comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sicut cognoscendum ẽ cognouistis:
uel ñ petistis quicqm: qm̃ in compa¬
ratione rei qũa petere debuistis. pro
nichilo habendum ẽ quod petistis.
petunt. idem aliquid nichilẽ: exor¬
tatur dicens. petite & accipietis. ut
gaudium ur̃m sit plenũ: id est hoc
in nomine meo petite. ut gaudium
ur̃m sit plenũi: & accipietis. Isto enĩ
bono in petendo ꝑseuerantes. scõs su¬
os nequaqũa miscdĩa diuina frauda¬
bit. Hec inquit in ꝓuerbiis locutus
sum uobis. Uenit hora. cũ iam ñ inpro¬
uerbis loquar uobis:s palam de pa¬
tre meo adnuntiabo uobis. Possim di¬
cere hanc de qua loguitur horam. fu¬
turum oportere scłm intelligi: ubi ui¬
debimus palam qd̵ beatus paulus dic̃
facie ad faciem: ut quod ait hȩc in ꝓu̾¬
biis locutus sum uobis. hoc sit quod
ab eodem apło dictum ẽ. Uidemus nẽ
ꝑ speculum in eniginate. Adnuntia¬
bo autẽ uobis: quia ꝑ filium pat ui¬
debitur: uxta illud quod alibi dicit.

Expanded text:
non sicut cognoscendum est cognovistis; non sicut cognoscendum est cognovistis; vel non petistis quidquam, quoniam in comparatione rei quam petere debuistis, pro nihilo habendum est quod petistis. petunt, idem aliquid nihil est, exhortatur dicens, Petite, et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum: id est, hoc in nomine vestrum sit plenum, et accipietis. Iste enim bene in petendo perseverantes sanctos suos nequaquam misericordia divina fraudabit. Haec, inquit, in proverbiis locutus sum vobis. Venit hora, cum jam non in proverbiis loquar vobis, sed palam de Patre annuntiabo vobis. Possem dicere hanc, de qua loquitur horam, futurum oportere saeculum intelligi, ubi videbimus palam, quod beatus Paulus dicit, facie ad faciem , ut quod ait: Haec in proverbiis locutus sum vobis, hoc sit, quod ab eodem Apostolo dictum est: Videmus nunc per speculum in aenigmate . Annuntiabo autem vobis, quia per Filium Pater videbitur, juxta illud quod alibi ait:
Abbreviated transcription (Latin):
dicit gaudium plenũ: ꝓfecto ñ car¬
nale. s sp̃ĩtale gaudiumẽ. Et qͣndo
tantũ erit. ut aliquid ei iam ñ sit ad¬
dendum: ꝓculdubio tunc erit ple¬
nũ. Quicquid gͦ petitur. quod ꝑtine¬
at ad hoc gaudium consequendum.
hoc ẽ in nomine. xꝑi petendũ: si diui¬
nã intelligimus grãm: si uere beatã
poscimus uitam. Quicquid autẽ ali¬
ud petitur. nichil petitur: ñ quia nul¬
la om̃ino res ẽ: s quia in tantȩ rei com¬
paratione quicqͥd aliud concupiscit᷑.
nichil ẽ. Neq enim ꝓrsus nulla res
ẽ homo de quo ait apłs: qui se putat
aliquid eẽ cum nichil sit. In compara¬
tione quippe sp̃italis hominis qui
quid petieritis patrẽ in nomine meo
dabit uobis: ut hoc quod ait siquid.
ñ quodlibet intelligatur: s aliquid
quod ñ in beate uitȩ comparatione
sit nichil. Et quod sequitur. usq mͦ
ñ petistis quicqu̾ã in nomine meo:. du¬
obus modis intelligi potest: uel quia
ñ in nomine meo petistis. quod nom̃

Expanded text:
gaudium plenum, profecto non carnale, sed spirituale gaudium est: et quando tantum erit, ut aliquid ei jam non sit addendum, procul dubio tunc erit plenum. Quidquid ergo petitur quod pertineat ad hoc gaudium consequendum, hoc est in nomine Christi petendum, si divinam intelligimus gratiam, si vere beatam poscimus vitam. Quidquid autem aliud petitur, nihil petitur: non quia nulla omnino res est, sed quia in tantae rei comparatione quidquid aliud concupiscitur, nihil est. Neque enim prorsus nulla res est homo, de quo ait Apostolus: Qui se putat aliquid esse, cum nihil sit . In comparatione quippe spiritualis hominis, qui quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis; ut hoc quod ait, si quid, non quodlibet intelligatur, sed aliquid quod non in beatae vitae comparatione sit nihil. Et quod sequitur, Usque modo non petistis quidquam in nomine meo, duobus modis intelligi potest: vel quia non in nomine meo petistis, quod nomen
Abbreviated transcription (Latin):
carneis oculis in carne conspieuum: ñ
aut̃ẽ uidebat qͦd in carne uerbũ latebat.
uidebat hominẽ: ñ uidebat dm̃. uide¬
bat indum̃tum: ñ uidebat indutum.
S qm̃ pꝰ resurrectionẽ etiam ipsã car¬
nẽ suã. qm ñ solum uidendam. uerũ
etiã contrectandã demonstrauit suis.
noluit demonstrare ñ suis: hinc for¬
tasse intelligendĩi ẽ ẽẽ dictũ. Adhuc
modicum & mundꝰ me iam ñ uidet :
uos autẽ uidebitis me. quia ego uidebi
tis me quia ego uiuo. & uos uiuetis. Ed
ẽ quia ego uiuo. & uos uiuetis: Cur
de p̃senti se dixit uiuere. illos autẽ de
futuro ẽẽ uicturos: nͥ quia uitã etiam
carnis utiq resurgentis qualis in ipso
p̃cedebat. & illis ẽ pollicitus secuturã.
& quia ipsius mox futura erat resur¬
rectio p̃sentiᷤᷤ posuit tp̃ris u̾bũ. ꝓpt̾ sig¬
nificandã celeritatem: illoꝵ autẽ qm̃¬

Expanded text:
carne conspicuum, non autem videbat quod in carne Verbum latebat: videbat hominem, non videbat Deum; videbat indumentum, non videbat indutum. Sed quoniam post resurrectionem etiam ipsam carnem suam, quam non solum videndam, verum etiam contrectandam demonstravit suis, noluit demonstrare non suis; hinc fortasse intelligendum est esse dictum, Adhuc modicum, et mundus me jam non videt: vos autem videbitis mt. » Quia ego vivo, et vos vivetis. « Quid est, quia ego vivo, et vos vivetis? Cur de praesenti se dixit vivere, illos autem de futuro esse victuros, nisi quia vitam etiam carnis, utique resurgentis, qualis in ipso praecedebat, et illis est pollicitus secuturam? Et quia ipsius mox futura fuerat resurrectio, praesentis posuit temporis verbum, propter significanda
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiculo temptationis exire. Sicut autẽ
hic dixit nunc anima mea turbata est.
ita etiam ubi dicit. tristis ẽ anima mea
usq ad mortem: & pat̾ si fieri potest. tͣn¬
seat a me calix iste. ostendens hominis¬
suscepti infirmitatem: ut doceat sic con¬
tristatum & conturbatũ quod sequitur
dicere. Uerumtam̃ ñ quod ego uolo. s
quod tu uis pater. Sic enim homo ab
humanis in diuina dirigit᷑: cum uo¬
luntati humanȩ uoluntas diuina p̃po¬
nitur. Quid ẽ autẽ clarifica tuũ nom̃:
nisi in sua passione & resurrectione:
Quid gͦ ẽ aliud. nͥ ut pat̾ clarificet
filium: qui clarificat suum nomen
etiam in similib passionibꝰ seruoꝵ suoꝵ¬

Expanded text:
periculo tentationis exire. Sicut autem periculo tentationis exire. Sicut autem hic dixit, Nunc anima mea turbata est, ita etiam ubi dicit, Tristis est anima mea usque ad mortem; et, Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste: suscepit infirmitatem, ut doceat sic contristatum et conturbatum, quod sequitur dicere. Verumtamen, non quod ego volo, sed quod tu vis, Pater . Sic enim homo ab humanis in divina dirigitur, cum voluntati humanae voluntas divina praeponitur. Quid est autem, clarifica tuum nomen, nisi in sua passione et resurrectione? Quid est ergo aliud, nisi ut Pater clarificet Filium, qui clarificat nomen suum, etiam in similibus 585 passionibus servoru
Abbreviated transcription (Latin):
ceret factus ẽ & ipse quod fecit. Homo
enim factus est: qui hominẽ fecit. S
ds incommnutabilis mansit: & hominẽ
in melius commutauit. Audi gͦ quid
inde subiungat: cum dixisset. nunc
anima mea turbata ẽ. Et quid dic̃ã
inquit: Pat̃: saluifica me ex hac hora.
S. ꝓpterea ueni in horam hanc. Pater
clarifica tuum nom̃. Docuit te quid
cogites: docuit quid dicas. que inuo¬
ces. in quo speres: cuius uoluntatem
certam atq diuinam. tuȩ uoluntati
humane infirmeq preponas. Non ido
łͥ uideatur exalto deficere: quia te
uult ab imo ꝓficere. Nam & temptari
dignatus ẽ a diabolo: a quo utiq si
nollet ñ temptaretur: quẽ ad modu
si nollet ñ pateret᷑. Et ea respondit dia¬
bolo: quȩ tu in temptationibꝰ debeas
respondere. Et ille quidem tẽptatus ẽ.
s ñ ꝑiclitatus: ut doceret te intempta¬
tione ꝑiclitantem. temptatori respon¬
dere: & post temptatorem ñ ire: s de

Expanded text:
ceret factus est et ipse quod fecit: homo ceret factus est et ipse quod fecit: homo enim factus est qui hominem fecit; sed Deus incommutabilis mansit, et hominem in melius commutavit. Audi ergo quid inde subjungat, cum dixisset, Nunc anima mea turbata est. Et quid dicam, inquit? Pater, salvifica me ex hac hora: sed propterea veni in hanc horam. Pater, clarifica nomen tuum. Docuit te quid cogites, docuit quid dicas, quem invoces, in quo speres, cujus voluntatem certam atque divinam tuae voluntati humanae infirmaeque praeponas. Non ideo tibi videatur ex alto deficere, quia te vult ab imo proficere. Nam et tentari dignatus est a diabolo, a quo utique si nollet non tentaretur, quemadmodum si nollet non pateretur: et ea respondit diabolo, quae tu in tentationibus debeas respondere . Et ille quidem tentatus est, sed non periclitatus; ut doceret te in tentatione periclitantem tentatori respondere, et post tentatorem non ire, sed de
Abbreviated transcription (Latin):
or mͥ audire in cogitacione mea respon¬
dentem mͥ dñm: & quodammͦ dicen¬
tem. Magis sequeris: quia sic me m̃t¬
pono ut fufferas. Audisti ad te uocem
fortitudinis meȩ: audi in me uocem
infirmitatis tuȩ. uires suggero ut eur¬
ras: nec reprimo quod acceleras. s tnͣs¬
fero in me quod trepidas: & subster¬
no qua tͣnseas. Od̾ne: mediator ds supra
nos. homo ꝓpt̾ nos: agnosco miscdĩam
tuam. Nam quod tu tantus. tuȩ cari¬
tatis uoluntate turbaris: multos in cor¬
pore tuo qui suȩ infirmitatis necessita¬
te turbant᷑. ne desꝑando ꝑeant consola¬
ris. Deniq homo qui sequi uult: audi¬
at qua sequat᷑. Accessit forte hora t̾ri¬
bilis: ꝓponitur optio: aut faciendȩ mi¬
quitatis. aut subeundȩ passionis. Tur¬
batur anima infirma: ꝓpt̾ qũa sponte
turbata ẽ anima inuicta. Prepone tue
uoluntati: uoluntatẽ dĩ. Adtende enim
quid deinde subiungat creator tuus.
& magist̃ tiuus qui te fecit: & ut te do¬

Expanded text:
or mihi audire in cogitatione mea responor mihi audire in cogitatione mea respondentem mihi Dominum, et quodammodo dicentem: Magis sequeris, quia sic me interpono ut sufferas: audisti ad te vocem fortitudinis meae, audi in me vocem infirmitatis tuae: vires suggero ut curras, nec reprimo quod acceleras; sed transfero in me quod trepidas, et substerno qua transeas. O Domine mediator, Deus supra nos, homo propter nos, agnosco misericordiam tuam! nam quod tu tantus tuae charitatis voluntate turbaris, multos in corpore tuo qui suae infirmitatis necessitate turbantur, ne desperando pereant consolaris. 3. Denique homo qui sequi vult, audiat qua sequatur. Accessit forte hora terribilis, proponitur optio aut faciendae iniquitatis, aut subeundae passionis; turbatur anima infirma, propter quam sponte turbata est anima invicta: praepone tuae voluntati voluntatem Dei. Attende enim quid deinde subjungat creator tuus et magister tuus, qui te fecit, et ut te do
Abbreviated transcription (Latin):
turbauit semet ipsum. Oportebat em̃
ita nob̾cum pateretur & infirma. Au
di suꝑuis dicentem. Uenit hora: ut
clarificetur filius hominis. Si morti¬
ficatum fuerit granũ: multũ fructũ
affert. Audio. qui odit animã suam
in hoc mundo. in uitam ȩt̾nam custo¬
dit eam: nec ꝑmittor tantiunmͦ mi¬
rari. s iubeor imitari. Denide sequen¬
tibus uerbis. siquis mͥ ministrat. me
sequat᷑. & ubi sum ego. ibi & minister
m̃is erit. mundi contemnere accen¬
dor: & in conspectu meo nichil ẽ uitȩ
hiuius tutus quantuimlibet fuerit
plixus uapor: pre amore ȩt̃norũ tem¬
poralia mͥ cuncta uilescunt. Et rur¬
sus ipsum dñm meum qui me illis
uerbis ab infirmitate mea rapuit
ad firmitatem meam: audio dicen¬
tem. Nunc anima mea turbata est.
Quid hoc est: Quomͦ sequi iubes ani¬
mã meã. si turbari uideo animã tuã:
Quomͦ sufferam: quod graue tanta
firmitas sentit: Quale fundam̃tum
queram: si petra subcumbit: S uide¬

Expanded text:
turbavit semetipsum . Oportebat enim turbavit semetipsum . Oportebat enim ita nobiscum pateretur et infima . 2. Audio superius dicentem, Venit hora ut glorificetur Filius hominis: si mortificatum fuerit granum, multum fructum affert. Audio, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Nec permittor tantummodo mirari, sed jubeor imitari. Deinde sequentibus verbis, Si quis mihi ministrat, me sequatur; et ubi sum ego, ibi et minister meus erit; mundum contemnere accendor, et in conspectu meo nihil est vitae hujus totus, quantumlibet fuerit prolixus, vapor; prae amore aeternorum temporalia mihi cuncta vilescunt: et rursus ipsum Dominum meum, qui me illis verbis ab infirmitate mea rapuit ad firmitatem suam, audio dicentem, Nunc anima mea turbata est. Quid est hoc? Quomodo sequi jubes animam meam, si turbari video animam tuam? quomodo sufferam quod grave tanta firmitas sentit? quale fundamentum quaeram, si petra succumbit? Sed vide
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis lectionis hesternȩ
ministros suos ut se ipsũ
sequerentur hortatus ẽ. cum ita pre¬
dixisset passionẽ suam. quod nisi gra¬
num frum̃ti cadens in t̾ra mortuum
fuerit. ipsum solum manet. si autem
mortuum fuerit. multũ fructũ affert:
ubi excitauit eos qui eum ad regnũ
cȩlorum sequi uellent. ut animam
suam odissent in hoc mundo. si eam in
uitam ȩt̃nam custodire cogitarent:
ad nr̃am rursus infirmitatẽ suũ tem¬
perauit affectum: & ait. unde lectio
cȩpit hodierna. Nunc anima meatur¬
bata ẽ. Unde turbata ẽ dne. anima
tua: Nempe pauloante dixisti: qui
odit animã suã in hoc mundo. in ui¬
tam ȩt̾̃nam custodit eam. Ergone
anima tua in hoc mundo amatur:
ideo turbatur ueniente hora qua ex
hoc mundo egrediat᷑: Quis hoc de
anima dni audeat affirmare: Sed
nos in se transtulit: nos in se suscepit:
caput nr̃m menbroꝵ suoꝵ suscep̾ affectũ.
Et ideo ñ ẽ ab aliquo turbatũ: s sicut
de illo dictum ẽ eũ lazarũ suscitaret.

Expanded text:
erbis lectionis hesternae ministros suos ut seipsum sequerentur hortatus est, cum ita praedixisset passionem suam, quod nisi granum frumenti cadens in terram mortuum fuerit, solum manet; si autem mortuum fuerit, multum fructum affert: ubi excitavit eos, qui eum ad regnum coelorum sequi vellent, ut animam suam odissent in hoc mundo, si eam in vitam aeternam custodire cogitarent: ad nostram rursus infirmitatem suum temperavit affectum, et ait, unde lectio coepit hodierna, Nunc anima mea turbata est. Unde turbata est, Domine, anima tua? Nempe paulo ante dixisti, Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam aeternam custodit eam. Ergo anima tua in hoc mundo amatur, ideo turbatur veniente hora qua ex hoc mundo egrediatur? Quis hoc de anima Domini audeat affirmare? Sed nos in se transtulit, nos in se suscepit caput nostrum, membrorum suorum suscepit affectum: et ideo non est ab aliquo turbatum; sed sicut de illo dictum est, cum Lazarum suscitaret,
Abbreviated transcription (Latin):
clarificaui antequam facerẽ mundum:
& iterum clarificabo. cum resurget a
mortuis. & ascendet in cȩlum. & alit̾
intelligi potest. Et clarificaui cũ de
uirgine natus ẽ: cum uirtutes oꝑatꝰ
ẽ: cum de cęlo indice. ꝑ stellam ama
agnitus ẽ: cum descendente sꝑu inspe¬
cie columbȩ declaratus: cum uoce de
cȩlo sonante monstratus: cum in mon¬
te tnsfiguratus: cum miracula multa
fecit: cum multos sanauit atq munda¬
uit: cum de paucissimis panib tantam
multituiidinem pauit: cum uentis &
fluctib imꝑauit: cum mortuos susci¬
tauit. Et iterũ clarificabo. cum resur¬
get a mortius: cum mors ei ultra ñ dna¬
bit᷑: cum exaltabitur suꝑ celos ds: & su¬
ꝑ omnẽ t̾ram gła eius. Turba gͦ quȩ
stabat e audierat: dicebat tonitruum
factum eẽ. Alii dicebant: angelus ei
lociitus est. Respondit iħc: & dixit.
Non ꝓpt̾ me uox hȩc uenit: s ꝓpt̾ uos.
hic ostendit illa uoce ñ sibi indicatu
qͦd iã sciebat: s eis quib indicari opor¬

Expanded text:
cerem mundum: et iterum clarificabo, cum resurget a mortuis, et ascendet in coelum. Et aliter intelligi potest. Et clarificavi, cum de Virgine natus est, cum virtutes operatus est, cum coelo indice per stellam a Maagnitus est, cum descendente Spiritu in specie columbae declaratus, cum voce de coelo sonante monstratus, cum in monte transfiguratus, cum miracula multa fecit, cum multos sanavit atque mundavit, cum de paucissimis panibus tantam multitudinem pavit, cum ventis et fluctibus imperavit, cum mortuos suscitavit: et iterum clarificabo, cum resurget a mortuis, cum mors ei ultra non dominabitur, cum exaltabitur super coelos Deus, et super omnem terram gloria ejus. 5. Turba ergo quae stabat, et audierat, dicebat tonitruum  dicebant: Angelus ei locutus est. Respondit Jesus et dixit: Non propter me vox haec venit, sed propter vos. » Hic ostendit ille voce non sibi indicatum, quod idem jam sciebat, sed eis quibus indicari opor
Abbreviated transcription (Latin):
guli. Hinc dedignati sunt credere in
xpm: quia eorum impietas eum mor¬
tuum. risit occisum. & ipsa erat mors
grani multiplicandi: & exaltatio tra
cis sitis. Cum aliquid ueri auditũ
habetis. credite in ueritatem: ut re¬
nascamini in ueritate. Hȩc locutus
ẽ iħc: & abiit. & abscondit se ab eis.
Non ab eis qui credere & diligere ce¬
ꝑant: ñ ab eis qui cum ramis pal¬
marum & laudib obuiam uenerant:
s ab eis qui uidebant & inuidebant.
quia nec uidebant: s in lapidem il
se abscondit iħc ab eis qui eum occide¬
re cupiebant: quod sepe ꝓpt̃ obliuionẽ
cõmonendi estis. nr̃e infirmitati consu¬
luit: ñ sue potestati derogauit.

Expanded text:
guli . Hinc indignati sunt credere in guli . Hinc indignati sunt credere in Christum, quia eorum impietas contempsit mortuum, risit occisum: et ipsa erat mors grani multiplicandi, et exaltatio trahlii lucis sitis. Cum aliquid veri auditum habetis, credite in veritatem, ut renascamini in veritate. Haec locutus est Jesus, et abscondit se ab eis. Non ab eis qui credere et diligere coeperant; non ab eis qui cum ramis palmarum et laudibus obviam venerant; sed ab eis qui videbant et invidebant, quia nec videbant, sed in lapidem illse abscondisset Jesus ab eis qui illum occidere cupiebant, quod saepe propter oblivionem commonendi estis, nostrae infirmitati consuluit, non suae potestati derogavit.
Abbreviated transcription (Latin):
num. Si manet in ȩt̃num: quomͦ exal¬
tabitur a terra. id ẽ quomͦ crucis passi¬
one morietur: Hoc enim eum dixisse
intelligebant: quod facere cogitabant.
Non gͦ eis u̾borum istorum obscuritatẽ
aperuit infusa sapientia: s stimulata
conscientia. Dixit gͦ eis iħc. Adhuc mo¬
dicum lumen in uob̃ ẽ. Hinc ẽ quod in¬
telligitis: quia xꝑs manet in ȩternum.
Ergo ambulate dum lucem habetis: ut
ñ tenebre uos comp̃hendant. Ambula¬
te. accedite: totum intelligite: & mori¬
sanguinẽ fusurum quo redimat: & as¬
censurum in sublimia quo ꝑdiicat.
Tenebre autẽ uos comp̃hendent: si eo
modo credideritis xpisti ȩternitatem.
ut neget e in eo mortis humilita¬
tem. Et qui ambulat in denebris: nes¬
cit quo uadat. Sic potest offendere
in lapidem offensionis: & petr̃a scan¬
dali. Quod fuit dñs cecis uidȩis: sicut
credentib lapis quẽ reꝓbauerunt
ȩdificantes. hic factus ẽ in caput an¬

Expanded text:
num: si manet in aeternum, quomodo exalnum: si manet in aeternum, quomodo exaltabitur a terra: id est, quomodo crucis passione morietur? Hoc enim eum dixisse intelligebant, quod facere cogitabant. Non ergo eis verborum istorum obscuritatem aperuit infusa sapientia, sed stimulata conscientia. 13. Dixit ergo eis Jesus: Adhuc modicum lumen in vobis est. Hinc est quod intelligitis quia Christus maneErgo ambulate, dum lucem habetis, ut non vos tenebrae comprehendant. Ambulate, accedite, totum 587 intelligite, et morisanguinem fusurum quo redimat, et ascensurum in sublimia quo perducat. Tenebrae autem vos comprehendent, si eo modo credideritis Christi aeternitatem, ut negetis in eo mortis humilitatem. Et qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat. Sic potest offendere in lapidem offensionis, et petram scandali, quod fuit Dominus caecis Judaeis ; sicut credentibus lapis quem reprobaverunt aedificantes, factus est in caput an
Abbreviated transcription (Latin):
nit implere. Hoc refertur ad illud:
quod suꝑius ait. Si autem mortuũ
fuerit granũ: multũ fructũ affert.
Nam exaltationem suam quid aliud
dixit: qmͣ in cruce passionem: Quod
& ipse eugłista ñ tacuit: subiunxit
Senim & ait. Hoc autem dicebat: signi¬
Sficans qua morte eẽt moriturus. Res¬
pondit ei turba. Nos audiuimꝰ ex lege:
quia xꝑc manet in ȩt̾num. Et quomͦ
tu dicis: oportet exaltari filium homi¬
nis: Et quis ẽ iste filius hominis: Me¬
morit̾ tenuerunt. qd̾ d̾ns dicebat assi¬
loco ñ ait. si exaltatus fuerit a terra
filius hominis: s suꝑius dixerat quod
hesterno die lectum atq tractatum
est. quando nuntiati sunt gentiles illi
qui eum uidere cupiebant: uenit ho¬
ra ut głificetur filius hominis. Hoc
itaq isti animo retinentes. & quod nc̃
ait cum eraltatus fuero a terra. mortẽ¬
cis: oportet exaltari filium hominis
Quis ẽ enim iste filius hominis: Si
enim xꝑc ẽ inquiunt: manet in ȩter¬

Expanded text:
nit implere. Hoc refertur ad illud, nit implere. Hoc refertur ad illud, quo superius ait: Si autem mortuum fuerit granum, multum fructum affert . Nam exaltationem suam quid aliud dixit, quam in cruce passionem? Quod et ipse evangelista non tacuit; subjunxit enim, et ait: Hoc autem dicebat, significans qua morte esset moriturus. Respondit ei turquia Christus manet in aeternum; et quomodo tu dicis, Oportet exaltari Filium hominis? Et quis est iste Filius hominis? Memoriter tenuerunt quod Dominus dicebat assiloco non ait, Si exaltatus fuerit a terra Filius hominis: sed superius dixerat, quod hesterno die lectum atque tractatum est, quando nuntiati sunt Gentiles illi, qui eum videre cupiebant. Venit hora ut glorificetur Filius hominis . Hoc itaque isti animo retinentes, et quod nunc ait, Cum exaltatus fuero a terra, mortecis, Oportet exaltari Filium hominis? Quis est enim iste Filius hominis? Si enim Christus est, inquiunt, manet in aeter
Abbreviated transcription (Latin):
& animã. & corpus : & illud quod in¬
telligimꝰ. & illud quo uiuimus. & illd̾
quo uisibiles & contrectabiles sumus.
Qui enim dixit. capillus capitis ur̃i
ñ ꝑibit: om̃ia trahit pꝰ se. Aut si om¬
nia ipsi homines intelligendi sunt:
om̃ia p̃destinata ad salutẽ possumꝰ
dicere. Ex quib om̃ib ait. Nichil
ẽẽ periturum: cum supͣ de suis oui¬
b loqueretur. Aut certe omĩa ho¬
minũ genera. siue in linguis om̃ibꝰ.
honoꝵ om̃ib. siue in diu̾sitatib inge
nioꝵ om̃ib: siue in artium licitarũ
& utilium ꝓfessionib om̃ib. Et quic¬
quid aliud dici potest scđm innume¬
rabiles differentias. quib int̾ se p̃ter
sola peccata homines distant ab ex¬
celsissimis usq ad humillimos. a rege
usq ad mendicum: omĩa inquit tͣ¬
ham pꝰ me: ut sit caput eoꝵ. & illi
menbra eius. S si exaltatus inqͥt fue¬
ro a t̾ra: hoc ẽ cum exaltatus fuero. Nõ
enim dubitat futurum ẽẽ : quod ue¬

Expanded text:
et animam et corpus, et illud quod inet animam et corpus, et illud quod intelligimus, et illud quod videmus, et illud quod visibiles et contrectabiles sumus. Qui enim dixit: Capillus capitis vestri non peribit , omnia trahit post se. Aut si omnia ipsi homines intelligendi sunt, omnia praedestinata ad salutem possumus dicere, ex quibus omnibus ait nihil esse periturum, cum supra de suis ovibus loqueretur. Aut certe omnia hominum genera, sive in linguis, honorum omniniorum omnibus, sive in artium licitarum et utilium professionibus omnibus, et quidquid aliud dici potest, secundum innumerabiles differentias quibus inter se, praeter sola peccata, homines distant, ab excelsissimis usque ad humillimos, a rege usque ad mendicum: Omnia, inquit, traham post me, ut sit caput eorum, et illa membra ejus. Sed si exaltatus, inquit, fuero a terra, hoc est, cum exaltatus fuero: non enim dubitat futurum esse quod ve
Abbreviated transcription (Latin):
lis hominib qui toto t̾rarum orbe dif¬
fiisi sunt. sicut appellatur domꝰ in his
a quib habitat᷑ scdm qd̾ dicimꝰ. bona
domꝰ ẽ. uel mala domꝰ ẽ: ñ qñ rep̃hendimꝰ
siue laudamus ȩdificium parietũ atq¬
tectorum: s quando mores uel bonoꝵ
hominum uel maloꝵ. Sic gͦ dictum ẽ:
pͥnceps huius mundi. id ẽ pͥnceps malo¬
rũ om̃ium. qui habitant in mundo.
Appellatur etiam mundꝰ in bonis: qui
similit̾ toto t̾rarum orbe diffisi sũt.
Inde dicit apłs. Ds̃ erat in xꝑo mun
dum reconcilians sibi. Hi sunt. ex qͦrũ
cordib pͥnceps mundi eicitur foras.
Cum gͦ dixisset nunc pͥnceps huiꝰ mun¬
di eicietur foras: & ego inquit si exal¬
tatus fuero a terra. omĩa traham ad
me. Quȩ om̃ia ÷ nͥ ex quib ille eicitur
foras: Non autem dirit om̃s: s omĩa
Non enim om̃ium ẽ fides. Non itaq
hoc ad uniu̾sitatem hominũ retulit:
s ad creature integritatem. id ẽ sꝑm.

Expanded text:
lis hominibus, qui toto orbe terrarum diflis hominibus, qui toto orbe terrarum diffusi sunt: sicut appellatur domus in his a quibus habitatur, secundum quod dicimus, Bona domus est, vel, mala domus est, non quando reprehendimus sive laudamus tectorum, sed quando mores vel bonorum hominum vel malorum: sic ergo dictum est, princeps hujus mundi, id est, princeps malorum hominum, qui habitant in mundo. Appellatsimiliter toto terrarum orbe diffusi sunt, inde dicit Apostolus: Deus erat in Christo mundum reconcilians sibi . Hi sunt ex quorum cordibus princeps mundi ejicietur foras. Cum ergo dixisset: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras, Et ego, inquit, si exaltatus fuero a terra, omnia traham post me. Quae omnia? nisi ex quibus ille ejicitur foras. Non autem dixit omnes, sed omnia. Non enim omnium est fides. Non itaque hoc ad universitatem hominum retulit, sed ad creaturae integritatem, id est, spiritum
Abbreviated transcription (Latin):
rat loricam & scutum fidei. Et si ali¬
quando uulnerat: adẽ qui sanat. Qͥa
sic̃ pugnantib dictum est. hȩc scribo
uobis ut ñ peccetis: ita qui uulneran¬
tur. quod sequitur audiunt. Et siqͥs
mus cum dicimꝰ. dimitte nob̾ debita
nr̃a: nͥ ut uulnera nr̃a sanent᷑ : Et
quid aliud petimꝰ cum dicimꝰ. ne nos
inferas in temptationẽ: nͥ ut ille qui
insidiatur uel certat extrinsecus.
nulla irrumpat ex parte. nulla nos
fraude. nulla nos possit uirtute su¬
ꝑare: Quantas libet tamen adu̾sum
nos erigat machinas: quando ñ te¬
net locum cordis uͥ fides habitat: eie¬
ctus ẽ foras. S nͥ dñs custodierit ciui¬
tatem: inuanũ uigilabit qui cꝰtodit
eam. Nolite gͦ de uob̾ ipsis p̃sumere:. si
ñ uultis foras eiectum diabolum intͦ
iterũ reuocare. Absit autẽ ut diabo¬
lum mundi pͥncipem ita dictum exis¬
stimemꝰ: ut eum cęlo & t̾rȩ dnari pos¬
se credamꝰ. S mundꝰ appellatur in ma¬

Expanded text:
rat loricam et scutum fidei . Et si alirat loricam et scutum fidei . Et si aliquando vulnerat, adest qui sanat. Quia sicut pugnantibus dictum est, Haec scribo vobis, ut non peccetis: ita qui vulnerantur, quod sequitur audiunt, Et si quimus cum dicimus, Dimitte nobis debita nostra, nisi ut vulnera nostra sanentur? Et quid aliud petimus cum dicimus, Ne nos inferas in tentationem , nisi ut ille qui insidiatur, vel certat extrinsecus, nulla irrumpat ex parte, nulla nos fraude, nulla nos possit virtute superare? Quantaslibet tamen adversum nos erigat machinas, quando non tenet locum cordis ubi fides habitat, ejectus est foras. Sed nisi Dominus custodierit civitatem, in vanum vigilabit qui custodit . Nolite ergo de vobis ipsis praesumere, si non vultis foras ejectum diabolum intro iterum revocare. 10. Absit autem ut diabolum mundi principem ita dictum existimemus, ut eum coelo et terrae dominari posse credamus. Sed mundus appellatur in ma
Abbreviated transcription (Latin):
ñdum fuerat głificatus: pocest similẽ
habere quęstionẽ. & similem solutio¬
nem. Non enim sine sꝑu sc̃õ: futura
p̃nuntiauerunt ꝓpħȩ. Aut ñ etiam
dnm infantem in sꝑu sc̃o symeon se¬
nex & anna uidua cognouerunt: &
zacharias & elisabeth. qui de illo ñdu
id ẽ illa abundantia gr̃ȩ spiritalis. qͣͦ
congregati linguis om̃ium loquerent᷑.
ac sic in linguis om̃ium gentium. fu¬
tura prȩnuntiaretur ȩccł̃ia: qua gr̃a
sꝑitali ppłi congregarent᷑: qua longe
lateq peccata dimitterentur: & milia
milium deo reconciliarent᷑. Quid gͦ
ait quispiam: quia diabolus de cre
dentium cordib eicietur foras: Iam
fidelium neminem temptat: Immo
uͦ temptare ñ cessat. S aliud ẽ intͥn¬
secus regnare: aliud forinsecus oppugna¬
re. Nam & munitissimã ciuitatẽ qñ
hostis oppugnat. nec expugnat: & si
aliqͣ tela eiꝰ missa ꝑueniunt: ammo¬
net apłs unde ñ ledant. Cominemo¬

Expanded text:
nondum erat glorificatus ; potest similem nondum erat glorificatus ; potest similem habere quaestionem, et similem solutionem. Non enim sine Spiritu sancto futura praenuntiaverunt prophetae , aut non etiam Dominum infantem in Spiritu sancto Simeon senex et Anna vidua cognoverunt , et Zacharias et Elizabeth, qui de illo nondum id est, illa abundantia gratiae spiritualis, qua congregati linguis omnium loquerentur, ac sic in linguis omnium gentium futura praenuntiaretur Ecclesia: qua gratia spirituali populi congregarentur, qua longe lateque peccata dimitterentur, et millia millium Deo reconciliarentur. Quid ergo, ait quispiam; quia didentium cordibus ejicietur foras, jam fidelium neminem tentat? Imo vero tentare non cessat. Sed aliud est intrinsecus regnare, aliud forinsecus oppugnare: nam et munitissimam civitatem aliquando hostis oppugnat, nec expugnat. Et si aliqua tela ejus missa perveniunt, admonet Apostolus unde non laedant; commemo
Abbreviated transcription (Latin):
tura. sed uicio: ñ quia creauit aut ge¬
nuit. s quia ꝑsuasit. & tenuit. posset
gͦ aliquis opinari illum ignẽ ȩt̃num
extra mundu eẽ: & hoc eẽ dictũ eiciet᷑
foras. Quia uͦ ait. nc̃ iudicium ẽ mun¬
di: & exponens quid dixerit. nunc
inquit pͥnceps huiꝰ mundi eiciet᷑ fora.
hoc intelligendum ẽ quod nc̃ fit. non
quod tanto post futurũ ẽ in nouissi¬
mo die. Preuidebat gͦ dñs. quod scie¬
bat pꝰ passionẽ & głificationẽ suã per
uniu̾sum mundũ multos populos
credituros: in quoꝵ cordib diabolus
intus erat. Cui quando ex fide renim¬
tiant: eicitur foras. S dicit aliquis.
Numqͥd de cordib patriarcharũ &
ꝓpħarum. ueterumq iustoꝵ non ẽ eiectꝰ¬
ẽ. nc̃ eicietur foras: Quomͦ putamus:
nisi quia tunc quod in hominib pau¬
cissimis factum ẽ. nc̃ in multis mag¬
nisq popłis iam mox futurum ẽẽ p̾¬
sꝑc aut̾ẽ ñdum erat datus. quia iħc

Expanded text:
tura, sed vitio; non quia creavit aut getura, sed vitio; non quia creavit aut genuit, sed quia persuasit et tenuit: posset ergo aliquis opinari illum ignem aeternum extra mundum esse, et hoc esse dictum, ejicietur foras. Quia vero ait, Nunc judicium est mundi; et exponens quid dixerit, Nunc, inquit, princeps hujus mundi ejicietur foras: hoc intelligendum est quod nunc fit, non quod tanto post futurum est in novissimo die. Praedicebat ergo Dominus quod sciebat, post passionem et glorificationem suam per universum mundum multos populos credituros, in quorum cordibus diabolus intus erat; cui quando ex fide renuntiant, ejicitur foras. 8. Sed dicit aliquis: Numquid de cordibus Patriarcharum et Prophetarum, veterumqest nunc, ejicietur foras? quomodo putamus, nisi quia tunc quod in hominibus paucissimis factum est, nunc in multis magnisque populis jam mox futurum esse prs autem nondum erat datus, quia Jesus
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ morte eius & resurrectione firmata
ẽ. ꝑ eius sanguinem qui in remissionẽ
fusus ẽ peccatoꝵ. milia credentium a
dnatu diaboli liberant᷑: rꝑi corpori
copulantur: & sub tanto capite uno
uocabat iudicium. hanc discretionẽ.
hanc a suis redemptis diaboli expul¬
sionem. Deniq adtende quid dicat.
Quasi quereremꝰ quid eẽt quod ait. nẽ
iudicium ẽ mundi: secutus exposuit.
Sait enim. Nunc princeps huiꝰ mundi
eicietur foras. Audiuimꝰ quale dixit
ẽẽ iudicium. Non gͦ illud quod in fine
uenturum ẽ uͥ uiui & mortui iudi¬
sinistram separatis: s iudicium quo
pͥnceps huius mundi eicietur foras.
Quomͦ gͦ intus erat: & quo eum dixit¬
eiciendum foras: Numquidnam in
mundo erat: & extra mundu missus
ẽ foras: Si enim de illo iudicio dice¬
ret quod in fine uenturum ẽ: posset
aliquis opinari ȩt̾̃num ignem quo
mittendus ẽ. diaboluᷤᷤ cum angłis suis.
& om̃ib qui sunt ex parte eius. ñ na¬

Expanded text:
quae morte ejus et resurrectione firmata quae morte ejus et resurrectione firmata est, per ejus sanguinem qui in remissionem fusus est peccatorum, millia credentium a dominatu diaboli liberantur, Christi corpori copulantur, et sub tanto capite uno vocabat judicium, hanc discretionem, hanc a suis redemptis diaboli expulsionem. Denique attende, quid dicat, quasi quaereremus quid esset quod ait: Nunc judicium est mundi, secutus exposuit, ait enim: Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras. Audivimus quale dixerit esse judicium. Non ergo illud quod in fine venturum est, ubi vivi et mortui judisinistram separatis; sed judicium quo princeps hujus mundi ejicietur foras. Quomodo ergo intus erat, et quo eum ejiciendum dixit foras? Numquidnam in mundo erat, et extra mundum missus est foras? Si enim de illo judicio diceret, quod in fine venturum est, posset aliquis opinari ignem aeternum, quo mittendus est diabolus cum angelis suis, et omnibus qui sunt ex parte ejus; non na
Abbreviated transcription (Latin):
ctandum ẽ in fine scłi:ꝰ S in fine quod
expectatur. iudicium. erit iudicandoꝵ
uiuoꝵ atq mortuoꝵ: iudicium erit p̃¬
mioꝵ penarumq et̾narum. Quale gͦ
nunc iudicium ẽ: Iam in suꝑioribus
lectionib quantũ potui. commonui ca¬
ritatem urãm: dici etiã iudicium ñ
damnationis. s discretionis. Unde scͥp¬
tum ẽ. Iudica me d̾s: & discerne cau¬
sam meam de gente ñ sca. Multa aut̃e
sunt iudicia dĩ. Unde dr. in psalmo.
Iudicia tua abissus multa. Dicit etiã
apłs. O altitudo diuitiarũ sapientiȩ
& scientiȩ dĩ: quã inscrutabilia sunt
iudicia eius. Ex quib iudiciis etiam
hoc ẽ quod hic ait d̃ns. nc̃ udicium
ẽ mundi: seruato illo iudicio in fine.
ubi nouissime uiui & mortui iudi¬
candi sunt. Possidebat gͦ diabolus
genus humanũ: & reos supplicioꝵ tene¬
bat cirographo peccatorum. Dñabatur
in cordib infidelium: ad creaturam co¬
lendam deserto creatore. deceptos cap
tiuosq ꝑtrahebat. P.xꝑi autem fidem

Expanded text:
fine saeculi? Sed in fine quod spectatur judicium, erit judicandorum vivorum et mortuorum, judicium erit praemiorum poenarumque aeternarum. Quale ergo nunc judicium est? Jam in superioribus lectionibus quantum potui, commonui Charitatem vestram, dici etiam judicium non damnationis, sed discretionis: unde scriptum est, Judica me, Deus, et discerne causam meam de gente non sancta . Multa autem sunt judicia Dei: unde dicitur in Psalmo, Judicia tua abyssus multa . Dicit etiam Apostolus, O altitudo divitiarum sapientiae et scientiae Dei! quam inscrutabilia sunt judicia ejus ! Ex quibus judiciis etiam hoc est quod hic ait Dominus, Nunc judicium est mundi; servato illo judicio in fine, ubi novissime vivi et mortui judicandi sunt. Possidebat ergo diabolus genus humanum, et reos suppliciorum tenebat chirographo peccatorum; dominabatur in cordibus infidelium, ad creaturam colendam, deserto Crtivosque trahebat: per Christi autem fidem
Abbreviated transcription (Latin):
suscitauit illum a mortuis: saluus eris.¬
Corde enim creditur ad iusticiam: ore
autẽ confessio fit ad salutem. Unde in
actibus apł̃oꝵ legitur. fide mundans
corda eorum. E in epła sua beatus petrꝰ.
Sic & nos inquit baptisma saluos facit:
ñ carnis depositio sordium. s conscien&¬
tie bone int̾rogatio: hoc ẽ uerbũ fidei
qͦd predicamꝰ: quod sine dubio ut mun¬
dare possit. consecratur & baptismus.
xꝑc quippe nobiscũ uitis. cum patre
agricola. dilexit ȩccl̃iam: & se ipsum
tradidit ꝓ ea. Lege apłm: & uide quid
adiungat. Ut eam scĩficaret inquit.
mundans eam lauacro aquȩ in uer¬
bo. Mundatio gͥ nequaqũa fluxo & la
uabili tribueret᷑ elemento: nͥ adderet᷑
nedicentem. tinguentẽ. etiam tantil¬
lum mundat infantẽ: quãuis ñdum
ualentẽ. corde credere ad iusticiam. &
ore confiteri ad salutem. To tũ hoc fit
ꝑ u̾bũ: de quo dñs ait. Iam uos mun¬
di estis: ꝓpt̾ uerbũ quod locutus sum
uobis.¬

Expanded text:
tuis, salvus erisCorde enim creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem . Unde in Actibus Apostolorum legitur, Fide mundans corda eorum : et in Epistola sua beatus Petrus, Sic et vos, inquit, Baptisma salvos facit; non carnis depositio sordium, sed conscientiae bonae interrogatio . Hoc est verbum fidei quod praedicamus: quo sine dubio ut mundare possit, consecratur et Baptismus. Christus quippe nobiscum vitis, cum Patre agricola, dilexit Ecclesiam, et seipsum tradidit pro ea. Lege Apostolum, et vide quid adjungat: Ut eam sanctificaret, inquit, mundans eam lavacro aquae in verbo . Mundatio igitur nequaquam fluxo et labili tribueretur elemento, nisi adderetur, nedicentem, tinguentem etiam tantillum mundet infantem, quantumvis nondum valentem corde credere ad iusticiam et ore confiteri ad salutem. Totum hoc fit per verbum, de quo Dominus ait: 'lam vos mundi estis propter verbum, quod locutus sum vobis
Abbreviated transcription (Latin):
ta aquȩ ut corpus tangat & cor ablu¬
at: nͥ faciente uerbo. ñ quia dr. s quia
credit᷑: Nam & in iꝑso uerbo. aliud est
sonus tͣnsiens: aliud uirtus manens. hoc
ẽ ũbũ fidei quod predicamꝰ ait apłs: qͥa
si confessus fueris in ore tuo quia d̃ns ẽ¬

Expanded text:
quae, ut corpus tangat et cor abluat, nisi faciente verbo: non quia dicitur, sed quia creditur? Nam et in ipso verbo, aliud est sonus transiens, aliud virtus manens. Hoc est verbum fidei quod praedicamus, ait Apostolus, quia si confessus fueris in ore tuo quia Dominus e
Abbreviated transcription (Latin):
s ꝑ ipsum facit. Excedit hoc humaña
humilitatem: excedit angłicam sub¬
limitatem: nec om̃ino ꝑtinet. nͥ ad agͥ¬
colam truntatem. Iam uosmundi
fert fructũ purgat agricola. ut fru¬
ctum plus afferat. fert fructũ quia
mundus ẽ: atq ut plus afferat pur¬
gatur adhuc. Quis enĩ est in hac ui¬
ta sic mundꝰ: ut ñ sit magis magisq
mundandus: Ubi si dixerimꝰ quia pec¬
catum ñ habemus. nos ipsos seducimꝰ:
& ueritas in nobis ñ est. Si aut̃ẽ confes¬
si fuerimus peccata nr̃a: fidelis ẽ & ustꝰ
qui dimittat nobis peccata: & mundet
nos ab om̃i iniquitate. Mundet utiq
mundos. hoc ẽ fructuosos: ut tanto
sint fructuosiores. quanto fuerint.
mundiores. Iam uos mundi estis. ꝓpt̾
uerbũ qd̾ locutus sum uobis. Quare ñ
ait mundi estis ꝓpt̾ baptismũ quo loti
estis. s ait ꝓpt̾ uerbum quod locutus
sum uobis: nͥ quia & in aqua uerbum
mundat: Uetrahe u̾bum: & quid est
aqua nͥ aqua: Accedit u̾bum ad elem̃¬

Expanded text:
seipsum facit: excedit hoc humanam humilitatem, excedit angelicam sublimitatem, nec omnino pertinet nisi ad agricolam Trinitatem. Jam vos mundi fert fructum, purgat agricola, ut fructum plus afferat. Fert fructum, quia mundus est; atque ut plus afferat, purgatur adhuc. Quis est enim in hac vita sic mundus, ut non sit magis magisque mundandus? ubi si dixerimus quia peccatum non habemus, nosipsos seducimus, et veritas in nobis non est. Si autem confessi fuerimus peccata nostra, fidelis est et justus, qui dimittat nobis peccata, et mundet nos ab omni iniquitate » : mundet utique mundos, hoc est fructuosos, ut tanto sint fructuosiores, quanto fuerint mundiores. 3. Jam vos mundi estis propter verbum quod locutus sum vobis. Quare non ait, mundi estis propter Baptismum quo loti estis, sed ait, propter verbum quod locutus sum vobis; nisi quia et in aqua verbum mundat? Detrahe verbum, et quid est aqua nisi aqua? Accedit verbum ad eleme
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑc: scđm quod ait. pat̾ maior me ẽ.
Sedm autẽ id quod ait. ego & pat̃ u¬
nũ sumus. & ipse agricola ẽ: nec talis
quales sunt qui extrinsecus oꝑando
exhibent minist̾ium: s talis ut det
etiam intrinsecus increm̃tum. Nam
neq qui plantat ẽ aliquid. neq qui rigat:
s qui increm̃tum dat dđs. S utiq ds est¬
xꝑc: quia ds erat u̾bum:. unde ipse &
pat̃ unũ sunt. & si uerb̃u caro factũ ẽ.
quod ñ erat: manet quod erat. Deniq
cum de patre tanqũa de agricola dix¬
isset. quod infructuosos palmites tol¬
lat. fructuosos autẽ purget. ut plus
afferant fructum: continuo etiam se¬
ipsũ mundatorem palmitum ostend̾es:
iam uos inquit mundi estis. ꝓpt ser¬
monẽ que locutus sum uobis. Ecce &
ipse mundator ẽ palmitũ. qd̾ ẽ agrico¬
lȩ ñ uitis officium: qui etiã palmites
oꝑarios suos facit. Nam & si ñ dant
increm̃tum: inꝑendunt tamen aliqd
adiumentũ: s ñ de suo: quia sine me
inquit nichil potestis facere. Audie¬

Expanded text:
ecundum quod ait, Pater major me est ; secundum autem id quod ait, Ego et Pater unum sumus , et ipse agricola est. Non est talis quales sunt qui extrinsecus operando exhibent ministerium; sed talis est, ut det etiam intrinsecus incrementum. Nam neque qui plantat est aliquid, neque qui rigat, sed Deus qui incrementum dat  quia Deus erat Verbum; unde ipse et Pater unum sunt: et si Verbum caro factum est quod non erat, manet quod erat. Denique cum de Patre tanquam de agricola dixisset quod infructuosos palmites tollat, fructuosos autem purget ut plus afferant fructum; continuo etiam seipsum mundatorem palmitum ostendens, Jam tos, inquit, mundi estis propter sermonem quem locutus sum vobis. Ecce et ipse mundator est palmitum, quod est agricolae, non vitis officium: qui etiam palmites operarios suos fecit. Nam etsi non dant incrementum, impendunt tamen aliquod adjumentum; sed non de suo: Quia sine me, inquit, nihil potestis facere. Audi e
Abbreviated transcription (Latin):
iħc. Unius quippe naturȩ sunt:. uitis
& palmites. Propt̾ qd cũ eẽt ds euius
naturȩ ñ sumus. factus ẽ homo ut in
illo eẽt uitis humana natura: euius¬
& nos homines palmites ẽẽ possemꝰ.
Quid ẽ gͦ. ego sũ uitis uera: Numqͥd
ut adderet uera: hoc ad eam uitem
retulit. unde ista similitudo tͣnslata
Tẽ: Sic enim d̾r uitis ꝑ similitudinẽ ñ
ꝑ ꝓpͥetatem: quẽ admodum dicit᷑. ouis
agnus. leo. petra. lapis ãgularis. & cȩ¬
tera huiusmodi: quȩ magis ipsa sunt
uera. ex quib dicunt᷑ istȩ similitudi¬
nes. ñ ꝓpͥetates. S cum dicit ego sũ ui¬
tis uera: ab illa se utiq discernit cui
dr. Quomͦ conuersa es in amaritudi¬
nẽ uitis alienȩ: Nam quo pacto ẽ uitᷤ
uera: quȩ expectata ẽ ut faceret uũa.¬

Expanded text:
 Unius quippe naturae sunt vitis et palmites: propter quod cum esset Deus, cujus naturae non sumus, factus est homo ut in illo esset vitis humana natura, undet nos homines palmites esse possemus. Quid ergo est, Ego sum vitis vera? Numquid ut adderet vera, hoc ad eam vitem retulit, unde ista similitudo translata est? Sic enim dicitur vitis, per similitudinem, non per proprietatem; quemadmodum dicitur ovis, agnus, leo, petra, lapis angularis, et caetera hujusmodi, quae magis ipsa sunt vera, ex quibus ducuntur istae similitudines, non proprietates. Sed cum dicit, Ego sum vitis vera, ab illa se utique discernit cui dicitur, Quomodo conversa es in amaritudinem, vitis aliena ? Nam quo pacto est vitis vera, quae exspectata e
Abbreviated transcription (Latin):
rat tradendus ad mort̾ẽ: qui nullum
habebat meritũ mortis: S habebat
ut moreretur mandatũ patris: tan¬
qm ille de quo p̾dictum erat. quȩ
ñ rapui tunc exsoluebam: mort̾e sine
debito soluturus: & nos a morte debi¬
ta redempturus. Rapuerat autẽ
adam peccatũ. qñ manũ in arborem
p̃sum᷑tione deceptus extendit: ut in¬
cõmunicabile nom̃ inconcessȩ diuini¬
tatis inuaderet: quã filio dĩ natura

Expanded text:
rat tradendus ad mortem, qui nullum rat tradendus ad mortem, qui nullum habebat meritum mortis? Sed habebat ut moreretur mandatum Patris, tanquam ille de quo praedictum erat, Quae non rapui, tunc exsolvebam : mortem sine debito soluturus, et nos a morte debita redempturus. Rapuerat autem Adam peccatum, quando manum in arborem praesumptione deceptus extendit, ut incommunicabile nomen inconcessae divinitatis invaderet, quam Filio Dei natura
Abbreviated transcription (Latin):
quib tam̃ electi sunt. ñ ꝑ suũ meritũ s
ꝑ d̃ĩ grãm. Quib dicit. fiustis enĩ aliqñ
tenebrȩ: nc̃ autẽ lux in dño. Om̃s enĩ
fuerunt sub rectoribus tenebrarũ ha¬
rũ. id ẽ hominũ impioꝵ. tanqũa tene¬
brȩ sub tenebris: s gr̃as dõ qui eruit
nos sic̃ dicit idem apłs de potestate
tenebrarum. & tͣnstulit in regnũ filu
caritatis suȩ: in quo pͥnceps huiꝰ mun
di hoc ẽ tenebrarũ harũ ñ habebat
qͥcqũa: quia neq cum peccato d̃s uen̾at:
nec eius carnẽ de peccati ꝓpagine uir¬
go pepererat. Et tanqũa ei diceretur.
cur gͦ moreris si ñ habes peccatum
cui debeat᷑ s. mortis suppliciũ conti¬
Snuo subiecit. S ut cognoscat mun¬
Idus quia diligo patr̃e: & sic̃ manda¬
tum dedit mͥ pat̾. sic facio: surgite
eamus hinc. Discumbens enĩ: discũ¬
bentib loquebatur. Eamus autem
dixit. quo nͥ ad illum locũ unde fue¬

Expanded text:
quibus tamen electi sunt, non per suum meritum, sed quibus tamen electi sunt, non per suum meritum, sed per Dei gratiam, quibus dicit, Fuistis enim aliquando tenebrae; nunc autem lux in Domino . Omnes enim fuerunt sub rectoribus tenebrarum harum, id est, hominum impiorum, tanquam tenebrae sub tenebris: sed gratias Deo, qui eruit nos, sicut dicit idem apostolus, de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . In qdi, hoc est, tenebrarum harum, non habebat quidquam: quia neque cum peccato Deus venerat, nec ejus carnem de peccati propagine virgo pepererat. Et tanquam ei diceretur: Cur ergo morieris, si non habes peccatum, cui debebatur mortis supplicium? continuo subjecit: Sed ut cognoscat mundus quia diligo Patrem, et sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio; surgite, eamus hinc. Discumbens enim discumbentibus loquebatur. Eamus autem dixit, quo, nisi ad illum locum unde fue
Abbreviated transcription (Latin):
mundi id ẽ cęli & terre. atq om̃ium
quȩ in eis sunt pͥncipatum. De quali
mundo dictum ẽ: cum de xꝑo uerbo
sermo eẽt. E mundus ꝑ eũ factus ẽ.
Uniu̾sus itaq mundus  a sũmis cȩli
usq ad infimã t̾ram: creatori ẽ subditꝰ
ñ desertori: redẽptori. ñ int̾emptori: li¬
beratori. ñ captiuatori. doctori. ñ decep¬
tori. Quemadmodu autẽ sit intelligẽ¬
dus pͥnceps mundi diabolus: euiden¬
tius aꝑuit apłs paulus. Qui cum dix¬
isset ñ ẽ nobis colluctatio adu̾sus car¬
nẽ & sanguinẽ. id ẽ adũsus homines:
subiecit atq ait: s adu̾sus principes
& potestates. & rectores mundi tene¬
brarũ harũ. Sequenti enim uerbo
exposuit quid dirisset mundi: cum
subiecit tenebrarum harũ. Ne qͥsqm
mundi nomine intelligeret uniu̾sã
creaturam. ciuus nullo mͦ sunt recto¬
res angeli desertores: tenebrarum ha¬
rũ inquit. id ẽ mundi istius amatoꝵ: ex

Expanded text:
mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium mundi, id est, coeli et terrae, atque omnium quae in eis sunt principatum: de quali mundo dictum est, cum de Christo Verbo sermo esset, Et mundus per eum factus est . Universus itaque mundus a summis coelis usque ad infimam terram creatori est subditus, non desertori; redemptori, non interemptori; liberatori, non captitori. Quemadmodum autem sit intelligendus princeps mundi diabolus, evidentius aperuit apostolus Paulus, qui cum dixisset, Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est, adversus homines, subjecit, atque ait, sed adversus principes et potestates et rectores mundi tenebrarum harum . Sequenti enim verbo exposuit quid dixisset, mundi, cum subjecit, tenebrarum harum: ne quisquam mundi nomine intelligeret universam creaturam, cujus nullo modo sunt rectores angeli desertores. Tenebrarum, inquit, harum, id est, mundi istius amatorum: ex
Abbreviated transcription (Latin):
dixisset. & p̃diceret anteqm faceret.
Creditur autẽ hoc. ñ fide noua s aucta:
aut certe cũ mortuus ẽẽt defecta: cum
resurrexisset refecta. Neq enĩ eum fi
lium di ñ & ante credebant: s cum in
illo factum eẽt quod ante p̾dixit:. fides
illa quȩ tunc qñ illis loquebatur fu¬
it parua. & cum moreretur pene iam
nulla: & reuixit. & creuit. Deinde qͥd
dicit: Iam ñ multa loquar uobiscũ.
Uenit enim pͥnceps mundi huius. Qͥs
nisi diabolus: Et in me ñ habet qͥcqmͦ.
Nullum scilicet omino peccatum. Sic
enim ostendit ñ creaturarum s pecca¬
toꝵ pͥncipem diabolum: quos nc̃ no¬
mine mundi huius appellat. Et quo¬
cienseumq mundi nomen in mali sig¬
nificatione ponitur: ñ ostendit nͥ mun¬
di istius amatores: de quib alibi scͥp¬
tum ẽ. Quicumq uoluerit amicisẽe
scłi huius: inimicus dĩ constituetur.
Absit gͦ ut sic intelligatur diabolus
pͥnceps mundi. tanqu̾ã gerat unu̾isi

Expanded text:
dixisset, et praedicere ante quam faceret: dixisset, et praedicere ante quam faceret: credituri autem hoc non fide nova, sed aucta; aut certe cum mortuus esset defecta, cum resurrexisset refecta Neque enim eum Dei Filium non et ante credebant; sed cum in illo factum esset quod ante praedixit, fides illa quae tunc quando illis loquebatur fuit parva, et cum moreretur pene jam nulla, et revixit et crevit. 2. Deinde quid dicit? Jam non multa loquar vobiscum: venit enim princeps mundi hujus: quis, nisi diabolus? Et in me non habet quidquam: nullum scilicet omnino peccatum. Sic enim ostendit non creaturarum, sed peccatorum, principem diabolum, quos nunc nomine mundi hujus appellat. Et quotiescumque mundi nomen in mali significatione ponitur, non ostendit nisi mundi istius amatores; de quibus alibi scriptum est, Quicumque voluerit amicus esse saeculi hujus, inimicus Dei constituetur . Absit ergo ut sic intelligatur diabolus princeps mundi, tanquam gerat universi