dierũ meorũ quȩ¬
rerem a te: nisi scirem om̃s dies scłi ab nu¬
tio usque in finem. exiguos eẽ. in com¬
parationem aeternitatis tuȩ. Noui gͦ
unde interrogauerim: non se excollant
heretici quasi exigui dies fueruit eccłiȩ
toto orbe diffusȩ. Nam & usq ui finem
cum st̃: exigui sunt. Quare exigui sunt:
qm̃ quandoip finiendi sunt. anni illi
qui er̃ in generatione generationum.
Hi amandi. hi desiderandi. his suspiran¬
dum. Propter hos in uuttate ꝑmanen¬
dum: ꝓpt̾ hos quicqͥd ħeticorũ mnali ẽ
deuitandum. Propter hos ꝑditis respon¬
dendum: propter hos lucrandi qui er¬
rauerant. & reuocandi qui perierant. Ii¬
lic debet ẽẽ desiderium. Sed tamen ut
uerbosis. ut male garrulis. ut calumni¬
osis. susurrantib̾. detractoribꝰ respondean:
idõ annuntia mͥ exiguitatẽ dierũ meorũ.

Expanded text:
ipse es. Et anni tui non deficient.» Illi anni tui non deficient, illi anni tui qui erunt in generatione generationum, non deficient. Haec ergo sciens, exiguitatem dierum meorum quaererem a te, nisi scirem omnes dies saeculi ab initio usque in finem exiguos esse in comparatione aeternitatis tuae. Novi ergo unde interrogaverim. Non se extollant haeretici, quasi exigui dies fuerint Ecclesiae, toto orbe diffusae; nam et usque in finem cum sint, exigui sunt. Quare exigui sunt? Quoniam quandoque finiendi sunt. Anni illi qui erunt «in generatione generationum,» hi amandi, hi desiderandi, his suspirandum; propter hos in unitate permanendum, propter hos quidquid haereticorum mali est devitandum, propter hos perditis respondendum, propter hos lucrandi qui erraverant, et revocandi qui perierant: illic debet esse desiderium. Sed tamen ut verbosis, ut male garrulis, ut calumniosis, susurrantibus, detractoribus respondeam, ideo «mihi annuntia exiguitatem dierum meorum;
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ aeccła: quȩ congregauit regna ut
seruiant dño. Mota uocibꝰ ur̃is. & fal¬
sis opinionibꝰ ur̃is: querit a dõ ut exi¬
guitatẽ dierum suorum annuntiet
sibi. & inuenit dñm dixisse. ecce ego uo¬
biscũ sum usq in consummationẽ scłi.
Hic uos dicetis. De nob̾ dix̃: nos sumꝰ. nos
erimꝰ usq in consũmationẽ scłi. Int̾ro

Expanded text:
Quae Ecclesia? Quae congregavit «regna, ut Quae Ecclesia? Quae congregavit «regna, ut serviant Domino.» Mota vocibus vestris et falsis opinionibus vestris, quaerit a Deo ut exiguitatem dierum suorum annuntiet sibi, et invenit Dominum dixisse: «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi.» Hic vos dicitis: De nobis dixit; nos sumus, nos erimus
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiauit pͥ ipsa uia: Quomͦ annuntia¬
uit: Ecce ego uob̾cum sum: usq in con¬
suminationem scłi. Sed hic existunt &
dicunt: uob̾cum sum inquit. usq incõ¬
summationem scłi. Quia nos p̃uidebat:
quia pars donati erat in t̾ra. Nunquid
ipsa ẽ quȩ dixit. exiguitatẽ dierum meo¬
rum anuuntia mͥ: ac non illa potiꝰ quȩ
supers loquebatur. in conueniendo po¬
płos in unum &e regna ut seruiant dño:
Unde nob cor dolet: quia & imꝑatores
contra ħeticos leges ꝓponunt. Ibi imple¬
tum ẽ: &e regna ut seruiant ãño. Nor
enu uos estis filii illorum mortificato¬
rum: quorũ uox compeditorũ exaudita
ẽ a dño. Absit. Non hoc indicant facta
ur̃a: ñ hoc indicat suꝑbia ur̃a. Non hoc
indicat uanitas ũra: non sapitis. & foris
estis. Sal infatuatum estis: idõ & ab om̃ibꝰ
concalcamini. Ludi quid dicat. Que
ȩccła : quȩ congregauit popłos in unũ.

Expanded text:
nuntiavit mihi, nisi ipsa via? Quomodo annuntianuntiavit mihi, nisi ipsa via? Quomodo annuntiavit? «Ecce ego vobiscum sum usque in consummationem saeculi» . 9. Sed hic existunt, et dicunt: «Vobiscum sum,» inquit, «usque in consummationem saeculi;» quia nos praevidebat, quia pars Donati erit in terra. Numquid ipsa est quae dixit, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi;» ac non illa potius quae superius loquebatur, «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino?» Unde vobis cor dolet? Quia et imperatores contra haereticos leges proponunt: ibi impletum est, «Et regna, ut serviant Domino.» Non enim vos filii estis illorum mortificatorum, quorum vox compeditorum exaudita est a Domino. Absit: non hoc indicant facta vestra, non hoc indicat superbia vestra, non hoc indicat vanitas vestra: non sapitis, et foris estis; sal infatuatum estis, ideo et ab hominibus conculcamini . Audite quid dicat: quae Ecclesia? Quae congregavit «populos in unum.»
Abbreviated transcription (Latin):
ei: utiq laus eius. utiq iherłm mater
nr̃a. De ꝑegrinatione reuocanda. foeco¬
sa. cum multis filiis magis quã ea quȩ
habebat uirum: qm̃ quidam dicturi
erant. contra: fuit & non ẽ. Exiguita¬
tem inquit dierum meorum. nuntia
mͥ. Quid ẽ. quod nescio: qui recedentes
a me: murmurant contra me. Quid ẽ. qd̾
ꝑditi. me perisse contendunt: Certe
enim hoc dicunt: quia fui &e nonsum.
Annuntia mͥ exiguitatẽ dierum meorũ.
Non a te quęro illos aecnos: illi sine fine
dies mͥ annuntia. exiguitatẽ dierũ me¬
dierum meorũ annuntia mͥ. Q uãdiu
ero in isto scło. annuntia mͥ ꝓpt̃ illos qui
dicunt. fuit & iam ñ ẽ: ꝓpt̃ illos qui
dicunt. impletȩ sunt scripturȩ. Credi¬
derunt omnes gentes: s. apostaͬuit &e periit
aeccła de omnibꝰ gentibꝰ. Quid ẽ hoc. exigui¬
tatem dierum meorum annuntia mͥ ͤ & an¬
nuntiauit: nec uacauit ista uox. Quis an¬

Expanded text:
ei,» utique laus ejus, utique Jerusalem mater ei,» utique laus ejus, utique Jerusalem mater nostra de peregrinatione revocanda, fetosa cum multis filiis, magis quam ea quae habebat virum; quoniam quidam dicturi erant contra, Fuit, et non est: «Exiguitatem,» inquit, «dierum meorum annuntia mihi.» Quid est, quod nescio qui recedentes a me, murmurant contra me? quid est, quod perditi me perisse contendunt? Certe enim hoc dicunt, quia fui, et non sum: «Annuntia mihi exiguitatem dierum meorum.» Non a te quaero illos dies aeternos: illi sine fine dies mihi annuntia: «Exiguitatem dierum medierum meorum, «annuntia mihi.» Quamdiu ero in isto saeculo, annuntia mihi. propter illos qui dicunt, Fuit, et jam non est: propter illos qui dicunt, Impletae sunt Scripturae, crediderunt omnes gentes, sed apostatavit et periit Ecclesia de omnibus gentibus. Quid est hoc, «Exiguitatem dierum meorum annuntia mihi?» Et annuntiavit, nec vacavit ista vox. Quis an
Abbreviated transcription (Latin):
nim unꝰ ẽ: aeccła unitas. Non respondit u¬
ni: nͥ unitas. S ed existunt qui dicant: ĩa
hoc factum ẽ. Respondit ei in om̃ibꝰ gen¬
tibꝰ aeccła p̾ariens filios plures: quam illa
quȩ habet uirum. Respondit in uia for¬
titudinis sua. Credidit enum xp̃m resurre¬
xisse: crediderunt in eum om̃s gentes.S
illa accła quȩ fuit om̃iũ gentiũ: iam ñ
ẽ. periit. Hoc dicunt qui in illa ñ sunt.
Oimpudentẽ uocẽ. Illa ñ ẽ. quia tu in il¬
la ñes: uide. ne tu idõ nonsis. Nam illa
erit: & si tu non sis. Hanc uocẽ ab homi¬
nabilem. detestabilem. p̃sumptionis &
falsitatis plenam: nulla ueritate suffultã.
nulla sapientia illuminatã. nulło sale
conditam. uanam. temerariã. p̃cipitẽ. ꝑ¬
niciosam. p̃uidit sp̃s dĩ: & tanquã contra
illos cũ annuntiaret unitatẽ. in conueni¬
endo popłos inunũ: & regna ut serui¬
ant dño. Cumq subdidisset respondit

Expanded text:
nim unus est, Ecclesia unitas: non respondet unim unus est, Ecclesia unitas: non respondet uni, nisi unitas. Sed existunt qui dicant. Jam hoc factum est; respondit ei in omnibus gentibus Ecclesia, pariens filios plures quam illa quae habebat virum, «respondit in via fortitudinis ejus;» credidit enim Christum resurrexisse, crediderunt in eum omnes gentes: sed illa Ecclesia quae fuit omnium gentium, jam non est; periit. Hoc dicunt qui in illa non sunt. O impudentem vocem! Illa non est, quia tu in illa non est? Vide ne tu ideo non sis; nam illa erit, etsi tu non sis. Hanc vocem abominabilem, detestabilem, praesumptionis et falsitatis plenam, nulla veritate suffultam, nulla sapientia illuminatam, nullo sale conditam, vanam, temerariam, praecipitem, perniciosam, praevidit Spiritus Dei, et tanquam contra illos cum annuntiaret unitatem: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Cumque subdidisset, «Respondit
Abbreviated transcription (Latin):
eris ore tuo. quia eum ds suscitauit a mor¬
tius: saluus eris. Non ait si confessus fue¬
ris quia eum ds tradidit occidendum.
sed qi eum ds̃ suscitauit a mortuis. si con¬
fessus fueris: tunc saluus eris. Corde enĩ
creditur ad iustitiam: ore autẽ confessio
fit ad salutem. Quare aut̃ credimꝰ & mor¬
tuum: qr crede eum resurrexisse ñ possu¬
niꝰ: nͥ priꝰ mortuum fuisse credamꝰ. Quis
enuim resurgit. nͥ mortuus fuerit: Quis ex¬
ꝑgiscitur. nͥ priꝰ dormierit. Sed nunqͥd
qui dormit. non adiciet ut resurgat:
Haec fides. xp̃ianorum. In hac gͦ fide qua
congregata ẽ aeccła: multi illi filii deser
tȩ quam eius quȩ habet uirum: respon¬
dit ei. Dixit ei laudem scđm eius p̾cep¬
ta inuia fortitudinis eius: ñ inuia ufir¬
tatis eius. Q uomͦ ei responderit: iam
supra audistis. In conueniendo popłos
in unum: & regna ut seruiant dño. In
hoc gͦ ei respondit: in unitate.& ui aut̃¬
non ẽ in unitate: non ei respondit. Ille e¬

Expanded text:
eris ore tuo quia eum Deus suscitavit a mortuis, salvus eris.» Non ait, Si confessus fueris quia Deus eum tradidit occidendum; sed, «quia eum Deus suscitavit a mortuis si confessus fueris,» tunc «salvus eris. Corde enim creditur ad justitiam; ore autem confessio fit ad salutem» . Quare autem credimus et mortuum? Quia credere eum resurrexisse non possumus, nisi prius mortuum fuisse credamus. Quis enim resurgit, nisi mortuus fuerit? quis expergiscitur, nisi prius dormierit? Sed «numquid qui dormit, non adjiciet ut resurgat» ? Haec fides est Christianorum. In hac ergo fide, qua congregata est Ecclesia, «multi» illi «filii desertae, magis quam ejus quae habet virum; respondit ei,» dixit ei laudem secundum ejus praecepta; «in via fortitudinis ejus,» non in via infirmitatis ejus. 8. Quomodo ei responderit, jam supra audistis: «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» In hoc ei ergo respondit, in unitate: qui autnon est in unitate, non ei respondet. Ille e
Abbreviated transcription (Latin):
get᷑ uita. B lasphemat᷑ cotidie : & facit so¬
lem suum oriri suꝑ bonos & malos. Uo¬
cat undiq ad correctionem: uocat un¬
diq ad pęnitentiam. Uocat beneficiis
creaturȩ: uocat imꝑtiendo tẽpus iuiuen¬
di. U ocat ꝑ lectorem: uocat ꝑ tractatore.¬
U ocat ꝑ intimam cogitationẽ: uocat
ꝑ flagellum correptionis. Uocat ꝑ mi-¬
scđiam c̃solationis. Longanimis et
multȩ miscdiȩ. Sed obserua ne longitu¬
diue miscdiȩ dĩ male utendo: tutͥ the¬
saurices qđ ait apłs iram in die ire. Nam
hoc ait apłs. In diuitias bonitatis eius¬
& longanimitatis eiꝰ contẽpnis: Ignoras.
qm̃ pacientia dĩ ad pęnitentiam te addu¬

Expanded text:
solem suum oriri super bonos et malos . Vocat undique ad correctionem, vocat undique ad poenitentiam, vocat beneficiis creaturae, vocat impertiendo tempus vivendi, vocat per lectorem, vocat per tractatorem, vocat per intimam cogitationem, vocat per flagellum correptionis, vocat per misericordiam consolationis: «Longanimis et multum misericordiae.» Sed observa ne longitudine misericordiae Dei male utendo, tu tibi thesaurizes, quod ait Apostolus, iram in die irae. Nam hoc ait Apostolus: «An divitias benignitatis et longanimitatis ejus contemnis, ignorans quia patientia Dei ad p
Abbreviated transcription (Latin):
pondemius: non uoce s fide: non lin
gua sed uita. Si enim uocat te ds̃ &e p̃
te: quia sic uuus ut ille ñ laudetur.
s potiꝰblasphemetur ꝑte. Cum autem sic
uuumꝰ ut ꝑ nos laudetur ds: respondit
ei laus eius de uocatis & scĩs eius:: res¬
pondit & iherłm. Uocata est enim &

Expanded text:
pondemus; non voce, sed fide; non lingpondemus; non voce, sed fide; non lingua, sed vita. Si enim vocat te Deus, et pte; quia sic vivis, ut ille non laudetur, sed potius blasphemetur per te: cum autem sic vivimus, ut per nos laudetur Deus, respondit ei laus ejus. De vocatis et sanctis ejus, respondit et Jerusalem. Vocata est enim et
Abbreviated transcription (Latin):
tate. ut ẽẽt nr̃is temꝑibꝰ aeccłia in
tanta gła quam uidemꝰ: ut iam reg¬
na que ꝑsequebantur: ipsa seruiant
suae. Cui respondit. nͥ dño: quis respon¬
dit: supra uideamꝰ. Et laus eius inquit.
in iherłm. In conueniendo popłos in
unum : & regna: ut seruiant dño
Respondit ei in uia fortitudinis suae.
Quȩ illi respondit. aut quis illi respon¬
dit in uia fortitudinis sua.. Quȩramꝰ
gͦ primo: quis respondit. Et si quȩra¬
mus quae sit uia fortitudinis eius: su¬
ꝑiora uerba indicant respondisse
ei. aut laudem eiꝰ. aut iherłm. Supra
dixisset. Respondit ei. ñ possumꝰ dic̾ẽ
dicere popłi: quia & hic responderunt
dixisset. Quia gͦ respondit ei singularem nu¬
merum. quęrimꝰ suꝑius: & non inuenimꝰ
nͥ aut laudem eiꝰ. aut iherłm. Et quia
hoc ambiguum ẽ utrum laus eiꝰ an iherłm:
dit laus eius: quando ei gr̃as agunt
uocati ab illo. Ille enim uocat. nos res¬

Expanded text:
tate; ut esset nostris temporibus Ecclesia in tate; ut esset nostris temporibus Ecclesia in tanta gloria, quam videmus, ut jam regna quae persequebantur, ipsa serviant suae.» Cui respondit, nisi Domino? Quis respondit, supra videamus: «Et laus ejus,» inquit, «in Jerusalem; in conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino. Respondit ei in via fortitudinis suae.» Quae illi respondit, aut quis illi respondit, in via fortitudinis suae? Quaeramus ergo primo quis respondit, et sic quaeremus quae sit via fortitudinis ejus. Superiora verba indicant respondisse ei, aut laudem ejus, aut Jerusalem: supra dixisset. «Respondit ei,» non possumus dicere, Populi; quia et hic, Responderunt dixisset. Quia ergo «respondit ei,» singularem numerum quaerimus superius, et non invenimus, nisi aut laudem ejus, aut Jerusalem. Et quia hoc ambiguum est, utrum laus ejus, an Jerusadit laus ejus! Quando ei gratias agunt vocati ab illo. Ille enim vocat, nos res
Abbreviated transcription (Latin):
quod futurum ẽ. Idõ speculatio. Omnis
enim speculator: longe ꝓspicit. Specu¬
la dr̃: uͥ ponunt᷑ custodes. fiunt istae
specule in saxis. inmontibꝰ. in arboribꝰ:
ad hoc. ut de loco enunentiore longe uideat᷑.
Sion gͦ speculatio: a eccła speculatio. Unde
speculatio: longe uidere: hoc est specu¬
latio. Labor ẽ enim ante me. doncc in¬
trem in scũarium dĩ: & intelligam in
nouissuna. Qualis speculatio intelligere
in nouissima: transire mare uidendo: ñ
nauigando. Et habitare in extrema ma-¬
ris: id ÷ ibi ponere spem. in eo quod erit
finito scło. Ergo si aeccła speculatio: ibi
iam annuntiat᷑. nomen dñi. Non solũ
nom̃ dñi in hac sion adnuntiatur: s¬
mͦ annuntiatur: audi. In conuenien¬
do popłos in unum: & regna ut serui¬
ant dño. Unde hoc faccum. nͥ sangͥ¬
ne mortificatorum: Unde hoc factũ.
nͥ gemitibꝰ compeditorũ: Exauditi gͦ
sunt qui erant in p̃ssura & humili¬

Expanded text:
quod futurum est. Ideo speculatio. Omnis quod futurum est. Ideo speculatio. Omnis enim speculator longe prospicit. Specula dicitur, ubi ponuntur custodes: fiunt istae speculae in saxis, in montibus, in arboribus, ad hoc ut de loco eminentiore longe videatur. Sion ergo speculatio, Ecclesia speculatio. Unde speculatio? Longe videre, hoc est speculatio. «Labor est» enim «ante me, donec introeam in sanctuarium Dei, et intelligam in novissima» . Qualis speculatio, intelligere in novissima? Transire mare videndo, non navigando, et habitare in exterma maris ; id est, ibi ponere spem, in eo quod erit finito saeculo. Ergo si Ecclesia speculatio, ibi jam annuntiatur nomen Domini. Non solum nomen Domini in hac Sion annuntiatur, smodo annuntiatur? «In conveniendo populos in unum, et regna, ut serviant Domino.» Unde hoc factum, nisi sanguine mortificatorum? unde hoc factum, nisi gemitibus compeditorum? Exauditi ergo sunt qui erant in pressura et humili
Abbreviated transcription (Latin):
soluitur: a quibꝰ soluitur. Quȩ solueritis
inquit in tͣra: erunt soluta & in caelo.
Merito ꝑ eccłam dari solutio peccatorum
potest: suscitari autem ipse mortuus non¬
nͥ intꝰ clamante dño potest. Haec enim d̃s.
interꝰ agit. Loquimͣ ad aures ur̃as. Unde
scimꝰ quid agatur in cordibꝰ ur̃is: Quod
aut̃ uitꝰ agitur: non a nob̃̾ sed ab illo agi¬
tur. Respexit gͦ: ut soluat filios morti¬
ficatorum. Q uorum mortificatorum:
audistis. Quos filios: audistis. Quid a ein¬
nuntietur in syon nomen dñi. Primo e¬
nim p̃mebatur aeccła: quando mortifica¬
bantur compediti. Post illas pressuras: an¬
nuntiour in sion nomen dñi. cum mag¬
na lib̾tate in ipsa aeccła. Ipsa enim syon.
ñ ille unꝰ locus pͥmo superbꝰ postea cap¬
tiuatꝰ: sed sion cuius umbra erat illa si¬
on quȩ interpretat᷑ speculatio. Propterea
quia in carne positi. uidemꝰ in priora ex¬
tendentes nos ñ ad presens qđ ẽ: sed ad id̃

Expanded text:
solvitur? a quibus solvitur? «Quae solveritis,» solvitur? a quibus solvitur? «Quae solveritis,» inquit, «in terra, erunt soluta et in coelo» . Merito per Ecclesiam dari solutio peccatorum potest: suscitar autem ipse mortuus nonnisi intus clamante Domino potest; haec enim Deus interius agit. Loquimur ad aures vestras; unde scimus quid agatur in cordibus vestris? Quod autem intus agitur, non a nobis, sed ab illo agitur. 4. Respexit ergo «ut solvat filios mortificatorum.» Quorum mortificatorum audistis, quos filios audistis. Quid ennuntietur in Sion nomen Domini.» Primo enim premebatur Ecclesia, quando mortificabantur compediti: post illas pressuras annuntiatur in Sion nomen Domini, cum magna libertate, in ipsa Ecclesia. Ipsa enim Sion: non ille unus locus primo superbus, postea captivatus; sed Sion cujus umbra erat illa Sion, quae interpretatur Speculatio; propterea quia in carne positi videmus in priora, extendentes nos non ad praesens quod est, sed ad id
Abbreviated transcription (Latin):
uerentur. & in coronas conuerterentur:
De caelo gͦ respex̃ dñs. ut audiret gemitũ
compeditorum. ut soluat filios mortifi¬
catorum. Mortificant illi. Filii autẽ mor¬
tificatorum qui. nͥ nos : qͦmͦ autem solui¬
mur nos. nͥ cũ dicimꝰ ei. disrupisti uin¬
cula mea tͥ sacrificabo hostiam laudis:
Soluit᷑ enim unꝰ quisq a uinculie.
cupiditatum malarũ: uela nodis peccatorũ
suorum. Remussio peccatorum: solutio est.
Quid eiĩ ꝓdesset lat̾aro. quia ꝓcessit de mo¬
num̃to: nͥ diceret᷑. soluite eum & siuite
abire: Ipse quidem. uoce de sepulchro sus¬
citauit: ipse clamando animam reddidit.
ipse t̾renam molem. treno sepulto imposi¬
tam uicit. & ꝓcessit ille uinctꝰ. Non enim
pedib ꝓpriis: sed uirtute ꝓducentis. Fit
hoc in corde pęnitentis. Cum audis ho¬
minem penitẽre peccatorum suorum: iam
reuixit. Cum audis hominẽ confitendo
ꝓferre conscientiam: iam de sepulchro
eductus ẽ. sed non dum solutꝰ ẽ. Q uando

Expanded text:
as converterentur. 3. «De coelo» ergo «respexit Dominus, ut audiret gemitum compeditorum, ut solvat filios mortificatorum.» Mortificati illi; filii autem mortificatorum qui, nisi nos? Quomodo autem solvimur nos, nisi cum dicimus ei: «Disrupisti vincula mea; tibi sacrificabo hostiam laudis» ? Solvitur enim unusquisque a vinculis cupiditatum malarum, vel a nodis peccatorum suorum. Remissio peccatorum, solutio est. Quid enim prodesset Lazaro, quia processit de monumento, nisi diceretur: «Solvite eum, et sinite abire» ? Ipse quidem voce de sepulcro suscitavit, ipse clamando animam reddidit, ipse terrenam molem sepulto impositam vicit, et processit ille vinctus: non ergo pedibus propriis, sed virtute producentis. Fit hoc in corde poenitentis: cum audis hominem poenitere peccatorum suorum, jam revixit; cum audis hominem confitendo proferre conscientiam, jam de sepulcro eductus est, sed nondum solutus est. Quando
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ xp̃ianorum ẽ: quia credunt mortu¬
um xp̃m: sed quia credunt resurrexisse
xp̃m. Nam mortuum & paganꝰ credit: &
hoc tͥ ꝓ crimine obicit: quia in mortuũ
credidisti. Quȩ gͥ laus tua: credere resur¬
rexisse xp̃ni. & sperare te resurrecturũ eẽ¬

Expanded text:
dei Christianorum est, quia credunt mortudei Christianorum est, quia credunt mortuum Christum; sed quia credunt resurrexisse Christum. Nam mortuum et paganus credit; et hoc tibi pro crimine objicit, quia in mortuum credidisti. Quae igitur laus tua? Credere resurrexisse Christum, et sperare te resurrecturum e
Abbreviated transcription (Latin):
rilis quae non paris. erumpe & excla¬
ma quȩ non parturis: qm̃ multi filii
desertȩ magis quam eius quȩ habet
uirum: respondit ei. Quid ẽ respon¬
dit ei: Non contempsit uocantem.
Q uid ẽ respondit ei: Ille pluit: illa
fructum dedit. Respondit ei. Sed uͥ:
in uia fortitudinis suȩ. Nonquid in
se: namquid eẽt. in se. aut quã uocẽ
haberet in se de se. nisi solani uocem
peccati: uocem iniquitatis: Excute
uocem ipsuis: quid inuenis nͥ tu
multum: Egoͣ dixi dñe miserere mei:
sana auimam meam qr peccaui ł.
Porio si iustificata ẽ. respondit ei. ñ
ex meritis suis. sed ex manibꝰ ipsius. Ubi: in
resurrectionem ñ agnoscebatur a popło
suo: & inaxmne crucifixus ex infirmitate
latuit quis ẽẽt. donec fortis resurgendo
appareret. Non gͦ ei respondit aeccła in
uia infirmitatis: sed in uia fortitudinis
suȩ: quia pꝰ resurrectionem uocauit ȩccłam
de toto orbe trarum. Iam non infirmus
in cruce: s fortis in cęlo. Non enim laus fi¬

Expanded text:
rumpe et exclama, quae non parturis, quoniam multi filii desertae, magis quam ejus quae habet virum» ; «respondit ei.» Quid est, «respondit ei?» Non contempsit vocantem. Quid est, «respondit ei?» Ille pluit, illa fructum dedit. 7. «Respondit ei,» sed ubi? «In via fortitudinis suae.» Numquid in se? Nam quid esset in se, aut quam vocem haberet in se, de se, nisi solam vocem peccati, vocem iniquitatis? Excute vocem ipsius, quid invenis nisi ut multum, «Ego dixi, Domine, miserere mei; sana animam meam, quia peccavi tibi» ? Porro, si justificata est, «respondit ei,» non ex meritis suis, sed ex manibus ipsius. Ubi? «Inresurrectionem non agnoscebatur a populo suo; et maxime crucifixus ex infirmitate latuit quis esset, donec fortis resurgendo appareret. Non ei ergo respondit Ecclesia in via infirmitatis, sed «in via fortitudinis suae;» quia post resurrectionem vocavit Ecclesiam de toto orbe terrarum, jam non infirmus in cruce, sed fortis in coelo. Non enim laus fi
Abbreviated transcription (Latin):
enum in hac uita luctamur: cũ corruptio¬
ne ista. Sed quid scriptum ẽ : nouissima
imica destruetur mors. Post destrutio¬
nem mortis: nullũ timebis inimicum.
Inde absorta ẽ mors in uictoria: Tunc gͦ
erit uictoria: tunc corona. Post certamen
gͦ: coronabor. Post coronam quid agam:
Qui satiat in bonis desiderium tuum.
Modo eiũ audis bonum & anhelas: au¬
dis bonum & suspiras. Et hoc ipsum qđ
forte peccas. eligendi boni auiditate falle¬
ris. & in eo reus detineris: qđ bonum con¬
silium dĩ non audis. quid̃ contempnen¬
dum & quid eligendum sit. qđ forte ne¬
gligis discere.Di negligendo bono falle¬
baris: ubicumq peccas quasi bonũ quȩ¬
ris. quasi refectionem desideras. Bona st̃ ista
que quȩris: sed mala tͥ er̃ deserco illo.
a quo bona facta sunt. Bonũ tuum
quȩre. o anima. Est enĩ bonũ aliud al¬
teri: & om̃s creature habent qđdam bo¬
num suum integritatis suȩ. & ꝑfectio¬

Expanded text:
enim in hac vita luctamur cum corruptioenim in hac vita luctamur cum corruptione ista: sed quid scriptum est? «Novissima inimica destruetur mors.» Post destructionem mortis, nullum timebis inimicum: inde «absorpta est mors in victoriam» . Tunc ergo erit victoria, tunc corona. Post certamen ergo coronabor, post coronam quid agam? «Qui satiat in bonis desiderium tuum.» Modo enim audis bonum, et anhelas; audis bonum, et suspiras: et hoc ipsum quod forte peccas, eligendi bona aviditate falleris; et in eo reus detineris, quod bonum consilium Dei non audis, quid contemnendum et quid eligendum sit; quod forte negligis discere, si in eligendo bono fallebaris. Ubicumque peccas quasi bonum quaeris, quasi refectionem desideras. Bona sunt ista quae quaeris; sed mala tibi erunt, deserto illo a quo bona facta sunt. Bonum tuum quaere, o anima. Est enim bonum aliud alteri, et omnes creaturae habent quoddam bonum suum, integritatis suae, et perfectio
Abbreviated transcription (Latin):
sum consũmaui. fidem seruaui. De cetero
ui illa die iustus tudex. Quare: quia ago¬
nem certaui. Quare : quia cursũ cõsũmau.
Quare: quia fidem seruaui. Unde certastis
Unde seruasti: Non ego autẽ: sed gr̃ã dei
mecum. Ergo & qd coronaris: illiꝰ miscđia co¬
ronaris. Nusquã sis suꝑbꝰ: semꝑ lauda dnm̃n.
Om̃s retributiones eiꝰ: noli obliuisci. Retri¬
butio ẽ: cũ peccator & impiꝰ uocatꝰ es. ut
iustificateris.  Retributio ẽ: cũ rectꝰ
&e gubernatꝰ es ne caderes. Retribu¬
tio ẽ: cũ tͥ uires submuustrate st̃. ut usq
in finem ꝑseuerares. Retributio ẽ: ut etiã
caro ista tua qua p̾mebaris resurgat. & nec
capitis tui capillus intereat. Retributio ẽ.
ut pꝰ resurrectionem coroneris. Retributi¬
o ẽ: ut in et̃nũ dm̃ ipsum sine. defectu
laudes. Retributiones eius noli obliuisci: si
Eoce adiuuabar cũ luctarer: funto certami¬
ne coronabor. Iam nulla erit inrimica sug¬
gestio uł corruptio: cum qua lucter. Semꝑ

Expanded text:
mavi, fidem servavi: de caetero in illa die justus judex» . Quare? Quia «agonem certavi.» Quare? Quia «cursum consummavi.» Quare? Quia «fidem servavi.» Unde certasti? unde fidem servasti? «Non ego autem, sed gratia Dei mecum.» Ergo et quod coronaris, illius misericordia coronaris. Nusquam sis superbus; semper lauda Dominum, omnes retributiones ejus noli oblivisci. Retributio est, cum peccator et impius vocatus es, ut justificareris. Retributio est, cum erectus et gubernatus es ne caderes. Retributio est, cum tibi vires subministratae sunt, ut usque in finem perseverares. Retributio est, ut etiam caro ista tua qua premebaris, resurgat, et nec capitis tui capillus intereat. Retributio est, ut post resurrectionem coroneris. Retributio est, ut in aeternum Deum ipsum sine defectu laudes. Omnes retributiones ejus noli oblivisci, si Ecce adjuvabar cum luctarer, finito certamine coronabor; jam nulla residua erit inimica suggestio vel corruptio cum qua lucter. Semper
Abbreviated transcription (Latin):
ginibꝰ fatius: Nunc ergo curre. Respe¬
xit enim in orationem himmulium: & non
ta generationem alteram. Quando hȩc scri¬
bebantur: hec non ita ꝓderant eis inter
quos scribebantur. Scribebant᷑ enim ad
ꝓpħandum nouũ testamentum. int̾ homi¬
nes qui uiuebant ex uetere testamento:
sed & illud uetus testamentũ as̃ dederat.
& in illa t̾ra ꝓmissionis popłm suum col
sed iustorum. Intina generatione ꝑti¬
net. ad uetus testamentum: in alia aut̃
generatione ꝑtinet ad nouum testam̃¬
tum. Et quia hoc qđ ꝓpħatum ẽ in no¬
uũ testam̃tum ꝓnuntiat: scribantur
hȩc in generatione inquit altera: et
popłs qui creabitur laudabit dñm.
Non popłs qui creatus ẽ: sed popls qui
creabitur. Quid euidentius fr̃s. quam hic
predicata ẽ illa ereatura de qua dicit

Expanded text:
ginibus fatuis ? Nunc ergo curre: «Respeginibus fatuis ? Nunc ergo curre: «Respexit» enim «in orationem humilium, et non in generationem alteram.» Quando scribebantur haec, non ita proderant eis inter quos scribebantur: scribebantur enim ad prophetandum Novum Testamentum, inter homines qui vivebant ex Vetere Testamento. Sed et illud Vetus Testamentum Deus dederat, et in illa terra promissionis populum suum collsed justorum: in una generatione pertinet ad Vetus Testamentum; in alia autem generatione pertinet ad Novum Testamentum. Et quia hoc quod prophetatum est, Novum Testamentum praenuntiat; «Scribantur haec in generationem alteram: et populus qui creabitur, laudabit Dominum.» Non populus qui creatus est, sed «populus qui creabitur.» Quid evidentius, fratres mei? Hic praedicta est illa creatura de qua dicit