comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
coniuncti angelis & exultantes cum rege
nr̃o qui primus resurgere uoluit: quam¬
uis prior mori uoluerit: Multi enim
ante illum mostui sunt: sed nemo ante
illum resurrexit in aeternum: Exul¬
tantes autem cum illo etiam ibi spe & cor¬
de constituti. quia euasimus : Cogite¬
mus quid euasimus. quae scandala.
quas tribulationes mundi : quas persecu¬
tiones omnium paganorum : quos dolos
omnium hereticorum. quas suggestio¬
nes daboli. quas cupiditatum conflicta¬
tiones : Omnia istaquis euaderet : Nisi
quia dñs erat in nobis dicat nunc istaħł :
Securus enimdicat isrł. nisi quia dñs
erat in nobis : Quando s Dum IN¬
SURGERENI HOMINES SUꝑNOS:
oliergomintri. uicti sunt: homines
enim erant: Dñs autem erat innobis:
Non homo erat in nobis: homines autem
surrexerunt super nos: sed tamen ob¬
primerent homines alios homines . nisi
in his hominib quinon potuerunt op¬
primi non homo esset sed dñs: Ergo

Expanded text:
conjuncti Angelis, et exsultantes cum Rege conjuncti Angelis, et exsultantes cum Rege nostro, qui primus resurgere voluit, quamvis prior mori noluerit. Multi enim ante illum mortui sunt, sed nemo ante illum resurrexit in aeternum. Exsultantes autem cum illo, etiam ibi spe et corde constituti, quia evasimus, cogitemus quid evasimus, quae scandala, quas tribulationes mundi, quas persecutiones omnium Paganorum, quos dolos omnium haereticorum, quas suggestiones diaboli, quas cupiditatum conflictationes. Omnia ista quis evaderet, «nisi quia Dominus erat in nobis? Dicat nunc Israel;» securus enim dicit Israel, «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Quando? «Cum insurgerent homines super nos.» Noli ergo mirari: victi sunt; homines enim erant: Dominus autem erat in nobis, non homo erat in nobis; homines autem insurrexerunt super nos. Sed tamen opprimerent homines alios homines, nisi in his hominibus qui non potuerunt opprimi, non homo esset, sed Dominus. 5. Ergo,
Abbreviated transcription (Latin):
nisi a desset manus liberantis. & ingaudio
dixerunt pisi quia dni serat in nobis. Sic
coeperunt cantare : Nondum dixerunt
unde eua serunt. tanta exultatio ẽ. pisi
quia dñserat in nobis: DICAT NUNC III¬
ISIE NISI QUIA DŨS CRAT IN NÕB:
N une dic̃at quia cuasit: Euadente senim
idest eos quiia meuaserunt: constituit intu¬
endos psalmusiste : Constituamus illos &
nos in corde: Iamtrium phantes: & tamquã
ibi & nossimus. sicut in superiore psalmo
ditumẽ: St ante senrnt pedes nri inatruis
hnerusalem: Nondumibienrnt. sedinuia
eurnt: Tanta autem laetitia enrt festinan¬
tium & tanta perueniendis pes: ut adhuc
inuia possq & labosrntesi amsibi illi constitu¬
q uiderentur : Sic & nunc ponamus nos in
illo triumpho quoderit infuturo sclo: quan¬
do insultabimus mostiamfinitae i amconsump¬
tae : quando dicemus. ubiest mors contemp¬
tiotua : ubi est mors aculeus tuus  iam

Expanded text:
nisi adesset manus liberantis, in gaudio nisi adesset manus liberantis, in gaudio dixerunt, «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Sic coeperunt cantare: nondum dixerunt unde evaserint; tanta exsultatio est: «Nisi quia Dominus erat in nobis.» 4. «Dicat nunc Israel: Nisi quia Dominus erat in nobis.» Nunc dicat, quia jam evasit. Evadentes enim, id est, eos, qui jam evaserunt, constituit intuendos psalmus iste. Constituamus illos et nos in corde jam triumphantes; et tanquam ibi et nos simus, sicut in superiore psalmo dictum est, «Stantes erant pedes nostri in atriis Jerusalem» . Nondum ibi erant, sed in via erant: tanta autem laetitia erat festinantium, et tanta perveniendi spes, ut adhuc in via positi et laborantes, jam sibi illic constituti viderentur. Sic et nunc ponamus nos in illo triumpho qui erit in futuro saeculo, quando insultabimus morti jam finitae, jam consumptae; quando dicemus, «Ubi est, mors, contentio tua? ubi est, mors, aculeus tuus» ? jam
Abbreviated transcription (Latin):
Cur ergo ista cantant exultando : quia
eua serunt Ergo spes ẽ. inqua cantant:
Cumenimhic sumus & peregrinamur :
nondum euasimus Pyxecesserunt qui¬
demmembra quaedam decorpore illo:
de quo & nos sumus: quae possunt esse inue
riate Et hoc cantarunt mastrres scĩ :
iam enim euaserunt : & mexultatione cũ
xp̃o sunt : recepturi corpora iam incor¬
rupra: eadem ipsa quae primo erant
corruptibilia: in quib passi sunt poenas :
Inde illis fient ornamenta iustitiae : Er¬
go siue illi iam in re. siue nos in spe. con¬
ungentes affectum coronis eorum & de¬
siderantes talem uitam qualem hic non ha¬
bemus. sed habere non poterimus. nisi
eam hic desiderauerimus : Cantemus
simul omnes : & dicamus: NISI QUIA
DVS ERAT IN NOBIS
Despexerunt enim quidam tribulati¬
ones quas passi sunt. & considerauer̃
in eo iam loco. & inbeatitudine & in securi¬
tate constituti. qua transierint. quo uene¬
rint : & quia difficile erat in de liberari

Expanded text:
Cur ergo isti cantant ista exsultando? Quia Cur ergo isti cantant ista exsultando? Quia evaserunt. Ergo spes est in qua cantant. Cum enim hic sumus et peregrinamur, nondum evasimus. Praecesserunt quidem membra quaedam de corpore illo de quo et nos sumus, quae possunt in veritate cantare. Et hoc cantarunt martyres sancti: jam enim evaserunt, et in exsultatione cum Christo sunt, recepturi corpora jam incorrupta, eadem ipsa quae primo erant corruptibilia, in quibus passi sunt poenas; inde illis fient ornamenta justitiae. Ergo, sive illi jam in re, sive nos in spe conjungentes affectum coronis eorum, et desiderantes talem vitam qualem hic non habemus, sed habere non poterimus nisi eam hic desideraverimus, cantemus simul omnes, et dicamus: «Nisi quia Dominus erat in nobis.» Respexerunt enim quasdam tribulationes quas passi sunt, et consideraverunt in eo jam loco et in beatitudine et in securitate constituti, qua transierint, quo venerint; et quia difficile erat inde liberari,
Abbreviated transcription (Latin):
apuddmn: &ds̃ erat uerbum : Et quis
hoc uidet nisi corde mundato : Vnde
mundantur corda : Et uerbum caro
factum .c̃. & habitauit in nobis: Quoder¬
gomanet uerbum inse: ueritas est ad
quam uenimus. & quaenos liberat.
Quod autem priredicatur uerbum fidei.
inquo nos uult dñs permanere ut cog¬
noscamus ueritatem. hoc est uerbum
caro factum . ẽ. & habitauit in nobis:
mus membra ista xp̃i exultantia can¬
tant istum psalmum : Et quis hic exul¬
tat nisi ipse sicut dixi. & nobiscesta sit
ipsa spes. & exultando cantemus : Non
enim qui cantant alieni sunt a nobis: Aut
non in hoc psalmo uox nña est: sic audite:
tam qua uos ipsos audiatis: Sic audite :
tanquam inspeculo scriptuntrum uos
ipsos adtendatis : Cumenim tamquam. I.¬
speculum ad tendis scripturas. exhilarte¬
tur facies tua: cum similemte inuenies
exultatione spei membris quibus dam
ipi: quae membrr isti cantarunt : eris
&tu in ipsis membris & cantabis ista :

Expanded text:
apud Deum, et Deus erat Verbum.» Et quis apud Deum, et Deus erat Verbum.» Et quis hoc videt, nisi corde mundato? Unde mundantur corda? «Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis» . Quod ergo manet Verbum in se, veritas est ad quam venimus, et quae nos liberat: quod autem praedicatur verbum fidei, in quo nos vult Dominus permanere, ut cognoscamus veritatem; hoc est, «Verbum caro factum est, et habitavit in nobis.» mus; membra ista Christi exsultantia cantant psalmum istum. Et quis hic exsultat, nisi in spe, sicut dixi? Et nobis certa sit ipsa spes, et exsultando cantemus. Non enim qui cantant alieni sunt a nobis, aut non in hoc psalmo vox nostra est. Sic audite, tanquam vos ipsos audiatis; sic audite, tanquam in speculo Scripturarum vos ipsos attendatis. Cum enim tanquam speculum attendis Scripturas, exhilaratur facies tua: cum similem te invenies exsultatione spei, membris quibusdam Christi, quae membra ista cantarunt; eris et tu in ipsis membris, et cantabis ista.
Abbreviated transcription (Latin):
mur ad̃o: Et quid est peregrinamꝰ :
Perfidem enim ambulamus inquit: non
perspeciem : Qui ergo peregrinatur
& per fidem ambulat: nondum est
inpatria : sediam est inuia : Qui autem
nec credit: nec in patria est nec inuia:
Sic ergo ambulemus tamquam in uia
simus quia ipse rex patriae factus est
adueritatem : Qua imus : perfidem:
& uita: Dixerat autem aliquando cre¬
dentib: in se: simanseritis in uerbo meo.
uere discipuli mei estis: & cognoscetis
ueritatem. &ueritas liberabit uos : Et
cognoscetis inquit ueritatem.: sed siman¬
seritis in uerbo meo: Inquo uerbo : si¬
cut dicit apostolus: hoc est uerbum fidei
quod puredicamus : Primum ergo uer¬
bum. fidci est : In quo uerbo fidei si
manserimus. cognoscemus ueritatem :¬
& ueritas liberabit nos : Veritas. inmor¬
talis est: ueritas in commutabilis. ẽ: ueri¬
tas illud uerbumest dequodicitur: In
principio erat uerbum : & uerbumerat

Expanded text:
mur a Domino.» Et quid est, «peregrinamur? mur a Domino.» Et quid est, «peregrinamur? Per fidem enim ambulamus,» inquit, «non per speciem» . Qui ergo peregrinatur, et per fidem ambulat, nondum est in patria, sed jam est in via; qui autem non credit, nec in patria est, nec in via. Sic ergo ambulemus, tanquam in via simus; quia ipse Rex patriae factus est Ad veritatem. Qua imus? Per fidem. , veritas et vita» . Dixerat autem aliquando credentibus in se: «Si manseritis in verbo meo, vere discipuli mei estis; et cognoscetis veritatem, et veritas liberabit vos» . «Et cognoscetis,» inquit, «veritatem,» sed «si manseritis in verbo meo.» In quo verbo? Sicut dicit Apostolus, «Hoc est verbum fidei quod praedicamus» . Primo ergo verbum fidei est; in quo verbo fidei si manserimus, cognoscemus veritatem, et veritas liberabit nos. Veritas immortalis est, veritas incommutabilis est: veritas illud Verbum est de quo dicitur, «In principio erat Verbum, et Verbum erat
Abbreviated transcription (Latin):
nisi intribulatione picesentis scieculi
consoletur nos spe futuri sacculi: pe¬
rimus : Caudiumergo nr̃m fr̃s
nondum est inre : sediam inspe: Spes
autem nrũr tam cestaest : quasi iam
resperfecta sit : Neq enimtimem̃ :
promittente ueritate: Veritas enim:
nec falli potest nec fallere: bonum . ẽ.
ut haereamus illi : Illa nos liberat :
sed simanserimus inuerbo eius : Mo¬
doenim credimus: tunc uidebimus:
Cum credimus spes e. misto sacculo:
cumindebimus res erit infuturo sie¬
culo: uidebimus autem facie ad faciem :
Tunc autem uidebimus facie ad faciom:
cumbabuerimus corda munditi : be¬
atienim mundo corde : qninipsidm̃
uidebunt: Vnde autem corda mim¬
dantur nisi perfidem. sicut petrus
ait iactibus a postolorum mun¬
dins fide corda eorum: Mundan¬
tur autem corda pera perfidem
ut possint esse idonea capere speciem¬
Ambulamus enim nunc per fidem. non¬
dum perspeciem. sicut a postolus dicit:
Quamdiu sumus incorpore: peregrina¬

Expanded text:
nisi in tribulatione praesentis saeculi nisi in tribulatione praesentis saeculi consoletur nos spes futuri saeculi, perimus. Gaudium ergo nostrum, fratres, nondum est in re, sed jam in spe. Spes autem nostra tam certa est, quasi jam res perfecta sit: neque enim timemus promittente Veritate. Veritas enim nec falli potest, nec fallere: bonum est ut haereamus illi; illa nos liberat, sed si manserimus in verbo ejus. Modo enim credimus, tunc videbimus: cum credimus, spes est in isto saeculo; cum videbimus, res erit in futuro saeculo. Videbimus autem facie ad faciem : tunc autem videbimus facie ad faciem, cum hahuerimus corda mundata. Beati enim mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt . Unde autem corda mundantur, nisi per fidem, sicut Petrus ait in Actibus Apostolorum: «Mundans fide corda eorum» Mundantur autem corda nostra per fidem, ut possint esse idonea capere speciemAmbulamus enim nunc per fidem, nondum per speciem; sicut Apostolus dicit, «Quamdiu sumus in corpore, peregrina
Abbreviated transcription (Latin):
unum faciunt : Et horum omnium
membrorum caput incalo est: cor¬
pus autem etiam laborat in tenre: non
est praecisum a capite suo: Desuper
enim caput prospicit: & consulit corpo¬
ri  N amsi non consuleret. non diceret
illi persecutori adhuc saulo nondum
paulo: Saule saule: quid me per seque¬
rise & haec optime nostis. & usitata
sunt uobis: N on autem cum fasticdio
commemorentur eis quibus non exei¬
derunt: ut pereorum patientiam
redeant incor etiam corum. quibus
exciderant. S alubria sunt enim. &
saepius dicenda : Siue ergo unuscan. N.¬
tet siue multi cantent: & multi homi¬
nes unus homo est : quia unitas . ẽ. &¬
xp̃s sicut diximus unus .e : &omnes
xp̃iani membra sunt xp̃i: Q uidergo
isticantant. haec membra xp̃i. quid can¬
tant : amant enim &amando cantant :
desiderando cantant. Aliquando cum
tribulatione cantant. & aliquando ex¬
ultando cantant : cum inspectant:
Tribulatio enim nr̃a in prresenti saeculo:
spes enim nrarc defuturo saeculo : Et

Expanded text:
m faciunt, et horum omnium membrorum caput in coelo est. Corpus autem etiamsi laborat in terra, non est praecisum a capite suo. Desuper enim caput prospicit, et consulit corpori. Nam si non consuleret, non diceret illi persecutori adhuc Saulo, nondum Paulo: «Saule, Saule, quid me persequeris» ? Et haec optime nostis, et usitata sunt vobis. Non autem cum fastidio commemorentur eis quibus non exciderunt, ut per eorum patientiam redeant in cor etiam eorum quibus exciderant; salubria sunt enim, et saepius dicenda. Sive ergo unus cantet, sive multi cantent; et multi homines unus homo est, quia unitas e sicut diximus, unus est, et omnes Christiani membra sunt Christi. 2. Quid ergo isti cantant? haec membra Christi quid cantant? Amant enim, et amando cantant, desiderando cantant. Aliquando cum tribulatione cantant, et aliquando exsultando cantant, cum in spe cantant. Tribulatio enim nostra in praesenti saeculo, spes vero nostra de futuro saeculo: et
Abbreviated transcription (Latin):
piunt montes & colles iustitiam: ipsa
utraq unum. & medium parietem
maceriae soluit : Quia filii haeredita¬
tem habebimus: Et quid uocabitur
ipsa haereditas insi pax . ͦ Et uidete:
quia exhaeredati sunt: quinon amant pa
cem: Non autem amant pacem : quidi
haeredes : filii : Audi euangelium:
Beatipacifici: quia ipsi filuidi uocabunt᷑
Audite & conclusionem huius psalmi:
NAX SUPER ISRAHIEL

Expanded text:
piunt montes, et colles justitiam . Ipsa piunt montes, et colles justitiam . Ipsa utraque unum, et medium parietem maceriae solvit» . Quia filii sumus, haereditatem habebimus. Et quid vocabitur ipsa haereditas, nisi pax? Et videte quia exhaeredati sunt qui non amant paccem: non autem amant pacem, qui divhaeredes? Filii. Audite Evangelium: «Beati pacifici, quoniam ipsi filii Dei vocabuntur» . Audite et conclusionem hujus psalmi: «Pax super Israel
Abbreviated transcription (Latin):
& ideo sequitur : BGNEFAC DUE
BONISEIRECLIS CORDE
Cicut autem declinat amalo & facitbo¬
num rectis corde. quia nontelat iN
peccatorib pacem peccatorum intuens:
sic prauicordes qui scandalitantur in
uusdñ declinat ado & facit malum: &
inescatur dulcedine saeculi: & ea in la¬
queatus & captus. Amaras poenas luit :
Declinantienim adõ cuius disciplina
ferre noluit : fit illiper iudicium ds̃
uerus laqueus falsa malorum felicitas :
Vnde continuo subiungit: De. Cl¬
NANIES AUIEM INTRAN¬
QUIL. ATIONG̃. AD DUCET DÑS
CUM OPERANTIB IN IUS IIIIA
dest quorum facta imitati sunt. quia
eorum prresentes laetitias a maueruNT:
& futurx supplicia non crediderunt.
Quiergo recti sunt corde & nondecli¬
nant: quid habebunt: lamueniamus
ad ipsam haereditatem fr̃s: quia filii
sumus: Quid possidebimus : quae est
haereditas: quae patria nrix : quid uo¬
catur .e Pax . Perhanc uos salutamus
hanc uobis annuntiamus. hanc susci¬

Expanded text:
Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, Et ideo sequitur, «Benefac, Domine, bonis, et rectis corde.» 10. Sicut autem declinat a malo, et facit bonum rectus corde , quia non zelat in peccatoribus, pacem peccatorum intuens ; sic pravi cordis, qui scandalizatur in viis Domini, declinat a Deo, et facit malum, et inescatur dulcedine saeculi, et ea illaqueatus et captus amaras poenas luit. Declinanti autem a Deo, cujus disciplinam ferre noluit, fit illi per judicium Dei verus laqueus falsa malorum felicitas. Unde continuo subjungit: «Declinantes autem in strangulationem abducet» «Dominus cum operantibus injustitiam:» id est, quorum facta imitati sunt; quia eorum praesentes laetitias amaverunt, et futura supplicia non crediderunt. Qui ergo recti sunt corde, et non declinant, quid habebunt? Jam veniamus ad ipsam haereditatem, fratres, quia filii sumus. Quid possidebimus? quae est haereditas? quae patria nostra? quid vocatur? Pax. Per hanc vos salutamus, hanc vobis annuntiamus, hanc susci
Abbreviated transcription (Latin):
iniquus : & semper seruus ero faciam
ergo & ego iniquitatem: quia nihil
prodest tenere iustitiam: Neautem
hoc dicat. insinuatur illi fides quia
ad tempus potest esse uirga peccatorũ
super sostem iustorum : Noneam re¬
linquet dñs suꝑ sostem iustorum ut
non extendant iusti ininiquitatem ma¬
nus suas. & ferant iniquitatem non fa
ciant: Melius est enim iniustitiam
ferre : quam facere : Vnde non semꝑ
erit: quia non derelinquet uirgam
peccatorum super sostem iustorum:¬
Hoc cogitant qui recti sunt corde. dequi¬
bus paulo antedixi: qui uoluntatem dĩ
secuntur non uoluptatem suam: Sed
quidm̃ uolunt. faciunt illum prrece¬
dentem . & se sequentes:. Nonautem se
prcecedentes & illum sequentem. &
in omnib eumbonum inueniunt. siue
emendantem. siue consolantem. siue
exercentem : siue coronantem : siue pur¬
gantem. siue inluminantem : sicut a¬
postolus ait : Scimus quia diligentib
dm̃ omnia cooperantur inbonum.

Expanded text:
iniquus, et semper servus ero? Faciam iniquus, et semper servus ero? Faciam ergo et ego iniquitatem; quia nihil prodest tenere justitiam. Ne autem hoc dicat, insinuatur illi fides, quia ad tempus potest esse virga peccatorum super sortem justorum: «non» eam «relinquet Dominus super sortem justorum, ut non extendant justi in iniquitatem manus suas;» ciant. Melius est enim injustitiam ferre quam facere. Unde non semper erit? «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorumHoc cogitant qui recti sunt corde, de quibus paulo ante dixi, qui voluntatem Dei sequuntur, non voluntatem suam. Sed qui sequi Deum volunt, faciunt illum praecedentem, et se sequentes; non autem se praecedentes, et illum sequentem: et in omnibus eum bonum inveniunt, sive emendantem, sive consolantem, sive exercentem, sive coronantem, sive purgantem, sive illuminantem, sicut Apostolus ait, «Scimus quoniam diligentibus Deum, omnia cooperantur in bonum» .
Abbreviated transcription (Latin):
Von enim quia sic consolati sumus ser¬
uos. omnes serui boni sunt:. aut quia
sic repressimus superbiam domino¬
rum.: omnes domini mali sunt: Sunt
boni fideles domini: & sunt mali : Sunt
boni fideles serui : & sunt mali : Sed
quamdiu seruiboni seruiunt malis
dominis. ferant ad tempus. quia non
derelinquet uirgam peccatorum su¬
per sostem iustorum : Quare hoc e¬
ut non extendant iusti in iniquitatẽ
manus suas : Vt ad tempus ferant
iusti iniquos dominantes: & intelle¬
gant non esse hoc sempiternum. sed
prceparent se ad possidendam haere:¬
ditatem: ubi destruetur omnis prin¬
cipatus & omnis potestas.: ut sit ds̃
omnia inomnibus: Ad hoc seseruan¬
tes & hoc corde contemplantes. & ad¬
huc infide retinentes. & ut uideant
perdunantes : Non extendunt manus
suas in iniquitatem : Nam si uideant
quia semper est uirga peccatorum su¬
per sostem iustorum: cogitant apud
se & dicunt : Quid mihi prodest quia
iustus sum . sempermihi dominabitur

Expanded text:
Non enim quia sic consolati sumus serNon enim quia sic consolati sumus servos, omnes servi boni sunt; aut quia sic repressimus superbiam dominorum, omnes domini mali sunt. Sunt boni fideles domini, et sunt mali: sunt boni fideles servi, et sunt mali. Sed quamdiu servi boni serviunt malis dominis, ferant ad tempus: «Quia non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem justorum.» Quare hoc? «Ut non extendant justi ad iniquitatem manus suas:» ut ad tempus ferant justi iniquos dominantes, et intelligant non esse hoc sempiternum, sed praeparent se ad possidendam semditatem? Ubi destruetor omnis potentatus, et omnis potestas, ut sit Deus omnia in omnibus . Ad hoc se servantes, et hoc corde contemplantes, et adhuc in fide retinentes, et ut videant perdurantes, «non» extendunt «manus suas in iniquitatem.» Nam si videant quia semper est virga peccatorum super sortem justorum, cogitant apud se, et dicunt: Quid mihi prodest quia justus sum? Semper mihi dominabitur
Abbreviated transcription (Latin):
extitit infidelis imperator. extitit
apostata. iniquus idolatra: Milites
xp̃iani. seruierunt imperatori infi¬
deli: Vbi ueniebatur ad causam xp̃i.:
Non agnoscebant nisi illum qui in cae¬
lo erat: Si quando uolebat ut idola
colerent. ut turificarent. prexepone¬
bant illidin: Quando autem dicebat.
producite. aciem. ite contra illam gen¬
tem. statim obtemperabant: distin¬
guebant dñm aeternum adno tem¬
porali. & tamen subditierant proptꝰ
dnm aeternum etiam d̃o temporali :
Sed numquid sic erit semper: ut iniqui
imperent iustis: Nonsic erit : Videte
enim quiddicat iste psalmus: Qnm̃
non derelinquet dñs uirgam peccato¬
rum super sostem iustorum : Sed non
omnes gentes: & diuidat eas sicut di¬
uidit pastor haedos ab ouibus: Oues
ponet addexteram. haedos adsinis¬
tram : Et uidetis ibi multos seruos in¬
ter oues: multos dominos inter hae¬
dos : Etrursus multos dominos in¬
ter oues: multos seruos inter haedos:

Expanded text:
exstitit infidelis imperator, exstitit exstitit infidelis imperator, exstitit apostata, iniquus, idololatra: milites christiani servierunt imperatori infideli; ubi veniebatur ad causam Christi, non agnoscebant nisi illum qui in coelo erat. Si quando volebat ut idola colerent, ut thurificarent; praeponebant illi Deum: quando autem dicebat, Producite aciem, ite contra illam gentem; statim obtemperabant. Distinguebant dominum aeternum a domino temporali; et tamen subditi erant propter dominum aeternum, etiam domino temporali. 8. Sed numquid sic erit semper, ut iniqui imperent justis? Non sic erit. Videte enim quid dicat iste psalmus: «Quoniam non derelinquet Dominus virgam peccatorum super sortem juomnes gentes, et dividat eas, sicut dividit pastor haedos ab ovibus: oves ponet ad dexteram; haedos ad sinistram . Et videbis ibi multos servos inter oves, et multos dominos inter haedos; et rursus multos dominos inter oves, multos servos inter haedos.
Abbreviated transcription (Latin):
Non hoc eidixit sed magis seruiet. ut
conroboraret seruum. hoc dixit ex¬
emplomeo serui : prior seruiui ini¬
quis : Dñs enim tanta in passione sus¬
hononerent dñm Sed quia mali ser¬
ui erant. in iuriauerunt: Ille quid
contra. reddidit dilectionem pro
odio: aitenim. Pater. ignosce illis:
quiꝰ nesciunt quid faciunt: Sidñs cae¬
li & terrae perquem facta sunt omnia
seruiuit indignis. rogauit prosaeui¬
entibus & furentib: & tam quam me¬
dicus se exhibuit adueniens : Nam &
medici & aste & sanitate meliores. ser¬
uiunt egrotis. Quanto magis non de¬
bet dedignari homo exanimo & ex
totabona uoluntate. cum tota dilecti¬
one seruire domino etiam malo. e¬
Ecce seruit melior deteriori . sed ad
tempus: Quod autem dixi dedño &
seruo. hoc intellegite depotestatibus
& regibus. deomnibus culminibus
huius saeculi Aliquando enĩ
potestates bonae sunt & timent dm̃ :
aliquando non timent dmñ: Iulianus

Expanded text:
Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut Non hoc ei dixit, sed magis, Servi: et ut corroboraret; servum, hoc dixit, Exemplo meo servi; prior servivi iniquis. Dominus enim tanta in passione sushonorarent dominum. Sed quia mali servi erant, injuriaverunt. Ille quid contra? Reddidit dilectionem pro odio: ait enim, «Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt» . Si Dominus coeli et terrae, per quem facta sunt omnia, servivit indignis, rogavit pro saevientibus et furentibus, et tanquam medicum se exhibuit adveniens nam et medici et arte et sanitate meliores serviunt aegrotis; quanto magis non debet dedignari homo, ex toto animo, et ex tota bona voluntate, cum tota dilectione servire domino etiam malo? Ecce servit melior deteriori, sed ad tempus. Quod autem dixi de domino et servo, hoc intelligite de potestatibus et regibus, de omnibus culminibus hujus saeculi. Aliquando enim potestates bonae sunt, et timent Deum; aliquando non timent Deum. Julianus
Abbreviated transcription (Latin):
aeternus: isti autem temporales se¬
cundum tempus: Tu cum ambulas
inuia. cum uiuis in hac uita. Nonuult
te facere superbum xp̃s : Contigit
tibi ut xp̃ianus efficerereris & habe¬
res dominum hominem: Non ideo
xp̃ianus effectus es. ut dedigneris
seruire : C umenim xp̃o iubente
seruis homini: Non illi seruis sed illi
qui iussit. & hoc ait : Obaudite domi¬
nis uestris secundum carnen. Cum
timore & tremore insimplicitate cor¬
dis Non ad oculum seruientes quasi
hominib placentes. sed quasi serui
xp̃i facientes bonam uoluntatemdĩ ex
animo cumbona uoluntate Eccenon
fecit deseruis liberos. sed malis seruis
bonos seruos Quantum debent diuites
xp̃o qui illis componit domum. ut si
fuit ibi seruus infidelis conuestat illũ
xp̃s. & non ei dicat dimittedmtuu Iam
cognouistieum quiuerus est dñs. ille
foste impius. ẽ. & iniquus: tuiam fide¬
lis &iustus: Indignum est ut iustus
& fidelis. seruiat iniquo & infideli:

Expanded text:
aeternus; isti autem temporales seaeternus; isti autem temporales secundum tempus. Tu cum ambulas in via, cum vivis in hac vita, non vult te facere superbum Christus. Contigit tibi ut christianus efficereris, et haberes dominum hominem: non ideo christianus effectus es, ut dedigneris servire. Cum enim Christo jubente servis homini, non illi servis, sed illi qui jussit. Et hoc ait: «Obaudite dominis vestris secundum carnem, cum timore et tremore, in simplicitate cordis; non ad oculum servientes, quasi hominibus placentes, sed quasi servi Christi, facientes voluntatem Dei ex animo, cum bona voluntate» . Ecce non fecit de servis liberos, sed de malis servis bonos servos. Quantum debent divites Christo, qui illis componit domum! ut si fuit ibi servus infidelis, convertat illum Christus, et non ei dicat, Dimitte domcognovisti eum qui verus est dominus: ille forte impius est et iniquus, tu jam fidelis et justus; indignum est ut justus et fidelis serviat iniquo et infideli.
Abbreviated transcription (Latin):
NONEXTENDANT IUSII
AD INIQUITATEM MA¬
NUS SUAS
Uodo quidem iusti aliquan tum
laborant: & modo aliquando iniusti
dominantur iustis. Quibus modis.
aliquando iniusti perueniunt ad ho¬
nores saeculi. cumperuenerint &¬
facti fuerint uel iudices uel reges:
quia hoc facit ds̃ propter disciplinam
plebis suae. propter disciplinam po¬
puli sui. Non potest fieri nisi utex¬
hibeatur illis honor debitus potestati:
Ordinauit enim sic ds̃ ecclesiam suam:
ut omnis potestas ordinata insaeculo
habeat honorem: & aliquando a meli¬
oribus: Sed exempligratia. unam
remdico: Hinc conicite gradus om¬
nium potestatum : Prima & cotidiana
potestas. hominis in hominem. domi
mest inseruum : prope omnes domus
habent huius modi potestatem: Sunt
domini sunt & serui: Diuersa sunt
Nomina : sed homines & homines pa¬
ria sunt nomina . Et quid dicit a¬
postolus seruos dominis suis subditos
esse: Serui obaudite dominis ur̃is
secundum carnen: quia est dñs se¬
cundum xp̃m Ille est uerus dñs &

Expanded text:
endant justi ad iniquitatem manus suas.» Modo quidem justi aliquantum laborant, et modo aliquando injusti dominantur justis. Quibus mobis? Aliquando injusti perveniunt ad honores saeculi: cum pervenerint et facti fuerint vel judices, vel reges, quia hoc facit Deus propter disciplinam plebis suae, propter disciplinam populi sui; non potest fieri nisi ut exhibeatur illis honor debitus potestati. Ordinavit enim sic Deus Ecclesiam suam, ut omnis potestas ordinata in saeculo habeat honorem, et aliquando a melioribus. Sed exempli gratia unam rem dico; hinc conjicite gradus omnium potestatum. Prima et quotidiana potestas hominis in hominem domini est in servum. Prope omnes domus habent hujusmodi potestatem. Sunt domini, sunt et servi; diversa sunt nomina: sed homines et homines paria sunt nomina. Et quid dicit Apostolus, docens servos dominis suis subditos esse? «Servi, obaudite dominis vestris secundum carnem:» quia est dominus secundum spiritum. Ille est verus dominus et
Abbreviated transcription (Latin):
T Qui autem subiecti sunt. sic
sunt alti ut humiles sint. & quia
magni sunt. montes dicuntur. Quia
uero subiecti suntdo. ualles sunt
Et quia habent capacitatem pietatis.
suscipiunt abundantiam pacis. & in¬
undatione transmittunt ad colles:
Mod otamen tu uide. quos montes
ames : Siuis a mari abonis montibus :
Noli spemponere nec bonis montibus :
Nam qualis mons erat paulus. quan¬
quisquam potest facile inueniri: &
tamen timebat Nepasser ille in illo
poneret spem : Et quid ait : Num¬
quid paulus prouobis crucifixus est:
sed leuate oculos inmontes. unde au¬
xilium ueniat uobis. Quia ego plan¬
taui. apollorigauit. sed auxilium
uestrum adnõ qui fecit caelum &.
terram. quia ds̃ incrementum dedit.
Ergo montes incircuitu eius. S ed
Siergo montes incircuitu eius. &
dns in circuitu plebis suae . constrm¬
git dñs plebem suam inunum uincu¬
lum caritatis & pacis: ut qui confi¬
dunt in dño sicut mons sion. Noncom¬
moueantur in aeternum QNc.I¬

Expanded text:
. Qui autem subjecti sunt, sic . Qui autem subjecti sunt, sic sunt alti, ut humiles sint. Et quia magni sunt, montes dicuntur; quia vero subjecti sunt Deo, valles sunt: et quia habent capacitatem pietatis, suscipiunt abundantiam pacis et inundationem transmittunt ad colles. Modo tamen tu vide quos montes ames. Si vis amari a bonis montibus, noli spem ponere nec in bonis montibus. Nam qualis mons erat Paulus? quanquisquam potest facile inveniri? Et tamen timebat ne passer ille in illo poneret spem: Et quid ait? «Numquid Paulus pro vobis crucifixus est» ? Sed levate oculos in montes, unde auxilium veniat vobis; quia, «Ego plantavi, Apollo rigavit:» sed auxilium vestrum a Domino, qui fecit coelum et terram; quia «Deus incrementum dedit» . Ergo «montes in circuitu ejus.» Sed Si ergo «montes in circuitu ejus, et Dominus circuitu plebis suae,» constrgit Dominus plebem suam in unum vinculum charitatis et pacis, ut qui confidunt in Domino sicut mons Sion, non commoveantur in aeternum
Abbreviated transcription (Latin):
lauenantium. nontrans migres iN
montes Passer enim instabilis res
est. cito mouetur.: cito uolat hinc &m
de: Sed tu confide indño &eris sicut
mons sion. non commoueberis maeter¬
num. & non transinigraueris in mon¬
tes sicut passer: Num quid ibi sic no¬
minauit montes ut dednõ diceret.
sed montes tales animas inquibus dñs
est. Tunc autem te amant ipsi mon¬
tes sinon in illis spem posueris : Videte
fratres : quales sunt montes dĩ: Nam
inde sic nominati sunt in alio loco:
iustitia tua sicut montes di : Nonius¬
titia ipsorum sed iustitia tua: Audi
talem montem a postolum: Vt in¬
ueniar in illo inquit Non habens me¬
amiustitiam quae exlege est. sed
eam quae est perfidem xp̃i: Illi autẽ
quiper iustitiam suam montes esse
uoluerunt sicut iudaei quidam uel
pharisaei principes eorum. sic re¬
prehenduntur: Ignorantes enim
dĩ iustitiam & suam uolentes con¬
stituere : iustitiae di non sunt subiec

Expanded text:
la venantium, non transmigres in la venantium, non transmigres in montes. Passer enim instabilis res est; cito movetur, cito volat hinc et inde. Sed tu confide in Domino, et eris sicut mons Sion; non commoveberis in aeternum, et non transmigrabis in montes sicut passer. Numquid ibi sic nominavit montes, ut de Domino diceret? 6. Sed montes tales ama, in quibus Dominus est. Tunc autem te amant ipsi montes, si non in illis spem posueris. Videte, fratres, quales sunt montes Dei. Nam inde sic nominati sunt in alio loco: «Justitia tua sicut montes Dei» . Non justitia ipsorum, sed «justitia tua.» Audi talem montem Apostolum: «Ut inveniar in illo,» inquit, «non habens justitiam meam quae ex lege est, sed eam quae est per fidem Christi» . Illi autem qui per justitiam suam montes esse voluerunt, sicut Judaei quidam vel Pharisaei principes eorum, sic reprehenduntur: «Ignorantes enim Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti»
Abbreviated transcription (Latin):
ni homines : S ed quantum magni:
tantum malimontes : Non enĩ mon¬
tes erant tales qui susciperent pacem
susceperunt adiabolo patre suo. Mon¬
tes ergo erant: Ad tales montes caue
ne fugias. uenturi sunt enim homines
& dicturitibi : Magnus ille uir : &
magnus ille homo: qualis fuit ille do¬
natus . qualis est maximianus & nescio
montes nominaui. sed naufragosos :
Videtis quia lucet deillis aliqua flam¬
ma sermonis : & aliquis deipsis ignis
accenditur: Si naufragatis in ligno
& noctem patimini. idest caliginem
huius uitae : non uos fallant. Nec di¬
rigatis illuc nauem ubi sunt saxa.
ubi naufragia magna fiunt: Cum I¬
ergo tibi laudati fuerint isti montes:
& coeperit tibi suaderi ut uenias ad
ipsos montes quasi ad auxilium. &
ibi requiescas. Responde: Indño con¬
fido quomodo dicitis animae meae :
transmigra in montem sicut passer:
Bonum est enim tibi ut illos montes
leues oculos. unde tibi auxilium ad nõ
sit . ut euadas sicut passer demuscipu¬

Expanded text:
ni homines: sed quantum magni, ni homines: sed quantum magni, tantum mali montes. Non enim montes erant tales qui susciperent pacem,susceperunt a diabolo patre suo. Montes ergo erant ad tales montes cave ne fugias. Venturi enim sunt homines, et dicturi tibi: Magnus ille vir, et magnus ille homo. Qualis fuit ille Donatus! qualis est Maximianus ! et nescio montes nominavi, sed naufragosos. Videtis quia lucet de illis aliqua flamma sermonis, et aliquis de ipsis ignis accenditur. Si navigatis in ligno, et noctem patimini, id est, caliginem hujus vitae; non vos fallant, nec dirigatis illuc navim: ibi sunt saxa, bi naufragia magna fiunt. Cum ergo tibi laudati fuerint isti montes, et coeperit tibi suaderi ut venias ad ipsos montes, quasi ad auxilium, et ibi requiescas; responde: «In Domino confido; quomodo dicitis animae meae, Transmigra in montes sicut passer» ? Bonum est enim tibi ut in illos montes leves oculos unde tibi auxilium a Domino sit, ut evadas sicut passer de muscipu
Abbreviated transcription (Latin):
inquit adnõ qui fecit caelum & ter¬
nrm : Rursus suscipiant montes
pacem populo tuo: Cum dixit susci¬
pient: ostendit alium esse fontem
pacis unde illi suscipiunt : Rursus
amontib in luminans. sed tu dixit
inluminans : tu ammi raebilis amon¬
tibus aeternis: Item hoc loco cumdixis¬
set montes incircuitu eius. neturursũ
remaneres inmontibus. statim sub¬
iunxit: EI DÑS INCIRCUI¬
TU PLEBIS SUAO
It tua spes non sit in montibus. sed
millo qui inluminat montes : Cum
enim ille habitat inmontibus idest
in scĩs. ipse est incircuitu plebis suae:
& ipse murtruit plebem suam muni¬
mento spiritali. Nemoueatur in ae¬
ternum: At uero de illis montibus
malis quando loquitur scriptura.
Noneis ad dit dñm: Tales montes iam
saepe diximus uobis. significant mag¬
nas quasdam animas : sed malas:
Non enim putetis fr̃s quia potuerunt .I.¬
fieri haereses per aliquas paruas ani¬
mas: Non fecerunt haereses nisi mag¬

Expanded text:
inquit, «a Domino, qui fecit coelum et terinquit, «a Domino, qui fecit coelum et terram.» Rursus, «Suscipiant montes pacem populo tuo:» cum dixit, «Suscipiant,» ostendit alium esse fontem pacis unde illi suscipiunt. Rursus, «A montibus illuminans:» sed, «Tu,» dixit; «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis.» Item hoc loco cum dixisset, «Montes in circuitu ejus;» ne tu rursum remaneres in montibu, statim subjunxit, «Et Dominus in circuitu plebis suae:» ut tua spes non sit in montibus, sed in illo qui illuminat montes. Cum enim ille habitat in montibus, id est in sanctis, ipse est in circuitu plebis suae; et ipse muravit plebem suam munimento spirituali, ne moveatur in aeternum. At vero de illis montibus malis quando loquitur Scriptura, non eis addit Dominum. Tales montes, jam saepe diximus vobis, significant magnas quasdam animas, sed malas. Non enim putetis, fratres, quia potuerunt fieri haereses per aliquas parvas animas. Non fecerunt haereses, nisi mag
Abbreviated transcription (Latin):
a sehabent pacem: uel instituunt pa¬
cem: uel generant pacem: sed suscipi¬
unt pacem: Vnde suscipiunt pacem.
dñs est: Sic ergo leua oculos tuos ad
montes propter pacem. ut auxiliũ
tuum adño sit qui fecit caelum & ter¬
nm : Rursus illos montes commemo¬
iens sp̃s scs. hoc ait : Inluminans tu
ammiirebilis amontibus aeternis:
Non dixit inluminant montes : sed
in luminans tu a montibus aeternis:
Permontes istos quos aeternos esse
uoluisti. prexedicans euangelium:. tu
inluminans non montes : Tales ergo
montes. incircuitu hierusalem : Et
ut noueritis quales sint montes in cir¬
cuitu eius : Vbi commemorauit mon¬
tes bonos scriptura. ualderaro &
difficile. aut fostenumquam. & non
statim ibi nominat dñm. aut simul
significat. Nespe: remaneat in mon¬
tibus . Ecce uidete quam multa com¬
memorrui. leuaui oculos meos in mon¬
tes. undeueniet auxilium mihi.
Et ne ibi remaneas. auxilium meũ

Expanded text:
A se habent pacem, vel, instituunt paA se habent pacem, vel, instituunt pacem, vel, generant pacem; sed, suscipiunt pacem. Unde suscipiunt pacem, Dominus est. Sic ergo leva oculos tuos ad montes propter pacem, ut auxilium tuum sit a Domino, qui fecit coelum et terram. Rursus illos montes commemorans Spiritus sanctus hoc ait: «Illuminans tu admirabiliter a montibus aeternis» . Non dixit, Illuminant montes; sed, «Illuminans tu a montibus aeternis:» per montes istos quos aeternos esse voluisti, praedicans Evangelium, «tu illuminans», non montes. Tales ergo «montes in circuitu» Jerusalem. 5. Et ut noveritis quales sint montes in circuitu ejus; ubi commemoravit montes bonos Scriptura, valde raro et difficile, aut forte nunquam non et statim ibi nominat Dominum, aut simul significat, ne spes remaneat in montibus. Ecce videte quam multa commemoravi. «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi:» et ne ibi remaneas, «Auxilium meum,»
Abbreviated transcription (Latin):
meos inmontes: unde ueniet auxi¬
lium mihi : Quia descripturis sc̃is.
in hac uita habemus auxilium. Sed
quia ipsimontes nonase proteguntur.:
nec a seipsis nobis consulunt. Nec
spes nostra debet esse inmontibus :
nemaledicti simus qui spem in homi¬
ne ponimus. Iam dixerat. leuaui
oculos meos in montes unde ueniet
auxilium mihi. Auxilium meum in
Ipsi sunt montes dequibus item dicit:
Sus cipiant montes pacem populotuo:
& colles iustitiam: Montes magni
sunt: colles minores sunt: Montes
ergo uident: colles credunt Qui ui¬
dent pacem susceperunt : & ad tuler̃
ad eos qui credunt: Qui enim credunt
suscipiunt iustitiam: quia iustus ex
fide uiuit: Angeliuident: annunti¬
ant quod uident & credimus nos. Io¬
hannes ille. in principio erat uerbum
& uerbum erat apuddm̃ & ds̃ erat
uerbum uidebat. prxedicauit nobis
ut crederemus: & montes suscipien¬
tes pacem: susceperunt colles iustitiã:
Quia deipsis montibus ait. Nondixit

Expanded text:
meos in montes, unde veniet auximeos in montes, unde veniet auxilium mihi;» quia de Scripturis sanctis in hac vita habemus auxilium. Sed quia ipsi montes non a se proteguntur, nec a seipsis nobis consulunt, nec spes nostra debet esse in montibus, ne maledicti simus qui spem in homine ponimus ; jam dixerat, «Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi; Auxilium,» inquit. Ipsi sunt montes de quibus item dicit: «Suscipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam» . Montes magni sunt, et colles minores sunt. Montes ergo vident, colles credunt: qui vident, pacem susceperunt et attulerunt ad cos qui credunt. Qui enim credunt, suscipiunt justitiam; quia justus ex fide vivit . Angeli vident, annuntiant quod vident, et credimus nos. Joannes ille: «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum» : videbat, praedicavit nobis ut crederemus. Et per montes suscipientes pacem, susceperunt colles justitiam: quia de ipsis montibus quid ait? Non dixit,
Abbreviated transcription (Latin):
Nouimus montes autquid sunt mon¬
tes: Nisitumores testorum. Alu
sunt ergo montes amabiles : montes
excelsi picedicatores ueritatis. siue
angeli: siue apostoli. siue prophetae.
ipsi sunt incircuitu hierusalem: Am¬
biunt illam. & quasi murum illi faci¬
unt: Dehis montib amabilibus &.I
delectabilibus. assidue scriptura lo¬
quitur: aduestite cum auditis. uel
legitis: Pluribus locis inuenitis mon¬
tes delectabiles : quamquam & nos
possumus commemorare. Verum¬
tamen quantum dñs suggerit: de¬
lectat nos dehis montibus multa di¬
cere. & diuina testimonia delitteris
scĩs occurrerunt nobis: Ipsi sunt
montes qui inluminantur adõ : &
primitus inluminantur. ut ab ipsis
lumen descendat adualles uel ad col¬
les : quia nontantae sunt altitudinis.
quantae sunt montes: Ipsi sunt per:
quos nobis prcerogatur scriptura:
siue in prophetia. siue in apostolis.
siue in euangelio: Ipsi sunt montes
dequib: cantamus: leuaui oculos

Expanded text:
novimus montes? aut quid sunt monnovimus montes? aut quid sunt montes, nisi tumores terrarum? Alii sunt ergo montes amabiles, montes excelsi, praedicatores veritatis, sive Angeli, sive Apostoli, sive Prophetae. Ipsi sunt in circuitu Jerusalem; ambiunt illam, et quasi murum illi faciunt. De his montibus amabilibus et delectabilibus assidue Scriptura loquitur. Advertite cum auditis vel legitis; pluribus locis invenitis montes delectabiles, quam nos possumus commemorare. Verumtamen quantum Dominus suggerit, delectat nos de his montibus multa dicere; et divina testimonia de Litteris sanctis occurrerunt nobis. Ipsi sunt montes qui illuminantur a Deo: et primitus illuminantur, ut ab ipsis lumen descendat ad valles, vel ad colles; quia non tantae sunt altitudinis, quantae sunt montes. Ipsi sunt per quos nobis praerogatur Scriptura, sive in prophetia, sive in Apostolis, sive in Evangelio. Ipsi sunt montes de quibus cantamus, «Levavi oculos
Abbreviated transcription (Latin):
pedes nr̃i in atriis hierusalem. sicut
audistis in psalmo canticorum graduũ
to qui interfuistis. cui suspirat ille
qui cantabat Hierusalem quae aedifica¬
tur ut ciuitas. cuius participatio eius
in idipsum Quiergo ibi habitant: non
mouebuntur inaeternum: Qui autẽ
habitarunt in ista hierusalem . moti
sunt. primo corde. postea exilio::
Quando moti sunt corde &ceciderunt:
tunc regemipsius supernae hierus alem
crucifixerunt: Iam sp̃italiter foris
erant᷑. &ipsum regem foras exclude¬
bant. E iecerunt enim illum extra ci¬
uitatem suam. & fonis cruci fixerunt :
Etipse eiecit illos extra ciuitatem suam.:
idest aeternam hierusalem matrem
omnium Nrm: quae est in caclis: Qua¬
lis est ista hierusalem. breuiter descri¬
biteam. MONTES IN CIRCUI¬
Tu CIUS Magnum aliquid. eẽ.
nos in ea ciuitate quam circum deder̃
montes. ipsa est tota felicitas nr̃r :
quia habebimus ciuitatem quam cir¬
cumdederunt montes. Nonenim non

Expanded text:
pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut pedes nostri in atriis Jerusalem,» sicut audistis in psalmo canticorum graduum ato qui interfuistis; cui suspirabat ille qui cantabat, «Jerusalem quae aedificatur ut civitas; cujus participatio ejus in idipsum» . Qui ergo ibi habitant «non movebuntur in aeternum.» Qui autem habitarunt in ista Jerusalem, moti sunt; primo corde, postea exsilio. Quando moti sunt corde et ceciderunt, tunc Regem ipsius supernae Jerusalem crucifixerunt. Jam spiritualiter foris erant, et ipsum Regem foras excludebant. Ejecerunt enim illum extra civitatem suam, et foris crucifixerunt . Et ipse ejecit illos extra civitatem suam, id est aeternam Jerusalem matrem omnium nostrum, quae est in coelis. 4. Qualis est ista Jerusalem? Breviter describit eam. «Montes in circuitu ejus.» Magnum aliquid, nos esse in ea civitate quam circumdederunt montes? Ipsa est tota felicitas nostra, quia habebimus civitatem quam circumdederunt montes? Num enim non
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius. & credamus quia benefecit Et
si nondum nouimus quare fecit & habe¬
bimus correctum ut price sumamus
& confidamus in dño. & non mouebun¬
tur pedes nr̃i. & fit in nobis ascendenti¬
bus. unde coepit iste psalmus
QUI CONFIDUNT INDÑOSI¬
UT MONSSION NON CÕ¬
MOUEBUNTUR IN ACTER¬
Vum: Qui sunt isti : Quiha¬
BIIANT INHICRUS ALEM
psinon commouebuntur inaeternum :
quihabitant in hierusalem : Si hanc
hierusalem intellexerimus omnes qui
illic in habitant. bellis & euersione ipsi¬
us ciuitatis exclusi sunt : Modo quae¬
ris iudaeum inciuitate hierusalem: &
non inuenies : Ceste ergo non mouebun¬
tur in aeternum qui in habitant hieru¬
salem. Nisi quia est alia hierusalem.
dequa multa soletis audire. ipsa est
mater nũ. cui suspiramus & gemimus.
inista peregrinatione : ut adillam re¬
Non habebamus: Rex ipsius uenit &
uia nobis factus .ẽ. ut ad illam redire
possimus : Ipsa est illa. ubi stantes erant

Expanded text:
ipsius, et credamus quia bene fecit, et ipsius, et credamus quia bene fecit, et si nondum novimus quare fecit: et habebimus cor rectum, ut praesumamus et confidamus in Domino, et non movebuntur pedes nostri, et fit in nobis ascendentibus unde coepit iste psalmus, «Qui confidunt in Domino, sicut mons Sion, non commovebuntur» «in aeter» 3. Qui sunt isti? «Qui inhabitant Jerusalem:» ipsi «non commovebuntur in aeternum, qui inhabitant Jerusalem.» Si hanc Jerusalem intellexerimus, omnes qui illic inhabitabant, bellis et eversione ipsius civitatis exclusi sunt: modo quaeris Judaeum in civitate Jerusalem, et non invenis. Quare ergo «non movebuntur in aeternum, qui inhabitant Jerusalem,» nisi quia est alia Jerusalem, de qua multa soletis audire? Ipsa est mater nostra, cui suspiramus et gemimus in ista peregrinatione, ut ad illam renon habebamus: Rex ipsius venit, et via nobis factus est, ut ad illam redire possimus. Ipsa est illa, ubi «stantes erant
Abbreviated transcription (Latin):
ab eo nolunt & dicunt Nondebuit
ds̃ facere pauperes sed soli diuites esse
debuerunt : & ipsi soli uiuerent : Vt¬
quid factus est pauper: ut quid uiuit s
reprehendit dm̃ pauperum : Quanto
melius esset pauperdi & diues esset de
dõ. hoc est sequeretur uoluntatemdi.
& uideret paupestatem suam tempora¬
lemesse & transituraem. Diuitias au¬
tem sibi spitales itauenturas: ut nullo
pactu possint pnreterire : & habere
indiutus cordis fidem. siei non conti¬
git aurum habere in arca. Quia si aurũ
haberet in arca. furem timeret : & au¬
rum de arca etiam nolens perderet. fi¬
dem autem decorde non perderet: siip¬
se illam non inde expulerit: Cito autẽ
responderi potest carissimi. fecit ds̃
pauperem ut probet hominem . Et
fecit ds̃ diuitem. ut probet illum depau¬
pere : &omnia quae fecit ds̃ rectefecit:
Et si non possumus uidere consilium ipsi¬
us quare illud sic fecit &illudsic. Bo¬
num est nobis ut subdamus sapientiae

Expanded text:
ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit ab eo nolunt; et dicunt, Non debuit Deus facere pauperes, sed soli divites esse debuerunt; et ipsi soli viverent. Utquid factus est pauper? utquid vivit? Reprehendit Deum pauperum. Quanto melius esset pauper Dei, et dives esset de Deo; hoc est, sequeretur voluntatem Dei, et videret paupertatem suam temporalem esse, et transituram, divitias autem sibi spirituales ita venturas, ut nullo pacto possent praeterire; et haberet in divitiis cordis fidem, si ei non contingit aurum habere in arca? Quia si aurum haberet in arca, furem timeret, et aurum de arca etiam nolens perderet; fidem autem de corde non perderet, si ipse illam inde non expelleret. Cito autem responderi potest, charissimi. Fecit Deus pauperem, ut probet hominem; et fecit Deus divitem, ut probet illum de paupere. Et omnia quae fecit Deus, recte fecit. Et si non possumus videre consilium ipsius, quare illud sic fecit et illud sic; bonum est nobis ut subdamur sapientiae