comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
referant᷑. quȩ stulti quasi casu & temere.
& nulla diuina administratione fieri
putant. Narrabo om̃ia mirabilia tua
Marrat omĩa mirabilia dĩ. qui ea ñ
solũ in corporib palã: sed in animis
inuisibilit̃ qͥdẽ sed longe sublimius &
excellentius fieri uid&e. Nã t̃reni ho¬
mines & oculis dediti magis mirant᷑
resurrexisse incorpore mortuũ laza¬
rũ: quã resurrexisse in anima
ꝑ secutorẽ paulũ. Sed qm̃ ui sibile miraculũ
ad inluminationẽ animã uocat. INuisibile
aut̃ eã quȩ uocata uenit inluminat: om̃a
narrat mirabilia dĩ: qͥ credens uisibilib
ad intellegenda Inuisibi lia trinsitũ facit
laetabor & exultabo pite Noniã in isto
scło: ñ inuoluntate contrectationis cor¬
porũ: nec inpalati & linguȩ saporibus:
Nec insuauitate odoꝵ: Nec in iocunditate
sonorũ tran seuntiũ: Nec informis corpo¬
rũ uariȩ coloratis: Nec in uanitate lau¬
dis humanȩ: Nec in conuigio & plemori¬

Expanded text:
referantur, quae stulti quasi casu et temere referantur, quae stulti quasi casu et temere et nulla divina administratione fieri putant. Narrabo omnia mirabilia tua. Narrat omnia mirabilia Die, qui ea non solum in corporibus palam, sed invisibiliter quidem, sed longe sublimius et excellentius fieri videt. VERS. mines et occultis dediti, magis mirantur resurrexisse in corpore mortuum Lazarum, quam resurrexisse in anima persecutorem Paulum. Sed quoniam visibile miraculum ad illuminationem animam vocat, invisibile autem eam quae vocata venit illuminat; omnia narrat mirabilia Dei, qui credens visibilibus ad intelligenda invisibilia transitum facitLaetabor, et exsultabo in te. Non jam in hoc saeculo; non in voluptate contrectationis corporum, nec in palati et linguae saporibus, nec in suavitate odorum, nec in jucunditate sonorum transeuntium, nec in formis corporum varie coloratis, nec in vanitatibus laudis humanae, nec in conjugio et prole mori
Abbreviated transcription (Latin):
legimꝰ ubi scriptũ ẽ: ꝓpt̃ hoc tãꝗ pueris
insensatis iudiciũ inderisũ dedisti. łli
aut̃ hoc iudicio ñ correcti: dignũ di
uidiciũ exꝑtist̃. Qui gͦ ñ corrigunt᷑
isto occulto iudicio: dignissime illo
manifesto punient᷑. Quo circa in hoc
psalmo obseruanda st̃ occulta filuꝰ id ÷
& humilis eĩ aduentꝰ qͥ ꝓfuit gentib.
cũ cęcitate iudeoꝵ. & pęna quȩ nc̃ occul¬
te agit᷑: nondũ dãpnatione peccantiũ
sco aut exercitatione conuersoꝵ aut
ad monitione ut c̃uertant᷑. aut cęcitate
Non in toto corde c̃fite.ͭ  dõ. qͥ
de ꝓuidentia eĩ in aliquo dubitat: sed
quia iã cernit occulta sapientię dĩ qͣn¬
tũ sit inuisibile p̃miũ eĩ qͥ dic̃. gaude¬
mus intribulationib: & quẽ ad modum
om̃s cruciatꝰ qui corporalit̃ inferunt᷑.
aut exerceant conuersos ad dm̃. aut
ut conũtant᷑ ad moneant. aut iuste
dãpnationi ultimȩ p̃parent obduratos.:
& sic omĩa ad diinę ꝓuidentie regim̃

Expanded text:
 ubi scriptum est: Propter hoc tanquam pueris insensatis judicium in derisum dedisti; hi autem hoc judicio non correcti, dignum Dei judicium experturi sunt . Qui ergo non corriguntur illo judicio occulto, dignissime illo manifesto punientur. Quo circa in hoc psalmo observanda sunt occulta Filii, id est, et humilis ejus adventus quo profuit Gentibus cum caecitate Judaeorum, et poena quae nunc occulte agitur, nondum damnatione peccantium, sed aut exercitatione conversorum, aut admonitione ut convertantur, aut caecitate Non in toto corde confitetur Deo, qui de providentia ejus in aliquo dubitat: sed qui jam cernit occulta sapientiae Dei, quantum sit invisibile praemium ejus, qui dicit, Gaudemus in tribulationibus ; et quemadmodum omnes cruciatus, qui corporaliter inferuntur aut exerceant conversos ad Deum, aut ut convertantur admoneant, aut justae damnationi ultime praeparent obduratos, et sic omnia ad divinae providentiae regimen
Abbreviated transcription (Latin):
& pecora cãpi. Nullomodo uacat.
qđ additũ ẽ insuꝑ. Primo qr pecora
cãpi posst̃ intellegi & oues & boues
ut si rupiũ & arduoꝵ locoꝵ pecora
caprȩ st̃: bent intellegant᷑ oues peco¬
ia cãpi. ltaq &iã si ita positũ esset
oues & boues uniũsas & pecora cãpitꝰ
recte quereret᷑ qͥd sibi uellent peco¬
ra cãpi᷑ cũ &iã oues & boues hoc pos¬
sint intellegi. Qd uͦ additũ ẽ insuꝑ:¬

Expanded text:
ora campi. Nullo modo vacat quod additum est, insuper. Primo, quia pecora campi possunt intelligi et oves et boves; ut si rupium et arduorum locorum pecora caprae sunt, bene intelligantur oves pecora campi. Itaque etiamsi ita positum esset, Oves et boves universas et pecora campi, recte quaereretur quid sibi vellent pecora campi, cum etiam oves et boves hoc possint intelligi; quod vero additum es
Abbreviated transcription (Latin):
ta. Quã obrẽ qm̃ duos aduentꝰ dñi cre¬
dimꝰ unũ p̃teritũ quẽ iuidei ñ intelle
xer̃. alterũ futurũ quẽ utriq speramꝰ
& qm̃ iste quẽ uidei ñ intellexer̃ gen¬
tib ꝓfuit: ñ in conuenient̃ accipitur
de hoc aduentu dic̃i ꝓ occultis filii : ubi
cȩcitas ex parte isrł facta ẽ. ut plenitu¬
do gentiũ intrar&. Duo enĩ iudicia in¬
sinuant᷑ ꝑscripturas siqͥs aduertat: unũ
occultũ Alterũ manifestũ. Occultũ
nc̃ agit᷑. de qͦ apłs petrꝰ dic̃ : tẽpusc̃ ut¬

Expanded text:
ta. Quamobrem, quoniam duos adventus Domini creta. Quamobrem, quoniam duos adventus Domini credimus, unum praeuturum, quem utrique speramus; et quoniam iste quem Judaei non intellexerunt, Gentibus profuit, non inconvenienter accipitur de hoc adventu dici, pro occultis Filii, ubi caecitas ex parte Israel facta est, ut plenitudo Gentium intraret . Duo etiam judicia insinuantur per Scripturas, si quis advertat; unum occultum, alterum manifestum. Occultum nunc agitur, de quo apostolus Petrus dicit: Tempus
Abbreviated transcription (Latin):
lon filu: seo additũ ẽ sui. Hic uͦ & qđ
ñ additũ ẽ sui & qđ de gentib multa
dic̃: ñ potest recte accipi absalon. Neq
enĩ bellũ qđ cũ patre ille ꝑditꝰ gessit
ullomꝰ ad gentes ꝑtin&d̾: cũ ppłs tam̃
isrł adũsus se ibi diuisus sit. Canit̃
itaq iste psalmꝰ: ꝓ occultis unigeniti
filu dĩ. Nã & ipse dñs cũ sine addita¬
m̃to ponit filiũ. se ipsũ unigenitum
uult intellegi ubi ait. si uos filius
liberauerit. tc̃ uere liberi eritis. Non
enĩ dix̃ filius dĩꝰ seo tantũ dicendo
filius: dat intellegi cuiꝰ sit silius. Quã
locutionẽ ñ recipit nͥ excellentia
nemꝰ. possit intellegolta enĩ dicimꝰ
pluit serenat. tonat. & si qua sunt
aliaꝰ nec ad dimꝰ qͥs hoc faciat: qr om̃iũ
m̃tib sponte sese offert excellentia faci¬
entis. nec ũbu desiderãt. Quȩ st̃ igit᷑
ooculta filuas inqͦ ũbo primo intellegen¬
dũ c̃ eẽ aliqua filu manifesta: a quib
dicotingunt᷑ hȩc quȩ appellant᷑ occul¬

Expanded text:
on filii, sed additum est, sui. Hic vero, et quod non additum est, sui, et quod de Gentibus multa dicit, non potest recte accipi Abessalon: neque enim bellum quod cum patre ille perditus gessit, ullo modo ad Gentes pertinet, cum populus tantum Israel adversus se ibi divisus sit. Canitur itaque iste psalmus pro occultis unigeniti Filii Dei. Nam et ipse Dominus cum sine additamento ponit Filium, seipsum unigenitum vult intelligi, ubi ait: Si vos Filius liberaverit, tunc vere liberi eritis . Non enim dixit, Filius Dei; sed tantum dicendo Filius, dat intelligi cujus sit filius. Quam locutionem non recipit nisi excellentia nemus, possit intelligi: ita enim dicimus, Pluit, serenat, tonat, et si qua sunt talia, nec addimus quis id faciat; quia omnium mentibus sponte sese offert excellentia facientis, nec verba desiderat. Quae sunt igitur occulta Filii? In quo verbo primum intelligendum est esse aliqua Filii manifesta, a quibus distinguuntur haec quae appellantur occul
Abbreviated transcription (Latin):
care uiuos & mortuos. om̃ib fatenti¬
b eẽ eũ.ã qͦ & bonis p̃mia & malis sup¬
plicia tribuent̾: sed tẽ illa c̃fessio nõ
ad remediũ maloꝵ. sed ad cumulũ
dãpnationis ualeb̃. De his duob udi¬
cis. uno occulto alio manifesto: ui¬
det᷑ mͥ dñs dixisse ubiait. qͥ in me
credit transiet a morte in uitã. nec
in uidiciũ ueni&: in iudiciũ scilic&&
manifestũ. Nã hoc qd̃ transit de mor¬
te ad uitã. ꝑ ñnullã afflictionẽ qua
flagellat om̃em filiũ quẽ recipit: iu¬
diciũ occultũ ẽ. Qui aut̃ ñ credit

Expanded text:
care vivos et mortuos, omnibus fatentibus eum esse a quo et bonis praemia et malis supplicia tribuentur. Sed tunc illa confessio, non ad remedium malorum, sed ad cumulum damnationis valebit. De his duobus judiciis, uno occulto, altero manifesto, videtur mihi Dominus dixisse, ubi ait: Qui in me credit, transit de morte ad vitam, nec in judicium venit : in judicium scilicet manifestum. Nam hoc quod transit de morte ad vitam, per nonnullam afflictionem, qua flagellat Dominus omnem filium quem recipit, judicium occu
Abbreviated transcription (Latin):
ad infintiũ tarditatẽ : & eos ꝑ humili¬
tatẽ hẏstoricȩ fidei quę tpralit̃ gesta
ẽ ad sublimitatẽ intellegentiȩ rerũ
et̃narũ bene nutritos & roboratos:
erigunt in ea quȩ confirmant. Isti qͥp¬
pecȩli id ÷ isti libri: oꝑa digitoꝵ sunt

Expanded text:
humilitatem historicae fidei, quae temporaliter gesta est, ad sublimitatem intelligentiae rerum aeternarum bene nutritos et roboratos erigunt in ea quae confirmant. Isti quippe coeli, id est isti libri, opera sunt
Abbreviated transcription (Latin):
angłos constitutũ accipimꝰ unigenitũ fi.¬
liũ d̃qͥuẽ minutũ paulominꝰ ab angłis per
humilitatẽ carnalis generationis atq pas¬
dic̃ om̃ia. Et ne alit̃ licer& intellegi
sic apls credi iub& cũ dic̃. excepto eo
qͥ ei subiec̃ om̃ia & hoc ipss hiuꝰ psalmi
quasi aliquid magnũ uidet᷑ ad iungere
Scũ dic̃. Oues & boues uniũsas. insuꝑ &

Expanded text:
nitum Filium, quem minutum paulo minus ab Angelis per humilitatem carnalis generationis atque pasdicit omnia. Et ne aliter liceret intelligi, sic Apostolus credi jubet, cum dicit, excepto eo qui ei subjecit omnia ; et hoc ipso hujus psalmi quasi aliquid magnum videtur adjungere, cum dicit: Oves et boves universas, insuper
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ omia quȩ in mundo st̃ coneupiscentia
carnis ẽ. & concupiscentia oculoꝵ: & am¬
bitio scłi. F oculos enĩ. maxime curiositas
p̃ual&. Reliqua uͦ quo ꝑtineant: manifes¬
tũ ẽ. Et illa dñici hominis tẽptatio tri
ubi suggerit᷑. dic lapidib istis ut panes
fiant .. Finanẽ iactantiã ubi consti¬

Expanded text:
e in mundo sunt, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Per oculos enim maxime curiositas praevalet; reliqua vero quo pertineant, manifestum est. Et illa Dominici hominis tentatio tripaubi suggeritur, Dic lapidibus istis ut pane fiant : per inanem jactantiam, ubi in m
Abbreviated transcription (Latin):
qr memor es eĩ. & filius hominis qm̃
iusitas eũꝰ repetitũ uideret᷑. qđ dic¬
tũ ẽ homo. Nc̃ uͦ cũ sonat homo. aut
filius hominis: manifestior insinuat᷑
distantia. Hoc sane retinendũ ẽ. quia
om̃is filius hominis homo: quãuis non
om̃is homo filius hominis possit intellegi
Adã qͥppe homo: sed ñ filius hominis.
Qua ꝓpt̃ hinc iã lic& ad tendere atq
discernere. qͥd hoc in loco int̃ hominẽ

Expanded text:
memor es ejus, et filius hominis quoniam visitas eum: repetitum videretur quod dictum est, homo; nunc vero cum sonat, homo, aut filius hominis, manifestior insinuatur distantia. Hoc sane retinendum est, quia omnis filius hominis homo, quamvis non omnis homo filius hominis possit intelligi: Adam quippe homo, sed non filius hominis. Quapropter hinc jam licet attendere atque discernere, quid hoc in loco inter homine
Abbreviated transcription (Latin):
&iã renes & ꝑspiciens ñ nos ad qͥ esce¬
re carni & tarnt sanguini sed de¬
lectari in dño diligitꝰ iustũ in ipsa
c̃scientia corã se. ubi nullꝰ hominũ
uid&e: sed solus ille q ꝑspic̃ qͥd qͥsq
cogita & ꝗͥd quẽq delect& Finis enĩ
cure delectatio ẽ : qr eo qͥsq curis

Expanded text:
et renes, et prospiciens non nos acquiesceet renes, et prospiciens non nos acquiescere carni et sanguini, sed delectari in Domino: dirigit justum in ipsa conscientia coram se, ubi nullus hominum videt, sed solus ille qui prospicit quid quisque cogitet, quid quemque delectet. Finis enim curae delectatio est: quia eo quisque curis
Abbreviated transcription (Latin):
dñs nr̃. quã ad mirabile ẽ nom̃
tuũ in uniũsa t̾ra. Quero un¬
de sit admirabile nom̃ eiꝰ in uniũsa
S t̃raꝰ respondet᷑. Qm̃ eleuata ẽ mag¬
Snificentia tua suꝑ cęlos. ut iste
sit sensus. Dñe qͥ es dñs nr̃ : quã te
admirant᷑ om̃s qui incolunt terrã
qm̃ tua magnificentia de terrena
humilitate suꝑ cȩlos eleuata est.
Hinc enĩ apparuit qͥs descenderẽs:
cũ a qͥb dã uisũ ẽ. & ã ceteris credi¬
S tũ qͦ ascenderẽs. Ex ore infantiũ

Expanded text:
noster, quam admirabile est nomen tuum in universa terra! Quaero unde sit admirabile nomen ejus in universa terra? Respondetur: Quoniam elevata est magnificentia tua super coelos; ut iste sit sensus: Domine, qui es Dominus noster, quam te admirantur omnes qui incolunt terram! quoniam tua magnificentia de terrena humilitate super coelos elevata est. Hinc enim apparuit quis descenderis, cum a quibusdam visum est et a caeteris creditum quo ascenderis.
Abbreviated transcription (Latin):
itaq imposuit głam: quã ñ uult
in puluerẽ deduci. Uult enĩ eã so¬
lidã habere in c̾scientia: ubi corã
dõ nulla iactantia ẽ. Qui głatur
mines głari. Hinc ẽ enĩ quod alibi
dic̃. ds̃ c̃ter& ossa placentiũ hominib.

Expanded text:
itaque posuit hic gloriam, quam non vult itaque posuit hic gloriam, quam non vult in pulverem deduci. Vult enim eam solidam habere in conscientia, ubi coram Domino nulla jactantia est . Qui gloriatur minem gloriari. Hinc est, quod alibi dicit, Deus conteret ossa placentium hominibus .
Abbreviated transcription (Latin):
pertin& : ñ eẽ iad tenebras. Qui gͦ
deserit cũ a qͦ factus ẽ. & inclinat in
peccato tenebrat᷑ & tam̃ ñ penitꝰ pe¬
rit : sed in infimis ordinat᷑. Itaq: pꝰꝗ¬
dix confitebor dño. ne peccatoꝵ con¬
fessionẽ intellegeremꝰ subic̃ ultimũ
& psallã nomini dñi altissĩmi Psal¬
lere aut̃ ad gaudiũ ꝑtin&: pęniten¬
tia uͦ peccatoꝵ ad tristitiã. P otest
iste psalmꝰ &iã inꝑsona dñiciho¬
minis intellegiꝰ si mͦ ea quȩ ibi
humilit̃ dicta st̃ ad nr̃am in firmi¬
tatẽ referant᷑ : quã ille gestabat.

Expanded text:
pertinet, non esse ad tenebras. Qui ergo deserit eum a quo factus est, et inclinat in peccato tenebratur, et tamen non penitus perit, sed in infimis ordinatur. »  Confitebor Domino, ne peccatorum confessionem intelligeremus, subjicit ultimum: Et psallam nomini Domini altissimi. Psallere autem ad gaudium pertinet, poenitentia vero peccatorum, ad tristitiam. 20. Potest iste psalmus etiam in persona Dominici hominis intelligi; si modo ea quae ibi humiliter dicta sunt, ad nostram infirmitatem referantur, quam ille gestabat.
Abbreviated transcription (Latin):
ere &iã pisces maris hoc ẽ curiosos qui
ꝑãbulant semitas maris: id ÷ inqͥrunt
in ꝓfundo hiũ scłi tp̃ralia. quȩ tãqͣm
semitȩ in mari tã cito uanesct̃. & inte¬
reunt. quã rursus aqua confundit᷑ pꝰꝗ
transtuntib locũ dederit: uł nauib
uł quib cũq ambulantib aut natan¬
tib. Non enĩ ait tantũ ambulant semi¬
tas maris. sed ꝑ ãbulant dix: ostendens
ꝑtinacis simũ studiũ in ania & p̃t̃ fluen¬
tia reqͥrentiũ. Hȩc aut̃ tria genera iui¬
tioꝵ id ÷ uoluptas carnis & suꝑbia &
curiositas ꝯm̃ia peccata ẽcludt̃: quȩ

Expanded text:
ere etiam pisces maris, hoc est curiosos qui perambulant semitas maris, id est, inquirunt in profundo hujus saeculi temporalia, quae tanquam semitae in mari tam cito evanescunt et intereunt, quam rursus aqua confunditur, postquam transeuntibus locum dederit vel navibus, vel quibuscumque ambulantibus aut natantibus. Non enim ait tantum, Ambulant semitas maris; sed, perambulant dixit; ostendens pertinacissimum studium inania et praeterfluentia requirentium. Haec autem tria genera vitiorum, id est voluptas carnis, et superbia, et curiositas, omnia peccata
Abbreviated transcription (Latin):
dinauit : & ideo dr̃ diuisit đs int̾ lucẽ
& tenebras. Et uocauit ds̃ lucẽ
diẽ: & tenebras noctẽ. Ista distinc¬
tio aliud fecit & ordinauit: aliud
aut̃ ñ fec̃: sed tam̃ & iã hoc ordinauit.
lã uͦ tenebras significari peccata. &
in ꝓpheta inuenit᷑ qͥ dicit. & tene¬
bre tuȩ tãꝗ meridies er̃. & in apło

Expanded text:
 ideo dicitur: Divisit Deus inter lucem et tenebras, et vocavit Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem . Ista distinctio: aliud fecit, et ordinavit; aliud autem non fecit, sed tamen etiam hoc ordinavit. Jam vero tenebris significari peccata, et in propheta invenitur, qui dixit, Et tenebrae tuae tanquam meridies erunt , et in apo
Abbreviated transcription (Latin):
cõmonitus p̃ceptis inseruiat: quib pur¬
gatus unꝰ quisq & incaritate radicatus atꝙ
fundatus. possit currere cũ scĩs non iãpar¬
uulus in lacte sed uiuenis incibo: conp̃hen¬
dere latitudinẽ. longitudinẽ. altitudinẽ.
& ꝓfundũ : scire etiã suꝑ eminentẽ scientiã
caritatis xp̃i. Exore inquit lactentium
& infanciũ ꝑfecisti laudẽ. ꝓpt̃ in imicos
tuos. Inimicos huic dispensationi quȩ
generalit̃ acciꝑe debemꝰ om̃s quiue tant
cređe in cognita. & certã scientiã pollicen¬
turꝰ sicut faciunt heretici uniũsi & illi
qui in suꝑstitione gentiliũ phylo sophi
nominantur: non qđ scientiae pollicita.¬
tio rep̃ hendenda sit. sed qđ gradum
salu brimũ & necessariũ fidei ne¬
glegendũ putant: ꝑ quẽ in ali quid
certũ qđ ẽe nͥ aet̾nũ non potest : oport&
ascendi Hinc eos appar& nec ipsã scientã
hab̾e quã contẽpta fide pollicentur: qͥa tam

Expanded text:
commotus praeceptis inserviat, quibus purcommotus praeceptis inserviat, quibus purgatus unusquisque et in charitate radicatus atque fundatus possit currere cum sanctis, non jam parvulus in lacte, sed juvenis in cibo, comprehendere latitudinem, longitudinem, altitudinem et profundum, scire etiam supereminentem scientiam charitatis Christi . 6. Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem, propter inimicos tuos. Inimicos huic dispensationi quae generaliter accipere debemus omnes qui vetant credere incognita, et certam scientiam pollicentur; sicut faciunt haeretici universi, et illi qui in superstitione gentilium philosophi nominantur. Non quod scientiae pollicitatio reprehendenda sit; sed quod gradum saluberrimum et necessarium fidei negligendum putant, per quem in aliquid certum, quod esse nisi aeternum non potest, oportet ascendi. Hinc eos apparet nec ipsam scientiam habere, quam contempta fide pollicentur; quia tam
Abbreviated transcription (Latin):
quib dicit apłs. Tamquã paruulis
in xp̃o lac uob̾ potũ dedi ñ cibũ: quos
significabant illi qui dnm p̃cedebant
laudantes: in quos ipse dñs hoc testi¬
monio usus ẽ cũ dicentib uideis ut
eos corriper& respondit. Non legis¬
tis. ex ore infantiũ & lactentiũ per¬
fecisti laudẽ: Bene aut̃ non ait fecisti:
sed ꝑfecisti. laudẽ. Sunt enĩ in aeccdesud
etiã hi qui iã non lacte potantur. sed ues¬
cuntur cibo : quos idẽ apłs significat dicens
Sapientiã loquim̃ int̾ ꝑfectos. Sed non
ex hissolis ꝑficiuntur ȩccłȩ ͥ qͥa sisoli ecent
non consuleretur generi humano. Con¬
sulitur aut̃. cũ illi qͦq ñdũ capaces cogni¬
tionis rerũ spũaliũ atꝙ aet̾narũ nutri¬
untur fide tẽporalis hystoriȩꝰ: quȩ ꝓsalu¬
te nr̃a post patriarchas & ꝓpħas ab excel¬
ientiᷤsima dĩ uirtute atq sapientia: etiã
suscepti hominis sacram̃to ad ministrataẽ.
inqua salus ẽ om̃i credenti. ut auc toritate

Expanded text:
icit Apostolus: Tanquam parvulis in Christo lac vobis potum dedi, non cibum . Quos significabant illi qui Dominum praecedebant laudantes; in quos ipse Dominus hoc testimonio usus est, cum dicentibus Judaeis ut eos corriperet, respondit: Non legistis, Ex ore infantium et lactentium perfecisti laudem Bene autem non ait, Fecisti; sed, perfecisti laudem. Sunt enim in Ecclesiis etiam hi qui non jam lacte potantur, sed vescuntur cibo; quos idem Apostolus significat, dicens, Sapientiam loquimur inter perfectos : sed non ex his solis perficiuntur Ecclesiae, quia si soli essent, non consuleretur generi humano. Consulitur autem, cum illi quoque nondum capaces cognitionis rerum spiritualium atque aeternarum, nutriuntur fide temporalis historiae, quae pro salute nostra post Patriarchas et Prophetas ab excellentissima Dei Virtute atque Sapientia etiam suscepti hominis sacramento administrata est, in qua salus est omni credenti: ut auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
dño nr̃o. Sic ardentib sagittas suas
oꝑatus ẽ. Nã in grecis exẽplarib ita
inuenitur. sagittas suas ardentibus
oꝑatꝰ ẽ: latina aũ ardentes pleraq
habent. Sed siue ipsae sagittȩ ardeaN.
siue ardere faciant. qđ utiqq ñ posit̃
nͥ & ipsȩ ardeant: integer sensus est.
te heretia s Nã & ipsi ex eodẽ arcu
id ÷ ex eisdẽ scripturis in animas ñ
caritate inflãmandas sed uenenis peri¬
mendas insiliunt: qđ ñ c̃tingit nͥ ꝓ
meritis. Epterea diuinȩ ꝓuidentiȩ
&iã ista dispositio tribuenda ẽ: ñ
dinat cũ peccauerint. Mlalo enĩ uoto
ꝑ peccatũ legentes male cogunt᷑ intel¬
legere. ut ipsa sit pęna peccatiꝰ quoꝵ
tam̃ morte filii catholicȩ ȩcclẽ tãquã
qͥbusdã spinis a somno excitant᷑: & ad
quit manifesti fiant int̃uos: hoc ẽ
int̃ homines. cũ manifesti sint dõ.
Anforte easdẽ sagiitas & uasa mor¬
tis disposuit ad ꝑniciẽ infideliũ: &
ardentes uł ardentib oꝑatꝰ ẽ. ad exer¬

Expanded text:
nostro . Sic ardentibus sagittas suas operatus est. Nam in Graecis exemplaribus ita invenitur: Sagittas suas ardentibus operatus est; Latina autem ardentes pleraque habent. Sed sive ipsae sagittae ardeant, sive ardere faciant, quod utique non possunt nisi et ipsae ardeant, integer sensus est. te haeretici? Nam et ipsi ex eodem arcu, id est ex eisdem Scripturis in animas non charitate inflammandas, sed venenis perimendas insiliunt, quod non contingit nisi pro meritis. Propterea divinae providentiae etiam ista dispositio tribuenda est, non dinat cum peccaverint. Malo enim voto per peccatum legentes, male coguntur intelligere, ut ipsa sit poena peccati; quorum tamen morte filii catholicae Ecclesiae, tanquam quibusdam spinis, a somno excitantur, ut aquit, manifesti fiant inter vos ; hoc est inter homines, cum manifesti sint Deo. An forte easdem sagittas et vasa mortis disposuit ad perniciem infidelium, et ardentes vel ardentibus operatus est ad exer
Abbreviated transcription (Latin):
S& libido dñatur. Confitebor dño
sscdm̃ iustitiã eĩ. N ista c̃fessio pecca¬
toꝵ ẽ. ille enĩ hȩc dicit. qͥ suꝑius ue¬
ris sime dicebat. si ẽ iniquitas in ma¬
nib: meis. Sed confessio iustitiȩ dĩ
qua ita loqͥm᷑. uere dñe ustus es.
qͣndo & iustos sic ꝓtegis ut ꝑ teipsũ
eos inlumines: & peccatores sic ordi¬
nas. ut ñ tua sed sua malitia puni¬
ant᷑. Ista c̃fessio ita dñm laudat. ut
nicbil possint impioꝵ ualere blasphe¬
miȩ: qͥ uolentes excusare facinora sua
nolunt culpȩ suȩ tribuere qđ pec¬
cant: hoc ẽ nolunt culpã suã tribu¬
ere culpȩ suȩ. Itaq aut fortunã aut
fatũ inueniunt qđ accusent: aut
diabolũ cui ñ consentire in potesta¬
te nr̃a ẽẽ uoluit qͥ nos fec̃: aut aliã
naturã inducunt quȩ ñ sit ex dõ :
fluctuantes miseri & errantes potius
quã confitentes dõ ut eis ignoscat.
Non enĩ oport& ignosci᷑ nͥ dicenti
peccaui. Qui g᷑ uid& merita ani¬

Expanded text:
tebor Domino secundum justitiam ejus. Non ista confessio peccatorum est: ille enim hoc dicit, qui superius verissime dicebat, Si est iniquitas in manibus meis; sed confessio justitiae Dei, qua ita loquimur: Vere, Domine, justus es, quando et justos sic protegis, ut per te ipsum eos illumines, et peccatores sic ordinas, ut non tua, sed sua malitia puniantur. Ista confessio ita Dominum laudat, ut nihil possint impiorum valere blasphemiae, qui volentes excusare facinora sua, nolunt suae culpae tribuere quod peccant, hoc est, nolunt suae culpae tribuere culpam suam. Itaque aut fortunam, aut fatum inveniunt quod accusent; aut diabolum, cui non consentire in potestate nostra esse voluit qui nos fecit; aut aliam naturam inducunt, quae non sit ex Deo, fluctuantes miseri et errantes, potius quam confitentes Deo, ut eis ignoscat. Non enim oportet ignosci, nisi dicenti: Peccavi. Qui ergo videt merita ani
Abbreviated transcription (Latin):
meũ: ut renes eũ increpare potue¬
rint ñ delectari. Non itaq in renib
sed ibi facta ẽ delectatio. ubi aduers
fortis : qͥ &iã ꝑsc̃cutores impios cũ sit
potentissimꝰ ꝓ nr̃a salute toleraũ. Ipse
longanimis. qͥ &iã ipsos qͥ ꝑsecuti sunt
ñ statĩ pꝰ resurrectionẽ ad suppliciũ
rapuit. sed sustinuitꝰ ut se aliqͣndo
ad salutẽ ab illa impietate c̃uertereÑ.
Et adbuc sustin&. seruans ultimo iu¬
dicio ultimã penaͥ & nc̃ usq inuitads
peccatores ad pęnitentiã : Non iram
adducens ꝑ singulos dies. Signi¬
ficantius fortasse dr̃ irã addu¬
cens: quã irascens. Qita in exẽplarib
grecis inuenimꝰ. ut ñ sit in ipsa  ira
qua punit. sed in animis eoꝵ ministro¬
rũ qͥ p̃ceptis ueritatis obtẽꝑantꝰ per
qͦs iubet &iã inferiorib ministẽrus
dent. sed ꝓpt̾ malitiã pęna humana
delectant. Ngͦ ds̃ irã adducit ꝑ sin¬
gulos dies̃: idẽ ñ ꝑsingulos dies ad

Expanded text:
meum : ut renes eum increpare potuemeum : ut renes eum increpare potuerint, non delectare. Non itaque in renibus, sed ibi facta est delectatio, ubi adversusfortis, qui etiam persecutores impios, cum sit potentissimus, pro nostra salute toleravit. Ipse longanimis, qui etiam ipsos qui persecuti sunt, non statim post resurrectionem ad supplicium rapuit, sed sustinuit, ut se aliquando ad salutem ab illa impietate converterent: et adhuc sustinet, servans ultimo judicio ultimam poenam, et nunc usque invitans peccatores ad poenitentiam. Non iram adducens per singulos dies. Significantius fortasse dicitur, iram adducens, quam irascens et ita in exemplaribus graecis invenimus: ut non sit in ipso ira qua punit, sed in animis eorum ministrorum qui praeceptis veritatis obtemperant; per quos jubetur etiam inferioribus ministeriis dent, sed propter malitiam poena humana delectat. Non ergo Deus iram adducit per singulos dies, id est, non per singulos dies ad
Abbreviated transcription (Latin):
tẽporaliũ quȩ sibi animꝰ fingit. cũ spe
uana mortaliq iactat᷑. quãuis in ani¬
b imaginationib afferpnit sepe de¬
lirã insanãq lȩtitiã: ñ delectatio cor
di sed renib tribuenda ẽ. qr om̃s illȩ
imaginationes de inferiorib: hoc ẽ¬
de t̾renis carnalib ꝥreb ad tractȩ st̃:
ita fit ut scrutans corda & renes ds. &
ꝑspiciens incorde rectas cogitationes in
renib nullas delectationes. iustum
auxiliũ p̃beat rectis corde: ubi mun¬
dis cogitationib suꝑnȩ delectationes
sotiant᷑. Et idõ in alio psalmo cũ di¬
xiss& insuꝑ & usq ad noctẽ increpa¬
uer̃ me renes meiꝰ subieẽ de auxilio
dicens. Prouidebã dñm in c̃spectu
ar. Ubi ostendit suggestiones tantũ
se a renib passũ ñ &iã delectationes:
qͣs si paterct᷑ utiq c̃moueret᷑. Dix̃ aũ
a dextris ẽ mͥ dñs ne c̃mouear: deinde
subiungit. ꝓpt̃ hoc delectatũ ẽ cor

Expanded text:
temporalium, quae sibi animus fingit, cum spe temporalium, quae sibi animus fingit, cum spe vana mortalique jactatur, quamvis inanibus imaginationibus afferant saepe deliram insanamque laetitiam, non ta sed renibus tribuenda est; quia illae omnes imaginationes de inferioribus, hoc est terrenis carnalibusque rebus, attractae sunt. Ita fit, ut scrutans corda et renes Deus, et perspiciens in corde rectas cogitationes, in renibus nullas delectationes, justum auxilium praebeat rectis corde, ubi mundis cogitationibus supernae delectationes sociantur. Et ideo in alio psalmo cum dixisset, Insuper et usque ad noctem increpaverunt me renes mei, subjecit de auxilio, dicens: Providebam Dominum in conspectu ar . Ubi ostendit suggestiones tantum se a renibus passum, non etiam delectationes, quas si pateretur, utique commoveretur. Dixit autem, A dextris est mihi Dominus, ne commovear; deinde subjungit, Propter hoc delectatum est cor
Abbreviated transcription (Latin):
tuã: & dicat hic iustꝰ qui dix̃. si reddi¬
di retribuentib mͥ mala: iustũ au¬
xiliũ meũ a dño. qͥ saluos fac̃ rectos
corde. Si enĩ medicinã exib& qua
sanem᷑ infirmi : quanto magis eam
qua custodiam̃ sanios qm̃ si cũ ad huc
ẽ. qͣnto magis nc̃ iustificati salui eri¬
mꝰ ab ira ꝑ ipsũa Iustũ auxiliũ meũ
a dño qͥ saluos fac̃ rectos corde : di¬
rigit iustũ scrutans corda & renes ds̃.
lusto aũ auxilio. saluos fac̃ rectos
corde. Non sic̃ scrutat᷑ corda & renes.
ita saluos fac̃ rectoscorde & renibus:
qr cogitationes & malȩ st̃ in pͣuo corde.
& bonȩ in recto corde. Delectationes
ipsũ cor. Epterea ñ ita dici posst̃ recti
renib sic̃ dicunt᷑ recti corde cũ iã ubi
cogitatio ibi & delectatio ẽ: qđ fieri ñ
potest nͥ cũ diuina atq et̃na cogitan¬
tur. Dedisti in qͥt lȩtitiã incorde meo:
cũ dixiss&. dedisti signatũ ẽ suꝑ nos lu¬
m̃ uultꝰ tui dñe. Na fantasmata rerũ

Expanded text:
us, qui dixit, Si reddidi retribuentibus mihi mala, Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Si enim medicinam exhibet, qua sanemur infirmi, quanto magis eam qua custodiamur sani? Quoniam si cum adhuc to magis nunc justificati, salvi erimus ab ira per ipsum 11. Justum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Dirigit justum, scrutans corda et renes Deus: justo autem auxilio salvos facit rectos corde. Non sicut scrutatur corda et renes, ita salvos facit rectos corde et renibus: quia cogitationes et malae sunt in pravo corde, et bonae in recto corde; delectationes ipsum cor. Propterea non ita dici possunt recti renibus, sicut dicuntur recti corde, cum jam ubi cogitatio, ibi et delectatio est: quod fieri non potest, nisi cum divina atque aeterna cogitantur. cum dixisset, Signatum est super nos lumen vultus tui, Domine . Nam phantasmata rerum
Abbreviated transcription (Latin):
tate usurpat uocis sonũ. qͦ in aures
peruebatur audientiũ : eodẽ sono
uocis tãꝗ uinaceis intellectꝰ tãꝗ
uinũ inludit᷑: & sic uua ista in
aures uenit. qͣsi in calcatoria
torculariũ lbi aut̃ discernitur
ut sonꝰ usq ad aures ualeat : in¬
tellectꝰ aut̃ memoria eoꝵ qͥ au¬
diunt tãꝗ quodã lacu excipia¬
tur. Inde transeat in morum
disciplinã & habitũ m̃tis tãq dela.¬
cu in cellas: in quib si neglegentia
ñ acuerit: uetustate firmabitur.
Acuit nãq in iudeis: & hoc aceto
dñm potauer̃. Nã illud uinũ qđ
de generatione uitis noui testam̃ti
bibiturus ẽ cũ scĩs sius dñs in regno
patris sui: suauistũ atq firmissimũ
sit necesse ẽ. Solent accipi torcula¬
ria &iã martyria: tãꝗ afflictione
ꝑ sccutionũ calcatis eis qͥ xp̃i nom̃
c̃fessi st̃ mortalia eoꝵ tãꝗ uinacia
in t̾ra remanserint: animȩ aut̃ in
reqͥẽ cęlestis habitationis emana¬
uerint. Sed neq isto intellectu. ab

Expanded text:
ures pervehatur audientium, eodem sono vocis tanquam vinaciis, intellectus tanquam vinum includitur: et sic uva ista in aures venit, quasi in calcatoria torculariorum. Ibi enim discernitur, ut sonus usque ad aures valeat; intellectus autem memoria eorum qui audiunt, velut quodam lacu excipiatur, inde transeat in morum disciplinam et habitum mentis, tanquam de lacu in cellas in quibus, si negligentia non acuerit, vetustate firmabitur. Acuit namque in Judaeis, et hoc aceto Dominum potaverunt. Nam illud vinum quod de generatione vitis Novi Testamenti bibiturus est cum sanctis suis Dominus in regno Patris sui , suavissimum atque firmissimum sit necesse est. 3. Solent accipi torcularia etiam martyria, tanquam afflictione persecutionum calcatis eis qui Christi nomen confessi sunt, mortalia eorum tanquam vinacia in terra remanserint, animae autem in requiem coelestis habitationis emanaverint. Sed neque isto intellectu ab
Abbreviated transcription (Latin):
pit: aud& dicere. ludica me dñe¬
scđdm̃ iustitiã meã & sc̃dm̃ in nocen¬
tiã meã suꝑ me. Illa ẽ uera in nocen¬
tia : quȩ nec inimico noc&. Itaq bene¬
se udicari postulat scđm innocentiã¬
suã qui uere dicere potuit. si reddi
di retribuentib mͥ mala. Quod aũ
addidit suꝑ me. ñ ad innocentiam
tantũ sedad iustitiã qͦq sub audiri
potest ut iste sit sensus. ludica me¬
centia suꝑ me .ẽ. Qd additam̃to

Expanded text:
ica me secundum justitiam meam, et secundum innocentiam meam super me. Illa est vera innocentia, quae nec inimico nocet. Itaque se bene judicari postulat secundum innocentiam, qui vere dicere potuit: Si reddidi 36 retribuentibus mihi mala. Quod autem addit, Super me, non ad innocentiam tantum, sed ad justitiam quoque subaudiri potest, ut iste sit sensus: Judica mecen
Abbreviated transcription (Latin):
uid& aut̃ fines curarũ idẽ. delecta¬
tiones qͥ ꝑscrutatur renes: ut cũ in¬
uenerit ñ ad c̃cupiscentiã carnis.
neq ad c̾cupiscentiã oculoꝵ. neq
ad am̃bitionẽ scłi quȩ om̃ia transe¬

Expanded text:
 Al. fines curarum, idest, delectationes, qui scrutatur renes: ut cum invenerit non ad concupiscentiam carnis, neque ad concupiscentiam oculorum, neque ad ambitionem s
Abbreviated transcription (Latin):
S intellegit᷑. Seqͥt᷑ enĩ. Et ꝓpt̾ hanc
Sin altũ regredere: id ÷ & ꝓptͣ hanc
c̃gregationẽ generis humani qua
eccłȩ refertȩ sunt in altũ regredere :
ide rursus desine intellegi Quid ÷
ra ẽ. ita ut uerissime ꝓnunties di¬
cens: putas cũ uenerit filius homi¬
nis inueni& fidẽ suꝑ t̾rã us Itẽ dic̃
de ꝓseudo ꝓphetis. qͥ intellegunt᷑¬

Expanded text:
 intelligitur. Sequitur enim, Et propter hanc  intelligitur. Sequitur enim, Et propter hanc in altum regredere: id est, et propter hanc congregationem generis humani, qua Ecclesiae refertae sunt, in altum regredere, id est, rursus desine intelligi. Quid era est; ita ut verissime praenunties, dicens: Putas cum venerit Filius hominis, inveniet fidem super terram ? item dicit de pseudoprophetis, qui intelligunt
Abbreviated transcription (Latin):
p̃dicatores ȩugłii: orbẽ t̾rarũ ȩcđus
impleuer̃t. Potest & sic iste sensus in¬
tellegi. Exurge dñe inira tua. & exal¬
tare infinib inimicoꝵ meoꝵꝰ id ÷ exur¬
ge inira tua. & ñ te intelleg ant
inimici mei᷑ ut hoc sĩt exaltare id est
altꝰ efficere. ne intellegaris: qđ refertur
ad illud silentiũ. Sic enĩ de hac exalta¬
tione in alio psalmo dr̃. Et ascendit
suꝑ cherubin & uolaũ : posuit tene¬
bras latibulũ suũ. Qua exaltatione
id ÷ occultatione cũ te merito pecca¬
toꝵ suoꝵ ñ intellexerint qͥ te crucifi¬
gent: c̃gregatio credentiũ circũdab̾
te. Ipsa enĩ humilitate exaltatꝰ est.
idẽ ñ ẽ intellectꝰ: ut ad hoc referat᷑
esto : ut nͥ te intellegant inimies
mei. Iusto aut̃ st̃ peccatores inimici:
S& pio impu. Et c̃gregatio popłoꝵ
circũdabit te : id ÷ ꝑ hoc ipsũ qđ ñ te
intellegunt qui te critfigunt. credent
hoc significat plus doloris bab&.
qr iã incip̾ sentiri: quã l&itiȩ. quia¬

Expanded text:
praedicatores Evangelii orbem terrarum Ecclesiis impleverunt. 7. Potest et sic iste sensus intelligi: Exsurge, Domine, in ira tua, exaltare in finibus inimicorum meorum: id est, exsurge in ira tua, et non te intelligant inimici mei; ut hoc sit exaltare, id est, altus efficere ne intelligaris, quod refertur ad illud silentium. Sic enim de hac exaltatione in alio psalmo dicitur: Et ascendit super Cherubim, et volavit. Et posuit tenebras latibulum suum : qua exaltatione, id est occultatione, cum te merito peccatorum suorum non intellexerint qui te crucifigent, congregatio credentium circumdabit te. Ipsa enim humilitate exaltatus est, id est, non est intellectus; ut ad hoc referaturesto, ut non te intelligant inimici mei: justo autem sunt peccatores inimici, et pio impii. Et congregatio populorum circumdabit te: id est, per hoc ipsum quod non te intelligunt qui te crucifigunt, credent hoc significat, plus doloris habet quia jam incipit sentiri, quam laetitiae quia
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ quã: sed om̃e iudiciũ ded̾ filio.
Qua ꝓpt̃ hȩc anima quȩ ꝑfecte orat
uide quẽ ad modũ ñ timeat iudicu
diẽ: & uere securo desiderio dicat in
orati ꝯne : adueniat regnũ tuum.
Iudica inqͥt me dñe scdm̃ iustitiã meã.
Insuperiori psalmo infirmꝰ dep̃cabat᷑
miscđĩã potius implorans dĩ quã c̃¬
memorans ullũ meritũ suũꝰ qm̃ filius
dĩ peccatores ueñ uocare in pęniten¬
tiã. Itaq ibi dixerat. saluũ me fac

Expanded text:
icium dedit Filio . Quapropter haec anima quae perfecte orat, vide quemadmodum non timeat judicii diem, et vere securo desiderio dicat in oratione, Veniat regnum tuum : Judica, inquit, me, Domine, secundum justitiam meam. In superiori psalmo infirmus deprecabatur, misericordiam potius implorans Dei, quam commemorans ullum meritum suum; quoniam Filius Dei peccatores venit vocare in poenitentiam . Itaque ibi dixerat, Salvum me
Abbreviated transcription (Latin):
Potest ipse homo dñicus gladius dĩ
intellegi bis acutꝰ. idẽ. frameaꝰ quẽ
ñ uibraũ pͥmo aduentu: sed tãquã
inuagina humilitatis abscondit.
splendore claritatis suȩ : iustis lumine
suo. & t̾rore impiis choruscabit. Nã in
aliis exẽplarib ꝓ eo qđ ẽ gladiũ suũ
uibraũ: framea suã splendificabit po¬
sitũ ẽ. Quo ũbo c̃uenientissime signi¬
ficari arbitror ultimũ dñicȩ claritatis
aduentũꝰ qͣndo qͥdẽ ex ipsius ꝑsona in¬
tellegit᷑ qđ alius psalmꝰ hab&: libera

Expanded text:
Potest ipse homo Dominicus gladius Dei intelligi bis acutus, id est framea, quam non vibravit primo adventu, sed tanquam in vagina humilitatis abscondit: splendore claritatis suae, justis suis lumen, et terrores impiis coruscabit. Nam in aliis exemplaribus, pro eo quod est gladium suum vibrabit, frameam suam splendificabit positum est: quo verbo convenientissime significari arbitror ultimum Dominicae claritatis adventum; quandoquidem ex ipsius persona intelligitur quod alius psalmus habet: Liber
Abbreviated transcription (Latin):
attin& ad corporalẽ pręsenti am
conuersent᷑. Aliud aut̃ erit tẽpus
qͦ uel frum̃ta in horrea: uł uina
in cellas segregent᷑. Frum̃ta in qͥt
recond& in horreis. paleas aut̃ c̃bu¬
r& igni in extinguibili. ł adẽ res.
in alia similitu dine sic intellegi
potest. Uina recond& in apothecis.
unacia uͦ pecorib ꝓici&: ut
uentres pecoꝵ ꝓ penis gehennaꝵ
ꝑ similitudinẽ intellegere liceat
Est alius intellectꝰ de torcularib
dũ tam̃ ab ęccłãrũ signisicatione

Expanded text:
attinet ad corporalem praesentiam, attinet ad corporalem praesentiam, conversentur. Aliud autem erit tempus, quo vel frumenta in horrea, vel vina in cellas segregentur. Frumenta, inquit, recondet in horreis, paleas autem comburet igni inexstinguibili . Eadem res in alia similitudine sic intelligi potest: Vina recondet in apothecis, vinacia vero pecoribus projiciet: ut ventres pecorum pro poenis gehennarum per similitudinem intelligere liceat. 2. Est alius intellectus de torcularibus, dum tamen ab Ecclesiarum si
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ psalmi cuiꝰ iste titulꝰ ẽ dicere ui¬
det᷑: in qͦ appar& multis & uarus
similitu dinib unã eandẽq rẽ
in scripturis sẽpe insinuari. Torcu¬
laria gͦ possumꝰ accipere ȩccłis:
eadẽ ratione qua & areã intellegi¬
mꝰ ȩccłim: qr siue in area siue in
torculari nichil aliud agitur. nisi
ut fructus ab integum̃tis purgent᷑:¬
quȩ necessaria erant. & ut nasceren¬
tur & ut crescerent: atq ad matu¬
ritatẽ uel messis uł uindemię ꝑ¬
uenirent. His gͦ uel integumentis
uł sustentaculis id ÷ palcis in area
frumenta. & uinaceis in torculari¬
b uina exuunt᷑: sicut in ȩccłiis
a multitudine scłariũ hominũ
quȩ simul cũ bonis congregatur.
quib ut nascerentur & apti ficres
uerbo diuino necessaria erat illa
multitudo id agit᷑ : ut sp̃itali amo¬
re per oꝑationẽ ministroꝵ dĩ se¬
parent᷑. Agitur enĩ nc̃. ut ñ loco
sed affeotu interĩ separent᷑ boni a
malis. quãuis simul in ȩccłus qͣntũ

Expanded text:
us est, dicere videtur. In quo apparet multis et variis similitudinibus unam eamdemque rem in Scripturis saepe insinuari. Torcularia ergo possumus accipere Ecclesias, eadem ratione qua et aream intelligimus Ecclesiam. Quia sive in area, sive in torculari, nihil aliud agitur, nisi ut fructus ab integumquae necessaria erant, ut nascerentur, et crescerent, atque ad maturitatem vel messis vel vindemiae pervenirent. His ergo vel integumentis vel sustentaculis, id est, paleis in area, frumento et vinaceis, in torcularibus vina exuuntur: sicut in Ecclesia a multitudine secularium hominum, quae simul cum bonis congregatur, quibus ut nascerentur, et apti fierent verbo divino, necessaria erat illa multitudo. Id agitur, ut spirituali amore per operationem ministrorum Dei separentur. Agitur enim nunc, ut non loco, sed affectu interim separentur boni a malis, quamvis simul in Ecclesiis, quantum
Abbreviated transcription (Latin):
aut ꝑ paucis de qͥb dictũ ẽ. beatꝰ qui
ꝑseuerauerit usq infinẽ hic saluus
rursus in altitudinẽ secretoꝵ tuoꝵ.¬
&iã ꝓpt̃ hanc c̃gregationẽ popłoꝵ
que bab& nom̃ tuũ: & facta tua ñ
fac̃. Sed siue suꝑior siue ista sit c̃gru¬
entior hiũ loci expositio. sine p̃iudi¬
cio alterius alicuius melioris aut pa¬
ris: c̃uenientissime seqͥt᷑. Oñs iudicat
popłos. Siue enĩ in altũ regressus ẽ.
cũ pꝰ resurrectionẽ ascendit in cȩlũ.

Expanded text:
aut a perpaucis, de quibus dictum est, Beatus qui perseveraverit usque in finem, hic salvus rursus in altitudinem secretorum tuohanc congregationem populorum quae habet nomen tuum et facta tua non facit. 8. Sed sive superior, sive ista sit congruentior hujus loci expositio, sine praejudicio alterius alicujus melioris aut paris, convenientissime sequitur, Domiminus judicat populos. Sive enim in altum regressus est, cum post resurrectio
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ nulla cõmutatione uiolant᷑: diri¬
git iustũ scrutans corda & renes ds̃.
Oꝑa enĩ nr̃a quȩ factis & dictis oꝑamͣ.
ille noũ qͥscrutat᷑ corda & renes ds̃.¬
Iustũ adiutoriũ meũ a dño : qͥ saluos
fac̃ rectos corde. Nuo s̃ officia medicinȩ
Unũ qͦ sanat᷑ infirmitas: alterũ quo
sanitas custo dit᷑. luxta illud pͥmũ dic¬
tũ ẽ insuꝑiore psalmo. miserere mei
hoc psalmo dr̃. si ẽ iniqͥtas in manib
meis: si reddidi retribuentib mͥ mala
decidã gͦ ab inimicis meis inanis. lbi

Expanded text:
ntur, dirigat justum scrutans corda et renes Deus. Opera enim nostra quae factis et dictis operamur, ille novit, qui scrutatur corda et renes Dum auxilium meum a Domino, qui salvos facit rectos corde. Duo sunt officia medicinae; unum quo sanatur infirmitas, alterum quo sanitas custoditur. Juxta illud primum, dictum est in superiore psalmo, Miserere mei,hoc psalmo dicitur, Si est iniquitas in manibus meis, si reddidi retribuentibus mihi mala, decidam ergo ab
Abbreviated transcription (Latin):
dũ euenire possit: nͥ illo die cũ mani¬
festa fuerint iustoꝵ pͥmia. & supplicia
peccatoꝵ. Nã nc̃ usq adeo ñ erubeset
impii: ut nob̾ insultare ñ desinant. Et
plerũq tantũ ualent in risionib suis:
ut infirmos homines de xp̃i nomine
crubescere faciant. Unde dictũ ẽ. qͥs¬
quis me erubuerit corã hominib: eru¬
bescam eũ corã patre meo. lã uͦ qͥsqͥs sub¬
limia illa p̾cepta implere uoluerit ut
disꝑgat. det pauperib. qͦ ustitia eius
maneat in ȩt̃nũꝰ om̃ibq suis reb terre¬
nis uenditis. & indigentib erogatis. xp̃m

Expanded text:
illo die, cum manifesta fuerint justorum praemia et supplicia peccatorum. Nam nunc usque adeo non erubescunt impii, ut nobis insultare non desinant: et plerunque tantum valent irrisionibus suis, ut infirmos homines de Christi nomine erubescere faciant. Unde dictum est, Qquis me erubuerit coram hominibus, erubescam eum coram Patre meo . Jam vero quisquis sublimia illa praecepta implere voluerit, ut dispergat, det pauperibus, quo justitia ejus maneat in aeternum , omnibusque suis rebus terrenis venditis et indigentibus erogati
Abbreviated transcription (Latin):
uolius set. Si reddidi gͦ in qͥt retribu¬
entib mͥ mala: id ÷ si ñ te imitatus
sũ in illo silentio. hoc ẽ patientia tua
quã ꝓ me oꝑatus es: decidã ab inimi¬
cis mçis in anis. In anit enĩ se iactat.
qͥ cũ ipse homo sit. cupit se de homi¬
ne uindicare: Et cũ suꝑare hominẽ
palã querit. occulte a. diabolo supe¬
ratur in anis effectꝰ uana & suꝑba
l&tua : qđ quasi uinci ñ ꝑotuit. In¬
tellegit gͦ iste ubi maior fiat uictoria:

Expanded text:
voluisset, Si reddidi ergo, inquit, retribuvoluisset, Si reddidi ergo, inquit, retribuentibus mihi mala, id est, si te non imitatus sum in illo silentio, hoc est patientia tua quam pro me operatus es, decidam ab inimicis meis inanis. Inaniter enim se jactat, qui cum et ipse homo sit, cupit se de homine vindicare: et cum superare hominem palam quaerit, occulte a diabolo superatur, inanis effectus vana et superba laetitia, quod quasi vinci non potuit. Intelligit ergo iste ubi major fiat victoria,
Abbreviated transcription (Latin):
reddit retribuemtib mala: ꝑfectus
ẽ.Cũ itaq oret anima ꝑfecta ꝓ uer¬
bis chusi filii gemini id ÷ ꝓ cognitione
sustineret dolos traditores sui taquã
huic ꝑfectę animȩ dicat exponens
rationẽ ipsius secreti. ego ꝓte impio
& peccatore ut tuȩ iniquitates mei
sangunis effusione lauarentur
magno silentio & magna patientia
traditorẽ meũ ꝑtuli¶ Nonne imita¬
beris me. ut & tu ñ reddas mala ꝓma.
lis us Anĩ adũtens igit᷑ & intellegeus
quid ꝓ illo fecerit dñs: & eĩ exẽplo
ad ꝑfectionẽ ꝓfitiens dic̃. Si reddi¬
di retribuentib mͥ mala. id ÷ si ñ feci
S qđ tu faciendo dociusti. Decidã gͦ me¬
Srito ab inimicis meis in anis. Et bene
ñ ait. si reddidi tribuentib mͥ mala:
sed retribuentib. Qui enĩ retribuit :
iã aliꝗd acceꝑat. Maioris aut̃ patien¬
tiȩ ẽ nec ei mala rependere. qui accep¬
tis beneficis reddit mala ꝓbonis: quã
si nullo ante accepto beneficio nocere

Expanded text:
uentibus mala, perfectus est. Cum itaque oret anima perfecta pro verbis Chusi, filii Jemini, id est pro cognitione sustineret dolos traditoris sui: tanquam huic perfectae animae dicat, exponens rationem ipsius secreti: Ego pro te impio et peccatore, ut tuae iniquitates mei sanguinis effusione lavarentur, magno silentio et magna patientia traditorem meum pertuli, nonne imitaberis me, ut et tu non reddas mala pro malis? animadvertens igitur et intelligens quid pro illo fecerit Dominus, et ejus exemplo ad perfectionem proficiens, dicit, Si reddidi retribuentibus mihi mala, id est, si non feci quod tu faciendo docuisti, decidam ergo ab inimicis meis inanis. Et bene non ait, Si reddidi tribuentibus mihi mala, sed, retribuentibus: qui enim retribuit, jam aliquid acceperat; majoris autem patientiae est, nec ei mala rependere qui acceptis beneficiis reddit mala pro bonis, quam si nullo ante accepto beneficio nocere
Abbreviated transcription (Latin):
ferno ille diues de quo dñs dic̃. qͥ
laxarũ uidit in requie. se aut̃ in
torm̃tis dolebat: Unde adeo ẽfes¬
sus. ut &iã moneri suos uell& ut
se a peccatis cohiberent: ꝓpt̃ pęnas
quȩ apud inferos ẽẽ ñ creduntur.
Quãuis gͦ frustraꝰ c̃fessus ẽ tam̃ sibi
merito illa accidisse torm̃ta : qͣndo
&iã suos ne in hȩc inciderent doce¬
ri cupiebat. Quid gͦ ẽ. in inferno
aũ quis ẽfitebit᷑ tibia An infernũ
uult intellegi qͦ pꝰ iudiciũ p̃cipita¬
bunt᷑ impu : ubi iã ꝓpt̃ ꝓfundiores
tenebras nullã dĩ lucẽ uidebt̃. cui
aliqͥd c̃ftieant᷑ s nã iste adhuc eleuatis
oculis qͣmuis in mani ꝓfundo int̃po¬
sito : potuit tam̃ uidere lazarũ in
peccatũ qd ẽtempta diuina lege
c̃mitit᷑: ut aculeũ mortis mortem
appellemꝰ. qd mortẽ c̃par&. Acu¬
leus enĩ mortis. peccatũ. In qua morte
hoc ẽ ẽẽ immemorẽ dĩ legẽ eius &
p̃cepta c̃tẽpnere: ut n infernum
dixerit cęcitatẽ animi: qͥ peccantẽ

Expanded text:
ferno ille dives, de quo Dominus dicit: Quod Lazarum vidit in requie, ipse autem in tormentis dolebat , usque adeo confessus, ut etiam moneri suos vellet ut se a peccatis cohiberent, propter poenas quas apud inferos esse non credunt. Quamvis ergo frustra confessus est, tam sibi merito illa accidisse tormenta, quando etiam suos ne in haec inciderent doceri cupiebat. Quid ergo est: In inferno autem quis confitebitur tibi? An in inferno vult intelligi, quo post judicium praecipitabuntur impii, ubi jam propter profundiores tenebras nullam Dei lucem videbunt, cui aliquid confiteantur? Nam iste adhuc elevatis oculis, quamvis immani profundo interposito, potuit tamen videre Lazarum in peccatum, quod contempta divina lege committitur: ut aculeum mortis mortem appellemus, quod mortem comparet; aculeus enim mortis, peccatum . In qua morte hoc est esse immemorem Dei, legem ejus et praecepta contemnere: ut infernum dixerit, caecitatem animi
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ obtritis cordeꝰ post tantas diffi¬
cultates exauditã se anima pia
significans. quã licet &iã ęccłam
intellegere: uide qͥd adungit.
Discedite ã me om̃s qͥ oꝑamini iniqui¬

Expanded text:
 attritis corde , post tantas difficultates exauditam se anima pia significans, quam licet etiam Ecclesiam intelligere, vide quid adjungit: Discedite a me, omnes qui operamini iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
ludica illos ds̃: decidant a coguationib
suis. Pphetia est: ñ maledictio . Non
eruĩ optat ut eueniat : sed cernit quid
cuenturũ sit Contingit aut̃ illis.
ñ quia udetur optasseꝰ. sed quia ta¬
les st̃  a merito contingat. Sic enun
& qđ postta dic̃ l&entur om̃s qͥ sperant

Expanded text:
Judica illos, Deus: decidant a cogitationibus Judica illos, Deus: decidant a cogitationibus suis. Prophetia est, non maledictio: non enim optat ut eveniat, sed cernit quid eventurum sit: contingit namque illis, non quia videtur optasse, sed quia tales sunt ut merito contingat. Sic enim et quod postea dicit, Laetentur omnes qui sperant