comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
i ueritate De grã ⁊ ueritate: alio loco ube¬
rius in ipso eugłio. si dñs dignatꝰ fuerit do¬
nare.tractabimꝰ hec nũc sufficiãt᷑. ⁊ ȩdifica¬
mini in ap̃o. ⁊ cõfortamini in fide: ⁊ uigilate
in bonis oꝑibus:⁊ aligno nolite recedere
ꝑ qd possitis mare transire. ExCIIẽ Se ROO¬
quod seriptum est iobes testi

Expanded text:
et veritate. De gratia et veritate alio loco ubeet veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare transire. TRquod scriptum est, Joannes testi
Abbreviated transcription (Latin):
głam ciꝰ Głam ciꝰ nemo poss uid̾e. nisi car¬
nis humil itate sanaret᷑: unde nõ pot̾amꝰ ui¬
dereᷤᷤ Intendat gͦ caritas ur̃a: ⁊uidete qͦd dico
Irruerat homini quasi puluis in ocłm: Irru¬
erat t̾ra. sauciauerat ocłi: uidere nõ pote¬
rat lucẽ Dels iste sauciatꝰ inungit᷑: T̃ erra
sauciatꝰ erat: ⁊t̾ra illuc mittit᷑ ut sanetur
Dmĩa enĩ colliria ⁊ medicam̃ta: nõ I sũt nisi
de t̾ra De puluere cecatꝰ es de puluere sana¬
ips:. Ergo caro te excecauit: caro te sanat:
Carnalis enĩ anima facta erat. cõsentiendo
affectibꝰ carnalibꝰ: ũde fuerat ocłs cordis ex¬
cecatꝰ. Uerbũ factũ ẽ. c̃aro: medicꝰ iste fecit tͥ¬
colliriũ. ł qm̃ sic uenit ut de carne uicia car¬
nis extingueret. ⁊ de morte occid̾et mortẽ:
ipsiꝰ ẽ: nõ gła ipsiꝰ. S quo ꝑducta ẽ. acies
hõĩs. curata ꝑ carnẽ: Uidimꝰ inqͥt głam eiꝰ
głam quasi unigeniti a patre: plenũ gr̃ã

Expanded text:
Gloriam ejus nemo posset videre, nisi carnis humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat oculus cordis caecatus. Verbum caro factum est: medicus iste tibi fecit collyrium. Et quoniam sic venit ut de carne vitia carnis exstingueret, et de morte occideret mortem;ipsius est, non gloria ipsius. Sed quo perducta est acies hominis, curaam quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia
Abbreviated transcription (Latin):
habebat in cęlo natꝰ ex dõ ꝑ quẽ efficerem᷑.
⁊ natꝰ ex hoĩe ꝑ quẽ reficerem᷑ Noli gͦ mi¬
ceris ex dõ scd̾m uerbũ eiꝰ Priꝰ ipsũ uerbũ uo¬
luit nasci ex homine: ut tu secutꝰ nascereriᷤ
ex dõ. ⁊ diceres tͥ Nõ sine causa ds̃ nasci ex
hoĩe uoluit: nisi qr alicuiꝰ mom̃ti me existi¬
mauit᷑. ut ĩmortalẽ me faceret: ⁊ ꝓ me mor¬
talit̾ nasceret᷑: Idõ cũ dixiss ex dõ nati st̃.
qͣsi ne mirarem̃ ⁊ exhorre tem̾ tantã gc̃amꝰ
ut nobis incredibile uideret᷑ ꝙ hoĩes ex deo
nati st̃. quasi securũ te faciens ait: ͣ uerbũ¬
⁊ caro factũ ẽ: ⁊ habitauit in nobis Qd gͦ mira

Expanded text:
habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo miceris ex Deo secundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo mira
Abbreviated transcription (Latin):
hominũ nascunt᷑ ex carue ⁊ sanguine. ⁊̃ ex
uoluptate uiri.⁊ ex cõpleru cõuigu Illi aũ
quom̃ ei nascunt᷑ꝰ qui nõ ex sanguinibus.
tamquã maris ⁊ feminę Sauguina nõ est
latinũ. s qr grece positũ ẽ pluralit̾. malu¬
it ille qͥ interp̃tabat᷑ sic ponere ⁊ qͣsi nũnꝰ
latine loqͥ scd̾m gramaticos. ⁊ tam̃ expli¬
cari ueritatẽ scd̾m auditũ infirmoꝵ Si enĩ
diceret sanguinẽ singłari num̾o. nõ expli¬
caret qd̾ uolebat Ex sanguinibꝰ enĩ hoĩes
nascunt᷑. maris ⁊ femine: Dicamꝰ gͦ: nõ ti¬
meamꝰ fcrulas gramaticoꝵ. dũ tam̃ ad ue¬

Expanded text:
et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, maluit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tam
Abbreviated transcription (Latin):
ossibꝰ meis: ⁊ caro de carne mea: & aplł ait
Qͥ dilig̃ uxrorẽ suã. se ipsũ diligit: Nemo
enĩ umiꝗͣ carnẽ suã odio habet Ponit᷑
marito: Quare: Quia ille regit. hȩc regit᷑ Ille
imꝑare debet. ista seruire: Nã ubi caro im
mo. ubi femina habet imperiũ suꝑ uirũ:
Riecta aut̃ domꝰ ubi uir imꝑat. femina obtẽ¬
ꝑat  łiectꝰ gͦ ipse hõ. ubi sp̃s imꝑat. caro ser¬
uit: Hii gͦ nõ ex uolũtate carnis. neq ex uo¬

Expanded text:
ro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponituo spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista servire. Nam ubi caro impmo, ubi femina habet imperium super virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex
Abbreviated transcription (Latin):
habeat filiũ unicũ: gaudet ad illũ magi
qr solꝰ omĩa possessurꝰ ẽ: ⁊ nõ habebit qͥ cũ
eo diuidat hereditatẽ.uͭ pauꝑior remane¬
at : Nõ sic d̾ẜ unicũ eundẽ ipsũ quẽ genu¬
erat.⁊ ꝑ quẽ cucta creauerat. misit in hũc
tos Nõ enĩ nos nati sumꝰ de dõ. quomͦ ille
unigenitꝰ: s adoptati ꝑ gr̃am ipsiꝰIlle enĩ
uenit unigenitꝰ solu̾e peccata. quibꝰ pecca¬
tis ĩplicabam᷑. ne adoptaret nos ꝓpt̾ in¬
pedimentũ eoꝵ qͦs sibi fr̃s facere uolebat:
ipse soluit ⁊ fecit coheredes Sic enĩ dic̃
redes quidẽ dĩ. coheredes aut̃. xp̃i Nõ tim¬
uit ille hab̾e coheredes: qr hȩreditas ciꝰ
nõ fit angusta:. Si multi possederĩt: ili
ipsi certe illo possidente fuĩt hȩreditas
ipsiꝰ. ⁊ ille uicissĩ fit hęreditas ipsoꝵ: Audi
qͣmodo ipsi fiat hereditas ipsi  dñs dir̃
ad me filiꝰ m̃s estui. ego hodie genui te Ios¬
tula a me. ⁊ dabo tͥ gentes hȩreditatẽ tu¬

Expanded text:
habeat filium unicum, gaudet de illo magis, quia solus omnia possessurus est et non habebit, qui cum eo dividat hereditatem, ut pauperior remaneat. Nec sic Deus. Unicum eundem ipsum, quem genuerat et per quem cuncta creaverat, misit in hunc tos. Non enim nos nati sumus de Deo quomodo unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit unigenitus solvere peccata et ctis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit redes quidem Dei, cohaeredes autem Christi . Non timuit ille habere cohaeredes; quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possederint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, et ipse vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo t
Abbreviated transcription (Latin):
fecit suꝑ om̃s gentes eẽ: qr aliȩ gentes
idola adorabant. ⁊ demonibꝰ seriuebãt.
Ille aut̃ ppłs erat natꝰ de semine abͣ¬
ham: ⁊ ipsi maxime sui. qr ⁊ ꝑ carnẽ
quã susciꝑe dignatꝰ ẽ cognati In sua
factꝰ ẽ Nemo enĩ saluus fict: nͥ qͥ xp̃m¬

Expanded text:
aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime sui; quia et per carnem quam suscipere dignatus est, cognati. In sua factus est? Nemo enim salvus fiet, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
tentur demonia. Omĩa undiq testimoniũ
ꝑhibuert̃: S qui nõ cognouert: Qui amã¬
do mundũ. dicti sũt mũdus: Amando enĩ
habitamꝰ corde: Amãdo aut̃ hoc appellari
meruerũt. qd̾ ille ubi habitabant. Quomͦ
dicimꝰ mala ẽ illa domꝰ. iut bona est illa domꝰ⁊
quã dicimꝰ bonã parictes laudamꝰ C ma¬
lam domũ ihabitantes malos: i bonã domũ
inhabitantes bonos Sic ⁊ mundũ. qͥ in¬
habitãt amãdo mũdum: his st̃ qui dili¬
gut̃ mundũ: Ipsi ciũ corde habitat inmũ

Expanded text:
emonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomodo dicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus:quam dicimus bonam, parietes laudamus: sed malam domum, inhabitantes malos; et bonam domum, inhabitantes bonos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habita
Abbreviated transcription (Latin):
luit ꝑ lucernã demõstrari ad fidẽ creden¬
tiũ. ut ꝑ ipsã lucernã intmici eiꝰ cõfunde¬
rent᷑ Illi enĩ inimici qui illũ tẽptabãt.
⁊ dicebãt: Dic nobis in qua potestate ista fa¬
cis Int̾rogabo uos ⁊ ego inquit. unũ sermo.¬
nẽ. dicite mͥ: babtismꝰ ioħis unde ẽ. de cȩ¬
lo an ab hõĩbꝰ : Et turbati st̃: ⁊ dixerũt
apud semet ipsos Si dixerimꝰ de cȩlo: dic¬
turꝰ ẽ. nobis: Quare gͦ nõ credidistis illi:
Qͥa ille. xp̃o ꝑhibuerat testimoniũ: idixe¬
rat. Nõ sũ ego xp̃s. s ille Si aut̃ ex hõibꝰ
dix̾imꝰ ee̾: timemꝰ ppłm ne lapidet nos. q̃r
ipsi contra secłuserãt negãdo se scire quod
no uerãt: nec ipse illis aperuit. qr nõ pulsa¬
uerũt: Dictũ ẽ enĩ. Pulsate. ⁊ aꝑiet᷑ uobis
Nõ solum aut̃ illi non pulsauerũt. ut eis¬
aꝑiretur: s negando. hostiũ ipsũ contra se
ob stru xerũt: & ait illis dñs: Nec ego uob̃

Expanded text:
cernam demonstrari ad fidem credentium, ut per ipsam lucernam inimici ejus confunderentur. Illi enim inimici qui illum tentabant, et dicebant, Dic nobis, In qua potestate ista facis? Interrogabo vos et ego, inquit, unum sermonem: dicite mihi, baptismus Joannis unde est? de coelo, an ab hominibus? Et turbati sunt, et dixerunt apud semetipsos, Si dixerimus de coelo; dicturus est nobis, Quare ergo non credidistis illi? quia ille Christo perhibuerat testimonium, et dixerat, Non sum ego Christus, sed ille . Si autem ex hominibus dixerimus esse, timemus populum ne lapidet nos; quiaipsi contra se clauserant, negando se scire quod noverant, nec ipse illis aperuit, quia non pulsaverunt. Dictum est enim: Pulsate, et aperietur vobis . Non solum autem illi non pulsaverunt, ut aperiretur; sed negando, ostium ipsum contra se obstruxerunt. Et ait eis Dominus: Nec ego dico
Abbreviated transcription (Latin):
nam a p̃o meo. inimicos eiꝰ induã confusi¬
Ne putes qr sic erat in mundo. quomͦ in mũ¬
na ⁊ stellȩ. in mundo arbores. pecora hoĩes:
Non sic iste in mundo erat. S quomͦ erat:
quomͦ artifex regens qd̾ fecit: Non enĩ sic
fecit. quomͦ facit faber ẜorinsecus ẽ archa
quã facit: ⁊ illa ^ alio loco posita ẽ cũ fa¬
bricat᷑. Et quãuis iuxta sit ipse alio loco.
sedt: ꝙ qͥ fabricat. extrinsecꝰ ẽ ad illd̾ qd̾
fabricat: Ds̃ aut̃ infusꝰ mundo fabricat.
ubi q a positꝰ fabricat: i nõ recedit aliqͦ
non extrinsecꝰ qͣsi uersat molẽ quã fabri¬
cat: Presentia maiestatis facit qd̃ facit: pre¬
sentia sua gubernat qd̾ fecit: Sic ergo etat
in mũdo: quomͦ ꝑ quẽ mundꝰ factꝰ ẽ Per
ipsũ enĩ mundꝰ factꝰ ẽ: ⁊ mundꝰ eũ nõ cog

Expanded text:
nam Christo meo; inimicos ejus induam confusiNe putes quia sic erat in mundo, quomodo in munna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse alio loco sedet qui fabricat, et extrinsecus est ad illud quod fabricat: Deus autem mundo infusus fabricat, ubique positus fabricat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Per ipsum enim mundus factus est, et mundus eum non
Abbreviated transcription (Latin):
sũt: de qͥbꝰ dictũ ẽ Lux lucet in tenebris:
⁊ tenebrȩ eã nõ cõprehenderũt: Ecce hic ẽ
& nusquã recednt: Opꝰ ẽ ut habeas unde uidea:
qd̾ tibi numquã receditzopꝰ est ut tu nuꝗͣ
recedas ab eo qui nũ quã recedit: opꝰ ẽ ut
tu nõ ddeseras: ⁊ nõ desereris: Noli cadere:
⁊ nõ tibi occidet: Si tu feceris casũ: ille tͥ
facit occasũ Si aut̃ tu stas: presẽs ẽ tibi
s nõ stetisti: Recordare unde cecideris: un¬
de te deiecit. qui priqr te cecidit: Deiecit enĩ
te nõ ui. nõ impulsu. s uolũtate tua Si
enĩ malo nõ cõsentires stares. illuminatꝰ
inaneres. Modo aut̃ qe iã cecidisti: ⁊ fac¬
tus es sauciꝰ corde. unde uideri illa lux
pot̃. Uenit ad te talis qualẽ possis uidẽ:
⁊ talẽ se hominẽ p̃buit: ut ab hoiẽ q̃reret
testimoniũ. Ab hoĩe qͣrit testimoniũ ds̃: & dĩ ht̃ te
stẽ hominẽ: Habet ds̃ testẽ hominẽ: s ꝓpt̾ ho¬

Expanded text:
enebris, et tenebrae eam non comprehenderunt . Ecce hic est  nusquam recedit. Opus est ut habeas unde videas quod tibi nunquam recedit; opus est ut tu non recedas ab eo qui nusquam recedit; opus est ut tu non deseras, et non desereris. Noli cadere, et non tibi occidet. Si tu feceris casum, ille tibi facit occasum: si autem tu stas, praesens est tibi. Sed non stetisti: recordare unde cecideris, unde te dejecit qui prior te cecidit. Dejecit enim te, non vi, non impulsu, sed voluntate tua. Si enim malo non consentires, stares, illuminatus maneres. Modo autem quia jam cecidisti, et factus es saucius corde, unde videri illa lux potest, venit ad te talis qualem posses videre; et talem se hominem praebuit, ut ab homine quaereret testimonium. Ab homine quaerit testimonium Deus, et Deus testem habet hominem; habet Deus testem hominem, sed p
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ in alio illustrato demonstrat᷑ illis ortꝰ
⁊ ꝑ illũ cõfitentẽ a se radiatũ ase illumina¬
tũ ẽẽ. nõ qͥ radiaret ⁊ illuminaret. cogni¬
tus ẽ ille qͥ illuminat: cognitꝰ ẽ qui illꝰ¬
trat.cognitꝰ ẽ qͥ implet: & qͥs ẽ qͥ illuminat¬
Lux inqͥt uera: omnẽ hominẽ uenientẽ in hc̃¬
mundũ: Nã si illic nõ recederet: nõ eẽt il¬
luminandꝰ s idõ hic illuminandꝰ. qe illĩc
recessit. ubi hõ semꝑ poterat ẽe illumina¬
tus: Qͥd gͦ: si uenit huc ubi erat: In hoc
mũdo erat: hic erat: ⁊huc uenit: Hic
erat ꝑ diuinitatẽ: huc uenit ꝑ carnẽ qͥre
cũ hic ẽẽt ꝑ diuinitatẽ: a stultis ⁊ cecis⁊

Expanded text:
et in alio illustrato demonstratur illis ortus et in alio illustrato demonstratur illis ortus et per illum confitentem se radiatum ac se illuminatum esse, non qui radiaret et illuminaret, cognitus est ille qui illuminat, cognitus est ille qui illustrat, cognitus est qui implet. Et quis est? Qui illuminat, inquit, omnem hominem venientem in mundum. Nam si illinc non recederet, non esset illuminandus: sed ideo hic illuminandus, quia illinc recessit, ubi homo semper poterat esse illuminatus. 8. Quid ergo? Si venit huc, ubi erat? In hoc mundo erat. Et hic erat, et huc venit: hic erat per divinitatem; huc venit per carnem: quia cum hic esset
Abbreviated transcription (Latin):
in dño: Hisi adderet in dño: nõ uitelligeremꝰ.
lux inqͥt in dño: tenebrȩ nõ in dño eratis:
Fuistis enĩ aliqͣndo tenebre. Ibi nõ addi¬
dit in dño: Ergo tenebrȩ in uobis: lux in
dño: Sic ⁊ ille nõ erat lux: s ut testimoniũ
ꝑhiberet de lumine: Ubi aut̃ ẽ ipsa lur:
Erat lux uera: quȩ illuminat omnẽ ho¬
minẽ uenientẽ in hũc mundũ: Si omnem
hominẽ uenientẽ: ⁊̃ ipsũ ioħm: Ipse enĩ¬
eũ illuminabat: aquo se demonstrari uo¬
lebat: Intelligat caritas ur̃a Ueniebat enĩ
ad m̃tes infirmas. ad corda saucia.: ad aciẽ
aĩȩ lippientis: ad hoc uenerat ounde posset
aĩa uidere qdđ ꝑfectõ ẽ: quomͦ plerũq fit.
ut in aliqͦ corpore radiato cognoscat᷑ ortꝰ
ẽẽ sol. qͦm ocłis uidere nõ possumꝰ qr ⁊ qui
saucios habẽt ocłos idonei st̃ uidere pari¬
etẽ illuminatũ. ⁊ illustratũ a sole uł montẽ
uł arborẽ. uł aliqͥd huiꝰmodi idonei st̃ uidere

Expanded text:
isi adderet, in Domino, non intelligeremus. Lux, inquit, in Domino: tenebrae non in Domino eratis. Fuistis enim aliquando tenebrae: ibi non addidit, in Domino. Ergo tenebrae in vobis, lux in Domino. Sic et ille non erat lux, sed ut testimonium perhiberet de lumine. 7. Ubi autem est ipsa lux? Erat lux vera, quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Si omnem hominem venientem, et ipsum Joannem. Ipse ergo illuminabat, a quo se demonstrari volebat. Intelligat Charitas vestra: veniebat enim ad mentes infirmas, ad corda saucia, ad aciem animae lippientis. Ad hoc venerat. Et unde posset anima videre quod perfecte est? Quomodo plerumque fit ut in aliquo corpore radiato cognoscatur ortus esse sol, quem oculis videre non possumus. Quia et qui saucios habent oculos, idonei sunt videre parietem illuminatum et illustratum a sole, vel montem vel arborem, aut aliquid hujusmodi idonei sunt videre;
Abbreviated transcription (Latin):
cui nom̃ erat ioħs: Quare uenit: hic uenit
in testimoniũ. ut testimoniũ ꝑhiberet de
lumine: ut om̃s crederẽt ꝑ illũ: Iualis iste
qͥ testimoniũ ꝑhiberet de lumine: Magnũ
aliqͥd iste ioħsangẽs meritũ. magna gr̃a.
magna celsitudo: mirare plane mirare: seo
tamꝙͣ. mõtem: Mos aut̃ in tenebris ẽ: nͥ lu¬
ce uestiat᷑. Ergo tantũ mirare ioħm: ut au¬
dias qd̾ sequit᷑. nõ erat ille lum̃: ne cũ mon¬
tẽ putas lum̃ e̾e̾. naufragiũ in monte faci¬
as. nõ solatiũ inuenias: S qui debes mirari:
montẽ tamꝗͣ. montẽ: erigeꝰ te ad illũ qͥ illumi¬
nat mõtes: qr̾ ad hoc erectꝰ ẽ. ut prior radiaret.
derẽt ꝑ illũ. Et de quo lumine testimoniũ
ꝑhiberet : Erat lux uera: Quare additũ ẽ
uera: qr ⁊ hõ illuminatꝰ. dr̃ lux: S uera lux
illa ẽ. quȩ illuminat. Nã ⁊ ocłi nr̃i dicũ¬
tur lumina: ⁊ tam̃ nͥ aut nocte lucerna ac¬
cendat᷑ aut ꝑ diẽ sol exeat. lumina illa

Expanded text:
are venit? Hic venit in testimonium, ut testimonium perhiberet de lumine, ut omnes crederent per illum. Qualis iste qui testimonium perhiberet de lumine? Magnum aliquid iste Joannes, ingens meritum, magna gratia, magna celsitudo! Mirare, plane mirare; sed tanquam montem. Mons autem in tenebris est, nisi luce vestiatur. Ergo tantum mirare Joannem, ut audias quod sequitur, Non erat ille lumen: ne cum montem putas lumen esse, naufragium in monte facias, non solatium invenias. Sed quid debes mirari? Montem tanquam montem. Erige autem te ad illum qui illuminat montem, qui ad hoc erectus est, ut prior radios excderent per illum. Et de quo lumine testimonium perhiberet? Erat lux vera. Quare additum est, vera? Quia et homo illuminatus dicitur lux; sed vera lux illa est quae illuminat. Nam et oculi nostri dicuntur lumina; et tamen nisi aut per noctem lucerna accendatur, aut per diem sol exeat, lumina ista
Abbreviated transcription (Latin):
p̃stitit ut uiderẽt. sibi uoluer̃t tribuere qd̾ ui¬
debat: ⁊ facti suꝑbi amuser̃t qd̾ uidebãt: Et
cõuersi st̃ inde ad idola. isimulacra: ⁊ ad cultũ
demonioꝵ: adorare creaturã. ⁊ cõtempnere
creatorẽ: S iã isti elisi ista fecer̃. ut aut̃ elide¬
rent᷑ suꝑbiert̃: Cũ aut̃ suꝑbier̃: sapiẽtes se ẽẽ

Expanded text:
 viderunt, sibi voluerunt tribuere quod viderunt; et facti superbi amiserunt quod videbant, et conversi sunt inde ad idola et simulacra et ad culturas daemoniorum, adorare creaturam, et contemnere Creatorem. Sed jam isti elisi ista fecerunt: ut autem eliderentur, superbierunt; cum autem superbirent, sapientes se esse
Abbreviated transcription (Latin):
tis suis ad grauant᷑. ut cã uid̾e nõ possĩt: Ipsi
enĩ ꝓpt̾ peccata tenebie sunt: Ilux lucet in
tenebris: ⁊ tenebre eã nõ cõprehenderunt: Er¬
go fr̃s quomͦ homo positꝰ in sole cȩcꝰ. p̃sens ẽ
illi sol. s ipse soli absẽs ẽ: sic om̃is stultꝰ. om̃is
uuq om̃is impiꝰ. cecꝰ ẽ. corde. p̃sens ẽ sapien¬
tia Sed cũ cęco p̾sens est. ocłis ciꝰ absenss
sit uideri d̃s Quomͦ. si ꝓpterea uidere nõ poᷤ¬
sĩt. qr sordidoᷤᷤ ⁊ saucios ocłos hab̾et irruente
puluete. uł pituita uł fumo diceret ille
medicꝰ. Purga de ocło tuo qͥcqͥd mali ẽ. ut
possit uidere lum̃ ocłoꝵ tuoꝵ: Puluis. pitui¬
ta. sumꝰ: peccata unqͥtates sũt Tolle inde is

Expanded text:
possunt: ipsi enim propter peccata tenebrae sunt. Et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Ergo, fratres, quomodo homo positus in sole caecus, praesens est illi sol, sed ipse soli absens est; sic omnis stultus, omnis iniquus, omnis impius, caecus est corde. Praesens est sapientia, sed cum caeco praesens est, oculis ejus absens est: sit videri Deus. Quomodo si propterea videre non posset, quia sordidos et saucios oculos haberet, irruente pulvere vel pituita vel fumo, diceret illi medicus: Purga de oculo tuo quidquid mali est, ut possis videre lucem oculorum tuorum. Pulvis, pituita
Abbreviated transcription (Latin):
net omĩa. anteꝗͣ. fabricetꝰ omĩa hec quȩ
fiũt ꝑ ipsã attẽ. nõ cõtinuo uita sũt: s
qͥcqͥd factũ ẽ uita ẽ in ilłꝰᷤT̃ errĩ uides: est
in arte t̾ra Celũ uides: ẽ in arte celũ So¬
lẽ ⁊ lunã uides: sũt ista in arte. s foris corpo¬
ra ĩat̃: in arte uita sũt: Uidete si qͦ modo po¬
testał Magna enĩ res dicta ẽ: ⁊si nõ aͣmag¬
no. aut nõ ꝑ magnũ. tam̃ magno: Nõ enĩ
ame paruulo dicta sũt hec s ille nõ est
paruulꝰ. ad quẽ respicio ut dicã sapiat qͥs¬
q ut potest : in quantũ potest. 3 ͣ qui nõ
potest: nutriat cor ut possit : Unde nutri¬
at: de lacte nutriat. ut ad cibũ ꝑueniat:
A.xp̃o ꝑ carnẽ nato nõ recedat: donec ꝑue¬
niat ad xp̃m ab oĩpte patre natũ. uerbũ
dm̃ apud dm̃. ꝑ qd̃ facta sũt omĩa. qr illa
uita ẽ quȩ in illo ẽ lux hominũ: Hoc enĩ

Expanded text:
e fiunt per ipsam artem, non continuo vita sunt, sed quidquid factum est, vita in illo est. Terram vides; est in arte terra: coelum vides; est in arte coelum: solem et lunam vides; sunt et ista in arte: sed foris corpora sunt, in arte vita sunt. Videte, si quo modo potestis; magna enim res dicta est: et si non a me magno, aut non per me magnum, tamen a magno. Non enim a me parvulo dicta sunt haec: sed ille non est parvulus ad quem respicio, ut dicam. Capiat quisque ut potest, in quantum potest: et qui non potest, nutriat cor, ut possit. Unde nutriat? De lacte nutriat, ut ad cibum perveniat. A Christo per carnem nato non recedat, donec perveniat ad Christum ab uno Patre natum, Verbum Deum apud Deum, per quod facta sunt omnia: quia illa vit
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũ id ut cũq m̃te aitig erit. possit ꝑueni¬
trꝰ. Sic ẽ enĩ tãquã uideat qͥsq delõge patriã:
.i mare interiaceat uidet quo ẽat. s nõ habet
qua eat Si aͣd illã stabilitatẽ nr̃am ubi qd̾ est
ẽ. qr hoc solũ sẽꝑ sic est ut est. uolumꝰ ꝑuenire:
iti. nec quo eãt uidẽt. Ut gͦ ee̾t ⁊ qua iremꝰ: uenit
inde ad quẽ ur uolebamꝰ:ł qͥd fecit: Instituit
lignũ. qͦ mare transeamꝰ. Nemo enĩ potest ma¬
crucẽ aliqͣndo amplectit᷑ ⁊ infirmꝰ ocłiꝰ: ẜ qui¬

Expanded text:
uod utcumque mente attigerit, possit pervenire? Sic est enim tanquam videat quisque de longe patriam, et mare interjaceat; videt quo eat, sed non habet qua eat. Sic ad illam stabilitatem nostram ubi quod est est, quia hoc solum semper sic est ut est, volumus pervenire; multi nec quo eant vident. Ut ergo esset et qua iremus, venit inde ad quem ire volebamus. Et quid fecit? Instituit lignum quo mare transeamus. Nemo enim potest cruce
Abbreviated transcription (Latin):
ta erat. Et uita erat lux hominũ: ilux in te¬
nebris lucet.: ⁊ tenebre eã nõ comp̃henderũt:
Huc usq tractatũ eẽ credo recordamini om̃s
qui ad fuistis: ⁊ qui nõ ad fuistis credite nob̾.
ihis qͥ adee̾ uoluert Nũc gͦ qr nõ possumꝰ
sẽꝑ omĩa replicare. ꝓpt̾ eos qui hoc uolũt au¬
cdire qd̾ sequit᷑. ⁊ honcri ẽ illis si repetantur
priora cũ de fraudatione posterioꝵ: dignent᷑
⁊ qͥ nõ aderãt nõ pret̾ita exigereꝰ. ẜ cũ his qui
aderãt ⁊ nc̃ audire p̃sentia Sequit᷑ . E uit¬

Expanded text:
a erat lux hominum; et lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. » Huc usque tractatum esse credo: recordamini omnes qui adfuistis; et qui non adfuistis, credite nobis, et his qui adesse voluerunt. Nunc ergo quia non possumus semper omnia replicare, propter eos qui hoc volunt audire quod sequitur, et oneri est illis si repetantur priora cum defraudatione posteriorum; dignentur et qui non aderant non praeterita exigere, sed cum his qui aderant et nunc audire prae
Abbreviated transcription (Latin):
sit me: Quis gͦ hoc captͣ  cũ uideatis omĩa mo¬
rtalia mutabilia. cũ uideatis nõ solũ corpora
uariari ꝑ qualitates nascẽdł. crescẽdi. defici¬
endiꝰ. moriendsꝰ. s ctiã ipsas aĩas ꝑ affectũ diu̾¬
sarũ uoluptatũ difcendi atq discindi. sũ ui¬
deatis hoĩes ⁊ ꝑciꝑe posse sapientiã. si se illius
ld̾ci ⁊ calori admouerit: ⁊ amuttere posse sa¬
pientiã si inde malo affectu recesserĩt. cũ ui¬
deatis gͦ ista oĩa eẽ mutabiliaͥ qͥd ẽ qd̾ ẽ. nisi
qd transcendi ⁊ om̃ia. quȩ sic st̃ ut nõ sint:

Expanded text:
st . Quis ergo hoc capiet, cum videatis omnia mortalia mutabilia; cum videatis non solum corpora variari per qualitates, nascendo, crescendo, deficiendo, moriendo, sed etiam ipsas animas per affectum diversarum voluntatum distendi atque discindi: cum videatis homines et percipere posse sapientiam, si se illius luci et calori admoverint; et amittere posse sapientiam, si inde malo affectu recesserint? Cum videatis ergo ista omnia esse mutabilia; quid est quod est, nisi quod transcendit omnia quae sic
Abbreviated transcription (Latin):
inimici Intelligite qr ds̃ fecit oĩa:̃ ũ sui ᷤᷤ
gradibꝰ collocauit. Quare aut̃ patim̃ mul¬
ta mala a crratã quã fecit ds: qr offendi¬
mus dm̃. Nũ qͥd hec angłi patiunt᷑ : fortaᷤᷤ¬
sis ⁊ nos in illa uita. t̾ta nõ timebi mꝰ. De

Expanded text:
inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis inimici; intelligite quia Deus fecit omnia, et in suis gradibus collocavit. Quare autem patimur multa mala a creatura quam fecit Deus? Quia offendimus Deum? Numquid haec Angeli patiuntur? Fortassis et nos in vita
Abbreviated transcription (Latin):
lo decepti sũt. Nã nescio qͥs tediũ patiebat᷑ ħ
A muscas inuenit illũ manicheus tedio af¬
fectũ: ⁊cũ diceret se nõ posse pati mus¬
has fi qr tedio affectꝰ erat ⁊ oderat illas. nõ
ausus ẽ. dicereꝰ. ds̃ illas fecit erat aut̃ catho¬
licꝰ: ale statĩ subiecit. S ds illas nõ fecit. qͥ
illas fecit: plome ait ille: Ego eredo qr dia¬
bolꝰ fecit muscas ͣ ille statĩ Si muscas di¬
abolꝰ fecit. sic̃ te uideo cõfiteri qr pruden¬
ter intelligis: Apẽ quis fecit. quȩ paulo am
ma ab ape. Dux̃ ad locustã. a locusta ad
lacertã: a lacerta ad auẽ: ab aue ad pecus¬
duxit inde ad bouẽ⁊ inde ad elefantẽ:
postremo ad hominẽ ⁊ ꝑsuasit homini.
qͥã nõ a dõ factꝰ ẽ. homo. Ita ille miser cũ
tediũ pat̾etur a musc is. musca factꝰ ẽ. quã
diabolꝰ possideret. Beelzebub qͥppe. interp̃¬
tari dicit᷑ princeps muscarũ. De quibꝰ
xiᷤ. claudite aures cordis ut̃r aduersꝰ dolo ᷤᷤ

Expanded text:
pti sunt. Nam nescio quis taedium patiebatur ad muscas: invenit illum Manichaeus taedio affectum; et cum diceret se non posse pati mushas? Et quia taedio affectus erat, et oderat illas, non ausus est dicere, Deus illas fecit: erat autem catholicus. Ille statim subjecit: Si Deus illas non fecit, quis illas fecit? Plane, ait ille, ego credo quia diabolus fecit muscas. Et ille statim: Si muscam diabolus fecit, sicut te video confiteri, quia prudenter intelligis, apem quis fecit, quae paulo ampma. Ab ape duxit ad locustam, a locusta ad lacertum, a lacerto ad avem, ab ave duxit ad pecus, inde ad bovem, inde ad elephantem, postremo ad hominem; et persuasit homini quia non a Deo factus est homo. Ita ille miser cum taedium passus est ad muscas, musca factus est, quem diabolus possideret. Beelzebub quippe interpretari dicitur princeps muscarum: de quibusxi? Claudite aures cordis vestri adversus dolos
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥd putares. quale cõsuesti cogitare cũ
uerba humana soleres audire. audi qͥd
cogites Ds̃ erat u̾bũ: faxat nũc nescio qͥs
infidelis arrianꝰ: idicat qr uerbũ dĩ fac¬
tũ ẽ. Quomͦ pot̃ fieri ut uerbũ dĩ factũ
sũ factũ ẽ. ꝑ qd̾ aliud uerbũ factũ ẽ ᷤ et¬
ꝑ qd̾ factũ ẽ illd̾. ipsũ dico ego unicũ fili¬
ũ dĩ . Si aut̃ nõ dicis uerbũ u̾bi: cõcede nõ

Expanded text:
aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum aliquid putares, quale consuevisti cogitare, cum verba humana soleres audire, audi quid cogites: Deus erat Verbum. 11. Exeat nunc nescio quis infidelis Arianus, et dicat quia Verbum Dei factum est. Quomodo potest fieri ut Verbum Dei factum sum factum est, per quod aliud Verbum factum eper quod factum est illud, ipsum dico ego unicum Filium Dei. Si autem non dicis Verbum Verbi, concede non
Abbreviated transcription (Latin):
bũ: ut̃ quale ᷤᷤ sit uerbũ aitẽde hec duo
mũdi corpora: cęlũ ⁊ terrã: Qͥs explicat
uerbis ornatũ celiꝰ. qͥs explicat uerbis fe¬
cunditatẽ terrȩ: Qͥs digne collaudat tẽ¬
poꝵ uices: qͥs digne collaudat seminũ uĩ:
Uidetis q̃ taceã: ne diu cõmemorando pa¬
rũ dicã forte quã potestis cogitare fabri¬
ca gͦ ista aĩaduersa: quale uerbũ ẽ. ꝑ quõd
facta ẽ :⁊ nõ sola facta ẽ.Omĩa enĩ ista ui¬
dent᷑: qr ꝑtinet̃ ad scusũ corporis. Per illd̃¬
uerbũ. ⁊ angłi facti sũt: Per illd̃ uerbũ ⁊ ar¬
changłi facti sit̃t. Potestates. sedes. dñationes.
principatꝰ. Per illud uerbũ facta sũt oĩa:
Hĩc cogitate. quale uerbũ ẽ Respondet mͥ
m forte nescio qͥs. Etquiᷤᷤ hoc uerbũ cogitat
die: Ille talia u̾ba dix̃. talia u̾ba loqutꝰ
ẽ: talia u̾ba mͥ narras: assidue enĩ dicc̃do
nonuna uerboꝵ quasi uiluer̃t uerba:
ꝙ quãdo audis in pͥncipio erat uerbũ ⁊ uer¬

Expanded text:
 quale sit Verbum. Attende haec duo mundi corpora, coelum et terram: quis explicat verbis ornatum coeli? quis explicat verbis fecunditatem terrae? quis digne collaudat temporum vices? quis digne collaudat seminum vim? Videtis quae taceam, ne diu commemorando parum dicam forte, quam potestis cogitare. Ex fabrica ergo ista animadvertite quale Verbum est per quod facta est: et non sola facta est. Omnia enim ista videntur, quia pertinent ad sensum corporis. Per illuVerbum et Angeli facti sunt; per illud Verbum et Archangeli facti sunt; Potestates, Sedes, Dominationes, Principatus; per illud Verbum facta sunt omnia: hinc cogitate quale Verbum est. 10. Respondet mihi modo forte nescio quis: Et quis hoc Verbum cogitat?die, Ille talia verba dixit, talia verba locutus est, talia verba mihi narras: assidue enim dicendo nomina verborum, quasi viluerunt, verba. Et quando audis, In principio erat Ver
Abbreviated transcription (Latin):
sic accipite. Sĩa ꝑ ipsũ facta sũt: i sine ipso
factũ ẽ. nichil:
Uniuersa enĩ ereatura ꝑ ipsũ fac¬
ta ẽaior minor ꝑ ipsũ facia sũt. Supe¬
ra infera sp̃alis. corporalis. ꝑ ipsũ facta
sũt. Nulla cnĩ forma. nulla cõpago. nul¬
la cõcordia partiũ. nulla qualiscũq sub¬
uicro ⁊ pondere disposiusti. Nemo gͦ uos
fr̾̃s fallat: qͣndo forte tediũ patimini a

Expanded text:
sine ipso factum est nihil. Universa enim creatura per ipsum facta est, major, minor: per ipsum facta sunt supera, infera; spiritualis, corporalis, per ipsum facta sunt. Nulla enim forma, nulla compages, nulla concordia partium, nulla qualiscumque subnumero, et pondere disposuisti . 14. Nemo ergo vos fallat, quando forte taedi
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. s ⁊ amitamꝰ qd̾ sumꝰ Ergo fr̃s de
his montibꝰ uoħs erat. qͥ dix̃ In pͥncipio
erat uerbũͣ uerbũ erat apud dñr ids
erat uerbũ. Susceperat pacẽ mons iste. cõ¬
templabat᷑ diuinitatẽ uerbi. Qualis is¬
te mõs erat: quã excelsꝰ: trãscenderat oĩa
cacumina terrarũ. t̃ ranscenderat om̃s
campos aerisitranscenderat õs altitudi¬
nes side rũ: transcenderat om̃s choros ⁊
legiones angłoꝵ Hisi enĩ trascenderet

Expanded text:
e his montibus et Joannes erat, qui dixit, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Susceperat pacem mons iste, contemplabatur divinitatem Verbi. Qualis iste mons erat? quam excelsus? Transcenderat omnia cacumina terrarum, transcenderat omnes campos aeris, transcenderat omnes altitudines siderum, transcenderat omnes choros et legiones Angelorum. Nisi enim transcenderet
Abbreviated transcription (Latin):
iuta ẽ. Quomꝰ dicã caritati ur̃ȩ faber facit
ipsa archa sit quȩ uidetur ocłis. In arte inui¬
sibilit̾ est: in oꝑe uisibiliter erit. Ecce facta
est in oꝑe. Numqͥd destitit ẽẽ in arte: ⁊ illa¬
in oꝑe facta ẽ: ⁊ illa manet quȩ in arte est.
Nã pot̃ illa archa putrescere: ⁊ iterũ ex illa
quȩ in arte ẽ. alia fabricari. Attendite er¬
go archã in arre.⁊ archã in oꝑe. Archa in
oꝑe nõ ẽ uita: archa in arte uita ẽ: qr ui¬
uit aĩa artificis. ubi sũt ista omĩa ante¬

Expanded text:
 possum, dicam Charitati vestrae. Faber facit ipsa arca sit quae videtur oculis. In arte invisibiliter est, in opere visibiliter erit. Ecce facta est in opere; numqin opere facta est et illa manet, quae in arte est. Nam potest illa arca putrescere et iterum ex illa, quae in arte est, alia fabricari. Attendite ergo arcam in arte et arcam in opere! Arca in opere non est uita; arca in arte uita est, quia uiuit anima artificis, ubi sunt ista oninia ante
Abbreviated transcription (Latin):
nõ potes cogitare qͥd sit differ ut crescas: Ille
cibꝰ ẽ accipe lac ut nutriaris: ut sis ualidꝰ
aliqͥd  Solẽt enĩ multi male uitelligentos
sine ipso factũ ẽ. nichil. putare aliqͥd esse
nichil Seccatũ qͥdẽ nõ ꝑ ipsũ factũ ẽ:⁊ ma¬
nifestũ ẽ. qr peccatũ nicħ ẽ. A nicħ fiunt

Expanded text:
non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille non potes cogitare quid sit, differ ut crescas. Ille cibus est, accipe lac ut nutriaris, ut sis validusaliquid est. Solent enim multi male intelligentes, sine ipso factum est nihil, putare aliquid esse nihil. Peccatum quidem non per ipsum factum est: et manifestum est, quia peccatum nihil est, et ni
Abbreviated transcription (Latin):
est. hoc uerbũ incõmutabile quãuis muta¬
bilia ꝑ uerbũ fiat: ipsũ incõmutabile est.
Moli gͣ credere factũ. ꝑ qd facta sũt omnia:
Iã enĩ factꝰ es ꝑ uerbũ. s oportet te refici ꝑ
uerbũ. Si aut̃ mala fuerit fidis tua de u̾bo:
nõ pot̾is refici ꝑ u̾bũ ᷤ si tͥ cõtigit fieri ꝑ
deficis: ille te reficiat qͥ te fecit. Si ꝑ te det̾i¬
or efficeris: ille te recreet qͥ te creauit. Quo¬
mͦ te aut̃ recicet ꝑ uerbur᷑ si male aliqͥd sen¬
tias de uerbo. Euangłista dicit in pͥncipio
erat uerbũ: & tu dicis. in pͥncipio factũ
ẽ. uerbũ. Ille oĩa ꝑ ipsũ facta st̃ dicit᷑.⁊
tu dicis qr ipsũ uerbũ factũ ẽ. Pot̾at dic̾e
eugłista in pͥncipio factũ ẽ. uerbũ Seo
quid ait: In principio erat. uerbũ: Si crat
non est factum: ut ista omĩa ꝑ ipsũ fierent.¬
⁊ sine ipso nichil. Si gͦ erat in pͥncipio uer¬
bũ: ⁊ uerbũ erat apd̃ dm̃. ⁊ ds̃ erat uerbũ Si

Expanded text:
est. Hoc Verbum incommutabile: quamvis mutabilia per Verbum fiant, ipsum incommutabile est. 12. Noli ergo credere factum, per quod facta sunt omnia: Jam enim factus es per Verbum, sed oportet te refici per Verbum: si autem mala fuerit fides tua de Verbo, non poteris refici per Verbum. Et si tibi contigit fieri per deficis, ille te reficiat qui te fecit: si per te deterior efficeris, ille te recreet qui te creavit. Quomodo te autem recreet per Verbum, si male aliquid sentias de Verbo? Evangelista dicit, In principio erat Verbum; et tu dicis, In principio factum est Verbum. Ille, Omnia per ipsum facta sunt, dicit; et tu dicis quia et ipsum Verbum factum est. Poterat dicere Evangelista, In principio factum est Verbum: sed quid ait? In principio erat Verbum. Si erat, non est factum, ut ista omnia per ipsum fierent, et sine ipso nihil. Si ergo erat in principio Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: si
Abbreviated transcription (Latin):
rit aduersꝰ dm̃: i cũ sit mortalis mortalẽ
terruerit᷑. ł cũ sit homo ꝓrimũ hominẽ
nõ agnouerit. Cũ se erexerit. pulicibꝰ sub¬
datur: Quid ẽ. qđ te inflas humana su¬
ꝑbia: homo tͥ dix̃ conuiciũ: itdmiusti
uratꝰ esꝰłulicibꝰ resiste: ut dormias. Cog¬
nosce qui sis. Nã ut noueritis fr̃s. ꝓpter su
molesta nobis essent. Popłm pharaouiᷤᷤ
suꝑbũ. potuit as̃ domare de ursis. de le¬
onibꝰ. de serpentibꝰ Nuscas iranas illis in¬
misit: ut rebꝰ uilissimis suꝑbia domaret᷑.
isine ipso factũ ẽ. nicħ. Sed quomͦ ꝑ ip¬
sũ facta st̃ omĩa: qđ factũ est ĩ ip̃so uita

Expanded text:
eum; et, cum sit mortalis, mortalem terruerit; et, cum sit homo, proximum hominem non agnoverit; cum se erexerit, pulicibus subdatur. Quid est quod te inflas humana superbia? Homo tibi dixit convicium, et timuisti, et iratus es; pulicibus resiste ut dormias: cognosce qui sis. Nam ut noveritis, fratres, proptmolesta nobis essent: populum Pharaonis superbum potuit Deus domare de ursis, de leonibus, de serpentibus; muscas et ranas illis immisit , ut rebus vilissimis superbia domaretur. 16. et sine ipso factum est nihil. Sed quomodo per ipsum f
Abbreviated transcription (Latin):
tura mutabilis Quomͦ gͦ potiusti scin¬
tillare in illd̾ qđ ẽ. suꝑ omnẽ creaturã:
ut certꝰ mͥ responderes incõmutabilẽ
dm̃: qͥd ẽ. gͦ illd̾ in corde tuo. quando
cogitas quandã substantiã uiuã. ꝓpetu¬
am. omnipotentẽ. infinitã. ubiq p̃sen¬
tẽ. ubiq totã. nusꝗͣ inclusã: Iuando is¬
ta cogitas: hoc ẽ. uerbũ de dõ incorde
tuo. Nũqͥd aũ hoc ẽ. sonꝰ ille qͥ qͣtuor lit¬
teris cõstat: ⁊ duabꝰ sillabis: Ergo quȩcũ

Expanded text:
tura mutabilis: quomodo ergo potuisti scintillare in illud quod est super omnem creaturam, ut certus mihi responderes incommutabilem Deum? Quid est ergo illud in corde tuo, quando cogitas quamdam substantiam vivam, perpetuam, omnipotentem, infinitam, ubique praesentem, ubique totam, nusquam inclusam? Quando ista cogitas, hoc est verbum de Deo in corde tuo. Numquid autem hoc est sonus ille qui quatuor litteris constat, et duabus
Abbreviated transcription (Latin):
fulgẽt desuꝑ. quȩ uolitãt sub cęlo. ⁊ quȩ mo¬
uent᷑: in uniuersa nat᷑a terũ. oĩs oĩo crea¬
tura: Dicã planuꝰdicã fr̃s. ut intelligatis: ab
angło usq ad uermicłm Qͥd p̃clariꝰ angło
increat᷑is: qͥd extremiꝰ uermicło increaturis:
S angłs dignꝰ cęlo: uermicłs t̾ra: qͥ creauit:
ipse disposuit. Si poneret uermicłm in cę¬
lo rep̃henderes Si uellet angłos nasci de pu¬
trescentibꝰ carnibꝰ: rep̃henderes. ꝓ tam̃ ꝓpe hoc
facit ds̃: ⁊ nõẽ. rep̃hendendꝰ. Nã om̃s hoĩes de
carne nascentes. qͥd sũt nͥ uermes : ide uer¬
nibꝰ angłos facit. Si enĩ ipse dñs dicit. Ego aũ
sũ uermis ⁊ nõ hõ. Quis dubitat hoc dicere qd̾
tredo: ⁊filiꝰ hõis uermis: Ecce qͥd fieri uo¬
luir ꝓpt̾ te: illd̃ qđ in pͥncipio erat uer¬
bũ: iuerbũ erat apud dm̃. ⁊ ds̃ erat uer

Expanded text:
fulgent desuper, quae volitant sub coelo, et quae moventur in universa natura rerum, omnis omnino creatura: dicam planius, dicam, fratres, ut intelligatis, ab angelo usque ad vermiculum. Quid praeclarius angelo in creaturis? quid extremius vermiculo in creaturis? sed angelus dignus coelo, vermiculus terra. Qui creavit, ipse disposuit. Si poneret vermiculum in coelo, reprehenderes; si vellet Angelos nasci de putrescentibus carnibus, reprehenderes: et tamen prope hoc facit Deus, et non est reprehendendus. Nam omnes homines de carne nascentes, quid sunt nisi vermes? et de vermibus Angelos facit. Si enim ipse Dominus dicit, Ego autem sum vermis, et non homo ; quis dubitat hoc dicere quodtredo, et filius hominis vermis. Ecce quid fieri voluit propter te, illud quod in principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Ve
Abbreviated transcription (Latin):
dico leuet qͥsq cor suũ quomꝰ illd̾ uidet
idoneĩr ⁊ capiat qd̾ dr̃. S forte hoc dicitis:
qr ego uobis sũ p̃sentior quã ds: absit. alulto
est ille p̃sentior. Nã ego ocłis ur̃is appareo:
ille conscientus p̃sidet. Ad me aures. ad il¬
lũ cor. utrũq impleatis. Ecce ocłos ur̃os et
sensꝰ istos corporis leuatis ad nos: nec ad nos.
nõ enĩ nos de illis montibꝰ. s ad ipsũ euan¬
głiũ ad ipsũ euangłistã: cor aũ implendũ
ad dñm Et unꝰ qͥsq sic leuet: ut uideat qͥ

Expanded text:
sque cor suum quomodo illud videt idoneum, et capiat quod dicitur. Sed forte hoc dicetis, quia ego vobis sum praesentior quam Deus. Absit. Multo est ille praesentior: nam ego oculis vestris appareo, ille conscientiis vestris praesidet. Ad me aures, ad illum cor, ut utrumque impleatis. Ecce oculos vestros et sensus istos corporis levatis ad nos; nec ad nos, non enim nos de illis montibus, sed ad ipsum Evangelium, ad ipsum Evangelistam: cor autem implendum ad Dominum. Et unusquisque sic le
Abbreviated transcription (Latin):
cogitaretis. nõ iueniretis. Ergo ex mon¬
tibꝰ uenit uobis auxiliũ. ut hec uel au¬
diretis: s nõdũ potestis intelligere qd̾ .iu¬
distis: inuocate auxiliũ a dño qͥ fecit ce¬
lũ i terrã. qr mõtes sic potuert̃ loqͥ. ut nõ
possẽt ipsi illuminare: qr upsi illumina¬
ti sũt audiendo. Inde qui hec dix̃. accepit

Expanded text:
cogitaretis, non inveniretis. Ergo ex moncogitaretis, non inveniretis. Ergo ex montibus venit vobis auxilium, ut haec vel audiretis: si nondum potestis intelligere quod audistis, invocate auxilium a Domino qui fecit coelum et terram, quia montes sic potuerunt loqui, ut non possint ipsi illuminare, quia et ipsi illuminati sunt audiendo. Inde qui haec dixit acc
Abbreviated transcription (Latin):
Odos nĩns cũ leuamꝰ ad scͥpturas. qr ꝑ hoĩes
ministrate sũt scripture: leuamꝰ ocłos
nr̃os ad mõtes. unde auxiliũ ueniet nob.
Sedtam̃ qr ipsi hoĩes crãt qui scͥpserũt scͥp¬
turas. nõ de se lucelũt: s ille erat lum̃ ue¬
rũ. qͥ illuminat oninẽ hominẽ uenientẽ
in hũc mũdũ. mõs eratulle ioħs babtis¬
spẽ ponens caderet ab illo qͥ mõtes illustrat.
Et ipse cõfessꝰ ait qm̃ de plenitudine eiꝰ om̃s
accepimꝰ Ita debes dicere. leuaui ocłos
meos aił montes. unde ueniet auxiliũ
m. He auxiliũ qd̾ tibi uenit montibꝰ in¬
putes. s sequaris. ⁊ dicas: duxiliũ meũ a
dño: qͥ fecit celũ it̾ram Ergo fr̃s ad hoc
ista mo̾uerĩ. ut quando erexistis cor ad
scripturas. cũ sonaret euangłiũ in pͥnci¬
pio erat uerbũ: ⁊ uerbũ erat apud dm̃.
telligatis uos leuasse ocłos ad montes Hi¬
si enĩ mõtes ista dicerẽt: unde omnino

Expanded text:
os nostros levamus ad Scripturas, quia per homines os nostros levamus ad Scripturas, quia per homines ministratae sunt Scripturae. Levavimus oculos nostros ad montes unde auxilium veniet. Sed tamen quia ipsi homines qui scripserunt Scripturas, non de se lucebant; sed ille erat lumen illorum qui illuminat hominem omnem venientem in hunc mundum; et mons erat ille Joannes Baptisspem ponens, caderet ab illo qui montes illustrat. Et ipse confessus, ait: Quoniam de plenitudine ejus omnes accepimus. ita debes dicere: Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ne auxilium quod tibi venit, montibus imputes, sed sequaris et dicas: Auxilium meum a Domino qui fecit coelum et terram. Ergo, fratres, ad hoc ista monuerim, ut quando erexistis cor ad Scripturas, cum sonaret Evangelium: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et telligatis vos levasse oculos in montes. Nisi enim ista dicerent, unde omnino
Abbreviated transcription (Latin):
bũ: iuerbũ erat apd dm̃. ⁊d̃s erat uerbũ.
nͥ trascendiss om̃ia que sũt facta ꝑ uer¬
bũ: Qualis gͦ iste mons. quã scs
tibꝰ ẽ ioħs. de qͥbꝰ puulo ante cantauimꝰ:
Leuaui ocłos meos att montes unde ue¬
niet auxiliũ mͥ Ergo fr̃s mei si uultis in¬
telligere. leuate ocłos in istũ montẽ. id¬
erigite uos ad euangłistã. erigite uos ad
eiꝰ sensu .d qr montes isti pacẽ suscipuit:
nõ pot̾ aut çẽ in pace. q spẽ ponit in ho¬
mine. Holite sic erigere ocłos in montẽ.
ut putetis in homine spẽ ur̃am ẽc collo¬
candã: i sic dicite. leuaui ocłos incos ad
Emontes unde ueniet auxiliũ mͥ. ut statĩ
subiungatis. auxiliũ meũ adño qͥ fecit
celũ ⁊ terrã. Ergo leuemꝰ ocłos in mõtes:
unde ueniet auxiliũ nobis ł. tam̃ nõ ip¬
si mõtes sũt: in qͥbꝰ spes nr̃a ponẽda est
Accipiũt enĩ montes. qd̾ nobis ingustrẽt¬
Sͦ unde ⁊ montes accipiũt: ibi spes ponẽda ẽ¬

Expanded text:
 Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum; nisi transcendisset omnia quae sunt facta per Verbum. Qualis ergo iste mons, quam sanctus, tibus est Joannes, de quibus paulo ante cantavimus, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi. Ergo, fratres mei, si vultis intelligereerigite vos ad Evangelistam, erigite vos ad ejus sensum. Sed quia montes isti pacem suscipiunt, non potest autem esse in pace, qui spem ponit in homine; nolite sic erigere oculos in montem, ut putetis in homine spem vestram esse collocandam; et sic dicite, Levavi oculos meos in montes, unde veniet auxilium mihi, ut statim subjungatis, Auxilium meum a Domino, qui fecit coelum et terram . Ergo levemus oculos in montes, unde veniet auxilium nobissi montes sunt, in quibus spes nostra ponenda est. Accipiunt enim montes quod vobis ministrent. Unde et montes accipiunt ubi spes ponenda e
Abbreviated transcription (Latin):
ris molẽ. ⁊ fabricã illã ad excultionẽ ꝑfec¬
tionẽq ꝑduxeris: Attendũt hoĩes mura¬
bilẽ fabricã. ⁊ mirant᷑ cõsiliũ fabricantis.
Stupet̃ qd̾ uidẽt: ⁊ amat qd̾ nõ uidẽt. Qͥs
ẽ. qͥ pot̾ uidere consiliũ: Sigͦ ex magna
aliqua fabrica laudat᷑ humanũ consilũ¬

Expanded text:
 ad exsculptionem perfectionemque perduxeris: attendunt homines mirabilem fabricam, et mirantur consilium fabricantis; stupent quod vident, et amant quod non vident: quis est qui potest videre consilium? Si ergo ex magna aliqua fabrica laudatur humanum consil
Abbreviated transcription (Latin):
ioħis: in quantũ ipse ioħs nõ erat hõ.
Quid est nõ erat hõ: in quantũ ceꝑat ẽẽ
angłs. Quia om̃s scĩ angłi. qr ͤannuuci¬
atores dĩ ideo carnalib ⁊ animalibꝰ
nõ ualentibꝰ ꝑcipere quȩ sũt di. qͥd. ait
apłs. Cũ enĩ dicitis ego sũ pauli.eco a¬
pollo: nõne hoĩes estis: Qd eos uolebat
facere: quibꝰ ex probrabat qr homines e¬
rant: Uultis nosse. qͥd eos facere uolelut:
Audite in psalmo: Ego dixi. du estis:
ifilii altissimi om̃s. ad hoc gͦ nos uocat

Expanded text:
homo. Quid est, Non erat homo? In quantum coeperat esse angelus: quia omnes sancti, angeli; quia annuntiatores Dei. Ideo carnalibus et animalibus non valentibus percipere quae sunt Dei, quid ait Apostolus? Cum enim dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homines erant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite in Psalmis: Ego dixi, Dii estis, et filii Excelsi omnes . Ad hoc ergo vocat
Abbreviated transcription (Latin):
psalmꝰ dicit oĩa in sapientia fecisti: omĩa
sic̃ ꝑ illũ facta ata ab illo facta sũt. Si gͦ
est. Dicimꝰ qͥdẽ lignũ uitã. s scd̾m intellec¬
tũ: lignũ crucis. unde accipimꝰ uitã. Ergo
⁊ lapis uita ẽ: Inhonestũ ẽ. sic intelligere:
ne rursꝰ nobis subrepat eadẽ sordissima
secta manicheoꝵ.⁊ dicat. qr habet uitã la¬
pis. habet animã ⁊ paries: iresticła habet
animã. i lana i uestis. Solẽt enĩ hoc delirã

Expanded text:
Psalmus dicit, Omnia in Sapientia fecisti; omnia sicut per illum facta, ita in illo facta sunt. Si ergo est. Dicimus quidem lignum vitam, sed secundum intellectum lignum crucis, unde accepimus vitam. Ergo et lapis vita est. Inhonestum est sic intelligere, ne rursum nobis subrepat eadem sordidissima secta Manichaeorum, et dicat quia habet vitam lapis, et habet animam paries, et resticula habet animam, et lana et vest
Abbreviated transcription (Latin):
cordib conspici: qd nec ocłs uidit. nec
auris audiuit. nec in cor hominis as¬
cendit.Si in cor hominis nõ ascendit:
Qͥ aut̃ scendit cor hõis. sursũ ẽ
ab homine. Etiã fr̃s sic dici pot̃. qr si
ascendit in cor ioħis. si aliquo modo

Expanded text:
potuit contingi quod nec oculus vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit . Si in cor hominis non ascendit, quo autem ascendit cor hominis, sursum est ab homine. Etiam sic, fratres, dici potest quia si ascendit in c