comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rasua: Quuesunt opera
a maritudinis. quundo
cogitur muture dementi¬
am et produlci amarus
efsicitur Igit᷑ uos qui haco
estis aliquundo passuri.
Nunc nolite lu&ari illa
la&itia quaguudebat et
diues in conuiuio purpura¬
tus. et lazarum puuperem
neglegens neforte siant uin¬
Quue enim fucturus est.
dñs et rebus suum senten¬
tium completurus: Haccego
audiui et uobis omnia nun¬
tiuui: Quodq intulit suꝑ
omnẽ terrum iuxtu histori¬
ã iudeue uerminos intelle¬
ge iuxtu anaturnn toti¬
us mundi Auribus percipi¬
: te etuudite uocem meum¬
⁊ adtendite et uid&e eloqui¬
um meum num quid totu¬
: die arubit aruns ut serut¬
÷ proscindit et sariet humũ
suam: Nonne cum adequa¬
uerit faciem eius ser& gith
et crminumsparg& et po¬
net triticum per ordinem
et hordeum. et milium et
uitiam insinibus suis eteru¬
diet illum iudicio dr̃ suus
docebit illum: Non enim
serris triturubitur gith nec
rota pluustri suꝑ crminum
circumibit sed uirgam. excu¬

Expanded text:
ra sua quae sunt opera ra sua quae sunt opera amaritudinis; quando cogitur mutare clementiam, et pro dulci, amarus efficitur. Igitur vos qui haec estis aliquando passuri, nunc nolite laetari illa laetitia qua gaudebat et dives in convivio purpuratus, et Lazarum pauperem negligens : ne forte fiant veQuae enim facturus est Dominus, et rebus suam sententiam completurus, haec ego et audivi, et vobis omnia nuntiavi. Quodque intulit: Supra omnem terram, juxta historiam, Judaeae terminos intellige; juxta anagogen, totius mundi. Auribus percipite et audite vocem meam: attendite et audite eloquium meum. Numquid tota die arabit arans ut serat, proscindet et sarriet humum suam? Nonne cum adaequaverit faciem ejus, seret gith, et cyminum sparget, et poneet hordeum et milium, et viciam in finibus suis? Et erudiet illum judicio, Deus suus docebit illum. Non enim in ferris triturabitur gith, nec rota plaustri super cyminum circuibit, sed in virga excu
Abbreviated transcription (Latin):
uincula. captiui tatem
atque supplicia. siue
ultimum iudicudiem:
lam rebus expleturus
ẽ. Et consummaturus et
breuiaturus: Ituque
ego pro phaa quae a
dño dõ omni potenti futu¬
ra cognoui super uniuer¬
sam terrum. haec uobis
nuntio ut imminentem
irum ꝑ puenitentiam prue¬
ueniutis. Iuxtu lxx ip¬
se dñs quusi mons impi¬
orum dicitur surrectu¬
rus. et futurus inualle
gabuon ut faciant ope¬
ra sua: Quue omnia
unum opus est a mari¬
tudinis quod nequaquũ
uideatur esse blusphe¬
mum non enim dix̃ futu¬
rum dnm montem im¬
piorum.s ed quusi mon¬
tem qui impiis et susti¬
nentibus uideutur esse
gruuissimus. quomodo si
filius neglegens et ulter
egrosis patrem et medi¬
cum pd̾test esse crude¬
le si eos uerberibus utq:
cuuterio disciplinue rer¬
÷ Consurg& enim dñs et
erit in uulle gubuon
propter eos quicum obpec¬
cutu inhumili conuersan¬
tur loco propter tumorem
animi erigunt᷑ insuperbi¬
am: gubuon enim collis
interpretat᷑ ut faciat ope¬

Expanded text:
vincula, captivitatem vincula, captivitatem atque supplicia, sive ultimum judicii diem, jam rebus expleturus est, et consummaturus, et abbreviaturus. Itaque ego propheta quae a 384 Domino Deo omnipotente futura cognovi super universam terram, haec vobis nuntio, ut imminentem iram poenitentia praeveniatis. Juxta LXX ipse Dominus quasi mons impiorum dicitur surrecturus et futurus in valle Gabaon, ut faciat opera sua, quae omnia unum opus est amaritudinis: quod nequaquam videatur esse blasphemum. Non enim dicit futurum Dominum montem impiorum, sed quasi montem, qui impiis et sustinentibus videatur esse gravissimus. Quomodo si filius negligens et alter aegrotus, patrem et medicum potent esse crudeles, si eos verberibus atque cauterio disciplinae res. Consurget enim Dominus et erit in valle Gabaon, propter eos qui cum ob peccata in humili consistant loco, propter tumorem animi eriguntur in superbiam. Gabaon enim, collis interpretatur: ut faciat ope
Abbreviated transcription (Latin):
rios suos unde et docus
nomen accepit. Et si cut
inualle gabuon sub hiesu
principe. quando fiduci¬
am habentes insedĩ locu¬
tus ẽ: St& sol ingubuon
et luna contra uullem
spatio unius diei. Multi¬
que dealienigenis perie¬
runt. sic contra impios
& in lusores irusc&ur
dñs. ut faciat opus suũ¬
opus dñi perdere quod
creauit sed facere opus
alienum quod adcrudeli¬
tutem magis quum adcle¬
mentiam pertin& :
rur sumque idipsum a¬
lis uerbis rep&cit ut ope¬
r&ur opussuum nonẽ.
opus eius punire peccaen¬
tes. s ed peregrinum et ali¬
turus est dñr et nequi¬
quum parcitur sicut ñ
pepercit in monte farasion
Et inualle gabuon:
Moneo uos ouiri in lu¬
sores ut nequuquamri¬
deutis deprophetis meis:
Et non put &is uenturu
quuenuntiunt:
Nesi permanseritis in
ludendo. constringan¬
tur uincula peccatorũ
uestrorum : Funibus
enim peccatorum suorũ
unus quisque constrigit᷑
siue cuptiuitutis uobis
tempus adueniat
to tempore differebat

Expanded text:
rios suos, unde et locus rios suos, unde et locus nomen accepit. Et sicut in valle Gabaon, sub Jesu principe, quando fiducia habitantis in se Dei locutus est: Stet sol in Gabaon, et luna contra vallem spatio unius diei; multique de alienigenis perierunt: sic contra impios et illusores irascetur Dominus, ut faciat opus sopus Domini perdere quos creavit; sed facere opus alienum, quod ad crudelitatem magis quam ad clementiam pertinet. Rursumque id ipsum aliis verbis repetit, ut operetur opus suum. Non est opus ejus punire peccantes, sed peregrinum, et aliturus est Dominus, et nequaquam parciturus: sicut non pepercit in monte Pharasim, et in valle Gabaon: moneo vos, o viri illusores, ut nequaquam rideatis de prophetis meis, et non putetis ventura quae nuntiant, ne si permanseritis in illudendo, constringantur vincula peccatorum vestrorum  Funibus enim peccatorum suorum unusquisque constringitur , sive captivitatis vobis tempus adveniat. us tempore differebat
Abbreviated transcription (Latin):
nec inter dĩ populum con¬
greguri: sicut enim in mon¬
te diuisionum stubit dñs
sicut inuulle gubaon iras¬
c&ur ut faciut opussuũ
alienum opus eius ut ope¬
r&ur opussuum peregri¬
num ẽ. opus abeo et punc
nolite inludere neforte
constringuntur uinculi
uestra: Consum mationẽ
Tenim et udbreuiationem
audiui. adño dõ ex ercitu¬
Ium super uniuersam ter¬
ram. .Lxx. sicut monsim
sua A maritudinis opus
et furor eius quasi alienis.
ab ut&ur et aliena
a maritudo eius. et uos no¬
lite la&uri nec conforten¬
tur uincula uestra. quia
consum matus et udbreui¬
atus res audiui ad ño dõ
sabuoth. quas facturus ẽ
super omnem terram:
Lapidem pretiosum infun¬
da mentis sron. positurũ
se dñs repromisit ut sub¬
uerter& grando mendaci¬
um: Et impiorum spem
foedus que cum morte
et pactum cum infernor
Tempestus uulida deler&
quem quia suscipere. in¬
lusores principes
noluerunt sicut quondũ
contru allo phylos. Reg¬
nunte duuid. in monte

Expanded text:
nec inter Dei populum connec inter Dei populum congregari. Sicut enim in monte divisionum stabit Dominus, sicut in valle Gabaon irascetur, ut faciat opus suum, alienum opus ejus, ut operetur opus suum, peregrinum est opus ab eo. Et nunc nolite illudere: ne forte 383 constringantur vincula vestra. Consummationem enim et abbreviationem audivi a Domino Deo exercituum super universam terram. LXX: Sicut mons imsua, amaritudinis opus et furor ejus quasi alienis abutetur: et aliena amaritudo ejus. Et vos nolite laetari, ne confortentur vincula vestra, quia consummatas et abbreviatas res audivi a Domino Deo Sabaoth, quas facturus est super omnem terram. Lapidem pretiosum in fundamentis Sion positurum se Dominus repromisit, ut subverteret grando mendacium et impiorum spem; foedusque cum morte et pactum cum inferno tempestas valida deleret. Quem quia suscipere illusores principes noluerunt, sicut quondam contra Allophylos, regnante David, in monte
Abbreviated transcription (Latin):
uentio xp̃i adbeliul: quue¬
pars fideli cum infideli:
qui consensus templodĩ cũ
idolis :: Loquitur sub me¬
tu forũ mariti pudicissimi
qui adulterue dicit uxori.
unus lectus meetudulterũ
tecum cupere non potest
Et paellium breue maritum
et moechum. operire non
praeuulet. Digit᷑ hieru sulẽ
adquum in ezechi el sub ꝑ¬
sona uxoris loquitur for¬
nicuntis. Et quum in osee
principio scortum uocut
et udulterum siuis meis con¬
plexib cosspuluri abiẽce.
idolu si seruieris i dolis me
habere non poteris hoc iux¬
tu hebraicum proquo in lex
legitur discite audire qui
tribulatiestis non possu¬
mus pugnare: ipsi autem
in firmisumus ut non con¬
gregemur : Quod quem
sensum habeat et quomo¬
do superioribus copulet᷑
puenitus ignoro. Nisi
forte ad principes populi
loquatur sermo diuinus.
et hortetur eos. ut spem
audire uaticinia prophe¬
tarum. illiq respondeant
se pro infirmitate uirium
aduersum contrarias potes¬
tutes. pugnare non posse.

Expanded text:
ventio Christi ad Beliventio Christi ad Belipars fideli cum infideli? Qui consensus templo Dei cum idolis ? Loquitur autem sub metaphora mariti pudicissimi, qui adulterae dicit uxori: Unus lectulus me et adulterum tecum capere non potest, et pallium breve maritum et moechum cooperire non praevalet. O igitur Jerusalem, ad quam et in Ezechiel sub persona uxoris loquitur fornicantis , et quam in Osee principio scortum vocat et adulteram , si vis meis complexibus copulari, abjice idola: si servieris idolis, me habere non poteris. Hoc juxta Hebraicum. Porro quod in LXX legitur: Discite audire qui tribulati estis: non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congregemur, quem sensum habeat, et quomodo superioribus copuletur, penitus ignoro. Nisi forte ad principes populi loquatur sermo divinus, et hortetur eos, ut spem audire vaticinia prophetarum: illique respondeant se pro infirmitate virium adversus contrarias potestates pugnare non posse,
Abbreviated transcription (Latin):
Itu ut a mititia et foe¬
dus quod habebatis cum
morte. et cum inferno
hoc est cum diabolo pere¬
at in a& er num: et fla
eritis ei in conculcutionẽ
hoc est omnia tormen¬
ta patiemini qua euos
puta batis desperationis
animo nequaquum esse
pussuros. semper enim
inru et uobis ettam in
pros peris quam in aduer¬
sis: iram dñi senti etis.
Et mors uos saeua popu¬
labitur. quid dicum de
poenis poenarum: sola
formido et tormentorũ
metus. uos corrig& ad
sulutem et mala uestra
intellegere fuci&.
Cum que uexuti fueritis
ph&cus meos uera dixisse:
quod que sequit᷑ coangus¬
tictum est stratum. Itu
ut alter decidut et palli¬
um breue utrumq operi¬
re non potest. Illũdhu¬
b& sensum quem inupos¬
colo legimus: Non potestis
calicem dñi bibere et culi¬
cem duemoniorum non
potestis mensue dnĩ esse
participes. Et mensue
idolorum et ulibi. quae
participatio iustitiue cũ¬
÷ ini quitute : quue soci&as
lũci ad tenebrus quue con¬

Expanded text:
ita ut amicitia et foeita ut amicitia et foedus quod habebatis cum morte et cum inferno, hoc est, cum diabolo, pereat in aeternum. Et flageritis ei in conculcationem, hoc est, omnia tormenta patiemini, quae vos putabatis desperationis animo nequaquam esse passuros. Semper enim irruet vobis, et tam in prosperis quam in adversis iram Domini sentietis, et mors vos saeva populabitur. Quid dicam de poenis? Poenarum sola formido et tormentorum metus vos corriget ad salutem, et mala vestra intelligere faciet. Cumque vexati fueritis, phetas meos vera dixisse. Quodque sequitur: Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat, et pallium breve utrumque operire non potest, illum habet sensum quem in Apostolo legimus: Non potestis calicem Domini bibere, et calicem daemoniorum. Non potestis mensae Domini esse participes, et mensae idolorum ; et alibi: Quae participatio justitiae cum iniquitate? Quae societas luci ad tenebras? Quae con
Abbreviated transcription (Latin):
liter. super hunc lapidẽ
quialio nomine appellat᷑.
Petra xp̃s aedisi cuuit
ecclesiam. et firmo luxtu
hebraicum funduuit
fundumine inquo qui
crediderit non consun¬
detur siue iuxtu hebru¬
icum nonfestin&
Neuidelic& tardus ei
xp̃ĩ uideatur aduentus
sienim turda uerit iux¬
ta abbacuc. Nemo despe¬
r& quia ueniens ueni et
et sua promissa comple¬
uuit promittit quoque
lr̃ ponere se in eo iudiciũ
ponderis Neque enim
iudixut pater quem¬
quam sedomne iudiciũ
tradidit filio et iustitiã
siue miseri cordiam in
mensurum ut reddut
uni cuique secundum
opera sua et iustitiam
ac misericordiam alteru¬
tro temper& iuxtu illud
quod in psulmis legimus.
miseri cordia etueritus
obuia uerunt sibi iustitia
et pax osculatue sunt.
spem quoque uit uestrum
atque mendacium. Id est
diabolum patrem omnis
menducii. suppliciorum
meorum. Grando sub uer¬
t&. et protectionem sub
qua uos totos forte arbi¬
trubamini. Tempestus
uulida. et aquarum mul¬
titudo delebit:

Expanded text:
liter. Super hunc lapidem, liter. Super hunc lapidem, qui alio nomine appellatur petra, Christus aedificavit Ecclesiam, et firmo, juxta Hebraicum, fundavit fundamine, in quo qui crediderit, non confundetur, sive, juxta Hebraicum, non festinet: ne videlicet tardus ei Christi videatur adventus. Si enim tardaverit juxta Abacuc, nemo desperet: quia veniens veniet, et sua promissa complebit . Promittit quoque Deus ponere se in eo judicium ponderis: Neque enim judicat Pater quemquam, sed omne judicium tradidit Filio . Et justitiam sive misericordiam in mensura, ut reddat unicuique secundum opera sua, et justitiam ac misericordiam alterutro temperet, juxta illud quod et in psalmis legimus: Misericordia et veritas obviaverunt sibi: justitia et pax deosculatae sunt se . Spem quoque ait vestram atque mendacium, id est, diabolum patrem omnis mendacii, suppliciorum meorum grando subvertet. Et protectionem, sub qua vos tutos fore arbitrabamini, tempestas valida et aquarum multitudo delebit,
Abbreviated transcription (Latin):
protegemur. idcirco mi¬
seri cors et miserator dñs
patiens et multum mise¬
ricors. nolentibus uobis
infundamentasion lapidem
electum et probatun
et pretiosum et angu¬
larem. missurum esse
sedicit. De quo a posto¬
lus loquitur. quasi sapi¬
ens architectus funda¬
mentum posui : Et iterũ
funda mentum enim
aliud nemo potest pone
uere et secundo appellat̾
lapis. et in leuitico. homo
homo bisdicit᷑. Et angu¬
laris lapis quia circum¬
cisionis. et gentium
populos copulauit.
Dequo in psalmo dicitur.
la pidem quem reprobaue¬
runt uedificuntes hic
÷factus ẽ. in caput anguli
istisunt autem uedificin¬
tes et cementarii qui
nunc appellantur uiri
in lusores. et pr inci¬
pes populi. qui est in
hieru salem. Et de hoc la¬
pide indanihele legimis¬
quod excisus sit demonte
sine manibus et impleue¬
rit uniuersum orbem
coquod diuini germinis
dis pensatio humanum
corpus ad sumpserat
Et habita uerit in eo pleni¬
tudo diuinitutis. corpora¬

Expanded text:
protegemur. Idcirco miprotegemur. Idcirco misericors et miserator Dominus, patiens et multum misericors , nolentibus vobis, in fundamenta Sion lapidem electum, et probatum, et pretiosum, et angularem missurum esse se dicit. De quo et Apostolus loquitur: Quasi sapiens architectus fundamentum posui ; et iterum: Fundamentum enim aliud nemo potest ponervere et secundo appellatur lapis, sicut et in Levitico, homo, homo bis dicitur et angularis lapis, quia Circumcisionis et Gentium populos copulavit, de quo et in psalmo dicitur: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Isti sunt autem aedificantes et caementarii, qui nunc appellantur viri illusores et principes populi qui est in Jerusalem. De hoc lapide et in Daniele legimusquod excisus sit de monte sine manibus, et impleverit universum orbem : eo quod divini germinis dispensatio humanum corpus assumpserit, et habitaverit in eo plenitudo Divinitatis corpora
Abbreviated transcription (Latin):
Srire ñpotest. lex. propt̃ea
sic dicit dñs dr̃ ecce inmittũ
Sinfundamentasion lapidẽ p̃tiosũ
clectum angularem honora¬
Ebilem infundamenta eius.
et quicredit᷑ ñ confundetur.
Set ponã iudiciũ inspem. miscri¬
cordiã autẽ meã inponder&
et quicredunt frustra menda¬
Icio. qm̃ non transi bit¬
I per uos tem pes tas:
et non aufer&ur uobistes¬
tamentum mortis et spes
uestra ad infernum non per¬
÷ manebit. Tempestus ueni¬
ens si transierit eritis ei in¬
÷ conculcationem. Curo transi¬
erit toll& uos. mane pertran¬
si & die & nocte erit spespes¬
sima discite audire quies¬
tis in tribulatione non possu¬
mus pugnare. ipsi autem
infirmisumus. ut congrege¬
mur : Dixeram inquid
uobis audite uerbum dñi.
uiri in lusores siue tribulati
Oprincipes populi mei. et
nolite soedus habere cum
morte. nec pactum cũ infer¬
no. qui contemnen tes prae¬
cepta mea posuistis men¬
dacium spemuestram et
gloriantes immo despe¬
rantes dicitis. mendacio

Expanded text:
rire non potest. LXX: Propterea sic dicit Dominus: Ecce ego immittam in fundamenta Sion lapidem pretiosum, electum, angularem, honorabilem in fundamenta ejus; et qui crediderit, non confundetur. Et ponam judicium in spem: misericordiam autem meam in pondere, et qui credunt frustra mendacio, quoniam non transibit per nos tempestas, et non auferet nobis testamentum mortis, et spes vestra ad infernum non permanebit. Tempestas veniens si transierit, eritis ei in conculcationem: cum transierit, tollet vos mane, mane pertransiet: die et nocte erit spes pessima. Discite audire qui estis in tribulatione: Non possumus pugnare, ipsi autem infirmi sumus ut congregemur. Dixeram, inquit, vobis: Audite verbum Domini, viri illusores, sive tribulati principes populi mei, et nolite foedus habere cum morte, nec pactum cum inferno, qui contemnentes praecepta mea, posuistis mendacium spem vestram, et gloriantes, immo desperantes dicitis: mendacio
Abbreviated transcription (Latin):
cor. & asinor. diuino nomine con¬
secrarent. de infinita regni poten¬
tia persingulos romaniimperii
iudices distribuerit. ut alium iu¬
dicem habeat thebais. aliũ libia
aliũ penta polis. alium uegrp¬
tus aliũ alexandria & diuer¬
sȩregioner quas Nonor̃c
uegrptiuocant: Propterea
autem sub nẽta fora nilus diui¬
mo discurrere & ad populos
uegrptiultimor ꝑuenire : Et
quomodo temporbur morsi ru¬
brũ siccatũ estimare. ut popu¬
lus deuegepto fuger&. sic econ¬
trario aegrptiflumina sicca¬
buntur. ut reliquiȩ populidĩ
quȩ ab assrrur & diueriis gen¬
tibus saluabuntur transeant
in egrptũ nequaquã fugien¬
tes eam. sed capientes & suo
calcanter pede : Prudens &
xpĩ anđs lector hanc habeat re¬
ꝓmissionũ ꝓphetaliũ regulã
ut quae iudȩi & nostrum moñ
nostriiudȩitantes & carnali¬
ter futura contendunt : Nor
spiritaliter iã trans acta doce¬
amus neꝑoccansionẽ istiur¬
modi fabularũ & in ex tricabi¬

Expanded text:
cos, et asinos, divino nomine concos, et asinos, divino nomine consecrarent, de infinita regni potentia per singulos Romani imperii judices distribuerit, ut alium judicem habeat Thebe, alium Libya, alium Pentapolis, alium Aegyptus, alium Alexandria, et diversae regiones, quas νόμους Aegyptii vocant. Propterea autem sub metaphora Nilus divimo discurrere, et ad populos Aegypti ultimos pervenire. Et quomodo temporibus Moysi Rubrum siccatum est mare, ut populus de Aegypto transfugeret: sic e contrario Aegypti flumina siccabuntur, ut reliquiae populi Dei, quae ab Assyriis et diversis gentibus salvabuntur, transeant in Aegyptum, nequaquam fugientes eam, sed capientes et suo calcantes pede. Prudens et christianus lector hanc habeat repromissionum prophetalium regulam, ut quae Judaei et nostri, immo non nostri Judaizantes, carnaliter futura contendunt, nos spiritualiter jam transacta doceamus, ne per occasionem istiusmodi fabularum et inextricabi
Abbreviated transcription (Latin):
lxx sed iuxta hebreos linguã ma¬
ris aegipti quȩ prius contra dñm
blasphemabat & super stitioni
aegrptiȩ p̃erat : unde & in pral¬
÷mis legimus: hocmare magnũ
&s patiosũ ibi reptilia quorũ ñ¬
r est numerus: Quibrifertur¬
gitur dra coiste quẽplar masti ut
in luder& ei : Deso labit igitur nue
ut theo dotio aquila & semma¬
churtranstulerunt linguã ma¬
ris aegrpti : Et eleuabit manũ
tissimo quod regiũ intellegimus
romanorum: regnante enĩ caesa¬
re augusto quando flor deradi
tentirsimum priurregnũ uegrp¬
est &percussur ẽ. amnis uegrp¬
tus in uiiriuis. siue in septem ual¬
libunnilurenĩ aquarũ multarũ
quiprius uno fluebat alueo &m
transibilis erat. in uiiualler hu¬
millimas. & riuor diuisus est. at¬
que concisur. ut calcatir pedib:
transi retur : Hoc aut̃ tropologi¬
ce significat quodgentẽ uegrpo¬
tiorũ intantũ i dolatriȩ & uanir¬
simȩ superstitiom deditã ut
accipitres. noctuas caner & her¬

Expanded text:
LXX, sed juxta Hebraeos, linguam maLXX, sed juxta Hebraeos, linguam maris Aegypti, quae prius contra Dominum blasphemabat et superstitioni Aegyptiae praeerat. Unde et in Psalmis legimus: Hoc mare magnum et spatiosum, ibi reptilia quorum non est numerus . Quibus infertur: Draco iste quem plasmasti, ut illuderet ei. Desolabit igitur, sive ut Theodotio, Aquila et Symmachus transtulerunt, linguam maris Aegypti, et levabit manum violentissimo, quod regnum intelligimus Romanorum. Regnante enim Caesare Atentissimum regnum Aegypet percussus est amnis Aegyptius in septem rivis, sive in septem vallibus. Nilus enim aquarum multarum, qui prius uno fluebat alveo, et intransibilis erat, in septem valles humillimas et rivos divisus est atque concisus, ut calciatis pedibus transiretur. Hoc autem Tropologice significat, quod gentem Aegyptiorum, in tantum idololatriae et vanissimae superstitioni deditam, ut accipitres, noctuas, canes, et hir
Abbreviated transcription (Latin):
tribur in xp̃mcrediderint ex
iudeir simul p̃dabunt᷑ orien¬
tẽ & inidumea & moab. Cex¬
tendent manus suar iuxta il¬
lud quod subpersona dauid
xp̃imsstice. loquitur inidume¬
ã extendã calcia mentũ meum.
mihi alienigenȩ seruiunt: Hȩ
enĩ gentes. eotẽpore quo is aias
ꝓphetabat aduersariȩ erant
populo iudȩorum. & idcirco
nunc dicit quod postquã sur¬
rexeria radixierse ut regn&
ingentib et usx illũ crucis ob
salutẽ totius orbis fuerit eleua¬
tũ. Tunc &iã idumea & moab
& filui amon. omirscilic& ara¬
biȩ latitudo denta postolin ma¬
nus. Et in socit ido latriȩ : xpĩ
recclesiȩ suscitent᷑: Et desolabit
r̃ dñs linguã marit aegipti &le
r meo quire linquetur ab assyrur
Υsicut fuit is raeli indie qua arcen¬
r dit de terra aegipti : Quomodo
idumea & moab & filii ã mon tra¬
dentmanur suas a postolis ut obae¬
diant euangelices p̃dicationi: sic
ipse dñs quia in a posto lirsus illa ꝑ¬
fecit. desolabit non mare iuxta

Expanded text:
tribubus in Christum crediderunt ex Judaeis, simul praedabuntur Orientem, et in Idumaea et Moab extendent manus suas, juxta illud quod sub persona David Christus mystice loquitur: In Idumaeam extendam calceamentum meum: mihi alienigenae servient . Hae enim gentes eo tempore quo Isaias prophetabat, adversariae erant populo Judaeorum, et idcirco nunc dicit quod postquam surrexerit radix Jesse, ut regnet in gentibus, et vexillum Crucis ob salutem totius orbis fuerit elevatum, tunc etiam Idumaea et Moab et filii Ammon, omnis scilicet Arabiae latitudo dent Apostolis manus, et in locis idololatriae Christi Ecclesiae suscitentur. Et desolabit Dominus linguam m meo qui relinquetur ab Assyriis, sicut fuit Israel in die qua ascendit de terra Aegypti. Quomodo Idumaea et Moab, et filii Ammon tradent manus suas Apostolis, ut obediant Evangelicae praedicationi, sic ipse Dominus qui in Apostolis suis illa perfecit, desolabit non mare juxta
Abbreviated transcription (Latin):
urbs medemena : Vos autem qui
habitatis in collibus quod interp̃¬
taturgebim. tuti locorum altitu¬
dine conformini idẽ arma corri¬
pite. adhuctaentum suꝑeratdici
ut scans moppidulo ñob & ꝓcul
urbem conipiens hicrus alem:
agitaret manum sũ am atq cor¬
cuter & suꝑ montemsion uldes¬
piciens eam atq contehens uel
salutans. et comminans. & admi¬
rans quod toto sibi oriente sub¬
iecto. tam parua ciuitas. poten¬
tiae suae ualeat repugnare :
Hacciuxta hebrȩos ut nobis ab
cistraditum .ẽ. breui sermo¬
ne perstrinximus: Nunc
quid iuxta lxxeditionem ec¬
clesiasticiuiri de hoc loco ser¬
tiant subiciamus : Cum iugũ
assprusiue ut quidam. ma¬
le arbitrantur babrlonii.
ablatum fuerit deumeris
tuis atq corruptum: fugiens as¬
srrius sennacherib cum pau¬
cis reliquiis. ueni& inaggar.
q̃ in hebraico non habetur &
tantaerit fugienci trepidacio:
ut ibi manere non audeat. sed trati¬
sibit in mageddo. quam & ipsam
scriptura non continet. & quia sar¬

Expanded text:
urbs Medemena. Vos autem qui habitatis in collibus, quod interpretatur Gebim, tuti locorum altitudine, confortamini, id est, arma corripite. Adhuc tantum supererat diei, ut stans in oppidulo Nob, et procul urbem conspiciens Jerusalem; agitaret manum suam, atque concuteret super montem Sion, vel despiciens eam atque contemnens, vel insultans et comminans, et admirans, quod toto sibi Oriente subjecto, tam parva civitas potentiae suae audeat repugnare. 153 Haec juxta Hebraeos, ut nobis ab eis traditum est, brevi sermone perstrinximus. Nunc quid juxta LXX editionem Ecclesiastici viri de hoc loco sentiant, subjiciamus. Cum jugum Assyrii, sive ut quidam male arbitrantur, Babylonii, ablatum fuerit de humeris tuis, atque corruptum, fugiens Assyrius Sennacherib, cum paucis reliquiis veniet in Aggai, quae in Hebraico non habetur. Et tanta erit fugientis trepidatio, ut ibi manere non audeat, sed transibit in Mageddo, quam et ipsa Scriptura non continet. Et quia sar
Abbreviated transcription (Latin):
Et dicitis in illadie: confitemi¬
nidño inuoca tenomen eius :¬
Notas facite in populir adinuen¬
tioner mementote quoni am
excelsum ẽ. nomeneius : Can¬
tate dño qnm̃ magnifice fecit:
adnuntiate hoc in uniuerra
terra : Huec praecipiun
diderunt ut roli confite an¬
tur dño &idolis derelictir:
inuocent nomen eiur. &
cuncta eius opera p̃dicea
infidelibus ut sciant quo
niam solus excelsus est
cui cantandum est quod
magnifice fecerit. & inom¬
ni arbe illiur misericordia
pruedicetur : Exulta &
lauda habitatiosion: quia
magnus in mediotui sc̃rirrł :
Primum dicendum iuxta
litteram : Ohabitatiosion
exulta & lauda dm̃tuum
quod quituus ante uideba¬
tur dñ & modicis iudeceter¬
rȩclaudebatur angustur:
Nunc repleuerit omnẽ terrã
scientia sua. & demorte con¬
surgens regn& ingentibus
& ipsum nationes deprȩcen¬
tur adque adorent. it adum¬
taxat. ut adiciat secundo
manum suam ad porsiden¬
dũ quodreliquũ ẽ. populir
sui. & congregandor ꝓfugor

Expanded text:
icetis in illa die confitemini Domino et invocate nomen eius notas facite in populis adinventiones eius mementote quoniam excelsum est nomen eius cantate Domino quoniam magnifice fecit adnuntiate hoc in universa terra ediderunt, ut soli confiteantur Domino et, idolis derelictis, invocent nomen ejus, et cuncta ejus opera praedicent infidelibus, ut niam solus excelsus est: cui cantandum sit quod magnifice fecerit, et in omni orbe illius misericordia praedicetur. Exsulta et lauda, habitatio Sion: quia magnus in medio tui Sanctus Israel. Primum dicendum juxta litteram: O habitatio Sion, exsulta et lauda Deum tuum, quod qui tuus ante videbatur Deus, et modicis Judaeae terrae claudebatur angustiis, nunc repleverit omnem terram scientia sua, et de morte consurgens, regnet in gentibus, et ipsum nationes deprecentur, atque adorent; ita dumtaxat, ut adjiciat secundo manum 168 suam et possidendum quod reliquum est populi sui, et congregandos profugos
Abbreviated transcription (Latin):
cum : Quem gabri hel uirgi¬
ninuntiauit dicenr uocabir
faci& populum suum. Nune
uocat s aluatorẽ: & de eius fon¬
tibus aquar praedicat hauri¬
endar nequaquã deaquirflu¬
minis uegepti quae ꝑcusrȩ
sunt. neque deaquir fluminis
RΑSΙΝ sed defontibur ihũ hoc¬
enim he braeorũ. lingua salua¬
tor ex primitur : Vnde & ip¬
seclamabat in euangelio:
Quisitit ueniat ad me &bibat.
quicre diderit in me sicut di
xit scriptura. flumina de
uentre eius fluent a quae
uiuae : hoc autem inquid
euangelista. dicebat despũ
scõ. quem credenter eum ac¬
cepturi erant: Et in alio ipre
loquitur euangelio: qui bibe¬
rit deaqua quam ego dede¬
ro ei nonsiti& in ueternum
fi& in eo fonsaquae salientir
inuitam &ernã : fontar salua

Expanded text:
eum quem Gabriel Virgieum quem Gabriel Virgini nuntiavit dicens: « Vocabis faciet populum suum , » nunc vocat Salvatorem, et de ejus fontibus aquas praedicat hauriendas, nequaquam de aquis fluminis Aegypti, quae percussae sunt, neque de aquis fluminis Rasni, sed de fontibus enim Hebraeorum lingua Salvator exprimitur. Unde et ipse clamabat in Evangelio, Qui sitit, veniat ad me, et bibat. Qui crediderit in me, sixit scriptura, flumina de uentre eius fluent aquae uiuae. hoc autem dEvangelista, « dicebat de Spiritu sancto, quem credentes in eum accepturi erant . » Et in alio ipse loquitur Evangelio: « Qui biberit de aqua quam ego dedero ei, non sitiet in aeternum, in eo fons aquae salientis in vitam aeternam . » Fontes Sa
Abbreviated transcription (Latin):
Yliteragam & nontimebo: Quio¬
Y fortitudo mea & laus mea dñs
r. dr̃ & factus est mibi in salutẽ :
Qui prius insolitudine dixera¬
tis quando ascendistis de terra
uegrpti & mare siccatũ est ru¬
Nunc ꝑcussa lingua maris ae¬
grptr & flumine illius a refacto
at que conciso & humiliato. glo¬
rificate dnp̃i& dicite : Confitebor
tibi dnẽ quoniam quiiram merui
& furerẽ tuũ miseri cordiã com¬
secutus sum : Tuer enĩ saluator
meus id ẽ ih s. & nequa quã fidu¬
tiã habebo inidolis. necti mebo
quae non sunt timenda: sed
tues scatitudo mea &laus me¬
a quimibi factus es insalutem:
Audiat sceleratissima heresis.
factum dnm his quir aluantur.
& quorũ prius dñs nonerat. ut
creationẽ inscripturis atque
factura ñ semꝑ conditionẽ
eorum quuenonerant sed inter¬
dũ gratiã ineor quimerueriã
sibi dm̃ fieri intellegamur Au¬
rietis aquar ingaudio defonti¬
bur raluatorr: Quem supra¬
quis appellar& nominiburne
uideretur altererre praeter

Expanded text:
liter agam, et non timebo, quia fortitudo mea, et laus mea Dominus Deus, et factus est mihi in salutem. Qui prius in solitudine dixeratis, quando ascendistis de terra Aegypti, et mare siccatum est Rununc percussa lingua maris Aegypti, et flumine illius arefacto atque conciso, et humiliato, glorificate Dominum, et dicite: Confitebor tibi, Domine: quoniam qui iram merui et furorem tuum, misericordiam consecutus sum; tu es enim Salvator meus, id est, Jesus, et nequaquam fiduciam habeo in idolis, nec timebo quae non sunt timenda; sed tu es fortitudo mea, et laus mea, qui factus es mihi in salutem. Audiat sceleratissima haeresis, factum Dominum his qui salvantur, et quorum prius Dominus non erat, ut creationem in Scripturis sanctis atque facturam, non semper conditionem eorum quae non erant, sed interdum gratiam in eos qui meruerint sibi Deum fieri, intelligamus. Haurietis aquas in gaudio, de fontibuquis appellaret nominibus, ne videretur alter esse praeter
Abbreviated transcription (Latin):
renequa quã poterunt. uene¬
nata prius animalia : Eos quiha¬
bitauerint inmontercõ dĩ qđ int̃¬
p̃tatur ecdena. de quo meuangelio
dicitur. Non potest abs condiciui¬
tar suꝑmontem porica. Ae ne hoc
putemus dicide monte sion iuxta
errorem hebrȩorum sequenti
ue siculo Eu angelicȩ p̃dicatio¬
nis sacram̃ta monstrantur : Qui¬
a repleta ẽ. terra. scientia dñĩ hoc
.ẽ. illud quod su pradicebatur obs¬
curius habitabit lupuscũ agno.
& pardus cum haedo accubabit
Et iuxta consuetudinẽ suam ꝓpho¬
taliam sine uerba panduntur:¬
sicut mn quiđ maris operientes quo¬
modo aquae maris operiunt ꝓ¬
funda maris hoc est terram quȩ
operta ẽ. fluctibur. sic rcentia
dñi omnis terra complebitur.
quã diuersorum prius murđm
coniunctione Qiambeatus
a postolus petrus. inuaselinteo.
qđ de caelo dimissum ẽ. seui dir¬
se testatur. habentem iͦiͦ prmci¬
pia quar quat tuor mundipla¬
gas intellegimus. ut repletã ter¬

Expanded text:
re nequaquam poterunt venere nequaquam poterunt venenata prius animalia eos qui habitaverint in monte sancto Dei, quod interpretatur Ecclesia, de quo in Evangelio dicitur: Non potest civitas abscondi super montem posita . At ne hoc putemus dici de monte Sion juxta Hebraeorum errorem, sequenti versiculo Evangelicae praedicationis sacramenta monstrantur: Quia repleta est terra scientia Domini: hoc est illud quod supra dicebatur obscurius: Habitabit lupus cum agno, et pardus cum haedo accubabit; et juxta consuetudinem suam prophetalia in Sicut aquae, inquit, maris operientes. Quomodo aquae maris operiunt profunda maris, hoc est, terram quae operta est fluctibus, sic scientia Domini omnis terra complebitur. Quam diversorum prius morum conjunctionem etiam beatus Apostolus Petrus in vase linteo , quod de coelo dimissum est, se vidisse testatur, habente quatuor principia, quae quatuor mundi plagas intelligimus, ut repletam ter
Abbreviated transcription (Latin):
ut eorum quoq familiae coniun¬
gantur : Tunc cõplebit̃ : simul
re quiercent catuli eorum: Leo quo¬
qͥ ñcar nos comedet red paleas quo
scilic& uercat abosimplia: Et hic
obseruandũ qđ nonbos carner
sed leo palcas comedat: paleas
put oms cripturir sur uerba sim¬
plicia intellegi : Tricicum aut̃
& interiorem medullã : sensum
quiinuenit in littera: & fre¬
quent̃ euenit. ut homines sȩculi
misticanes cienter simpliciscrip¬
turarum lectione pascantur :
Infans quoq quimalitia parud¬
lus ẽ. mitcetmanũ inforami¬
ne arpidis. et deobrerar hominũ
corporibus fugat de mones qui
aut̃ ab lactatus ẽ & nequaquã
lacte nutritur infantiae. sediã
solido uercitur cibo. iste in regu¬
li cauernam mittet manum.
hocẽ in ipnur ratanȩ habitaculũ
et in decum extrahet: Unde &
a postolis potestar dataẽ. ut
calcarent suꝑ serpentes. &scor¬
pioner & suꝑ omnẽ forticudinẽ
inimici. Nocereaũt & occide¬

Expanded text:
ut eorum quoque familiae conjunut eorum quoque familiae conjungantur, tunc complebitur: Simul requiescent catuli eorum. Leo quoque non carnes comedet, sed paleas, quod scilicet vescatur cibo simplici. Et hic observandum, quod non bos carnes, sed leo paleas comedat. Paleas puto in Scripturis sanctis verba simplicia intelligi. Triticum autem, et interiorem medullam, sensum qui invenitur in littera: et frequenter evenit, ut homines saeculi, mystica nescientes, simplici Scripturarum lectione pascantur. Infans quoque, qui malitia parvulus est, mittit manum in foramine aspidis, et de obsessis hominum corporibus fugat daemones. Qui autem ablactatus est, nequaquam lacte nutritur infantiae, sed jam solido vescitur cibo. Iste in reguli cavernam mittit manum, hoc est, in ipsius Satanae habitaculum, et inde eum extrahit. Unde et Apostolis potestas data est, ut calcarent super serpentes, et scorpiones, et super omnem fortitudinem inimici . Nocere autem et occide
Abbreviated transcription (Latin):
plerisque concordant nihilappellar
bonum nisi rolam honestatẽ atque
uirtutem : Nihilmalum nisiturpi¬
tudinẽ:: Haecbreuit̃ diximusut
iudarzantes nostror grauissimo so¬
nosternere conuincamus : Ceterũ
iuxtauiuificantem spm̃ facilis intel¬
lupus rapax. habitabit cum a gno
uł anana a quo baptiratus ose.
uł petro apostolo cuidietum est
parcc agpomeos : Et pardus qui
prius non mucabit uarietates
suas. Lotus in fonte xp̃i accuba¬
bit cum haedo non qura sinistris
ẽ. sed qui in molantur in pascha
lupo et pardo. sed lupur & pardus
agni ethaedi imitentur in nocen¬
tiam: Leo quoque priur fero
cirsimus & ouis &uitules parit᷑
morabuntur: Quod cotidiae
cernimus mecclesia diuites.
& pauperer potenter & humiles
reger atq: priuatos pariter cõ¬
morari: Et apueris paruelis¬
quos apostolos intellegimus &
a postolicos uiror imperitosrer¬
mone sed nonscientia regi inec¬
desia quicum interse dirplina
dñi suerint soederati. mtautȩoꝵ:

Expanded text:
plerisque concordant, nihil appellant plerisque concordant, nihil appellant bonum, nisi solam honestatem atque virtutem: nihil malum, nisi turpitudinem. Haec breviter diximus, ut Judaizantes nostros gravissimo somno stertere convincamus. Caeterum juxta vivificantem spiritum facilis intel: Benjamin lupus rapax, habitavit cum agno, vel Anania a quo baptizatus est , vel Petro apostolo, cui dictum est: Pasce agnos meos . Et pardus qui prius non mutabat varietates suas, lotus in fonte Domini accubuit cum haedo, non qui a sinistris est, sed qui immolatur in pascha lupo et pardo, sed lupus et pardus agni et haedi imitentur innocentiam. cissimus, et ovis et vitulus pariter morabuntur. Quotidie cernimus in Ecclesia divites et pauperes, potentes et humiles, reges atque privatos pariter commorari, et a pueris parquos Apostolos intelligimus, et Apostolicos viros, imperitos sermone, sed non scientia, regi in Ecclesia. Qui cum inter se disciplina Domini fuerint foederati, ita
Abbreviated transcription (Latin):
se. sed uenturum eẽ contendunt:
Postuo cationem igitur gentium quȩ
quondam incaudam reputatȩ suat
irrł in caudam reputabitur
ut adponat dñr secundo manum suã
& possideat residuum populisii.
De quo & supra legimus. Nonom¬
nẽ isrł. sed reqli as ẽẽ saluan¬
das quaerelictae fuerint ab as¬
nrur & ab acgrpto & adiersis
gatis dñrapparuit deineria milia
et quinq: miba iuda corum indnm̃
crediderunt : Ia cobus quoque a d

Expanded text:
se, sed venturum esse contendunt. se, sed venturum esse contendunt. Post vocationem igitur gentium, quae quondam in caudam reputatae sunt, Israel in caudam reputabitur : ut apponat Dominus secundo manum suam, et possideat residuum populi sui, de quo et supra legimus, non omnem Israel, sed reliquias esse salvandas, quae relictae fuerint ab Assyriis et ab Aegypto, et a diversis gatis Dominus apparuit, deinde tria millia, et quinque millia Judaeorum in Dominum crediderunt. Jac
Abbreviated transcription (Latin):
atmath. & ab insulis maris: et leuabit
si gnum hnationes. & c̃gregaluit ꝓfugos
isrł. & disꝑsosiuda colliget a quattuor
plagir . & aufer&ur ⁊elus ephraim &
hoster iuda peribunt : Ephramiñ
aemulabit᷑ iudam. & iudas nonpug¬
nobit contra ephraim: & uolabunt
mi mero phi listum ꝑmare simul
praedabuntur silios ouenter. &idumȩ a¬
& moab praeceptum manus eorum &
filii ammon oboe dienter erunt: In¬
dieilla hoc ẽ millo tempore do quo
& supradiccum .ẽ. Cum surrexe ra¬
dixiene insignum populorũ. siueutdo¬
minetur. gentium ad pon& dñs secun¬
domanũ suã ut nequa quam iuxta nr̃os
iudairuntes infine mundi cum hntraue¬
rit plenitudo gentium. Tun comnis
irrł saluus fiat: Sed haec omnia in
primo intellagamus aduentu : Neq
enim possumus. cumunadies dicatur
& nuno & supra illam. referre ad pri¬
mum aduentum. et istam ad secundũ
Neꝑ haec quac setuncur. Et illa quȩ
praecesserunt: ad eum referanda
sint xp̃m quẽ iudaei nec dumuenis¬

Expanded text:
ath et ab insulis maris et levabit signum in nationes et congregabit profugos Israhel et dispersos Iuda colliget a quattuor plagis terrae et auferetur zelus Ephraim et hostes Iuda peribunt Ephraim non aemulabitur Iudam et Iudas non pugnabit contra Ephraim et volabunt in umeros Philisthim per mare simul praedabuntur filios orientis Idumea et Moab praeceptum manus eorum et filii Ammon oboedientes erunt ie illa, hoc est, in illo tempore, de qua et supra dictum est, cum surrexerit radix Jesse in signum populorum, sive ut dominetur gentium, apponet Dominus secundo manum suam, ut nequaquam juxta nostros Judaizantes in fine mundi, cum intraverit plenitudo gentium, tunc omnis Israel salvus fiat ; sed haec omnia in primo intelligamus adventu. Neque enim possumus, cum una dies dicatur et nunc et supra, illam referre ad primum adventum, et istam ad secundum: ne per haec quae sequuntur, et illa quae praecesserunt ad eum referenda sint Christum, quem Judaei necdum venis
Abbreviated transcription (Latin):
cipiat dñs. ut aduerrariorum ciui¬
tates quae eriguntur. contrasci¬
entiam dĩ. & hereticorum nimi¬
o labore construct& sunt: inpulue¬
rem redigat. et ni hil ersedemonr
ni. et quod mortali carne circum
uictoriam: Nec omnes gentes ca¬
peres Lcet cum alii admirentur
et dicant tusolus es princeps
Respoo debit eis : multa sunt
quae destrucre debeo. et adhuc
dertruere non potui: scioniubi
quid nesciam et quam quamei
multa aduersariorum argu¬
menta superarim. H a mensunt
pleraque quac ad huc superan¬
da sunt. simulque ipe futuro¬
rum : ex his quae superauit. etiã
ceterorum sibi uictoriam repro¬
mittid: Iubentur autem ululare
simulacrahicrusalem. & samari¬
ae. Non ipsa quae ficta sunt. sed
in ecdesia perignorantiam deftr¬
dunt proueritate mendacium u¬
lulatu . & paenitentia seerrarse
tes tȩcur: Et erit cum impleue¬
rit dñs cuncta opera sua in mon¬
tesion & inhicrusalem uisi tabo

Expanded text:
ecipiat Dominus, ut adversariorum civiecipiat Dominus, ut adversariorum civitates quae eriguntur contra scientiam Dei, et haereticorum nimio labore constructae sunt, in pulverem redigat, et nihil esse demonstni, et quod mortali carne circumdum habere victoriam, nec omnes gentes capere, licet eum alii admirentur, et dicant: Tu solus es princeps, respondebit eis: Multa sunt quae destruere debeo, et adhuc destruere non potui: scio quod nesciam. Et quamquam multa adversariorum argumenta superaverim: tamen sunt pleraque, quae adhuc superanda sunt. Simulque spe futurorum ex his, quae superavit, etiam caeterorum sibi victoriam repromittit. Jubentur autem ululare simulacra Jerusalem, et Samariae: non ipsa quae ficta sunt; sed in Ecclesia per ignorantiam defendunt pro veritate mendacium, ululatu et poenitentia se errasse testentur. Et erit cum compleverit Dominus cuncta opera sua in monte Sion, et in Jerusalem, 145 visitab
Abbreviated transcription (Latin):
rimarum illius muero sue uerite¬
rectus enim in suꝑbi ambaec aususẽ
dicert : ducermei aliarum gentium
regessunt et mihi subiectiu ationibur
imperabunt : quomodo coepicarha¬
mir sic coepietcha lan o. quo modo ar¬
fađ si coptinur. et uemath. quomodo
damascum. sic mihi subieci et samariã
quomodo cetera regna quei dolorũ
cultui seruicbant meir subieti pedi¬
bur sic & hierusalem ae samariami
In quacudem idola sunt me ac sub¬
iciam potertati: Quomodo cõe¬
pisamariam cumidolissuis sic
ehierus alem capiam . quȩ cosdem
ueneraturdeos: carchamis autem
lxx addenter denio regionem
trans babr lonem et intor pretatis c̃.
& chalanne ubi a edificata est dirris
arfad penitus relinquenter: Pos¬
sumus autem iuxta trans lationem
eorum. & tropologiae. dummodo
pia sit libertatem txeo quodait¬
Et popula meo t p̃cipia mut faciat
spolia et praedam et conculcet ciui¬
tates. et ponat eas inpuluerem etiã
hoc dicere quod cotidiepopulosuo p̃r¬

Expanded text:
rimarum illius mucro saeviret. Erimarum illius mucro saeviret. Erectus enim in superbiam, haec ausus est dicere: Duces mei aliarum gentium reges sunt, et mihi subjecti, cunctis nationibus imperabunt. Quomodo cepi Charcamis, sic cepi et Chalanno: quomodo Arphad, sic obtinui et Emath, quomodo Damascum, sic mihi subjeci et Samariam. Quomodo caetera regna, quae idolorum cultui serviebant, meis subjeci pedibus, sic et Jerusalem, et Samariam, in qua eadem idola sunt, meae subjiciam potestati. Quo modo cepi Samariam cum idolis suis, sic et Jerusalem capiam, quia eosdem veneratur deos. Pro Charcamis autem LXX addentes de suo, regionem trans Babylonem interpretati sunt, et Chalane ubi aedificata est turris, Arphad penitus relinquentes. Possumus autem juxta translationem eorum, et tropologiae, dummodo pia sit, libertatemut faciat spolia et praedam, et conculcet civitates, et ponat eas in pulverem, etiam hoc dicere, quod quotidie populo suo pra
Abbreviated transcription (Latin):
samariam ceperim. et longepo¬
si cas nationer trans babr lonẽ
nec dum meae subdidorim potes¬
tati: quomodo autemta rabiam.
cepida mascum et samariam.
sic omnia mihi regna subst̃nã
Transcamur adhebraicum et
quidnob uidet᷑ breuit̃ aduotemꝰ:
Uae asstrio idẽ sennacherib. qui¬
a ipsoẽ uirga etbaculur furorir
mei inmanuenim eius indignatio
mea : Ee ꝑillum ꝑcutiã gentẽ falla¬
cimimã quac int̃ mesemꝑ & ido¬
la claudicauit. quae p̃ceptam ca se
facturã . et̃ mentita ẽ. et contra
populũ furoris inei. ipnꝰ p̃cipiam ut
spoli& eũ atq: prȩdetur & redigat
inpuluerom. & conculcet quasi litũ
platearum. idẽ ut ꝑͥ cutiat eum. &
sẽ int̃ficiat ut uulnera et ñ animã
auferut: Ipse autẽ modum iracundi¬
aemeae egressus .ẽ. & non solum con¬
tra isrł ad quem directus erat. sed
ingenter plurimas deb acchatuss ert
ut om̃a ꝑ circuitum regna conteret:
et usque ad int neionem gentium plu¬

Expanded text:
Samariam ceperim, et longe poSamariam ceperim, et longe positas nationes trans Babylonem, necdum meae subdiderim potestati? Quo modo autem Arabiam cepi, Damascum, et Samariam, sic omnia mihi regna substernam. Transeamus ad Hebraicum, et quid nobis videatur, breviter annotemus. Vae Assyrio, id est, Sennacherib, quia ipse est virga, et baculus furoris mei, in manu enim ejus indignatio mea, et per illum percutiam gentem fallacissimam, quae inter me semper et idola claudicavit, quae praecepta mea se facturam esse mentita est, et contra populum furoris mei ipsi praecipiam, ut spoliet eum atque praedetur, et redigat in pulverem, et conculcet quasi lutum platearum, id est, ut percutiat eum, et non interficiat, ut vulneret, et non animam auferat. Ipse autem modum iracundiae meae egressus est, et non solum contra Israel, ad quem directus fuerat, sed in gentes plurimas debacchatus est, 144 ut omnia per circuitum regna contereret, et usque ad internecionem gentium plu
Abbreviated transcription (Latin):
turris aedificata est: Tuli aut̃
arabiam& damascum et sama¬
riam sicut uadstili: si c omna reg¬
na capiam : ululate sculptilia
in hierusalem & ramariam. sicut
enimfeci samariae etidolis eiur.
sic faciam hieruralem & nmula¬
cris illius: Primũ sciendum
quod in hebraico nonhobeat cha¬
lanne sed chalamio: ultima cnim
nominis huius littera non est eđ
ut illi putauerunt. sed uũu quȩ
litterae solamnt̃se distant mag¬
nitudine : Turrisaut aedisica¬
taẽ. in cam posennaar. in quo
& babrlon quȩ ex consunone
linguarum nom̃ accepit : ura¬
bia aũt ñ senna ar habeturin
hebrueo sedemath quã serius¬
ꝙ hodie eprphanam uocanti¬
epifania ulu lare quoque sculp¬
tilia inhierus alem. desuo ad dide¬
runt. quodq supta scriptum est.
eosi dixerint & tusolus erprincepr
reipondebit. Nontuli regiont
illam etillam. sed tulia rabiam
& damascum et samariam: hunc
suggerit senilm : cũ inquid dixe¬
rint assrrio qui capti sunt tuprin¬

Expanded text:
turris aedificata est. Tuli autem turris aedificata est. Tuli autem Arabiam, et Damascum, et Samariam: sicut has tuli, sic omnia regna capiam. Ululate sculptilia in Jerusalem, et Samaria; sicut enim feci Samariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem et simulacris illius. Primum sciendum est quod in Hebraico non habet Chalane, sed CHALANNO  . Ultima enim nominis hujus littera non est IOD, ut illi putaverunt, sed VAU, quae litterae sola inter se distant magnitudine. Turris autem aedificata est in campo Sennaar, in quo et Babylon, quae ex confusione linguarum nomen accepit . Arabia autem non habetur in Hebraeo, sed Emath, quam Syri usque hodie Epiphaniam vocant. Ululate quoque sculptilia in Jerusalem, de suo addiderunt. Quodque supra scriptum est: Si dixerint ei, tu solus es princeps, respondebit, non tuli regionem illam, et illam, sed tuli Arabiam, et Damascum, et Samariam, hunc suggerit sensum: Cum inquit, dixerint Assyrio qui capti sunt, tu prin
Abbreviated transcription (Latin):
ipse autem nonsic arbi tratus ẽ.¬
& cor eius non ita aestimauit.
sed ad conterendum erit corcus.
et ad internitionem gentium plu
Srimarum: dicit enim: numquid
non principes meisimul reges
Ssunt : Numquid nonut carchu¬
mis scchalano &ut arfađsic
emath: numquid ut damascus
sic iamaria : quo modo muenit
manusmea regnaidoli sic&si
mulacra eorum de hierus alem¬
samariae & idolis eiussic faciã
hieruralem et simulacriscius
ponamus in hoc loco trans latio¬
nem. Lex quae abhebraico dis¬
cordat in plurimir. Vae assi¬
ris uirga furoris mei ipse. ẽ
in manibus eorum. ira mea in
gentem imquãmittam. et po¬
pulũ meũ p̃cipiam: ut faciat
spolia et praedam & c̃culat¬
A ciuitater &ponat eas inpuluerẽ
ipse aut̃ non sic cogitauit. & non ita
arbi cratus est sed ut conterde
mens eius. & disꝑdat gentes plu¬
rimas: quod sidixerintei. tuso
solus es princeps : Ner pondebit:
non tuli regionem. quae est
suꝑ babrlonem & chalanneubi

Expanded text:
ipse autem non sic arbitrabitur eipse autem non sic arbitrabitur et cor eius non ita aestimabit sed ad conterendum erit cor eius et ad internicionem gentium non paucarum dicet enim numquid non principes mei simul reges sunt numquid non ut Charchamis sic Chalanno et ut Arfad sic Emath numquid non ut Damascus sic Samaria quomodo invenit manus mea regna idoli sic et simulacra eorum de HierusalemSamariae, et idolis ejus, sic faciam Jerusalem, et simulacris ejus? Ponamus in hoc loco translationem LXX, qui ab Hebraico discordat in plurimis. LXX: Vae Assyriis: virga furoris mei ipse est in manibus eorum, iram meam in gentem iniquam mittam, et populo meo praecipiam, ut faciat spolia, et 143 praedam, et conculcet civitates, et ponat eas in pulverem: ipse autem non sic cogitavit, et non ita arbitratus est; sed ut conterat, mens ejus, et disperdat gentes plurimas. Quod si dixerint ei: Tu solus es princeps, respondebit: Non tuli regionem quae est supra Babylonem, et Chalane, ubi