comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
st ammus magis minꝰq speciosa esfent. s ã
omni sp̃e carere possenit. omnia nulla ẽent.
uiderũt se aliquid: ubi ẽẽt prima. et in cõmu¬
tabilis spes ideoq in comparabił atriz ibi cõ
rerum principium rectissime crecliderunt ꝙ
factum ñ eẽt et ex quo cuncta factatẽnt. att

Expanded text:
et animus magis minusque speciosa essent; si autem omni specie carere possent, nulla omnino essent, viderunt esse aliquid ubi esset prima et incommutabilis species, ideoque incomparabilis atque ibi esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non esset, et ex quo cuncta facta essent: atque
Abbreviated transcription (Latin):
nat iusionis inscriptuns inuenuintur est
enimusio corporał sp̃ualis uel ymaginaria
et intellectuaus de tertio geners est uisio
ista quam hic cõmemorat apłc̾ hant enimẽe
uisione uidetur deus cum perpietatẽ fider i ag¬
nicionẽ morum optimorum corda mundã¬
tur. uel ita lege litteram uere. ꝙ notum est
.i. intel in .ca: ꝑ ea. q̃. f̾.s. a .c̃. in .i. aconstituti¬
let Simiłr per eadem conspititur uel sicut
ut per in uisibilia intelligatur pat̾ uirtu¬

Expanded text:
a visionis in Scripturis inveniuntur. Est enim visio corporalis, spiritualis vel imaginaria, et intellectualis. De tertio 8 genere est ista visio, quam hic commemorat Apostolus. Hac enim visione videtur Deus, cum per pietatem fidei, et agnitionem morum optimorum corda mundantur. Vel ita lege litteram: Vere quod notum est constitutilet, similiter per eadem conspicitur. Haimo; Aut per invisibilia intelligatur Pater; per virtu
Abbreviated transcription (Latin):
ominũ creatorẽ intollexerunt. itaut snt in ex¬
quos non latet u̾itas et in eis ꝑ seuerat ini¬
per naturalem rõnem ⁊ treature reuelationẽ. cog
nouissent deum usq a deo: ut faderentur uñ¬
c̃c̃ principium a quo omnia initiũ sortita fr̃.
gnitione s sib̃i artiribuerunt. in quo uani ⁊
falsi fuerunt. unde subd̃. s euanuerunt in co¬
gitacionib. putantes se aliquit cẽ. cum nich̾
sint ꝙ uere uanitas erat cogitacionib dico su

Expanded text:
omnium Creatorem intellexerunt. Ita ut sint inexomnium Creatorem intellexerunt. Ita ut sint inexquos non latet veritas, et in eis perseverat iniper naturalem rationem et creaturae ust. usque adeo ut faterentur unum principium esse, a quo omnia initium sortita sunt,gnitione, sed sibi attribuerunt, in quo vani et falsi fuerunt. Unde subdit: Sed evanuerunt in cogitationibus, putantes se aliquid esse, cum nihil sint, quod vere vani
Abbreviated transcription (Latin):
runt gentiũ philosophos nõ ꝑtingiisse.
runt intertio signo noninprimo uel scd̾o
quia sũmi gentium philosophi decogatõ¬
usq adreitiã personam ñ ualuerũt ꝑ uenire
philo sophi. Quomodo ero hic clicitur ꝙ tr¬
es ꝑsonas ꝑ fecta intillexerunt uelcognoue¬
runt. ad ꝙ clicimus eos hanc clistinctionem
summe trinitaus quam fides tatholia con¬
fitetur nullatenus habuisse uel habere potuis¬
se absq doctrine uel interne inspirationis re¬
uelatione. fit eñi enim reuelacio trib modis
ꝑopera. ꝑ doctririã per inspiracionem. ¶Re¬
iħ spitationẽ. uiderunt eego de longinioo
uertatẽ s non appropinquauetunt perhu
indeo que m illis trib personis insacta scrip¬
tura frquent̾ solent distinctim ac separabi¬
liter attribui .s. potentia. sapiencia. bonitas.
potencia enm patri. sapiencia filio bonitas ⁊¬
spiritui sc̃o sepe attribuitur. cum tamenuna
poris animam quamñuides intelligis. sic ex
amministratione tocius mundi. et regimine

Expanded text:
ustinus philosophos non pertigisse runt in tertio signo, non in primo vel secundo, quia summi gentium philosophi, inquitusque ad tertiam personam non valuerunt pervenire philosophi. Quomodo ergo hic dicitur, quod tres personas per facta intellexerunt, vel cognoverunt? Ad quod dicimus eos hanc distinctionem summae Trinitatis, quam fides Catholica profitetur nullatenus habuisse, vel habere potuisse absque doctrinae, vel internae inspirationis revelatione. Fit enim revelatio tribus modis, per opera, per doctrinam, per inspirationem. Reper inspirationem. Viderunt ergo de longinquo veritatem, sed non appropinquaverunt per huin Deo, quae illis tribus personis in sacra Scriptura frequenter solent distinctim ac specialiter attribui, scilicet potentia, sapientia, bonitas. Potentia enim Patri, sapientia Filio, bonitas Spiritui sancto saepe attribuitur: tum una eademporis animam, quam non vides, intelligis, sic ex administratione totius mundi, et regimine
Abbreviated transcription (Latin):
de salomonis dicitur mortuus mortuum fingit
ccgitacione petcauerunt. s criam opere .i. quia glo¬
nem ymaguus uoluctum. ecce magnitudo. et¬
hebtulinis ostendenclum. Sit eraim dei maiesta¬
tem et gloriammmmierunt ut eoꝵ quiminima
et parua fãt similtaidim deihonorificenciam
darent. h̃c ergo dapnat simulatia impioꝵ in
quib alu solem aluterram. alii homines mor¬
tuos et hunismodiplura uenerabartur Ides
quia lorum simulatia. diuetsis temporib: ato¬
manis colebattur. mos em̃ fuit abantiquo to¬
nis adorare simulatra hominũ. ut romuluo
uus. et aliorum et mgãe ab aduentu enee mita¬
atupedum it scrpertem simulacta toluerunt

Expanded text:
Salomonis dicitur: Mortuus mortuum fingit, cogitatione peccaverunt, sed etiam opere. Et nem imaginis volucrum. Ecce major hebetudinis ostendendum. Sic enim Dei majestatem et gloriam minuerunt, ut horum quae minima et parva sunt similitudini, Dei honorificentiam darent. Hic ergo damnat simulacra impiorum in quibus alii solem, alii terram, alii homines mortuos, et hujusmodi plura venerabantur. Ideo quia horum simulacra diversis temporibus a Romanis colebantur. Mos enim fuit ab antiquo Romanis adorare simulacra hominum, ut Romuli, Jovis, et aliorum, et maxime ab adventu Aeneae in Itadum, et serpentium simulacra
Abbreviated transcription (Latin):
udasse libidinem qr
TES. feminc usũ dlix ẽẽ naturalem omnem
profecto usu femine landere compellaris. ac ꝑ
nex et ta q̃ comnituntur cum feminis stupra
laudabis. qr et illicutiq nsus. nãturalis ẽ
quannius dampnantlus qr legutimus non
est. Unde et filii non legutimi s naturales nocã¬
tur quiinde nastuntur. son ergo contupis¬
lemusum appellauit illum usum. unde nat¬
ura humane potest nascendo subsistere. nec
clixit usum comugalẽ: s naturalem. cum it¬
olens intelligi᷑ qui fit inmenbris ad hoc causa¬
tamen laudabilis. S culpabilis ab ea uero ꝑ¬
te corporis. que non ad gen̾ãclã ẽ est instituta
si eciam sõuige quisq utatur. contra natur¬
am est et flagitiosum est. Sequitur masculi
in masculos. q. d. non tantum exarserunt. s

Expanded text:
udasse libidinem, quia usum feminae dixit esse naturalem, omnem profecto usum feminae laudare compellis. At per hoc, et ea quae committuntur cum feminis stupra laudabis, quia et illic utique usus naturalis est, quamvis damnandus, quia legitimus non est. Unde et filii non legitimi, sed naturales vocantur, qui inde nascuntur. Non ergo concupissed naturalem usum appellavit illum usum, unde natura humana potest nascendo subsistere. Nec dixit usum conjugalem, sed naturalem, eum volens intelligi qui fit in membris ad hoc creatamen laudabilis, sed culpabilis, ab ea vero parte corporis quae non ad generandum est constituta. Si etiam quis cum uxore utatur, contra naturam est et flagitiosum. Masculi in masculos. Quasi dicat: non tantum exarserunt, sed
Abbreviated transcription (Latin):
clignam cuipa. Quantum enim ydolatria ꝑ
impiũ et grauissimũ delictumest: tantum
et conpensacio eius perhorenda et per sordi
da passione quamreteperunt. inscmnet ip̃is
.s. in natura sua unditantes. domimi .i. uin¬
dictam dei sustinentes in suo. seru .s. deform¬
itatem oꝑantes. et nõta ꝙ clicit oportuisse
eos mercedẽ recipire. hit utiq uides cãm pp̃
quam traditisunt sum ulla ambiguitate
monstratã. cdixit ens quid mali ante fecis¬
sent. et postea ad iunxit. p̃pterea t̃. ⁊c̃. prouide
precedentis est hec pena pect̾i et tamen euã ip̃a
pcc̃m est. Iulicio enĩiustissimi dei traditi sunt
ex plicahili. in passiones ignomine ut trtm¬
na criminib unclicarentur et suplicia poctã¬
tiũ nõ tantũ fuit cormenta s et uiciortimm

Expanded text:
ust. Quantum enim idololatria per impium et gravissimum delictum, tantum et compensatio ejus horrenda et persordida est passio quam receperunt. In semetipsis, scilicet in natura sua vindicantes Deum, id est vindictam Dei sustinentes in suo sexu, scilicet deformitatem operantes. Et nota quod dicit eos oportuisse istam mercedem recipere. Hic utique vides causam propter quam traditi sunt sine ulla ambiguitate monstratam. Dixit enim quid mali ante fecissent, et postea adjunxit: Propterea tradidit, etc. Proinde praecepeccatum est. Judicio enim justissimi Dei traditi sunt,inexplicabili, in passione ignominiae, ut crimina criminibus vindicarentur, et supplicia peccantium non tantum sint tormenta, sed et vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
Ĩformã mucam᷑ ⁊ tͣnsimꝰ de obscura forͣ
cecͥis diab p̃sunt. que ereacura ĩreb cre¬
acis exelẽcissima est ꝯ aĩo creacore q̾tĩ¬
pietate iuistificat ᷑. adeformi forma ĩ for
fidei ubi filũ dei sumꝰ ĩ głam spei ubi siłes

Expanded text:
formam mutamur, et transimus de obscura formant, quae creatura in rebus creatis excellentissima cum a suo Creatore ab impietate justificatur, a deformi forma in formfidei, ubi filii Dei sumus, in gloriam speciei, ubi ei s
Abbreviated transcription (Latin):
Est enim rota inmediorote. Sicut uilit
exechie. expredictis itaq patet misterii euidẽ¬
tissima ro qua epistolas .xiii. sccipsit et dliste¬
nae .x. ad ecc̃as quatuor ad personas cuxxit.
unde quoriundam insama pertittitur cdicen¬
tium. epistolam que ad hebreos scribrtur. ño
fiisse pauli s barnabe uel elementis uelcectu¬
liam ua luce quos in hunc etrorem occasio de¬
clixit huiusmodi. quia nec salittacio euis no¬
mine in titulata presccibitur et longe fatund¬
iore et splendiliore scilo quamcecere elita ẽ
quib sufficient᷑ respondetur hoc modo qr sud¬
eo non est dicenda pauli ꝙ nomen eius intitu¬
lo non ht ergo nef barnabe. nec alicunis pre¬

Expanded text:
Est enim rota in medio rotae, sicut vidit Est enim rota in medio rotae, sicut vidit Ezechiel. Ex praedictis itaque patet mysterii evidentissima ratio, qua Epistolas XIV scripserit et distincte X ad Ecclesias, IV ad personas direxerit. Unde quorumdam insania repercutitur, dicentium Epistolam, quae ad Hebraeos scribitur, non fuisse Pauli, sed Barnabae, vel Clementis, vel Tertulliani, vel Lucae. Quos in hunc errorem occasio deduxit hujusmodi, quia nec salutatio ejus nomine intitulata praescribitur, et longe facundiore et splendidiore stylo quam caeterae edita est. Quibus sufficienter respondetur hoc modo: Quia si ideo non est dicenda Pauli, quia nomen ejus in titulo non habet: ergo nec Barnabae, nec alicujus pr
Abbreviated transcription (Latin):
scripsu ut utriq legi se consentire insinuaret.
atq emulorum calumpniam. clilueret ip̃mle¬
gis dei per moysen date destructoremfore calum¬
pmancium. eũq in odium indeorum trahenciũ
quos placatos habere uolens. decem ad ecc̃as
scripsit. Et sicut moyses israelitico ppło ab
pharaonis et egypciorum seruitute eclucto. dett̃
redemptas .x episto larum docttina. informaret.
Id̾ẽo ⁊̃ et .x.⁊ iiiͦi. scripsit ut duorum testamento¬
rum cõcordiam atq comiemenciam signaret.
quam moyses induab tadulis lapideis simul
ninctis quib legis deralogus inscriptus erati
cum discipulis pascha celebrans figurauit. ibi¬
tans inoculis nt̃is panem supercelestem tum
typito agno coniunxit. finiens uetus in coan̾
llempnis hostia erat et paneni qui noue leg¬
is sacramenti forma est duo testamenta figũ¬
tauit. atq illa deo coniungens pretlictorum
testamentorum consonanciam declarauit.

Expanded text:
scripsit, ut utrique legi se consentire insinuaret, scripsit, ut utrique legi se consentire insinuaret, atque aemulorum calumniam dirueret, ut ipsum legis Dei per Moysen datae destructorem esse calumniantium, eumque in odium Judaeorum trahentium; quos placatos habere volens, X ad Ecclesias scripsit. Ut sicut Moyses Israelitico populo a Pharaonis et Aegyptiorum servitute educto X redemptas, X epistolarum doctrina informaret. Ideo et XIV scripsit, ut duorum Testamentorum concordiam atque convenientiam significaret, quam et Moyses in duabus tabulis lapideis simul junctis, quibus legis Decalogus inscriptus erat, cum discipulis Pascha celebrans figuravit. Ibitans in oculis nostris, panem supercoelestem cum typico agno conjunxit, finiens Testamentum Vetlemnis erat hostia, et panem qui novae legis sacramenti forma est, duo Testamenta figuravit, atque illa duo conjungens, praedictorum Testamentorum consonantiam declaravit.
Abbreviated transcription (Latin):
operis profunditate. infidei assertione et
ingr̃e cõmendacione seu spei subleuatioe
m operis ꝓfunditate quia hoc opus et ce¬
teris proltius. et ad intelligendum dicłicilius¬
est. infidei assertione. quia paulus in lege et ĩ¬
poħis pitus: ad fides catholice assertionem cõ¬
grua autoritatum legis et ꝓpħie. inchaxit testi¬
monia ut eet basis subcolumpna. Ingc̃e
antes. et de suis operib presumentes procom̃¬
tẽda deigra fortter prudentet atq acite ai¬
micauit. que nimitum millo audencior et cla¬
nor apparuit. quia interalia opera uehement᷑
Crpplicio: promalediaione consecitus ẽ gra
sp̃s nrai plurimnum subleuatur sicut anim
tum auidiuimus dd̾ homicidã et adulterum. per
cliffidentia pectatori tollitut ita cũ saulũs prius
ette persecutorẽ. posdea factum apłm et pieclica¬
torem adu̾timus. non modicum spes nr̃a at¬
usq testamenti sũma contineri monstraretu

Expanded text:
operis profunditate, in fidei assertione et operis profunditate, in fidei assertione et gratiae commendatione, seu spei sublevatione: In operis profunditate, quia hoc opus et caeteris prolixius est, et ad intelligendum difficilius; in fidei assertione, quia Paulus in lege et prophetis peritus ad fidei catholicae assertionem congrua auctoritatum legis et prophetiae induxit testimonia, ut esset basis sub columna; in gratantes, et de suis operibus praesumentes, pro commendanda Dei gratia fortiter, prudenter atque acriter dimicavit. Quae nimirum in illo evidentior et clarior apparuit, quia inter alia opera violenter supplicio, pro maledictione consecutus est graspes nostra plurimum sublevatur. Sicut enim cum audimus David homicidam et adulterum per pnis veniae diffidentia peccatori tollitur, ita, cum Paulum prius Ecclesiae persecutorem, postea factum apostolum et praedicatorem advertimus, non modicum spes nostra atusque Testamenti summa contineri monstraretur
Abbreviated transcription (Latin):
funcipia rerum re
se rõ de clarari: si eiꝰ
origo discatur. sĩgͦ
epłatum scripture
post enuangelium
elice: modum et rõ¬
nem ostenderimus. poterit iuderi uerum
ꝙ dicimus. Sciendum igitur ꝙ sic̾. inue
culture diune mandata continebãtur ꝓ¬
phetica dectrina fuit neccia: que rediuina
ppłi pc̃ca ĩuppliciorum denunciaone conpẽ¬
ceret: atq eundũppłm bonoꝵ repromissio¬
nib ad obediendum ac seriuendũ deom
tescitatiᷤ dectrina traditur epłarum paulit
aliorum ꝑutilis est doctrina secuta ut ec̃tã
dei: contra hereticas premuniret pauita¬
tes et suboriencia inciare secaret. et post fu¬
tutras q̃stiones exclanderet. Hn sunt pan¬
ni qui ad extrahendum ieremniam delacu.
finib tirtumuulgati sunt. epłarum siqui
ligata. delatu ignorantie et infidelitatis
pectator ad lucem gr̃e et ueritatis etlucitur
Inter omnes uero epistolaꝵ scriptores
paulus intrib et plurib forte excellit .s. in

Expanded text:
ncipia rerum reqsae ratio declarari, si ejus origo discatur. Si ergo epistolarum scripturae post Evangelium editae modum et rationem ostenderimus, poterit videri verum quod dicimus. Sciendum igitur quod sicut inculturae divinae mandata continebantur, prophetica doctrina fuit necessaria, quae rediviva populi peccata suppliciorum denuntiatione compesceret, atque eumdem populum bonorum repromissionibus ab obediendum ac serviendum Dominsanctitatis doctrina traditur, Epistolarum Pauli et aliorum perutilis secuta est doctrina, ut Ecclesiam Dei contra haereticas communiret pravitates, et suborientia vitia resecaret, et post futuras quaestiones excluderet. Hi sunt panni, qui ad extrahendum Jeremiam de lacu, funibus circumligati sunt . Epistolarum siquidici fune, circumligata , de lacu ignorantiae et infidelitatis peccator ad lucem gratiae et veritatis educitur. Inter omnes vero epistolarum scriptores, Paulus in tribus et pluribus forte excellit, scilicet in
Abbreviated transcription (Latin):
ucritas sit m̃datiũ. ut qñ lapidẽ tlitunt eẽ deũ
non enmnegant deum ẽe s seruiunt treature
pocius quam creatori hoc ẽ mutare uerũ in fal¬
sum ut enĩuiderũt iligne hoc colore deinom̃ et
honorem. hũs in posuecit ueritas quippe creatu¬
readoo ẽ s nondeus ẽ. quam illim m̃datium
conuecterunt citatums tatiquam creatorem co¬
lentes. S nequis dicat non colo suntilatra s
tes corum ut solem ⁊ lunam et huiuismodi adł¬
it. ed coluerunt creaturam diligent̾ ornando eã
tori quasi illud ẽẽ meltus. qui tam̃licit ab illis
priuctur suo honore. est benelictus .i. superomĩa
exaltatus et hoc in secula .i. fine fine. amen .q. d.
ꝙ illiclitunt est falsit̃as

Expanded text:
veritas sit mendacium, ut quando lapidem dicunt Deum esse, non enim negant Deum, sed serviunt creaturae potius quam Creatori: hoc est mutare verum in falsum. Ut enim viderentur digne haec colere, Dei nomen et honorem eis imposuerunt. Veritas quippe creaturae a Deo est, sed non est Deus, quam illi in mendacium convertunt, creaturas tanquam Creatorem colentes. Sed ne quis dicat: Non colo simulacra, sed res eorum, ut solem et lunam, et hujusmodi, addit, et coluerunt creaturam, diligenter orando eam; tori, quasi illud esset melius. Qui tamen licet ab illis privetur honore suo, est benedictus, id est super omnia exaltatus, et hoc, in saecula, id est sine fine. Amen; quasi d illi dicunt, est falsitas
Abbreviated transcription (Latin):
tlinem oꝑabantur ĩ¬
quib comperat penã
tulpe ut situt contra
naturã creantem pot¬
caucrũt ita in natura ꝓpria pumetentur donde
ueritatẽm tenere est. unum deumcolere nerita¬
tem mirendatium conuertere est crrature serui¬
re procreatore utra enm celigio munius cõst¬
at dei ueriscruitio ip̃a nãq ueritas utrus est
nauera dumitas et ia non possunt duo ueri

Expanded text:
em operabanturquibus comparat poenam culpae, ut sicut contra naturam creantem peccaverunt, ita in natura propria punirentur, unde Dei tenere, est unum Deum colere; veritatem in mendacium convertere, est creaturae servire pro Creatore. Vera enim religio in unius constat veri Dei servitio. Ipsa namque veritas verus Deus e divinitas, et ita non possunt duo veri
Abbreviated transcription (Latin):
in colendo agro dñi¬
co nõ depranacores
uicia. ⁊ estis dei edificatio im posicõe u̾tut̃
aꝑtissime ostũdit᷑. exhus u̾bis ꝙ deus ẽ a¬
gͥcola. Nos ã dri agͥ cłcura sumus qr colis¬

Expanded text:
in colendo agro Dominico, non depravatores, vitia. Et estis Dei aedificatio, impositione virtutum. Apertissime ostenditur ex his verbis quod Deus est agricola, nos autem Dei agricultura sumus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ pc̃ ẽẽ ꝙ nescio delicta .R. qris inclłi¬
git ⁊ quis głotur mũd̾ se hr̃e. cor hnĩ¬
liat se cipłs hoc dicens ut hõ loquit
qui pt̃ hrẽ culpam nescuis Qui ãq
me iudicare. dñs¬

Expanded text:
 esse quod nescio. Delicta enim quis intelligit? Et quis gloriatur mundum se habere cor? Humiliat se Apostolus hoc dicens, ut homo loquitur, qui potest habere culpam nescius. Qui autem. me judicare n
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯ eand̾ legeni sius iurib implere possent
credebant ut mita p̃cedont grãm ⁊ nõ grã
pded̾et usticiam. hoc in quã faciences nõst̾
i̾sci uisticie dei qua de us u̾istificat credence
I nõ credũt ꝑfidem impios uisnficari. ħ ẽ .a
iusticia dei que nõ in p̃cepto legis quo timor
ĩcacitur. Q inadiustorio grẽ xp̃i ꝯstistutaẽ¬

Expanded text:
 eamdem legem suis viribus implere posse credebant ut merita praecederent gratiam, non gratia praecederet justitiam. Hoc, inquam, facientes, non sunt subjecti justitiae Dei, qua justificat credentes, id est non credunt per fidem impios justificari. Haec est enim justitia Dei, quae non in praecepto legis quo timor incutitur, sed in adjutorio gratiae ipsi constituta
Abbreviated transcription (Latin):
it missus ad omnes. nulli ã gentum ppło sp̃a.¬
lius debetur hoc pralicacio qr ad hoc missus fuit.
ut omnib preclicaret qͥ ad hoc accepit doctrinã
ut aliis traderit deuidei autẽ tacet. ꝙ magist̾
genciũ erat ⁊ sicut alus debeo. ita ⁊ nobis qͥ ro.¬
est. et si ego ad ħ paratus sũ ergo alterius culpa
remansit quauis missum se dicat preclicars
omnib gentib ⁊ ꝓmptũ tam̃ romanis se asse¬
rit enuangelirare apud quos regni romani cap̃
est et sedes. ad menbra eñi ꝑtinet si capud inqui¬
etum ñ fu̾it ideo romanorũ pacem optat ut nõ
multũ se iactet sathanas et ut melioris sui oꝑ¬
is fructus habeat sequitur. H on enum ecube . s.

Expanded text:
ia missus ad omnes; nulli enim gentium populo specialius debetur haec praedicatio, quia ad hoc missus fuit, ut omnibus praedicaret, qui ad hoc accepit doctrinam ut aliis traderet. De Judaeis autem tacet, quia magister gentium erat; et sicut aliis debeo, ita et vobis qui Roest. Et si ego ad hoc paratus sum, ergo alterius culpa remansit. Quamvis missum se dicat praedicare omnibus gentibus promptum tamen Romanis se asserit evangelizare, apud quos regni Romani caput est, et sedes. Ad membra enim pertinet, si caput inquietum non fuerit. Ideo Romanorum pacem optat, ut non multum se jactet Satanas, et ut meliores sui operis fructus habeat. VERS. 16.-- « Non enim erubes
Abbreviated transcription (Latin):
lũ hoc. Nĩuocat aliquis ꝙ ułt ad seuenire.
quid ẽ inuocare nisi inse nocare. Qui gͦ dĩ
in uocant ut diues fiat dĩ nõmuocat᷑. Ilã
ꝯ dicis deus dam̾ diuicias nõ uis ucadce deꝰ
ipẽ ueniat. S ut d̾icie ueniant ad ce. dcꝰ a̾
grans se uult coli ⁊ diligo. hoc ẽ .n. caste ama¬

Expanded text:
 enim invocat aliquid quod vult ad se venire. Quid est invocare, nisi in se vocare: Qui ergo Deum invocat ut dives fiat, Deum non invocat. Nam, cum dicis: Deus, da mihi divitias, non vis ut ad te veniat ipse Deus, sed ut divitiae veniant ad te. Deus autem gratis se vult coli
Abbreviated transcription (Latin):
illos qͥ de baptistis seiactabant post recͣhit co
ab amoie t̾rene sapiẽ. ⁊ e m̃ tedarguit eos de
fornicacore ꝙ̃ inc̾ce ẽi frrebant. Demĩ ĩcce¬
pat eos qui sibi inuicẽ inuirias ⁊ fraudes
faciebant ⁊ infideliũ ex amiuo reqͥrebant
eucharistie. ubi płimi erratant ⁊ de alus płib.¬

Expanded text:
illos qui de baptistis se jactabant, post retrahit eos ab amore terrenae sapientiae. Deinde redarguit eos de fornicatore quem inter se esse ferebant. Deinde increpat eos quia 67 sibi invicem injurias, et fraudes faciebant, et infidelium examina requirebant. Eucharistiae, ubi p
Abbreviated transcription (Latin):
rax ineo uero qui non credit inustus udetur
negat eñi uerac̃e deum qui ñ credit cumdedisse
ꝙꝑ promisie. unde subdit exfide infidem .q.d.
tentis infidẽ hominis quicredit ei qr intrs¬
dente nistus apparet deus ł scd̾m alteram ꝓ̃¬
missam sñam sic procede. Insticia dei ex fideñ
qui nułt ꝑfidem iustifitari unsu̾sos articulos
fide prina aduentus infidẽ scd̾i ut utrũq ote¬
dat xxfide prime resurrectionis: q̃ ẽ in aĩa infi¬
dem scdẽ que ecit incorporib ex fide promissio¬
nis in fidem redicionis ut credat domini promi¬
sise at redeliclisse uel redcliturum fore exfide predi¬
catorum infidem ppłoꝵ ut credant ꝙ credunt ma¬
iores et minores ex fide seminã cum .i. ꝓpħax in
tificandus uel transeund̾ fore intelligat. de fide

Expanded text:
rax. In eo vero qui non credit, injustus videtur; negat enim veracem esse Deum, qui non credit eum dedisse quod promisit. Unde subdit: Ex fide in fidem; quastentis in fidem hominis, qui credit ei, quia in credente justus apparet Deus. Vel secundum alteram praemissam sententiam sic procede: Justitia Dei est ex fidqui vult per fidem justificari universos articulos fide primi adventus in fidem secundi, ut utrumque credat ex fide primae resurrectionis, quae est in anima, in fidem secundae quae erit in corporibus; ex fide promissionis, in fidem redditionis, ut credat Deum promisisse ac reddidisse, vel redditurum fore; ex fide praedicatorum in fidem populorum, ut credat quod credunt majores et minores; ex fide seminantium, id est prophjustificandus, vel transeundum fore intelligat de fide
Abbreviated transcription (Latin):
anp̃a eliminetur. ⁊ alia succedat qualitas
que nirius sit ad ꝙ pocius aminum oraculũ
implorandum u decur quã aliquit anob̾
clissimendum utrumlibet tñsũ ꝑiculo clicipo¬
test est autẽ fides debonis. et demalis et depre¬
teritis. ⁊ de presentib et de futuris. Spes autẽ¬

Expanded text:
qualitas quae virtus sit. Ad quod potius divinum oraculum implorandum videtur, quam aliquid a nobis diffiniendum. Utrumlibet tamen sine periculo dici potest. Est autem fides de bonis, et de malis, et de praeteritis, et de praesentibus, et de futuris. Ambr. S
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur. qui credit deũ iustum et ueracem in ꝑ¬
missis. Reuelat eciam hãc iusticiam u̾bo dum
in eo dr̃ qui crediderit et baptitati fu̾it sal er̃.i.iͦ¬
tus nel iusticia deiẽ qr ꝙ ꝓmisit declit. q̃ iusti¬
cia reuelatur. ineo homine. qui creclit se donse¬
tutum ꝙ promiserat deus ꝑ prophetas suos. q̃
enim hoc credit et cõfitetur. iustum deum probat
et testis est iustitie eius et loquitur hic apł. cõtͣ¬

Expanded text:
ficatur, qui credit Deum justum et veracem in promissis. Revelat etiam hanc justitiam Verbo, dum in eo dicitur: Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erisit dedit, quae justitia revelatur, in eo qui credit se consecutum, quod promiserat Deus per prophetas suos. Qui enim hoc credit et confitetur, justum Deum probat, et testis est justitiae ejus. Et loquitur Apost
Abbreviated transcription (Latin):
accipitur tum ait. ex fide infidẽ. fidei enim ꝙ t̾
ditur .i. simboli fidei multe sunt partes quaꝵ
aliq sunt hic posite. ẽodem quoq modo acti¬
puur fides. cum licitur fides catho. quasi ꝙ
aquibdã in quiri. utrum illa informis qua¬
litas mtis que in malo xp̃iano dicitur fides¬

Expanded text:
accipitur cum ait, ex fide in fidem. Fidei enim quae accipitur cum ait, ex fide in fidem. Fidei enim quae creditur, id est Symboli fidei, multae sunt partes, quarum aliquae sunt hic positae. Eodem quoque modo accipitur fides, cum dicitur fides Catholica, quasa quibusdam inquiri utrum illa informis qualitas mentis quae in malo dicitur Chris
Abbreviated transcription (Latin):
ilicatum crederemus ⁊ credendo ad nidendũ perue
niremus dicit ecgo tusticiam illi qui ẽẽ transit
exfide uerborum quib tredimus que non uide¬
mus infidem terũ qua credita optinebimus. s
ex fide in qua ministratur deo millã ubi fruat᷑
ded q̃ tam̃ inpprie clicitur fides ⁊ qr de fide fit m̃ci¬
o hic uidend̃ quid sit fides et quot modis accipi¬
atur de fides et dequib sit. fides est uirtus qͣtre¬
tluntur que non uitentur apparencia eñ nonh¬
abent fidem. s agnitionem fides emmest. ꝙ ñ
des enim qua creditur tum caritate uirtus ẽ ⁊
heo est fundamentum ommũbonorum in qua
nemo parit ħ fideles facit et u̾e xp̃ianos aliauͦ
demonũ ẽ. eo nomine tenus xp̃iariorũ. nam
demonis creclunt ⁊ contremescunt hec est infor¬
mis qualitas mentis. quedicitur informis
qr sociam si habet caritatẽ. que est forma om¬
niũ iurtumũ pro eo autẽ ꝙ creditur accipitur
fides. ibi het est fides cattolica . q .nͥ. ⁊ ĩ. et itał

Expanded text:
iniremus. Dicit ergo justitiam illi esse qui transit ex fide verborum quibus credimus quae non videmus, in fidem rerum qua credita obtinebimus, scilicet ex fide in qua ministratur Deo, in illam ubi fruatur Deo, quae tamen improprie dicitur fides. Et quia de fide fit mentio hic, videndum est quid sit fides, et quot modis accipiatur fides, et de quibus sit. Fides est virtus qua creduntur quae non videntur, apparentia enim non habent fidem, sed agnitionem. Fides enim est, quod non des enim qua creditur, cum charitate virtus est, et hoc est fundamentum omnium bonorum, in qua nemo perit. Haec fideles facit, et vere Christianos. Alia vero daemonum est, et nomine tenus Christianorum; nam et daemones credunt, et contremiscunt . Haec est, informis qualitas mentis, quae dicitur informis, quia sociam non habet charitatem, quae est forma omnium virtutum. Pro eo autem quod creditur accipitur fides, sicut ibi: Haec est fides Catholica, quam nisi, etc., ita hic
Abbreviated transcription (Latin):
in et atrende ꝙ ait. ip̃i
inuisibilia. ĩ telł per ca
que facta sunt. quia
ꝑ celum et terramet ab¬
as treaturas quasĩ¬
m̃tsas et perpetnas ẽẽ
intellexerunt. ip̃m cõ¬
clitorem in compara.¬
bilem inmensum et̾¬
num mente conspere¬
nuphilosophiqͦs
ceteris non merito
fama atq gloria p̃¬
latos cernimus nul¬
lum corpus ẽẽ deum
et ideo. cuncta corpora
transcenderunt. que¬
rentes deum. uidert ⁊̃
quicquid mutabile
est non cẽsũmũ deũ
et ideo animã om¬
nẽ mutabilesq sp̃c¬

Expanded text:
attende quod ait: Ipsa invisibilia intellecta per ea quae facta sunt, quia per coelum et terram, et alias creaturas, quas immensas et perpetuas esse intellexerunt, ipsum Conditorem incomparabilem, immensum, aeternum mente conspexephilosophi, quos ceteris non inmerito fama adque gloria praelatos uidemus, nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt, quidquid mutabile eat. non esse summum Deum, et ideo animam omne
Abbreviated transcription (Latin):
quitur. ¶uod ante
promiserat hic est cõ¬
mendatio negotũ .i. eu
at .iiiiͬ. modis a temp¬
oris antiquitate aba
ia atemporis uero an

Expanded text:
tum. Quod ante promiserat. Hic est cmendatio negotii, id est atuor modis: A temporis antiquitate, ab ia. A temporis vero an
Abbreviated transcription (Latin):
ante omnia sẽ agere licit. quia fides illorum i¬
ultism ꝓficit. siamet illi qui credecliderant robo¬
rati sunt. uidentes pamcipes suos fratres sibi
factos infide. et quictedibetant. facile poterãt
credere eorum exemplo ꝓinde eram facit inferi¬

Expanded text:
ciatis. Haec ante omnia se agere dicit, quia fides illorum mciatis. Haec ante omnia se agere dicit, quia fides illorum multis proficit. Nam et illi qui crediderant roborati sunt, videntes principes suos fratres sibi factos in fide, et qui non crediderant, facile poterant credere eorum exemplo, prompte enim facit inferi
Abbreviated transcription (Latin):
quam donsi dei. tm̃
nullomodo homini¬
liberamur a pec̾tis.
initas Apparet per ꝙ ait a deo. de hoc eodem tra
quia enim per eum dnunitus honeranture¬
lesti ideo in donis sius intelligitur. ¶ Drimm̃¬
tatione: ante alia de bonis eaꝵ grãs agit
adeo data esse. et proeoͣ laudare corde uoce
opere. finita ergo prefatione prius lenit coz
quib scribit post grauit̾ eosdem increpatu¬
tus. Congaudet animhic dedono incepto
coꝵ. et pretipue in hoc gaudere se dicit.quia
tides illorum in omni loco currebat. Quamius
em̃ fidem non accepissent. ẜ regulam ab aue¬
torib traclitam ueritatis tam̃ quia ꝙ de uno
deo audierant inter posito nomine xp̃iceperant
uenerari: gratulatur apłe sciens illos posse
proficere ꝑ ꝙ etiam caritatem suam. etgail¬
los ostendere et hortatur ad ꝓfestum it̃a dicẽs
adeo bonum est. ꝙ de eo alia ante deo gr̃as refe-¬
ro et hoc est primum quidem .i. ante omnia. ago

Expanded text:
quam donum Dei? Unde nullo modo hominiliberamur a peccatis,Haimo Unitas apparet, per hoc quod ait, a Deo. De hoc eodem ita quia enim per eum divinitus honorantur electi, ideo in donis suis intelligitur. VERtatione, ante alia de bonis eorum gratias aa Deo data esse, et pro eo laudare voce et opere et corde. Finita ergo praefatione, prius lenit eos quibus scribit, post graviter eosdem increpaturus. Congaudet enim hic de bono incoepto eorum, et praecipue in hoc gaudere se dicit, quia fides illorum in omni loco currebat, quamvis enim fidem non accepissent, secundum regulam ab auctoribus traditam veritatis, tamen, quia quod de uno Deo audierant, interposito nomine Christi coeperant venerari, gratulatur Apostolus, sciens illos posse proficere. Per quod etiam charitatem suam erga illos ostendit, et hortatur ad profectum, ita dicens:adeo bonum est quod de eo ante alia Deo gratias refero; et hoc est, primum quidem, id est ante omnia ago g
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ suades que infirmitas utiq malũ est ũn
nos condio liberatide pretamur clicentes li-¬
bera nos amalo. idoq non clixit dñs. ꝙ am¬
plius est malum ẽ. cũ enĩñ fatis malũ qͥ
bene iuracioneut̾is ut alteri suadẽas. ꝙ uti¬
le est. s amalo ẽ illius. et notandũ quia
dr̃e non ẽe pctm tam̃ hũana temptatio est
Si autẽ fecisse nouit et cogit iurare homicida
et recte nam habenda ab eo ors. et uere. qr sñ

Expanded text:
persuades, quae infirmitas utique malum est unde persuades, quae infirmitas utique malum est unde nos quotidie liberari precamur, dicentes: Libera nos a malo . Ideoque non dixit Dominus quod amplius est, malum est: tu enim non facis malum qui bene uteris juratione, ut alteri suadeas quod utile est, sed a malo est illius. Et notandum quia dicere non esse peccatum, tamen humana tentatio est: si autem novit fecisse et cogit jurare, homicida Et recte, nam habenda ab eo oro: et vere, quia sine
Abbreviated transcription (Latin):
pictare hoc si clicas per deum uiras. si dicas tes¬
tis est deus nõ uiras. Quid emm est ꝑ deum
nisitestis est deus. aut quid ẽ testis deus. msi¬
ꝑ deum.: ecce dico caritatiur̃e. et qui ꝑ lapidẽ
iurat fłm. ꝑuirus est. quia treatorc̃ deuma¬
dibet testem nec fatit. apłcͣ quihic et alibise¬
pe uirauit. contra deum mandatum quino¬
iens iusticiam nrãm habundare plus quam
eñĩ ꝓhibuit dñs. ꝙ est malũ. suasit bonum
ꝙ est appetendum. indulsit ꝙ est neccõium. ꝓ¬
hibuit enim falsum. uel sine necessitate iu¬
rare. suasit uerumloqui in dulsit uiram̃tũ
quia est neccium cum ait. ꝙ amplius est ui¬
ramentum eñi faciendum ẽ in nectus .s. cum
pigri sunt hoĩes credere ꝙ eis est utile. non
est iuiratio bona .i. appetenda non tamenm¬
ala .i. prohibita cum est necessaria licet st
amalo infirmitatis eorum quib aliquid
dititur. si enim uirare coeg̾is scias de necessi¬
tate uenire infirmitatis eoꝵ quib aliquid

Expanded text:
cordis, si dicas, Per Deum, juras; si dicas, Testis est Deus, non juras? Quid est enim Per Deum, nisi. Testis est Deus? Aut quid est, testis est per Deum? Ecce dico charitati vestrae, et qui per lapidem jurat falsum, perjurus est, quia creatorem Deum adhibet testem. Nec facit Apostolus qui hic et alibi saepe juravit, contra Domini mandatum, qui volens justitiam nostram abundare plus quam enim prohibuit Dominus quod est malum, suasit bonum, quod est appetendum, indulsit quod est necessarium; prohibuit enim falsum, vel sine necessitate jurare, suasit verum loqui: indulsit juramentum, quod est necessarium, cum ait, quod amplius est. Juramentum enim faciendum est in necessariis, cum pigri sint homines credere quod eis est utile; non est juratio bona, id est appetenda, non tamen mala, id est prohibita, cum est necessaria, licet sit a malo infirmitatis eorum quibus aliquid dicitur. Si enim jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
semꝑ habicis in oris constitutis adorandũ
clititapłc .s. se cẽ memorẽ illorum in or̃onb
ut seminet in ilł caritatem .i. ut eiun ament
et sic desiderent auclire. Quis enimnonam¬
et eum quem aulit memorem sui ẽẽ: ꝙ aũt
ira sit: uuramento affirmat. testis. ⁊ c̾.q. d.
te quia enim deus sp̃c est animo illi debet ser¬
uire. illi sermo non in carne .iincarnalib
.s. infide spe ⁊ caritate. In quo sermo: in euͣ¬
ugelio predicando non in lege circũcisione
nonineo ꝙ moyses seruus tradidit. s in eo
ꝙ filius imitus docuit. Quant̃ enim clista¬
t seruus a domino clistat euuangelium a¬

Expanded text:
semper habitis in horis constitutis ad orandumlicet se esse memorem illorum in orationibus, ut seminet in illis charitatem, id est ut eum ament, et sic desiderent eum audire. Quis enim non amet eum quem audit memorem sui esse! Quod autem ita sit, juramento affirmat, testis, etc. quasi te quia enim Deus spiritus est, animo illi debet serviri. Vel servio, non in carne, id est in carnalibus  in fide, spe et charitate: In quo servio? In Evangelio, praedicando, non in lege, non in circumcisione, non in eo quod Moyses servus tradidit, sed in eo quod Filius unicus docuit. Quantum enim distat servus a domino
Abbreviated transcription (Latin):
se grãs agere. sunc dicit se pro eisdem ora¬
re inquo ⁊̃ ei affectũ siuum cuta illos ostentlit
ut suadeat illis caritatẽ. ad hoc autẽ deu testẽ
dat tm serinit licens. testis est mͥ deus ut meliũ
sibi credatur ꝙ clicturus est. premissa est hic a

Expanded text:
is gratias agere, nunc dicit se pro eisdem orare, in quo etiam affectum suum circa illos ostendit, ut suadeat illis charitatem. Ad hoc autem Deum testem dat cui servit, dicens: Testis est enim Deus ut melius sibi credatur quod dicturus est. Praemissa est igitur
Abbreviated transcription (Latin):
creator ommũ ilł tamen ꝓprie per grãm deus
dicitur eẽ. qui merito fidei iusticie et eius culto¬
atorem dei et hominum ꝑ quem deus nobis de¬
orum dei deinde quare pro cis preciput uel
ante omna gratias agat. oscendit subdens
rant enim disciplina mirabiles et hom oꝑ¬
is cupidi stucliosiq magis agencli bene.
quiam loquendi in hec tamen p̃cipue gr̃as a¬
go. quia fides ur̃a et sitamen non perfecta.
annuntiatur. in uniu̾so mundo. quia rom¬
a capud mundi erat ⁊ ideo fidei illoꝵ fama
omnem locũ paragrabat. Unde proficerent
multi ⁊nota y non laudat apłc fidem illo¬
rum tamquam ꝑfestã s facultatem fidei.
quia. in auclitu auris crecliderunt et notũ

Expanded text:
Creator omnium, illis tamen proprie per gratiam Deus dicitur esse, qui merito fidei et justitiae, ejus cultoatorem Dei et hominum, per quem Deus vobis deorum Dei. Deinde quare pro eis praecipue vel ante omnia gratias agat, ostendit subdens:rant enim disciplina mirabiles, et boni operis cupidi, studiosique magis agendi bene quam loquendi in hoc tamen praecipue gratias ago, quia fides vestra, etsi non perfecta, annuntiatur in universo mundo, quia Roma caput mundi erat, et ideo fidei illorum fama omnem locum peragrabat, unde proficerent multi. Et nota quod non laudat Apostolus fidem illorum, tanquam perfectam, sed facilitatem fidei, quia in auditu auris crediderunt, et votum
Abbreviated transcription (Latin):
ro .ł.s. ꝙunꝰ deus uã fecit hoĩem ut sicut
ex eo omĩast̾. sic ex illo om̃s hoĩes eent
ut uniꝰ dei inuisibił unꝰ hd̃ uisibi yma¬
gem gerat int̾ris. ⁊ utunꝰ deus in hoĩe¬
uno auctoritat̾ẽ uiuꝰ pͥncipu᷑ ind̾ecꝰ ꝯs̾¬
uare ad ꝯfusom̃ diaboli ꝯm neglecto uno
deo sibi dñiũ usurrare uoluit᷑. Inde gͥ
nir ẽ yͥmago dei. qr sicꝰ ex doo st̾ oĩa. sic ex
adam õs hoĩes. ⁊ sic ꝯsuat auitoritatẽ pͥti¬
eẽ uoluit . ł inħ ht̃ słitudĩem dei. qr sie̾ de¬

Expanded text:
od unus Deus, unum fecit hominem, ut sicut ex eo omnia sunt, sic ex isto omnes homines essent, ut unius Dei invisibilis unus homo visibilis imaginem gerat in terris, ut unus Deus in uno homine auctoritatem unius principii videare ad confusionem diaboli, qui neglecto uno Deo sibi dominium usurpare voluit. Inde igitur vir est imago Dei, quia sicut ex Deo sunt omnia, sic ex Adam omnes homines: et sic conservat auctoritatem prinesse voluit.
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ eit sensus m̾cedem heo. si ex dilcõe
ica facio ut pocius raciar penuriam
si suptuosum credñcil eisligłm eẽ
imporintie exigendo. ẜ indiscrece
accipiendo mõstrarẽ. Eñ forte ħ ꝯtĩg̾e ꝙ¬

Expanded text:
 est sensus: Mercedem habeo, si ex dilectione ita facio, ut potius patiar penuriam, si sumptuosum credentibus Evangelium esse importune exigendo, vel indiscrete accipiendo monstrarem. Unde forte hoc
Abbreviated transcription (Latin):
dem nõ heo alii mñ¬
C. dispenso ⁊ ꝓ ficio manifestũ ẽ nqr
nemo accipit remun̾acõm ap̃dm̃
ruis facit dignus ẽ m̾cede. Qr ꝯsentit
deo. ⁊ ꝙ uolũdace fic melius. sit. Qui

Expanded text:
dem non habeo, aliis tamen dispenso et proficio. Manifestum est enim quia nemo accipit remunerationem apud Deum rius facit, dignus est mercede, quia consentit Deo, et quod voluntate fit, melius fit. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
q secreta ĩ carnacõis
⁊ passionis nep̃ssura¬
tbłonũ ipã formidĩe
datita ut cũ siducr¬
ditãco. possim notũ¬

Expanded text:
 secreta incarnationis et passionis, ne pressuraationum ipsa formidine dat, ita, ut cum fiducidimento possim notu
Abbreviated transcription (Latin):
res oꝑis. Sal̾tice
eos qui it̾ ex aristo¬
boli domo. Arisco¬
.bolus ile solerat
xp̃o quos salutat
herodionẽ oog

Expanded text:
ceps operis. Salutate eos qui sunt ex Aristoboli domo. Aristobolus ille solebat Christo, quos salutat Herodionem cog
Abbreviated transcription (Latin):
quia omnium malorum ut p̃clictun est racdicẽ
ꝑimit. Assignatis ronib operis. numeri et or¬
dmis epistolarum explicato quoq unde ee qͣ¬
re apłs romanis scripserit: suꝑ est demate¬
ria. et intencione. et modotractandi exeqti. Ge¬
neralis ominum epłaꝵ materia st. doctrina
euuangelii intencione monent ad obecliend̃
cuuangelict doctrine preter hec aurem in sing¬
ulis ꝓprias intentiones et materias requirimꝰ
prima itaq epła materiam h̃t romanorum
uicia atq gr̃e deibona ad que eos ortatur
intencio uuicia eoꝵdem increpare ⁊ ad ueram pa¬
tem et fraternam concorliam sub manu grẽ
tit. in qua tria facit. comendat eum personã
suam.⁊ negocium et austoremntgocii in q̾b
congrue captat beniuolenciam. Post sa¬
lutationem uero utriusq partis iucia argr¬
it ostendens gentiles anaturali rõne et iude¬
os a lege ex orbitalle demde plirib modis
ostendit iusticiam et salutem. eq̃ue uitiq ẽt̃.

Expanded text:
quia omnium malorum, ut praedictum est, radicem quia omnium malorum, ut praedictum est, radicem perimit. Assignatis rationibus operis, numeri et ordinis Epistolarum, explicato quoque, unde et quare Apostolus Romanis scripsit, superest de materia et intentione et modo tractandi exsequi. Generalis omnium Epistolarum materia est doctrina Evangelii; intentio, monere ad obediendum evangelicae doctrinae. Praeter haec autem in singulis proprias intentiones et materias requiremus. Prima itaque Epistola materiam habet Romanorum vitia, atque gratiae Dei bona, ad quae eos hortatur: intentio, vitia eorumdem increpare et ad veram pacem et fraternam concordiam sub manu gratiae tit, in qua tria facit. Commendat enim personam suam et negotium et auctorem negotii: in quibus congrue captat benevolentiam. Post salutationem vero utriusque partis vitia arguit, ostendens gentiles a naturali ratione, et Judaeos a lege exorbitasse. Deinde pluribus modis ostendit justitiam et salutem aeque utrisque esse,
Abbreviated transcription (Latin):
o. michid unde conidat nos ñ exĩdust̾a ed
exignorancia deliquisse. Si enim ꝓphs au¬
t apłos anteꝰ abiussemus ydola nonolu¬
issemus. Q autem de generis nobilitte uoᷤ
iactatis. Si qua talium gloria est. tric hyᷤᷤ¬
mael et esau possunt pariter gloriari. Cm de
b. apłs se medium interposuit omnes llorũ
contentiones hunc inde d̾unẽs et quasionus
concionator noce sonora illos alloqiens ad¬
dunam omnes concordiam ad cligei. osten¬
dens nullos illoꝵ sius merctis eẽ salutos. qr
omnes uida et gentiles sub pectato teneantur
predicta scribit romanis confutans modo
gentiles. modo indeos. decens eos hemiliari
ut omnia attribuant gr̃a dei. et ossendens
omnnib gratis uenisse gr̃am fidei eceuuan¬
gelũ xp̃i quam pp̃ea et gr̃am uocari ostendit
quia non quasi debitum iusticie redita est. s
tequam grãm haberes. m̾ces tibi redita est:
gracia donata. merio itaq hec epła prima ponit᷑

Expanded text:
 mihi . Unde constat nos non ex militia sed ex ignorantia deliquisse. Si enim prophetas aut apostolos ante habuissemus, idola non coluissemus. Quod autem de generis nobilitate vos jactatis, si qua talium gloria est, tunc Ismael et Esau possunt pariter gloriari, cum decationibus Apostolus se medium interposuit, omnes illorum contentiones hinc inde dirimens, et quasi bonus concionator voce sonora illos alloquens, ad unam omnes concordiam adduxit, ostendens nullos eorum suis meritis esse salvatos quia omnes et Judaei et gentiles sub peccato tenebantur, praedicta scribit Romanis, confutans modo Judaeos, modo gentiles, et docens eos humiliari, ut omnia attribuant gratiae Dei, et ostendens omnibus gratis venisse gratiam fidei Evangelii Christi: quam propterea et gratiam vocari ostendit, quia non quasi debitum justitiae reddita est, sed tequam gratiam haberes, merces tibi reddita est, non gratia donata. Merito itaque haec Epistola prima ponitur,
Abbreviated transcription (Latin):
ib se preferebãt clicentes. Hos de genere a¬
brahe sumus cui primum fasta fuit promis¬
sio nos ppls peculiaris dei sumus. tios de e¬
gypto tortimanu. et mirabilib signis deus
ccluxit nos sicto uestigiomare rubrum trã¬
sire fecit indeserto manna pauit aquamde
petra procluxit. atq aliis sub silencio relictis.
nos solidigni fuimus legem dei accipere et eiꝰ
uoluntatem cognoscere. Ed nos quoz sp̃i¬
taliter dei uliuis uenit. ut ip̃e in euuangelio a¬
it.Non sum missus insi ad oues que perier̃t̃
domus iscł. Gentiles ect̃a autem clicebãt quã¬
to pła beneficia uobis gribita memoratis.
tantonos detcriores ẽe ostenditis. Eildem si¬
quidem pelib quib mare transistis ante
ydola postea saltastis. que ⁊ ꝓpħis manib
fetistis et illo ore quo paulo ante de subm̃¬
sione pharaonis et egipcioꝵ laudes deo ꝑ¬
solueratis ydola adorastis. Ieꝰ reterea mã¬
na celitus datum indescrto fastidistis. ip¬

Expanded text:
ibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Aibus se praeferebant dicentes: Nos de lege Abrahae sumus, cui primum facta est promissio, nos populus peculiaris Dei sumus; nos de Aegypto forti manu et mirabilibus signis Dominus eduxit; nos sicco vestigio mare Rubrum transire fecit, in deserto manna pavit, aquam de petra produxit, et aliis sub silentio relictis, nos soli sumus digni legem Dei accipere et ejus voluntatem cognoscere. Ad nos quoque specialiter Dei Filius venit, ut ipse in Evangelio ait: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domui Israel . Gentiles autem contra dicebant: Quanto beneficia plura vobis exhibita memoratis, tanto vos deteriores esse ostenditis. Eisdem siquidem pedibus quibus mare transivistis, ante idolum postea saltavistis, quod et propriis manibus fecistis. Et illo ore quo paulo ante de submersione in Pharaonis et Aegyptiorum laudem Deo persolveratis, idola adorastis. Praeterea manna coelitus datum in deserto fastidistis, cup
Abbreviated transcription (Latin):
nimus quoq super epistolam ad romanos u̾
scriptum est. ut aliquid imꝑiciar uobis gr̃a sꝑ¬
iritualis ait sic. siomanos petri predicacione
fidem. tenentes confirmare se uelle paulus dic̾.
non ꝙ minus accepissent a petro s ut duob
apłis atrestantib atq doctorib eorum corobo¬
retur fides harum itaq auctoritatum conflic¬
tum qui uidetur dirimentes. dicimus petrumpͥ¬
.s. superbiam omnium malorum radicem si¬
cut scriptum est. Incium omnis peccati super¬
bia est. que nacione celestis sublimiũ menteᷤᷤ
inhabitat. subcinere et cilicio lacitans que
tomanos adeo occupauerat ut interse alt̃¬
cantes. et se sibi inuicem preferentes dissensi¬
ones et scismata facerent. erant enim roma
autẽ pp̃ scõs patres aquib originẽ ducebant.
et pp̃ legem quam soli inter ceteras gentes at¬
ceperant gentiles credentes despiciebant clicẽ¬
tes sepp̃ obseruanciam legis tui seruierant.
m̃uisse accipere gr̃am xp̃i et fidem euuange¬

Expanded text:
super Epistolam ad Romanos, ubi scriptum est: Ut aliquid impertiar vobis gratiae spiritualis , sic ait: « Romanos Petri praedicatione fidem tenentes confirmare se velle Paulus dicit: non quod minus accepissent a Petro, sed ut duobus apostolis attestantibus atque doctoribus, eorum corroboraretur fides. » Harum itaque auctoritatum conflictum qui videtur dirimentes, dicimus Petrum prscilicet superbiam, omnium malorum radicem, sicut scriptum est: Initium omnis peccati superbia est . Quae natione coelestis sublimium mentes inhabitat, sub cinere et cilicio latitans. Quae Romanos adeo occupaverat, ut inter se altercantes, et se sibi invicem praeferentes dissensiones et schismata facerent. Erant enim Romani autem proper sanctos Patres, a quibus originem ducebant, et propter legem quam soli inter caeteras gentes acceperant, gentiles credentes despiciebant, dicentes propter observantiam legis cui servierant meruisse accipere gratiam Christi, et fidem Evange