comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
corpora ur̃a templũ in uobis est spc̃ sci
quẽ habetis adõ. Contemnebas corpora¬
le pecatũ. contemnis qd̾ peccas in templũ
geris in ȩccłia facere adulteriũ intra istos
parietes. quid te esset sceleratiꝰ. Modo
autẽ tu ipse es templũ dĩ. templũ intras.
templũ exis. templũ in domo tua manes.
templũ surgis. uide qͥd agas. uide ne of¬
fendas templi habitatorẽ. ne deserat te.
& in ruinã uertaris. Nescitis inqͥt quia
corpora ur̃a. & hoc de fornicatione lo¬
quebatur apls ne contemnerent corpo¬
ralia peccata. tẽplum est sp̃c sci: quem¬

Expanded text:
ra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a Deo? Contemnebas corporale peccatum, contemnis quod peccas in templum? igeres in ecclesia facere adulterium intra istos parietes, quid te esset sceleratius? Modo autem tu ipse es templum Dei. Templum intras, templum exis, templum in domo tua manes, templum surgis. Vide quid agas, vide ne offendas templi habitatorem, ne deserat te, et in ruinam vertaris. Nescitis, inquit, quia corpora vestra et hoc de fornicatione loquebatur Apostolus, ne contemnerent corporalia peccata templum in vobis e
Abbreviated transcription (Latin):
in quit quia tẽplũ dĩ estis. & sp̃c di habi¬
tat in uobis: Quisqͥs templũ dĩ corru¬
ꝑit. corrũpet illum ds̃. Nemo se fallat.
S forte ait aliqͥs. ¶ Gemplũ dĩ ani¬
mus m̃s est: ñ corpus meũ. Di¬
cit etiam testimonium. Omĩs caro fenũ.
& om̃ĩs claritas eius flos feni. Infelix
int̾pretatio. punienda cogitatio. E eni
dil a est caro quia morit᷑. S qd̾ ad tom¬
pus mort̾ ñ resurgat cum crimine. M.
nosse aꝑtam etiã inde sententiã: Nesq¬
tis inquit idẽ apłs quia corpora ura tem

Expanded text:
uia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Quisquis templum Dei violaverit, disperdet illum Deus . Nemo se fallat. Sed forte ait aliquis, Templum Dei animus meus est, non corpus meucit etiam testimonium, Omnis caro fenum, et omnis claritas carnis ut flos feni . Infelix interpretatio! punienda cogitatio! Fenum dicta est caro, quia moritur: sed quod ad tempus moritur, non resurgat cum crimine. Vis nosse apertam etiam inde sententiam? Nescitis, inquit idem apostolus, quia corpora vestra tem
Abbreviated transcription (Latin):
intelligentiȩ minꝰ habuerunt. qm̃ ab
unitate corporis xp̃i qͥ nobis uia factꝰ
est. & a templi dĩ societate ñ recesserunt.
Unde ut ñ recedant. regulam fidĩ pusil¬
lis magnisq cõmunẽ in eccłia ꝑseuerant̃
tenent. & in quo ꝑuenerunt in eo ambu¬
lant. & donec eis d̾s reuelet siqͥd aliter
sapiunt cogitationes suas carnales ñ
dogmatizant. quia ñ obdurant conten-¬
tiosis defensionib immanendo. s quo¬
d̾amͦ ambulando. id est ꝓficiendo desu-¬
dant. intelligentie ꝑspicuitatẽ impetran.¬

Expanded text:
intellegentiae minus habuerunt. quoniam ab intellegentiae minus habuerunt. quoniam ab unitate corporis Christi, qui nobis uia factus est, et a templi dei societate non recesserunt. unde ut non recedant, regulam fidei pusillis magnisque communem in ecclesia perseueranter tenent et, in quod peruenerunt, in eo ambulant et, donec eis deus reuelet, si quid aliter sapiunt, cogitationes suas carnales non dogmatizant, quia non obdurant contentiosis defensionibus: inmanendo. sed quodam modo ambulando, id est proficiendo desudant intellegentiae perspicuitatem impetran
Abbreviated transcription (Latin):
mundet confitentes. ut exhibeat sibi
tẽplũ immaculatũ in ęt̾num. merito
dicit᷑ ñ habitare. in eis. qui cognoscentes
dm̃. ñ sicut d̾m głificauerunt. aut grãs
egerunt. Colendo enĩ & seruiendo crea¬
ture potiꝰ qm creatori. ñ uniꝰ ueri tem
plũ se ẽẽ uoluerunt. Atq ita dũ uoluis
eum habere cum multis. fauliꝰ effece¬
runt. ut eũ ñ haberent: qm ut duis mul¬
tis falsisue miscerent. Et merito dicit᷑
habitare in eis quos scđ̾m ꝓpositũ uoca¬
tos. iustificandos. głificandosq suscipit.
ctiã antequam incorporeã quȩ
ubiq tota est:ualeant eiꝰ nosse
naturã. qͣntũ nosci ex parte & ꝑ specu-¬
lũ. & in eniginate ab homine in hacuita
cũ plurimũ ꝓfecerit. potest. Hos tales
etiam si anteqm̃ ꝑueniant ad sp̃ualem
m̃tis ȩtatẽ. ubi ñ lacte alantur s solido
cibo. dies huiꝰ uite extremꝰ inuenerit. ꝑ¬
ficiet in eis habitator illoꝵ quicqͥd hic

Expanded text:
mundet confitentes, ut exhibeat sibi mundet confitentes, ut exhibeat sibi templum inmaculatum in aeternum, merito dicitur non habitare in eis, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt uel gratias egerunt. colendo enim et seruiendo creaturae potius quam creatori non unius ueri dei templum se esse uoluerunt atque ita, dum uolunt eum habere cum multis, facilius effecerunt, ut eum non haberent, quam ut diis multis falsisue miscerent. et merito dicitur habitare in eis, quos secundum propositum uocatos iustificandos glorificandosque suscepit etiam ante, quam incorpoream, quae ubique tota est ualeant eius nosse naturam, quantum nosci ex parte et per speculum et in aenigmate ab homine in hac uita, cum plurimum profecerit, potest. etiam si, antequam perueniant ad spiritalem mentis aetatem, ubi non lacte alantur sed solido cibo, dies uitae huius extremus inuenerit, perficiet in eis habitator illorum, quicquid hic
Abbreviated transcription (Latin):
m̃tis. Non itaq ꝑcipiebant cognitio
tante in se sp̃u scõ. adhuc animales ñdũ
spũales erant: quia ñdum poterant ha-¬
bitatorẽ suum spm cognitione ꝑciꝑe.
Habitare autẽ idõ & in talib dicitur. qͥa
in eis occulte agit ut sint templũ eiꝰ. idq
in ꝓficientib & ꝓficiendo ꝑseuerantib
ꝑficit. Spe enim salui facti sumꝰ sicut
apls dicit. cum alio loco dicat. saluos
nos fecit ꝑ lauacrũ regenerationis. Cũ
gͦ hic dicat saluos nos fecit. tanqm salꝰ
ipsa iam data sit. quẽadmodũ accipien-¬
dũ sit. illic exponit ubi ait. spe enim
mortalib habitat. ipsam edificationẽ
habitaculi sui. quã ñ in ista s in alia
post hanc uitã ꝑficit. qnͣdo absorbebit᷑
mors in uictoria. diceturq illi. Uhi est
uictoria tua. ubi est aculeus tuus: Cũ¬
itaq ꝓficientes in quib mortalib ha¬
bitat. dum de die in die renouant᷑. ma-¬
gis magisq scĩficet. ex audiat orantes.

Expanded text:
mentis. non itaque percipiebant cognitionmentis. non itaque percipiebant cognitions, et habitante in se spiritu sancto adhuc animales nondum spiritales erant, quia nondum poterant habitatorem suum spiritum cognitione percipere. Habitare autem ideo et in talibus dicitur, quia in eis occulte agit, ut sint templum eius, idque in proficientibus et proficiendo perseuerantibus perficit.. spe enim salui factisumus, sicut apostolus dicit, cam alio loco dicat: Saluos nos fecit per lauacrum regenerationis. cum ergo hic dicat: Saluos nos fecit, tamquam salus ipsa iam data sit. quem ad modum accipiendum sit, illic exponit, ubi ait: Spe enim mortalibus habitat, ipsam aedificationem habitaculi sui, quam non in ista sed in alia post hanc uitam perficit, quando obsorbebitur mors in uictoriam diceturque illi: Ubi est, mors, uictoria tua? ubi estitaque proficientes, in quibus mortalibus habitat, dum de die in diem renouantur, magis magisque iustificet, exaudiat orantes,
Abbreviated transcription (Latin):
plũ eiꝰ. qͣntomagis est templũ eiꝰ in cęlis.
ubi est ppłs angłoꝵ. quib aggregandi
& coequandi sumꝰ. cũ finita peregrina-¬
tione qd̾ ꝓmissũ est sumpserimus:¬
bilis res est. quẽ admodũ quoꝵ¬
dam ñdum cognoscentiũ dm sit in hã¬
bitator ds̃. & quoꝵ dã cognoscentiũ ñ sit.
Dec illi eñi ad templũ di ꝑtinent. qui cog¬
noscentes dm̃ ñ sicut dm̃ głificauerus
dit gr̃as egerunt: & ad templũ dĩ ꝑtincis
paruuli scificati sacram̃to xp̃i. regenera¬
sunt cognoscere dm. Unde quẽ potue¬
unt lli nosse nec habere. isti potuerus
habere anteqm nosse. Beatissimi sunt
aiit quib hoc est dm habere qd̾ nosse.
bet uideri. cũ apłs quibꝰdam etiã maio¬
rib dicat: nescitis quia tẽplũ di estis.
& sp̃c dĩ habitat in uobis: De qualib
pauloante dixerat. animalis autẽ ho¬
mo ñ ꝑcipit quȩ sunt sp̃c dĩ. Quos
etiã paruulos uocat. ñ carnis etate. sed

Expanded text:
plum eius, quanto magis est templum eius in caelis, plum eius, quanto magis est templum eius in caelis, ubi est populus angelorum. quibus adgiegandi et coaequandi sumus, cum finita peregrinatione, quod promissum est, sumpserimusbilis res est, quem ad modum quorundam nondum cognoscentium deum sit inhabitator deus et quorundam cognoscentium non sit. nec illi enim ad templum dei pertinent, qui cognoscentes deum non sicut deum glorificauerunt aut gratias egerunt, et ad templum dei pertinent paruuli slent cognoscere Deum. Ergo quem potuerunt illi nosse nec habere, isti potuerunt habere antequam nosse. Beatissimi autem sunt illi quibus est Deum habere, quod nosse. uideri, cum apostolus quibusdam etiam maioribus dicat: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? de qualibus paulo ante dixerat: Animalis autem homo non percipit, quae sunt spiritus dei, quos etiam paruulos uocat non carnis aetate sed
Abbreviated transcription (Latin):
enpleuerit. qñto stultꝰ dicit᷑ ullis angu¬
aibiq sit totus: ñ tam̃ in om̃ib habitat.
q on enĩ om̃ib dici potest qd̾ ait apłs. uł
S iam dixi. uł etiã illud. nescitis quia
uuplũ dĩ estis. & spc̃ dĩ habitat in uobis:
nde econtrario de quib dam ita dicit.
rabilitatẽ trinitatis penitus ignorat. qd̾
in aliquo possit habitare pater aut filiꝰ.
fatendũ est ubiq eẽ dm̃ ꝑ diuinitatis p̃¬
sentiã. s ñ ubiq ꝑ habitationis grãm.
Propter hanc enĩ habitationẽ ubi ꝓcul
dubio gr̃a dilectionis ciꝰ agnoscitur. ñ
licimꝰ pater nr̃ qui es ubiq cũ & hoc
uerũ sit: s pater nr̃ qui es in cęlis. ut
tmplũ eiꝰ potiꝰ in oratione cõmemore-¬
mꝰ. qd̾ & nos ipsi esse debemꝰ. Et in qnͣ¬
tũ sumꝰ. in tantũ ad eius societatem &
adoptionis familiam ꝑtinemus. Si enĩ
ppłs di ñdum factus equalis angłis eiꝰ
adhuc in ista peregrinatione. dicit᷑ tem-¬

Expanded text:
impleuerit. quanto stultius dicitur ullis anguubique sit totus, non tamen in omnibus habitat. non enim omnibus dici potest, quod ai iam dixi uel etiam illud: Nescitis, quia templum dei estis et spiritus dei habitat in uobis? unde et e contrario de quibusdam idem dicit:rabilitatem penitus trinitatis ignorat, quod in aliquo habitare possit pater aut filius, fatendum est ubique esse deum per diuinitatis praesentiam sed non ubique per habitationis gratiam. propter hanc enim habitationem, ubi procul dubio gratia dilectionis eius agnoscitur, non dicimus: Pater noster, qui es ubique\', cum et hoc uerum sit, sed: Pater noster. qui es in caelis. ut templum eius potius in oratione commemoremus, quod et nos ipsi esse debemus et, in quantum sumus. in tantum ad eius societatem et adoptionis familiam pertinemus. si enim populus dei nondum factus aequalis angelis eius adhuc in ista peregrinatione dicitur tem
Abbreviated transcription (Latin):
ui supplicaturꝰ dõ locũ scm & ap¬
tum requiris. in t̾iora tua munda
d om̃i in de mala cupiditate depulsa
p̃para tibi in cordis tui pace secretũ. uo¬
lens in templo orare. in te ora. Et ua
age semꝑ: ut templũ dĩ sis. Ibi enm
ds̃ exaudit. ubi habitat. E x libro ad

Expanded text:
ias acturus Deo, locum sanctum et aptum requiris, interiora tua munda, et omni inde mala cupiditate depulsa, praepara tibi in cordis tui pace secretum, volens in templo orare. In te ora, et ita age semper, ut templum Dei sis. Ibi enim Deus exaudit, ubi habitat. 21. Vere d
Abbreviated transcription (Latin):
cati xp̃o. ita simul sessuri p̃destinati sut
ut iam factũ dicat apłs. qd̾ certus est af¬
futurũ. Et ipsi spũ scõ subtrahitur a
uobis qͥsqͥs est ille consessus. tanqͣm sede¬
re cũ patre & filio sit indignus. qͥ eadem
sede efficit dignos. Ex libro de trinitate.¬
apud apłm qui dicit. Nescitis quia
templũ dĩ estis: Statimq subiecit. & sp̃c
dĩ habitat in uobis. Ds̃ enĩ habitat in
tẽplo suo. Non enĩ tanqͣm minister ha¬
bitat sp̃c dĩ in templo dĩ. cum alio loco
euidentiꝰ clamat. nescitis quia corpora
ur̃a templũ in uobis est sp̃c scĩ. quẽ ha¬
betis a dõ. & ñ estis ur̃i: Empti enĩ estis

Expanded text:
sunt, ut jam factum dicat Apostolus, quod certum est adfuturum: et ipsi Spiritui sancto subtrahitur a vobis quisquis est ille consessus, tanquam sedere cum Patre vel Filio sit indignus, qui eadem sede efficit dignos. Cui movetis eapud Apostolum qui dicit, Nescitis quia templum Dei estis? Statimque subjicit, Et Spiritus Dei habitat in vobis . Deus enim habitat in templo suo. Non enim tanquam minister habitat Spiritus Dei in templo Dei, cum alio loco evidentius dicat: Nescitis quia corpora vestra templum in vobis est Spiritus sancti, quem habetis a
Abbreviated transcription (Latin):
regis: Quom̃ ñ consedet patri & filio
qui repleuit filiũ. qͥ m̃bra filii suã poss¬
det domũ: Deinde cũ de patre ꝓcedat
qͣm̃ cũ patre ñ sedet. cũ ipsa sessio ñ site
utiq cogitanda carnaliter: Postremo¬

Expanded text:
etiam non considet Patri et Filio qui replevit Filium, qui etiam membra Filii suam possidet domum? Deinde cum de Patre procedat, quomodo cum Patre non sedet? Cum ipsa sessio non sit utique cogitanda carnaliter, e
Abbreviated transcription (Latin):
aut lapides p̃ciosos. s ligna. fenũ. sti¬
pulam. Saluus gͦ eris cum ceꝑit arde¬
Nemo enĩ suꝑ fundam̃tũ hoc edificet ad¬
ulteria. blasphemias. sacrilegia ydola-¬
triam. ꝑuiria. & putet se saluũ futurũ
ꝑ ignem. qͣsi ista sint ligna. fenũ. stipu¬
la. Et qui ȩdificat amorẽ t̾renoꝵ suꝑ
fundam̃tũ regni cęloꝵ. id est suꝑ xp̃m.¬

Expanded text:
m, lapides pretiosos, sed ligna, faenum, stim, lapides pretiosos, sed ligna, faenum, stipulam: saluus ergo eris, si ardeNemo enim super fundamentum hoc aedificans adulteria, blasphemias, sacrilegia, idololatrias, perjuria, putet se salvum futurum per ignem, quasi ista sint ligna, fenum, stipula: sed qui aedificat amorem terrenorum super fundamentum regni coelorum, id est, sup
Abbreviated transcription (Latin):
Possides fundam̃tũ: Here cȩlo. calca ter¬
ram. Si talis es. ñ edificas nisi aurũ. ar¬
gentũ. lapides p̃ciosos. Cum autẽ dixe¬
ris amo possessionẽ istam. timeo ne pe-¬
reat. & ĩminet damnũ. & tu contrista¬
ris. ñ quidẽ p̃ponis eam xp̃o. Nam si sic
amas possessionẽ istam. ut si dicat᷑ tibi
ipsam uis an xp̃m. & si tristis eam ꝑdis
plus tam̃ amplecteris xp̃m quẽ posu¬
isti in fundam̃to: saluus eris tanqͣm
ꝑ ignem. Audi aliud. Non potes te¬
nere possessionẽ istam. nisi dixeris fal¬
sum testimoniũ. & hoc ñ facere. ap̃m
in fundam̃to ponere est. Ueritas enim
dixit. Os qd̾ mentit᷑. occidit anim̃a Er¬
go si possessionẽ tuã diligis. ñ tam̃ ꝓpter
ulam facis rapinã. ñ ꝓpter illã dicis fal¬
sum testimoniũ. ñ ꝓpter illam xp̃m¬
habes in fundam̃to. Si tam̃ quia dili¬
gis illam. & tristaris si ꝑdis illam. suꝑ
fundam̃tũ posuisti. ñ aurũ uł argentũ¬

Expanded text:
possides fundamentum: haere caelo, calca terpossides fundamentum: haere caelo, calca terram. si talis es, non aedificas nisi aurum, argentum, lapides pretiosos; cum autem dixeris: "amo possessionem istam, timeo ne pereat" et imminet damnum et tu contristaris, non quidem praeponis eam Christo. nam sic amas possessionem istam, ut, si dicatur tibi: "ipsam uis an Christum?" et si tristis eam perdis, plus tamen amplecteris Christum, quem posuisti in fundamento: saluus eris tamquam per ignem. audi aliud: non potes tenere possessionem istam, nisi dixeris falsum testimonium; et hoc non facere Christum in fundamento ponere est. ueritas enim dixit: os, quod mentitur, occidit animam. ergo si possessionem tuam diligis, non tamen propter illam facis rapinam, non propter illam dicis falsum testimonium, non propter illam homihabes in fundamento; tamen quia diligis illam et contristaris, si perdis illam, super fundamentum posuisti non aurum, argentu
Abbreviated transcription (Latin):
dicium cũ fr̃e suo. Talib enim dicitur.
Iam quidẽ omĩno delictũ est in uobis. qͥa
iudicia habetis uobiscũ. Uerum etiã iu¬
dicia in eccł̃ia iubet agi. ñad forũ
trahi. tam̃ delicta esse dicit. Contendit
enim xp̃ianus ꝓ reb t̾renis. ampliꝰ qͣm
decet cum : cui ꝓmissum est regnũ celoꝵ.
Non totũ cor suum sursum leuat. s aliqͣm
eiꝰ partem trahit in t̾ra. Deniq si ueni¬
at temptatio ducendi martyri illis qui
habent in fundam̃to xp̃m. & edificant
aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos. qui diciuis
ex hac oportunitate bonũ est mͥ dissolui
& esse cũ xp̃o. alacres currunt. aut nicħ
aut modice de t̾rena fragilitate contri-¬
stant᷑. Illi autẽ amantes res ꝓpͥas. domos
pprias. grauit̾ conturbant᷑: fenũ. stipu¬
la. & lignũ ardet. Habent gͦ ligna. fe¬
num. stipulam suꝑ fundam̃tũ. s rerum
concessarũ. ñ illicitarũ. Dico enim fr̃s.

Expanded text:
dicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : dicium cum fratre suo. talibus enim dicitur : iam quidem omnino delictum est, quia iudicia habetis uobiscum. uerum ipsa iudicia in ecclesia iubet agi, non ad forum trahi; tamen delicta esse dicit. contendit enim christianus pro rebus terrenis amplius quam decet eum cui promissum est regnum caelorum; non totum cor sursum leuat, sed aliquam eius partem trahit in terram. denique si ueniat temtatio ducendi martyrii, illi qui habent in fundamento Christum et aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos, qui dicunt ex hac opportunitate: bonum est mihi dissolui et esse cum Christo, alacres currunt, aut nihil aut modice de terrena fragilitate contristantur; illi autem amantes res proprias, domos proprias, grauiter conturbantur: faenum, stipula et lignum ardet. habent ergo ligna et faenum et stipulam super fundamentum, sed rerum concessarum, non inlicitarum. dico enim, fratres:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ gͦ erunt a dextris cum illis quib dicit᷑
uenite benedicti patris mei ꝑcipite reg¬
num: quia qͥ talia agunt regnũ di non
possidebunt. Si gͦ a dextris ñ erunt. ñ
restat nisi ux sint a sinistris. Sinistris
quid dicit᷑: Ite in ignẽ ȩternum. Expo
scura quidẽ illa questio. s ut possim
breuiter dicam. Fr̃s sunt homines
est notũ quicqͥd tẽporalit̾ fluit. ñ hereg
continentes. iusti. fortassis & om̃ia sua
uendentes. & pauꝑib distribuentes.
aut possidentes tanqm ñ possidentes.
aut utentes hoc mundo tanqͣm ñ uten¬
tes. Sunt item alii qui reb infirmitati¬
concessis inherent aliqnͣtũ dilectione.
ñ rapit uillam alienã. s sic amat suam.
ut si ꝑdiderit conturbetur. Non appetit
uxorem alienã. s inheret suȩ. Sic misce¬
tur suȩ. ut modũ ibi ñ teneat. p̃scriptũ
tabulis. liberoꝵ ꝓcreandoꝵ causa. Non
tollit aliena. s repetit sua. & habet iu-¬

Expanded text:
non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, non ergo erunt a dextris cum illis quibus dicetur, «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum;» quia «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Si ergo a dextris non erunt, non restat nisi ut sint a sinistris: sinistris quid dicet? «Ite in ignem aeternum:» quiascura quidem illa quaestio, sed ut possum breuiter dicam, fratres. sunt homines est natum quidquid temporaliter fluit; non hcontinentes, justi, fortassis et omnia sua vendentes et pauperibus distribuentes, aut possidentes tanquam non possidentes, et utentes hoc mundo tanquam non utentes . Sunt concessis inhaerent aliquantum dilectione: non rapit uillam alienam, sed sic amat suam, ut si perdiderit conturbetur; non appetit uxorem alienam, sed sic haeret, sic miscetur suae, ut modum non ibi teneat praescriptum tabulis liberorum procreandorum causa; non tollit aliena, sed repetit sua et habet in
Abbreviated transcription (Latin):
pollicens scd̾m duriciã tuã & cor impeni¬
tens. thesaurizas tibi iram in die ire. &
reuelationis iusti iudicii dĩ. qui reddet
unicuiq scdm oꝑa sua. Attende gͦ ipsũ
udicẽ uenientẽ. Bene. Deo grãs. ñ
tacuit.  sententiã definitã. Non mi¬
sit foras reos. & duxit uelũ. Ante uoluit
p̃nuntiare. qd̃ disposuit facere. Nempe
congregabunt᷑ ante cum om̃s gentes.
Quid de illis faciet: Separabit cos. & alios
ponet ad dexterã: alios ad sinistram.
Nunqͥd mediꝰ locus seruatus est: Quid
dextris dicturus est: Uenite benedicti
patris mei. pcipite regnum. Qͥd sini¬
stris: Ite in ignem et̾num. qui p̃paratꝰ
est diabolo & angłis eius. Si times mit¬
ti quo. uide cum quo. Si gͦ illa om̃ĩa¬
oꝑa regnũ dĩ ñ possidebunt. inmo ñ
oꝑa. s qui talia agunt. nam oꝑa talia
in igne ñ erunt. nemo enĩ illo igne ar¬
dens furaturꝰ est. & ad ulteraturꝰ .s qui
talia agunt regnũ dĩ ñ possidebunt.

Expanded text:
pollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenipollicens, secundum duritiam tuam et cor impoenitens thesaurizas tibi iram in die irae et revelationis justi judicii Dei, qui reddet unicuique secundum opera sua. Attende ergo ipsum judicem venientem. Bene; Deo gratias: non tacuit sententiam definitivam, non misit foras reos et duxit velum. Ante voluit praenuntiare quod disposuit facere. Nempe «congregabuntur ante eum omnes gentes.» Quid de illis faciet? «Separabit eos; et alios ponet ad dexteram, alios ad sinistram.» Numquid medius locus servatus est? Quid dextris dicturus est? «Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum.» Quid sinistris? «Ite in ignem aeternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus» . Si non times mitti quo, vide cum quo. Si ergo opera illa omnia regnum Dei non possidebunt; imo non opera, sed qui talia agunt; nam opera talia in igne non erunt: non enim illo igne ardentes furaturi sunt et adulteraturi; sed «qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt:»
Abbreviated transcription (Latin):
nis ꝓbabit. Dies enĩ dñi declarabit. qͥa
in igne reuelabit᷑. Si cuiꝰ opꝰ ꝑmanserit.
qd̵ suꝑedificauit. mercedem accipiet. hoc
est qͥa suꝑ fundam̃tũ usta oꝑa edificat.
aurũ. argentũ. lapides p̃ciosos. si autẽ
ñ uobis dare securitatẽ malam. Non
labo qd̃ ñ accipio. timens terreo. Securos
los faccrem. si securꝰ fierem. Ego ignem
dium tuco. Scͥptura dicit. Ignis eoꝵ ñ
slenguctur. & uermis eoꝵ ñ morietur.
b unpiis dixit ait aliqͥs ñ de me. qui
suuis pectator sim. qm̃uis adulter. qͣmuis
fraudator. qmus raptor. qmuis ꝑuirus.
sum. baptriatus sũ. Ego ꝑ ignẽ purgor.
& ꝓpt̾ fundam̃tũ ñ pereo. Dic mͥ iterũ
quid es: & p̃ianus inqͥs. Interim transi
rectus. de talib cõmissis penitentiam ñ
agens regnũ cȩloꝵ sꝑas: Non opinor.
quia qui talia agunt. regnũ dĩ ñ posside¬
bunt. Et ignoras quia patientia dĩ ad
penitentiã te adducit: Tu nescio qͥd tibi

Expanded text:
dies enim Domini declarabit, quia in igne revelabitur. Si cujus opus permanserit quod superaedificavit, mercedem accipiet:» hoc est, quia super fundamentum justa opera aedificavit; «aurum, argentum, lapides pretiosos.» Si autem  est enim non vobis dare securitatem malam. Non dabo quod non accipio, timens terreo: securos vos facerem, si securus fierem; ego ignemio loco Scriptura dicit: «Ignis eorum non exstinguetur, et vermis eorum non morietur» . Sed de impiis dixit, ait aliquis, non de me; qui quamvis peccator sim, quamvis adulter, quamvis fraudator, quamvis raptor, quamvis perjurus; sum, baptizatus sum: ego per ignem purgor, et propter fundamentum non pereo. Dic mihi iterum, Quid es? Christianus, inquis. Interim transi. rectus, de talibus commissis poenitentiam non agens, regnum coelorum speras? Non opinor; «quoniam qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt.» Et ignoras quia patientia Dei ad poenitentiam te adducit? Tu nescio quid tibi
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ. siue & hic & ibi. siue ido̾ hic ut
ñ ibi. & scłaria qmuis a damnatione ue¬
nialia concremantẽ. ignẽ transitorie
tribulationis inueniant: ñ redarguo.
quia forsitan uerũ est. Ex tract᷑ psal¬
ne tua arguas me: neq in ira tua
emendes me. Futurũ est enĩ ut quidã
in ira dĩ emendentur. & in indignatio¬
ne arguantur. & forte ñ om̃s qui argu¬

Expanded text:
tantum, siue et hic et ibi, siue ideo hic ut tantum, siue et hic et ibi, siue ideo hic ut non ibi saecularia, quamuis a damnatione uenialia. concremantem ignem transitoriae tribulationis inueniant: non redarguo, quia forsitan uerum est. Potest ne tua arguas me, neque in ira tua emendes me. Futurum est enim ut quidam in ira Dei emendentur, et in indignatione arguantur. Et forte non omnes qui argu
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ salui fient. ꝓfecto & ad dexterã sta¬
bunt. & cũ cet̾is audient. uenite benedicti
patͥs mei possidete paratũ uobis regnum:
ñ ad sinistram ubi illi erunt qͥ salui ñ ert̃.
& id̾o audient. discedite a me maledicti
in ignẽ et̾nũ. Nemo qͥppe ab illo igne sal¬
uabit᷑. qͥa in suppliciũ et̃num ibunt illi¬
om̃s. ubi uermis eoꝵ ñ morit᷑. & ignis ñ
extinguit᷑. quo cruciabunt᷑ dic ac nocte
in scła scłoꝵ. Post istiꝰ sane corporis mor¬
tẽ. donec ad illũ ueniat᷑ qͥ post resurrecti¬
onẽ corpoꝵ futurꝰ est damnationis & re¬
munerationis ultimꝰ dies. si hoc tẽporis
int̾uallo sp̃c defunctoꝵ eiꝰmodi ignẽ di-¬
cunt᷑ ꝑpeti. quẽ ñ sentiant illi qui ñ ha-¬
buerunt tales mores & amores in huiꝰ
corporis uita. ut eoꝵ ligna & fenũ & sti¬
pula consumat᷑. alii uͦ sentiant qͥ eiꝰ mo-¬
di secũ edificia portauerunt. siue ibi

Expanded text:
si autem salui fient, profecto et ad dexteram stasi autem salui fient, profecto et ad dexteram stabunt et cum ceteris audient: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, non ad sinistram, ubi illi erunt qui salui non erunt et ideo audient: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum. nemo quippe ab illo igne saluabitur, quia in supplicium aetomnes, ubi uermis eorum non moritur et ignis non exstinguitur, quo cruciabuntur die ac nocte in saecula saeculorum. Post istius sane corporis mortem, donec ad illum ueniatur, qui post resurrectionem corporum futurus est damnationis et remunerationis ultimus dies, si hoc temporis interuallo spiritus defunctorum eius modi ignem dicuntur perpeti, quem non sentiant illi, qui non habuerunt tales mores et amores v in huius corporis uita, ut eorum ligna, fenum, stipula consumatur; alii uero sentiant, qui eius modi secum aedificia portauerunt, siue ibi
Abbreviated transcription (Latin):
aitrũ. argentũ. lapides p̃ciosos: S in illũ
ignẽ de quo dictũ est sic tam̃ qͣsi ꝑ ignem.
utriq ꝓbandi sunt. de quo dictum est.
Dies enĩ dñi delarabit. qm̃ in igne reuela-¬
bit᷑. & uniꝰ cuiꝰq opus quale sit ignis ꝓba¬
bit. Si gͦ utrũq ꝓbabit ignis. ut si cuiꝰ
opꝰ ꝑmanserit. id est ñ fuerit igne con¬
sũptũ qd̾ suꝑedificauit mercedem acci-¬
piat. si cuiꝰ autẽ opꝰ arserit damnũ patia¬
tur: ꝓfecto ñ est ipse eternꝰ ille ignis. In
illũ enĩ soli sinistri nouissima & ꝑpetua
damnatione mittent᷑. iste autẽ dextros
ꝓbat. s alios eoꝵ sic ꝓbat. ut edificiũ qd̾¬
suꝑ fundam̃tũ xp̃m ab eis inuenerit
e̾ẽ constructũ. ñ exurat atq consumat.
alios autẽ aliter. id ẽ ut qd̃ suꝑedifica-¬
uerunt ardeat. damnũq inde patiant᷑.
stabilit̾ positũ p̃celleni caritate tenuert̃.

Expanded text:
aurum, argentum, lapides pretiosos? sed in illum aurum, argentum, lapides pretiosos? sed in illum ignem, de quo dictum est: sic tamen quasi per ignem, utrique probandi sunt, de quo dictum est: dies enim declarabit, quoniam in igne reuelabitur et uniuscuiusque opus quale sit ignis probabit. si ergo utrumque probabit ignis, ut, si cuius opus permanserit, id est non fuerit igne consumtum, quod superaedificauit, mercedem accipiat, si cuius autem opus arserit, damnum patiatur: profecto non est ipse aeternus ille ignis. in illum enim soli sinistri nouissima et perpetua damnatione mittentur, iste autem dextros probat. sed alios eorum sic probat, ut aedificium, qum fundamentum ab eis inuenerit esse constructum, non exurat atque consumat; alios autem aliter, id est ut quod superaedificauerunt ardeat damnumque inde patiantur, ositum praecellenti caritate . tenuerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
opus ꝑmanserit. ꝑmanet enĩ qd̾ quisq
cogitat quȩ st̃ dĩ. qͦmͦ placeat dõ. qd̾ suꝑ¬
edificauit. mercedẽ accipiet: id est unde
rat ñ habebit. Ipse autẽ saluuserit. qͥa
nulla eũ tribulatio ab illiꝰ fundam̃ti
stabilitate semouit. sic tam̃ qͣsi ꝑ ignẽ
Qd̃ enĩ sine illiciente amore ñ habuit:
sine urente dolore ñ ꝑdit. Ecce qntũ
mͥ uidet᷑ inuentus est ignis qͥ nullũ eoꝵ
damnet. s unũ ditet. alterũ damnifi¬
cet. ambos ꝓbet. Si autẽ illũ ignem
loco isto uoluerimꝰ acciꝑe de quo dñs
dicet sinistris. discedite a me maledicti
in ignẽ ęternũ. ut in eis etiam isti ẽẽ cre¬
dantur qui edificant suꝑ fundam̃tum
lignũ. fenũ. stipulam. eosq ex illo igne
post tẽpꝰ. ꝓ meritis malis imꝑtitũ. liberet
boni meritũ fundam̃ti. qͥd arbitramur
dextroᷤᷤ quib dicet᷑. uenite benedicti pa-¬
tris mei possi dete paratũ uobis regnum.
nisi eos qͥ edificauerunt suꝑ fundam̃tũ

Expanded text:
ermanet enim quod quisque cogitat quae sunt dei, quomodo placeat deo — quod superaedificauit, mercedem accipiet — id est unde rat non habebit - ipse e autem saluus erit — quia nulla eum tribulatio ab illius fundamenti stabilitate semouit — sic tamen quasi per ignem — quod enim sine inliciente amore non habuit, sine urente dolore non perdit. ecce, quantum mihi uidetur, inuentus est ignis, qui nullum eorum damnet, sed unum ditet, alterum damnificet, ambos probet. si autem ignem illum loco isto uoluerimus accipere, de quo dominus dicit sinistris: discedite a me, maledicti, in ignem aeternum, ut in eis etiam isti esse credantur qui aedificant super fundamentum ligna, faenum, stipulam, eosque ex illo igne post tempus pro malis meritis impertitum liberet boni meriti fundamentum: quid arbtramur dextros, quibus dicetur: uenite, benedicti patris mei, possidete paratum uobis regnum, nisi eos qui aedificauerunt super fundamentum
Abbreviated transcription (Latin):
alt aliqͥd etiã post hanc uitã fieri incre¬
dibile ñ est. & utrũ ita fit queri potest.
aut inuenire aut latere ñ nullos fide¬
ses ꝑ ignẽ quendã purgatoriũ qͣnto ma-¬
gis minꝰ ue bona ꝑeiuitia dilexerunt:
finto tardiꝰ citiꝰ ue saluari. ñ tales tam̃
de quib dictũ est qd̃ regnũ dĩ ñ posside¬
hunt. nͥ conuenient̾ penitentib eadem
grimina remittant᷑. Conuenient̾ autẽ
dixi. ut steriles in elemosinis ñ sint: qͥb
tantũ tribuit scͥptura diuina. ut earum
tantũ mͦ fructũ se imputaturũ p̃nuntiet
dñs dextris. & earũ tantũmͦ sterił itatem
sinistris. qnͣdo his dicturus est. uenite
penedicti patris mei. ꝑcipite regnũ. illis
autẽ ite in ignem ȩt̾num. Ex tract᷑ psal¬
on sibi polliceat᷑ unꝰ quisq mi. Lxxxx.¬
habens facta nefaria quȩ regnũ dĩ
i possidebunt. & dicat sibi. Qm̃ habeo
ittrnũ: & si purgor ꝑ ignem saluus ero.
Iam qͥd est qd̾ ait apłs de his qui habent

Expanded text:
ale aliquid etiam post hanc vitam fieri, incredibile non est, et utrum ita sit, quaeri potest: et aut inveniri, aut latere, nonnullos fideles per ignem quemdam purgatorium, quanto magis minusve bona pereuntia dilexerunt, tanto tardius cide quibus dictum est, quod regnum Dei non possidebunt, nisi convenienter poenitentibus eadem crimina remittantur. Convenienter autem dixi, ut steriles in eleemosynis non sint, quibus tantum tribuit Scriptura divina, ut earum tantummodo fructum se imputaturum praenuntiet Dominus dextris, et earum tantummodo sterilitatem sinistris; quando his dicturus est, Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum: illis autem, Ite in ignem aeternum . CAPUT on sibi polliceatur unusquisque habens facta nefaria, quae regnum Dei non possidebunt, et dicat sibi: Quoniam habeo aeternum; et si purgor, per ignem salvus ero. Nam quid est quod ait Apostolus de his qui habent
Abbreviated transcription (Latin):
Dies enĩ dm̃i declarabit. dies utiq tribu¬
lationis. qm̃ in igne in qͥt reuelabitur.
Eandẽ tͥbulationẽ ignẽ uocat. sic̃ alibi
legit᷑. uasa figuli ꝓbat fornax. & homi¬
nes iustos tẽptatio tribulationis. Et uniꝰ

Expanded text:
dies enim declarabit — dies utique tribudies enim declarabit — dies utique tribulationis — quoniam in igni, inquit, reuelabitur. eandem tribulationem ignem uocat, sicut alibi legitur: uasa figuli probat fornax et homines iustos temtati
Abbreviated transcription (Latin):
fectionis uoluptatisq p̃ponat: qͣmuis
suꝑedificet ligna. fenũ. stipulam. xp̃c
ost fundam̃tũ. ꝓpter hoc saluus erit ꝑ
ignem. Delicias qͥppe huiꝰmodi amoresq
terrenos ꝓpter conuigalem quidẽ copu-¬
lam ñ damnabiles. tribulationis ignis
ecuret. Ad quẽ ꝑtinent ignẽ & orbitates
& quȩcũq calamitates quȩ auferunt hȩc.
ac ꝑ hoc ei qui edificauit. erit edificatio
ista damnosa. quia ñ habebit qd̾ suꝑedi¬
ficauit: & eoꝵ amissione cruciabitur:
esi utrũ id habere mallet an xp̃m a ꝑ-¬
situtore ꝓponeret᷑. illud xp̃o ñ p̃poneret᷑¬
ae in apłi u̾bis hominẽ edificantẽ suꝑ
fandam̃tũ. aurũ. argentũ. lapides p̃cio¬
. Qui sine uxore est inquit cogitat
que st dĩ. qͦmͦ placeat õ. Uide alium
alificantẽ ligna. fenũ. stipulam. Qui
dutẽ matrimonio iunctus est inquit.
gctat quȩ sunt mundi. qͣm placeat
uxori. Uniꝰ cuiꝰq opꝰ manifestabitur.

Expanded text:
fectionis uoluptatisque praeponat, quamuis fectionis uoluptatisque praeponat, quamuis superaedificet ligna, faenum, stipulam, Christus est fundamentum; propter hoc saluus erit per ignem. delicias quippe huius modi amoresque terrenos propter coniugalem quidem copulam non damnabiles tribulationis ignis exuret. ad quem pertinent ignem et orbitates et quaecumque calamitates, quae auferunt haec. ac per hoc ei qui aedificauit erit aedificatio ista damnosa, quia non habebit quod superaedificauit, et eorum amissione cruciabitur, etsi utrum id habere mallet an Christum a persecutore proponeretur, illud Christo non praeponerete in apostoli uerbis hominem aedificantem super fundamentum aurum, argentum, lapides pretiosos: qui sine uxore est, inquit, cogitat quae sunt dei, quomodo placeat deo. uide alium aedificantem ligna, faenum, stipulam: qui autem matrimonio iunctus est, inquit, cogitat ea quae sunt mundi, quomodo placeat uxori. uniuscuiusque opus manifestabitur;
Abbreviated transcription (Latin):
si habere in fundam̃to xp̃m. Qd̾ ut de
psa similitudine qͣntotiꝰ adu̾tamꝰ. ni¬
Mil in edificio p̃ponitur fundamento.
q̃s itaq sic habet in corde xp̃m. ut ei
sitna & tẽporalia nec ea quȩ licita st̃ atq
concessa p̃ponat: fundam̃tũ habet xp̃m.
ss autẽ p̃ponit. & si uideat᷑ habere fidem
alia p̃ponuntur. qntomagis si salutaria
pcepta contẽnens cõmittat illicita. ñ p̃po¬
suisse xp̃m s postposuisse conuincit᷑. quẽ
post habuit imꝑantẽ siue concedentẽ. dũ
cont̃ eiꝰ imꝑata siue concessa suã ꝑ flagi¬
cia diligit explere libidinẽ: Si quis itaq
xp̃ianꝰ diligit meretricẽ eiq adherens
unũ corpꝰ efficitur: iam in fundam̃to
ñ habet xp̃m. Si qͥs autẽ diligit uxorẽ
suam. si scd̾m xp̃m: quis ei dubitet in fun
sicut & gentes quȩ ignorant dm. etiã hoc
cundũ ueniam concedit apłs. ĩmo
ꝑ apłm xp̃c. Potest gͦ & iste. in fundam̃¬
to habere xp̃m. Si enĩ nichil talis ei af¬

Expanded text:
. Quod ut de ipsa similitudine quantocius aduertamus: nihil in aedificio praeponitur fundamento; quisquis itaque sic habet in corde Christum, ut ei terrena et temporalia nec ea quae licita sunt adque concessa praeponat, fundamentum habet Christum: si autem praeponit, etsi uideatur habere fidem talia praeponuntur: quanto magis, si salutaria praecepta contemnens committat inlicita, non praeposuisse Christum, sed postposuisse conuincitur, quem posthabuit imperantem siue concedentem, dum contra eius imperata siue concessa suam per flagitia delegit explere libidinem! Si quis itaque Christianus diligit meretricem eique adhaerens unum corpus efficitur. iam in fundamento non habet Christum. Si quis autem diligit uxorem suam, si secundum Christum, quis ei dubitet in fundsicut et gentes quae ignorant Deum, etiam hoc secundum ueniam concedit aposto Christus. potest ergo et iste in fundamento habere Christum. si enim nihil ei talis af
Abbreviated transcription (Latin):
inqͥunt xpĩani catholici in funda¬
mento xp̃m. a cuiꝰ unitate ñ recesseruis.
tam & si huic fundam̃to suꝑedificaue¬
runt qͣmlibet pessimã uitam. uelut lig¬
na. fenũ. stipulam. Recta itaq fides ꝑ
tam̃ poterit cos qnͣdoq ab illiꝰ ignis ppe¬
tuitate saluare. Respondeat eis brcuit
apłs iacobꝰ. Siqͥs dicat se fidem haberte
oꝑa autẽ ñ habeat: nunqͥd poterit fides
saluare eum: Et quis ẽ inqͥunt de quo
dicit apł paulus. ipse autẽ saluus arit̃.
sic tam̃ qͥsi ꝑ ignem: Simul qͥs iste sit
inqͥramꝰ. hunc tam̃ ñ esse cerassimũ et
ne duoꝵ apłoꝵ sententias mittame u
rixam. si inꝰ dicit. eciã si mala opa q¬

Expanded text:
istiani catholici in fundamento Christum, a cuius unitate non recesserunt, tametsi huic fundamento superaedificauerunt quamlibet pessimam uitam uelut ligna, faenum, stipulam. recta itaque fides, tamen poterit eos quandoque ab illius ignis perpetuitate saluare. respondeat eis breuiter apostolus Iacobus: si quis dicat se fidem habere, opera autem non habeat, numquid poterit fides saluare eum? et quis est, inquiunt, de quo dicit apostolus Paulus : ipse autem saluus erit, sic tamen quasi per ignem? simul quis iste sit inquiramus; hunc autem non esse certissimum est, ne duorum apostolorum sententias mittamus in rixam, si unus dicit:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ estis ur̃i. empti enĩ est p̃cio magno:
continuo secutus adiunxit. głificate
gͦ dm̃ in corpore ur̃o. ubi dilucide
licet in corpore nr̃o. tanqm in tẽplo suo.
Et qd̾ ananie dixit apłs petrꝰ. ausus es
s dõ. Ubiq ad est sp̃c sc̃s ad homines
in ȩt̾nam uitam regenerandos. & ñ est
eis ds̃: Inmo uͦ est ds. & ds̃ uerus est. qͥa
uera dĩ m̃bra templũ eius est. Et utiq
subiectũ est templũ illi. cui est templũ.
Quomͦ gͦ ds̃ ñ est. cui sunt m̃bra dĩ subie¬
cta: Ac ꝑ hoc. & dñs est tẽpli sui. Quis
nem̃ hoc neget: Quis
ita desipiat. ut dicat ñ esse aliquẽ dnm

Expanded text:
non estis vestri? empti enim estis pretio magno; non estis vestri? empti enim estis pretio magno; continuo secutus adjunxit, Glorificate ergo Deum in corpore vestro . Ubi dilucide licet in corpore nostro, tanquam in templo suo. Et quod Ananiae dixit apostolus Petrus, Ausus es ines in aeternam vitam regenerandos, et non est eis Deus! Imo vero est, et Deus verus est, quia veri Dei membra templum ejus est. Et utique subjectum est templum illi cujus est templum: quomodo ergo Deus non est, cui sunt membra Dei subjecta? Ac per hoc et Dominus est templi sui: quis enim hoc neget, quis ita desipiat, ut dicat non esse aliquem dominum
Abbreviated transcription (Latin):
corpora nr̃a. Qui enĩ dixit nescitis qͥa
corpꝰ urm templũ in uobis sp̃c scĩ est :
ipse dixit. nescitis quia corpora ur̃a m̃¬
bra sunt xp̃i. Itane uͦ cui de lignis & la¬
pidib salomon edificauit templũ ds̃
est. & cui templũ edificatur de m̃bris xp̃i.
hoc est de m̃bris dĩ ds̃ est: cum loquens
de dõ beatissimꝰ martyr stephanꝰ dixcrit.
salomon ȩdificauit ei domũ. s summꝰ
ñ in manufactis templis in habitat: Et
tam̃ xp̃i m̃bra quoꝵ caput est suꝑ om̃s
celos. templũ sunt sp̃c sc̃ĩ. quẽ constat ue¬
nisse de cęlo. Istũ negasse dm. quid est
nisi ñ esse. & nolle ẽẽ templũ eius: Auo¬
quit᷑ nos apłs dicens. Obsecro autẽ uos
ra ur̃a. hostiam uiuã. scam̃ dõ placen¬
tem. Corpora itaq fidelium hostia st̃
ñ inhabitat: Qm̃ in quo habitat. utiq
templũ cius est. Deniq cum dixisset
apłs. nescitis quia corpꝰ ur̃m templũ
in uobis sp̃c scĩ est. quẽ habetis a do. &

Expanded text:
corpora. Qui enim dixit, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sacnti est? ipse dixit, Nescitis quia corpora vestra membra sunt Christi ? Itane vero cui de lignis et lapidibus Salomon aedificavit templum. Deus est, et cui templum aedificatur de membris Christi, hoc est, de membris Dei, Deus non est? cum loquens de Deo beatissimus martyr Stephanus dixerit: Salomon aedificavit ei domum; sed Summus non in manufactis templis inhabitat . Et tamen Christi membra, quorum caput est super omnes coelos, templum sunt Spiritus sancti, quem constat venisse de coelo. Istum negare Deum quid est, nisi non esse et nolle esse templum ejus? Alloquitur nos Apostolus dicens: Obsecro autem vosra vestra hostiam vivam, sanctam, Deo placentem . Corpora itaque fidelium hostia suntnon inhabitat? Quoniam in quo habitat, utique templum ejus est. Denique cum dixisset Apostolus, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sancti est, quem habetis a Deo, et
Abbreviated transcription (Latin):
uscipe te dicis qd̾̃ ꝓtuli. nescitis qͥa
Itẽplũ dĩ estis. & sp̃c dĩ habitat in
uõbis: Qd̃ potuisti dicere ido dictũ ẽẽ
derit ipsum cẽ dm̃ cui nos dixerat tẽplũ.
quia ñ ait. & sp̃c dĩ scĩficat & purgat uos
ut ds habitet in uobis. s ait spc̃ dĩ habi¬
tat in uobis. utiq in templo suo ds̃ habi¬
tat. Nam qͥd est templũ dĩ. nisi habita¬
culũ ddĩ: Uidisti etiã tu consequent̾ esse
dm̃ nr̃m cuiꝰ sumꝰ templũ. & noluisti ali¬
ud testimoniũ cõmemorare. qͣm qd̃ ꝓtu¬
li. nescitis qͥa corpꝰ
ur̃m templũ in uobis sp̃c scĩ est. quem

Expanded text:
uscipere te dicis quod protuli, Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis ? Quod proposuisti dicere ideo dictum esse, derit ipsum esse Deum, cujus nos dixerat templum: quia non ait, et Spiritus Dei sanctificat et purgat vos, ut Deus habitet in vobis; sed ait, Spiritus Dei habitat in vobis. Utique in templo suo Deus habitat: nam quid est templum Dei, nisi habitaculum Dei? Vidisti autem etiam tu consequenter esse Deum nostrum cujus sumus templum: et noluisti aliud testimonium commemorare quod protuli, Nescitis quia corpus vestrum templum in vobis Spiritus sancti est, que
Abbreviated transcription (Latin):
sibi uͥitã ꝑpetuã pollicentur: Quappt̾
diligenttr oportet attendere. qͣmͦ acci¬
blenda sit apłi fauli ila sententia pla¬
ne ad intelligendũ difficilis. ubi ait.
Fundam̃tũ enĩ aliuid nemo potest pone¬
re p̃ter id qd̾ positũ est qd̾ est xp̃c ũc.¬

Expanded text:
sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter sibi uitam perpetuam pollicentur! Quapropter diligenter oportet adtendere, quo modo accipienda sit apostoli Pauli illa sententia, plane ad intellegendum difficilis, ubi ait: fundamentum enim aliud nemo potest ponere praeter id quod positum est, quod est Chri
Abbreviated transcription (Latin):
indocti & instabiles ꝑu̾tunt. sicut & cęt̾as
scͥpturas ad ꝓpͥum suũ interitũ. Uos gͥ aman¬
tissimi p̃scientes cauete. ne infaustoꝵ er-¬
rore seducti decidatis a corroboratione.
ur̃a . C rescite uͦ in gr̃a & intellectu dñi &¬
saluatoris iũ xp̃i. Ipsi glã & nunc: &
in diem eternitatis. Ia cobꝰ autẽ tam uehe-¬
m̃ter infensus est eis qui sapiunt fidem
sine oꝑe ualere ad salutẽ. ut illos etiam
demonibꝰ cõparet dicens. Tu credis qm̃
unꝰ est d̃s. bene facis. & demones cre¬
d̃i & contremiscunt. Qͥd breuiꝰ. ueriꝰ.
uehem̃tiꝰ dici potuit. cũ & in eugłio le
gamꝰ hoc dixisse demonia cũ xp̃m filiũ
di confiterentur & ab illo corriꝑent᷑. qd̾
in petri confessione laudatũ est: Quid
ꝓderit ait iacobꝰ fr̃s mei si fidẽ dicat se
quis habere. oꝑa autem ñ habeat: Nun¬
Id poterit fides saluare. eũ: Dicit etiã
quia fides sine oꝑib mortua est. Quo¬
sq gͥ falluntur: qui de fide. mortua

Expanded text:
ti et instabiles peruertunt sicut et ceteras scripturas ad proprium suum interitum. uos igitur, amantissimi, praescientes cauete, ne infaustorum errore seducti decidatis a corroboratione uestra, crescite uero in gratia et intellectu domisaluatoris Iesu Christi. ipsi gloria et nunc et in diem aeternitatis. Iacobus autem tam uehementer infestus est eis, qui sapiunt fidem sine operibus ualere ad salutem, ut illos etiam daemonibus conparet dicens: tu credis quoniam unus est deus? bene facis; et daemones credunt et contremescunt. quid breuius, uerius, uehementius digamus hoc dixisse daemonia, cum Christum Filium Dei confiterentur, et ab illo corriperentur , quod in Petri confessione laudatum est ? Quid proderit, ait Jacobus, fratres mei, si fidem dicat se quis habere, opera autem non habeat? Numquid poterit fides saluare eum? dicit etiam, quia fides sine operibus mortua est. quousque igitur falluntur, qui de fide mortua
Abbreviated transcription (Latin):
in abysso. in mari. & frangatur. ñ se
patitur oleũ subter. qͦmͦ aqua suꝑ oleũ
missa pondere suo ad ima locũ suũ que¬
Ignis sursũ fertur. locũ suum quęrit. &
aqua locũ suũ querit pondere suo. la¬
pisima petit. & tignũ uł colũnȩ & t̾ra.
unde edificatur ista domꝰ. De illo gͦ st̃
genere rerũ. quȩ pondere suo deorsum
ferunt᷑. Manifestũ est gͦ ideo deorsũ ac-¬
ciꝑe fundam̃tũ. quia pondere suo deor¬
sũ uers fertur. & nͥ sit qd̾ sustineat. totũ
ponit᷑ fundam̃tũ. Eccłia uͦ dĩ in imo
posita. tendit in celum. Eundam̃tũ enĩ

Expanded text:
in abyssum, in mare, et frangatur, non se in abyssum, in mare, et frangatur, non se patitur oleum subter. Quomodo aqua super oleum missa, pondere ad ima locum suum quaeIgnis sursum fertur, locum suum quaerit; et aqua locum suum quaerit pondere suo. Lapis ima petit, et lignum, et columnae, et terra, unde aedificantur istae domus: de illo ergo sunt genere rerum, quae pondere suo deorsum feruntur. Manifestum est ergo ideo deorsum accipere fundamentum, quia pondere suo deorsum versus feruntur; et nisi sit quod sustineat, totum ponitur fundamentum: Ecclesia vero Dei in imo posita tendit in coelum. Fundamentum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Dedicatum est caput nr̃m. Ipsum ẽ caput
fundam̃tũ. S fundam̃tũ deorsũ solet
esse. caput autẽ sursum. Intelligat scĩ¬
tas ur̃a qd̃ dicam. fortassis explicabo in
nomine uĩu xp̃i. Pondera gemina sui.
Pondꝰ enĩ est impetus quidã cuiꝰq rei: ue¬
lut conantis ad locũ suum. Hoc est pondꝰ.
Fers lapidem manu. pondꝰ pateris. p̃mit
manũ tuam. quia locũ suũ querit. Et
uis uidere quid querat: Subtrahe ma¬
nũ. uenit ad t̾ram. quiescit in t̾ra. Perue-¬
nit quo tendebat. inuenit locũ suum:
Pondꝰ gͦ illud. motus erat qͣsi spontaneus.
sine anima. sine sensu. Sunt alia quȩ
sursum uersꝰ petunt locũ. Namq si
aquã mittas suꝑ oleum. pondere suo in
ima tendit. Locũ enĩ suũ querit. ordina¬
ri querit. qͥa p̃ter ordinẽ ẽ aqua suꝑ oleũ.
Donec gͦ ueniat ad ordinẽ suum inqͥetus
motus est: donec teneat locum suum.
Contra. oleũ funde sub aqua. u̾bi gr̃a.
quẽ admodũ siuas olei cadat in aquã.

Expanded text:
dedicatum est caput nostrum, ipsum caput est fundamentum. Sed fundamentum deorsum solet esse, caput autem sursum. Intelligat Sanctitas Vestra quid dicam, fortassis explicabo in nomine Christi. Pondera gemina sunt. Pondus enim est impetus quidam cujusque rei, velut conantis ad locum suum: hoc est pondus. Fers lapidem manu, pateris pondus; premit manum tuam, quia locum suum quaerit. Et vis videre quid quaerat? Subtrahe manum, venit ad terram, quiescit in terra: pervenit quo tendebat, invenit locum suum. Pondus ergo illud motus erat quasi spontaneus, sine anima, sine sensu. Sunt alia quae sursum versus petunt locum. Namque si aquam mittas super oleum, pondere suo in ima tendit. Locum enim suum quaerit, ordinari quaerit: quia praeter ordinem est aqua super oleum. Donec ergo veniat ad ordinem suum, inquietus motus est, donec teneat locum suum. Contra, oleum funde sub aqua, verbi gratia, quemadmodum si vas olei cadat in aquam,
Abbreviated transcription (Latin):
to nos ñ errasse. Apłs enĩ dixit. Funda¬
m̃tũ aliud nemo potest ponere p̃ter id
argentũ. lapides p̃ciosos. qui bene uiuuss.
qui d̾m honorant & laudant. qͥ patientes
sunt in tribulationib. qui desiderant
patͥam: ipsi edificant aurũ. argentũ. la¬
pides p̃ciosos. Qui autẽ amant adhuc
scłaria. & negotiis t̾renis implicati suis.
& dediti sunt uinculis qͥb dã & affectioni¬
edificant quidẽ ipsi ligna. fenũ. stipulam.
S quid secutus est: Uniꝰ cuiꝰq opus quale
sit ignis ꝓbabit. Ignis tribulationis.
Iste ignis multos martyres hic ꝓbauit:
onĩe autẽ genꝰ hominũ ꝓbat in fine. In¬
uenti st̃ martyres. qui haberent ista scła¬
ria. Qm multi diuites & senatores passi
sunt. Edificabant tam̃ quidã eoꝵ ligna
fenũ. stipulam. in affectib carnalib &
fenum. & ipsi manserunt in fundam̃to.
S dicit apłs. Si cuiꝰ opus manserit qd̃ suꝑ¬

Expanded text:
to nos non errasse. Apostolus enim dixit: Fundato nos non errasse. Apostolus enim dixit: Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, praeter id pretiosos. Qui bene vivunt, qui Deum honorant et laudant, qui patientes sunt in tribulationibus, qui desiderant patriam, ipsi aedificant aurum, argentum, lapides pretiosos: qui autem amant adhuc saecularia, et negotiis terrenis implicati sunt, et dediti sunt vinculis quibusdam et affectibaedificant quidem ipsi ligna, fenum, stipulam: sed quid secutus est? Uniuscujusque opus quale sit ignis probabit: ignis tribulationis et tentationis. Iste ignis multos martyres hic probavit, omne autem genus humanum probat in fine. Inventi sunt martyres qui haberent ista saecularia. Quam multi divites et senatores passi sunt! Aedificabant tamen quidam eorum ligna, fenum, stipulam in affectibus carnalium et fenum, et ipsi remanserunt in fundamento. Sic dicit Apostolus: Si cujus opus manserit,